Search the Perseus Catalog for:

View: By Commline

← Previous Next →

178-cont8

190 ὑπὸ ῥάχιν under the ridge in scriptio continua is ὑπορράχιν under the ridge, and so the manuscripts; cf. Prom. 1023

μέγᾱ ῥάκος (μέγαρράκος)

a great rag

; more numerous examples, however, are for shortness of the preceding vowel, as 232 τὸν ἱκέτην τὲ ῥύσομαι I will protect the suppliant ( τὲ and would be against Porson's law); Prom. 992

πρὸς ταῦτᾱ ῥιπτέσθω μὲν,

in response to this let it be thrown,

, Sept. 105 . Ch. 315 . Eum. 789

τί ῥέξεις (-ας, -ω)

what will you do?

Prom. 713

χρίμπτουσᾰ ῥαχίαισιν

touching the rocky shores

. In Old Comedy, as is well known, lengthening is the rule, in tragedy not.

Eumenides. Aeschylus. ed. Friedrich Blass. Berlin. 1907.

Current edition Experimental

Kommentar zu den Eumeniden (OCR draft) (German) (German commentary on Aeschylus' Eumenides by Friedrich Blass, 1907.)

Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.

Editions (12)

Εὐμενίδες First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 299-396 focus

Χορός

οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.¹

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;²

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς:
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

307

Χορός

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.³

εὐθυδίκαιοι δ᾽⁴ οἰόμεθ᾽⁵ εἶναι:

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽⁶

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,⁷

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ:
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν⁸ ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ⁹

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι¹⁰ πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320
321

str. 1

Χορός

μᾶτερ ἅ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι¹¹ καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-

νίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος
325

πτῶκα,¹² ματρῷον ἅγ-

νισμα κύριον φόνου.

328

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ¹³ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

334

ant. 1

Χορός

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335

θνατῶν¹⁴ τοῖσιν αὐτουργίαι¹⁵

ξυμπέσωσιν¹⁶ μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ: θανὼν δ᾽

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340
341

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ¹⁷ φρενοδαλής,

ὕμνος¹⁸ ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

347

str. 2

Χορός

γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
350

ξυνδαίτωρ¹⁹ μετάκοινος.

παλλεύκων δὲ πέπλων ἀνέορτος²⁰ ἄκληρος ἐτύχθην.

354

Χορός

δωμάτων²¹ γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς: ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς²² ὢν φίλον²³ ἕλῃ,

ἐπὶ τὸν ὧδ᾽ ἱέμεναι²⁴

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν²⁵ [ὑφ᾽²⁶] αἵματος νέου.>

360

ant. 2

Χορός

σπευδομένα²⁷ δ᾽ ἀφελεῖν
360

τινὰ τάσδε²⁸ μερίμνας,

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖς

μελέταις²⁹ ἐπικραίνειν,

μηδ᾽ εἰς³⁰ ἄγκρισιν ἐλθεῖν—

Ζεὺς δ᾽ αἱμοσταγὲς³¹ ἀξ-
365

ιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἇς ἀπηξιώσατο—

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν³² βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
370

σφαλερὰ τανυδρόμοις <ὅμως³³>

κῶλα, δύσφορον μάταν.³⁴³⁵

373

str. 3

Χορός

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησ-
375

μοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις³⁶ ποδός.

377

ant. 3

Χορός

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾳ:

τοῖον [γὰρ³⁷] ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
380
381

str. 4

Χορός

μένει γάρ: εὐμήχανοί

τε³⁸ καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες, σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾽ ἀτίετα³⁹ διόμεναι⁴⁰
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀνηλίῳ

λάμπᾳ, †δυσοδοπαίπαλα⁴¹

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

389

ant. 4

Χορός

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί⁴²

τε καὶ δέδοικεν⁴³ βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔτι⁴⁴ δέ μοι

<μένει⁴⁵> γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας

κύρω,⁴⁶ καίπερ ὑπὸ χθόνα
395

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

397

Αθηνα

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,⁴⁷

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις:

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405

καινὴν⁴⁸ δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω:

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας⁴⁹

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασι.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον⁵⁰ ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς⁵¹ τέκνα.

Ἀραὶ⁵² δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας⁵³ ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ⁵⁴ τέρμα τῆς φυγῆς;⁵⁵

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς⁵⁶ φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Ἀθηνᾶ

ἄλλαις ἀνάγκαις,⁵⁷ ἤ τινος⁵⁸ τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος⁵⁹ πάρα.

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.⁶⁰

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος⁶¹ μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

Χορός

πῶς δή; δίδαξον: τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾽ ἀξίων.⁶²
435
436

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ⁶³ ψόγον:

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν⁶⁴ τρόποις Ἰξίονος:

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων⁶⁵ μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην⁶⁶ βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα:

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου⁶⁷ βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσει τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα:

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος⁶⁸ οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον: ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασ᾽, ἃ⁶⁹ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽⁷⁰ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην:

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.

470

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν: οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου⁷¹ διαιρεῖν ὀξυμηνίτους⁷² δίκας:

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς⁷³

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις:

ἐγὼ⁷⁴ δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ αἱροῦμαι⁷⁵ πόλει.
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταῦθις⁷⁶ ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι⁷⁷ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν: ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε⁷⁸ δυσπήμαντ᾽⁷⁹ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

†φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη⁸⁰

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον†.⁸¹

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω,⁸² διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκον⁸³ πορόντας⁸⁴ μηδὲν ἔκδικον φράσειν.⁸⁵⁸⁶

490

str. 1

Χορός

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα <τε⁸⁷> καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ⁸⁸ συναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

499

ant. 1

Χορός

οὐδὲ⁸⁹ γὰρ⁹⁰ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
500

ψει κότος τιν᾽⁹¹ ἐργμάτων:

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽⁹² οὐ βέβαια τλά-

μων [δέ τις⁹³] μάταν παρηγορεῖ.

508

str. 2

Χορός

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ⁹⁴ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

517

ant. 2

Χορός

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν⁹⁵ καθήμενον:

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει⁹⁶

καρδίαν <ἂν⁹⁷> ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
525
526

str. 3

Χορός

μήτ᾽ ἀνάρχετον⁹⁸ βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ⁹⁹ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽¹⁰⁰
530

ἄλλᾳ¹⁰¹ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας¹⁰² μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως:

ἐκ δ᾽ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος¹⁰³

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

538

ant. 3

Χορός

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας:

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς:

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων
545

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτί-

μους δόμων¹⁰⁴ ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

550

str. 4

Χορός

ἑκὼν δ᾽¹⁰⁵ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται:

πανώλεθρος <δ᾽¹⁰⁶> οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν¹⁰⁷

ἄγοντα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας¹⁰⁸

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

558

ant. 4

Χορός

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν <ἐν¹⁰⁹> μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε¹¹⁰ δίνᾳ:

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,¹¹¹
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν¹¹² οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν:

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος, ᾆστος.¹¹³
565
566

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ τ᾽¹¹⁴ οὖν διάτορος¹¹⁵ <αἰθέρος¹¹⁶> Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τούσδ᾽,¹¹⁷ ὅπως ἂν εὖ διαγνωσθῇ¹¹⁸ δίκη.¹¹⁹

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον—ἔστι γὰρ νόμῳ¹²⁰¹²¹

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ¹²² καὶ δόμων ἐφέστιος¹²³

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιοσ—

καὶ ξυνδικήσων αὐτός: αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ¹²⁴ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως <τ᾽¹²⁵> ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.¹²⁶

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει¹²⁷ πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι¹²⁸ μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.¹²⁹
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός

τοιγὰρ¹³⁰ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.¹³¹

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα:

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽¹³² οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι¹³³ Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ¹³⁴ πιφαύσκω δ᾽ ὔμμ᾽¹³⁵ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν¹³⁶ πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας¹³⁷ γάρ νιν¹³⁸ ἠμποληκότα

†τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον¹³⁹ εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ¹⁴⁰ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν†,¹⁴¹¹⁴²¹⁴³ ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ¹⁴⁴ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

640

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ:
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε¹⁴⁵ πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδαι μὲν ἂν λυθεῖεν,¹⁴⁶ ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,¹⁴⁷
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος:

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν¹⁴⁸ πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε¹⁴⁹ καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων¹⁵⁰ μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα:

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι¹⁵¹

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;¹⁵²

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου¹⁵³ τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρῴσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου:

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός: πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ¹⁵⁴ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

674

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων¹⁵⁵

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε,¹⁵⁶ ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν¹⁵⁷ τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον¹⁵⁸ τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ Ἄρειος: ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ʼδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,¹⁵⁹

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾽πικαινούντων¹⁶⁰ νόμους.

κακαῖς <δ᾽¹⁶¹> ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε¹⁶² δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,¹⁶³

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν¹⁶⁴ οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν: ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους¹⁶⁵ τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
711

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε¹⁶⁶ χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.¹⁶⁷

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις:

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν¹⁶⁸ δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε¹⁶⁹ δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς¹⁷⁰ καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν¹⁷¹ βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος¹⁷² οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην:

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

744

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745

Ὀρέστης¹⁷³

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.¹⁷⁴¹⁷⁵

Ἀπόλλων¹⁷⁶

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ᾽δικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται¹⁷⁷ μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽¹⁷⁸ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην:

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα¹⁷⁹ τοὺς ἐμοὺς δόμους,
755

γαίας¹⁸⁰ πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με: καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Ἀργεῖος ἁνὴρ¹⁸¹ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
760

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σῴζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι¹⁸² †πράξομεν¹⁸³ δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος:

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ¹⁸⁴ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς¹⁸⁵ ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς:
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

778

str. 1

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.¹⁸⁶

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας,¹⁸⁷ σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον:¹⁸⁸ ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν¹⁸⁹ ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.¹⁹⁰

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι:¹⁹¹ δύσοιστα.

πολίταις ἔπαθον:
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

793

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε¹⁹² μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾽ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν:

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας¹⁹³ αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε μηδὲ τῇδε γῇ
800

βαρὺν κότον σκήψητε,¹⁹⁴ μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι †δαιμόνων σταλάγματα,¹⁹⁵¹⁹⁶¹⁹⁷

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.¹⁹⁸

808

ant. 1

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.¹⁹⁹

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ²⁰⁰

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ²⁰¹

ἄφορον: ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,²⁰²
815

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος²⁰³

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.²⁰⁴

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι: δύσοιστα²⁰⁵

πολίταις ἔπαθον:
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

823

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν στήσητε²⁰⁶ δύσκηλον χθόνα.

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;
825

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος²⁰⁷ μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος:

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ: σὺ δ᾽ εὐπιθὴς²⁰⁸ ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ᾽κβάλῃς ἔπη χθονί,²⁰⁹
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί:

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽²¹⁰ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

837

str. 2

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς²¹¹ οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.²¹²

πνέω τοι μένος ἅπαντά²¹³ τε κότον.
840

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;²¹⁴

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ: ἀπὸ γάρ με τι-
845

μᾶν²¹⁵ δαναιᾶν²¹⁶ θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.²¹⁷

848

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι: γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῷ²¹⁸ μὲν <εἶ²¹⁹> σὺ κάρτ᾽ ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε: προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξει παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσων²²⁰ παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις²²¹ ἐμμανεῖς θυμώμασι,
860

μήτ᾽,²²² ἐξελοῦσ᾽²²³ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται²²⁴ δεινὸς εὐκλείας ἔρως:
865

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

870

ant. 2

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.²²⁵

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;²²⁶
875

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ: ἀπὸ γάρ με τι-

μᾶν δαναιᾶν²²⁷ θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.²²⁸
880
881

Ἀθηνᾶ

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν: εἰ δὲ μὴ θέλεις²²⁹ μένειν,

οὔ τἂν²³⁰ δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τιν᾽ ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ²³¹ χθονὸς
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Εὐμενίδες Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926.) — 299-396 focus

Χορός

οὔτοι σʼ Ἀπόλλων οὐδʼ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτʼ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθʼ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.

οὐδʼ ἀντιφωνεῖς, ἀλλʼ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δʼ ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.

307

Χορός

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατʼ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.

εὐθυδίκαιοι δʼ οἰόμεθʼ εἶναι·

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντʼ

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφʼ ἡμῶν,

ἀσινὴς δʼ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δʼ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδʼ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320

321

Χορός

μᾶτερ ἅ μʼ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθʼ. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-

νίς μʼ ἄτιμον τίθησιν

τόνδʼ ἀφαιρούμενος
325

πτῶκα, ματρῷον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.

328

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

334

Χορός

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρʼ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι

ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρʼ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δʼ

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340

341

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

347

Χορός

γιγνομέναισι λάχη τάδʼ ἐφʼ ἁμὶν ἐκράνθη·

ἀθανάτων δʼ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστί
350

συνδαίτωρ μετάκοινος·

παλλεύκων δὲ πέπλων ἀπόμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην

¯˘¯˘¯˘¯

354

Χορός

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.

ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι

κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.

360

Χορός

σπεύδομεν αἵδʼ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
360

θεῶν δʼ ἀτέλειαν ἐμαῖς μελέταις ἐπικραίνειν,

μηδʼ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν·

Ζεὺς δʼ αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
365

ἇς ἀπηξιώσατο.

354a

Χορός

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.

ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι

κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.

368

Χορός

δόξαι τʼ ἀνδρῶν καὶ μάλʼ ὑπʼ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-
370

σμοῖς τʼ ἐπιφθόνοις ποδός.

372

Χορός

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις
375

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

377

Χορός

πίπτων δʼ οὐκ οἶδεν τόδʼ ὑπʼ ἄφρονι λύμᾳ·

τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τινʼ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
380

372a

Χορός

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

381

Χορός

μένει γάρ. εὐμήχανοί

τε καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμʼ ἀτίετα διόμεναι
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντʼ ἀνηλίῳ

λάμπᾳ, δυσοδοπαίπαλα

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

389

Χορός

τίς οὖν τάδʼ οὐχ ἅζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔτι δέ μοι

μένει γέρας παλαιόν, οὐδʼ ἀτιμίας

κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα
395

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτʼ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσʼ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος.

πώλοις ἀκμαίοις τόνδʼ ἐπιζεύξασʼ ὄχον
405

καινὴν δʼ ὁρῶσα τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δʼ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτʼ ἐστέ; πᾶσι δʼ ἐς κοινὸν λέγω·

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδʼ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θʼ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτʼ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτʼ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.

λέγειν δʼ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδʼ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

Ἀραὶ δʼ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τʼ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμʼ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδʼ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Ἀθηνᾶ

ἄλλαις ἀνάγκαις, ἤ τινος τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

Χορός

ἀλλʼ ὅρκον οὐ δέξαιτʼ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

Χορός

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένῃ.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλʼ ἐξέλεγχε, κρῖνε δʼ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπʼ ἐμοὶ τρέποιτʼ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δʼ οὔ; σέβουσαί γʼ ἀξίαν κἀπʼ ἀξίων.
435

436

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδʼ εἰπεῖν, ὦ ξένʼ, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδʼ ἀμυναθοῦ ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσʼ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημʼ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδʼ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστʼ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτʼ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδʼ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δʼ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνονʼ, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθʼ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασʼ, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδʼ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δʼ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδʼ αἰνέσω.

470

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·

οὕτως δʼ ἄμομφον ὄντα σʼ αἰδοῦμαι πόλει.
475

αὗται δʼ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδʼ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε δυσπήμαντʼ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρʼ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντʼ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθʼ, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

κρίνασα δʼ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμʼ ἐτητύμως,

ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.

Χορός

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδʼ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς·
495

πολλὰ δʼ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

499

Χορός

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδʼ ἐφέρ-
500

ψει κότος τις ἐργμάτων—

πάντʼ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δʼ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
505

ἄκεά τʼ οὐ βέβαια τλά-

μων δέ τις μάταν παρηγορεῖ.

508

Χορός

μηδέ τις κικλῃσκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτʼ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τʼ Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχʼ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτʼ, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

517

Χορός

ἔσθʼ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει

καρδίαν ἂν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θʼ ὁμοί-

ως ἔτʼ ἂν σέβοι δίκαν;
525

526

Χορός

μήτʼ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλʼ
530

ἄλλᾳ δʼ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δʼ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δʼ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

538

Χορός

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας·

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων
545

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτί-

μους δόμων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

550

Χορός

ἑκὼν δʼ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος δʼ οὔποτʼ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν

ἄγοντα πολλὰ παντόφυρτʼ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

558

Χορός

καλεῖ δʼ ἀκούοντας οὐδὲν ἐν μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπʼ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτʼ αὐχοῦντʼ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδʼ ὑπερθέοντʼ ἄκραν·

διʼ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετʼ ἄκλαυτος, αἶστος.
565

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ τʼ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τούσδʼ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον—ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδʼ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδʼ ἐγὼ καθάρσιος—

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δʼ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δʼ εἴσαγε
580

ὅπως τʼ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτʼ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δʼ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς

τὴν μητέρʼ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δʼ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδʼ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σʼ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δʼ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γʼ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλʼ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλʼ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθʼ. ἀρωγὰς δʼ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρʼ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δʼ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δʼ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σʼ ἔθρεψʼ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον· ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα.

ἀλλʼ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδʼ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδʼ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως,—μάντις ὢν δʼ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτʼ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθʼ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δʼ ὔμμʼ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστʼ Ἀμαζόνος,

ἀλλʼ ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τʼ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστʼ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δʼ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασʼ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

640

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
640

αὐτὸς δʼ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δʼ ἀκούειν ταῦτʼ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδʼ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δʼ ἐπειδὰν αἷμʼ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστʼ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δʼ ἄλλα πάντʼ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδʼ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμʼ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτʼ ἐν Ἄργει δώματʼ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθʼ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δʼ ὁ θρῴσκων, ἡ δʼ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτʼ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδʼ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλʼ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θʼ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδʼ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδʼ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδʼ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

674

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδʼ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δʼ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσʼ, ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων

ἠκούσαθʼ ὧν ἠκούσατʼ, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτʼ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δʼ Ἄρειον τόνδʼ, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θʼ, ὅτʼ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδʼ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δʼ ἔθυον, ἔνθεν ἔστʼ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τʼ Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τʼ ἦμαρ καὶ κατʼ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ʼπιχραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δʼ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθʼ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτʼ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτʼ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτʼ ἐν Σκύθῃσιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτεινʼ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

711

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδʼ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλʼ αἱματηρὰ πράγματʼ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δʼ οὐκέθʼ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδʼ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλʼ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δʼ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτʼ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντʼ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχʼ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδʼ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδʼ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην.

ψῆφον δʼ Ὀρέστῃ τήνδʼ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μʼ ἐγείνατο,

τὸ δʼ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δʼ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δʼ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθʼ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτʼ ἐπέσταλται τέλος.

744

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβʼ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρʼ ὁρᾷς τάδε;
745

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματʼ, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετʼ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ʼδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δʼ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τʼ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδʼ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους.

γαίας πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σῴζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τινʼ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντʼ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμʼ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δʼ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθʼ ἅπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοὶ κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

793

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθʼ, ἀλλʼ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθʼ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν·

ἀλλʼ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θʼ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτʼ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε μηδὲ τῇδε γῇ
800

βαρὺν κότον σκήψητε, μηδʼ ἀκαρπίαν

τεύξητʼ, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπʼ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπʼ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

808

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δʼ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
815

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι πολίταις·

δύσοισθʼ ἅπαθον.
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

823

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστʼ ἄτιμοι, μηδʼ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν κτίσητε δύσκηλον χθόνα.
825

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλʼ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δʼ εὐπιθὴς ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ʼκβάλῃς ἔπη χθονί,
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδʼ ἔτʼ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835

ἔχουσʼ ἐς αἰεὶ τόνδʼ ἐπαινέσεις λόγον.

837

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
840

οἶ οἶ δᾶ, φεῦ.

τίς μʼ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς ;

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-
845

μᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρʼ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

848

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῷ μὲν εἶ σὺ κάρτʼ ἐμοῦ σοφωτέρα·

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δʼ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδʼ ἐρασθήσεσθε· προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξῃ παρʼ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσων παρʼ ἄλλων οὔποτʼ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δʼ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθʼ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,
860

μήτʼ, ἐξελοῦσʼ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δʼ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην

τοιαῦθʼ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

870

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οἶ οἶ δᾶ, φεῦ.

τίς μʼ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;
875

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-

μᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρʼ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
880

881

Ἀθηνᾶ

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτʼ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδʼ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλʼ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας;
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δʼ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὔ τἂν δικαίως τῇδʼ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τινʼ ἢ κότον τινʼ ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Εὐμενίδες (1518 edition; OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides, 1518 edition. VLM-assisted OCR with native lineation and automated correspondence to the Smyth edition.) — 213 focus

Χορὸς Εὐμενίδων

ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω.

Ἀπόλλων

ἥρας τελείας καὶ διὸς πιστώματα.

κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷ δ᾽ ἀπέριπται λόγῳ.

ὅθεν βροτοῖσι γίνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος,
210

ὅρκος τε μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτένουσιν ἀλλήλους χαλαῖς,

τὸ μὴ γενέσθαι μὴ δ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,

ἔφημ᾽ ὀρέστην γ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν,

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτας ἐνθυμουμένην
215

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτεραν.

δίκας δὲ ἐπ᾽ ἄλλας τῶν δ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

Χορὸς Εὐμενίδων

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔπω μὴ λίπω ποτέ.

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου,

Χορὸς Εὐμενίδων

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ,
220

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεξαίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορὸς Εὐμενίδων

μέγας γὰρ ἔμπας παρὰ διὸς θρόνοις λέγῃ.

ἐγὼ δ᾽, ἄγειν γὰρ αἷμα μητρῷον δίκης,

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀπικυνηγέτης

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι,
225

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖσι πέλει.

τοῦ προστροπαίου μῆνις εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών,

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ ἀθάνα, λοξίου κελεύσμασιν.

ἥκω, δέχου δὲ προφρόνως ἀλάστορα.

οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
230

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη πρὸς τετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις, καὶ πορεύμασι βροτῶν,

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,

σώζων ἐφετμὰς λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σὸν θεά.
235

Ὀρέστης

αὐτὸ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

Χορὸς Εὐμενίδων

εἶεν. τόδ' ἐστὶν ἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς,

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν,

πρὸς αἷμα, καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν,
240

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ,

σπλάγχνον χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος.

ὑπέρ τε πόντον, ἀπτέροις πωτήμασιν

ἦλθον διώκουσ' οὐδὲν ὑστέρα νεώς,

καὶ νῦν ὅδ' ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακὼν,
245

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελά̄.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὅρα ὅρα μάλ' αὖ. λεύσσετὸν πάντα,

μὴ λάθῃ φυγάδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας,

ὅδ' αὖτέ γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων περιβρέτει.

πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου. ὑπόδικος θέλει γενέ-
250

σθαι χρεῶν.

τόδ' οὐ πάρεστιν αἷμα μητρῷον χαμαὶ,

δυσαγκόμιστον. παπαῖ. τό δ' ὑγρὸν πέδῳ κε-

χυμένον οἴχεται.

ἀλλ' ἀντιδοῦναι δεῖ σ' ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν,
255

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανὸν, ἀπὸ δὲ σῦ

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.

καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνας ἀπάξομαι κάτω.

ἀντιποίνους τείνῃς μητροφόνας δύας.

ὄψει δ' ἐκεῖ τίς ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν,
260

ἢ θεὸν, ἢ ξένον, τί τ' ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους

ἔχοντ' ἔκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ ἅδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν,

ἔνθεο χθονός. δελτογράφῳ δὲ πάντ' ἐπωπᾷ

Ὀρέστης

φρενί,
265

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ὀρέστης

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι.

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,

σιγᾶν θ’ ὁμοίως, ἐν δὲ τῷδε πράγματι·

φρονεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.

βρίζει γὰρ αἷμα, καὶ μαραίνεται χερός,
270

μητροκτόνον μίασμα δ’ ἔκπλυτον πέλει,

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ.

φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δ’ ἐμοί γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος.

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
275

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ’ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ.

χώρας ἄνασσαν τῆσδ’ ἀθηναίαν ἐμοί,

μολεῖν ἀρωγόν, κτήσεται δ’ ἄνευ δορός,

αὐτόν τε, καὶ γῆν, καὶ τὸν ἀργεῖον λεών.
280

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ’ εἴτε χώρας ἐν τόποις λιβυστικοῖς.

τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου.

τίθησιν ὀρθόν, ἢ κατηρεφῆ πόδα.

φίλοις ἀρήγουσ’ εἴτε φλεγραίαν πλάκα.
285

θρασὺς ταγοῦχος, ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ.

ἔλθοι· κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,

ὅπως γένοιτο τῶνδ’ ἐμοὶ λυτήριος.

Χορὸς Εὐμενίδων

οὔτοι σ’ ἀπόλλων οὐδ’ ἀθηναίας σθένος.

ῥύσαι τ’ ῥύσαιτ’ ἂν ῥύς τε ὥστε μὴ ὐπαρημελημένον οὐ παρημελημένον.
290

ἔρρειν τὸ χαίρειν, μὴ μαθόνθ’ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιά.

οὐδ’ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ’ ἀποπτύεις λόγους.

ἐμοίβαφείς τε καὶ καθιερωμένος.

Ἀπόλλων

καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς.
295

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 87

Χορὸς Εὐμενίδων

ὕμνον δ' ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν ἐπεὶ μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν. λέξαι τε λάχη τὰ

κατ' ἀνθρώπους

ὡς ἐπινομᾷ στάσις ἅμα εὐθυδίκαιοι δ' οἰόμεθ' εἶναι.
300

τοὺς μὲν καθαρὰς χῆρας πρὸς νέμοντας.

οὔτις ἀφ' ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει. ἀσινὴς δ' αἰῶν

ἀδιοιχνεῖ

ὅσ τις δ' ἀλιτρῶν ὡς ὅδ' ἀνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει. μάρτυρες ὀρ-
305

θαίτοισι θανῦσιν.

παραγινόμεναι πράκτορες αἵματος,

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν. μᾶτερ ἅ μ' ἔτεκνες,

Χορὸς Εὐμενίδων

ὦ μᾶτερ.

νὺξ ἀλαοῖσιν καὶ δεδορκόσιν,
310

ποινὰν κλῦθ'· ὁ λατῶς γὰρ ὃ νις μ' ἄτιμον τίθησιν.

τόν δ' ἀφαιρούμενος πτῶκα ματρῷον ἁ-

γνισμα κύριον φόνου. ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ.

Χορὸς Εὐμενίδων

τόδε μέλος παρακοπά. παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ ἐρινύων δέσμιος φρενῶν ἀφόρμικτος.
315

αὐονὰ βροτοῖς. τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Χορὸς Εὐμενίδων

μοῖρ' ἐπέκλωσεν ἐκ πέδως. ἔχειν θανάτων τοῖ-

σιν αὐτουργίαις,

ξύμπασῶσιν μάταιοι. τοῖς δ' μαρτᾶν ιοφρ' ἂν,

γᾶν ὑπέλθῃ θανὼν δ' οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
320

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐπί δε τῷ τεθυμένῳ. τόδε μέλος παρακοπᾶ.

παραφορὰ φρενοδαλὴς ὕμνος ἐξ ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν ἀφόρμικτος αὐονὰ βροτοῖς.

Χορὸς Εὐμενίδων

γιγνομέναισι λάχη. τάδ' ἐφαμῖν ἐκράνθη.

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀθανάτων δ' ἀπέχειν χέρας οὐδέ τις ἔστι.
325

συνδάτωρ μετάκοινος . πανλεύκων δὲ πέπλων

ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην. δωμάτων γ' εἱλόμαν

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀναβοπάς, ὅταν ἄρης. πίθασος ὢν φίλος ἕλῃ.

ἐπὶ τὸν ὦ, διόμεναι κρατερὸν ὄνθ' ὁμοίως,

μαυροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου. σπευδόμεναι δ'
330

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀφελεῖν

τίνα τάσδε μερίμνας θεῶν δ' ἀτέλειαν ἐμαῖς

σιλιταῖς ἐπικραίνειν μὴ δ' ἐπ' ἄκροισιν ἐλθεῖν.

ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τὸ λέσχας,

Χορὸς Εὐμενίδων

ᾶς ἀπηξιώσατο . δόξαι τ' ἀνδρῶν καὶ μάλ' ὑπ'
335

Χορὸς Εὐμενίδων

αἰθέρι.

σεμναί τ' ἀνόμεναι, κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι.

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν.

δρχησμοῖς τ' ἐπιφόνοις ποδός.

Χορὸς Εὐμενίδων

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἄγκαθεν βαρυπεσῆ.
340

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν. σφαλερὰ τἀνυδρόμοις.

κῶλα δύσφορον ἄταν. πίπτων δ' οὐκ οἶδεν τόδ'

Χορὸς Εὐμενίδων

ὑπ' ἄφρονι.

λῦμα, τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μῖσος τε-

πόταται.
345

καὶ δνοφεράν τιν' ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις. μένει γὰρ, ἀμήχανοι

Χορὸς Εὐμενίδων

δὲ καὶ τέλειοι κακῶν τε μνήμονες σεμναί.

καὶ δυσαρήγοροι βροτοῖς ἄτιμ' ἀτίετα

διόμεναι.
350

λάχη θεῶν διχοστατὲ τἀνηλίῳ λάμπᾳ, δυσό-

δῳ παίπαλα.

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ἀμῶς.

Χορὸς Εὐμενίδων

τίς οὖν τάδ' οὐχ ἅζεταί τε, καὶ δέδοικε βροτῶν

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐμὲ κλύων θεσμὸν τὸν μοιρίκραντον ἐκ θεῶν.
355

δοθέντα τέλεον· ἐπὶ δέ μοι γέρας παλαιὸν, ἔ-

στ' ἀτιμίας κυρῶ. καίπερ ὑπὸ χθόνα

τάξιν ἔχουσα, καὶ δυσήλιον κνέφας,

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοήν.

ἀπὸ σκαμάνδρου τὴν καταφθατουμένην.
360

ἣν δῆτ' ἀχαιῶν ἄκτορές τε, καὶ πρόμοι

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα.

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοὶ

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις.

ἔνθεν διώκουσ' ἦλθον ἄτρυτον πόδα.
365

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ' ἐπιζεύξασ' ὄχον,

καὶ νῦν δ' ὁρῶσα τὴν δ' ὁμιλίαν χθονός·

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ' ὄμμασιν πάρα.

τίνας ποτ' ἐστέ. πᾶσι δ' ἐς κοινὸν λέγω.
370

βρέτας τε τὐμὸν τῷδ' ἐφημένῳ ξένῳ.

ὑμᾶς δ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει.

ὔτ' οὔτ' ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμέναις.

ὔτ' οὔτ' ἐν βροτείοις ἐμφερείς μορφώμασιν.

λέγειν δ' ἄμορφον ὄντα τοῖς πέλας κακῶς
375

πρόσω δικαίων. ἠδ' ἀποστατεῖ θέμις.

Χορὸς Εὐμενίδων

πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως διὸς κόρη.

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

ἀραὶ δ' ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα, κληδόνας τ' ἐπωνύμους.
380

Χορὸς Εὐμενίδων

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ' ἂν, εἰ λέγοι τίς ἐμφανῆ λόγον.

Χορὸς Εὐμενίδων

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τέρμα τῆς σφαγῆς.

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Χορὸς Εὐμενίδων

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
385

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ' ἐπιρροίζεις φυγάς;

Χορὸς Εὐμενίδων

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.

Ἀθηνᾶ

ἄλλης ἀνάγκης ὔτινος οὔτινος βέων κότον;

Χορὸς Εὐμενίδων

τί γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγου πάρα.
390

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' ὅρκον ὐ οὐ δέξαιτ' ἂν, ὐ οὐ δοῦναι θέλει.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς δὴ δίδαξον, τῶν σοφῶν γὰρ ὐ οὐ πένῃ;

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' ἐξέλεγχε, κρῖνε δ' ὐθεῖαν εὐθεῖαν δίκην.
395

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ' ἐμοί ῥέποι τ' ἂν αἰτίας τέλος;

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς δ' ὔ οὔ; σέβουσαί γ' ἀξίαν τ' ἐπαξίων,

Ἀθηνᾶ

τί πρός τάδ' εἰπεῖν ὦ ξέν' ἐν μέρει θέλεις,

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς,

τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ' ἀμυνάθου ψόγον,
400

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ, βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἀμῆς πέλας,

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν δόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν ὐμαθὲς εὐμαθὲς τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων.
405

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ' ἀφαιρήσω μέγα.

ὐκ οὐκ εἰμὶ προσ τρόπαιος, ὐδ' οὐδ' ἔχει μύσος,

πρὸς χειρὶ τῇ μῇ τόσον ἐφεζομένῃ βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος.
410

ἐστ' ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου,

σφαγαὶ καθαιμάξυσι νοθήλου βοτοῦ.

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ' ἀφιβώμεθα.

ὄικοισι, καὶ βοτοῖσι, καὶ ῥυτοῖς πόροις,

ταύτην μὲν
415

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 89

Ὀρέστης

ταύτην μὲν ὅτω φροντίδ᾽ ἐκ ποδῶν λέγω.

γένος δὲ τἀμὸν ὡς ἔχει, πεύσῃ τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς.

Ἀγαμέμνον᾽ ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
420

ἔθηκας, ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς μολών,

δ᾽ οἶκον, ἀγάν ιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα ποικίλοις ἀγρεύμασιν.

κρύψασα λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον.
425

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι.

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶν δε κοινῇ, λοξίας ἐπαίτιος.

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶν δ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους,
430

σύ τ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρίνων δίκην

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τά δ᾽ αἰνέσω.

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴτις οἴεται τόδε

βροτὸς δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις.

φόνους διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκης,
435

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.

ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντας αἱροῦμαι πόλει.

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον.

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου
440

χώρας μετ᾽ αὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων.

πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος,

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστὶν ἀμφότερα μένειν,

πέμπειν δυσπήματ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψε τόδε.
445

Aeschylus. m

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀθηνᾶ

φόνων δικαστὰς ὁρκίων, αἱρουμένους

θεσμὸν, τὸν εἰς ἅπαντ' ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε, καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ' ἄρωγὰ τῆς δίκης, ὁρκώματα.

κρίνασα δ' ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα.
450

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ' ἐτητύμως.

ὅρκον περῶντας. μηδὲν ἔκδικον φρεσίν,

Χορὸς Εὐμενίδων

νῦν καταστροφαὶ νέων θεσμίων, ἐγκρατή-

σει δίκα καὶ βλάβα τοῦδε μιξοκτόνος.

πάντας ἤδη τόδ' ἔργον αἰχμίᾳ σωφρονήσει βροτούς,
455

πολλὰ δ' ἔτυμα παιδότρωτα πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν· μετὰ δ' αὖθις ἐν χρόνῳ. οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

Χορὸς Εὐμενίδων

μαινάδων τῶν δ' ἐφέρψει κόρος τίς ἐργμάτων,

πάντ' ἐφήσω μόρον. πεύσεται δ' ἄλλος ἄλλοθεν.

προφωνῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ
460

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων· ἄκετ' οὐ βεβαία, τλά-

μων δέ τις μάταν παρηγορεῖ. μηδέ τις κικλησκέτω

Χορὸς Εὐμενίδων

ξυμφορᾷ τετυμμένος. τό τ' ἔπος θροούμενος.

ἰὼ δίκα. ἰὼ θρόνοι τ' ἐριννύων.

ταῦτά τις τάχ' ἂν πατὴρ ἤτε κῦσα νεοπαθὴς,
465

οἶκτον οἰκτίσαιτ' ἐπεὶ δὴ πιτνεῖ δόμος δίκας,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δειμαίνει καθήμενον. ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει. τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἀνατρέφων. ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-
470

ως ἔτ' ἂν σέβοι δίκας μήτ' ἀνάρχατον βίον,

Χορὸς Εὐμενίδων

μήτε δεσποτούμενον. αἰνέσης,

ἅπαντι μέτρῳ τὸ κράτος. θεὸς ὤπασεν, ἄλλα

δ' ἄλλα διεφορεύει. ξύμμετρον δ' ἔπος λέγω.

δυσσεβείας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως,
475

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 90

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐκ δ᾽ ὑγιείας φρενῶν. ὁ πᾶσι φίλος, καὶ

πολύευκτος ὄλβος. ἐς τὸ πᾶν δέ τοι λέγω.

Χορὸς Εὐμενίδων

βωμὸν αἴδεσαι δίκας. μὴ δέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς.

ποινὰ γὰρ ἐπέσται. κύριον μένει τέλος.
480

πρὸς τάδε τις τοκέων. σέβας εὖ προτίων.

καὶ ξενοτίμους δωμάτ᾽ ἀνεπιστροφάς. αἰ-

δόμενός τις ἔστω. ἐκ τῶν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ.

Χορὸς Εὐμενίδων

δίκαιος ὢν, οὐκ ἄνολβος ἔσται.

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο,
485

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παραιβάταν.

τὰ πολλὰ παντόφυρτον ἄνευ δίκας.

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν.

λαῖφος ὅτ᾽ ἂν λάβῃ πόνος θραυομένας κεραίας.

Χορὸς Εὐμενίδων

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν μέσᾳ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ.
490

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμοργῷ

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμηχάνοις.

δύαις λέπαδνον οὐδ᾽ ὑπέρθεον τ᾽ ἄκραν.

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον. ἕρματι πρὸς βαλὼν

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος ἄϊστος (δίκας
495

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε κήρυξ, καὶ στρατὸν κατεργάθου.

ἥ τ᾽ οὖν διάτορος τυρσηνικὴ.

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη.

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου.
500

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς,

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον.

καὶ τόνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἄναξ ἄπολλον ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τῷδε σοι μέτεστι πράγματος λέγε.
505

m ii

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον, ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ' ἀνήρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τῷδ' ἐγὼ καθάρσιος

καὶ ξυνδικήσων αὐτὸς αἰτίαν ἔχω

τῆς τοῦδε μητρός, τοῦδε φόνου. σὺ δ' εἴσαγε
510

ὅπως ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων,

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορὸς Εὐμενίδων

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
515

ἔπος δ' ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς,

τὴν μητέρ' εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἓν μὲν τόδ' ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

ἐπευχομένῳ, τόνδε κομπάζεις λόγον.
520

Χορὸς Εὐμενίδων

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ' ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέξω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών,

Χορὸς Εὐμενίδων

πρὸς τοῦ δ' ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
525

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἀλλ' ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ,

Χορὸς Εὐμενίδων

νεκροῖσι νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών;

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτων.
530

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε,

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορὸς Εὐμενίδων

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ' ἐλευθέρα φόνῳ,

Ὀρέστης

τί δ' οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορὸς Εὐμενίδων

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
535

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 91

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι.

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς γάρ τ’ ἔθρεψεν ἐντός ὦ μιαιφόνε.

ζώνης ἀπαύχη μητρὸς αἷμα τὸ φίλτατον.

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι

ἄπολλον. εἰ σφέ συνδίκῃ κατέκτανον.
540

δρᾶσαι γὰρ ὥς πέρ ἐστιν οὐκ ἀρνούμεθα.

ἀλλ’ εἰ δικαίως, εἴτε μὴ, τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ· τὸ δ’ αἷμα κρῖνον ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόν δ’ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις δ’ ὢν οὐ ψεύσομαι.
545

ἐπώποτ’ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι·

ὃ μὴ κελεύσει Ζεὺς ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ’ ὅσον σθένει μαθεῖν.

βουλὴ πιφαύσκω δ’ ὔμμ’ ἐπισπέσθαι πατρός
550

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον,

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς εἶπας λέγεις σὺ τόνδε χρησμὸν ὤπασε.

φράζειν ὀρέστῃ τῷδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα, μητρὸς μηδαμῶ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
555

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον.

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὔτι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥς τ’ ἀμαζόνος.

ἀλλ’ ὡς ἀκούσῃ παλλάς οἵτ’ ἐφήμενοι.

ψήφῳ διαρεῖν τόδε πράγματος πέρι.
560

ἀπὸ στρατείας γάρ μιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ’ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη.

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπιτέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν ἐν δ’ ἀτέρμονι.

κόπτει πεδήσασ’ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
565

m iij

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀπόλλων

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὕτως εἴρηται μόρος.

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον ὡς δηχθῇ λεώς.

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορὸς Εὐμενίδων

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ.
570

αὐτὸς δ' ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις.

ὑμᾶς δ' ἀκούειν τά τ' ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα στύγη θεῶν,

πέλας μὲν ἂν λύσειεν ἔτι τὲ δ' ἄκος.
575

καὶ χάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος.

ἀνδρὸς δ' ἐπεὶ δ' ἂν αἷμ' ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ' ἀνάστασις,

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησε πατήρ,

ἐμός, τὰ δ' ἄλλα πάντ' ἄνω καὶ κάτω
580

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἆσθμαίνω μένει.

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ' ὑπερδικεῖς ὅρα.

τὸ μητρὸς αἷμ' ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ.

ἔπειτ' ἐν ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημοίοις.
585

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται.

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ' ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ' ὁ θρώσκων, ἡ δ' ἄπρ' ξένῳ ξένη
590

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριος δὲ τὸ δέσοι διεξελόγω.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρὸς πέλας,

μάρτυς πάρεστι παῖς ὀλυμπίου διός,

οὐδ' ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη.
595

Ἀπόλλων

ἀγ' οἷον ἔρνος. ὅτις ἂν τέκοι θεὸς,

ἐγὼ δὲ παλλὰς τ' ἄλλα θ' ὡς ἐπίσταμαι.

τὸ σὸν πόλισμα, καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τὸν δ' ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου.
600

καὶ τόν δ' ἐπικτήσαιο σύμμαχον θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα καὶ τάδ' αἰῶνος μένοι.

στέργειν τ' ἄπιστα, τῶν δὲ τοὺς ἐπισπόρους

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ' ἀπὸ γνώμης φέρειν.

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων,
605

Χορὸς Εὐμενίδων

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ' ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται,

Ἀθηνᾶ

τί γὰρ πρὸς ὑμῶν, πῶς τιθεῖσ' ἄμορφος ὦ,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἤκουσα θ' ὧν ἤκουσα τ'· ἐν δὲ καρδίᾳ

Ἀπόλλων

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
610

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμὸν ἀττικὸς λεὼς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν αἰγέῳ στρατῷ.

αἰεὶ δ' ἑκάστῳ τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ' ἄρειον τόν δ' ἀμαζόνων ἕδραν
615

σκηνὰς, ὅτ' ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον,

στρατηλατοῦσαι καὶ πόλιν νεόπτολιν.

τήν δ' ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε.

ἄρει δ' ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα. πάγος τ' ἄρειος, ἐν δὲ τῷ σέβας.
620

ἀστῶν, φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν,

σχήσει τό δ' ἦμαρ καὶ κατ' εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικαινόντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ' ὕδωρ,

λαμπρὸν μιαίνων ἔποθ' εὑρήσεις ποτόν.
625

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀθηνᾶ

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον.

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν.

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν,

τοιὸν δέτοι ταρβοῦντες ἐν δίκῳ σέβας,
630

ἔρυμά τε χώρας, καὶ πόλεως σωτήριον,

ἔχοιτ' ἂν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει.

οὔτε σκύθῃσιν, οὔτε πέλοπος ἐν τόποις,

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον ὀξύθυμον εὑδόντων ὕπερ,
635

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν' ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπὸν, ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην.

αἰδουμένοις τὸν ὅρκον ἔρηται λόγος,
640

Χορὸς Εὐμενίδων

καὶ μὴν βαρεῖαν, τήν δ' ὁμιλίαν χθονὸς,

ξύμβουλος εἰμὶ, μὴ δαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἀγώ τε χρησμοὺς, τοὺς ἐμούς τε, καὶ διὸς,

ταρβεῖν κελεύω, μηδ' ἀκαρπώτους κτίσαι,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις.
645

μαντεῖα δ' οὐκ ἔθ' ἁγνὰ μαντεύσῃ μένων

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατὴρ τισφάλλεται βουλευμάτων.

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς ἰξίονος.

Χορὸς Εὐμενίδων

λέγεις, ἐγὼ δὲ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρα τῇδ' ὁμιλήσω πάλιν,
650

Ἀπόλλων

ἀλλ' ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις,

θεοῖς ἄτιμος εἶ σὺ, νικήσω δ' ἐγὼ,

Χορὸς Εὐμενίδων

τοιαῦτ' ἔδρασας καὶ φέρητος ἐν δόμοις,

μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ' εὐεργετεῖν.
655

Ἀπόλλων

ἄλλως τε πάντως χ’ ὡς τε δεόμενος τύχοι;

Χορὸς Εὐμενίδων

σύ τοι παλαιὰς δαίμονας καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς,

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ’ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος.

ἐμῇ ὂν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσι βαρὺ,
660

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβύτιν νέος

δίκης γενέσθαι τῆσδ’ ἐπήκοος μένω.

ὡς ἀμφίβολος ἔσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ’ ἔργον λοισθίαν κρῖναι δίκην.

ψῆφον δ’ ὀρέστῃ τήνδ’ ἐγὼ προσθήσομαι.
665

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἣ μ’ ἐγείνατο.

τό δ’ ἄρσεν αἰνῶ πάντα πλὴν γάμου τυχεῖν.

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ’ εἰμὶ τοῦ πατρός.

ὕτω γυναικὸς καὶ προτιμήσω μόρον,

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
670

νικᾷ δ’ ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκ βάλλεθ’ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν, τοῦτ’ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ φοῖβ’ ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὦ νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ’ ὁρᾷς τάδε;
675

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ’ ἢ φάος βλέπειν.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πομπάζετ’ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι.

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ’ ἀπούσης, πῆμα γίνεται μέγα.
680

βαλοῦσά τ’ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ’ ἐκ πέφευγεν αἵματος δίκην.

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων,

Ὀρέστης

ὦ παλλάς. ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον, σύτοι
685

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ὀρέστης

κατωίκισάς με, καί τις ἑλλήνων ἐρεῖ.

ἀργεῖος ἀνὴρ, αὖθις ἔντε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, παλλάδος, καὶ λοξίου,

ἕκατι. καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος. ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον,
690

σώζει με μητρὸς, τάς δε συνδίκους ὁρῶν,

ἐγὼ δὲ χώρα τῇ δε καὶ τῷ σῷ στρατῷ,

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον.

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους.

μήτοι τίν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
695

ἐλθόντ' ἐποίσειν εὖ κεκοσμένον δόρυ,

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα.

ἀμηχάνοις πράξομεν δυσπραξίαις.

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρ' ὄρνιθας πόρους,
700

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος.

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν παλλάδος.

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ.

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμὲν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε καὶ σὺ, καὶ πολισσοῦχος λεώς.
705

πάλαισμ' ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις.

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους,

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος.
710

ἐν γᾷ τᾷδε φεῦ. ἰὸ ἰὸ ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονία φόρον ἐκ δὲ τοῦ,

λειχὴν, ἄφυλλος, ἄτεκνος. ἰὼ δίκα, πέδον

ἐπέσυμος.

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρα βαλεῖν.
715

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 94

Χορὸς Εὐμενίδων

στενάξω. τί ῥέξω. γένωμαι δύσοιστα.

πολίταις ἔπαθον. ἰὼ μεγάλατοι

κόραι δυστυχεῖς. νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 213 focus

ΑΠ.

ἦ κάρτ' ἄτιμα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶς

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

ΧΟ.

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠ.

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου

ΧΟ.

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

ΑΠ.

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

ΧΟ.

μέγας γὰρ ἔμπας παρὰ Διὸς θρόνοις λέγει·

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

ΑΠ.

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κὰν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, ἢν προδῶ σφ᾽ ἑκών.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἶκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν, θεὰ,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀμμενῶ τέλος δίκης.

ΧΟ.

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ λεῦσσέ τε πάντα, μὴ
255

λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

ὁ δ᾽ αὖτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαὶ,

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντίποιν᾿ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
270

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ ῞Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονὸς, δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ

φρενί.
275

ΟΡ

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμοὺς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285

[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Αθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεὸς,

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

ΧΟ.

οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα, δαιμόνων σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

᾿ αποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.

εὐθυδίκαιοι δ᾽ ἡδόμεθ᾽ εἶναι·

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320

μᾶτερ ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νὺξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινὰν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ' άτιμον

τίθησι

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῷον ἅγνισμα
325

κύριον φόνου.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος

παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος

παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
345

γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ

συνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων δὲ πέπλων ἄμοιρος μούνα ἐτύχθην.

δωμάτων γὰρ εἰλόμαν

ἀνατροπάς· ὅταν ῎Αρης τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ,
355

ἐπιτόνως διόμεναι κρατερὸν ὄντα περ ὅμως

μαυροῦμεν νεόαιμον.

σπευδομένα δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
360

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν

Ζεὺς γὰρ αἱματόφυρτον πᾶν ἔθνος τόδε λέσχας

ὡς ἀπηξιώσατο –

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμὰν – σφαλερὰ γὰρ τανυ-

δρόμοις
370

κῶλα – δύσφορον ἄταν.

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησμοῖς τ᾽
375

ἐπιφθόνοις ποδός.
375

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμα.

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶται

πολύστονος φάτις.
380

μένει γάρ· εὐμήχανοι δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες, σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽

ἀναλίῳ λάπα, δυσοδοπαίπαλα

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

– γέρας παλαιὸν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κυρῶ, καίπερ ὑπὸ χθόνα
395

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσάλιον κνέφας.

ΑθΗΝΑ.

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοὶ,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

κώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδὲν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασι.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

πεύσει τα πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα.

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Αθ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Αθ.

μάθοιμ᾽ ἂν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς?

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Αθ.

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς?

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Αθ.

ἄλλαις ἀνάγκαις, ἤ τινος τρέων κότον?

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν?

Αθ.

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος πάρα.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἂν, εἰ δοῦναι θέλοιν.

Αθ.

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

ΧΟ.

πῶς δὴ, δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Αθ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Αθ.

ἡ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος?

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίων.
435

Αθ.

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν, ἐν μέρει θέλεις?

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἦσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος·

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἐς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσει τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα·

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασι
460

κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σύ τ' εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ᾽ αἰνέσω.

Αθ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·

ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ αἱροῦμαι πόλει.
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μενειν
480

πέμπειν τε τάσδε, πῆμ᾽ ἀμηχάνως τ᾽ ἔχει.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

τάξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκον περῶντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατήσει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾳ συναρμόσει

βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων·
500

πάντ' ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν προφωνῶν τὰ τῶν

πέλας κακὰ

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα, ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας.
515

ἐσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
520

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
515

μήτ᾽ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς. παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν,

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.
530

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας
535

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
540

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος
550

ἔσται,

πανώλεθρος δ' οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμου δέ φαμι παρβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄγοντ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν ἐν μέσᾳ δυσπαλεῖ τε

δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾽ ἄκλαυτος, ἀ-

στος.
565

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

εἴτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

ΧΟ.

ἄναξ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος,

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως τ' ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέξω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι?

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν?
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντὸς, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον?

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

῎Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ' εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικὸς, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον

ΧΟ.

Ζεὺς, ὡς λέγεις σὺ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταυτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὐ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽, ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον' εὔφροσιν δεδεγμένη

δροίτη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεὼς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειας, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾿ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾿ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν῎Αργει δώματ' οἰκήσει πατρός?

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις?
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται?

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεὺς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διὸς,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

[ἐγὼ δὲ, Παλλὰς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.]

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ?

ΧΟ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμὸν, Ἀττικὸς λεὼς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

κερδῶν ἄθικτὸν τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
685

[ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ ῎Αρειον τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἑδραν

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
690

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·

῎Αρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ ῎Αρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,
695

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
700

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν?]

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
705

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

ταύτην μὲν ἐξέτειν ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰν διανομὴν καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἢ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ' ῎Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται?

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶς τάδε?
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλὰς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνου

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρα βαλεῖ.

στενάζω; τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθ᾽ ἅπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Gottfried Hermann, 1852.) — 213 focus

Ἀπόλλων

ἦ κάρτ' ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἤρκεσας

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
215

Ἀπόλλων

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,

οὔ φημ' Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
220

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

Χορὸς Εὐμενίδων

τὸν ἄνδρ' ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου.
225

Χορὸς Εὐμενίδων

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥςτ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορὸς Εὐμενίδων

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·

ἐγὼ δ', ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
230

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προςτροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

Ὀρέστης

ἄνασσ' Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
235

οὐ προςτρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ' ἀμβλὺς ἤδη προςτετριμμένος τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν·

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,

σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
240

Ὀρέστης

πρόςειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.

Χορὸς Εὐμενίδων

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
245

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν

ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
250

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προςγελᾷ.

Χοροῦ Β

ὅρα, ὅρα μάλ' αὖ, λεῦσσέ τε πάντα, μὴ

λάθῃ φύγδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας.

ὃ δ᾽ αὖτέ γ' ἀλκὰν ἔχων
255

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.

Χοροῦ Γ

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί,

δυςαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδῳ χύμενον οἴχεται.
260

Χοροῦ Δ

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ

φεροίμαν βόσκαν πώματος δυςπότου.

Χοροῦ Ε

καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντίποιν᾽ ὡς τίνῃς ματροφόνας δύας.
265

Χοροῦ ς

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν,

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' οὐκ εὐσεβῶν,

Χορός

ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

Χοροῦ ἡ Ζ

μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
270

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.

Ὀρέστης

ἐγώ, διδαχθεὶς ἐν κακοῖς, ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
275

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὄν, πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ηλάθη χοιροκτόνοις.
280

πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προςῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος ευφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆςδ' Ἀθηναίαν, ἐμοὶ
285

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών,

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
290

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι (κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός),

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
295

Χορός

οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥςτε μὴ οὐ παρημελημένον

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ' ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα τῶνδε δαιμόνων.

Χοροῦ ἡ Β

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
300

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

Χοροῦ ἡ Γ

καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

Χορός

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν
305

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἀμά.

¹

εὐθυδίκαιοί θ᾽ ἡδόμεθ᾽ εἶναι·

τοὺς μὲν καθαράς
310

καθαρῶς χεῖρας προνέμοντας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾿ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·

²

ὅςτις δ᾽ ἀλιτών, ὥςπερ ὅδ᾽ ἀνήρ,

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
315

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.

³⁴

μᾶτερ, ἃ μὲ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,
320

κλῦθι· ὁ Λατοῦς γὰρ ἰ-

νίς μ' ἄτιμον τίθησιν,

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος

πτῶκα, ματρῷον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.
325

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
330

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

⁵

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν, θνατῶν

τοῖσιν αὐτουργίαι

ξυμπέσωσιν μάταιοι,
335

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος παρακοπά,
340

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

⁶

γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,
345

ἀθανάτων δίχ᾽ ἔχειν γέρας, οὐδέ τις ἐστὶν

συνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων πέπλων δ᾽ ἀγέραστος ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην.

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης,
350

τιθασὸς ὤν, φίλον ἕλῃ·

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

κρατερὸν ὄντ᾽ ἔθ᾽ ὁμοίως

μαυροῦμεν νέον ἅλμα.

⁷

σπενδομένα δ᾽ ἀφελεῖν τινὶ τάςδε μερίμνας
355

Μοῖρ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνει,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν.

Ζεὺς γὰρ δειματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἧς ἀπηξιώσατο.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
360

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν

(σφαλερὰ τανυδρόμοις γὰρ

καλα), δύςφορον ἄταν.

⁸

δόξαι τ᾿ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ
365

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν,

ὀρχησμοῖς τ' ἐπιφθόνοις ποδός.

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμα.

ποῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
370

καὶ δνοφεράν τιν ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις.

⁹

μένει γάρ· εὐμήχανοι

τε καὶ τέλειοι, κακῶν

¹⁰

τε μνήμονες, σεμναὶ
375

καὶ δυςπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾽ ἀτίετα διόμεναι

λάχη, θεῶν διχοστατοῦντ᾽

ἀνηλίῳ λάμπα, δυςοδοπαίπαλα

δερκομένοισι καὶ δυςομμάτοις ὁμῶς.
380
¹¹

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεται

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔτι δέ μοι
385

μένει γέρας παλαιόν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα

τάξιν ἔχουσα καὶ δυςήλιον κνέφας.

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,
390

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἀκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,

ἔνειμαν αυτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
395

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ' ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·
400

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας,

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,
405

πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα.

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
410

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
415

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.

Ἀθηνᾶ

ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος πάρα.
420

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.

Χορός

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
425

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ' ἀξίαν γ᾽ ἐπαξίων.

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον,
430

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἀμῆς πέλας,

σεμνὸς προςίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
435

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προςτρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχει μύσος

πρὸς χειρὶ τὴμῇ τὸ σὸν ἐφημένου βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
440

ἔςτ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
445

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,

Ἀγαμέμνονα, τῶν ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιν᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
450

ἐς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν

κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
455

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·
460

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἢ εἰ τις οἴεται τόδε

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτικὼς δρόμοις
465

ἱκέτης προςῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις

ἐμοῖς· ἄμομφον ὄντα δ᾽ αἰδοῦμαι πόλει·

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
470

πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν

πέμπειν τε, δυςπήμαντ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη
475

θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης θ' ὁρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
480

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.

Χορός
¹²

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα
485

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς.

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προςμένει τοκεῦ-
490

σιν μεταὖθις ἐν χρόνῳ.

¹³

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
495

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων

ἄκεα δ᾽ οὐ βέβαια πλά-

μων μάταν παρηγορεῖ.
500
¹⁴

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.
505

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

¹⁵

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ
510

τις φρενῶν ἐπίσκοπον

δειμανεῖ καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει
515

καρδίαν ἔτ᾽ ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

ως, ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

¹⁶

μήτ' ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον
520

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἀλλ᾽

ἄλλα δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυςσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·
525

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

αὖ φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

Χορός
¹⁷

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας,
530

μηδέ νιν,

κέρδος ἰδών, ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·

ποινὰ γὰρ ἐπέσται,

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
535

καὶ ξενοτίμους

δωμάτων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται,
540

πανώλεθρος δ᾽ οὐ ποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι καὶ παραβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος
545

θραυομένας κεραίας.

¹⁸

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ

δὲν ἐν μέσᾳ δυςπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ' ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις
550

λαπαδνόν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προςβαλὼν δίκας

ὤλετ' άκλαυστος, αἴστος.

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κήρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου,
555

εἴτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

¹⁹

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
560

πόλιν τε πᾶσαν, εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

ἐκ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
565

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴςαγε,
570

ὅπως τ᾽ ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰςάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
575

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
580

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῖδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
585

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἀλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

καμοίγ᾽ ἀρωγοὺς ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσι νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προςβολὰς μιασμάτοιν.
590

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τί γάρ; σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
595

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
600

Ὀρέστης

δρᾶσαι γὰρ ὡςπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ, τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
605

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ' ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ἔμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
610

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασεν

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
615

διοςδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥςτ' Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽, ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι·
620

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη

δροίτης περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
625

κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην δ᾽ εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅςπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
630

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
635

πέδας μὲν ἂν λύσειεν· ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
640

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδέν, ἀσμένῳ μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ' ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;
645

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προςδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
650

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
655

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ', ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
660

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
665

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούςδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
670

Χορός

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽· ἐν δὲ καρδίᾳ,

ψῆφον φέροντες, ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμόν, ἀστικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγείῳ στρατῷ
675

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', Ἀμαζόνων ἕδραν,

σκηνάς θ', ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ' ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·
680

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ' Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ' ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ 'πικαινούντων νόμους
685

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔ ποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μὴ δ᾽ ἄναρχον μηδὲ δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
690

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
695

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
700

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
705

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προςτροπαῖς Ἰξίονος;
710

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτα δράσας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις
715

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
720

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ', οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆςδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
725

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προςθήσομαι.

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ' ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
730

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον,

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
735

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα, μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
740

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην.

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
745

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἀνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
750

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
755

ὁρκωμοτήσας, νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
760

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυςπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ
765

καὐτοί γ᾽ ἂν ἡμεῖς εἶμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε· καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

²⁰

Χοροῦ ἡ Α

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
770

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

Χοροῦ ἡ Β

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα, βαρύκοτος

ἐν γῇ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν τὸν ἀντιπεν-

θῆ μεθεῖσα καρδίας
775

σταλαγμὸν χθόνιον ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,

Χοροῦ ἡ Γ

ὦ δίκα, δίκα,

πέδον ἐπισύμενος

Χοροῦ ἡ Β

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

Χοροῦ ἡ Δ

στενάζω;
780

Χοροῦ ἡ Ε

τί ῥέξω;

Χοροῦ ἡ ζ

γελῶμαι πολίταις.

Χοροῦ ἡ Ζ

δύςοισθ' ἄπαθον.

Χοροῦ ἡ Η

ἰὼ μεγάλα τοι

κόραι δυςτυχεῖς Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ (OCR draft) Experimental (ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 213 focus

ΑΠ.

Ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα, καὶ παρ' οὐδὲν ἠργάσω ἠρκέσω,

Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·

Κύπρις δ' ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα·

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος -μοι

ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

Εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς χαλᾶς

τὸ μὴ μέλεσθαι γενέσθαι μηδ' ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ' Ὀρέστην σ' γ' ἐνδίκως ἐν δίκαις ἀνδρηλατεῖν·

τὰ μὲν γὰρ οἶδα οὔτοι κάρτα σ' ἐνθυμουμένην,

τὰ δ' ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτερα -τέραν.

Δίκας δὲ Παλλὰς δ' ἐπάλλας δ᾽ ἐπ' ἄλλας τῶνδ' ἐποπτεύσει -εύει θεά.

ΧΟ.

Τὸν ἄνδρ' ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω λείπω ποτέ.
225

ΑΠ.

Σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου τίθει.

ΧΟ.

Τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

ΑΠ.

Οὐδ' ἂν δεχοίμην ὥστ' ἔχειν τιμὰς σέθεν.

ΧΟ.

Μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ·

ἐγὼ δ', ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας δίκης δίκη
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγέτης γ' ὡς κυν-.

ΑΠ.

Ἐγὼ δ' ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἂν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῷ σφ' ἑκών.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΟΡ.

Ἄνασσ' ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύμασιν κελεύσμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἀμβλύν ἤδη προστετριμμένος -μένον τέ πως τε πρὸς τε πρός·

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν -σι βροτῶν

ὁμοῖα χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σῴζων σώζων τ' ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους

πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

ΧΟ.

Εἶἑν· τόδ' ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ

ἕπου δὲ μηνυτῆρος μηνυτή... μηνυτῇσιν ἀφθέγκτου φραδαῖς·
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν νεκρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν ἐκμαστε.

Πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι -κμῇσι -κμοῖσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον πόντου ἀπτέροις ποτήμασιν πωτ-
250

ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

Καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακών

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελά.

Ὅρα ὅρα μάλ' αὖ λεῦσσέ τε ...λεύσσετον λεῦσσε τὸν πάντα πάνται, μὴ

λάθῃ φύγδα βὰς βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας ἀτίμας.
255

Ὅδ' αὖτε γοῦν γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν

τὸ δ' τόδ' οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

δυσαγκόμιστον, παπαῖ·

τὸ διερὸν πέδοι πέδω(ι) χύμενον κεχυμένον οἴχεται.

Ἀλλ' ἀντιδοῦναι δεῖ σ' ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανόν πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνασ' ἰχνάνασ' ἰσχάνασ' ἀπάξομαι κάτω,

(ἵν') ἀντιποίνους τίνῃς

μητροφόντας -φόνας δύας.

Ὄψῃ ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος δ᾽ ἐκεῖ τις ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' ἀσεβῶν (ἑκών)
270

ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ' ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

Μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ' ἐπωπᾷ φρενί.
275

ΟΡ.

Ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ' ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ' ἔκπλυτον πέλει·

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις·

πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσία·
285

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων γε διδάσκων ¹ ὁμοῦ.

Καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ' Ἀθηναίαν ἐμοί

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ' ἄνευ δορός

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

Ἀλλ' εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι — κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός —

ὅπως γένοιτο τῶνδ' ἐμοὶ τῶνδε μοι λυτήριος.

ΧΟ.

Οὔτοι σ' οὔτις σ' ᾿Απόλλων οὐδ᾽ ᾿Αθηναίας -ναίης -ναίοις σθένος

ῥύσαιτ' ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ' ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον, βόσκημα δαιμόνων, σκιάν σκιὰ.

Οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ' οὐδ᾽ ἀποπτύεις λόγους

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος ;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δ' ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.

Ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμή ἅμα.

Εὐθυδίκαιοι δ' οἰόμεθ' εἶναι· εὐθυδίκαι θ᾽ οἶδ᾽ οίμεθ᾽ εἶναι εὐθυδίκαι τ᾽ οἶδ' οἶμαι θεῖναι

τὸν... προνέμοντ' τοὺς... προνέμοντας (προσνέμ- Μ) μὲν καθαρὰς χεῖρας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ' ἡμῶν ἀφ' ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει,

ἀσινὴς δ' αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ὅστις δ' ἀλιτὼν ἀλιτρῶν ὥσπερ ὅδ' ἁνὴρ ἀνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320

Μᾶτερ ἃ μ' ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι -οῖσιν -οις καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ΐ- ²

νίς μ' ἄτιμον τίθησι -σιν

τόνδ' ἀφαιρούμενος

325

πτῶκα πτᾶκα (πτάκα Μ1), ματρῷον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.

Ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής -δαλις φρενοδαής,

330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

Τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρ' ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,

335

θνατῶν θανάτων τοὶ σὺν τοῖσιν αὐτουργίαις

ξυμπέσωσιν ξύμπασ ωσιν ξυμ- (sine acc.) ὦσιν μάταιοι,

τοῖς ἁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γἂν ὑπέλθῃ -θη -θοι· θανὼν δ'

οὐκ ἄγαν ἄγαν γ' ἐλεύθερος.

340

Ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος παρακοπά,

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

παραφορά παράφρονα (ut FVTr in 331) φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
345

Γιγνομέναισι λάχη τάδ' ἐφ' ἁμὶν ἀμῖν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ' ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τίς ἐστιν -τι

συνδαίτωρ -δάτωρ μετάκοινος,

πανλεύκων παλλ- δὲ πέπλων ἄκληρος ἄμοιρος ἅμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην ³

Δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

350

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς πίθασος (-ασσος Tr) ὢν φίλον φίλος ἕλῃ·

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι διαίνομαι

κρατερὸν ὄνθ' ὅμως (ἀ)μαυ- ὁμοίως μαυροῦμεν

ροῦμεν ὑφ' ἐφ' αἵματος νέου.

355

Σπεύδομεν αἵδ' σπευδόμεναι δ' (-όμενα δ' Μ) ἀφελεῖν τινα τάσδε τάσδε μερίμνας,

θεῶν δ' ἀτέλειαν ἐμαῖς μελέταις ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν,

μηδ' εἰς ἐς ἄγκρισιν ἐγκ- ἐλθεῖν·

Ζεὺς (δ') ζεὺς (prius ζεῦ) ζεῦ αἱμοσταγὲς αἱματοστ- ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἃς ἃς ἀπηξιώσατο.

360

(Δωμάτων γὰρ εἱλόμαν ⁴

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ·

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

κρατερὸν ὄνθ' ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου.)

Δόξαι δ' τ' ἀνδρῶν καὶ μάλ' ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-

365

σμοῖς τ' ἐπιφθόνοις -φόνοις ποδός.

Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα άλλο- άλω-

ἀνέκαθεν ἄγκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερά (τοῖς) τανυδρόμοις

370

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

Πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ' ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾳ·

τοῖον τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται·

καὶ δνοφεράν τιν' ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.

375

⁵ (Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ τοῖς τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.)

Μένει γάρ· εὐμήχανοι

τε καὶ δὲ καὶ τέλειοι κακῶν

τε μνήμονες Σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι -ράγωγοι βροτοῖς,

ἄτιμ' ἀτίετα ἀτίεται -ετον διόμεναι

380

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ'

ἀνηλίῳ λάμπᾳ λαμπαὶ (sine acc.),

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

κρατερὸν ὄνθ' ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου.)

Δόξαι δ' τ' ἀνδρῶν καὶ μάλ' ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-
365

σμοῖς τ' ἐπιφθόνοις -φόνοις ποδός.

Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα άλλο- άλω-

ἀνέκαθεν ἄγκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερά (τοῖς) τανυδρόμοις
370

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

Πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ' ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾳ·

τοῖον τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται·

καὶ δνοφεράν τιν' ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
375

⁶ (Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ τοῖς τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.)

Μένει γάρ· εὐμήχανοι ⁷

τε καὶ δὲ καὶ τέλειοι κακῶν

τε μνήμονες Σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι -ράγωγοι βροτοῖς,

ἄτιμ' ἀτίετα ἀτίεται -ετον διόμεναι
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ'

ἀνηλίῳ λάμπα λαμπα (sine acc.),

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

δυσποδοπαίπαλα δυσοδοπ- δυσοπ- δυσοπαίπαλα καὶ δερκομένοισιν -σι

καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

Τίς οὖν τάδ' οὐχ ἅζεται οὐ χάζεταί

τε καὶ δέδοικεν -κε βροτῶν,

390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον, ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον ; ἐπὶ ἔπι δέ μοι

γέρας (πέλει) παλαιόν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κύρω κυρῶ (κυρῶ γὰρ Tr),

καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν τάξιν γ' ἔχουσα

395

καὶ δυσήλιον κνέφας.

ΑθΗΝΑ

Πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη τὴν καταφθατουμένην

ἣν δῆτ' Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις τέκνοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ' ἐπιζεύξασ' ὄχον.
405

Καινὴν καὶ νῦν δ' ὁρῶσα τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ' ὄμμασιν πάρα·

τίνες ποτ' ἐστέ ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ' ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας -μέναις

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν·

λέγειν δ' ἄμομφον ἄμορφον ὄντα τοὺς τοῦ πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ' ἤδ᾽ (ἠδ' Μ) ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

Πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη·
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ -νῆς (cf. 479) τέκνα,

Ἀραὶ ἀρὰ δ' ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα ὑπαικεκλ-.

Αθ.

Γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ' ἐπωνύμους.

ΧΟ.

Τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Αθ.

Μάθοιμ' ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

ΧΟ.

Βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

Καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τοῦτο τέρμα τῆς φυγῆς σφαγῆς ;

ΧΟ.

Ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Αθ.

Ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ' ἐπιρροιζεῖς -ζεῖν (ν eraso in M) φυγάς ;

ΧΟ.

Φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Αθ.

Ἀλλ' ἢ 'ξ ἄλλης ἀνάγκης, ἤ τινος οὔτινος τρέων κότον ;

ΧΟ.

Ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν ;

Αθ.

Δυοῖν παρόντοιν -όντων ἥμισυς λόγου λόγος πάρα.

ΧΟ.

Ἀλλ' ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι θέλει.

Αθ.

Κλύειν δίκαιος δικαίως (-αίους Μ1) μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

ΧΟ.

Πῶς δή ; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένῃ πέλῃ.

Αθ.

Ὅρκοις τὰ μὴ τὰ μὲν δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

Ἀλλ' ἐξέλεγχε, κρῖνε δ' εὐθεῖαν δίκην.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

Αθ.

Ἦ κἀπ' ἐμοὶ τρέποιτ' ἂν αἰτίας τέλος ;

ΧΟ.

Πῶς δ᾽ οὔ ; σέβουσαί σέβομαι F1V1 σέβοιμέν F γρ s. 1. Tr γ' ἀξίαν ἐπαξίως τ' ἐπαξίων (τ᾽ ἐπ᾽ ἀξίων VTr).
435

Αθ.

Τί πρὸς τάδ' εἰπεῖν, ὦ ξέν', ἐν μέρει θέλεις ;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς

τὰς σὰς ἔπειτα τόνδ' ἀμυνάθου ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς ἁμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος,

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

ΟΡ.

Ἄνασσ' ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα·

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων ἔχει μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην ἐφεζομένη (-μένῃ Tr) βρέτας·

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα

ἄφθογγον ἄφωνον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ καθαιμάξουσιν οθήλου βοτοῦ καθαιμάξουσιν ὀθνείου βροτοῦ·
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βατοῖσι βοτοῖσι βροτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις·

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ' ἐκποδὼν λέγω.

Γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα·

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ' ἱστορεῖς καλῶς,
455

᾿Αγαμέμνον', ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τρωσὶν τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας· ἔφθιθ᾽ οὗτος οὕτως οὐ καλῶς μολὼν

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

κρύψασ' ἃ κρύψασα λουτρῶν λουτρὸν δ᾽ ἐξεμαρτύρει φόνον.

Κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός·

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας μεταίτιος ἐπαίτιος (cf. 467),
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ' ἔρξοιμι ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

Σὺ δ' τ', εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ' αἰνέσω.

Αθ.

Τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴ τις οἴεται τόδε
470

βροτοῖς βροτός δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου φόνους διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις δρόμοις,

ὁμῶς ὅμως δ' ἄμομφον ὄντα σ' αἱροῦμαι αἱρ- πόλει·
475

αὗται δ' ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ χῶραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πέδω(ι) πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς αἰανὴ (cf. 416) νόσος.

Τοιαῦτα μὲν τάδ' ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε δὲ, δυσπήμαντ᾽ δυσπήματ' δὴ πήματ' (s. 1.) δὴ δυσπήματ' ἀμηχάνως ἐμοί·

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρο ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη ὁρκίων αἱρουμένους

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ' ἐγὼ θήσω χρόνον·

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

κρίνασα δ' ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ' ἐτητύμως

ὅρκον ὅρκωι uel ὅρκων περῶντας μηδὲν ἐκδίκοις φρεσίν ἔκδικον φρεσίν ἔνδικον φρενί.

ΧΟ.

Νῦν καταστροφαὶ νέων

490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα (τε) καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου·

πάντας ἤδη τόδ' ἔργον εὐχερείᾳ εὐχερίαι εὐχαρίᾳ

συναρμόσει βροτούς,

495

πολλὰ δ' ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

Οὐδὲ οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ' ἐφέρ-

500

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ' ἐφήσω μόρον·

πεύσεται δ' ἄλλος ἄλλοθεν προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ

λῆξιν ὑπόδοσιν -δησίν -δυσίν τε μόχθων,

505

ἄκεά τ' οὐ βέβαια ἄκετ᾽ οὐ βέβαια ἄκεστ᾽ ἀβέβαια ἄκεστ᾽ οὐ βέβαια ἄκεστα | οὐ βέβαια· τλάμων τλάμων δέ τις

μάταν παρηγορεῖ.

Μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ' ἔπος θροούμενος,

510

« Ὦ Δίκα,

ὦ ἰὼ θρόνοι τ' Ἐρινύων »·

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ταῦτά τις τάχ' ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος Δίκας.

Ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν δειμαίνει καθήμενον·

ξυμφέρει

520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἄνα τρέων ἀνατρέφων τρέων

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν ;

525

Μήτ' ἀνάρχετον ἄναρκτον ἀνάρκητον ἀνάρκετον βίον

μήτε δεσποτούμενον -μενόν γ'

αἰνέσῃς·

παντὶ ἅπαντι μέσῳ τὸ κράτος θεὸς

ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ' ἄλλα | ἄλλαι δ' (ἄλλα δι' forsan M1) ἄλλα δ' ἄλλα δ' ἐφορεύει.

530

Ξύμμετρον δ' ἔπος λέγω·

δυσσεβίας -βείας μὲν ὕβρις τέκος

ὡς ἐτύμως, ἐκ δ' ὑγιεί-

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος πᾶσι φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

535

Ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

λὰξ ἀτίσῃς· ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
540

κύριον μένει τέλος·

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας

εὖ προτίων καὶ ξενοτί-

μους δόμων δωμάτων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.
545

Ἑκὼν δ' ἐκ τῶνδ' ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν

οὐκ ἄνολβος ἔσται,

πανώλεθρος (δ') οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάδαν περαιβάδαν περβάδαν

τὰ πολλ' (ἄγοντ)α παντόφυρτ᾽ ἄνευ ἄνευ τινὸς δίκας

550

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος ⁸, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

Καλεῖ δ' ἀκούοντας οὐδὲν (ἐν) οὐδέν· μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε δυσπαλεῖται δίνᾳ·

555

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ' ἀνδρὶ θερμῷ θερμουργῷ θερμοεργῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ' ἰδὼν ἀμηχάνοις

δύαις λαπαδνὸν λέπαδνον οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν Δίκας

560

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος ἄκλαυστος, ᾆστος ἄιστος.

Αθ.

Κήρυσσε κή-, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ κατεργάθου·

εἶτ᾽ οὐρανό)νδε δ)ιάτορος ειτ' (ἥ supra εἶ Μ2) οὖν | διάτορος διάκτορος (dein spat. vac. FV ; πέλει in m. recta, λείπει in sin. F) διάκτορος πέλει Τυρσηνικὴ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·
565

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ' τὸν δ' ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη δίκηι.

ΧΟ.

Ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει·
570

τί τοῦδε σοὶ τοῦδέ σοι μέτεστι πράγματος λέγε.

ΑΠ.

Καὶ μαρτυρήσων ἦλθον — ἔστι γὰρ νόμῳ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος -τίως -τίων

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ' ἐγὼ καθάρσιος —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ' ἔχω
575

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου τοῦδε φόνου. Σὺ δ' εἴσαγε

ὅπως (τ') ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

Ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
580

ΧΟ.

Πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

Τὴν μητέρ' εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

Ἔκτεινα, τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

Ἓν μὲν τόδ' ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
585

ΟΡ.

Οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.

ΧΟ.

Εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ' ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

Λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

Πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν ;

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΟΡ.

Τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
590

ΧΟ.

Ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;

ΟΡ.

Καὶ δεῦρό γ' αἰεὶ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

Ἀλλ' Ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ' ἀλλ' ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

Πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

Νεκροῖσί νυν νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών.
595

ΟΡ.

Δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτων.

ΧΟ.

Πῶς δή ; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

Ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

Τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ' ἐλευθέρα φόνου.

ΟΡ.

Τί δ' οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;
600

ΧΟ.

Οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.

ΟΡ.

Ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι ;

ΧΟ.

Πῶς γάρ σ' ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης ; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον τό φ- ;

ΟΡ.

Ἤδη σὺ μαρτύρησον· ἐξηγοῦ δέ μοι,
605

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον·

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ' εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

Λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν
610

θεσμόν, δικαίως· μάντις ὢν δ' δ' ὢν οὐ ψεύσομαι·

οὐπώποτ' εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ 'κέλευσε κελεύσει Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

Τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
615

βουλῇ βουλή. πιφαύσκω δ' ὄμμ' ὕμμ' ἐπισπέσθαι πατρός·

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν ;
620

ΑΠ.

Οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ' Ἀμαζόνος,

ἀλλ' ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
625

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.

Ἀπὸ στρατείας -ιᾶς γάρ μιν, ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον ἀμείνον', εὔφροσιν δεδεγμένη

† δροίτῃ -τη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι † ⁹

φᾶρος περεσκήνωσεν περ ἐσκ-, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
630

κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

Ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεὼς

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
635

ΧΟ.

Πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·

αὐτὸς δ' ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον·

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις ;

Ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

Ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
640

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ' ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ' ἐπειδὰν αἱμ' ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ' ἀνάστασις·

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
645

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ' ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΧΟ.

Πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ' ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι πέδω(ι),

ἔπειτ' ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός ;
655

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις ;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων -τό- προσδέξεται ;

ΑΠ.

Καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ' ὡς ὀρθῶς ἐρῶ·

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου -μένη (-μένη, VTr) τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
660

τίκτει δ' ὁ θρώσκων, ἡ δ' ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

Τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι, παῖς Ὀλυμπίου Διός,
665

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

Ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ' ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ' ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
670

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου

καὶ τόνδ' ἐπικτήσαις σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ' αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

Ἤδη κελεύω τούσδ' ἀπὸ γνώμης φέρειν
675

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων ;

ΧΟ.

Ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

Τί γάρ ; πρὸς ὑμῶν τί γὰρ πρὸς ὑμῶν ; πῶς τιθεῖσ' ἄμομφος ὦ ;

(ΑΠ.) (ΧΟ.)

Ἠκούσαθ' ὧν ὡς ἠκούσατ', ἐν δὲ καρδίᾳ
680

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε -σθαι, ξένοι.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

Αθ.

Κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες κρίναντες αἵματος χυτοῦ.

Ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως αἰγέωι στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν δ᾽ ἑκάστων -στω(ι) τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ' Ἄρειον τόνδ' Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ', ὅτ' ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ' τὴν ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ' ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ' Ἄρειος — ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ' τόδ' ἦμαρ καὶ κατ' εὐφρόνην ὁμῶς ὅμως,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ 'πικαινούντων 'πικαινόντων ('πιβ- Tr) νόμους·

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ' ὕδωρ ¹⁰

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ' εὑρήσεις ποτόν·
695

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε μηδὲ (μὴ δὲ Μ) δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν·

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν ;

Τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ' ἐν Σκύθησιν -θαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις·

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς ἐγρήγορον (cf. Ag. 346) φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

Ταύτην μὲν ἐξέτειν' ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους αἰδουμένοις αἱρουμένοις τὸν ὅρκον. Εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

Καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

Κἄγωγε Κἀγώ τε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ' ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

Ἀλλ' αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ' οὐκέθ' ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων μένων.

ΑΠ.

Ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;

ΧΟ.

Λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ' ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

Ἀλλ' ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ' ἐγώ.

ΧΟ.

Τοιαῦτ' ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

Οὔκουν οὐκοῦν δίκαιον τὸν σέβοντ' εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι ;

ΧΟ.

Σύ τοι παλαιὰς διανομὰς δαίμονας καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

Σύ τοι τάχ' οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

Ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβύτιν -βύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ' ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος -βολος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

Ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ' ἐγὼ προσθήσομαι·
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο,

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

τὸ δ' ἄρσεν αἰνῶ πάντα — πλὴν γάμου τυχεῖν —

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ' εἰμὶ τοῦ πατρός·

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

Νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

Ἐκβάλλεθ' ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ' ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

Ὦ Φοῖβ' Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;

ΧΟ.

Ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε ;
745

(ΟΡ.)

Νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

(ΧΟ.)

Ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

(ΑΠ.)

Πεμπάζετ' ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει·

γνώμης δ' ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ' οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία. ¹¹

Αθ.

Ἀνὴρ ὅδ' ὅ γ' ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

Ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ·

« Ἀργεῖος ἀνὴρ ἀνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι » — καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου τρίτον

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σῴζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν·

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

ἐλθόντ' ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

Αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι παραβ- προβ- νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι -νοις πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ -μέλοι πόνος·

ὀρθουμένων -μένοις δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

Καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
775

παλαισμ' ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

Ἰὼ θεοὶ νεώτεροι,

παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

780

Ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος,

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπεν-

θῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονὶ ἄφορον χθονιαφόρον — ἐκ δὲ τοῦ

785

λειχὴν λιχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος, ὦ ἰὼ Δίκα (Δίκα) Δίκα,

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ βαλεῖν.

Στενάζω στενάξω· τί ῥέξω ;

γένωμαι δυσοίστα πολίταις· γένωμαι· δύσοιστα πολίταις ἔπαθον

790

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ἔπαθον, ἰώ, μεγάλα, (το)τοῖ τοι,

κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Arthur Sidgwick, 1887.) — 213 focus

ΑΠ.

ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν εἰργάσω

Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς,

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ᾿ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

ΧΟ.

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠ.

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε, καὶ πόνον πλέω τίθου.

ΧΟ.

τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

ΑΠ.

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

¹

ΧΟ.

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

ΑΠ.

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω, τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κὰν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη, προστετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.

ΧΟ.

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν,

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακών·

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

ΧΟ.

ὅρα, ὅρα μάλ᾽ αὖ, λεῦσσέ τε πάντα μὴ
255

λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

²

ὁ δ᾽ αὖτέ γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα ματρῷον χαμαὶ

δυσαγκόμιστον, παπαῖ·

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελῶν πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντιποίν᾿ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν
270

ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ Αἵδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
275

ΟΡ.

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει·

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

³

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών,

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
290

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα

φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα,

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
295

ἔλθοι,-κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός, –

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

ΧΟ.

οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ΧΟ.

ῥύσαιτ᾽ ἄν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,
300

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος ;

καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

ΧΟ.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά·

⁴

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ' εἶναι.

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτών, ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνήρ,

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320

ΧΟ.

μᾶτερ ἅ μ᾿ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

στρ. α΄.

Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-

νίς μ᾿ ἄτιμον τίθησιν,

τόνδ' ἀφαιρούμενος
325

πτῶκα, ματρῷον ἅγ-

νισμα κύριον φόνου.

ΧΟ.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

ΧΟ.

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

ἀντ. α΄.

⁵

μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι

ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340

ΧΟ.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

ΧΟ.

γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη·

στρ. β΄.

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
350

ξυνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων δὲ πέπλων ἀνέορτος ἄκληρος ἐτύχθην

ΧΟ.

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ·

ἐπὶ τόν, ὦ, διόμεναι

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὅμως ἀμαυρ-

οῦμεν αἵματος νέου.

ΧΟ.

σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,

ἀντ. β΄.

360
⁶

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖς μελέταις ἐπικραίνειν

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν. –

Ζεὺς δ᾽ αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἇς ἀπηξιώσατο, -

ΧΟ.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ τανυδρόμοις ὅμως
370

κῶλα, δύσφορον μάταν.

ΧΟ.

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

στρ. γ'.

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησ-
375

μοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.

ΧΟ.

πίπτων δ' οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾿ ἄφρονι λύμᾳ·

ἀντ. γ΄.

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
380

ΧΟ.

μένει γάρ· εὐμήχανοι

στρ. δ΄.

δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες σεμναί,

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀνηλίῳ

λάμπᾳ, † δυσοδοπαίπαλα

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

⁷

ΧΟ.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί

ἀντ. δ΄.

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον ; ἐπὶ δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας κυρῶ,

καίπερ ὑπὸ χθόνα
395

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

ΑθΗΝΑ.

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ ᾿Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τονδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας,

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν, -

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,

πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

πεύσει τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.
415
⁸

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα·

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὕπαι κεκλήμεθα.

Αθ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Αθ.

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς ;

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται

Αθ.

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς ;

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Αθ.

ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον ;

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν ;

Αθ.

δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγου πάρα.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

Αθ.

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Αθ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Αθ.

ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;.

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾿ ἀξίων.
435

Αθ.

τί πρὸς τάδ' εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις ;

λέξας δε χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας,
440

σεμνὸς προσίκτωρ, ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

⁹

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τῇ ᾿μῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ.

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ', εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ' αἰνέσω.

¹⁰

Αθ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας·

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·

ἐγὼ δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ' αἱροῦμαι πόλει
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ' ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως

ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων

στρ. α'

490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.

¹¹

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ ξυναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

ΧΟ.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

ἀντ. α'.

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
500

ψει κότος τιν' ἐργμάτων,

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον,

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλά-

μων μάταν παρηγορεῖ.

ΧΟ.

μηδέ τις κικλησκέτω

στρ. β'.

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

ΧΟ.

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ

ἀντ. β'.

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·

¹²

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει

καρδίαν ἂν ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ', ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
525

ΧΟ.

μήτ' ἀνάρχετον βίον

στρ. γ'.

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσης.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν·
530

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως

ἐκ δ᾽ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ΧΟ.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

ἀντ. γ'.

βωμὸν αἴδεσαι δίκας

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτί-

σῃς ποινὰ γὰρ ἐπέσται·

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων

σέβας εὖ προτίων,
545

καὶ ξενοτί-

μους δόμων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

ΧΟ.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν

στρ. δ'.

¹³

οὐκ ἄνολβος ἔσται·
550

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ καὶ παραιβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν,
555

λαῖφος ὅταν λάβῃ πόνος,

θραυομένας κεραίας.

ΧΟ.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδέν, ἐν μέσᾳ

ἀντ. δ'.

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις

λαπαδνόν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν

δι' αἰῶνος δέ, τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας,

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος, αἴστος.
565

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου·

ἥ τ᾽ οὖν διάτορος αἰθέρος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον,

καὶ τούσδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

ΧΟ.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον —ἔστι γὰρ νόμῳ

¹⁴

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνήρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος -

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ τήνδε κυρώσων δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος· εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾿ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης, καὶ τίνος βουλεύμασι;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ'· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

¹⁵

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαίφονε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον ;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γάρ, ὥσπερ ἐστίν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ' αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὔμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτόν, ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλάς, οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

† τὰ πλεῖσθ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη,

¹⁶

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.†
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον, τῷ σῷ λόγῳ
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος οὔτις ἐστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς, ὅρα

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται ;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660
¹⁷

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ', ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
670

καὶ τόνδ' ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων ;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ' Ἄρειον τόνδ', Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

¹⁸

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ' Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ 'δικεῖν

σχήσει τό τ' ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾽πικαινούντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γάρ, δεδοικὼς μηδέν, ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὐδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν ὀρθοῦσθαι δὲ χρή,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

¹⁹

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δέ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης,

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽, οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο·

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον,
740

νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ' ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

²⁰

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ 'δικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με, καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός,
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

²¹

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

στρ. α΄.

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τἇδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν

χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι· δύσοιστα

πολίταις ἔπαθον·
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. N. Wecklein, 1885.) — 213 focus

ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

¹²³⁴⁵

⁶ εἰς εἷς εἰσ ὢν ὢν ὡσ τοσοῦτο τοσοῦτον ⁷ ⁸ ⁹ τί μήν τί (τί μή) τι δέκτωρ δ’ Ἔκτωρ M, in marg. ζτ οἶμαι δέκτωρ m. λοιδορεῖς λοιδορεῖσ (λo in ras. scripsit m) πρόσφορον πρόσφορο γυναικὸς γυναῖκας γυναικὸς αὐθέντης αὐθέντισ, ι in η mut. m. ἠρκέσω ἠρχέσω ex ἤρκεσεν et ᾐδέσω coaluit, quorum ἤρκεσεν praestat. γίγνεται γίνεται

ΑΠΟΛΛΩΝ

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ Δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς

τὸ μὴ γενέσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾿ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

ΧΟΡΟΣ

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠΟΛΛΩΝ

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου.

ΧΟΡΟΣ

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

ΑΠΟΛΛΩΝ

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

ΧΟΡΟΣ

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ.

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

ΑΠΟΛΛΩΝ

ἐγὼ δ᾽, ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἂν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

¹⁰¹¹¹²

μόρσιμος μόρσιμος (μόρσιμοι superscr. ος) μόρσιμοι¹³ εἰ εἰ ἢ¹⁴ γενέσθαι τίνεσθαι μέλεσθαι ¹⁵¹⁶ σ᾽ γ᾽ πράσσουσαν πράσουσαν Μ, σ supra adscripsit m.¹⁷ δὲ Παλλὰς δὲ Παλλὰς δ᾽ ἐπάλλας et in marg. ζτ ¹⁸¹⁹ λίπω ποτέ λείπω *’ * ποτέ ²⁰ ²¹ ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον ἄγει μητρῷον ἄγειν · μητρώων κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγέτησ et in marg. ζτ κἂν θεοῖς κἂν θεοῖς κ᾽ ἀνθεοῖσι (κ' in ras.) εἰ προδῶ ὃς προδῷ κελεύμασιν κελεύμασι κελεύσμασιν

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

ΧΟΡΟΣ

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών·

²²²³²⁴²⁵²⁶²⁷²⁸²⁹³⁰

ἀμβλὺν ... προστετριμμένον ἀμβλὺς . . προστετριμμένος πορεύμασιν πορεύμασιν πορεύμασι ἀναμένω ἀναμένω ἀμμενῶ ³¹ νεβρὸν νεβρὸν νεκρὸν ἐκματεύομεν ἐκματεύομεν ἐκμαστεύομεν ποτήμασιν ποτήμασιν πωτήμασι Μ, πωτήμασιν m.

ΧΟΡΟΣ

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Α

Ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ,

λεύσσετον πάντα, μὴ
255

λάθῃ φύγδα βὰς

ὁ ματροφόνος ἀτίτας.

ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Β

Ὅδ᾽ αὖτέ γ᾽ οὖν ἀλκὰν ἔχων περὶ βρέτει

πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260

Τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί,

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

Ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.

Καὶ ζῶντά σ᾽ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντιποίνους τίνης μητροφόνας δύας.

Ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον
270

³²³³³⁴³⁵³⁶³⁷³⁸³⁹⁴⁰

βροτείων βροκτείων (ν erasum) λεύσσετον πάντα λεύσσετον (erasis aliquot post λεύσσε literis) Μ. πάντα Μ, πάνται m. λεῦσσέ τε πάντα φύγδα μὴ proximo versui addit M. φυγάδα Μ, φύγδα m. ὁ ματροφόνος ματροφόνος ὁ ματροφόνοσ δυσαγκόμιστον δυσαγκόμιστον eraso ρ post τ πέδοι πέδοι πέδωι χύμενον χύμενον κεχυμένον βοσκὰν φεροίμαν φεροίμαν βοσκὰν ἰσχνάνασ᾽ Ἰσχνάνασ᾽ ἐχνάνασ᾽ ἰσχάνασ᾽ ἀντιποίνους τίνης ἀντίποιν᾽ ὡς τίνης (τίνεις) τείνησ, ·ει· super η scripsit m. μητροφόνας ματροφόνου δὲ κεἴ τις δὲ κεἴ τις δ᾽ ἐκεῖ, τίσ ἄλλος ἄλλος ἄλλον ⁴¹

ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Β

τιν᾽ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

Μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
275

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285

[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

⁴²⁴³⁴⁴⁴⁵⁴⁶⁴⁷

τιν᾽ τίν' ἀσεβοῦντες τοκῆας olim ἔχονθ᾽ ἔχοντε Μ, ἔχονθ' m. πολλοὺς καθαρμούς πολλοῖσι καιρούς πολὺς πολὺσ ⁴⁸⁴⁹ καθαίρει

ΟΡΕΣΤΗΣ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

ΧΟΡΟΣ

οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιά·

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοί τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

⁵⁰⁵¹⁵²⁵³⁵⁴⁵⁵

τῶνδ᾽ ἐμοὶ τῶνδέ μοι ⁵⁶ ⁵⁷ ⁵⁸

ΧΟΡΟΣ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·

τοὺς μὲν καθαρὰς

χεῖρας προνέμοντας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
315

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἀνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
320

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.

1

μᾶτερ, ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-

νίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν,
325

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος

⁵⁹⁶⁰⁶¹⁶²⁶³⁶⁴⁶⁵

ἁμά ἁμά ἅμα εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εὐθυδίκαιοι δ' εὐθυδίκαι θ' οίδ' Μ cum 'τ in margine.⁶⁶ τοὺς μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντας (τὸν μὲν προνέμοντο vel potius) τοὺς μὲν καθαρὰς καθαρῶς χεῖρας προνέμοντας προνέμοντας προνέμοντας προσνέμοντασ οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν οὔτισ ἀφ᾽ ἡμῶν μῆνισ ἐφέρπει ἀλιτὼν ἀλιτὼν ἀλιτρῶν ὅδ᾽ ἀνὴρ ἁνὴρ ἀνὴρ παραγιγνόμεναι παραγινόμεναι ⁶⁷ ἀλαοῖσι ἀλαοῖσιν τόνδ᾽ τόδ᾽ Μ, τόνδ' m.

ΧΟΡΟΣ

πτῶκα, ματρῷον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,
330

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

1

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
335

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαις

ξύμπασ᾽ ὦσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽
340

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

⁶⁸⁶⁹⁷⁰⁷¹⁷²⁷³⁷⁴⁷⁵⁷⁶⁷⁷

πτῶκα πτῶκα πτάκα Μ, πτᾶκα m. παρακοπὰ παρακορὰ (fuerat παραφθορὰ) φρενοδαλής φρενοδα σ corr. in φρενοδαλίσ et rursus in φρεναδαλησ Μ, ζτ οἶμαι φρενοδαής m. ἀφόρμικτος ἀφόρμικτοσ | sed 346 ἀφόρμικτοσ ⁷⁸ ἔχειν ἔχειν proximo versui addit M. ⁷⁹⁸⁰ θνατῶν θανάτων αὐτουργίαις ξύμπασ᾽ ὦσιν αὐτουργίαι ξυμπέσωσιν τοί νιν αὐτουργίαις ξυμπατῶσιν ⁸¹

EVMENIDES. 23

ΧΟ.

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων.
345

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

2

γιγνομέναισι λάχη

τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν
350

χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ

συνδαίτωρ μετακοινος·

παλλεύκων δὲ πέπλων

ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην.

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
355

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.

ἐπὶ τόν, ὦ, διόμεναι

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοίως

μαυροῦμεν ὑφ᾽ αἵματος νέου.
360

⁸²⁸³⁸⁴⁸⁵⁸⁶⁸⁷⁸⁸⁸⁹

παραφορὰ φρενοδαλής παράφρονα φρενοδαλησ ὕμνος ὕμνοισ unus versus in M ἁμὶν ἁμὶν ἁμῖν ἀπέχειν δίχ᾽ ἔχειν γέρας γέρας⁹⁰ συνδαίτωρ συνδαίτωρ συνδάτωρ παλλεύκων πανλεύκων⁹¹ ἄμοιρος ἄκληρος ἀνέορτος⁹² δωμάτων δωμάτων δομάτων τιθασὸς τιθασὸς πίθασοσ φίλον φίλον φίλοσ ἐπὶ τόν, ὦ, διόμεναι ὧδ᾽ ἱέμεναι ΕΑΙ σπεύδομεν αἶδ' σπευδομεν αΐδ' σπευδόμενα δ' mut. in σπευδόμεναι δ'

24 AESCHYLI

ΧΟ.

2

σπεύδομεν αἶδ' ἀφελεῖν

τινα τάσδε μερίμνας,

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖ

σι λιταῖς ἐπικραίνειν,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν·
365

Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀ-

ξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ᾶς ἀπηξιώσατο.

3

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι

σεμναὶ ταχόμεναι
370

κατὰ γῆν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν

ὀρχησμοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
375

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

3

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ' ὑπ᾽ ἄφρονι

λύμᾳ. τοῖον ἐπὶ
380

⁹³⁹⁴⁹⁵⁹⁶⁹⁷⁹⁸

τινα τάσδε τάσδε ⁹⁹ εἰς εἰς ἐσ Ζεὺς ζεὺσ ζεῦ Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς Ζεὺς δ᾽ αἱμοσταγές αἱμοσταγές ¹⁰⁰ ἐπιφθόνοις ἐπιφθόνοις ἐπιφόνοισ ἁλομένα ἁλομένα ἀλλομένα, sed altero eraso ἀνέκαθεν ἀνέκαθεν ἄγκαθεν τοῖον τοῖον τοῖον γὰρ

EVMENIDES. 25

ΧΟ.

κνέφας ἀνδρὶ μύσος ποπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις.

4

μένει γάρ. εὐμήχανοι

τε καὶ τέλειοι κακῶν
385

τε μνήμονες, σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾽ ἀτίετα διέπομεν

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽

ἀνηλίῳ λάμπα, δυσοδοπαίπαλα
390

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

4

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ άζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
395

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κυρῶ, καίπερ ὑπὸ χθόνα

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

¹⁰¹¹⁰²¹⁰³¹⁰⁴¹⁰⁵¹⁰⁶¹⁰⁷¹⁰⁸¹⁰⁹

¹¹⁰ τε τε δὲ ἀτίετα ἀτίετα ἀτίεται διέπομεν διέπομεν διόμεναι διχοστατοῦντ᾽ διχοστατου ἀνηλίῳ λάμπα, δυσοδοπαίπαλα τανηλίω λαμπαι δυσοδοπαίπαλα¹¹¹ λάπα οὐχ ἅζεταί οὐχ ἅζεταί οὐχάζεται δέδοικεν δέδοικεν δέδοικε ἔπι δέ μοι ἔτι δέ μοι μένει

26 AESCHYLI

Αθ.

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
400

ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·
405

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
410

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινόν λέγω,

βρέτας τε το μὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.
415

λέγειν δ᾽ ἄμορφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.

¹¹²¹¹³¹¹⁴¹¹⁵¹¹⁶¹¹⁷

γῆν καταφθατουμένη γῆν καταφθατουμένη τὴν καταφθατουμένην¹¹⁸ καινὴν καινὴν καὶ νῦν ¹¹⁹ ὁρωμένας ὁρωμέναισ ἄμορφον ἄμομφον κόρη κούρη¹²⁰

EVMENIDES. 27

ΧΟ.

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
420

Αθ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Αθ.

μάθοιμ' ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
425

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Αθ.

ἢ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.

Αθ.

ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
430

Αθ.

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλει.

Αθ.

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένῃ.

¹²¹¹²²¹²³¹²⁴¹²⁵¹²⁶¹²⁷¹²⁸¹²⁹

¹³⁰ Ἀραὶ Ἀραὶ ἀρὰ ἐμφανῆ ἐμφανῆ ἐμφαν» ποῦ τὸ ποῦ τὸ τοῦτο φυγῆς φυγῆς σφαγῆσ ἐπιρροιζεῖς ἐπιρροιζεῖς ἐπιρροιζεῖ» τοσοῦτο τοσοῦτον δυοῖν δυοῖν δοῖν, υ supra adscripsit m δίκαιος δίκαιος δικαίουσ (ου in litura, ω superscr. m)

28 AESCHYLI

Αθ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
435

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Αθ.

ἦ κἀπ' ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίων.

Αθ.

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
440

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγου·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
445

ΟΡ.

ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος

πρὸς χειρὶ τὴμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·
450

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

¹³¹¹³²¹³³¹³⁴¹³⁵¹³⁶¹³⁷¹³⁸

ἀξίαν ἀξίαν ἀξίαν τ'¹³⁹ ἀμυναθοῦ ἀμυναθοῦ ἀμυνάθου ἁμῆς ἐμῆς ἐν ἐν¹⁴⁰ προστρόπαιος προτρόπαιοσ, σ ad primam syllabam supra adscripsit m. ἔχων ἔχων ἐφεζόμην ἐφεζόμην ἔχει . . ἐφεζομένη ἔστ᾽ ἂν πρὸς προσαρδμοῖς καθαιμάξωσι νεοθήλου καθαιμάξωσι νεοθήλου καθαιμάξουσιν οθηλοῦ et in marg. ζτ

EVMENIDES. 29

ΟΡ.

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
455

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,

Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
460

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν

κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
465

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,

ἄλγη προφανῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
470

σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.

Αθ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴ τις οἴεται τόδε

βροτοῖς δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

¹⁴¹¹⁴²¹⁴³¹⁴⁴¹⁴⁵¹⁴⁶¹⁴⁷¹⁴⁸¹⁴⁹¹⁵⁰

οὗτος οὗτος οὕτωσ κρύψασ', ἃ κρύψασ', ἃ κρύψασα ἐπαίτιος μεταίτιος δ᾽ δ' τ' εἴτε μή εἴτεμὴ πανταχῇ πανταχή βροτοῖς βροτοσ βροτοῖσ¹⁵¹

30 AESCHYLI

Αθ.

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας·
475

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.

ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ' αἱροῦμαι πόλει.

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
480

χώρα μεταὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἀφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστιν· ἀμφότερα, μένειν

πέμπειν τε, δυσπήματ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
485

φόνων δικαστὰς ὁρκίων αἱρουμένους

θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα,

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
490

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκων περῶντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.

¹⁵²¹⁵³¹⁵⁴¹⁵⁵¹⁵⁶¹⁵⁷¹⁵⁸¹⁵⁹¹⁶⁰¹⁶¹¹⁶²¹⁶³¹⁶⁴

φόνου φόνου φόνουσ ὀξυμηνίτους ὀξυμηνίτους ὀξυμηνίτου κατηρτυκὼς κατηρτυκὼς ἐμοῖς ἱκέτης ἱκέτης ἱκέτη ἵκτης ¹⁶⁵ χώρᾳ μεταὖθις χώρᾳ μεταὖθις χῶραι μετ᾽ αὖθισ et in marg. ζτ πέδοι πέδοι πέδω ἐστιν ἐστιν ἐστι τε τε δὲ¹⁶⁶ ¹⁶⁷ αἱρουμένους αἰδουμένους ὁρκώματα δροχώματα (κώ in ras.) ὀρθώματα ¹⁶⁸ ἐκδίκοις

EVMENIDES. 31

ΧΟ.

1

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα
495

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς,

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-
500

σιν μεταὖθις ἐν χρόνῳ.

1

οὔτε γὰρ βροτοσκόπους

μαινάδας τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
505

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσιν τε μόχθων

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλά-

¹⁶⁹¹⁷⁰¹⁷¹¹⁷²¹⁷³¹⁷⁴¹⁷⁵

καταστροφαὶ μεταστροφαὶ τε καὶ τε καὶ καὶ εὐχερείᾳ εὐχερείᾳ εὐχερίαι¹⁷⁶ προσμένει προσνεμεῖ οὔτε οὔτι οὐδὲ βροτοσκόπους μαινάδας βροτοσκόπους μαινάδας βροτοσκόπων μαινάδων τις τίσ προφωνῶν προφω-¹⁷⁷ ¹⁷⁸ ἄκεά τ' ἄκεά τ' ἄκετ et in marg. ζτ

32 AESCHYLI

ΧΟ.

μων μάταν παρηγορεῖ.
510

2

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος·

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων.
515

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

2

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,
520

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει
525

καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

¹⁷⁹¹⁸⁰¹⁸¹¹⁸²¹⁸³¹⁸⁴¹⁸⁵¹⁸⁶

τλήμων τλήμων τλήμων τλάμων δέ τισ ὦ . . ὦ ὦ . . ὦ ἰ . ἰὼ Ἐρινύων ἐρικνύων (ν erasum) δεινὸν εὖ, καὶ φρενῶν δεινὸν ἐγγὺς φρενῶν δεῖ μένειν δεῖ μένειν δειμαίνει ἐν φάει ἐν δέει¹⁸⁷

EVMENIDES. 33

ΧΟ.

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

3

μήτ' ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον
530

αἰνέσης.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽

ἄλλα δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω·
535

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως,

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσι φίλος καὶ

πολύευκτος ὄλβος.
540

3

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω·

βωμὸν αἴδεσαι δίκας,

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
545

¹⁸⁸¹⁸⁹¹⁹⁰¹⁹¹¹⁹²¹⁹³¹⁹⁴

σέβοι σέβει¹⁹⁵ ἄναρκτον ἀνάρχετον παντὶ παντὶ ἅπαντι ἄλλ᾽ ἄλλα ἀλλ᾽ ἄλλα ἄλλα | αλλά δ᾽ δ' δι' ἐφορεύει ἐφορεύει ἐφορέει, u inseruit δυσσεβίας δυσσεβίας δυσσεβείασ πᾶσι πᾶσιν¹⁹⁶

34 AESCHYLI

ΧΟ.

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτίμους
550

δωμάτων ἐπιστροφὰς αἰ-

δόμενός τις ἔστω.

4

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
555

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ περαιβάδαν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.
560

4

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ-

δὲν ἐν μέσῳ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμηχάνοις

¹⁹⁷¹⁹⁸¹⁹⁹²⁰⁰²⁰¹²⁰²²⁰³

τις τίσ προτίων προκτίων (fuerat πρατίων) ἐπιστροφὰς δωμάτων ἐπιστροφὰς δωμάτων ἑκὼν δ' ἑκὼν δ' ἐκ τῶνδ᾽ δ' δ'²⁰⁴ περαιβάδαν βαρίβαν²⁰⁵ τὰ πολλὰ ἄγοντα πολλὰ δίκας δίκας δίκησ ἐν ἐν²⁰⁶ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ δυσπαλεῖ τε δίνα δυσπαλεῖται δίναι θερμῷ θερμῷ θερμοεργῶι

EVMENIDES. 35

ΧΟ.

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·
565

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἅρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος, ἄϊστος.

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

εἶτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ
570

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
575

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

²⁰⁷²⁰⁸²⁰⁹²¹⁰²¹¹

λαπαδνὸν λαπαδνὸν λέπαδνον ἄκλαυστος ἄκλαυστος ἄϊστος αἴστος ἄϊστοσ κατειργαθοῦ κατειργαθοῦ κατειργαθοῦ κατεργάδου εἶτ᾽ ἐιτ' (η superscr. m ut videtur) οὖν²¹² Τυρσηνικὴ τυρωσηνική πληρουμένη πληρουμένη (η finali ex ου ut vid. corr.) φαινέτω φαίνεται ante corr. πληρουμένου κληρουμένου τόνδ᾽ τούσδ' τῶν δ' καταγνωσθῇ διαγνωσθῇ δίκη δίκη δίκης ²¹³

36 AESCHYLI

ΧΟ.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
580

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε

ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·
585

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
590

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

²¹⁴²¹⁵²¹⁶²¹⁷²¹⁸²¹⁹²²⁰

τοῦδε σοὶ τοῦ δέ σοι δόμων δημων corr. in δόμων νόμῳ olim ἀνὴρ ἁνὴρ ἀνὴρ δόμων δόμων fecit ex δόμοσ ἐφέστιος ἐφέστιωσ τοῦ φόνου του φόνου τοῦδε φόνου τ' τ'²²¹ ²²² ²²³ ²²⁴ ²²⁵

EVMENIDES. 37

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾿ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
595

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
600

ΟΡ.

πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.
605

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

²²⁶²²⁷²²⁸²²⁹²³⁰²³¹²³²²³³²³⁴

ἀεὶ αἰεὶ πέμπει πέμψει²³⁵ ²³⁶ νῦν πέπεισθι πέπισθι (vel πέποισθι)²³⁷ δυοῖν δοιοῖν corr. in δυοῖν²³⁸ μιασμάτοιν μιασμάτοιν μιασμάτων τοιγὰρ τί γάρ; φόνῳ φόνῳ φόνου

38 AESCHYLI

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
610

ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
615

δοκεῖ τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
620

ἃ μὴ κελεύσει Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽, ὅσον σθένει, μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,
625

²³⁹²⁴⁰²⁴¹²⁴²²⁴³²⁴⁴²⁴⁵²⁴⁶

φίλτατον φίλτατον φιλτάτου τόδ' αἷμα φεύγω τόδ' αἷμα ὢν δ᾽ ὢν δ' δ' ὢν ψεύσομαι ψεύδομαι κελεύσει κελεύσαι κέλευσε βουλῇ βουλῇ βουλή ὄμμ᾽ ὄμμ᾽

EVMENIDES. 39

ΧΟ.

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔτι θουρίοις
630

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον εὔφροσιν δεδεγμένη
635

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ καπὶ τέρματι

φάρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
640

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ,

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

²⁴⁷²⁴⁸²⁴⁹²⁵⁰²⁵¹²⁵²²⁵³²⁵⁴

τῷδε τῶιδε τῷ τὸν τὸν τοῦ τιμαλφούμενον τιμαλφούμενον τιμαλφουμένων ἀπὸ στρατείας ἀποστρατείασ νιν νιν μιν ἀμείνον ἀμείνον (i. e. ἄμεινον et ἀμείνον”) ²⁵⁵ δροίτῃ δροίτη περεσκήνωσεν περἐσκήνωσεν παρεσκήνωσεν ²⁵⁶ δηχθῇ δηχθῆ, facto priore η ex ει ἔδησε ἔδησε (η in ras.)

40 AESCHYLI

ΧΟ.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
645

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις
650

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὗμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
655

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
660

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
665

²⁵⁷²⁵⁸²⁵⁹²⁶⁰²⁶¹

πέδας πέδασ factum ex παῖδασ λύσειεν λύσειας πέδαι . . λυθεῖεν ἐποίησεν ἐποίησε ἄνω τε ἄνω τε ἄνω οὐδὲν ἀσθμαίνων οὐδὲν ἀσθμαίνων οὐδ᾽ ἐν ἀσθμαίνω πέδοι πέδοι πέδωι χέρνιψ χέρνιψ' προσδέξεται προσδέξεται προσδέξαιτε θρώσκων θρώσκων ²⁶²²⁶³

EVMENIDES. 41

ΑΠ.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι
670

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
675

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
680

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
685

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

²⁶⁴²⁶⁵²⁶⁶²⁶⁷²⁶⁸²⁶⁹²⁷⁰

²⁷¹ χρόνου χρόνον²⁷² τὰ πιστὰ τὰ πιστὰ τ᾽ ἄπιστα ²⁷³ ΑΠ. ΑΠ. chori nota praefixa in M. αἰδεῖσθε αἰδεῖσθαι ²⁷⁴ Αἰγέως Αιγέως αἰγέωι

42 AESCHYLI

Αθ.

αἰεὶ δ᾽ ἑκάστων τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ' Ἀμαζόνων ἕδραν

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
690

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾽ Ἄρειος. ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν, φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τόδ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
695

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ἐπικαινόντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
700

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει
705

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

²⁷⁵²⁷⁶²⁷⁷²⁷⁸²⁷⁹²⁸⁰

ἀσυνδέκαστον ἀσυνδέκαστον²⁸¹ Ἄρειον Ἄρειον ab hoc loco alienum iudicavit Ἀμαζόνων ἀμαζόνων (ω correctum ex a ut videtur) πόλιν πόλει τόδ᾽ τό τ'²⁸² ὁμῶς ὅμωσ ἐπικαινόντων 'πικαινούντων 'πιχραινόντων νόμους νόμουσ ὅμουσ μήτε μήτε μὴδὲ σέβειν σέβειν σέθεν²⁸³ Σκύθαισιν Σκύθαισιν σκύθηισιν εὑδόντων εὑδόντων ενδότων, ν inseruit

EVMENIDES. 43

Αθ.

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾿ ἐμοῖς παραίνεσιν
710

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν. ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
715

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.

ΑΠ.

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
720

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
725

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔχουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
730

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ' οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.

²⁸⁴²⁸⁵²⁸⁶

αἰδουμένους αἰδουμένους αἰδουμένοισ κἄγωγε κἄγωγε κάγώγε κἀγὼ τε νέμων νέμων μένων ²⁸⁷ ²⁸⁸ οὔχουν οὐκοῦν πάντως πάντωσ (ωσ in ras.) χὤτε χ᾽ ὦτε διανομὰς διανομὰς δαίμονασ ἐχθροῖσιν ἐχθροῖσι

44 AESCHYLI

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
735

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
740

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους
745

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
750

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

²⁸⁹²⁹⁰²⁹¹²⁹²²⁹³²⁹⁴²⁹⁵

νέος νέουσ (fuerat νέοισ) ἀμφίβουλος ἀμφίβουλος ἀμφίβολοσ ²⁹⁶ ²⁹⁷ νῦν ναῦ (non νῦν) τιμὰς νέμειν τιμὰς ἔχειν ΑΠ. ΑΠ. paragraphus praefixa in M.

EVMENIDES. 45

ΑΠ.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
755

ἴσον γάρ ἐστι ταρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἀνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
760

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σώζει με μητρός τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
765

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστηρῆ χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
770

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις

²⁹⁸²⁹⁹³⁰⁰³⁰¹³⁰²³⁰³³⁰⁴

γίγνεται γίνεται βαλοῦσά παροῦσα ὅδ᾽ ὅδ' ὅγ' σώσασα σώσασα σώσα γαίας γαίας καὶ γῆσ ἀνὴρ ἀνὴρ σώζει σώζει τιν᾽ τίν' παρβαίνουσι παρεβαίνουσι eraso α ³⁰⁵ ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοισ

46 AESCHYLI

ΟΡ.

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
775

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
780

ΧΟ.

1

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γῇ τῇδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
785

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν

χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
790

στενάζω; τί ῥέξω;

γένωμαι δυσοίστα

³⁰⁶³⁰⁷³⁰⁸³⁰⁹³¹⁰³¹¹³¹²³¹³³¹⁴

ἀεὶ αἰεὶ κἀκ xax in erasis M vel potius m. εἵλεσθέ εἵλεσθέν ³¹⁵ χθονὶ xθονιαφόρον λειχὴν λιχὴν βαλεῖ βαλεῖ βαλεῖν δυσοίστα δυσοίστα δύσοιστα (γένωμαι· δύσοιστα πολίταις· ἔπαθον)

EVMENIDES. 47

ΧΟ.

πολίταις; ἔπαθον

ἰὼ μεγάλα τοι

κόραι δυστυχεῖς
795

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Martin L. West, 1990.) — 213 focus

ΑΠ.

ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠργάσω

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ’στί μείζων, τῆι δίκηι φρουρουμένη.

ΑΠ.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν·

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτά σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτερα.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

ΧΟ.

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠ.

σὺ δ᾽ οὖν δίωχε καὶ πόνον πλείω τίθου.

ΧΟ.

τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.

ΑΠ.

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

ΧΟ.

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγηι.

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγέσω.

ΑΠ.

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ᾽ ἑκών.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω· δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σώιζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν θεά·

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.

ΧΟ.

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς·
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ᾽ οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπταχών·

³⁴⁵

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.

— ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ· λεῦσσε τό⟨πο⟩ν πάντα,
255

μὴ λάθηι φύγδα βὰς ⟨ὁ⟩ ματροφόνος ἀτίτας.

ὅδ᾽ αὖτε γοῦν† ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαὶ

δυσαγκόμιστον, παπαῖ·

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ’ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανόν, ἀπὸ δὲ σοῦ
265

βοσχὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ’ ἰσχνάνασ’ ἀπάξομαι κάτω,

⁶⁷

ἀντίποιν’ ὡς τίνηις ματροφόνου δύας.

ὄψηι δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον
270

τιν᾽ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφωι δὲ πάντ’ ἐπωπᾶι φρενί.
275

ΟΡ.

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

†πολλοὺς καθαρμούς,† καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ’ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει,

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίαι θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι·
285

⁸⁹

ΟΡ.

χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ’ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοί

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ’ ἄνευ δορός

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών
290

πιστὸν δικαίως εἰς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα

φίλοις ἀρήγουσ’, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι — κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός —

ὅπως γένοιτο τῶνδ’ ἐμοὶ λυτήριος.

ΧΟ.

οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ’ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ’ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.

¹⁰¹¹

— ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμή.

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·

τοὺς μὲν καθαρὰς ⟨καθαρῶς⟩ χεῖρας προνέμοντας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ’ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν παραγιγνόμεναι

πράκτορες αἵματος αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν.
320

μᾶτερ ἅ μ᾽ ἔτικτες, ὦ

μᾶτερ Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,

κλῦθ’· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν

τόνδ’ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῶιον ἅγ-
325

νισμα κύριον φόνου.

¹²¹³

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορά, φρενοδαλὴς
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μιγκτος, αὐονὰ βροτοῖς.

τοῦτο γὰρ λάχος διαν-

ταία Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν· θνατῶν
335

τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπαγῶσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ’ ἂν γᾶν ὑπέλθηι· θανὼν δ’

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορά, φρενοδαλὴς

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μιγκτος, αὐονὰ βροτοῖς.

¹⁴

γιγνομέναισι λάχη τάδ’ ἐφ’ ἁμὶν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ’ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τίς ἐστι
350

ξυνδα⟨ί⟩τωρ μετάκοινος·

παλλεύκων δὲ πέπλων †ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην†

⟨– υ – x – υ –⟩

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς· ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι,

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

κρατερὸν ὄνθ’ †ὁμοίως

μαυροῦμεν ὑφ’ αἵματος νέου†.

σπευδόμενος δ’ ἀφελεῖν τινα τᾶσδε μερίμνας,
360

θεῶν δ’ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν,

¹⁵

μηδ’ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν,

Ζεὺς αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
365

ἃς ἀπηξιώσατο.

δόξαι δ’ ἀνδρῶν καὶ μάλ’ ὑπ’ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν
370

ὀρχησμοῖς τ’ ἐπιφ⟨θ⟩όνοις ποδός.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπετῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν —

σφαλερὰ ⟨καὶ⟩ τανυδρόμοις
375

κῶλα — δύσφορον ἄταν.

πίπτων δ’ οὐχ οἶδεν τόδ’ ὑπ’ ἄφρονι λύμαι·

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσους πεπόταται,

¹⁶

καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις.
380

μέλει γάρ, εὐμήχανοι

δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνάμονες, σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

{ἄτιμα} ἀτίετα διόμεναι λάχη
385

θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀναλίωι λάπαι,

†δυσοδοπαίπαλα† δερχομένοισι

καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας κυρῶ,

καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν ἔχουσα
395

καὶ δυσάλιον κνέφας.

¹⁷¹⁸¹⁹²⁰²¹²²²³²⁴²⁵²⁶²⁷²⁸²⁹³⁰³¹³²³³

ΑθΗΝΑ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος.

{πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.}
405

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ εἰς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι

⟨ὑμῖν τε· τόνδε μὲν γὰρ ἐν ξένοις λέγω,⟩

ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτ᾽ ἐν θεᾶσι πρὸς θεῶν δρωμέναις,

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν·

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,

πρόσω δικαίων ἥδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

³⁴³⁵³⁶³⁷³⁸³⁹⁴⁰⁴¹⁴²⁴³⁴⁴⁴⁵

ΧΟ.

πεύσηι τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυχτὸς αἰανῆ τέκνα,

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Αθ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.

Αθ.

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Αθ.

ἦ καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Αθ.

ἀδμὴς ἀνάγκης, ἤ τινος τρέων κότον;

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο⟨ν⟩ κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Αθ.

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλει.

Αθ.

κλυεῖν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.

⁴⁶⁴⁷⁴⁸⁴⁹⁵⁰⁵¹⁵²⁵³⁵⁴

Αθ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε· κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Αθ.

ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ, σεβούσηι γ᾽ ἄξι᾽ ἀντ᾽ ἐπαξίων;
435

Αθ.

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν ὦ ξέν᾽ ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς

τὰς σάς, ἔπειτα τῶνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον,

εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας·

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι ν⟨ε⟩οθήλου⟨ς⟩ βοτοῦ·
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

⁵⁵⁵⁶⁵⁷⁵⁸⁵⁹⁶⁰⁶¹⁶²⁶³⁶⁴

ΟΡ.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·

γένος δὲ τοὐμὀν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ὧι σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποινῆσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίαι,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξοιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.

Αθ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἢ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου⟨ς⟩ δίκας,

⁶⁵⁶⁶⁶⁷⁶⁸⁶⁹⁷⁰⁷¹

Αθ.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς νόμωι

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις,

ὁμῶς δ᾽ ἄμομφον ὄντά σ᾽ αἰδοῦμαι πόλει,
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε, †δυσπήματ’ ἢ ἀμηνίτως† ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ’ ἀπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστάς, ὁρκίων αἰδουμένους

θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ’ ἐγὼ θήσω χρόνον,

⁷²⁷³⁷⁴⁷⁵⁷⁶⁷⁷⁷⁸⁷⁹⁸⁰⁸¹⁸²

Αθ.

ὅρκον περῶντας μηδὲν ἐκδίκοις φρεσίν.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ’, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ’ ἐτητύμως.

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα, δίκας βλάβα,

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

αι ξυναρμόσει βροτούς,
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνωι.

οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ’ ἐφέρ-
500

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον·

⁸³⁸⁴⁸⁵⁸⁶⁸⁷⁸⁸⁸⁹⁹⁰⁹¹

⟨σ⟩πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τέμ-

νων {δέ τις} μάταν παρηγορεῖ⟨ν⟩.

μηδέ τις κιχληισκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

“ὦ Δίκα”,

“ὦ θρόνοι τ’ Ἐρινύων”.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος Δίκας.

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖμ᾽ ἄνω καθήμενον·

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

⁹²⁹³⁹⁴⁹⁵⁹⁶⁹⁷⁹⁸⁹⁹¹⁰⁰

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίας δέος τρέφων —

ἢ πόλις, βροτός θ᾽ ὁμοί-

ως — ἔτ᾽ ἂν σέβοι Δίκαν;
525

μήτ᾽ ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσηις·

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὥπασεν,

ἄλλ᾽ ἄλλαι δ᾽ ἐφορεύει.
530

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω·

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως,

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.
535

εἰς τὸ πᾶν {δέ} σοι λέγω·

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας,

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λάξ ἀτί-

σηις, ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
540

κύριον μένει τέλος.

¹⁰¹¹⁰²¹⁰³¹⁰⁴¹⁰⁵¹⁰⁶¹⁰⁷¹⁰⁸¹⁰⁹¹¹⁰¹¹¹¹¹²¹¹³

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὤν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος ⟨δ’⟩ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι, παρβάδαν

τὰ πόλλ᾽ ⟨ἄγοντ⟩α παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως, ξὺν χρόνωι καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος,

θραυομένας χεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν ⟨ἐν⟩ μέσαι

δυσπαλεῖ τε δίναι·

γελᾶι δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῶι,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμηχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν Δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος αἴστος.
565

¹¹⁴¹¹⁵¹¹⁶¹¹⁷¹¹⁸¹¹⁹¹²⁰¹²¹¹²²¹²³¹²⁴¹²⁵¹²⁶¹²⁷

Αθ.

κήρυσσε κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου,

ἥ τ᾽ οὑν† διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει·

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον — ἔστι γὰρ νόμωι

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τῶιδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως ⟨τ’⟩ ἐπίστᾶι τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος — εἰσάγω δὲ τὴν δίκην —

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ’ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
585

¹²⁸¹²⁹¹³⁰¹³¹¹³²¹³³¹³⁴¹³⁵¹³⁶¹³⁷¹³⁸¹³⁹¹⁴⁰¹⁴¹

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου γ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ’ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ αἰεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ’· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνοι;

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ’ ἔθρεψεν ἐντὸς ὦ μιαιφόνε

ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

¹⁴²¹⁴³¹⁴⁴¹⁴⁵¹⁴⁶¹⁴⁷¹⁴⁸¹⁴⁹¹⁵⁰¹⁵¹¹⁵²¹⁵³

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε ξὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γάρ, ὥσπέρ ἐστιν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενί

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ’ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω δ᾽ ὕμμ’ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὥπασε

φράζειν Ὀρέστηι τῶιδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ’ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλάς, οἵ τ’ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

¹⁵⁴¹⁵⁵¹⁵⁶¹⁵⁷¹⁵⁸¹⁵⁹¹⁶⁰

ΑΠ.

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν, ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον, εὔφροσιν δεδεγμένη

⟨λόγοις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .⟩

δροίτηι περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὕμιν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

†ταύτην τοιαύτην† εἶπον, ὡς δηχθῆι λεὼς

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον·

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

¹⁶¹¹⁶²¹⁶³¹⁶⁴¹⁶⁵¹⁶⁶¹⁶⁷¹⁶⁸¹⁶⁹¹⁷⁰¹⁷¹

ΑΠ.

ἅπαξ θανόντος, οὔτίς ἐστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς †γὰρ τὸ φεύγειν† τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

⟨οὐ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .⟩

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος ⟨αὐτὸς ἀντέλλει⟩ θεός·

⟨ἄνευ δὲ πατρὸς⟩ οὔτις ἂν τέκοι ⟨γυνή⟩.

¹⁷²¹⁷³¹⁷⁴¹⁷⁵¹⁷⁶¹⁷⁷¹⁷⁸¹⁷⁹¹⁸⁰¹⁸¹¹⁸²¹⁸³

ΑΠ.

ἐγὼ δὲ, Παλλάς, τἄλλά θ' ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι,

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύ⟨σ⟩ω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος,

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽· ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ᾽ †Ἀρειον† τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

¹⁸⁴¹⁸⁵¹⁸⁶¹⁸⁷¹⁸⁸¹⁸⁹¹⁹⁰¹⁹¹¹⁹²¹⁹³

Αθ.

σκηνάς θ’, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλει νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθέν ἐστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾽ Ἄρειος· ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τόδ᾽, ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ †’πικαινόντων† νόμους

κακαῖς ἐπιρροῆσι· βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν·

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθησιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

¹⁹⁴¹⁹⁵¹⁹⁶¹⁹⁷¹⁹⁸¹⁹⁹²⁰⁰²⁰¹²⁰²²⁰³

Αθ.

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν’ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρή

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ’ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ’ οὐκέθ’ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώραι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ’ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

²⁰⁴²⁰⁵²⁰⁶²⁰⁷²⁰⁸

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστηι τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτίς ἐστιν ἣ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα (πλὴν γάμου τυχεῖν)

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός·

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον·
740

νικᾶι δ᾽ Ὀρέστης κἂν ἰσόψηφον κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

⟨ΟΡ.⟩

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

⟨ΧΟ.⟩

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

²⁰⁹²¹⁰²¹¹²¹²²¹³²¹⁴²¹⁵

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

†βαλοῦσά τ’ οἶκον† ψῆφος ὥρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους·

καὶ γῆς πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴικισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ

“Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώιοις”, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώραι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν’ ἄρη δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ’ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δορί.

²¹⁶²¹⁷²¹⁸²¹⁹²²⁰

ΟΡ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι φάρξομεν δυσπραξίαις

ὁδούς, ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχωι δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἴλεσθέ μου·

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος,

780

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθόνι⟨ον⟩ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

²²¹²²²²²³²²⁴²²⁵

λειχὴν ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ Δίκα ⟨Δίκα⟩,
785

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώραι βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι· †δύσοιστα

πολίταις ἔπαθον
790

ἰὼ μεγάλατοι†

κόραι δυστυχεῖς

Νυχτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Aeschyli Eumenides (OCR draft) Experimental (Aeschyli Eumenides. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 213 focus

ΑΠ.

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
215

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῆι δίκηι φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις
220

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,

οὔ φημ’ Ορέστην σ’ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ’ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσιν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
225

ΧΟ.

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠ.

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.

ΧΟ.

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.

ΑΠ.

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Apparatus Criticus

πρᾶξαι πέμψαι¹ τί μή; τί μή τί μήν² δέκτωρ δ᾽ ἕκτωρ οἶμαι δέκτωρ δῆτα τάσδε δῆτα τοῦτο πρόσφοροι πρόσφορoν ³ τί γὰρ τίς γάρ corr. M2 ex Σ νοσφíσηι νοσφίσει Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲn ἡγέσω⁴ γίγνεται γίνεται μόρσιμος μόρσιμοι ὅρκου ᾿στὶ ὅρκου ’σ τι ὅ. τε εἰ ἤ τίνεσθαι γενέσθαι⁵ ἐνδίκως ἐνδίκαις ⁶ σ’ σ’ γ’ om. οἶδα οἶδα οὔτοι πράσσουσιν πράσσουσαν δίκας δὲ Παλλὰς δ’ ἐπ’ ἄλλας ἐποπτεύσει ἐποπτεύει λίπω λείπω ποτέ πώποτε πλείω πλέον τίθου τίθει v. l. (hic c. gl. ποίει)

ΧΟ.

μέγας γὰρ ἔμπας παρ Διὸς θρόνοις λέγηι.

ἐγὼ δ’, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φώτα κἀκκυνηγετῶ.

ΑΠ.

ἐγὼ δ’ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ’ ἑκών.

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἄνασσ’ ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ’ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τ’ ἐγώ

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν.
240

σώιζων δ’ ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους

πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

ΧΟΡΟΣ

εἶὲν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν
250

Actio:

231 exit chorus 234 clauduntur valvae. scaena ita mutatur, ut templum iam videri possit Minervae esse, in orchestra autem Palladium erigitur. quibus perfectis incedit Orestes eodem quo antea ornatu, atque postquam deam adlocutus est ad Palladium considit.

244 dum chorus vestigia profugi circumspiciens ingreditur, coryphaeus iambos recitat. deinde cantat chorus vel potius coryphaeus (τὸ αὐτὸν πρόσωπόν ἐστι Σ 254; sed ad notam chori) ceteris furiis huc illuc discurrentibus, deinde Orestam circumsilientibus.

Apparatus Criticus

ἄγει ἄγειν μητρῶιον μητρώιων δίκας δίκη v. l. δίκης κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγέτης γ’ ὡς κ. corr. Erfurdt θεοῖς θεοῖσι προδῶι⁷ κελεύμασιν κελεύσμασι⁸ ἀμβλὺς ἀμβλὺν προστετριμμένος προστετριμμένον δ’ δ’ τ’ om. πρόσειμι δὲ πρός⁹ εἶὲν sic recte M μηνυτῆρος μηνυτήρος μηνυτή μηνυτῇσιν νεβρόν νεκρόν ἐκματεύομεν ἐκμαστεύομεν πόντον πόντον πωτήμασιν¹⁰

ΧΟ.

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.

ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ, λεύσσετε πάντα, μὴ

λάθηι φύγδα βὰς
255

[δ] ματροφόνος ἀτίτας.

ὅδ᾽ αὐτός· [οὖν] ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαί
260

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δέ σου

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.
265

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

(ἵν᾽) ἀντιποίνους τίνηις μητροφόντας δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν

ἢ τοκέας φίλους,
270

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ ῞Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφωι δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾶι φρενί.

ΟΡ.

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
275

Numeri:

259-76 dochmii cum iambis. 4d 2i (altero metro conciso) 4 d 3i 2i (ut supra) 2d 3i2d 3i (ultimo metro conciso) 4i (ter concisi) 3d (lacunosa) 3i 3i 3d.

Testim.:

277 Nonius 475, 3 Ennius Eumenidibus: sapere opino esse optimum, ut pro viribus tacere ac fabulari tute noveris (tacere op. - sapere atque f. codd. corr. ad Aeschyli verba Bothe).

Apparatus Criticus

λεύσσετε λεύσσε τον λεῦσσε τόν λεῦσσέ τε¹¹ φύγδα φυγάδα [δ] ὁ del. [οὖν] αὑτέ γ'¹² περὶ βρέτει πλεχθεὶς περιβλέπει πλαγχθείς χρεῶν χρεών χερῶν δυσαγκόμιστον δυσαγκόμιστρον πέδοι χύμενον πέδωι κεχυμένον βοσκὰn φεροίμαν πώματος βασκὰν φεροίμην πόματος ἰσχνάνασ᾽ ἰχνάνασ᾽ ἰσχάνασ᾽ (ἵν᾽) add. ἵv' ἵνα ante τίνηις inserebat textui suo τίνηις τείνης et . εισ. μητροφόντας δύας μητροφόνας δύη¹³ δὲ κεἴ τις δ᾽ ἐκεῖ τίς ἄλλος ἄλλον ἀσεβῶν ἀσεβεῖν τινά (credibile)¹⁴ ἔχονθ᾽ ἔχοντ᾽ ἐπωπᾶι φρενί ἐποπτᾶι τῇ φρενί

ΟΡ.

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
280

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίαι θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι·

[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
285

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοί

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορός

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεών

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
290

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
295

ἔλθοι (κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός),

ὅπως γένοιτο τῶνδέ μοι λυτήριος.

ΧΟ.

οὔτοι σ᾽ ᾿Απόλλων οὐδ᾽ ᾿Αθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών,
300

Actio:

303 paullulum conticescit expectans minis perterritum si non profugiturum saltem eiulaturum esse Orestam 307 Furiae manibus iunctis circumdant tripudiantes Orestam Palladio inhaerentem. repetito tertio ephymnio ad solitum chori ordinem motumque redeunt.

Apparatus Criticus

¹⁵ διδασκάλου διδάσκων (suprascripto γε) γε διδ. ¹⁶ Λιβυστικῆς Λιβυστικοῖς¹⁷ κατηρεφῆ¹⁸ οὔτοι σ᾽ οὔτισσ᾽ ᾿Αθηναίας ᾿Αθηναίας -ναίοις ναίης (fortasse recte) τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών¹⁹

ΧΟ.

ἀναίματον, βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·

ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.
305

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγεράν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους

ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμά.
310

εὐθυδίκαιοι δ᾽ εὐχόμεθ᾽ εἶναι·

τοὺς μὲν (καθαρῶς)

καθαρὰς χεῖρας προνέμοντας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν. ξ
320

μᾶτερ, ἅ μ᾿ ἔτικτες, ὦ

μᾶτερ Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ἰ-

νίς μ᾿ ἄτιμον τίθησι,

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος

325

Numeri:

322-33 = 334-45 trochaei legitimi, saepe in speciem cretici aut adeo spondei concisi. ephymnium trochaei plerumque in speciem paeonis concisi; 331 pherecrateus locum dimetri tenet.

Apparatus Criticus

ἀναίματον ἐναίματον σκιάν σκιά οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς οὐδ᾽ ἀπ. ²⁰ ὕμνον δ᾽ ὕπνον δ’ om inde ὕμνων - τῶνδε δεσμίων δεδόκηκεν δεδόκημεν εὐθυδίκαιοι δ᾽ εὐχόμεθ᾽ εἶναι εὐθυδίκαι θ’ δ’ τ’ οἵδ᾽ οίμεθ᾽ εἶναι (οἶδ᾽ οἶμαι θεῖναι) corr. Herm. lenius οἰόμεθ'²¹ (καθαρῶς) suppl. Herm.²² προνέμοντας προσνέμ. οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν ἀφ᾿ ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει ἀλιτὼn ἀλιτρῶν παραγιγνόμεναι παραγιν. ²³ ἀλαοῖσι καὶ ἀλαοῖς καὶ om²⁴ ποινάν... τίθησι om. τόνδ᾽ τόνδε γ'

ΧΟ.

πτώκα, ματρῶιον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς. –

τοῦτο γὰρ λάχος διαν-

ταία Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,

335

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι

ξύμπεσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθηι· θανὼν

δ᾽ οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.

340

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ ᾿Ερινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς. –

γιγνομέναισι λάχη τάδε φαμὶ κεκράνθαι,

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τίς ἐστι

συνδαίτωρ μετάκοινος·

παλλεύκων δὲ πέπλων ἀπόμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην

350

Numeri:

346-59 = 360-66 dactyli (5 5 3 6) exeuntes in clausulam trochaicam (2.).

ephymnium: trochaei plerumque in paeonis speciem concisi, ultimi dimetri locum choriambicus dimeter obtinet.

Apparatus Criticus

πτώκα πτακα (variante accentu) τῶι τεθυμένωι τοῦ τότε θυμουμένῳ τ. μένος²⁵ παραφορὰ φρενοδαλής παράφρονα φρενοδαλής ex -λίς? οἶμαι φρενοδαής διανταία²⁶ θνατῶν θανάτων αὐτουργίαι ξύμπεσωσιν αὐτουργίαις ξυμπασ ωσιν²⁷ τοῖς τοῖσιν ὑπέλθηι ὑπέλθοι ἄγαν ἄγαν γ᾿ ²⁸ παραφορὰ φρενοδαλής παράφρονα φρενόδαλης ὕμνος ὕμνοις γιγνομέναισι ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη²⁹ χέρας χεῖρας συνδαίτωρ συνδάτωρ ³⁰ παλλεύκων πανλ. ἀπόμοιρος ἄμοιρος ἄκληρος³¹

ΧΟ.

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς· ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι,

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοῖα μαυ-
355

ροῦμεν ὑφ᾽ αἵματος νέου. –

σπευδόμενος δ᾽ ἀφελεῖν τινα τᾶσδε μερίμνας

θεῶν [δ᾽], ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνων,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν

Ζεὺς αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

360

ὡς ἀπηξιώσατο.

〈δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς· ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι,

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

365

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοῖα μαυ-

ροῦμεν ὑφ᾽ αἵματος νέου.〉 –

δόξαι δ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾿ αἰθέρι σεμναί

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν ὀρχη-

370

σμοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν·

σφαλερὰ (γὰρ) τανυδρόμοις

375

κῶλα· δύσφορον ἄταν.

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμαι.

τοῖον [γὰρ] ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

Numeri:

368-76 = 377-80 stropha: tres pentametri dactylici + dim. troch. ephymnium trochaei paeonis specie, pherecrateus.

Apparatus Criticus

δωμάτων δομάτων τιθασὸς πίθασ(σ)ος φίλον φίλος ³² ὁμοῖα ὁμοίως³³ ὑφ᾽ αἵματος ἐφ᾿ αἵμ. σπευδόμενος σπευδόμεναι (-μενα Μ1)³⁴ [δ᾽] δ' delebant³⁵ ἐπικραίνων ἐπικραίνειν εἰς ἄγκρισιν ἐς ἔγκρισιν Ζεὺς Ζεῦ Ζεὺς γὰρ αἱμοσταγὲς αἱματοσταγές ³⁶ δ᾽ δ' τ' γᾶς γᾶν ἐπιφθόνοις ἐπιφόνοις ἁλομένα άλλομ. ἀλωμ. ἀνέκαθεν ἄγκαθεν (γὰρ) suppleverat³⁷ [γὰρ] del.

ΧΟ.

καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
380

〈μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν·

σφαλερὰ γὰρ τανυδρόμοις

κῶλα· δύσφορον ἄταν.)

385

μένει γάρ. εὐμήχανοι

δὲ καὶ τέλειοι κακών

τε μνήμονες Σεμναί,

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι

390

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀνηλίωι

λάμπαι, δυσοδοπαίπαλα δερκομένοισι

καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς. –

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,

395

ἐμοῦ κλύων θεσμόν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας κυρῶ,

〈στυγνὰν) καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν ἔχουσα

400

καὶ δυσήλιον κνέφας. =

ΑΘΗΝΑ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοήν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα
405

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·

Numeri:

381-88 = 389-96 iambi (6. in spondeum exeuntes, 7), 5 dactyli, 2 trochaei, quibus ad superiora remittimur.

Testim.:

398 Hesych. καταφθατουμένη· (sic laudat Herm. καταντ. edd.) κατακτωμένη· κυρίως δὲ τὸ ἐκ προκαταλήψεως.

Apparatus Criticus

τε μνήμονες τε μνήμ. τε δυσπαρήγοροι δυσπαράχωγοι (sic) ἀτίετα ἀτίεται στον corr. Canter διόμεναι³⁸ δυσοδοπαίπαλα δυσοπαίπ. καὶ textui suo add. ἔπι³⁹ κυρῶ κυρῶ γάρ 〈στυγνὰν) supplevi τάξιν γ' καταφθατουμένη τὴν κατ-ην

ΑΘ.

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος

[πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.]
410

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
415

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,

πρόσω δικαίων ἥδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

πεύσηι τὰ πάντα συντόμως Διὸς κόρη.
420

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

᾿Αραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

ΑΘ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.

ΑΘ.

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
425

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

ΑΘ.

καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγής;

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

ΑΘ.

καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
430

ΑΘ.

ἄλλαις ἀνάγκαις ἤ τινος τρέων κότον;

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

ΑΘ.

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

Apparatus Criticus

⁴⁰ καινὴν καὶ νῦν ἐφημένωι ἐφ. στένω ὁμοίας ὁμοίως ὁρωμένας ὁρωμέναις ⁴¹ ἄμομφον ἄμορφον τοὺς τοῦ ἥδ᾽ ἠδ᾽⁴² αἰανῆ αἰανῆς ⁴³ Ἀραὶ ἀρά ⁴⁴ ⁴⁵ ποῦ τὸ τέρμα τοῦτο τ. τῆς φυγής σφαγής ⁴⁶ ἐπιρροιζεῖς ἐπιρροιζεῖν corr. Scaliger ἄλλαις ἀνάγκαις ἤ τινος ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος ἤ τινος⁴⁷ λόγου λόγος παρόντοιν παρόντων

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

ΑΘ.

κλυεῖν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
435

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.

ΑΘ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

ΑΘ.

ἢ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίως.
440

ΑΘ.

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγον,

εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας,
445

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ιξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμι προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
450

πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
455

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.

᾿Αργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
460

᾿Αγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ὡι σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολών

Apparatus Criticus

θέλοι θέλει δίκαιος δικαίως δικαίους πένηι πέλη et πέλει τὰ μὴ τὰ μέν σέβουσαί σεβόμεναι σέβοιμεν ac voluit F2 ἀξίαν ἐπαξίως ἀξίαν τ᾽ ἐπαξίων⁴⁸ corr. Boissonade ἐμῆς ἀμῆς ἔχων... ἐφεζόμην ἔχει... ἐφεζομένη ἄφθογγον ἄφωνον καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ καθαιμάξουσιν οθήλου βοτοῦ -ξουσιν ὀθνείου βροτοῦ corr. Turn. βοτοῖσι βροτοῖσι⁴⁹ Τροίαν Τρώιαν⁵⁰ ἔφθιθ᾽ ἔφθητ᾿ οὕτως

ΟΡ.

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμή

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
465

κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
470

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίαι,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξοιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.

ΑΘ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
475

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.

οὕτως $\delta^{\circ}$ ἄμομφον ὄντα $\sigma^{>}$ αἰδοῦμαι πόλει.
480

αὗται $\delta^{>}$ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν, ἀμφότερα μένειν
485

πέμπειν τε δυσπήμαντ᾽, ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

ὅρκον περώντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.

Testim.:

467 Nonius 212, 15 Ennius Eum. nisi patrem materno sanguine exanclando ulciscerer.

Apparatus Criticus

κρύψασ᾽ κρύψασα λουτρὸν δ᾽ μεταίτιος ἐπαίτιος ἔρξοιμι ἔρξαιμι σὺ δ᾽ σύ τ' ἤ τις εἴ τις βροτὸς βροτοῖς φόνου φόνους ⁵¹ κατηρτυκὼς ὅμως δόμοις δρόμοις οὕτως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ ὅμως δ᾽⁵² οὐκ εὐπέμπελον οὔκουν εὔπεπλον χώραι χῶραι πέδοι πέδω αἰανὴ μένειν πέμπειν π. δé δυσπήμαντ᾽ δυσπήματ' δὲ δυσπήματ᾽ δὲ δὴ δυσπήματ' corr. Scaliger⁵³ ἐπέσκηψεν ἀπεσκ. ὁρκίους αἱρουμένη ὁρκίων αἱρουμένους⁵⁴

ΑΘ.

θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
485

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως.

ΧΟΡΟΣ

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

αι συναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεύσιν μεταῦθις ἐν χρόνωι. –

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

500

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων [δέ τις] μάταν παρηγορεῖ.

505

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος·

„ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων“.

510

Actio:

exit Minerva. dum chorus saltat, in fronte scaenae sellae ponuntur, ceteraque quibus in iudicio opus est apparantur.

Numeri:

490-98=499-506, 508-15=516-24 trochaei faciles; neglecta responsio 492 = 501.

Apparatus Criticus

⁵⁵ εὐχερείαι εὐχερίᾳ εὐχαρίαι οὐδὲ οὔτε ὑπόδοσίν ὑπόδυσιν -δησιν⁵⁶ ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια ἄκετ᾿ οὐ β. ἄκεστα οὐ β. ἄκεστ᾿ ἀβ. corr. Schütz ⁵⁷ ὦ δίκα, ὦ θρόνοι ἰὼ δ. ἰὼ θρ.

ΧΟ.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας. –
515

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

520

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

† καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν; =

μήτ᾽ ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον

525

αἰνέσηις.

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλ-

λαι δ᾽ ἐφορεύει.

Σύμμετρον $\delta^{\circ}$ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

530

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος καὶ πολύευκτος ὄλβος. –

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν

535

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λὰξ ἀτίσηις· ποι-

νὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτίμους

540

ἐπιστροφὰς δωμάτων αἰδόμενός τις ἔστω. =

Numeri:

525-36 = 537-49 trochaei (2. 2. 1. responsio neglegitur 525 = 538) duo pentametri dactylici (alter in syllabam alter in bisyllabum catalectibus) uterque cum dimetro coniuncti interiecto dimetro trochaico. postremo tetrameter iambicus transitum facit ad stropham ultimam.

Apparatus Criticus

δειnὸn δειμαίνει ⁵⁸ ἄναρκτον ἀνάρκετον -κητον παντὶ ἅπαντι ἄλλ᾽ ἄλλαι ἄλλα ἄλλαι δ᾽ δ' δι' δυσσεβίας δυσσεβείας ἀτίσηις ἀντίσης ἀντήσης ἐπέσται ἕπεται ξενοτίμους ξεν. γε ἐπιστροφὰς δωμάτων δωμ. ἐπιστρ. trai. αἰδόμενός αἰδούμενος

ΧΟ.

ἐκ τῶνδ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος $\langle\delta^{\prime}\rangle$ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ παρβάδαν

(ἄγον)τα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνωι καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ $\delta^{7}$ ἀκούοντας οὐδὲν (ἐν) μέσαι

δυσπαλεῖ τε δίναι·

γελᾶι δὲ δαίμων $\hat{\epsilon}\pi^{2}$ ἀνδρὶ θερμῶι,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμηχάνοις

560

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

$\delta\iota^{2}$ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾽ ἄκλαυτος ἄιστος. =

ΑΘΗΝΑ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ $\tau^{2}$ †οὖν διάτορος Τυρσηνική

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον,

Numeri:

550-57 = 558-65 iambi faciles; exeunt in tetrametrum choriambicum.

Actio:

566 intrat Minerva, secuntur Areopagitae praeco aliique ministri, denique haud exigua civium corona. iussu deae tubae signum datur, iudices sellas suas occupant. Orestes ad sedem reorum transit.

Apparatus Criticus

⁵⁹ ὢν om $\langle\delta^{\prime}\rangle$ suppl. παρβάδαν περαιβάδαν περβάδαν παρβάταν⁶⁰ (ἄγον)τα suppl. ἄνευ δίκας ἄνευ τινός δ. δίκης (ἐν) suppl. μέσσα δυσπαλεῖ τε δυσπαλεῖται θερμῶι c. gl. ἤγουν θερμουργῶι θερμοεργῶι λαπαδnὸn λέπαδνον⁶¹ ἄιστος⁶² κατειργαθοῦ κατεργάθου ἥ $\tau^{2}$ †οὖn διάτορος .ἥ. supra εἴτ' εἴτ' διάκτορος πέλει add πληρουμένη πληρουμένου ⁶³

ΑΘ.

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

ἄναξ ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει,

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠΟΛΛΩΝ

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμωι

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν $\delta^{\circ}$ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ $\delta^{3}$ εἴσαγε
580

ὅπως $\langle\tau^{2}\rangle$ ἐπίσται τήνδε κύρωσον δίκην.

ΑΘ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος $\delta^{3}$ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

ΧΟ.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου $\delta^{3}$ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ $\sigma^{\prime}$ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Actio:

574 subito iuxta Orestam apparet Apollo.

Testim.:

577 Nonius 505, 8 Ennius Eum. id ego aecum [Accius] fecisse expedito et eloquar. nomen, quod paullo ante praecessit, sustulit Ribbeck. videtur Ennius Apollini orationem iudicialem tribuisse, ad quam referendi versus a Cicerone de orat. I 199 laudati, 141 Vahl. ex incerto huius scaenae loco sumptus est versus corruptus, Varro 1. 1. VII 19 (150 V.) Areopagitae quid dedere quam pudam.

Apparatus Criticus

τῶνδ᾽ τόνδ'⁶⁴ δίκη δίκηι καταγνωσθῆι⁶⁵ ⁶⁶ δόμων δήμων corr. Erfurdt alii ἐφέστιος ἐφέστιως et -ος ἐφεστίων⁶⁷ δόμων δόμος τοῦ φόνου τοῦδε φ. $\langle\tau^{2}\rangle$ suppl. ⁶⁸ $\delta^{3}$ $\gamma^{\prime}$⁶⁹

ΧΟ.

πρὸς τοῦ $\delta^{3}$ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς [$\delta^{3}$] ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἢ $\delta^{3}$ ἐλευθέρα φόνωι.

ΟΡ.

τί $\delta^{3}$ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ $\sigma^{2}$ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

Ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἔστιν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενί

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ ᾿Αθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὧν $\delta^{3}$ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ ᾿κέλευσε Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω $\delta^{3}$ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασεν,

φράζειν Ορέστηι τῶιδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

Apparatus Criticus

[$\delta^{3}$] delevi⁷⁰ ἀρωγὰς⁷¹ ἀρωγοὺς πέμψει⁷² πέπισθι πέπεισθι μιασμάτοιν μιασμάτων φόνωι φόνου ⁷³ δικαίως δικαίως⁷⁴ ὧn $\delta^{3}$ $\delta^{3}$ ὧn ἐκέλευσε κελεύσει βουλῆι βουλή hoc et βουλῆι

ΑΠ.

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔτι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ ᾿Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον᾽ εὔφροσιν δεδεγμένη

†δροίτη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν $\delta^{3}$ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῆι λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι,
640

αὐτὸς $\delta^{3}$ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς $\delta^{3}$ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισή κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς $\delta^{3}$ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατήρ

οὑμός, τὰ $\delta^{3}$ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

Apparatus Criticus

στρατείας στρατιᾶς μιν †δροίτη δροίτηι⁷⁵ περεσκήνωσεν παρεσκήνησεν sed περεσκ. etiam μὲn⁷⁶ ⁷⁷ ἀνασπάσηι ἀνασπάσει τε om τίθησιν τίθησι κ'⁷⁸ ἀσθμαίνων ἀσθμαίνω φεύγειn⁷⁹ πέδοι πέδω προσδέξεται προσδέξαιτε.

ΑΠ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἢ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον θεά

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι,

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

ΑΘ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

ΑΘ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
680

ΑΘ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμὸν ᾿Αττικὸς λεώς

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', ᾿Αμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τῆιδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Apparatus Criticus

κεκλημένη κεκλημένου⁸⁰ ⁸¹ τούσδ᾽ τάσδ' ἠκούσαθ᾽ ὡς ή.⁸² Αἰγέως Αἰγέωι τοῦτο δ᾽ ἑκάστων δ᾽ ἑκάστω corr. Canter ⁸³ τῆιδ᾽ τήνδ' τήν corr. Kirchhoff

ΑΘ.

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾿ Ἄρειος. ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι. βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
700

ἔρυμα [τε] χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθηισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν. ὀρθοῦσθαι δὲ χρή

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός

Σύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διός

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Testim.:

689 Et. Gud. p. 190 de Stef. "Ἄρειος πάγος .... ἢ ὥς φησιν Αἰσ. ὅτι αἱ ᾿Αμαζόνες ἐπὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐστρατεύσαντο ῎Αρει θύουσαι (῎Αρεως οὖσαι corr. de Stefani)

694 Diogenian. III 55 Zenob. II 76 (e Diog. interpol.) Suid. βορβοροτάραξις· “βορβόρωι ὕδωρ - ποτόν” ἐπὶ τῶν τὰ κάλλιστα μιγνύντων αἰσχίστοις.

Actio:

711-730 iudices surgunt, ad urnas accedunt, calculum suum quisque ita in alteram utram iaciunt, ut distingui nequeat.

Apparatus Criticus

τό τόδ'⁸⁴ πικραινόντων -βαιν. corr. Valckenaer.⁸⁵ δ᾽ θ' μήτ᾽ μηδέ σέβειν σέβειν σέθεν [τε]⁸⁶ οὔτις οὔποτ᾿ Σκύθηισιν Σκύθαισιν ἐγρηγορὸς ἐγρήγορον αἰδουμένους αἰδουμένοις αἰρουμένοις corr. Canter κἄγωγε κἀγώ τε

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

ΑΠ.

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ιξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώραι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

ΑΘ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ορέστηι τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾶι δ᾽ Ορέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾿ ἢ φάος βλέπειν.

Actio:

740 Minerva calculum in urnam absolventem iacit.

Testim.:

723 Schol. A ad Eur. Alc. 12 Μοίρας δολώσας· Αἰσχ. Εὐμ. τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις ..... (sp. vac.) ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς. οὕτω παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας (φθίνας cod.) οἴνωι παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Apparatus Criticus

νέμων μένων τι τις σφήλεται πρωτοκτόνοισι πρ-νοις προστροπαῖς προ- τροπαῖς θεάς δαίμονας⁸⁷ παρηπάφησας παρηπάτησας corr. Davies ἀμφίβουλος ἀμφίβολος ἀμφίβουλος ὅσοις ἴσοις ἀγχόνης ναῦ ἀγχ. ⁸⁸

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

ΑΘ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατώικισάς με· καί τις Ελλήνων ἐρεῖ,

„᾿Αργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
775

οἰκεῖ πατρώιοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος“· ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώραι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχωι δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Testim.:

752 Nonius 326, 28 Ennius Eum. dico vicisse Orestem; vos ab hoc facessite.

Actio:

748-751 ministri urnis excussis calculos in abacis disponunt; deferunt abacos ad deam, quae utrumque iudicio monstrat.

Apparatus Criticus

⁸⁹ γίγνεται γίνεται βαλοῦσά⁹⁰ ὅδ᾽ ὅγ' γαίας καὶ γᾶς⁹¹ ἁνὴρ ἀνὴρ τρίτου τρίτον σωτῆρος“· ὃς ὃν παρβαίνουσι⁹² παραβ. ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοις παρόρνιθας προβ. μεταμέληι μεταμέλοι ὀρθουμένων ὀρθουμένοις αἰεὶ ἀεί

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι

παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.
780

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθονί

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
785

λειχὴn ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ δίκα (δίκα),

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώραι βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθ᾽ ἅπαθον·
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς. –

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by F. A. Paley, 1885.) — 213 focus

ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾿ οὐδὲν εἰργάσω

Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
205

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μορσίμη

ὅρκου ἐστὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς,
210

τὸ μὴ γενέσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
215

Χορός

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὐ τι μὴ λίπω ποτέ.

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε, καὶ πόνον πλέον τίθου.

Χορός

τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορός

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·
220

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας

μέτειμι τόνδε φῶτα, κἀκκυνηγετῶ.

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω, τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κάν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
225

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη, προστετριμμένος τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
230

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,

σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν, θεά.

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

Χορός

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·
235

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν,

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
240

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών·

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

ὅρα, ὅρα μάλ᾽ αὖ, παντᾶ λεῦσσε μὴ
245

λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

ὁ δ᾽ αὐτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
250

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα ματρῷον χαμαὶ

δυσαγκόμιστον, παπαῖ.

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σου
255

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντιποίνους τίνειν ματροφόνους δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
260

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ οὐκ εὐσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ "Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
265

Ὀρέστης

ἐγὼ, διδαχθεὶς ἐν κακοῖς, ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμοὺς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
270

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει·

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
275

χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ ᾿Αθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεών,
280

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφή πόδα

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα,
285

θρασύς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ, ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι,-κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεὸς, -

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

Χορός

οὔτοι σ᾽ ᾿Απόλλων οὐδ᾽ ᾿Αθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
290

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
295

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
300

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά·

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι.

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽

οὔτις ἀφ᾽ ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
305

ὅστις δ᾽ ἀλιτών, ὥσπερ ὅδ᾽ ἀνὴρ,

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
310

μᾶτερ ἃ μ᾿ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νὺξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινὰν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾿ ἄτιμον τιθησιν,

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος

πτῶκα, ματρῷον ἄγνισμα κύριον φόνου.
315

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
320

μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γἂν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽ οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
325

τόδε μέλος, παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη· στρ. β΄.

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
330

ξυνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων πέπλων δ᾽ * * ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην·

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπὰς, ὅταν ῎Αρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ·
335

ἐπὶ τὸν, ὦ, διόμεναι

κρατερὸν ὄντα περ ὅμως

μαυροῦμεν νέον αἷμα.

σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
340

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν, —

Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἃς ἀπηξιώσατο, -

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
345

ἀνέκαθεν βαρυπεσή

καταφέρω ποδὸς ἀκμὰν,

σφαλερὰ * καὶ τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.
350

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾿ αἰθέρι σεμναὶ στρ. γ΄.

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν,

ὀρχησμοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾿ ἄφρονι λύμᾳ· ἀντ. γ΄.
355

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις.

μένει γάρ· εὐμήχανοι

δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν
360

τε μνήμονες Σεμναὶ,

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι

λάχη, θεῶν διχοστατοῦντ᾽,

ἀνηλίῳ λάμπᾳ, δυσοδοπαίπαλα
365

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ αζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
370

δοθέντα τέλεον; ἐπὶ δέ μοι

γέρας παλαιὸν * ἐστὶν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
375

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ ᾿Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοὶ,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·
380

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τ νδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδὲν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα,
385

τίνες ποτ᾽ ἐστὲ, πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ·

ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας,

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν, -
390

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,

πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσει τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα·

᾿Αραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὕπαι κεκλήμεθα.
395

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἂν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
400

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἢ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.

Ἀθηνᾶ

ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν;
405

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγος πάρα.

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἂν, οὐ δοῦναι θέλει.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.

Χορός

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
410

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἢ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾿ ἀξίων.

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις ;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
415

τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας,

σεμνὸς προσίκτωρ, ἐν τρόποις Ιξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
420

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχει μύσος

πρὸς χειρὶ τῇ μῇ τὸ σὸν ἐφημένῃ βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·
425

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
430

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.

᾿Αργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,

᾿Αγαμέμνον᾿ ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
435

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν

κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
440

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
445

σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μὴ, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχή τάδ᾽ αἰνέσω.

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴτις οἴεται τόδε

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

Χορός

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·
450

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβής δόμοις·

ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ αἱροῦμαι πόλει·

αὗται δὲ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μη τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
455

χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν

πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾿ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
460

φόνων δικαστὰς ὁρκίοις αἱρουμένους

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
465

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως

ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατήσει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.
470

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾳ ξυναρμόσει βροτούς.

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.
475

οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων,

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον,

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφωνῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ,
480

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων [δέ τις] μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,
485

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,

ὦ δίκα, ὦ θρόνοι τ᾽ Ερινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας.
490

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὐ

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον·

ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·
495

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίας * ἂν ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ᾽, ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

μήτ᾿ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν·

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
505

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
510

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν,

κέρδος ἰδὼν, ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτί-

σῃς· ποινὰ γὰρ ἐπέσται·

κύριον μένει τέλος.
515

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων,

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
520

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ * καὶ παραιβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
525

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος,

θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν, ἐν μέσᾳ ἀντ. δ΄.

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῷ,
530

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις

λαπαδνὸν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ, τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας,

ὤλετ᾿ ἄκλαυστος, αἴστος.
535

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου·

εἶθ᾿ ἡ διάτορος † οὐρανοῦ Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
540

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
545

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ †δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος· —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
550

ὅπως ἐπίστᾳ τήνδ᾽ ὁ κυρώσων δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος· εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
555

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
560

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης, καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
565

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
570

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾿ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
575

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντὸς, ὦ μιαίφονε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον ;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

῎Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
580

δρᾶσαι γὰρ, ὥσπερ ἐστὶν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ ᾿Αθηναίας μέγαν

θεσμὸν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
585

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικὸς, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
590

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεὺς, ὡς λέγεις σὺ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ορέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν, ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
595

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὗ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ᾽ ᾿Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλὰς, οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι·
600

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖσθ᾽ ἅμ᾽ αἴνοις εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶμος παρεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
605

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον, τῷ σῷ λόγῳ·
610

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομιση κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
615

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾿ ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος οὔτις ἐστ᾿ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὐμός· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾿ ἄνω τε καὶ κάτω
620

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς, ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ᾿ ἐν ῎Αργει δώματ᾿ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
625

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεὺς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
630

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διὸς,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
635

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δὲ, Παλλὰς, τἄλλα θ᾽, ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
640

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
645

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὣ;

Χορός

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
650

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμὸν, ᾿Αττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', ᾿Αμαζόνων ἕδραν
655

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

῎Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾿ ῎Αρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
660

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ἐπικαινούντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
665

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ, δεδοικὼς μηδὲν, ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
670

· ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
675

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾿ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνώναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
680

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
685

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει μένων.

Ἀπόλλων

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ιξίονος ;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης,

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
690

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
695

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἶνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽, οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
700

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ορέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
705

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ᾽ ἐγείνατο·

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον,
710

νικᾷ δ᾽ Ορέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ ῎Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
715

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
720

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
725

κατῴκισάς με, καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

᾿Αργεῖος ἀνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
730

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
735

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
740

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
745

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ὁ τάλαινα βαρύκοτος
750

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ λιχὴν ἄφυλλος,

ἄτεκνος, ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,
755

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·

στενάζω; τί ῥέξω; γένωμαι

δυσοίστα πολίταις ἅπαθον;

ἰω, μεγάλα τοι, κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
760

Ἀθηνᾶ

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by Friedrich Blass, 1907.) — 213 focus

ᾖ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἦρκας ὣς

Ήρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῆι δίκηι φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὸ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραι.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

Χορός

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὐ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.

Χορός

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορός

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγηι·

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κάν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ᾽ ἑκών.

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σώιζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

Χορός

εἶὲν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.

ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ λεῦσσέ τε τὸν πάντᾶι,

μὴ λάθηι φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

῾Ο δ᾽ αὖτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαί.

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

Ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντίποιν᾿ ὡς τίνηις ματροφόνου δύας.

Ὄψηι δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τὴν δίκην ἐπαξίαν.

μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός, δελτογράφωι δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾶι

φρενί.
275

Ὀρέστης

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλῶν τε καιρούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾶι θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι.
285

χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν οὐ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

Χορός

οὔτις σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἄν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,

ἀναιμάτωι βόσκημα δαιμόνων σκιᾶι.

σὺ δ᾽ ἀντιφωνεῖς; ἀλλ᾽ ἀποπτύσηι λόγους

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος,

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμή.

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν.
320

μᾶτερ ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

στρ. α

Νύξ, ἀμαυροῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,

κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾿ ἄτιμον τίθησι

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῶιον ἁγνισμα

325

κύριον φόνου.

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι τόδε μέλος

παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὑονὰ βροτοῖς.

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

ἀντ. α

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν, θνατῶν

335

τοὶ σὺν αὐτουργίαις ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν γᾶν ὑπέλθηι· θανὼν δ᾽ οὐκ

ἄγαν ἐλεύθερος.

340

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι τόδε μέλος

παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ερινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὑονὰ βροτοῖς.
345

γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,

στρ. β 347

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ

350

συνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων δὲ πέπλων ἄκληρος ἄμοιρος ἐτύχθην.

δωμάτων γὰρ εἰλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355

στρ. γ 355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι.

ἐπὶ τὸν ὧδ᾽ ἱέμεναι

κρατερὸν ὄντα περ ὅμως

μαυροῦμεν νέον αἷμα.

σπευδομένᾶι δ᾽ ἀφελεῖν τινὶ τᾶσδε μερίμνας,
360

ἀντ. β

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνων,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν,

Ζεὺς αἱμοσταγὲς †ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

365

ἆς ἀπηξιώσατο.

δόξαι δ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

στρ. δ

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησμοῖς τ᾽

370

ἐπιφθόνοις ποδός.

ἀντ. γ

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσή

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ (καὶ〉 τανυδρόμοις
375

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾶι.

ἀντ. δ

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶται

πολύστονος φάτις.

380

στρ. ε

μένει γάρ· εὐμήχανοί

τε καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες Σεμναί,

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διέπομεν
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽

ἀνηλίωι λάμπᾶι,

δυσποροπαίπαλα δερκομένοισι
καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον, ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽
ἀτιμίας κύρω,

καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν ἔχουσα
395

καὶ δυσήλιον κνέφας.

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἀκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πωλοῖς ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τῆνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·

βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

ἀντ. ε

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσηι τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα,

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μέν τοι τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἢ καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Ἀθηνᾶ

ἀλλ᾽ ἦ ᾿ξ ἀνάγκης, ἢ τινος τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτον κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλε.
430

Χορός

πῶς δή, δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὲν δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἄξι᾽ ἀντ᾽ ἐπαξίων.
435

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε

ἦσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος·

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστίτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βατοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Αγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα·

ξὺν ὧι σὺ Τρώιαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾶι,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς νόμωι

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβής δόμοις

ἐμοῖς, ἄμομφον δ᾽ ὄντα σ᾽ αἰδοῦμαι πόλει·
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾶι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾽ ἀμηχάνως τ᾽ ἔχει.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης δρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκον πορόντας, μηδὲν ἐκδίκοις φρεσίν.

Χορός

νῦν μεταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, ἢ κρατήσει δίκα (τε) καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾶι συναρμόσει

στρ. α

βροτούς.

495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνωι.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

ἀντ. α

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων·

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν προφωνῶν ἃ τῶν

πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων

505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαι᾽, ἃ τλάμων μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικληισκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ Δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ερινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

στρ. β

οἰκτρὸν οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος Δίκας.

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὐ

ἀντ. β

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἄν᾿ ἔτι) τρέων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

μήτ᾿ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

στρ. γ

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλλᾶι

530

δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

535

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

ἀντ. γ

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας·

μηδέ νιν

540

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λὰξ ἀτίσηις· ποινὰ

γὰρ ἐπέσται,

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων

545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ
550

στρ. δ 550

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται,

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν,

(ἄγον〉τα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως, ξὺν χρόνωι καθήσειν

555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ-
δὲν (ἐν) μέσᾶι δυσπαλεῖ τε δίνᾶι·

ἀντ. δ

γελᾶι δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῶι,

560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

έρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾿ ἄκλαυτος, αἶστος.

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου

-ῦ, ἡ τ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνική

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

Χορός

ἄναξ Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ μυχῶν ἐφεστίων

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως (τ᾽ ἐπίστᾶι τῆνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

ἡ α΄ πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

ἡ β΄ τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου γ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἡ γ΄ ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

ἡ δ΄ εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

ἡ ε΄ πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ἡ ς΄ ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ αἰεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἡ ζ΄ ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

Χορός

ἡ η΄ νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

Χορός

ἡ θ΄ πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

ἡ ι΄ τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνωι.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

Χορός

ἡ ια΄ οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

ἡ ιβ΄ πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψ᾽ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστηι τῶιδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλὰς οἱ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον᾽ εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτηι, περῶντος λουτρά, κἀπὶ τέρματι,

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ πάντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

τὴν δ᾽ αὖ τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῆι λεώς,

ὅσπερ τέτακται τῆνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορός

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισή κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειας, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς τἀποφεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἀργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δὲ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽, ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύσω τοῦσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ ἄρ᾽ ἕξει τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλει νεοπτόλει

τῆνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·

"Αρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ ῎Ἄρειος· ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει κατ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾿πιχραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθηισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὑπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τῆνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

Ἀπόλλων

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾶι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὔτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστηι τῆνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἢ μ᾿ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾶι δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Ὀρέστης

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΒ. πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

μολοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατώικισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Αργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώιοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με μητρὸς τᾶσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾶι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τῆνδε συμμάχωι δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσόμεθ᾽ εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εϊλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονί

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ Δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾶι βαλεῖ,

(στενάζω· τί ῥέξω; γένωμαι;) δύσοισθ᾽ (ἆς)

πολίταις ἔπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

Translations (10)

Eumenides Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, translator. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926. (Modernized by Perseus.)) — 299-395 focus

Chorus

No, neither Apollo nor Athena’s strength

can save you from perishing abandoned, not knowing where joy is in your heart—a bloodless victim of the gods below, a shadow.
You do not answer, but scorn my words, you who are fattened and consecrated to me?
300

Living, you will be my feast, not slain at an altar; now you will hear this hymn, a spell to bind you.
305

307

Chorus

Come now, let us also join the dance, since we are resolved to display our hated song

and to declare our allotted office, how our party directs the affairs of men. We claim to be just and upright. No wrath from us will come stealthily to the one who holds out clean hands,
310

and he will go through life unharmed; but whoever sins, as this man has, and hides his blood-stained hands, as avengers of bloodshed we appear against him to the end, presenting ourselves as upright witnesses for the dead.
315

321

Chorus

O mother Night, hear me, mother who gave birth to me as a retribution for the blind and the seeing. For Leto’s son dishonors me

by snatching away this cowering wretch, a proper expiation for his mother’s blood.
325

328

Chorus

This is our song over the sacrificial victim—frenzied,

maddened, destroying the mind, the Furies’ hymn, a spell to bind the soul, not tuned to the lyre, withering the life of mortals.
330

334

Chorus

For this is the office that relentless

Fate spun for us to hold securely: when rash murders of kin come upon mortals, we pursue them until they go under the earth; and after death,
335

they have no great freedom.
340

341

Chorus

This is our song over the sacrificial victim—frenzied, maddened, destroying the mind,the Furies’ hymn,

a spell to bind the soul, not tuned to the lyre, withering the life of mortals.
345

347

Chorus

This office was ordained for us at birth;

but the immortal gods must hold back their hands from us, nor does any of them share a feast in common with us; and I have neither lot nor portion of pure white ceremonial robes
350

354

Chorus

For I have chosen the overthrow of houses,

whenever violence raised in the home seizes someone near and dear. So speeding after this man, we weaken him, even though he is strong, because of the fresh blood.
355

360

Chorus

We are eager to take these cares away from another, and to establish for the gods exemption from my concerns, so that it will not come to trial;
360

for Zeus has considered us, a blood-dripping, hateful band, unworthy of his council.
365

354a

Chorus

For I have chosen the overthrow of houses,

whenever violence raised in the home seizes someone near and dear. Speeding after this man, we weaken him, even though he is strong, because of the fresh blood.

368

Chorus

And men’s thoughts, very proud under the sky, waste away and dwindle in dishonor beneath the earth,

at our attack in black robes and the vindictive dance of our feet.
370

372

Chorus

For surely with a great leap from above I bring down the heavily falling force of my foot,

my limbs that trip even swift runners—unendurable ruin.
375

377

Chorus

But, as he falls, he does not know it, because of his senseless folly; pollution hovers over the man in such darkness, and mournful rumor speaks of

a dark mist over his house.
380

372a

Chorus

For surely with a great leap from above I bring down the heavily falling force of my foot,

my limbs that trip even swift runners—unendurable ruin.

381

Chorus

For it remains. We are skilled in plotting, powerful in execution, and we remember evil deeds; we are revered and hard for mortals to appease,

pursuing our allotted office which is without rights, without honor, separated from the gods in sunless light—our office that makes the path rough for seeing and dim-sighted alike.
385

389

Chorus

What mortal, then, does not

stand in awe and dread of this, when he hears from me the law ordained by Fate, given by the gods for perfect fulfilment? My ancient privilege still remains, I do not meet with dishonor,
390

although I have my place under the earth and in sunless darkness.
395

Enter Athena, wearing the aegis.

Athena

From afar I heard the call of a summons, from the Scamander, while I was taking possession of the land, which the leaders and chiefs of the Achaeans

assigned to me, a great portion of the spoil their spears had won, to be wholly mine forever, a choice gift to Theseus’ sons.¹ From there I have come, urging on my tireless foot, without wings rustling the folds of my aegis,
400

yoking this chariot to colts in their prime.² As I see this strange company of visitors to my land, I am not afraid, but it is a wonder to my eyes. Who in the world are you? I address you all in common—this stranger sitting at my image,
405

and you, who are like no race of creatures ever born, neither seen by gods among goddesses nor resembling mortal forms. But it is far from just to speak ill of one’s neighbor who is blameless, and Right stands aloof.
410

Chorus

Daughter of Zeus, you will hear it all in brief. We are the eternal children of Night. We are called Curses in our homes beneath the earth.
415

Athena

I now know your family and the names by which you are called.

Chorus

You will soon learn my office.

Athena

I shall understand, if someone would tell the story clearly.
420

Chorus

We drive murderers from their homes.

Athena

And where is the end of flight for the killer?

Chorus

Where joy is absent and unknown.³

Athena

And would you drive this man with your shrieks to such flight?

Chorus

Yes, for he thought it right to be his mother’s murderer.
425

Athena

Through other compulsions, or in fear of someone’s wrath?

Chorus

Where is there a spur so keen as to compel the murder of a mother?

Athena

Two parties are present; only half the case is heard.

Chorus

But he will not receive an oath nor does he want to give one.

Athena

You want to be called just rather than to act justly.
430

Chorus

How so? Teach me. For you are not poor in subtleties.

Athena

I say that oaths must not win victory for injustice.

Chorus

Well then, question him, and make a straight judgment.

Athena

Then would you turn over the decision of the charge to me?

Chorus

How not?—since we honor you because you are worthy and of worthy parentage.
435

436

Athena

What do you want to say to this, stranger, in turn? After you name your country and family and fortunes, then defend yourself against this charge; if indeed, relying on the justice of your case,

you sit clinging to my image near my hearth, as a sacred suppliant, like Ixion.⁴ To all this give me a plain answer.
440

Orestes

Lady Athena, first of all I will take away a great anxiety from your last words.

I am not a suppliant in need of purification, nor did I sit at your image with pollution on my hands. I will give you strong proof of this. It is the law for one who is defiled by shedding blood to be barred from speech until he is sprinkled with the blood of
445

a new-born victim by a man who can purify from murder. Long before at other houses I have been thus purified both by victims and by flowing streams.
And so I declare that this concern is out of the way. As to my family, you will soon learn.
450

I am an Argive ; my father—you rightly inquire about him—was Agamemnon, the commander of the naval forces; along with him, you made Troy , the city of Ilion , to be no city. He did not die nobly, after he came home; but my black-hearted
455

mother killed him after she covered him in a crafty snare that still remains to witness his murder in the bath. And when I came back home, having been an exile in the time before, I killed the woman who gave birth to me, I will not deny it, as the penalty in return for the murder of my dearly-loved father.
460

Together with me Loxias is responsible for this deed, because he threatened me with pains, a goad for my heart, if I should fail to do this deed to those who were responsible. You judge whether I acted justly or not; whatever happens to me at your hands, I will be content.
465

470

Athena

The matter is too great, if any mortal thinks to pass judgment on it; no, it is not lawful even for me to decide on cases of murder that is followed by the quick anger of the Furies, especially since you, by rites fully performed, have come a pure and harmless suppliant to my house;
470

and so I respect you, since you do not bring harm to my city. Yet these women have an office that does not permit them to be dismissed lightly; and if they fail to win their cause, the venom from their resentment will fall upon the ground, an intolerable, perpetual plague afterwards in the land.
475

So stands the case: either course—to let them stay, to drive them out—brings disaster and perplexity to me. But since this matter has fallen here, I will select judges of homicide bound by oath, and I will establish this tribunal for all time.
480

Summon your witnesses and proofs, sworn evidence to support your case; and I will return when I have chosen the best of my citizens, for them to decide this matter truly, after they take an oath that they will pronounce no judgment contrary to justice. Exit
485

Chorus

Here is the overturning of new laws, if the wrongful cause of this matricide is to triumph. Now his deed will accustom all men
490

to recklessness; many sorrowful wounds, given in truth by children, wait for parents in the future time.
495

499

Chorus

For the wrath of us, the Furies who keep watch on mortals,

will not come stealthily upon such deeds—I will let loose death in every form. And as he anticipates his neighbor’s evils, one man
500

will ask of another when hardship is to end or to decrease; and the poor wretch offers the vain consolation of uncertain remedies.
505

508

Chorus

Do not let anyone who is struck by misfortune make an appeal

and cry aloud this word, Justice! Thrones of the Furies! Perhaps some father, or mother, in new sorrow,
510

may cry out these words piteously, now that the house of Justice is falling.
515

517

Chorus

There is a time when fear is good and ought to remain seated as a guardian of the heart.

It is profitable to learn wisdom under strain. But who, if he did not train his heart in fear, either city or mortal,
520

would still revere justice in the same way?
525

526

Chorus

Do not approve of a lawless life or one subject to a tyrant.

The god grants power to moderation in every form, but he oversees other matters in different ways. I have a timely word of advice: arrogance is truly the child of impiety,
530

but from health of soul comes happiness, dear to all, much prayed for.
535

538

Chorus

And as for the whole matter, I say to you: respect the altar of Justice

and do not, looking to profit, dishonor it by spurning with godless foot; for punishment will come upon you. The appointed fulfilment remains.
540

Therefore, let a man rightly put first in honor the reverence owed to his parents, and have regard for attentions paid to guests welcomed in his house.
545

550

Chorus

Whoever is just willingly and without compulsion will not lack happiness; he will never be utterly destroyed. But I say that the man who boldly transgresses, amassing a great heap unjustly—by force,
550

in time, he will strike his sail, when trouble seizes him as the yardarm is splintered.
555

558

Chorus

He calls on those who hear nothing and he struggles in the midst of the whirling waters.

The god laughs at the hot-headed man, seeing him, who boasted that this would never happen, exhausted by distress without remedy and unable to surmount the cresting wave. He wrecks the happiness of his earlier life on the reef of Justice,
560

and he perishes unwept, unseen.
565

Enter, in procession, Athena, a herald, the jury of the Areopagus, a crowd of citizens. Orestes removes to the place appointed for the accused. Apollo appears after Athena’s first speech.

Athena

Herald, give the signal and restrain the crowd; and let the piercing Tyrrhenian⁵ trumpet, filled with human breath, send forth its shrill blare to the people!

For while this council-hall is filling, it is good to be silent, and for my ordinances to be learned, by the whole city for everlasting time, and by these appellants, so that their case may be decided well.
570

Enter Apollo.

Chorus

Lord Apollo, be master of what is yours.

Say what part you have in this matter.
575

Apollo

I have come both to bear witness—for this man was a lawful suppliant and a guest of my sanctuary, and I am his purifier from bloodshed—and to be his advocate myself. I am

responsible for the murder of his mother. To Athena. Bring in the case, and, in accordance with your wisdom, decide it.
580

Athena

To the Furies. It is for you to speak—I am only bringing in the case; for the prosecutor at the beginning, speaking first, shall rightly inform us of the matter.

Chorus

We are many, but we will speak briefly. To Orestes. Answer our questions, one by one. Say first if you killed your mother.
585

Orestes

I killed her. There is no denial of this.

Chorus

Of the three falls that win the wrestling match, this one is already ours.

Orestes

You make this boast over a man who is not down yet.
590

Chorus

You must, however, say how you killed her.

Orestes

I will say it: with drawn sword in hand, I stabbed her in the throat.

Chorus

By whom were you persuaded and on whose advice?

Orestes

By the oracles of this god here; he is my witness.

Chorus

The prophet directed you to kill your mother?
595

Orestes

Yes, and to this very hour, I do not blame my fortune.

Chorus

But if the jury’s vote catches hold of you, you’ll soon speak differently.

Orestes

I have good confidence. My father will send protection from his grave.

Chorus

Put your confidence in the dead now, after you have killed your mother!

Orestes

I do, for she was twice afflicted with pollution.
600

Chorus

How so? Teach the judges this.

Orestes

By murdering her husband, she killed my father.

Chorus

And so, although you are alive, she is free of pollution by her death.⁶

Orestes

But why did you not drive her into exile, while she lived?

Chorus

She was not related by blood to the man she killed.
605

Orestes

Then am I my mother’s kin by blood?

607

Chorus

How else could she have nurtured you, murderer, beneath her belt? Do you reject the nearest kinship, that of a mother?

Orestes

Apollo, give your testimony now. Explain, on my behalf,

whether I was justified in killing her. For I do not deny that I did it, as it is done. But decide whether this bloodshed was, to your mind, just or not, so that I may inform the court.
610

Apollo

I will speak justly before you, Athena’s great tribunal,—

since I am a prophet, I cannot lie. I have never yet, on my oracular throne, said anything about a man or woman or city that Zeus, the father of the Olympians, did not command me to say.
Learn how strong this plea of justice is;
615

and I tell you to obey the will of my father; for an oath is not more powerful than Zeus.⁷
620

Chorus

Zeus, as you say, gave you this oracular command, to tell Orestes here to avenge his father’s murder but to take no account at all of the honor due his mother?

Apollo

Yes, for it is not the same thing—the murder of a noble man, honored by a god-given scepter, and his murder indeed by a woman, not by rushing arrows sped from afar, as if by an Amazon, but as you will hear, Pallas, and those
625

who are sitting to decide by vote in this matter.
She received him from the expedition, where he had for the most part won success beyond expectation,⁸ in the judgment of those favorable to him; then, as he was stepping from the bath, on its very edge, she threw a cloak like a tent over it,
630

fettered her husband in an embroidered robe, and cut him down. This was his death, as I have told it to you—the death of a man wholly majestic, commander of the fleet. As for that woman, I have described her in such a way as to whet the indignation of the people who have been appointed to decide this case.
635

640

Chorus

Zeus gives greater honor to a father’s death, according to what you say; yet he himself bound his aged father, Cronus. How does this not contradict what you say? I call on you as witnesses turning to the judges to hear these things.
640

Apollo

Oh, monsters utterly loathed and detested by the gods!

Zeus could undo fetters, there is a remedy for that, and many means of release. But when the dust has drawn up the blood of a man, once he is dead, there is no return to life. For this, my father has made no magic spells,
645

although he arranges all other things, turning them up and down; nor does his exercise of force cost him a breath.
650

Chorus

See how you advocate acquittal for this man! After he has poured out his mother’s blood on the ground, shall he then live in his father’s house in Argos ?

Which of the public altars shall he use? What purification rite of the brotherhoods⁹ will receive him?
655

Apollo

I will explain this, too, and see how correctly I will speak. The mother of what is called her child is not the parent, but the nurse of the newly-sown embryo.¹⁰

The one who mounts is the parent, whereas she, as a stranger for a stranger, preserves the young plant, if the god does not harm it. And I will show you proof of what I say: a father might exist without a mother. A witness is here at hand, the child of Olympian Zeus,
660

who was not nursed in the darkness of a womb, and she is such a child as no goddess could give birth to.
For my part, Pallas, as in all other matters, as I know how, I will make your city and people great; and I have sent this man as a suppliant to your sanctuary
665

so that he may be faithful for all time, and that you, goddess, might win him and those to come after him as a new ally and so that these pledges of faith might remain always, for the later generations of these people to cherish.
670

674

Athena

Am I to assume that enough has been said,

and shall I now command these jurors to cast an honest vote according to their judgment?
675

Chorus

For our part, every bolt is already shot. But I am waiting to hear how the trial will be decided.

Athena

Why not? As for you, To Apollo and Orestes. how shall I arrange matters so that I will not be blamed by you?

Apollo

You have heard what you have heard;

and as you cast your ballots, keep the oath sacred in your hearts, friends.
680

Athena

Hear now my ordinance, people of Attica , as you judge the first trial for bloodshed. In the future, even as now, this court of judges will always exist for the people of Aegeus.

And this Hill of Ares, the seat and camp of the Amazons, when they came with an army in resentment against Theseus, and in those days built up this new citadel with lofty towers to rival his, and sacrificed to Ares, from which this rock takes its name,
685

the Hill of Ares:¹¹ on this hill, the reverence of the citizens, and fear, its kinsman, will hold them back from doing wrong by day and night alike, so long as they themselves do not pollute the laws with evil streams; if you stain clear water
690

with filth, you will never find a drink.
Neither anarchy nor tyranny—this I counsel my citizens to support and respect, and not to drive fear wholly out of the city. For who among mortals, if he fears nothing, is righteous?
695

Stand in just awe of such majesty, and you will have a defense for your land and salvation of your city, such as no man has, either among the Scythians or in Pelops’ realm. I establish this tribunal, untouched by greed,
700

worthy of reverence, quick to anger, awake on behalf of those who sleep, a guardian of the land.
I have prolonged this advice to my citizens for the future; but now you must rise and take a ballot, and decide the case
705

under the sacred obligation of your oath. My word has been spoken. The judges rise from their seats and cast their ballots one by one during the following altercation.
710

711

Chorus

And I counsel you not to dishonor us in any way, since our company can be a burden to your land.

Apollo

And I, for my part, command you to stand in fear of the oracles, both mine and Zeus’, and not cause them to be unfulfilled.

Chorus

Although it is not your office, you have respect for deeds of bloodshed. You will prophesy, dispensing prophecies that are no longer pure.
715

Apollo

Then was my father mistaken in any way in his purposes when Ixion, who first shed blood, was a suppliant?

Chorus

You do argue! But if I fail to win the case,

I will once more inflict my company on this land as a burden.
720

Apollo

But you have no honor, among both the younger and the older gods. I will win.

Chorus

You did such things also in the house of Pheres, when you persuaded the Fates to make mortals free from death.¹²

Apollo

Is it not right, then, to do good for a worshipper, especially when he is in need?
725

Chorus

It was you who destroyed the old dispensations when you beguiled the ancient goddesses with wine.

Apollo

Soon, when you have lost the case,

you will spit out your venom—no great burden to your enemies. The balloting is now ended.
730

Chorus

Since you, a youth, would ride me down, an old woman, I am waiting to hear the verdict in the case, since I have not decided whether to be angry at the city.

Athena

It is my duty to give the final judgment

and I shall cast my vote for Orestes. For there was no mother who gave me birth; and in all things, except for marriage, whole-heartedly I am for the male and entirely on the father’s side. Therefore, I will not award greater honor to the death of a woman
735

who killed her husband, the master of the house. Orestes wins, even if the vote comes out equal.
Cast the ballots out of the urns, as quickly as possible, you jurors who have been assigned this task. The ballots are turned out and separated.
740

744

Orestes

O Phoebus Apollo! How will the trial be decided?

Chorus

O Night, our dark Mother, do you see this?
745

Orestes

Now I will meet my end by hanging, or I will live.

Chorus

Yes, and we will be ruined, or maintain our honors further.

Apollo

Correctly count the ballots cast forth, friends, and be in awe of doing wrong in the division of the votes.

Error of judgment is the source of much distress, and the cast of a single ballot has set upright a house. The ballots are shown to Athena.
750

Athena

This man is acquitted on the charge of murder, for the numbers of the casts are equal. Apollo disappears.

Orestes

Pallas, savior of my house!

I was deprived of a fatherland, and it is you who have given me a home there again. The Hellenes will say, The man is an Argive once again, and lives in his father’s heritage, by the grace of Pallas and of Loxias and of that third god, the one who accomplishes everything,
755

the savior—the one who, having respect for my father’s death, saves me, seeing those advocates of my mother.
I will return to my home now, after I swear an oath to this land and to your people¹³ for the future and for all time to come,
760

that no captain of my land will ever come here and bring a well-equipped spear against them. For I myself, then in my grave, will accomplish it by failure without remedy,
765

making their marches spiritless and their journeys ill-omened, so that those who violate my present oath will repent their enterprise. But while the straight course is preserved, and they hold in everlasting honor this city of Pallas with their allied spears, I will be the more well-disposed to them.
770

And so farewell—you and the people who guard your city. May your struggle with your enemies let none escape, bringing you safety and victory with the spear! Exit.
775

Chorus

Younger gods, you have ridden down the ancient laws and have taken them from my hands!¹⁴

And I—dishonored, unhappy, deeply angry—on this land, alas, I will release venom from my heart, venom in return for my grief, drops that the land cannot endure. From it,
780

a blight that destroys leaves, destroys children—a just return—speeding over the plain, will cast infection on the land to ruin mortals. I groan aloud. What shall I do? I am mocked by the people.
785

What I have suffered is unbearable. Ah, cruel indeed are the wrongs of the daughters of Night, mourning over dishonor!
790

793

Athena

Be persuaded by me not to bear it with heavy lament.

For you have not been defeated; the trial resulted fairly in an equal vote, without disgrace to you; but clear testimony from Zeus was present, and he himself who spoke the oracle himself gave witness that Orestes should not suffer harm for his deed.
795

Do not be angry, do not hurl your heavy rage on this land, or cause barrenness, letting loose drops whose savage spirit will devour the seed. For I promise you most sacredly that you will have
800

a cavernous sanctuary in a righteous land, where you will sit on shining thrones at your hearths, worshipped with honor by my citizens here.
805

808

Chorus

Younger gods, you have ridden down the ancient laws and have taken them from my hands!

And I—dishonored, unhappy, deeply angry—on this land, alas, I will release venom from my heart, venom in return for my grief, drops that the land cannot endure. From it a blight
810

that destroys leaves, destroys children—a just return—speeding over the plain, will cast infection on the land to ruin mortals. I groan aloud. What shall I do? I am mocked by the people.
815

What I have suffered is unbearable. Ah, cruel indeed are the wrongs of the daughters of Night, mourning over dishonor!
820

823

Athena

You are not dishonored; so, although you are goddesses, do not, in excessive rage,

blight past all cure a land of mortals. I also rely on Zeus—what need is there to mention that?—and I alone of the gods know the keys to the house where his thunderbolt is sealed. But there is no need of that. So yield to my persuasion
825

and do not hurl the words of a reckless tongue against the land, that all things bearing fruit will not prosper. Calm the black wave’s bitter anger, since you will receive proud honors and will live with me. And when you have the first-fruits of this great land forever,
830

offerings on behalf of children and of marriage rites, you will praise my counsel.
835

837

Chorus

For me to suffer this, alas! For me, with ancient wisdom, to live beneath the earth, alas, without honor, unclean!

I am breathing fury and utter rage. Oh, oh, the shame of it! What anguish steals into my breast! Hear my anger, mother
840

Night; for the deceptions of the gods, hard to fight, have deprived me of my ancient honors, bringing me to nothing.
845

848

Athena

I will endure your anger, for you are older, and in that respect you are surely wiser than I;

yet Zeus has given me, too, no mean understanding. But as for you, if you go to a foreign land, you will come to love this land—I forewarn you. For time, flowing on, will bring greater honor to these citizens. And you,
850

having a seat of honor at the house of Erechtheus, will obtain from hosts of men and women more than you could ever win from other mortals. So do not cast on my realm keen incentives to bloodshed, harmful to young hearts,
855

maddening them with a fury not of wine; and do not, as if taking the heart out of fighting cocks, plant in my people the spirit of tribal war and boldness against each other. Let their war be with foreign enemies, and without stint for one
860

in whom there will be a terrible passion for glory; but I say there will be no battling of birds within the home. It is possible for you to choose such things from me: bestowing good, receiving good, well honored in this land that is most beloved to the gods.
865

870

Chorus

For me to suffer this, alas! For me, with ancient wisdom, to live beneath the earth, alas, without honor, unclean! I am breathing fury and utter rage. Oh, oh the shame of it!
870

What anguish steals into my breast! Hear my anger, mother Night; for the deceptions of the gods, hard to fight, have deprived me of my ancient honors, bringing me to nothing.
875

881

Athena

No, I will not grow tired of telling you about these good things, so you will never be able to say that you, an ancient goddess, were cast out, dishonored and banished, from this land by me, a younger goddess, and by the mortal guardians of my city.

But if you give holy reverence to Persuasion, the sweetness and charm of my tongue, then you might remain. But if you are not willing to stay, then surely it would be unjust for you to inflict on this city any wrath or rage or harm to the people.
885

For it is possible for you to have a share of the land justly, with full honors.
890

The Eumenides (OCR draft) Experimental (The Eumenides. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 213 focus

Certainly, the nuptial troth, pledged under connubial Juno and Jove, would be altogether without honour, and would avail nothing. But Venus is cast away, dishonoured, by these words, whence arise to mortals the dearest joys. For the bed is appointed by fate to man and woman, and is greater than an oath, when guarded with justice. If, therefore, you are gentle to those who slay each other, so that it comes to pass that you do not even regard them with anger; I say that you unjustly drive Orestes into exile: for I know that you are exceedingly wroth at the one party, but manifestly treating the other more quietly. But the goddess Pallas shall regard the justice of these things.

CHORUS

That man never, in any respect, will I abandon.

APOLLO

Do you then pursue, and take to yourself more toil.

CHORUS

Do not you detract from my honours by your words.

APOLLO

I would not receive your honours, so as to possess them.

CHORUS

For, altogether you are called great at the throne of Jove. But I (for a mother's blood brings on punishment) will pursue this man, a huntress Fury.

APOLLO

But I will aid, and deliver the suppliant: for dreadful among mortals and among gods, is the wrath of a suppliant, if willingly I should forsake him.

ORESTES

3

Queen Minerva, by the commands of Apollo I am come, but do thou receive propitiously accused of crime, not one now stained with guilt nor impure in hand, but now blunted 1

, worn away before this time, in others' abodes and paths of mortals. Passing over sea and land alike, observing the oracular injunctions of Loxias, I approach thine abode and image, goddess. Here, keeping my station, will I await the event of justice (or, judgment).

CHORUS

Ho! this is the clear sign of the man, but follow the counsels of the voiceless informer. For as a dog chases the wounded hind, we trace out him by bloody drops 2

. But with many deadly toils my bowels pant; for every place of earth has been traversed, and over the sea by wingless flight have I come, pursuing, no way inferior to a ship. And now he is crouching somewhere here: the smell of human blood delights me.

Look, look again by all means; observe all things; lest the matricide unpunished escape your notice, having gone in flight. He here again, having protection, twined around the image of the immortal goddess, wishes to undergo trial for his deed . But this may not be; his mother's blood on the ground, cannot be recalled, alas! the life's blood, poured on the plain, is gone. But you needs must suffer punishment in your turn, so that I suck from you alive the red gore from your limbs; and may I bear from you the taste of a draught dire to quaff; and having wasted you away I will lead you alive below, that you may suffer a return for the matricidal woe. But you shall behold , if any other too of mortals has sinned, acting impiously either towards a god, or any guest, or dear parents, each having things worthy of justice. For mighty Pluto is the judge of mortals below the earth, and he looks upon all things with recording mind.

ORESTES

I, taught in evils, know many ablutions; and to speak, when it is proper, and to be silent in like manner: but in this thing I was enjoined to speak by a wise teacher: for the blood sleeps and fades from my hand, and the matricidal pollution is washed out. For being fresh, at the hearth of the god Phœbus it was banished by ablations from the sacrifice of swine . But it would be a long tale to me from the beginning [to tell] how many I approached with harmless intercourse. Time removes all things growing old at the same time. And now from pure mouth piously I call on Minerva, queen of this region, to come to me an assistant; and she shall possess without the spear both me myself, and my land, and the Argive people, justly faithful, and an ally for ever. But whether in the places of the Lybian region around the wave of Triton, her native stream, she sets her foot upright or covered , aiding her friends, or surveys the Phlegraean plain, like a bold leader, let her come, (and she hears even afar, being a goddess,) that she may be a deliverer to me from these things.

CHORUS

By no means shall Apollo, or the might of Minerva set you free, so as not to perish neglected, not having learnt where in your mind to rejoice, the bloodless food of demons, a shadow. Dost thou not reply, but dost thou disdain my words, thou who art both nourished for, and devoted to me . And alive you shall feed me, not slain at the altar, and you shall hear this hymn that charms you.

Come then, let us also join the dance, since it has seemed good to us to pour forth the hated song, and to declare how our band distributes its lots among men; and we delight in being upright [ministers] of justice. On him indeed who possesses pure hands no wrath from us steals, but free from harm he passes his life: but whoever, committing crime, like this man, conceals his bloody hands, close at hand as true witnesses to the dead, we appear effectually as avengers of blood to him.

Mother, O mother Night! thou who brought me forth a punishment to the dead and the living, hear! for the son of Latona makes me disho noured, taking away this timid animal, our own victim to expiate a mother's murder .

But over the victim [be this the strain, one fraught with distracting, mind-destroying, the hymn of the Furies, that charms the mind, without the lyre, that causes shrivelling to mortals.

For prevailing fate has destined to us firmly to hold this office, to pursue those of mortals by whom wicked murders are committed, until [the murderer] hath gone below the earth; and when dead he is not quite free.

But over the victim [be this the] song, fraught with madness, distracting, mind-destroying, the hymn of the Furies, that charms minds, without the lyre, that causes shrivelling to mortals.

This lot was assigned to us at our birth: to keep our hands from the immortals, nor is there any common feeder with us; and of white garments am I ever destitute and devoid.

For I take upon myself the overthrow of houses. when Mars, being kindred, has slain a friend. Him intently pursuing, oh! strong though he be, we destroy, because of newly-shed blood.

And earnestly striving to take away from another this care, and to effect an exemption for the gods in regard to prayers offered to me, and not to come into question of arbitration : for Jove deems unworthy of his converse this blood-dripping justly-hated band.

For suddenly leaping from above, I bring down the strength of my foot with heavy fall, limbs that cause the swift to trip, an intolerable calamity.

And the thoughts of men even when very lofty beneath the sky, waste away, and decrease down to earth unhonoured, at our approach clad in our black garments, and at the hated dances of our feet.

But falling he knows not this, through his foolish -distraction: such darkness hovers upon the man on account of his crime, and rumour with many groans proclaims the murky cloud against regard to the house.

For 'tis fixed . But we both quick of contrivance and persevering in accomplishing it, and awfully mindful of evil deeds, and impla cable to mortals, executing an office ignoble and unhonoured. apart from gods with a sunless torch, in a way alike difficult to be trodden by those who see and by the blind .

Who then of mortals dreads not and fears these, hearing my office con firmed by fate, given perfect from the gods: but my ancient honour remains to me, nor do I meet with ignominy, though possessing a station beneath the earth and sunless darkness.

MINERVA

From afar I heard the sound of a voice from Scamander, where I occupy , a land which in truth the leaders and chiefs of the Greeks, a great portion of the captured posses sions, assigned for ever to me, root and branch, a chosen gift to the children of Theseus. From thence I have come, plying an unwearied foot, without wings with rustling noise bran dishing my hollow aegis , having yoked this car to vigorous steeds. But beholding this strange company, I am by no means afraid, but a wonder is before my eyes. Who, pray, are you? I speak to all in common: both to this stranger seated at my image, and to you resembling no race of beings produced, nor beheld among goddesses by gods, nor yet like to mortal forms; but for neighbours to speak ill of one deformed is far from proper, and justice is absent from it.

CHORUS

You shall hear all things briefly, daughter of Jove; for we are the children of dark night, and we are called Furies in the abodes beneath the earth.

MINERVA

I know indeed your race, and fame according with your name.

CHORUS

You shall quickly for certain now hear my honours.

MINERVA

I would learn them, if some one would give a plain account.

CHORUS

We drive man-slayers from their homes.

MINERVA

And where is the end of flight to him who has slain?

CHORUS

Where to rejoice is by no means usual.

MINERVA

Do you proclaim such flight for this man too?

CHORUS

[Yes.] For he has thought proper to be the murderer of his mother.

MINERVA

Not dreading the wrath of any other necessity?

CHORUS

For where is such an incentive as to slay a mother?

MINERVA

Two parties being present, half the tale is present 1

.

CHORUS

But he would not receive an oath, nor is willing to give one 2

.

MINERVA

You wish rather to have the fame of justice than to act according to it.

CHORUS

How so? declare; for you are not deficient in wise words 3

.

MINERVA

I say, that by oaths, unjust things do not conquer.

CHORUS

But inquire, and adjudge an upright judgment.

MINERVA

Would you commit even to me the decision of the cause?

CHORUS

And how not? as we reverence you worthy of worthy things 1

.

MINERVA

What do you wish, O stranger, to answer in your turn to these things? But having told your country and race and your misfortunes, after that repel this charge; if, trusting to justice, you sit keeping station at this image beside my shrine, a venerated suppliant after the fashion of Ixion . To all these answer something easily understood by me.

ORESTES

Queen Minerva, first will I remove the great care, [evident] from your last words. I am not contaminated, nor does pollution adhere to my hand that clasps 3

your image. And I will tell you a great proof of these things. It is the law that one whose hands are stained with murder be silent, until by a man who cleanses from the impurity of blood, the slaughter of a young victim have sprinkled him with gore. Long since I have been thus purified at other abodes, both with animals, and flowing streams: therefore, indeed. I dismiss this your care. But what my race is, you shall quickly hear. I am an Argive, and well do you know my father, Agamemnon 4

, leader of naval heroes; with whom you made the Trojan city of Ilion no city. He perished not gloriously, having come to his home: for my dark-souled mother slew him, having wrapt him in artful toils, [and she herself] bore wit ness to the murder of the bath. And I returning home, having been an exile the time before this, slew her who gave me birth, I will not deny it, with the vengeance of retributory slaughter, on account of my dearest father. And of these things Apollo is in common guilty, declaring sting-like woes to my heart if I should not do some of these things to the murderers. But do you, whether justly, or not, decide the cause; for however I shall have fared with you, I shall assent to your decision.

MINERVA

The thing is too great, if any mortal thinks to judge it; nor yet is it lawful for me to determine a cause of slaughter quick to wrath, and especially if you indeed having prepared at the same time, have come a suppliant pure and guiltless to my abodes. But nevertheless I receive you being blameless in my city. But these possess an office not easily set aside , and not having obtained victory: poison from their minds having fallen hereafter upon the plain [will be] an intolerable dire disease. These things, indeed, are so: that both remain, but to dismiss both, without injury is impossible for me . But since this thing has come hither, choosing sworn judges of murder I will make a law for ever. But do you call as evidence and proofs, oaths to aid your cause. But I having selected the best of my citizens will come, to determine this matter rightly, those who give no unjust oath in their minds .

CHORUS

Now [will] there be a revolution of new laws, if the cause and guilt of this matricide shall prevail. This deed now by its facility will prompt all mortals to [the same] and many certain sufferings from wounds inflicted by children, await parents in time hereafter.

For neither will any wrath of us men-regarding Maenads creep on because of evil deeds: I will leave all death unpunished, and one will ask from another, declaring the evil deeds of his kindred a cessation, and remission from ills no longer certain : but the wretch in vain will console himself.

Nor let any one struck by misfor tune invoke us, pouring forth these words, O Justice, and O thrones of the Furies! With such expressions some father perhaps, or mother newly afflicted, may wail a wailing: since the house of Justice falls.

Some times fear, sitting in the right place, and controlling the soul, will terrify it. It is good to grow wise under sorrow. But who keeping no fear in his blithesome heart, either city or mortal alike, would any longer reverence justice?

Praise neither a life free from rule, nor lorded over; to every mean the god affords power, but other things he differently regards. But I speak a fitting word; insolence is the child of impiety, most assuredly; but from sanity of mind tomes prosperity dear to all and much sought.

But altogether I say to you, revere the altar of Justice, nor, looking to gain, dishonour it by trampling on it with godless foot. For punishment will follow: a deci sive end awaits. Therefore let every one honour duly the sanctity of parents, and reverence the intercourse of hos pitable abodes.

He who is willingly just without neces sity shall not be unhappy; utterly destroyed, at least, he can never be. But I declare that the transgressor who dares things contrary, will throw all things into confusion without justice, land shall perish] by violence in time, when trouble has seized his sails, the sail-yard being broken.

And he invokes those who listen not, in the midst of an uncon- qucrable whirlpool; but the deity laughs at the bold man, beholding him, no longer boasting, bound in calamity from which is no escape, nor surmounting the summit: but having dashed his former prosperity on the rock of Justice, unwept, unknown, he is for ever lost.

MINERVA

Proclaim, herald , and keep back the people: and let the piercing Tuscan trumpet, filled with mortal breath, pour forth its thrilling voice to the multitude. For this assembly being filled, it is fitting to be silent, and that even all the city for ever learn my laws, and this man, that the cause may be duly determined .

CHORUS

King Apollo, rule the things that belong to you. What have you to do with this matter, say.

APOLLO

Both to give evidence have I come (for this man is a suppliant of my dwelling 3

and a guest of my abodes; and I am the cleanser of this murder) and [I have come] myself to plead the cause 4

with him; but I bear the blame of the slaughter of this man's mother. But do thou [Minerva]. open, as you know how, this cause, with a view to deciding it.

MINERVA

It is with you to speak, but I open the cause 1

: for the accuser, speaking first from the beginning, should be rightly the explainer of the matter.

CHORUS

We are many, indeed, but we will speak briefly: and do you answer word for word, giving it in your turn: say first if you slew your mother.

ORESTES

I slew her: of this there is no denial.

CHORUS

This now, indeed, is one of the three wrestlings 2

.

ORESTES

You speak these boasting words on me not yet prostrate.

CHORUS

Nevertheless it behoves you to declare how you slew her.

ORESTES

I will tell; with sword-drawing hand having cut her on the neck

CHORUS

But by whom were you persuaded, and by whose counsels?

ORESTES

By the oracles of this god; and he bears witness to me.

CHORUS

Did the prophet advise you to slay your mother?

ORESTES

And so far ever I blame not Fortune.

CHORUS

But if the condemning vote shall seize you, perhaps you will say other things.

ORESTES

I am confident, and my father will send aid from the tomb 3

.

CHORUS

Put trust now in the dead, having slain your mother!

ORESTES

For she had the concurrence of two pollutions.

CHORUS

How so? inform the judges of these things.

ORESTES

Having slain her husband she murdered my father.

CHORUS

Therefore you, indeed, live, but she is free [from the punishment] of slaughter.

ORESTES

But why did you not drive her out by exile when alive 1

?

CHORUS

She was not the kindred of the man whom she slew.

ORESTES

But am I allied by blood to my mother?

CHORUS

Yes, for did she not nourish you within her zone, O blood-stained? do you disown the most dear blood of your mother?

ORESTES

Now do you give testimony. But declare for me. Apollo, if I slew her with justice: for we do not deny that we have done it, as it is done: but if this blood seem to your mind justly or unjustly shed, judge, that I may speak to these.

APOLLO

I will speak justly to you, this great council of Mi nerva, and being a prophet I will not lie. Never at any time have I spoken in my prophetic shrine either concerning man, woman, or city, what Jove father of the Olympians has not commanded. Learn, with respect to this justice, of how great power it is; but I bid you obey the counsel of my father, for an oath by no means is more powerful than Jove.

CHORUS

Jove, as you say, gave this oracle 2

, that you should tell this Orestes, having avenged the murder of his father by no means to regard the reverence due to his mother.

APOLLO

[Yes.] For it is not the same thing that a noble hero should die, honoured with Jove-given sceptres, and that, too, by a woman, not by impetuous far-darting bows, like an Amazon, but as Pallas shall hear, and they who sit to decide by vote concerning this matter. For having received him on his re turn from the expedition, where he had gained the greatest honours in the best manner according to the opinion of those well-inclined to him 3

, in the washing-place as he was passing through the bath, and at the end covered him with a robe, and having entangled her husband in an artfully-woven circular garment she struck him. This fate, indeed, of the hero all-venerable, the commander of ships, has been told to you: this woman have I described as such, that the assembly may be stung with indignation, which has been appointed to determine this cause.

CHORUS

Jove by your account respects the death of a father; but he himself bound his aged father Saturn . How do you say that these things are not contrary to those ? But I call you as witnesses to hear these things.

APOLLO

O all-hated monsters, abhorred by the gods, from fetters, indeed, (there is a cure for this) even many a liberating device might have released him 2

. But when the dust has drunk up the blood of a man once dead, there is no raising it up. For these things my father has not made a charm; but he appoints all other things turning them up and down, in no wise panting in his strength.

CHORUS

But see how you [defend] this man contrary to justice, that he may escape. Having poured out on the plain the kindred blood of his mother, shall he then inhabit the house of his father in Argos? using which of the public altars? and what layer of his tribe shall receive him?

APOLLO

This, too, will I declare, and learn how rightly I speak. She is not the mother who is called the parent of the child, but nurse of the newly-sown offspring 3

. But the male is the generative source, and she like a stranger preserves the plant for a stranger, for those whom the god may not have injured. But I will shew you a proof of these words: a father might be without a mother; the daughter of Olympian Jove is close at hand as a witness, not 1

nourished in the darkness of the womb, but such a plant as no goddess could have produced. But I, Pallas, both in other things, as far as I am able, will make your state and people great, and I sent this man as an inmate of your abodes, that he might be faithful for ever. And may you possess him as an ally, O goddess, and his descendants; and may these things remain eternally, that posterity observe the covenant of these.

MINERVA

Now I bid these according to their opinion pass a just sentence, as enough has been said.

CHORUS

By us now, indeed, every shaft has been shot; and I wait to hear how the contest will be determined.

MINERVA

For why? how giving sentence shall I be unblamed by you?

CHORUS

You have heard what you have heard, but passing a vote with your heart, revere, O strangers, your oath.

MINERVA

You Attic people now hear the law, judging the first cause of the shedding of blood and moreover this court of judges shall remain hereafter for ever to the people of Ægeus. But for 2

this hill of Mars, the seat and tents of the Amazons, when they came waging war through hatred of Theseus, and then built towers opposite to this new lofty-towered city 3

; and they sacrificed to Mars, whence the rock derives its name, and the hill of Mars—in this [hill], then, the reverence of the citizens, and its ally, fear shall restrain them from acting unjustly, both by day and by night alike, if the citizens themselves do not tamper with 4

the laws. But by an evil influx and by mild polluting the clear water, never wilt thou find a draught. I counsel my citizens with regard 1

to venerate neither anarchy nor tyranny; and not to cast all fear out of the city. For who of mortals, that fears nothing, is just? Awed justly therefore by such an object of reverence, you would have both a defence of your country and safeguard of your city, such as no men possess. Neither among the Scythians nor in the realms of Pelops have I appointed this court. Untouched 2

by gain, venerable, quick to vengeance, a watchful guard over those who sleep 3

. This exhortation, in deed, I have extended for my citizens in regard to the future. But it behoves you to rise, and give your votes, and determine the cause reverencing the oath. My say is said.

CHORUS

And yet I counsel you by no means to dishonour this dire band of [the infernal] region.

APOLLO

And I, for my part, bid you fear both my oracles and those of Jove, nor to render them fruitless.

CHORUS

But you regard matters of bloodshed, not having been allotted such office; and no longer remaining here will you utter pure oracles.

APOLLO

Was my father, too, in any way mistaken in his counsels in the supplication of Ixion, for the first slaughter?

CHORUS

Say on: but I, not having obtained my justice, will heavily again haunt this land.

APOLLO

But both among the young and the old gods you are unhonoured: but I shall prevail.

CHORUS

Such things you did also in the house of Pheres 4

, and persuaded the Fates to make mortals free from death.

APOLLO

Is it not just to do good to him who reveres you, especially when he may chance to be in need of it?

CHORUS

You indeed having overcome the old deities, deceived with wine, the ancient goddesses.

APOLLO

You indeed presently, not having the end of your cause, shall vomit your poison, by no means hurtful to your enemies.

CHORUS

Since you, a youth, are riding down me in years, I will remain auditor of this cause, as being doubtful whether I should be enraged at the city.

MINERVA

This is my business, that I last determine the cause; but I will add this 1

, my vote, in favour of Orestes: for there is no mother who produced me. But I praise the male in all things, save in obtaining marriage, with all my soul; and I am entirely on my father's side. Thus I will not set higher price on the fate of a woman who slew her husband, the lord of the house. But Orestes prevails, even if he be judged with equal votes. Cast out the lots from the vessel as quickly as possible, you to whom of the judges this office has been assigned.

ORESTES

O Phœbus Apollo, how will the contest be determined?

CHORUS

O black Night, mother, dost thou behold these things?

ORESTES

Now is it for me the moment of the noose, or to see the light.

CHORUS

But for us to perish, or to extend our honours rather.

APOLLO

Count rightly the casting out of the votes, strangers, reverencing justice in the division; for from one suffrage being absent arises great calamity, and one vote cast in, raises up an house.

MINERVA

This man has escaped the doom of blood: for the number of the votes is equal.

ORESTES

O Pallas, O thou who hast preserved my house, and me deprived of my native land, you in truth have restored me to my home; and one of the Greeks will say the man again is 2

an Argive, and dwells among his paternal possessions," by the will of Pallas and of Loxias and of the third preserver Jove who rules all things, who paying respect to my father's fate preserves me beholding these defenders of the cause of my mother. But I to this country and to your people hereafter, for all time however long having made an oath, now depart home, that no helmsman of the land having come hither shall bear against you the well-prepared spear. For we ourselves being then in the tomb, to those who violate my present oaths, will, by calamities not to be avoided, render ing their march full of dismay and evil omens, cause them to repent of their toil. But to those who assist and honour ever this city of Pallas with confederate spear, to them we will be kindly disposed. And farewell both thou [O goddess], and the people who inhabit the city, may you possess a contest not to be avoided by your enemies, both the source of safety and of victory with the spear.

CHORUS

O youthful gods, you have ridden down the ancient laws, and have snatched [him] from my hands. But I dis honoured, miserable, inflamed with rage, in this land, ah, ah! will pour forth, in return for my sorrow, a drop from my heart on the ground causing sterility, and from it a venom destroying leaves and children (

O Justice

!) rushing on the plain, shall cast mortal-destroying stains in the country. Shall I groan? what shall I do? what will become of me? I have suffered things intolerable to the citizens . Ah! most wretched in truth are the daughters of Night grieving for their disgrace.

MINERVA

LES EUMÉNIDES (OCR draft) Experimental (LES EUMÉNIDES. Paul Mazon, 1920-1925.) — 213 focus

tu mets donc bien bas — tu réduis à rien ! — un pacte dont les garants sont Zeus et Héra,
déesse de l'hymen. Et Cypris, ton bel argument la rejette avec dédain, elle à qui les mortels doivent leurs plus douces joies ! La couche nuptiale où le Destin unit l'homme et la femme est sous la sauvegarde d'un droit plus puissant que celui du serment. Si ta faiblesse est telle pour ceux
qui s'entretuent que tu ne leur accordes ni pensée ni regard de courroux, moi, je déclare inique ta poursuite d'Oreste, puisque, à côté de crimes que tu prends tant à cœur, il en est donc d'autres dont tu es clairement moins pressée de tirer vengeance. Pallas appréciera les droits des deux parties.

LE CORYPHÉE.

Ne crois pas que jamais je renonce à ma proie.

APOLLON.

Poursuis-la donc; ajoute encore à tes fatigues.

LE CORYPHÉE.

Ne prétends pas d'un mot abolir mes honneurs.

APOLLON.

Ce sont là des honneurs dont je ne voudrais pas!

LE CORYPHÉE.

Tu jouis bien de ta puissance, assis
aux côtés de Zeus : moi — le sang d'une mère me pousse — je poursuivrai cet homme comme un chien à la piste.

APOLLON.

Et moi, je défendrai, je sauverai celui qui m'implora. Terrible pour les dieux comme pour les mortels est le courroux du suppliant contre celui qui l'a sciemment trahi.

Le Chœur sort par la gauche. La porte du temple se referme sur Apollon. LES EUMÉNIDES La scène change. C'est maintenant l'Acropole d'Athènes. Dans l'Orchestre, en avant d'un temple, une statue d'Athéna. Oreste entre en courant par la gauche et se jette aux pieds de la statue.

ORESTE.

Souveraine Athéna, c'est sur l'ordre de Loxias que je suis ici : accueille le maudit avec bienveil- lance. Ce n'est plus un suppliant aux mains impures: ma souillure s'est émoussée, s'est usée au contact des hommes qui m'ont reçu à leur foyer ou rencontré sur les chemins,
dans ma course à travers la terre et la mer. Docile aux commandements prophétiques de Loxias, j'arrive à ton sanctuaire et, attaché, déesse, à ton image, j'attends ici l'arrêt de la justice.

Le Chœur entre par la gauche.

LE CORYPHÉE.

Bien! voici un clair indice: obéis aux avis de ce dénonciateur muet. Comme un chien un faon blessé, nous suivons l'homme à la piste du sang qu'il perd goutte à goutte... Mais, sous tant de fatigues, mes membres sont brisés, mon sein est haletant. Il n'est point de lieu sur la terre où n'ait passé mon troupeau. Attachée à sa poursuite,
j'ai volé, sans ailes, par-dessus les flots, aussi vite qu'aucun navire. Cette fois, il est ici tapi quelque part : l'odeur du sang humain me rit

Agité.

LE CHOEUR.

Prends garde, prends bien garde! examine de tous côtés, si tu ne veux que le parricide, furtif, ne t'échappe, laissant sa dette impayée.

Un groupe de choreutes aperçoit Oreste.

[LE CHOEUR]

Ah! il a, ma foi! encore trouvé un refuge! Les bras
jetés autour de la statue d'une déesse immortelle, il veut être jugé pour l'acte de son bras.

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

Impossible! Le sang maternel une fois à terre, il n'est pas si aisé de le rappeler, hélas! Ce qui a, fluide, coulé sur le sol, est perdu pour jamais.

C'est toi qui, en revanche, dois, tout vif, fournir à ma
soif une rouge offrande puisée dans tes veines. Qu'en toi je trouve à m'abreuver de cet atroce breuvage !

Desséché vivant, je t'entraînerai sous la terre, pour que tu sois là, parricide, puni des peines que tu as méritées.
Tu verras là les sacrilèges qui ont (sciemment) offensé divinité, hôte ou parent ¹ : chacun subit le châtiment que réclame la justice.

Hadès, sous la terre, exige des humains de terribles
comptes, et son âme, qui voit tout, de

tout garde fidèle empreinte.

Sans tourner la tête vers les Érinyes, Oreste continue d'implorer Athéna.

ORESTE.

Instruit dans le malheur, je sais plus d'une façon dont on peut se purifier, et je sais aussi bien où l'on doit se taire et où l'on a droit de parler. Dans le cas pré- sent j'ai reçu d'un sage maître l'ordre d'élever la voix. Le
sang sur ma main s'endort et s'efface; la souillure du parri- cide est lavée. Elle était fraîche encore quand, au foyer de Phoibos, l'offrande purificatrice d'un pourceau immolé l'a chassée loin de moi. Et le compte entier serait long de
tous ceux que j'ai approchés, sans que mon contact leur ait fait le moindre mal. Il n'est rien que le temps en vieillissant n'efface ². Je puis donc, à cette heure, d'une bouche pure, invoquer sans sacrilège celle qui règne en ce

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

pays : qu'Athéna vienne à mon aide et, sans effort guer-
rier, elle conquerra Oreste et sa terre et le peuple d'Argos, qui lui sera sûr allié, loyalement et pour toujours. Soit donc qu'au pays libyen, près du fleuve Triton ³, dont les bords l'ont vue naître, elle aille, ouvertement ou voilée d'ombre ⁴, au secours des siens; soit qu'elle inspecte, ainsi
qu'un hardi chef de guerre, la plaine de Phlégra ⁵ — un dieu entend les plus lointains appels — ah! qu'elle vienne à moi et, de celles-ci, me délivre

enfin!

LE CORYPHÉE.

Non, pas plus qu'Apollon, la force
d'Athéna ne te sauvera. Tu périras, délaissé de tous, l'âme à jamais désertée par la joie — ombre vidée de sang qui aura repu des déesses. Tu ne réponds pas; tu rejettes en crachant mes paroles, toi, victime engraissée pour mes
sacrifices! Tout vivant, sans égorgement à l'autel, tu me fourniras mon festin. Et d'abord tu

vas entendre l'hymne qui t'enchaînera.

Le Chœur se rapproche d'Oreste. Mélodrame.

[LE CHOEUR]

Allons, nouons la chaîne dansante : nous voulons clamer notre chant d'horreur,
Et dire comment notre troupe distribue leurs lots aux mortels. Nous nous estimons droites justicières et, quand un homme étale des mains pures, jamais notre courroux ne
marche contre lui; il traverse la vie sans souffrance.

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

Mais, quand un criminel, pareil à celui-ci, cache ses mains ensanglantées, Témoins véridiques, nous venons au secours des morts,
et, devant lui,

pour qu'il paie sa dette de sang, implacables, nous surgissons.

Vigoureux. Les Érinyes entourent la statue de Pallas, for- mant la chaîne autour d'Oreste.

LE CHOEUR.

O ma mère, mère Nuit, toi qui m'as enfantée pour châtier également ceux qui voient la lumière et ceux qui l'ont perdue ⁶, entends ma voix! Le fils de Létô
veut m'humilier, en m'arrachant ce lièvre ⁷, seule offrande qui puisse expier l'assassinat

d'une mère.

(Fiévreux.)

Mais, pour notre victime, voici le chant délire,
vertige où se perd la raison, voici l'hymne des Érinyes, enchaîneur d'âmes, chant sans lyre, qui sèche les mortels d'effroi ⁸.

Le lot que pour jamais m'a filé la Parque inflexible, c'est
de faire escorte au mortel qu'une fureur a jeté dans les voies du meurtre, jusqu'à ce qu'il descende aux enfers; et, pour lui, la mort même ne sera pas — tant s'en faut! — la délivrance.

(Fiévreux.)

Mais, pour notre victime, voici le chant délire, vertige où se perd la raison, voici l'hymne des Érinyes

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

enchaîneur d'âmes, chant

sans lyre, qui sèche les mortels d'effroi.

Large.

[LE CHOEUR]

Le sort, à notre naissance, nous attribua ce lot:

nul Immortel ⁹ n'y doit porter la main. Aussi n'en voit-on point
prendre part à nos banquets ¹⁰. Mais les voiles blancs en revanche me sont refusés, interdits ¹¹...

(Fiévreux.)

J'ai pris pour moi la ruine des demeures où,
admis au foyer, Arès ¹²

frappe un frère. A sa poursuite alors, oh! nous bondissons et, si puissant qu'il soit, nous l'anéan- tissons sous sa souillure fraîche ¹³.

Nous

sommes là, empressées à épargner à d'autres ce souci: nous voulons, par nos soins, en décharger les dieux,

et qu'ils n'aient pas besoin d'instruire tels procès. Zeus écarte
de son audience l'engeance exécrable de tous ceux qu'a tachés le sang.

((Fiévreux.) J'ai pris pour moi la ruine des demeures où, admis au foyer, Arès frappe un frère. A sa poursuite

alors,

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

oh! nous bondissons et, si puissant qu'il soit, nous l'anéan- tissons sous sa souillure fraîche.)

Les gloires humaines les plus augustes sous les cieux fondent et se perdent humiliées dans la terre sous l'assaut
de nos voiles noirs et

les maléfices de nos pas dansants.

(Fiévreux.)

D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour
retomber d'un poids plus lourd —

et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur ¹⁴...

Il tombe et ne s'en doute pas, dans le délire qui le perd: telle

est la nuit que sa souillure, volant autour de lui, étend sur ses yeux — cependant qu'une nuée sombre s'abat sur sa
maison, ainsi que le proclame une douloureuse rumeur ¹⁵.

((Fiévreux) D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour retomber d'un poids plus lourd et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur.)

Plus vif.

Mon lot reste immuable : adresse et ténacité, mémoire fidèle des crimes et cœur insensible aux pleurs des humains, tout cela a été donné aux Redoutables ¹⁶ pour leur permettre
de poursuivre la tâche humble et méprisée, qui les tient éloi-

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

oh! nous bondissons et, si puissant qu'il soit, nous l'anéan- tissons sous sa souillure fraîche.)

Les gloires humaines les plus augustes sous les cieux fondent et se perdent humiliées dans la terre sous l'assaut
de nos voiles noirs et les maléfices de nos pas dansants.

(Fiévreux.)

D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour
retomber d'un poids plus lourd — et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur ¹⁷...

Il tombe et ne s'en doute pas, dans le délire qui le perd: telle est la nuit que sa souillure, volant autour de lui, étend sur ses yeux — cependant qu'une nuée sombre s'abat sur sa
maison, ainsi que le proclame une douloureuse rumeur ¹⁸.

((Fiévreux) D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour retomber d'un poids plus lourd et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur.)

Plus vif.

Mon lot reste immuable : adresse et ténacité, mémoire fidèle des crimes et cœur insensible aux pleurs des humains, tout cela a été donné aux Redoutables ¹⁹ pour leur permettre
de poursuivre la tâche humble et méprisée, qui les tient éloi

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

gnées du Ciel, dans le bourbier ²⁰ ténébreux, aussi cruel aux pas des morts que des vivants.

Quel mortel peut donc entendre sans respect ni tremblement la loi que m'a fixée la Parque et qu'ont ratifiée les dieux? A moi est réservé un antique apanage, et je ne suis pas
dépourvue d'honneurs, pour avoir ma place sous terre, dans une nuit close au soleil.

Paraît Athéna.

ATHÉNA.

J'ai

de loin entendu l'appel d'une voix : sur les bords du Scamandre, je prenais possession du pays que les rois et les chefs de la Grèce m'ont attribué comme
une riche part de leur butin de guerre et dont le sol désor- mais est à moi, lot de choix accordé aux enfants de Thésée ²¹. C'est de là que j'ai porté ici mes pas infatigables, laissant, en guise d'ailes, frémir aux vents mon égide gon-
flée, char magique attelé de robustes coursiers ²². Mais à voir cette troupe nouvelle en ce pays, si mon cœur ne tremble pas, mon regard du moins s'étonne. Qui donc êtes-vous? Je m'adresse à tous également à cet étranger
accroupi devant mon image; à vous aussi, qui ne ressem- blez à nulle créature : les dieux ne vous voient point au

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

nombre des déesses, et vous n'avez rien de l'aspect des mortelles... Mais insulter autrui, alors qu'on n'a rien à lui reprocher, est acte d'injustice, éloigné d'équité.

LE CORYPHÉE.

Tu sauras tout en peu de mots, fille de Zeus : nous sommes les tristes enfants de la Nuit; dans les demeures souterraines on nous nomme les Imprécations.

ATHÉNA.

Bien ! je sais votre race et le nom qu'on vous donne.

LE CORYPHÉE.

Apprends donc maintenant quels hon- neurs sont les miens.

ATHÉNA.

Soit! si tu veux du moins parler un clair langage.

LE CORYPHÉE.

C'est nous qui de son toit chassons le meurtrier.

ATHÉNA.

Et, pour lui, à quel terme s'arrête la pour- suite ?

LE CORYPHÉE.

Au royaume où la joie jamais ne fut connue.

ATHÉNA.

Voilà donc où vos cris prétendent traquer l'homme!

LE CORYPHÉE.

Oui, car il a osé égorger une mère.

ATHÉNA.

Était-ce donc contrainte? ou peur d'une vengeance?

LE CORYPHÉE.

Quel aiguillon peut poindre jusques au parricide?

ATHÉNA.

Je vois là deux parties, mais n'entends qu'une voix.

LE CORYPHÉE.

Ni de nous ni pour lui il ne veut de serment.

ATHÉNA.

Tu veux passer pour juste plus que l'être en effet.

LE CORYPHÉE.

Comment donc ? instruis-moi : tu es riche en sagesse.

ATHÉNA.

Les serments ne font pas triompher l'injustice.

LE CORYPHÉE.

Fais ton enquête alors et juge droite- ment.

LES EUMÉNIDES

ATHÉNA.

Vous me remettez donc le soin de pronon- cer.

LE CORYPHÉE.

Oui, pour te rendre ainsi

l'hommage qui t'est dû.

ATHÉNA

A cela, étranger, que veux-tu répondre à ton tour? Mais dis-moi d'abord ton pays, ta race, tes malheurs, avant de te défendre sur ce dont on t'accuse. Si
tu as vraiment foi dans la justice, quand tu te tiens assis près de mon foyer, embrassant mon image, suppliant respecté comme fut Ixion ²³, fais-moi sur tous ces points une réponse claire.

ORESTE.

Souveraine Athéna, je t'allégerai d'abord du lourd souci qu'ont trahi tes derniers mots. Je ne suis pas
un être impur; ce n'est point une souillure aux mains que je me suis assis aux pieds de ta statue. Je t'en fournirai une bonne preuve. La loi, il est vrai, défend au meurtrier d'élever la voix, mais jusqu'au jour seulement où, par les
soins d'un purificateur du sang répandu, le sang d'une jeune bête égorgée a coulé sur lui. Et il y a longtemps déjà que j'ai usé ma souillure au contact d'autres foyers et sur tous les chemins de la terre et des mers. Aussi, je le répète, écarte ce souci. Pour ma naissance, apprends-la sans tarder.
Je suis Argien, et mon père t'est bien connu, Agamemnon, qui arma la flotte des Grecs et t'aida toi-même à faire une cité de ruines de la cité des Troyens. Il a péri, ce roi, et d'une mort indigne, quand il rentrait à son foyer. Ma mère
aux noirs desseins l'a tué, en l'enserrant dans un riche

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

filet, qui témoignait ²⁴ assez du crime accompli dans le bain. Et moi, longtemps exilé, rentrant enfin dans ma patrie, j'ai tué ma mère — je ne le nierai pas — pour qu'un meurtre payât le meurtre de mon père adoré. Mais de ma
conduite Loxias est responsable aussi, dont les oracles, aiguillons de mon âme, ne me prédisaient que douleurs, si je n'exécutais pas tous ses ordres contre les coupables ²⁵. Ai-je eu tort? ai-je eu raison? à toi d'en décider : je suis en ta puissance; quoi qu'il fasse de moi, j'accepte ton
arrêt.

ATHÉNA.

Si l'on

trouve la cause trop grave pour que des mortels en décident ²⁶, il ne m'est pas davantage permis à moi-même de prononcer sur des meurtres dictés par un courroux vengeur — alors surtout que tu as su du moins venir en suppliant, soumis et purifié, sans danger pour
ma demeure, et que je te tiens aussi pour libre de tout tort à l'égard de ma ville. Mais, de leur côté, celles-ci ont des droits qu'on ne saurait écarter à la légère, et, si elles n'ob- tiennent pas de voir triompher leur cause, sur le sol de ce pays, plus tard, va s'abattre le trait de leur dépit, un
intolérable et triste fléau. J'en suis donc là : que je les accueille ou que je les repousse, les deux me réservent d'inévitables maux. Pourtant, puisque la chose en est arrivée là, je vais ici faire choix de juges du sang versé; un serment les obligera, et le tribunal qu'ainsi j'établirai
sera établi pour l'éternité. Vous, faites appel aux témoi- gnages, aux indices, auxiliaires assermentés du droit ²⁷. Je

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

reviendrai, quand j'aurai distingué les meilleurs de ma ville, pour qu'ils jugent en toute franchise, sans transgres- ser leur serment ²⁸ d'un cœur oublieux d'équité.

Elle sort par la droite. Décidé.

LE CHOEUR.

Ce jour verra donc l'avènement de lois nouvelles, si la cause — le crime de ce parricide doit ici triompher! A tous les mortels un si bel exploit va donner
désormais le ton des licences permises. Mille bonnes blessures, taillées dans leur chair par leurs propres fils, voilà le lot réservé aux parents dans l'avenir qui vient!

Et cela,

parce que les Furies qui surveillaient les mortels
auront cessé, elles aussi, de mettre aucun courroux en marche contre de tels crimes. Au meurtre sous toutes ses formes, de ce jour, je lâche la bride. Les hommes iront alors se deman- der l'un à l'autre — chacun ayant à la bouche le récit des
maux d'autrui — où donc trouver une fin, une trêve à telles misères, et ne pourront, les malheureux, que se conseiller vainement des remèdes

bien peu sûrs.

Que personne n'appelle à l'aide, quand le sort le frappera,
et ne clame : « O Justice! ô trônes des Érinyes! » Cette

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

plainte gémissante, ceux qui la gémiront peut-être, ce seront un père, une mère, victimes d'un sort

inouï : la Justice en ce jour voit crouler sa demeure!

Il est des cas où l'Effroi est utile et, vigilant gardien des cœurs, y doit siéger en permanence ²⁹. Il est bon d'apprendre à
être sage à l'école de la douleur. Qui donc, homme ou cité, s'il n'est rien sous le ciel dont la crainte habite en son âme, garderait le respect qu'il doit à la Justice?

Plus soutenu.

[LE CHOEUR]

Ne consens pas plus à vivre

dans l'anarchie que sous le despotisme ³⁰. Partout triomphe la mesure: c'est le privilège que lui ont octroyé les dieux, le seul qui restreigne leur
pouvoir capricieux ³¹. Et n'est-il pas à propos de le répéter ici? s'il est avéré que la démesure est fille de l'impiété ³²,

la saine raison au contraire a pour fils le bonheur aimé qu'appellent tous les vœux humains.

Je le répète aussi, et c'est la loi suprême : vénère l'autel
de la Justice ³³; ne va pas outrageusement, séduit par quelque gain, le renverser d'un pied impie ³⁴. Le châtiment viendra :

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

inéluctable reste le dénoûment. Ainsi donc observe avant tout
le respect

dû aux parents, et honore bien les hôtes qui entrent dans ta demeure ³⁵.

Plus animé.

[LE CHOEUR]

Qui, de soi-même, sans contrainte, sait être juste, n'igno- rera pas le bonheur et jamais ne périra tout entier. Mais le rebelle audacieux, dont la cargaison criminelle est faite de trésors pêle-mêle amassés

en dépit de la Justice, un beau
jour, j'en réponds, se verra forcé d'amener sa voile, quand l'angoisse le saisira devant l'antenne qui se brise. Il appelle — sans qu'on l'écoute dans l'étreinte du
tourbillon irrésistible. Et le Ciel rit

en voyant l'insolent, qui ne prévoyait pas cette heure, en proie à des maux sans remède et impuissant à surmonter le flot. Son long bonheur d'antan, il l'a précipité contre l'écueil de la Justice ³⁶, et, sans que nul
le pleure, le voilà mort, anéanti.

Athéna rentre par la droite. Derrière elle un héraut introduit les juges. Ceux-ci s'asseyent face au public. Le Chœur se groupe d'un côté de l'Orchestre; Oreste se place en face de lui.

ATHÉNA.

Héraut, fais ton office, en contenant la foule. Et que, jusqu'au ciel la trompette perçante d'Étrurie ³⁷ fasse

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

aux oreilles du peuple éclater sa voix aiguë. A l'heure où ce Conseil s'assemble, il convient de faire silence et de laisser la cité tout entière entendre les lois qu'ici j'établis, pour durer à jamais, et, dès aujourd'hui, pour permettre à ces hommes de prononcer un juste arrêt.

Paraît Apollon.

LE CORYPHÉE.

Sire Apollon, reste sur tes terres. Qu'as-tu à voir, toi, dans cette cause?

APOLLON.

Je viens en témoin, d'abord : cet homme est, suivant la loi, mon suppliant et l'hôte de mon foyer; je l'ai moi-même purifié du sang dont il s'agit. Je viens en défendeur aussi : je suis responsable du meurtre de sa
mère. (A Athéna.) Ouvre le débat, et, suivant ta sagesse, règle cette affaire.

Athéna se tourne vers les Érinyes.

ATHÉNA.

La parole est à vous; je déclare le débat ouvert : à l'accusateur, parlant le premier, de nous instruire d'abord exactement des faits.

LE CORYPHÉE.

Si nous sommes nombreuses, nous saurons parler bref. A chaque question donne réponse nette. Et, d'abord, dis-moi, n'as-tu pas tué ta mère ?

ORESTE.

Je l'ai tuée; cela, je ne le nierai pas.

LE CORYPHÉE.

Sur trois manches, en voilà une déjà gagnée ³⁸.

ORESTE.

Je ne suis pas à terre : ne te vante donc pas.

LE CORYPHÉE.

Il te faut pourtant dire comment tu l'as tuée.

ORESTE.

Mon bras, tirant le fer, lui a tranché la gorge.

LE CORYPHÉE.

Mais qui t'avait poussé ? quels conseils suivais-tu ?

ORESTE.

Les oracles du dieu, aujourd'hui mon témoin.

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHEE.

C'est le devin qui te dictait le parricide?

ORESTE.

Et je ne me plains pas jusqu'ici de mon sort.

LE CORYPHÉE.

Quand l'arrêt t'atteindra, tu changeras d'avis.

ORESTE.

Mon père — en lui j'ai foi! — m'enverra son secours.

LE CORYPHÉE.

Mets ta foi dans les morts, toi qui tuas ta mère !

ORESTE.

Elle s'était souillée de deux crimes ensemble

LE CORYPHÉE.

Et comment? instruis ceux qui te doivent juger.

ORESTE.

En tuant son époux, elle a tué mon père ³⁹.

LE CORYPHÉE.

Mais tu vis,

tandis qu'elle, de son meurtre, elle est quitte.

ORESTE.

Mais, tant qu'elle a vécu, l'as-tu poursuivie, elle?

LE CORYPHÉE.

Non, car elle n'était pas du sang de sa victime.

ORESTE.

Eh quoi? serais-je donc, moi, du sang de ma mère ?

LE CORYPHÉE.

Comment t'a-t-elle alors nourri sous sa ceinture, assassin? Renies-tu le doux sang d'une mère?

ORESTE.

A toi de témoigner. Éclaire-moi, Apollon:
l'ai-je tuée justement ? Le fait en lui-même, je ne le nie pas. Mais à ton esprit le meurtre paraît-il, ou non, justifié? Prononce, et à ceux-ci je le ferai savoir.

APOLLON.

C'est à vous, noble tribunal établi par Athéna que je répondrai moi-même : « Justifié », et, pro-
phète, je ne saurais mentir. Sur mon trône fatidique, je n'ai jamais rendu d'oracle sur homme, femme ou cité, qui ne fût un ordre de Zeus, père des Olympiens. La justification
a sa valeur : je vous engage à la peser et à suivre les volontés de mon père. Nul serment ne prévaut sur Zeus.

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHÉE.

C'est donc Zeus, à t'entendre, qui t'a dicté l'oracle prescrivant à Oreste de venger le meurtre d'un père, sans rien accorder au respect d'une mère.

APOLLON.

Oui, car tout autre chose est la mort d'un noble héros qu'entourent les respects dus au sceptre, pré- sent de Zeus — et cela sous le bras d'une femme, qui n'a pas tué avec l'arc à longue portée de l'Amazone guerrière, mais de la façon que vous allez apprendre, Pallas, et vous
tous qui siégez ici pour décider par vos suffrages en ce débat. Il rentrait de la guerre, ayant presque partout rem- porté le succès. Elle l'accueille (avec des mots) d'amour, (le conduit au bain; puis, comme il sort de la baignoire ⁴⁰,) elle déploie sur lui un grand linon et frappe l'époux, pris
dans le voile brodé comme en un piège sans issue. Voilà quelle fut la fin du héros auguste entre tous, du chef de l'armée navale. J'en ai dit

ce que j'ai dit, afin d'éveiller le courroux des hommes ici chargés de décider en cette cause.

LE CORYPHÉE.

Si l'on t'écoute, Zeus a grand souci du père. Mais lui-même enchaîna son vieux père Cronos Comment accordes-tu ceci avec cela? (Aux juges.) Vous, je vous adjure, prêtez bien l'oreille.

APOLLON.

Monstres haïs de la nature entière, exé-
crables aux dieux, des entraves, Zeus sait les délier ⁴¹! Il y a remède à cela; bien des moyens existent de s'en dégager. Mais lorsque la poussière a bu le sang d'un homme, s'il est mort, il n'est plus pour lui de résurrection ⁴². Mon père
contre ce mal n'a point créé de charmes, lui qui boule- verse le monde sans s'essoufler à la peine!

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHÉE.

Vois donc de quelle façon tu soutiens son innocence ! C'est le sang de sa mère, celui qui coule en ses veines, qu'il a répandu sur le sol : et il habiterait
Argos, le palais paternel ! A quels autels publics sacrifie- rait-il donc ? quelle phratrie lui permettrait d'user de son eau lustrale ?

APOLLON.

Écoute encore ma réponse, et vois la jus- tesse de mon argument. Ce n'est pas la mère qui enfante celui qu'on nomme son enfant : elle n'est que la nourrice du germe en elle semé. Celui qui enfante, c'est l'homme qui la
féconde; elle, comme une étrangère, sauvegarde la jeune pousse — quand du moins les dieux n'y portent point atteinte. Et de cela je te donnerai pour preuve qu'on peut être père sans l'aide d'une mère. En voici près de nous un garant,
fille de Zeus Olympien et qui n'a point été nourrie dans la nuit du sein maternel : quelle déesse pourtant saurait pro- duire un pareil rejeton ? Pour moi, Pallas, ma sagesse saura par ailleurs faire grands ton peuple et ta ville; mais j'ai dès cette heure conduit ce suppliant au foyer de ton
temple, pour qu'éternellement il te soit fidèle, que tu aies des alliés, déesse, en lui et en ses fils, et qu'à jamais même fidélité te soit gardée encore par les fils de ses fils.

Athéna s'adresse aux Érinyes.

ATHÉNA.

Puis-je

inviter maintenant ces juges à por-
ter dans l'urne, suivant leur conscience, un suffrage équi- table ? Avez-vous tout dit ?

LE CORYPHÉE.

Notre carquois à nous maintenant est vidé. J'attends l'arrêt qui doit terminer le débat.

Athéna se tourne vers Apollon et Oreste.

ATHÉNA.

Et vous ? que dois-je faire pour prévenir vos blâmes ?

APOLLON.
(Aux juges.)

Vous avez entendu ce que
vous avez entendu. En portant vos suffrages, gardez bien en vos cœurs le respect du serment, étrangers.

LES EUMÉNIDES

ATHÉNA.

Ecoutez maintenant ce qu'ici j'établis, citoyens d'Athènes, appelés les premiers à connaître du sang versé. Jusque dans l'avenir le peuple d'Égée conser- vera, toujours renouvelé, ce Conseil de juges. Sur ce
mont d'Arès, où les Amazones jadis s'établirent et plan- tèrent leurs tentes, aux jours où elles firent, en haine de Thésée ⁴³, campagne contre Athènes en face de sa cita- delle alors elles dressèrent les remparts élevés d'une autre citadelle; elles y sacrifiaient à Arès, et le rocher, le mont
en ont gardé le nom d'Arès sur ce mont, dis-je, désor- mais le Respect et la Crainte, sa sœur, jour et nuit égale- ment, retiendront les citoyens loin du crime, à moins qu'ils n'aillent eux-mêmes encore bouleverser leurs lois : qui trouble une source claire d'afflux impurs et de fange n'y
trouvera plus à boire. Ni anarchie ni despotisme, c'est la règle qu'à ma ville je conseille d'observer avec respect. Que toute crainte surtout ne soit pas chassée par elle hors de ses murailles; s'il n'a rien à redouter, quel mortel fait ce
qu'il doit ⁴⁴ ? Si vous révérez, vous, comme vous devez, ce pouvoir auguste, vous aurez en lui un rempart tutélaire de votre pays et de votre ville tel qu'aucun peuple n'en possède ni en Scythie ni sur le sol de Pélops ⁴⁵. Incorruptible,
vénérable, inflexible, tel est le Conseil qu'ici j'institue, pour garder, toujours en éveil, la cité endormie. Voilà les avis que j'ai voulu en termes exprès donner à mes citoyens pour les jours à venir. Maintenant vous devez vous

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

lever, porter votre suffrage et trancher le litige en

res- pectant votre serment. J'ai dit.

Les juges se lèvent et se dirigent vers les urnes.

LE CORYPHÉE.

Prenez garde ! ma présence sera lourde à ce pays : je vous le conseille, n'en méprisez pas la menace.

APOLLON.

Et moi, je vous dis : mes oracles sont ceux de Zeus; craignez d'en détruire le fruit.

LE CORYPHÉE.

Les causes de sang ne sont point de ton lot : pourquoi les prends-tu à cœur ? Tu n'auras plus la bouche pure pour dispenser tes oracles.

APOLLON.

Mon père alors s'est trompé en ses calculs, le jour où Ixion, le premier meurtrier, vint à lui en suppliant ?

LE CORYPHÉE.

C'est toi qui l'as dit ⁴⁶ ! — Mais, moi, si
je n'ai pas gain de cause, ce pays en retour sentira le poids de ma présence ici.

APOLLON.

Dieux nouveaux ou dieux anciens, nul ne t'honore : c'est moi qui triompherai !

LE CORYPHÉE.

C'est ainsi que tu en agis déjà dans le palais de Phérès ⁴⁷ : tu persuadas les Parques de rendre immortels des humains.

APOLLON.

N'est-il pas naturel d'obliger qui vous honore, surtout à l'heure où il en a besoin ?

LE CORYPHÉE.

C'est toi qui déchiras l'antique par- tage et usas du vin pour tromper d'antiques déesses.

APOLLON.

C'est toi qui, bientôt, frustrée de l'arrêt
attendu, ne cracheras plus qu'impuissant venin sur tes ennemis.

LE CORYPHÉE.

Tu te plais à écraser, jeune dieu, notre vieillesse : soit ! j'attends d'ouïr l'arrêt et retiens jusque-là mon courroux contre ce pays.

ATHÉNA.

C'est à moi qu'il appartient de prononcer la dernière. Je joindrai mon suffrage à ceux qui vont à

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

Oreste. Je n'ai point eu de mère pour me mettre au monde. Mon cœur toujours — jusqu'à l'hymen du moins — est tout acquis à l'homme : sans réserve je suis pour le père. Dès lors je n'aurai pas d'égard particulier pour la mort
d'une femme qui avait tué l'époux gardien de son foyer. (Elle met son suffrage dans l'urne.) Pour qu'Oreste soit vainqueur, il suffira que les voix se partagent. Faites vite tomber les suffrages des urnes,

juges à qui est commis ce
soin.

ORESTE.

O Phoibos Apollon, que sera la sentence ?

LE CORYPHÉE.

O sombre Nuit, ma mère, vois-tu ce qui se passe ?

ORESTE.

Me faudra-t-il me pendre ou voir encore le jour ?

LE CORYPHÉE.

Devrons-nous disparaître ou garder nos honneurs ?

APOLLON.

Comptez exactement les suffrages qui tombent, étrangers; en les triant, veillez à éviter la fraude.
Un suffrage qui manque provoque un désastre, comme une voix de plus relève une maison.

Les juges chargés du dépouillement présentent à Athéna les tableaux sur lesquels ils ont classé les suffrages.

ATHÉNA.

Cet homme est absous du crime de meurtre : le nombre des voix des deux parts est égal.

ORESTE.

O Pallas, toi qui viens de sauver ma maison,
j'avais perdu jusqu'au sol de mes pères, et tu me l'as rendu. Et l'on dira dans la Grèce : « Le voici de nouveau citoyen d'Argos et maître de son patrimoine, grâce à Pallas et grâce à Loxias » — et grâce à l'arbitre suprême, au
dieu Sauveur ⁴⁸, qui, ayant égard au meurtre paternel et voyant celles-ci plaider pour ma mère, m'accorde le salut. Mais à ce pays, à ton peuple, pour l'avenir et la durée sans fin des jours, voici, moi, le serment que je fais, au moment
de rentrer dans ma demeure : Jamais un roi placé au gou-

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

vernail d'Argos ne portera en ces lieux des armes vouées au triomphe. Moi-même alors du fond de mon tombeau ⁴⁹, à ce transgresseur de la foi qu'ici je te jure, par d'irrémé-
diables revers, décourageant sa marche et plaçant sur sa route des présages de deuil, je me chargerai de faire regretter son entreprise. Mais, en revanche, si mes serments sont observés, si mon pays à la cité de Pallas ne cesse de rendre l'hommage de ses armes alliées, alors je lui serai clément.
Adieu donc ! adieu, Pallas, adieu, peuple d'Athènes, puissent tes attaques, irrésistibles à tes ennemis, sauver ta ville et glorifier tes armes!

Il sort. Apollon a déjà disparu. Animé.

LE CHOEUR.

Ah!

jeunes dieux, vous piétinez les lois antiques, et vous m'arrachez ce que j'ai en mains. Soit!
l'infortunée qu'on humilie fera sentir à cette terre — ah! malheur! — ce que pèse son courroux. Mon venin, mon venin, cruellement me vengera. Chaque goutte qui en coulera de mon cœur coûtera cher à cette ville : une lèpre en sortira,
mortelle à la feuille, mortelle à l'enfant, qui, s'abattant sur votre sol — Vengeance! Vengeance! — infligera à ce pays plus d'une plaie meurtrière ⁵⁰. — Mais je gémis! com-
ment agir plutôt ? Soyons lourdes à cette cité. Ah! elles

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

ont, hélas! subi un terrible affront, les tristes filles de la Nuit, cruellement humiliées!

ATHÉNA.

Écoutez-moi :

The Furies (OCR draft) Experimental (The Furies. Robert Potter, 1779.) — 213 focus

The ſacred pledges of connubial Juno

And Jove haſt thou diſparag'd, ſet at nought;

And Venus is diſparag'd by thy words,

From whom the dearest joys, that ſweeten life,

Ariſe; for hallow'd is the nuptial bed,

245

Of deeper ſanctity than oaths, and guarded

By justice. If to those, whoſe mutual rage

Bathes in each others' blood, thy chaſt'ning hand

Is gentle; if thine eye looks milder on them,

Nor flames with wrath; unjustly does thy vengeance

250

Purſue Oreſtes; ſuch I now behold

Thy threat'ning mien, to others more benign.

But Pallas, righteous queen, ſhall judge this cauſe.

CHORUS.

But never, never will I quit this man.

APOLLO.

Purſue him then; to toil add fruitless toil.
255

CHORUS.

Think not thy words ſhall make my rage relent.

APOLLO.

Shall thy rage touch him? No; I brook it not.

CHORUS.

At Jove's high throne thou art reputed great:

Yet, ſince a mother's blood calls loud for vengeance,

My keen purſuit ſhall trace him ſtep by ſtep.
260

APOLLO.

To me his vows are paid; I will aſſiſt,

And ſet him free: for dreadful were the wrath

'Mongſt Gods and men, ſhou'd I betray my ſuppliant.

CHORUS.

Theſe toils oppreſs me, as with breathless haſte

I urge the keen purſuit: o'er the long tract
265

Of continent, and o'er th' extended ocean,

Swift as the flying ſhip I hold my courſe,

Tho' on no pennons born.

ORESTES.

Hither, divine Minerva, by the mandate

Of Phœbus am I come. Propitious pow'r,
270

Receive me by the Furies' tort'ring rage

Purſued, no vile unhallow'd wretch, nor ſtain'd

With guilty blood, but worn with toil, and ſpent

With many' a painful ſtep to other ſhrines,

And in the paths of men. By land, by ſea
275

Wearied alike, obedient to the voice,

The oracles of Phœbus, I approach

Thy ſhrine, thy ſtatue, Goddess; here to fix

My ſtand, till judgment ſhall decide my cauſe.

CHORUS.

There, there he ſtands,
280

His speed outſtripping mine. Have I then found thee?

With joy I ſnuff the ſcent of human blood.

Take heed, take heed; keep careful watch not let

This murderer of his mother once more 'ſcape,

By ſecret flight, your vengeance: trembling, weak,
285

He hangs upon the image of the Goddess,

And wishes to be clear'd of his baſe deeds.

It may not be: no: when the fluent moiſture

Is ſunk into the ground, 'tis loft for ever:

Can then a mother's blood, ſpilt on the earth,

290

Be from the earth recover'd? No. Thy hour

Of ſuff'ring is arriv'd, the hour that gives

The purple ſtream, that warms thy heart, to quench

My thirst, which burns to quaff thy blood, and bend

To the dark realms below thy waſted limbs;

295

There, for thy mother's murder, ſhalt thou learn

To taste of pain; there ſee whatever mortal

Dar'd an injurious deed, profaned the Gods,

Attack'd with ruffian violence the ſtranger,

Or rais'd his impious hand againſt a parent,
300

Each with vindictive pains condemn'd to groan,

His crimes requiting; for beneath the earth

The aweful Judge of mortals Pluto ſits,

And with relentless Justice marks their deeds.

ORESTES.

Train'd in affliction's rigid lore, I know

305

Many ablutions: when to ſpeak I know,

When to be filent: inſpiration now

With heav'nly wisdom prompts my tongue to plead.

The faded blood is vaniſh'd from my hands,

Nor from my mother's ſlaughter leaves a ſtain;

310

The recent crimſon at Apollo's ſhrine

Waſh'd off with lavers pure, with offer'd victims

Aton'd.

This honeſt prelude might be graced

With many' an argument: nor came I hither
315

Conforted with a vile and impious band.

All things with time grow old, and wear away.

And now from hallow'd lips my pious pray'r

Invokes the pow'r preſiding o'er this realm,

Royal Minerva, that ſhe haſte to aid
320

Her ſuppliant: ſo with voluntary zeal

Myſelf, my country, all the Argive people,

To her with justice I devote for ever.

If in the coaſts of Libya, on the banks

Of Triton, native ſtreame, ſhe ſets her foot
325

Or bare, or buſkin'd, prompt to aid her friends;

If o'er the plains of Phlegra, like a chief

That marſhals his bold troops, ſhe darts her eye,

Her preſence I implore; tho' diſtant far,

The Goddeſs hears; to free me from these ills.
330

CHORUS.

No: not Apollo, nor Minerva's pow'r

Shall ſet thee free, but that an abject outcaſt

Thou drag thy ſteps, ſeeking in vain to find

Reſt to thy joyleſs ſoul, exhausted, worn,

A lifeleſs ſhadow.

335

Yet thy pride replies not,

Me, and my threats deſpiſing, tho' to me

Devoted, my rich victim, and alive

To feed my rage, not offer'd on the altar.

Hear now the potent ſtrain, that charms thee mine.

340

PROSODE.

Quickly, ſiſters, ſtand around,

Raiſe your choral warblings high;

Since, the guilty ſoul to wound,

Swells the horrid harmony.

Since to mortal man we ſhow
345

How we give his fate to flow;

Since our will his doom ordains,

Show that juſtice 'mongſt us reigns.

He, whoſe hands from guilt are pure,

Stands in innocence ſecure;
350

And from youth to honour'd age

Fears not our vindictive rage.

To the wretch, that ſtrives to hide

Ruffian hands with murder died,

Cloath'd in terrors we appear,
355

Unrelentingly ſevere;

And, faithful to the injur'd dead,

Pour our vengeance on his head.

STROPHE 1.

Hear me, dread parent, ſable-veſted Night,

O hear th' avenger of each impious deed;

360

Whether we lie in ſhades conceal'd,

Or to the eye of day reveal'd!

Seeſt thou how Phœbus robs me of my right

From my juſt rage the trembling victim freed,

Deſtin'd his mother's death t' atone,
365

And for her blood to ſhed his own!

O'er my victim raiſe the ſtrain,

And let the diſmal sound

His tortur'd boſom wound,

And to frenzy fire his brain.

370

Silent be the ſilver ſhell,

Whilſt we chaunt the potent ſpell;

Then yelling bid th' infernal deſcant roll,

To harrow up his ſoul.

ANTISTROPHE 1.

Avenging Fate, as bending o'er the loom

375

She wove the web, to us this part aſſign'd,

"Whoe'er the laws ſhall dare diſdain,

"And his rude hand with murder ſtain,

"Purſue him Furies, urge his rigorous doom,

"Till refuge in the realms below he find."

380

E'en there not free; my chaſt'ning pow'r

Purſues him to that dreary shore.

O'er my victim raiſe the ſtrain,

And let the diſmal ſound

His tortur'd boſom wound,

385

And to frenzy fire his brain.

Silent be the ſilver ſhell,

Whilſt we chaunt the potent ſpell;

Then yelling bid th' infernal deſcant roll,

To harrow up his ſoul.

390

STROPHE 2.

This taſk aſſign'd us at our natal hour,

Far from th' immortal Gods our ſteps we bend:

Nor welcome at the ſocial feaſt,

Nor honour'd with a ſplendent vest;

For mine I proudly claim the dreadful pow'r
395

From its firm base the ruin'd house to rend,

When in calm peace its ruthless lord

Diftains with a friend's blood his ſword.

Him, tho' ſtrong, we rush to ſeize;

And for the new-pour'd blood

400

Demand his purple flood,

Glorying in the ſacrifice;

Duteous haſt'ning to remove

Cares like these from angry Jove;

And ſpare, whilſt fierce for blood my vengeance flies,
405

The terrors of the ſkies.

ANTISTROPHE 2.

His wrathful eye Heav'n's mighty monarch rolls,

Awefully filent, on this blood-ſtain'd race.

But all the gorgeous blaze of pow'r,

Which trembling mortals here adore,

410

When, mantled in these ſable-ſſhaded ſtoles,

With blood-besprinkled feet we urge the chace,

Sinks darkling to th' infernal ſhades,

And all its boafted glory fades.

Near him, as he flies, I bound,

415

And when, with guilt oppreſt,

His weary ſteps wou'd reſt,

Spurn him headlong to the ground.

Senſeleſs he, perchance, and blind,

Such the frenzy of his mind,

420

Such the deep gloom guilt ſpreads around his walls,

He knows not that he falls.

EPODE.

But ſhall ſhelt'ring wall or gloom

That from dark'ning guilt is ſpread,

Hide him from his rigorous doom,

425

Or protect his deſtin’d head?

Mine the vengeance to deſign,

And to ſtamp it deep is mine.

Sternly mindful of the crime,

Nor by man appeas’d, nor time,

430

When the wretch, whoſe deed unbleſt

Dares profane high Heav'n's behest,

Tho' conceal'd from mortal eyes

Thro' the ſunleſs darkneſs flies,

We pursue the rugged chace,

435

And his dubious footſteps trace.

Hear then guilty mortals, hear,

And the righteous God revere;

Hear the taſk to me aſſign'd,

Fate the firm decree ſhall bind;
440

Mine the prize of old ordain'd,

Never with diſhonour ſtain'd,

Tho' my drear abode profound

Night and darkneſs cover round.

MINERVA, ORESTES, CHORUS. MINERVA.

It was a voice that call'd; diſtant far
445

I heard it, where Scamander laves the fields

My ancient right: to me the Grecian chiefs

With voluntary zeal aſſign'd this portion

Of their rich conqueſt, ever to be mine,

Selected as a gift to the brave race
450

Of Theseus. With a speed that equals wings

My vig'rous ſteeds thence whirl'd my car, the wind

Againſt my ægis ruſtling as I paſs'd.

But who are these conſorted here? Mine eye

Views them unterrified; but much I marvel.
455

What, and whence are you? To you all I ſpeak,

To him, the ſtranger, ſeated at my image,

And you, whoſe hideous ſhape reſembles nought

Of mortal race, nor Goddeſſes in Heav'n

Seen by the Gods, nor like the human form.
460

But the deform'd to taunt with obloquy

Is unbeſeeming, juſtice ſstarts at it.

CHORUS.

Daughter of Jove, take our report in brief.

We are the gloomy progeny of night,

Call'd Furies in the drear abodes below.
465

MINERVA.

I know your race, and aptly added titles.

CHORUS.

Soon ſhalt thou learn my honours, and my office.

MINERVA.

Speak clearly then, without perplexing preface.

CHORUS.

'Tis ours to drive the murd'rers from the houſe.

MINERVA.

This all the vengeance to their guilt aſſign'd?
470

CHORUS.

Where they ſhall never taſte or peace or joy.

MINERVA.

And does thy yelling voice thus drive HIM out?

CHORUS.

He dared to be the murd'rer of his mother.

MINERVA.

Urg'd by the force of no neceſſity?

CHORUS.

What force cou'd urge the wretch to kill his
475

mother?

MINERVA.

He hears but half, that hears one party only.

CHORUS.

He wou'd refuſe an oath, nor dares propoſe it. s

MINERVA.

Thy aim ſeems rather to obtain the fame

Of juſtice, than to execute her laws.
480

CHORUS.

How ſo? Inform me; thou art rich in wiſdom.

MINERVA.

Deeds of injuſtice are not clear'd by oaths.

CHORUS.

Hear thou the cauſe, and judge with righteous

juſtice.

MINERVA.

Reſts the deciſion of the cauſe on me?
485

CHORUS.

We reverence thee as worthieſt 'midſt the worthy.

MINERVA.

Say, ſtranger, what can'ſt thou reply to this?

Speak firſt thy race, thy country, thy misfortunes;

Then urge thy plea againſt this accuſation;

If truſting in the juſtice of thy cauſe,

490

Thus ſeated near my altar, thou embrace

With reverend hands, a ſuppliant as Ixion ,

My ſtatue. Be thy anſwer ſhort and clear.

ORESTES.

Royal Minerva, let me firſt remove

What thy laſt words, with much concern, ſuggeſt.
495

I am not ſtain'd with blood, nor ſhall my hand

Pollute thy ſtatue: what I urge in proof

Bears ſtrong conviction. Him, whoſe hands are red

With blood, the laws forbid to plead his cauſe,

Till with its flowing gore the new-ſlain victim
500

Has made atonement, and the cleanſing wave

Reſtor'd his purity. In other ſhrines

Long ſince theſe hallow'd rites have been perform'd

With offer'd victims and the fluent ſtream.

Blameleſs of this offence, I next declare
505

My race: An Argive: nor to thee unknown

My fire, the leader of the naval hoſts,

The royal Agamemnon; for with him

Thy conquering hand laid the proud walls of Troy

In duſt: returning to his houſe he periſh'd
510

By deeds of baſeneſs; for my dark-ſoul'd mother

With various trains in private murder'd him;

Th' enſanguin'd bath atteſted the foul deed.

I, then an exile, bending back my ſteps,

Slew her that gave me birth; nor ſhall my tongue
515

Deny the deed; it was a vengeance due

To my lov'd father's ſhade: ſo Phœbus deem'd,

Who urg'd me, and denounc'd heart-rending woes,

Shou'd I ſhrink back refuſing to avenge

The guilt: but if with juſtice, be thou judge.
520

To thy deciding voice my ſoul ſubmits.

THE FURIES. 263

MINERVA.

This is a cauſe of moment, and exceeds

The reach of mortal man: nor is it mine

To judge, when blood with eager rage excites

To vengeance.

525

Thou with preparation meet

Haſt to my ſhrine approach'd a ſuppliant pure,

Without offence; and to my favour'd city

Uncharg'd with blame I readily receive thee.

Let theſe, whoſe ruthleſs rage knows not the
530

touch

Of pity, not ſucceeding in their plea,

Retire awhile, till judgment ſhall decide

The conteſt: from their breaſts black poiſon flows,

And taints the ſick'ning earth.
535

Thus I pronounce

To each, unequal in this dubious ſtrife

To give content to both. But ſince to me

Th' appeal is made, it ſhall be mine t' elect

Judges of blood, their faith confirm'd by oath,
540

And ratify the everlaſting law.

Prepare you for the trial, call your proofs,

Arrange your evidence, bring all that tends

To aid your cauſe: I from the holieſt men

That grace my city will ſelect to judge
545

This cauſe with juſtice; men, whoſe ſanctity

Abhors injuſtice, and reveres an oath.

CHORUS.

STROPHE I.

Confuſion on theſe upſtart laws!

Havoc with haughty ſtride

Shall march, and wave her banner wide,

550

If venial be this bloody caitiff's cauſe.

Impunity ſhall mortals lead

To ev'ry ſavage deed,

And prompt the ſon with rage unbleſt

To plant the dagger in the parents' breaſt.
555

I ſmile at all this lawleſs force;

Nor ſhall our dreaded pow'r

In vengeance viſit impious mortals more:

No: let deſtruction take her deſtin'd courſe,

ANTISTROPHE I.

Whiſlt his own anguiſh one ſhall moan,

560

He hears his neighbour tell,

Appall'd, of deeds as fierce, as fell;

Tear falls to tear, and groan ſucceeds to groan.

Nor ſhall the rolling ſtorm of woe

One gleam of comfort know.

565

When anguiſh rends the tortur'd breaſt,

Be not to us the mournful call addreſt.

"Where is your throne, ye Furies, where

Juſtice," the father cries,

Or the pale mother, as in blood ſhe lies:
570

But juſtice from her throne is exil'd far.

STROРНЕ 2.

Yet are there hours, when conſcious fear

And the ſtern eye, that darts

Severely thro' their ſecret hearts,

With ſober counſels check their mad career.

575

For when no ray of heavenly light

Breaks thro' the fullen night,

Dark deeds enſue, and virtue's pow'r

By man, by ſtate is reverenc'd no more.

Shall he, the wretch that ſcorns controul,

580

And ſpurns each ſacred law,

Or he that drags his chain with ſervile awe,

Feel the ſweet peace that calms the virtuous ſoul?

ANTISTROPHE 2.

Placed in the midſt does ſtrength reſide.

With an indignant frown
585

On each extreme the Gods look down;

Injuſtice is the child of impious pride.

But all the joys, that life can know,

From temper'd wiſdom flow.

To juſtice chief thy ſoul incline,
590

And bow with reverence at her hallow'd ſhrine.

Nor dare, allur'd by curſed gold,

With foot profane and bold

To ſpurn her altars: vengeance waits the crime,

"And arm'd with terrors knows her deſtin'd time.

595

EPODE.

Let each with awe profound

A parent's honour'd name obey:

Each to thy milder voice, humanity,

Attentive homage pay,

When for the ſtranger thou art found

600

Pleading thy ſtrains of pious potency.

He, that to virtue's heav'nly pow'r

Unforc'd his willing ſoul ſhall bow,

Nor ruin's tyrant rage ſhall know,

Nor keen affliction's tort'ring hour.

605

But he, that dares her ſacred laws deſpiſe,

Trampling on juſtice to amaſs his prey,

Appall'd ſhall hear the ruſhing whirlwinds riſe,

And tremble at the ſtorms that ſwell the ſea.

Wild with deſpair

610

He pours his pray'r,

Whirl'd in the giddy tempeſt round;

His blaſted pride

The Gods deride,

And all his daring hopes confound;

615

Smile, as they view him rack'd with pain

Bound in misfortune's iron chain;

As on the pointed rock they ſee him thrown,

To periſh there unpitied and alone.

MINERVA.
MINERVA, APOLLO, ORESTES, CHORUS. The JUDGES ſeated.

Now, herald, let thy voice to all my people

620

Proclaim attention: ſound the Tuſcan trumpet,

That its ear-piercing notes may fill the city,

Commanding ſilence, and impreſſing awe

Due to this great aſſembly; that the ſtate

May learn my everlaſting laws, and hear

625

The righteous judgment that decides this cauſe.

CHORUS.

Royal Apollo, where thy rule extends,

There lord it: but what right canſt thou claim

here?

APOLLO.

To give my evidence I come. This man
630

Is at my ſhrine a ſuppliant, at my ſhrine

He ſojourns; with ablutions x

pure I cleanſ'd

APOLLO.

His ſtains of blood; and now ſhall plead his

cauſe,

Our common cauſe, ſince for his mother's death
635

Your accuſations reach e'en me: but thou

Urge, as thou canſt, thy plea: open the charge.

MINERVA.

This is incumbent on you; open then

The charge: th' accuſer's voice muſt firſt explain

Clearly thro' ev'ry circumſtance the cauſe.
640

CHORUS.

Tho' we are many, brief ſhall be our words,

Now anſwer me in order, word for word.

My firſt demand is, Didſt thou kill thy mother?

ORESTES.

I did; and never ſhall deny the deed.

CHORUS.

Firſt of the three this is one ſignal foil y

.
645
:

ORESTES.

ORESTES.

Unmov'd I ſtand, and thy proud vaunts are vain.

CHORUS.

Declare it then at once, How didſt thou kill her?

ORESTES.

I drew my ſword, and plung'd it in her breaſt.

CHORUS.

At whoſe perſuaſion? Or by whoſe advice?

ORESTES.

By His oracular voice: he will atteſt it.
650

CHORUS.

The Prophet urge thee to this bloody deed!

ORESTES.

Nor thus far have I to accuſe my fate.

CHORUS.

Far other language the condemning vote

Will teach thy tongue.

ORESTES.

My confidence is firm;
655

My father from the tomb will ſend me aid.

CHORUS.

Confiding in the dead, he flew his mother.

ORESTES.

Her breaſt was ſpotted with a double ſtain.

CHORUS.

What may this mean? Speak, and inform thy

Judges.
660

ORESTES.

She ſlew my father when ſhe ſlew her husband *

.

CHORUS.

And yet thou liveſt: from that ſtain ſhe's free.

ORESTES.

Why, whilſt ſhe liv'd, didſt thou not drive her

out?

1
665

CHORUS.

She had no kindred blood with him ſhe flew.

ORESTES.

Is mine allied then to my mother's blood?

CHORUS.

How elſe, before thy birth, did ſhe ſuſtain,

How nouriſh thee? The murd'rous wretch diſs-

owns

670

That dearest of all ties, a mother's blood.

ORESTES.

Now let me call thy teſtimony; now

Declare, Apollo, if I flew her juſtly:

For that I flew her, in ſuch circumſtance,

I not deny: if rightfully, or not,
675

Decide, that I to theſe may plead thy ſanction.

APOLLO.

To you, the great and reverend council here

Plac'd by Minerva, will I ſpeak, and truly;

For never ſhall the God of Prophecy

Pronounce a falſehood; never have I utter'd
680

From my oracular ſeat to man, to woman,

Or ſtate, ſave what the great Olympian Sire a

Shall have commanded.

Of his ſovereign juſtice

Learn you the force, and bow to his high will;
685

Nor deem an oath of greater pow'r than Jove.

CHORUS.

This oracle, thou ſay'ſt, was dictated

By Jove, to charge Oreſtes, whilſt his hand

Was arm'd with vengeance for his father's murder,

To pay no reverence to his mother's blood.
690

APOLLO.

Of higher import is it, when a man

Illuſtrious for his virtues, by the Gods

Exalted to the regal throne, ſhall die,

Die by a woman's hand, by one that dares not

Bend, like an Amazon, the ſtubborn bow.
695

But hear me, Pallas, hear me you, that ſit

In aweful judgment to decide this cauſe.

Victorious from the war, with glory crown'd,

And graced with many' a trophy, at the bath

She ſmilingly receiv'd him; there refreſh'd,
700

As o'er his head he threw the ſplendid robe

Prepar'd t' entangle him, ſhe ſlew her husband.

So died the chief, the glorious, the renown'd,

The leader of the warlike troops of Greece:

And ſuch I ſpeak this woman, reverend Judges,
705

To ſtrike your ſouls with horror at her deeds.

THE FURIES. 275

CHORUS.

So Jove, it ſeems, reſpects the father's fate;

Yet on his father he cou'd bind the chain,

The hoary Saturn: that his deed gainſays

Thy words: I pray you mark the poor evaſion.

710

APOLLO.

Deteſted hags, th' abhorrence of the Gods!

He cou'd unbind theſe chains, and the releaſe

Has a medicinal pow'r. But when the blood,

That iſſues from the ſlain, ſinks in the duſt,

It never riſes more.
715

For this my fire

No remedy admits, in all beſides

With ſovereign pow'r or ruins or reſtores.

CHORUS.

See with what ill-judg'd zeal thy arguments

Labour t' abſolve him! Shall the wretch, whoſe
720

hand

Spilt on the earth the kindred blood that flow'd

Within his mother's veins, return to Argos

Lord of his father's houſe?

Before what altar,
725

Sacred to public off'rings, ſhall he bend?

What friendly laver ſhall admit his hands?

APOLLO.

This too ſhall I explain; and mark me well,

If reaſon guides my words. The mother's power

Produces not the offspring, ill call'd hers.
730

No: 'tis the father, that to her commits

The infant plant; ſhe but the nutrient ſoil

That gives the ſtranger growth, if fav'ring Heav'n

Denies it not to flouriſh: this I urge b

In proof, a father may aſſert that name
735

Without a mother's aid: an inſtance fits

Minerva, daughter of Olympian Jove;

Not the ſlow produce of nine darkling months,

"But form'd at once in all her perfect bloom:

Such from no pregnant Goddeſs ever ſprung.
740

Thy ſtate, thy people, Pallas, be it mine

T' exalt to glory, and what elſe of greatneſs

I know to give. This ſuppliant to thy ſhrine

I ſent, aſſuring his eternal faith;

Thy votary he, and his deſcendants thine,
745

From fire to ſon thro' all ſucceeding ages.

MINERVA.

The pleas are urg'd: theſe now I charge to give

Sentence, with ſtrict regard to truth and juſtice.

CHORUS.

We have diſcharg'd our ſhafts: and now I wait

To hear what ſentence ſhall adjudge this cauſe.
750

MINERVA.

What, am I never to eſcape your cenſure?

CHORUS.

CHORUS.

Give what you've heard due weight; and with pure hearts

Pronouncing ſentence reverence your high oath.

MINERVA.

Ye citizens of Athens, now attend,

Whiſlt this great council in a cauſe of blood
755

Firſt give their judgment.

But thro' future ages

This aweful court ſhall to the hoſts of Ægeus

With uncorrupted ſanctity remain.

Here on this Mount of Mars the Amazons
760

Of old encamp'd, when their embattled troops

March'd againſt Theſeus, and in glitt'ring arms

Breath'd vengeance; here their new-aſpiring tow'rs

Raiſ'd high their rampir'd heads to ſtorm his tow'rs;

And here their hallow'd altars roſe to Mars:
765

Hence its illuſtrious name the cliff retains,

The Mount of Mars. d

In this the ſolemn ſlate

Of this majeſtic city, and the awe d

That riſes thence ſhall be an holy guard
770

Againſt injuſtice, ſhall protect the laws

Pure and unfullied from th' oppreſſive pow'r

Of innovation, and th' adulterate ſtain

Of foreign mixture: Shou'd thy hand pollute

The liquid fount with mud, where wilt thou find
775

The grateful draught?

Let not my citizens

Riot in lawleſs anarchy, nor wear

The chain of tyrant pow'r, nor from their ſtate

Looſe all the curb of rigor: this remov'd,
780

What mortal man, uncheck'd with ſenſe of fear,

Wou'd reverence juſtice?

Let the majeſty,

That here reſides, impreſs your ſouls with awe,

Your country has a fence, your town a guard,
785

Such as no nation knows; not thoſe that dwell

In Scythia, e

or the cultur'd realms of Pelops,

This court, ſuperior to th' alluring glare

Of peſtilent gold, this court, that claims your awe

Severely juſt, I conſtitute your guard,
790

Watchful to ſhield your country and its peace:

Theſe my commands to ev'ry future age

Have I extended. Now behoves you, judges,

Give teſt of your integrity; bring forth

The ſhells; with ſtricteſt juſtice give your ſuffrage,
795

And reverence your high oath. This is my

charge.

CHORUS.

Nor of their honours rob this train, whoſe pow'r

Is dreadful in the drear abodes below,

APOLLO.

And be my oracles, the voice of Jove,
800

Rever'd, nor ſeek to move their firm decree.

CHORUS.

Beyond thy charge protecting deeds of blood,

Nor reverend are thy oracles, nor pure,

APOLLO.

Think of the expiation, which of old

Ixion made for blood: wilt thou arraign
805

My father's councils there? Or ſlept his wiſdom?

CHORUS.

Thou ſay'ſt it: but if juſtice fails me here,

This land ſhall feel the terrors of my vengeance.

APOLLO.

Unhonour'd thou by ev'ry pow'r of Heav'n,

Or young, or old, to triumph here is mine.
810

CHORUS.

Such in the houſe of Pheres f

were thy deeds,

When, won by thy alluring voice, the Fates

On mortal man confer'd immortal honours.

APOLLO.

To aid, to grace the pious, when their pray'rs

Rightly invoke our influence, is juſt.
815

CHORUS.

What, haſt thou cruſh'd the pow'r of ancient Fate,

And wou'dſt thou now delude our honour'd age?

APOLLO.

Soon ſhall thy malice, baffled in this cauſe,

Shed its black venom harmleſs to thy foes.

CHORUS.

Since thy proud youth inſults my hoary years,
820

I wait th' event in ſilence, and ſuſpend

The fury of my vengeance on this city.

MINERVA.

Laſt to give ſuffrage in this cauſe is mine:

In favour of Oreſtes ſhall I add

My vote: for as no mother gave me birth,
825

My grace in all things, ſave the nuptial rites,

Attends the male, as from my fire I drew

The vigour of my ſoul. No woman's fate

Stain'd with her husband's blood, whom nature

form'd
830

Lord of his houſe, finds partial preference here.

Oreſtes, if the number of the votes

Be equal, is abſolv'd.

Now from the urn

Let thoſe among the Judges, to whoſe honour
835

This office is aſſign'd, draw forth the lots.

ORESTES.

O Phœbus, what th' event that waits this cauſe!

CHORUS.

O Night, dark mother, thro' thy ſable gloom

Seeſt thou theſe things? Now on the doubtful

edge
840

Of black deſpair I ſtand, or joyful light,

Driv'n out with infamy, or grac'd with honours.

APOLLO.

APOLLO.

Now, ſtrangers, count the lots with righteous

heed,

And with impartial juſtice ſever them.
845

One ſhell miſplac'd haply brings ruin, one

May raiſe again a deſolated houſe.

MINERVA.

He is abſolv'd, free from the doom of blood,

For equal are the numbers of the ſhells.

ORESTES.

O thou, whoſe tutelary pow'r preſerv'd
850

The honours of my houſe, thou, Goddeſs, thou

Haſt to his country and his native rites

Reſtor'd this exile; and each Greek ſhall ſay,

This Argive to his father's throne returns,

So Pallas wills, and Phœbus, and the God
855

All-pow'rful to protect: my father's death

He mark'd ſevere, and looks indignant down

On thoſe that patronize my mother's cauſe.

Firſt to this country, and to this thy people

Thro' time's eternal courſe I pledge my faith,
860

And bind it with an oath: now to my houſe

I bend my ſteps: never may chieftain thence

Advance againſt this land with ported ſpear.

If any ſhall hereafter violate

My oath now made, tho' then theſe mould'ring
865

bones

Reſt in the ſilent tomb, my ſhade ſhall raiſe

Invincible diſtreſs, diſaſters, toils,

To thwart them, and obſtruct their lawleſs march,

Till in diſmay repentant they abhor
870

Their enterprize.

But to the ſocial pow'rs,

That reverence this thy ſtate, and lift the lance

In its defence, benevolent ſhall be

My gentler influence.
875

Hail, Goddeſs; Hail

Ye guardians of the city: be your walls

Impregnable, and in the ſhock of war

May conqueſt grace the ſpear that aids your cauſe!

CHORUS.

I burſt with rage. With cruel pride.

880

Theſe youthful Gods my flighted age deride.

And, the old laws diſdaining to obey,

Rend from my hands my prey.

Tortur'd with grief's corroding ſmart,

And taught diſgrace and ſcorn to know,

885

Diſtilling from my anguiſh'd heart

The peſtilential drop ſhall flow:

Where'er it falls, nor fruit around,

Nor leaf ſhall grace the blaſted ground;

Thro' the ſick air its baleful dews

890

A cauſtic venom ſhall diffuſe;

And breathing on this hated race

With deep rough ſcars the beauteous form

deface.

Vainly ſhall I heave my ſighs,

895

Or bid my angry vengeance riſe?

To inſults, which my boſom rend,

Vulgar ſpirits ſcorn to bend:

And ſhall thy daughters, aweful Night, in vain

Of their diſgrace complain?

900

MINERVA.

Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) Experimental (Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.) — 213 focus

Priva è d'onore, è nulla già la fede

di Giove e d'Era pronuba!

Bandita

va per i detti tuoi, spregiata Cipride,

245

onde hanno ogni maggior dolcezza gli uomini:

ché il sacro letto cui Giustizia vigila,

per la donna, per l'uom, val piú che giuro.

Ora, se tanto indulgi a chi die' morte

al suo consorte, che tu non lo vendichi.

250

che all'ira tua non la fai segno, io dico

che non a dritto Oreste ora perseguiti.

Ché tu per uno scempio assai t'adiri,

per l'altro sei palesemente mite.

Ma ciò ch'è giusto, vedrà bene Pallade!

255

CORIFEA

Mai non sarà che di cacciarlo io resti!

APOLLO

Caccialo! Aggiungi travaglio a travaglio.

CORIFEA

Non scemar, coi tuoi detti, il mio diritto!

APOLLO

Godere i tuoi diritti, io non vorrei !

CORIFEA

Grande sei tu, tu presso a Giove siedi.
260

Ma la materna strage grida, e insegue

come un cane, quest'uomo, a la vendetta.

APOLLO

Ed io proteggo, io farò salvo il supplice!

Su l'uom, sul Nume che tradisce un supplice,

né v'è costretto, incombe alta vendetta.
265

¹ SECONDA PARTE²

ORESTE

Atena Dea, per gli ordini di Febo

giungo: il fuggiasco accogli tu benevola:

ch'io non impuro, né con le man' sozze,

ma innocuo già, purificato già

in altre case, in altri umani tramiti,
270

attraversando e terre e mari, docile

ai fatidici mòniti d'Apollo,

giungo al tuo tempio; e al simulacro tuo

strettomi, aspetto dal giudizio il fine.

FURIA I

Ecco! Un palese indizio del fuggiasco.
275

Segui le tracce della muta guida !

FURIA II

Come canea su ferito cerbiatto

moviamo dietro le stille di sangue.

FURIA III

Seguir quest'uomo assai mi fiacca; ed ansima

il mio polmone: ch'errai della terra
280

per ogni luogo, lo cercai, volando

sul mar, senz'ali, al par di nave rapida.

FURIA IV

Ed ora, certo, egli è nascosto qui:

ché mi conforta odor d'umano sangue.

FURIA I

Cerca, su, cerca per tutto, ed investiga

285

ché il matricida non fugga impunito!

FURIA II

Bene ei trovò soccorso!

Strettosi all'idolo sacro d'Atena,

chiede giudizio del sangue versato.

FURIA III

Ma lecito non è: non si riscatta
290

il sangue materno che al suolo

stillava effuso, che bagna la terra.

FURIA IV

No: dalle membra ancor vive, tu devi

l'epula offrirci di rosso libame:

nelle tue vene convien ch'io m'abbeveri.
295

FURIA I

Vivo t'emacierò, ti condurrò

ad espiare la colpa, tra gl'Inferi.

FURIA II

Qui tu vedrai chiunque altri degli uomini

peccò, facendo ingiuria

ai Numi, agli ospiti, ai suoi genitori,
300

ciascuno avendo la débita pena.

FURIA III

Che l'Ade v'è sotto la terra, giudice

solenne dei mortali,

che nella mente tutto scrive, e vigila.

⁴

ORESTE

Dalle sciagure ammaestrato, appresi

305

ciò che convenga in ogni evento; e so

quando parlar convien, quando il silenzio.

Saggio maestro or favellar m'impone.

Langue su la mia man, si strugge il sangue :

del matricidio la recente macchia
310

lavata è già con sangue espiatorio

presso l'ara del Dio fu cancellata :

lungo sarebbe annoverare quanti

contatto ebbero meco, e illesi andarono.

E santamente e con pio labbro, adesso
315

chiamo la Dea di questa terra, Atena,

che a soccorrermi giunga. Ella, senz'armi,

e me stesso e la terra e il popol d'Argo

fido alleato ognor guadagnerà.

O sia che tu ne le contrade libiche
320

su'l fluviale tramite tritonio

che ti die' vita, a sostener gli amici,

o nascosto o palese il piede avanzi,

o sia che, ardita guidatrice, vigili

con virile saldezza il pian di Flegra,
325

tu, che sei Dea, che pur da lungi m'odi,

amami, e me da queste pene salva.

FURIA I

Apollo non potrà, non la possanza

potrà d'Atena farti salvo.

Andrai

330

randagio, né mai piú pace saprai !

Ombra vagante, esangue epula, ai Démoni

tu non rispondi, i detti miei tu spregi,

tu sacro a me.

Sarai la mia pastura,

335

non su l'ara sgozzato, anzi ancor vivo;

e udrai quest'inno che t'allacci e affascini!

PRIMO CANTO INTORNO ALL'ARA

FURIA II

Su via, dunque, la danza s'intrecci,

poiché la ferale

canzone vogliamo intonare,

340

e dire la sorte che agli uomini

comparte la nostra congrega.

Ci vantiam di seguire Giustizia.

Chi pure ha le mani,

nessuna vendetta

345

spirata da noi su lui repe,

e illeso trascorre sua vita.

Ma se un reo, come l'uomo ch'or fugge,

nasconde le mani cruente,

noi, vindici giuste a chi cadde,

350

dinanzi apparendogli,

del sangue il riscatto esigiamo.

Coro

O mia madre, o tu che m'hai

generata, Notte madre,

a punir vivi e defunti,

355

tu m'ascolta:

ch'ora Febo

me d'ogni onore priva, e m'invola

questo fuggiasco, che la sua madre

scannò, ch'è sozzo di sangue ancora!

360

Coro

Sopra la vittima questa mia nenia

dissennatrice, folle, delira,

quest'inno delle Furie,

che avvince gli animi, che strugge gli uomini,

schivo di lira.

365

Coro

Tale a noi perenne cómpito

die' la Parca inesorabile:

al mortale temerario

che le man' di strage macchia,

sempre seguire le sue vestigia,

370

sin che la terra non lo ricopra ;

né dopo morto libero è ancora.

Coro

Sopra la vittima, questa mia nenia

dissennatrice, folle, delira,

quest'inno de le Furie

375

che avvince gli animi, che strugge gli uomini,

schivo di lira.

Coro

Quando nascemmo, tal sorte per noi stabiliva il Destino:

lontane tenere le mani dai Superi: Nume non v'è

che meco la mensa partecipi.
380

Candide vesti indossare mi negano il Fato e la Sorte:

Coro

ch'io m'elessi la rovina

delle case, allor che Marte

entro i letti ov'ha l'amico

nido, compie amica strage.

385

Sopra questo ci avventiamo,

e per quanto sia gagliardo,

l'abbattiam con nuovo sangue.

Coro

Altri cosí, mercè nostra, di simile cura va sgombro.

Orecchio a le preci che a me si volgono, i Numi non prestino,

390

né l'opera nostra inquisiscano.

Coro

Giove di motto non degna la gente odïosa che sangue

da le man' stilla: io rovino,

le lor case, allor che Marte

entro i letti ov'ha tranquillo
395

nido, compie amica strage.

Sopra questo ci avventiamo,

e per quanto sia gagliardo,

l'abbattiam con nuovo sangue.

Coro

Anche se giungono al cielo, la fama, la gloria degli uomini,

400

cadono al suolo disfatte, deserte d'onore,

Coro

quando avanziamo recinte dai lividi pepli,

e batte l'infesto mio piede la danza.

Con un gran lancio dall'alto io piombo,

e l'orma somma del mio pie' gravo

405

sopra i fuggiaschi, gravo a sterminio

le membra, e infliggo la trista sorte.

Coro

Né chi rovina, nel turpe delirio, del crollo s'avvede :

come caligine attorno lo scempio gli svola;

e la lor misera fama, sovr'esse le case

410

addensa fra lagrime le tenebre cieche.

Con un gran lancio dall'alto io piombo,

e l'orma somma del mio pie' gravo

sopra i fuggiaschi, gravo a sterminio

le membra, e infliggo la trista sorte.
415

Coro

Questa è la nostra legge,

e al nostro fine agevoli

troviamo i mezzi. Memori

e severe ai mortali, e inesorabili,

senza onore né pregio,

420

viviam lunge dai Numi,

dove non s'apre tramite

né ai vivi, né ai defunti, ove non brillano

giammai del sole i lumi.

Coro

Chi mai dunque fra gli uomini

425

non mi venera e teme,

udendo la mia norma

fatale, a cui concede esito il Dio?

L'antico privilegio

anche oggi in me perdura;

430

né priva andrà d'onore,

se pur sotto la terra io mi rifugio,

ne la tènebra oscura.

TERZO EPISODIO⁵

ATENA

Da lungi udito ho de l'appello il suono,

dallo Scamandro, ove la sede mia

435

stabilita ho nel suol, che, parte eletta

dei predati trofei, tutto a me sacro,

per sempre, i duci e i prenci d'Argo vollero,

e ai figli di Tesèo dono ne fecero.

Di lí spingendo il pie' mai stanco, giunsi
440

senz'ali, e ai venti fremea gonfia l'egida.

Or, qui veggendo cosí nuova accolta,

non temo io già, ma stupefatta resto.

Chi siete mai? Lo chiedo a tutti. A questo

che, straniero, all'idol mio si stringe,
445

e a voi, disformi ad ogni essere nato,

cui né mai tra le Dee videro i Numi,

né somigliate alle parvenze umane.

Ma rinfacciare apertamente altrui

la sua deformità, non mi par giusto!

450

CORIFEA

Figlia di Giove, in breve il tutto udrai.

Noi della Notte siam le fiere figlie,

Dire chiamate nelle inferne case.

ATENA

Noti mi son la stirpe vostra e il nome.

CORIFEA

E il nostro ufficio presto apprenderai.
455

ATENA

L'apprenderò se me lo dice alcuno.

CORIFEA

Dalle case scacciam qualunque ancide.

ATENA

E dove trova di sua fuga il termine ?

CORIFEA

Dove per sempre ogni letizia è morta.

ATENA

Tale è la caccia che su costui gridi?
460

CORIFEA

Egli sua madre assassinare ardí.

ATENA

Né la furia teméa d'altra pressura ?

CORIFEA

Pungol non v'ha, che al matricidio astringa!

ATENA

Son due le parti, e solo una parlò.

CORIFEA

Ei non può dare il giuro, né riceverlo!
465

ATENA

Più che oprar giusto, averne fama brami!

CORIFEA

Dimmi il perché, saggezza a te non manca.

ATENA

Far non può il giuro che trionfi il falso.

CORIFEA

Chiedi le prove, e tu la lite giudica.

ATENA

Dunque il giudizio rimettete a me.
470

CORIFEA

Come no? Ti prestiamo l'onor debito.

ATENA

E tu, che cosa opporre, ospite, puoi ?

Di' la tua patria, la progenie tua

e le vicende, e dalle accuse scólpati,

se fede hai pur nella giustizia, e siedi

475

perciò, come Ission, supplice sacro

vicino all'ara e al simulacro mio.

Rispondi a tutto, e fa ch'io chiaro intenda.

ORESTE

O diva Atena, prima io dall'estreme

parole tue, vo' tôrre un gran sospetto.
480

Non giunsi qui contaminato.

All'idolo

tuo non m'assisi con le mani impure.

E grande prova addurre io te ne posso.

Muto convien che l'omicida resti,

485

sin che del sangue d'un lattante verro

altri, a espïar, non lo cosperga.

Ed io,

da lungo tempo già, presso altre case,

presso altre genti, fui purificato.

490

Il tuo primo sospetto ecco rimosso.

Ed ora, sappi la progenie mia.

lo sono d'Argo: è mio padre Agamènnone,

signor dei navichieri, a te ben noto:

ché tu con esso, ov'era la città

495

d'llio, facesti la rovina.

Ora, egli,

tornato alla sua casa, trovò morte:

ignobil morte: ché la torva madre

mia, lo sgozzò, lo strinse entro una rete

500

versicolore, testimone ancora

dell'assassinio: e fu nel bagno.

Ed io

tornai, che prima andato era fuggiasco,

ed uccisi mia madre, io non lo nego,

505

e con la morte vendicai la morte

del carissimo padre.

Ed è partecipe

di questo scempio, Apollo: egli mi disse

quali tormenti il cuor mio punto avrebbero

510

se cosí non punivo i due colpevoli.

Se il giusto feci, se fallai, tu giudica:

loderò, qual che sia, la tua sentenza.

ATENA

Se alcuno v'è che troppo ardua tal causa

pensa che sia da giudicarla gli uomini,

515

neppure a me consento io stessa sciogliere

d'un omicidio l'odiosa lite.

Ché tu supplice giungi alla mia casa,

purificato, innocuo, né può biasimo

la città rinfacciarti, e debbo accoglierti.

520

Ma tali queste Dee son, che difficile

è lo scacciarle; e ov'esse non trionfino,

piombando al suol dai lor visceri, un tossico

letal susciterà funereo morbo.

A questo punto or siam: né trattenerle

525

né rimandarle senza lite io posso.

E poi che a ciò giunser gli eventi, giudici

eleggerò, che sacra abbian la legge

ch'eterna io renderò, del giuramento;

e voi le prove procacciate e i giuri

530

e i testi onde ristoro abbia giustizia.

Ed io, dei cittadini il fiore eletto

troverò: scioglieranno essi la lite,

senza far torto insidioso al giuro.

SECONDO CANTO INTORNO ALL'ARA 1

CORO

Leggi novelle sconvolgeranno

535

la terra tutta, se questo scempio, se questa causa

del matricida trionferà.

Per tal sentenza, la man degli uomini

ad ogni eccesso trascorre immune.

Di vere piaghe dai figli aperte

540

la doglia incombe già sui parenti.

CORO

La furia nostra, Mènadi vigili

sovra i mortali, nessun delitto piú colpirà.

Ogni destino volga a sua posta!

Narrando i mali dei lor vicini,

545

si chiederanno l'un l'altro un fàrmaco,

una difesa dai mali, ahi, miseri!,

dove consigli non son che vani!

CORO

Bene è spesso che tra gli uomini

trovi luogo, e che degli animi

550

a custodia il timor segga:

non disdicono

a saggezza angusti freni.

Qual città, quale uomo credi

che potrà, se in cuore dramma

555

di timore non alberghi,

venerare la giustizia ?

CORO

Niuno ormai, se la sciagura

lo percuota, osi levare

piú le supplici parole:

560

O Giustizia,

e voi, troni dell'Erinni!

Leverà presto tal gemito

qualche padre, qualche madre

tormentata, poi che il tempio

565

di Giustizia crolla già.

CORO

Non lodar vita servile,

né che sciolto abbia ogni freno.

Ogni possanza nel mezzo locar volle il Nume, che vigile

or qui l'occhio volge, ora altrove.

570

lo dico in verità,

ch'è Tracotanza figliuola d'Empiezza;

ma dal pensier prudente

nasce Beatitudine,

diletta ad ogni gente.

575

CORO

Sempre a te ripeto: « Próstrati

all'altare di Giustizia.

Né calpestarlo, per lucro che vegga, con piede sacrilego:

ché pronta la pena t'aspetta,

il destinato giorno.

580

Dunque, rispetta chi luce ti diede;

e se giunge al tuo tetto

a rifugiarsi un ospite,

abbi di lui rispetto.

CORO

Chi, non costretto, la giustizia pratica,

585

mai non vivrà d'ogni fortuna privo,

mai non cadrà nell'ultima rovina.

Ma chi veleggia con opposti sensi,

molte recando, e mal raccolte prede,

dovrà col tempo, a forza,

590

raccogliere le vele,

allor che la procella

piomberà sopra la spezzata antenna.

CORO

Soccorso invoca allor, nell'invincibile

vortice chiuso, ma nessun l'ascolta;
595

ché ride il Nume, allorché vede un empio

senza piú millantar, senza piú forza,

tra le iatture senza uscita, al culmine

piú non regger del flutto.

E l'antica fortuna,
600

di giustizia allo scoglio,

non pianta e non veduta, urta, e si fiacca.

QUARTO EPISODIO

ATENA
⁶

Lancia l'appello, e frena, o araldo, il popolo.

E la squillante búccina tirrena,

sino al cielo, di vivo alito gonfia,
605

l'acutissima voce alzi alla turba.

⁷

Poi che già piena è l'assemblea, conviene

che silenzio vi regni, e Atene e i giudici

queste mie leggi, ch'io sancisco eterne,

odano, ed equa la sentenza diano.

610

⁸

CORIFEA

Apollo re, nei tuoi dominî impera.

Quale ufficio a te spetta in questa causa ?

APOLLO

Testimonio qui giungo e n'ho diritto:

ché al tempio mio, ché all'ara mia, già venne

quest'uom supplice, ed io puro l'ho reso.
615

E partecipe giungo: è mia la colpa

del matricidio. Apri ora tu la causa,

e giusta, come sai, dà la sentenza.

ATENA

A voi parlare. Aperta è già la causa.

Quegli che accusa, favellando primo,
620

dirittamente i fatti ci esporrà.

CORIFEA

Molte siam noi, ma parleremo brevi.

E tu motto per motto a noi rispondi.

Or di prima se tua madre uccidesti.

ORESTE

L'uccisi mai non negherò lo scempio.
625

CORIFEA

Una delle tre prove è vinta già.

ORESTE

Non millantar: caduto ancor non sono.

CORIFEA

Or devi dire come l'uccidesti.

ORESTE

Stretta una spada, le tagliai la gola.

CORIFEA

Istigato da chi? Chi vi t'indusse ?
630

ORESTE

Dai responsi di Febo. Ei lo conferma.

CORIFEA

T'indusse Apollo a uccidere tua madre ?

ORESTE

Né della sorte mia fin qui mi lagno.

CORIFEA

Altro presto dirai, se ti condannano.

ORESTE

Non temo: il padre aiuta me dal tumulo.
635

CORIFEA

Tu, matricida, hai fede nei defunti?

ORESTE

Di due misfatti la coprian le macchie.

CORIFEA

Di due misfatti? Spiega questo ai giudici.

ORESTE

Mio padre uccise, e insiem lo sposo suo.

CORIFEA

Ma tu sei vivo, e lei Morte fa libera.

640

ORESTE

Perché, mentre vivea, non l'inseguisti ?

CORIFEA

Non era, l'uom che uccise, consanguineo.

ORESTE

E consanguineo di mia madre io sono?

CORIFEA

O tristo, il sangue ch'é piú tuo, repudî:

di tua madre, che in grembo ha te cresciuto.
645

ORESTE

Tu siimi teste, e tu dimostra, Apollo,

se a buon diritto uccisi. Uccisa l'ho,

non io lo nego. Ma se giusto fu,

versare il sangue, o ingiusto, a tuo giudizio

ora tu dimmi, ch'io lo dica a questi.
650

APOLLO

Il giusto a voi favellerò, d'Atene

giuría suprema. Io, che profeta sono,

non mentirò. Dal mio trono fatidico,

né di città, né d'uomo, né di femmina

nulla io non dissi mai, che Giove Olimpio
655

nol m'imponesse. Ed or, persuadetevi

quanto fu l'atto di costui legittimo,

ed al voler del padre mio chinatevi :

ché piú di Giove nessun giuro vale.

CORIFEA

T'esortò Giove, che ad Oreste dessi
660

tal responso, tu dici? In nessun conto

tener la madre, e vendicare il padre ?

APOLLO

Ugual cosa non è, morire un uomo

nobile, che lo scettro ebbe da Giove,

e per man d'una donna, e non di freccia
665

saettata da lungi, d'una Amazzone,

ma, come udrete, o Dea Pàllade, e giudici,

che dar dovrete in questa causa il voto.

Come dal campo egli tornò, compiuta

felicemente la gran gesta, quella,
670

con dolci motti accoltolo, mentr'egli

scendea nel bagno, gli stese d'attorno

un manto; e stretto nel funereo laccio

di screziato peplo, lo colpí.

Del glorioso eroe tal fu la sorte,
675

del condottiere delle navi; ed anche

vi parlai della donna: il cuore, io penso

s'indignerà di voi, prescelti giudici.

CORIFEA

Giove, tu dici, ha piú riguardo ai padri ?

Ed egli in lacci il vecchio Crono avvinse.

680

Ché non esponi il fatto a questi giudici?

A udirlo, o testimonî, io vi sollecito.

APOLLO

Mostri a tutti esecrandi, odio dei Numi,

si può sciogliere un laccio, esiston farmachi

di questo male, ed assai vie di scampo.
685

Ma poi che spento è un uomo, e n'ha la polvere

bevuto il sangue, mai piú non risurge.

Trovare incanto a ciò, non lo potrebbe

il padre mio, che tutto ordina e tutto

in cielo e in terra, senza ansimo, volge.
690

CORIFEA

Vuoi che costui venga assoluto? Pensa!

Versato il sangue ha della madre: come

del padre, in Argo, abiterà la casa?

A quali altari pubblici potrà

far sacrifizî? Qual tribú vorrà
695

partecipar con lui l'acqua lustrale?

APOLLO

Anche questo dirò: se a dritto, intendilo!

A quel che figlio noi diciam, la madre

genitrice non è: bensí nutrice

del nuovo germe: genitore è quegli
700

che il germe espresse. Come ospite l'ospite,

se non lo strugge un Nume, essa lo porta.

E dei miei detti dar prova ti posso.

Aver puoi padre senza madre: è presso

a noi la figlia dell'Olimpio Giove,
705

a farne prova, che non fu cresciuta

entro l'oscuro viscere; ma quale

Dea, generar saprebbe un tal rampollo ?

O Palla, ed io, per quanto posso, grande

la tua città, la tua gente farò;
710

e mandai questo alla tua casa supplice,

che per sempre fedele egli ti fosse,

ed alleato, o Diva, egli e i suoi posteri;

e sacri ognora questi patti restino.

ATENA

Bastino i detti. Or voi, giusto, sí come
715

coscienza vi spinge, il voto date.

CORIFEA

Tutte scagliate abbiam le nostre frecce:

della causa il giudizio ora attendiamo.

APOLLO

Avete udito: nel dar voto, o giudici,

il giuramento in cuor sacro vi sia.
720

ATENA

Or la mia legge udite, Attiche genti,

voi prime elette a giudicare questa

causa di sangue. Al popolo d'Egeo

anche i venturi dí, questo consesso

darà sentenza, qui dove le Amazzoni

725

posero campo e tende, allorché l'odio

contro Teseo le spinse a guerra, ed esse,

di fronte alla città, questa munirono

di torri eccelsa rocca, ed immolarono

vittime ad Are: onde la rupe ancora

730

d'Arëopàgo ha nome. Esso il rispetto

ed il timore ai cittadini in cuore

indurrà, che non mai, né dí, né notte,

violino giustizia, e che le leggi,

d'Atene i cittadini mai non mutino:

735

ché, se di fango e umor' fracidi, l'onda

limpida inquini, ber piú non la puoi.

Vita consiglio ai cittadini miei

né senza freno, né servil: né lungi

dalla città si scacci ogni timore:

740

qual uom giusto sarà, se nulla teme?

Voi temetelo dunque e rispettatelo:

esso schermo dell'Attica sarà,

e salute d'Atene; e alcun degli uomini

il simile non ha, né fra gli Sciti,

745

né di Pelope il suol: tale consesso,

venerando severo incorruttibile

della terra d'Atene propugnacolo,

vigile su chi dorme, io stabilisco.

Questo ammonisco ai cittadini miei

750

che sia per l'avvenire. Adesso alzatevi,

prendete i voti, ed ossequenti al giuro,

equa sentenza pronunciate. Ho detto.

CORIFEA

Ed io t'esorto che d'onor non frodi

questa dura d'Atene ospite schiera.
755

APOLLO

Di temere io t'impongo i miei responsi

che son di Giove, e non li renda sterili.

EUMENIDI

D'omicidî t'impacci: a te non spetta:

né l'oracolo tuo sarà piú sacro.

APOLLO

Anche mio padre mal si consigliò,
760

che d'Issíone udí le prime preci?

CORIFEA

Anche in Fere, per te, le Parche un giorno

vita perenne diedero ai mortali.

APOLLO

Giusto non è far bene a chi ti venera,

massime allor ch'ei di soccorso indige?
765

CORIFEA

Le antiche leggi da te son distrutte :

le antiche Dee di loro epule privi.

APOLLO

Presto, sconfitta nella causa, innocuo

vomirai sui nemici il tuo veleno.

CORIFEA

Tu cianci! Ove io la causa perda, infesta
770

a questo suol sarà la torma nostra.

APOLLO

Fra i Numi antichi, fra i novelli Numi,

tu vai priva d'onore: io vincerò.

CORIFEA

Giovine Iddio, tu me conculchi annosa:

ma se infierire contro Atene io debba
775

non so che fine abbia la causa attendo.

⁹

ATENA

È la mia volta: a me l'ultimo voto.

In favore d'Oreste io lo darò.

Madre non ho che generata m'abbia;

e il costume virile, approvo, tranne
780

che stringer nozze, con gran cuore, in tutto.

Figlia son di mio padre: e a cuor la sorte

mai d'una donna non avrò, che uccise

lo sposo suo, custode della casa.

Anche se i voti siano pari, Oreste
785

vince la causa. O voi, giudici, cui

l'ufficio spetta, rovesciate l'urne.

ORESTE

O Febo Apollo, quale sarà l'esito ?

CORIFEA

Notte, mia negra madre, a noi riguarda !

ORESTE

Questo è il punto: esser perso o veder luce!
790

CORIFEA

E per noi, bando avere, o nuovi onori.

ATENA

Attentamente computate i voti,

ospiti e lunge ogni ingiustizia vada.

Un voto meno, e un gran cordoglio segue:

un voto piú, risorge una progenie.
795

¹⁰

ATENA

Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.) — 213 focus

Certè admodum iniuria affecit et præter nihil ſuſcit

Junonis perfectæ & Iouis approbationes.

Venus ignominioſa hoc proiecta est ſermone

Vnde mortalibus fiunt amicitiæ.

Cubile uiro & mulieri fatale,

215

Iuſiurandi iuſticia cuſtoditum manus.

Certè laxationibus mutuis occidunt,

Hoc non fieri neq; æstimare ira.

Non dico Oreſtem te iuſtè perſequi.

Hæc maniſeſtè ſcio, te admodum iratam eſse,
220

Hæc maniſeſtè agentem quietiorem.

Pænas uerò alias uidebis horum dea.

Eu.

Illum uirum nunquam relinquam.

Ap.

Tu uerò perſequere, plus laboris fac.

Eu.

Tu ne pœnas meas amputa uerbis?
225

Ap.

Nunquam ſuſciperem ut haberet pœnas à te.

Eu.

Magnus tamen apud ſedes Iouis diceris.

Ego uerò, (ducit enim pœnas maternus ſanguis)

Dimito uirum uenatrix.

Ap.

Ego uerò iuuabo, ſupplicemq; liberabo.
230

Grauis enim in hominibus & dijs eſt

Parricidæ ira, ſi prodidero ipſum uolens.

Ore.

Regina Minerua, Loxiæ iuſsu

Venio, ſuſcipe uerò propiciè exulem,

Non parricidam, neq; maculantem manum,
235

Sed languidum iam, expulſum ab

Alijs domibus, & aditibus hominum.

Similiter mare & terram tranſiens,

Seruans mandata Loxiæ fatidica,

Adſum domi, & statuam tuam ò dea
240

Cuſtodiens, expecto finem pœnæ.

Eu.

Esto. hoc uerò est uiri manifestum ſignum.

Sequere delatorem mutum conſilijs,

Vulneratum enim tanquam canis, mortuum

Ad ſanguinem & guttam requirimus,
245

Multis doloribus magnanima natura

Viſcus, terræ uerò omnis alluitur locus,

A ponto potu carenti alis

Veni perſequens nihil posterior naui.

Et nunc iſte hic est celeriter,
250

Odor mortalis ſanguinis mihi arridet.

Cho.

Sed uide, rurſus uide omnino,

Ne lateat fugitiuum aſcendens parricidam inultum.

Ille rurſus exilium habens circa statuam

Adnexus deæ immortali

255

Subditus uult eſse manibus.

Hic non adeſt, ſanguis maternus in terra

Incurabile, papæ hoc ſacrificium humi ſuſum it.

Sed reddere uerita, à uiuente bibere

Rubrum ex miſeris libamen, à te uerò
260

Paſsum ferrem potus mali potatum.

Et uiuentem te uestigans ducam infra.

Contrarias pænas pendes maternas.

Videbis ibi alium uirum,

Aut deu, aut hoſpitem, aliquem impiorum, aut parentes
265

Habentem quemq; pæne compenſationem. (charos)

Magnus enim Pluto est gubernator mortalium,

Infra terram, tabulæ omnia uidet mente.

Ore.

Ego edoctus in malis ſcio

Multas expiationes, & dicere ubi iuſticia ſit,

270

Tacereq; ſimiliter, in hoc uerò negotio

Sapere conſtitutus ſum à docto præceptore.

Torpet enim ſanguis, & tabefacit manum.

Maternū ſcelus dilutum est.

Recens enim in ara dei exiſtens

275

Phœbi, purgationibus expulſum est manufactis.

Multus uerò mihi fiat à principio ſermo,

Qui acceſsi innocuo conſortio,

Tempus purgat omnia ſeneſcens ſimul.

Et nunc ex casto ore ſuauiter uoco.
280

Regionis reginam huius Minerua, mihi

Venire in auxilium, poſsidebit uerò ſine hasta

Ipſum, & terram, & Argiuum populum,

Fidelem iuſtè in omnibus ſocium.

Sed ſi in locis regionis Libyſticis,
285

Tritonis circum fluctum genitalis uadi

Ponit rectum & longè ducentem pedem,

Amicis opitulans, ſiue Phlegræam glebam.

Audaciæ dux tanquam uir ſpeculatur,

Venit, audit uerò procul deus exiſtens,
290

Vtcunq; sit mihi horum liberator.

Cho.

Ne te Apollo neq; Minerue robur

Liberet, ut neglectus

Euaneſcas, gaudium nesciens mentis.

Sine ſanguine cibus dæmonum tenebræ,

295

Neq; contrà clames, ſed expuas uerba,

Mihi conuerſus, & conſecratus.

Ap.

Et uiues mihi ſacrificabis, neq; in ara iugulatus.

Hymnum uerò audiens hunc uinctum tuum.

Cho.

Age iam & chorum tangamus, poſtq; muſa odioſam

300

Apparere dedit,

Dicere ſortes contra homines,

Vt distribuat ſeditio ſimul

Statim pœnæ ſciemus eſse.

Hos quidem impuras manus adijcientes.
305

Nulla à nobis ira aſserpit

Innocuos uerò uitam agit,

Quiſquis iniuſtorum, tanquam uir

Manus cruentas occultat,

Teſtes rectæ mortuis his
310

Accedentes uindices ſanguinis,

Ipſi perfectè apparuimus,

Mater simul peperiſti, mater

Nox imprudentibus, & uidentibus,

Pœnam audi. Latonæ filius me ignominioſam facit.

315

Hunc auferens timidum, purgationem

Propriam cædis.

In hoc ſacrificato fit

Cantus uerò, amentia,

Furor, inſania,

320

Hymnus ex furijs,

Vinctus ſine occaſione mentis, mœror mortalibus.

Hanc enim ſortem contrariam

Parca neuit fortiter habere,

Mortis his operationes

325

Incidunt stultæ,

Hos ſequi, donec ſub terram uenerint

Moriens non ualde liber.

In hoc ſacrificato

Hoc carmen, amentia,

330

Furor, inſania,

Hymnus ex furijs,

Cho.

Vinctus mentis ſine occaſione

Tristitia mortalibus.

Exiſtentibus munera
335

Hæc uerò à nobis perfecta ſunt.

Ab immortalibus abſtinere

Manus, ne quis est

Diuifor particeps.

Mouens uestes
340

Sine parte, carens forte conſtitutus ſum.

Domorum enim elegi

Mutationes, quando Mars manſuetus exiſtens amicus

Intenſè perſequentes

Fortem exiſtentem ſimiliter

345

Obſcurabimus ſanguine recenti.

Festinè auferre

Has curas,

Deorum uerò imperfectionem

Meis precibus perficere, neq; ad ſummum uenire.

350

Iupiter enim ſanguine diſtillans odio digna gentem

Loquelam hanc dignam putauit

Opiniones uirorum & ualde ſub æthere

Graues ordinatæ. ſub terra deficiunt inhonorate.

Noſtris impetibus lugubribus,
355

Saltationibus ſanguinolentis pedis.

Admodum uerò capta ex ulnis grauium

Fero pedis uehementiam.

Inbecillia longis curſibus

Membra intolerando detrimento.

360

Cadens uerò non nouit hoc præ imprudentia.

Malum, tale per tenebras uerò odium uolat,

Et tenebroſam aliquam nubem in domo

Vocat fama longè gemens.

Manet enim, potentes uerò

365

Et perfectè malorumq; memores atroces,

Et conſolatione carentes mortalibus

Ignominioſe iniuſte furentes.

Sortis deorum diſsentiere faciunt,

Et ſine ſole lucere difficiles acceſsu

370

Reſpicientibus & uidentibus malè ſimul.

Quis igitur hæc non colet & ueretur mortalium

Audiens meum ius,

Et fatum ex dijs.

Dans finem, eſt uerò mihi
375

Munus antiquum, neq;

Ignominia aſsequor, ſi ſub terra

Ordinem habens & obſcuras tenebras.

Min.

Procul exaudiui rumoris uocem

Ab Scamandro accenſam,

380

Quam uidelicet Achiuorum duces, & primarij

Captarum rerum ſortem magnam

Distri buerunt robur ipſum omnino mihi

Electum donum Theſei filijs.

Inde perſequens ueni indomito pede.

385

Sine alis abſorbens sinum Aegidis,

Pullis robustis hoc coniugans uehiculum,

Et nunc uidens hanc conuerſationem terræ,

Timeo quidem nihil, admiratio adeſt in oculis.

Quiſnam tandem eſtis? omnibus uerò in comūne dico.
390

Simulacrum uerò meum huic miti hoſpiti,

Vosq; ſimiles nulli generi Spartanorum,

Neq; inter deas uisis à dijs,

Neq; in mortalibus ferendæ formæ.

Dicere deformem exiſtentem propinquos malè.
395

Procul à iuſtis Themis uerò abſtinet.

Cho.

Intelliget compendioſe Iouis filia.

Nos enim ſumus Noctis nigræ filiæ,

In domo terræ ſanè Hylæ uocatæ.

Min.

Genus quidem noui, ſamasq; eiufdem nominis.
400

Cho.

Vltiones quidem meas intelligite ſtatim.

Mi.

Intelligere ſanè, ſi diceret quis ſermone aperto.

Cho.

Mortalium interfectores ex ædib. expellimus.

Mi.

Et huic mortuo is finis eſt cædis?

Cho.

Quando gaudere nequaquam putat.
405

Mi.

Tales certè huic hortatur fugas.

Cho.

Interfector matris eſse dignum putauit.

Mi.

Nullius aliæ neceſsitatis timens iram.

Cho.

Tale uidelicet stimulu tanq; matre interficere.

Mi.

Duobus exiſtentibus, dimidium ſermonis adeſt.
410

Cho.

Sed iuſiurandum non ſuſcepit, non dare uult.

Mi.

Audire iuſtos magis quàm agere uelis.

Cho.

Quomodo doce, non enim indiges ſapientib.

Mi.

Iuramentis quæ non iuſta ſunt dico non uincere.

Cho.

Sed argue, iudica uerò rectam iuſticiam.
415

Mi.

Certè ſi in me uertatur finis cauſæ.

Cho.

Quomodo non colentes dignum à dignis?

Mi.

Quid adhæc uerò dicere ò hoſpes uiciſsim uis?

Dicens uerò regionem, & genus, & calamitates

Tuas, deinde ultoris uituperium.

420

Si confisus iuſticiæ, statuam hanc

Pergis cuſtodire, propè meam aram.

Grauis ſupplex in modis Ixionis.

His reſponde omnibus docilis mihi.

Ore.

Regina Minerua, primo ex poſtremiſ
425

Tuis uerbis curam abſtuliſti magnam.

Non ſum parricida, neq; habet ſcelus,

Ab hac manu tuum collocamus simulacrum.

Si quum horum tibi dicam magnum,

Mutum eſse maledicum conſuetudo eſt.
430

Poſtquam à uiro ſanguinis expiatore

Cædes cruentam iuuenem animantem.

Diu ab alijs hoc conſecramus

Domibus, & animantibus, & liberis meatibus.

Hanc uerò curam dico procul.
435

Genus uerò meum ut ſe habet intelliges citò.

Argiuus ſum, patrem pulchrè inquiris,

Agamemnomem uirorum nautarum gubernatorem,

Cum quo tu Troiam carentem urbe Ilium urbem

Feciſti, ille interfectus eſt non pulchrè rediens
440

Domum, ſed ipſum nigra mens mea

Mater interfecit uarijs capturis,

Occultatis lauacrorum teſte cæde.

Et ego disceſsi, ante tempus fugiens cædem.

Interfeci matrem, non negabo,
445

Contrarijs pœnis chariſsimi patris.

Horum uerò communiter fuit Loxias in cauſa,

Dolores aduocans ſtimulos cordi.

Niſi cohibuiſſem qui in cauſa fuerunt.

Tu uerò iudica ſi iuſtè, ſiue non,
450

Agens hæc, te ubique laudabo.

Min.

Facinus maius quàm putet quis hoc,

Mortalis, iudicare, neq; tamen mihi fas,

Cædes disce:rnere iracundæ pœnæ,

Alias, tu quidem perfectus ætate tamen

455

Supplex ueniſti purus innocuus domum.

Tamen te inculpatum eligo ciuitati.

Ipſæ uerò habentes fatum non tempeſtiuum,

Et non aſsequutæ negotium ferens uictoriam,

Secedant rurſum, ex conſilio ſanies
460

In ſolum cadens intolerabilis grauis morbus.

Talia quidem hæc ſunt, licet ambobus manere.

Mittere uerò mala ſigna non poſsum.

Poſtquam negocium huc mandauit hoc

Cædis iuratæ iudices electos,
465

Ius in omne tempus ego ponam.

Vos uerò teſtimonia & signa

Vocatis auxiliatoria, iuramenta iuſticiæ

Indicans meorum ciuium optima

Veniam, disce:rnere hoc negocium uerè,
470

Iuſiurandum tranſgredientes nullum iuſtum mente.

Cho.

Nunc euerſiones nouarum legum, ſi

Tenuerit iuſticia, uel detrimentum huius parricidæ

Omnes iam opus opportunitate conſociabit mortales.

Multæ uerò peſses adhærebunt uerè puerorum leſiones

475

Parentibus, poſtea in tempore rurſum ſpeculatorum

Menadum horum aſserpet ira mortalium.

Omne fatum dixiſti. intelliget uerò alius aliunde,

Aduocans mala propinquorum,

Quies, ſolutioq; laborum non amplius firma,

480

Miſeros aliquis fruſtra conſolabitur

Neq; quis uocet

Calamitate paratus,

Hoc uerbum dicens,

Heu iuſticia,

485

Heu ſedesq; furiarum.

Fortaſsis hæc, pater,

Aut mater recenter perpeſsa,

Miſericordia afficietur,

Poſtquam cadit domus iuſtè.

490

Sic erit grauitatem & mentis ſpeculantem

Timet ſedentem. conducit

Sapere præ luctu.

Quis uerò nihil in luce

Cor alens,

495

Aut urbs mortalis?

Similiter amplius colet iuſticiam.

Neq; liberam uitam,

Neq; ſubditam laudabis.

Omni quidem tali robur
500

Deus præbet, alia

Alia præbent, temperatum uerò uerbum dico.

Imprietatis uerò contumelia natus tanquam uerè,

Ex ſanitate mentis omnibus uerò amica eſt

Multum optata felicitas, omnino ſanè dico

505

Reuereri iuſticiæ aram, neq; ipſum

Videns lucrum impio

Pede calcando uilipendas.

Pœna ſequitur,

Proprius manet finis.
510

Ad hæc quilibet parentum

Cultum bene primariorum

Et hoſpitales domuum curas

Reuereatur.

Ex quibus ſine necesſitate,

515

Iuſtus exiſtens non infelix erit.

Pernicioſus nunquam erit.

Audacem uiciſsim dico tranſgreſsionem.

Sæpè omnino conſuſum ſine iuſticia,

Cum uiolento tempore conſtitueret,
520

Integumentum cum acceperit labor

Laceratas antennas.

Cho.

Vocat nihil audientes

Mediæ malæ ſorte.

Ridet dæmon hominem inconſideratum.

525

Hunc nunquam iactantem uidens impotentibus

Pœnis uinculum,

Neq; ſuper exiſtentem faſtigium

In uita priore felicitate anchoræ iuſticiæ proijciens.

Perijt imploratus perditus.

530

Mi.

Clamita præco, & exercitum conuoca.

Siue igitur penetrans Tyrrhenica

Tuba mortalis ſpiritus plena,

Altus clamor appareat exercitui,

Impleto hoc conciliabulo

535

Tacere iube, & intelligere mea iura,

omnem urbem in tempus.

Et horum commodo bene cognoscetur iuſticia.

Cho.

Rex Apollo impera illis quos habes.

Quid huius negotij es particeps? dic.
540

Ap.

Testificaturus ueni & enim domorum

Supplex is uir, & ædis contubernalis

Meæ, cædis uerò huius expiator ego ſum,

Et patrocinaturus, ipſe cauſam habeo,

Matris huius cædis. tu introduc
545

Quemadmodum ſcis, hanc absoluens cauſam.

Mi.

Vestrum sermo, introduco cauſam,

Actor prior à principio dicens,

Sit rectè negocii præceptor.

Cho.

Multæ quidem ſumus, dicemus uerò compendioſe.
550

Verbum uerò ad uerbum reſponde uiciſsim ponens.

Matrem dic primò ſi interfeceris?

Ore.

Interfeci. nullæ ſunt huius rei inficiæ.

Cho.

Vnum quidem iam trium certaminum.

Ore.

Non dispoſito iactas hunc ſermonem.
555

Cho.

Dicere quidem oportet quomodo interfeciſti.

Ore.

Dico, enſi tracta manu ceruicem ſecans.

Cho.

Ab hoc perſuaſus, conſilijq; huius.

Ore.

Huius oraculis testimonium præbetur mihi.

Cho.

Vates iuſsit te matrem interficere?
560

Ore.

Et hunc ſemper fortunam non accuſo.

Cho.

Sed ſi te corripiat enſis dices fortè.

Ore.

Conſisus ſum, auxilium ex ſepulchro miſit pater.

Cho.

Mortuis nunc conſiſus es matrem interficiens.

Ore.

Duorum enim habuit impetus ſcelerum.
565

Cho.

Quomodo doce iudices hæc.

Ore.

Interficiens patrem meum occubuit.

Cho.

Tu quidem uiuis. hæc libera eſt à cæde.

Ore.

Quid non illam uiuentem impulisti fuga?

Cho.

Non erat conſanguinea uiri quem interfecit.
570

Ore.

Ego uerò matris meæ in ſanguine.

Cho.

Quomodo te nutriuit ò ſcelerate intra

Singulum, contemnis matris carum ſanguinem?

Ore.

Iam tu testificare, narra mihi

O Apollo, ſi ipſam iuſtè interfecerim,
575

Facere quemadmodum licet non inficiamur.

Sed ſi iuſtè aut non tuæ menti

Videtur is ſanguis, iudica ut hic narrem.

Ap.

Dicam ad uos magnum Minerue

Inſtitutum iuſtè, uates cum sim, non mentiar.
580

Nunquam dixi in thronis fatidicis

Non de uiro, muliere, & urbe

Quod non iuſserit cæleſtium pater Iupiter.

Iuſtum quidem hoc eſt, quantum potest intelligere.

Conſilium iubeo uos audire patris.
585

Iuſiurandum enim Iouis non amplius potens eſt.

Cho.

O Iupiter quo dicis tu, hoc oraculi præbuit!

Dicit Oreſti huic patris cædem

Agentem matris nequaquam honores distribuere.

Ap.

Non enim hunc uirum mori generoſum
590

Iouis datis ſceptris honoratum,

Et hæc à muliere, non bellicoſis

Arcubus, longè iaculantibus, tanquam Amazonis.

Sed audiuit Pallas, hiq; ſedentes

Calculo de hoc negotio disce:rnere debent.
595

Ab exercitu enim ipſum adeptum

Sæpè meliora conſilijs

Tranſienti lauacra, in fine

Pallium occultauit in rotunda

Percutit uirum ligans ueste artificioſa.
600

Sic enim uobis uiri mors dicta eſt,

Honorandi ductoris exercitus nauium.

Ap.

Hanc talem dixi ut intelligat populus,

Quemadmodū ordinatum est patrocinari hac cauſam.

Cho.

Patris ueneratur Iupiter fatum, tuo ſermone

605

Ipſe ligauit patrem ſenem Saturnum.

Quomodo hæc his non contrario dicis?

Vos uerò audire hoc ego testificor.

Ap.

O omnino inuiſæ belluæ odium deorum,

Has quidem pedicas ſoluite, hoc & remedium,
610

Et ualde magna machina ſolutoria.

Viri postquam ſanguinem hauſit puluis

Semel mortui, nulla est reſurrectio.

Horum incantationes non fecit pater

Meus, alia uerò omnia ſuſq; deq;
615

Vertens facit nihil anhelo furore.

Cho.

Vide quomodo iudices fugere hunc.

Matris ſanguinem propinquum effundens humi

Deinde Argis paternas inhabitabit ædes?

Quibus utens popularibus aris?
620

Quænam purgatio contubernalium ſuſcipiet?

Ap.

Illud quoq; dicam, & intellige quàm rectè dicam.

Non est mater nominati pueri

Parens, nutrix uerò fœtus recenter ſati.

Parit uerò uterum ferens, hæc uera hoſpita hoſpiti
625

Seruauit ramum, quibus ne noceat deus.

Signum tibi huius ſermonis ostendam.

Pater eſse potest ſine matre.

Testis adest puella Iouis Olympij,

Neq; in tenebris uteri nutrita.
630

Sed talem ramum nullus pariet deus.

Ego uerò Pallas aliaq; ut ſcio,

Tuam urbem, & exercitum faciam magnum.

Et hunc miſi tuarum domorum contubernalem,

Vt fidelis sit in omni tempore.
635

Et hunc adipiſceris ſocium dea,

Et hos deinde, & hæc uerò ſemper custodiet.

Amare hæc fidelia hos fatos oportet.

Mi.

Iam iubeo hos pro ſententia ferre

Calculum iuſtum, tanquam fatis dictorum.

640

Cho.

In nos omne iaculum immittitur.

Specta uerò ut audia quomodo certamen decernetur.

Mi.

Quid enim, à nobis quo facies irreprehenſa ero?

Cho.

Audiuiſtis, audiuistis, in corde uerò

Suffragium ferentes, iuſiurandū reueremini hoſpites.
645

Mi.

Audiat iam legem populus Atticus.

Primò decernite pœnas ſanguinis ſuſi.

Erit reliquum Aegio exercitui,

Semper hoc cuiq; conciliabulum.

Pagum Areum Amazonum ſedem,
650

Scenasq;, quando uenerunt Theſei contra inuidiam

Bellum gerere & urbem nouam urbem,

Hanc excelfiturrim eleuarunt tunc.

Marti uerò ſacrificarunt, inde est denominata

Petra Pagus Arius, in hoc uerò cultus
655

Ciuium, metusq; conſanguineus non iniuria afficere,

Obtinebit, hoc die & ſimul ſecundum prudentiam

Horum ciuium non contemnentium leges.

Malis fluctibus & luto aquam

Limpidam inquinans nunquam inuenies potum.
660

Neq; liberum, neq; ſubditum

Ciuibus comprimentibus conſulo te eſse.

Et non omnem grauitatem eijcere ex urbe.

Quis ueritus nihil iuſtus est mortalium?

Talem iure cultum timentes,
665

Præsidiumq; regionis & urbis ſalutem

Habebit, qualia nullus hominum habet.

Neq; apud Scythas neq; in locis Pelopis.

Lucrum illibatum hoc conciliabulum,

Reuerendum, animosum, pro dormientibus
670

Cuſtodiam uigilantis terræ conſtituo.

Hanc meis porrexi admonitionem

Ciuibus in posterum. dirigere uerò oportet,

Calculumq; eligere, & cauſam disce:rnere,

Verentibus iuſiurandum, dictus est ſermo.
675

Cho.

Attamen hunc cœtum terræ

Conſultor ſum nequaquam ignominia afficere.

Ap.

Et ego oracula mea & Iouis

Timere iubeo, neq; ſterilia condere.

Cho.

Sed ſanguinolenta facta non aſſecutus colis.
680

Vaticinationes non amplius castas uaticinaberis manens.

Ap.

Certè pater fallitur conſilijs,

Primis cædibus Ixionibus.

Cho.

Dicis. ego non aſsecuta iuſticiam

Cum atroci regione conuerſabor rurſum.
685

Ap.

Sed cum iuuenibus & ſenibus

Dijs honoris expers eris, ego uerò uincam.

Cho.

Talia patraſti & Pheretus in ædibus.

Moiras ſecisti iugulari.

Ap.

Nempe iuſtum colentem beneficijs afficere,
690

Aliis tanquam indigens eſset.

Cho.

Tu antiquas dæmonas corrupiſti,

Vino fefelliſti antiquas deas.

Ap.

Tu uerò non fortè habens cauſæ finem,

Mihi ſtilum nihil grauem inimicis.
695

Cho.

Postquam equitat iuuenis contra me uetulam,

Expecto ſubditum eſse iuſticiæ,

Tanqnam ambigua exiſtens iraſcor urbi.

Mi.

Meum opus eſt ultimam in cauſam iudicare.

Suffragium hoc ego Oreſti proponam.
700

Mater enim non illa eſt quæ me genuit.

Marem laudo ubique præterquam ſi ducat uxorem

Omni animo admodum ſum patris.

Sic præfero mulieris mortem,

Virum interficientis domorum ſpeculatorem.
705

Vincit Oreſtes & ſi iudicata ſint eſse æqualia ſuffragia,

Eijciant citò ex urnis ſortes,

Quibuſcunq; iudicum commiſſus & finis iſte.

Cho.

O nox nigra mater uides ſanè hæc,

Ore.

Nunc mihi laquei finis, aut lucem uidere.
710

Cho.

Nobis eiſcere, aut primos honores distribuere.

Ap.

Mittite eiectiones rectè ſuffragiorum ò hoſpites.

Non enim iniusticia afficere cultores in diuiſione licet.

Sententia abſente detrimentum fit magnum,

Iaciens ſuffragium unum domum direxit.
715

Mi.

Vir iste effugit cauſam ſanguinis,

Aequalis est sortis numeratio.

Or.

O Pallas, ò ſeruatrix mearum ædium,

Et terra paterna priuati, tu

Conſtituſti me, & aliquis Græcorum dicet
720

Argiuus uir rurſus in rebus

Habitat paternis Palladis Loxiæq;

Gratia, & omnia perficientis tertij

Seruatoris qui reueritus est paternum fatum

Seruat me matris has patronas uidens.
725

Ego huic regioni & tuo exercitui

In reliquum omne tempus plenam

Iurans in fœdere sanciendō, nunc abeo domum,

Ne aliquem uirum gubernatorem terræ

Venientem emittat ornata hasta.
730

Nos ipſi exiſtentes in ſepulchris tunc,

His nunc mea iuramenta tranſgredientibus,

Impotentibus agemus malis actionibus,

Vias ignauas & ab auibus meatus

Ponentes, tanquam illis curæ sit labor.
735

Dirigentibus uerò hanc urbem Palladis

Honorantibus ipſam ſemper ſocia hasta,

Ipſis nos ſumus propitij.

Vale & tu & patronus populus,

Certamen inuitabile aduerſarijs habes,
740

Salutemq; uictori ſuam hasta.

Cho.

O dij iuuenes antiquas leges

Euertiſtis, & ex manibus cepiſtis me.

Ego uerò ignominioſa ſum miſera iracunda,

In hac terra, heu heu heu, luctuoſam
745

Mittens cordis lachrymam, heu.

Terræ intolerabile, Lichen ſine ſolijs carens liberis heu

Heu cauſa campum impellens,

Mortalium interfectrices maculas in regionem iactabit.

Lugeo. quid faciam? ſiam. intoleranda
750

A ciuibus paſsa ſum, heu admodum

Puellæ infelices noctis ignominioſæ.

Mi.

Aeschylus, Die Eumeniden: German translation (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Die Eumeniden: German translation. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1919–1923.) — 213 focus

So leugnet ihr der Aphrodite Macht und Amt,

die doch des Lebensglückes köstlichstes beschert?

Der Liebestrieb, der Mann und Weib zusammenführt,

hält in der Pflicht der Ehe fester als ein Eid.

Wenn du's den Menschen also nachsiehst, dafs sie sich

220 einander morden, nicht einschreitest, nicht bestrafst,

so sag' ich, den Orestes zu verfolgen hast

du auch das Recht verloren, denn das eine nimmst

du bitter ernst, und andren offenkundigen

Verbrechen find' ich dich recht lässig. Doch es wird

in diesem Falle zwischen uns ein Schiedsgericht

entscheiden, das Athenas Weisheit leiten wird.

Chorführerin.

225 Ablassen von Orestes werd' ich nimmermehr.

Apollon.

So geh' und jag' ihn; hetze dich noch weiter ab.

Chorführerin.

Auch nicht mit Worten schmäl're meine Würde mir.

Apollon.

Ich deine Würde? Auch geschenkt nähm' ich sie nicht.

Chorführerin.

Mag sein; du bist gewaltig in dem Reich des Zeus.

230 Doch ich, mich ruft das Mutterblut zum Rachedienst:

ich hetze den Orestes und ich spür' ihn aus.

Apollon.

Und ich, ich wehr' es: meinen Schützling mach' ich frei:

wer einen Mörder reinigt und ihn hinterher

im Stiche läfst, der büfst es bitter, Mensch und Gott.

Chor zieht seitlich in wilder, ungeordneter Hast ab. Apollon verschwindet. Der Tempel schliesst sich. Pause; es wird der Schauplatz für die nächste Scene hergerichtet. Die Hinterwand stellt mit ihrer Tempelfront nun den Burgtempel von Athen dar. Ziemlich weit vor ihm steht ein altertümliches Bild Athenas; daneben ein Altar.

Orestes
kommt von der Seite, setzt sich zu Füssen des Bildes, das er umfafst.

235 Herrin Athena, auf Apollons Weisung bin

ich hergekommen. Ein landflücht'ger Mörder fleht

um gnäd'gen Schutz. Doch braucht es keiner

Reinigung.

Entsühnt sind meine Hände; längst verflogen ist

der frische Schauder; abgegriffen im Verkehr

mit vielen Häusern und mit manchem Wandersmann,

240 den irrend über Länder, über's Meer ich traf.

So komm' ich trauend auf Apollons Seherwort

zu deinem Hause, Göttin: hier an deinem Bild

erwart' ich die Entscheidung, heische hier mein Recht.

Chor
zieht geordnet auf der Spur des Orestes ein.

Chorführerin.

Hussa, da haben sicher wir des Flüchtlings Spur.

Nur vorwärts, folgt der Fährte stummberedtem Ruf.

245 Uns weisen wie dem Bluthund, der das kranke Wild

verfolgt, die Tropfen schwarzen Schweiſses unsern Weg.

Schon fliegen uns die Flanken von der langen Jagd

erschöpft, denn jeder Winkel Land's ist abgesucht,

und mit des Schiffes Schnelle trug uns über's Meer

250 der rächenden Verfolgung fittigloser Flug.

Jetzt aber, hier, hier irgendwo liegt er geduckt,

von Menschenblute weht uns süſse Witt'rung an.

Aufgepaſst,

Chor.

255 umgeschaut, ausgeschaut,

daſs nicht entweiche,

heimlich sich rette,

straflos bleibe

der Muttermörder.

Da ist er, da sitzt er und glaubt sich geborgen,

umklammert der Göttin, der Himmlischen Bild,

260 und wähnet zu rechten mit uns um die Schuld.

Das gilt nicht.

Mutterblut,

vergossen, verronnen im Staube

wehe,

wer tilgt es?

Nein, aus dem Leib dir saug' ich zum Entgelt

265 roten lebendigen Saft,

schlürfe den scheuſslichen Trank,

und als lebendigen Schatten schlepp' ich dich

hinunter zum Gerichte.

Da büfsest du die Sünde

des Muttermordes.

Und sehen sollst du: jeder Mensch, der sich verging

270 an Göttern, am Gaste,

am Haupte der Eltern,

ein jeder büfset drunten seine Schuld gerecht.

Es waltet im Schoſse der Erden

der Sterblichen mächtiger Richter,

der Herr im Reiche des Todes.

275 Allsehend bucht er jede Schuld.

Orestes.

Gar manche Vorsicht hat mein Unglück mich gelehrt,

die Reinheit nicht zu trüben, und so weiſs ich auch,

wo Rede ziemt, wo Schweigen. Hier ermächtigt mich

das Wort zu nehmen eines weisen Lehrers Spruch.

280 Das Blut vertrocknet an den Händen und verraucht,

des Muttermordes Flecken werden abgespült.

Denn da es frisch war, ward des Bluts Besudelung

an Phoibos' reinem Herde durch den sühnenden

Blutstrom des Opfertieres von der Hand getilgt.

285 Zu lang ist's aufzuzählen, mit wie vielen ich

seitdem verkehrt und keinem Schädigung gebracht.

287 So ist es nicht Entweihung, wenn mit reinem Mund

ich jetzt Athena, dieser Stadt Gebieterin,

anrufe, hilfreich mir zu kommen. Ohne Kampf

290 kann einen Bund'sgenossen sie für alle Zeit

in mir, in meinem Lande, in Argos ganzem Volk

gewinnen, dessen Treue nimmer wanken wird.

Mag fern an Tritons Fluten sie ihr libysches

Geburtsland hegen, schreitend oder ruhend, stets

der Ihren sorgend, mag sie kühn mit Männerblick,

295 mit Feldherrnblick die Wahlstatt der Gigantenschlacht,

das Feld von Phlegra überschau'n, erscheine sie:

dem Götterohr vernehmlich tönt der ferne Ruf;

und bringe sie Erlösung mir aus dieser Not.

Chorführerin.

Nicht soll Apollon noch Athenas starke Hand

300 dich retten. Weichen werden sie von dir. Du musst

hinunter, wo der Seele jedes Lustgefühl

abstirbt, der Leib zum Schatten ausgemergelt wird:

an seinem Blute weidet sich die Höllenbrut.

Wie? Keine Widerrede? Du verachtest uns?

Mein bist du, mir verfielest du, mein Opfertier.

305 Dich schlacht' ich am Altare nicht, du letzest mich

lebendig. Höre jetzt mein Lied: das fesselt dich.

Chorführerin, während der Chor thut, wie ihm befohlen wird.

Auf denn, reicht zum Reigen euch die Hände,

singen wollen wir das grause Lied.

310 unsres Amtes Pflichten zu verkünden,

das wir üben in der Menschenwelt.

Unser Ruhm ist grades Recht zu schaffen.

Wo der Wandel rein, die Hände rein,

kommen nimmer wir mit Zorn und Rache,

315 und in Frieden fliefst das Leben hin.

Aber wer in Sündenschuld wie dieser

eine blut'ge Mörderhand verbirgt,

dem erscheinen wir. Für den Erschlag'nen

zeugen wir in Treuen, von dem Mörder

320 fordern unerbittlich wir sein Blut.

Chor
im Kreise den Orestes umtanzend, die Refrains mit wildestem Tanze.

Mutter Nacht,

höre mich,

Mutter Nacht, du gebarst

mich der Welt des Lichtes,

mich der Welt der Finsternis

zum Gericht.

325 Letos Sohn kränkt dein Recht,

330 raubt das Wild. Mir gehört's

mutterblutbesudelt.

Über dem Opfer, da sprech' ich den Spruch:

Sinnesbethörung,

Sinnesverstörung,

Seelenqual.

Das ist der Rächenden Zaubergesang,

fesselt die Seele

ohne der Laute Schall,

dörret dem Menschen das Mark im Gebein.

Mir beschied diesem Amt

unbeschränkt

335 vorzustehn

ew'ge Weltenordnung.

Wo ein Mensch im Sündenrausch

Blut vergiefst, folg' ich ihm.

Selbst der Tod giebt ihm nicht

340 seine Freiheit wieder.

345

Über dem Opfer, da sprech' ich den Spruch:

Sinnesbethörung,

Sinnesverstörung,

Seelenqual.

Das ist der Rächenden Zaubergesang,

fesselt die Seele

ohne der Laute Schall,

dörret dem Menschen das Mark im Gebein. ..

Seit ich ward, darf ich mich

dieser Amtsgewalt berühmen.

350 Doch die Himmelsgötter bleiben

meinen Händen unerreichbar.

355 Niemand teilt meinen Tisch. Rebensaft und Festgewand

muſs ich ewig missen.

Häuser zu stürzen, Geschlechter zu löschen

ist unser Beruf.

Wo blutiger Mord,

gleifsender Heuchler, am Freund sich vergreift -

hussa, zur Hatz

wie hurtig er sei,

wie heifs sein Blut:

wir machen ihn kalt.

360

Einen Gott hatte Zeus

hinterzogen meiner Ahndung,

und zu weigern was ich wünschte,

zu versagen die Verfolgung,

wies er fort unser bluttriefend widerlich Geschlecht

365 aus dem Himmelshause.

Häuser zu stürzen,

Geschlechter zu löschen

ist unser Beruf.

Wo blutiger Mord,

gleifsender Heuchler, am Freund sich vergreift -

hussa, zur Hatz

wie hurtig er sei,

wie heifs sein Blut:

wir machen ihn kalt.

Strebt auch stolz wolkenhoch der Menschenruhm.

Schwinden muſs er, schrumpfen muſs er

schimpflich nieder auf den Grund,

370 wenn wir kommen, schwarze Mäntel schleppend,

375 wenn um ihn gift'ge Zauberkreise

unsre Füfse schlingen.

Wir jagten so lange, wir sprangen so weit;

die Knie sind steif; plump und schwer

schlägt auf der Tritt:

so schlägt die Rache zu Boden.

Ahnungslos spürt er nicht der Schande Nah'n.

Dumpfer Blindheit nächt'ge Hülle

wird dem Sünder seine Schuld.

Doch die Menschen flüstern zu einander

schaudervoll: „Über diesem Hause

380 lagern schwarze Schatten".

Wir jagten so lange, wir sprangen so weit,

die Knie sind steif, plump und schwer

schlägt auf der Tritt:

so schlägt die Rache zu Boden.

(Das letzte Strophenpaar ruhiger, mehr zum Publikum.)

Er wartet auf uns;

wir wissen den Weg,

wir finden das Ziel,

vergessen nie die Schuld.

Wir sind die Erhab'nen.

Uns rührt kein menschliches Bitten.

Wir üben ein Amt

ohn' Ehren und Würde

385 verbannt von den Göttern

in brauende Dünste

des ewigen Dunkels,

unnahbar, unerfindlich

wackerem Auge wie blödem.

Welch' sterblicher Mensch

empfindet nicht Scheu,

390 empfindet nicht Furcht,

wenn dieses Lied er hört.

Die göttliche Satzung

ist ewig, unverbrüchlich.

Wohl ist mir ein Amt

altheiliger Würde

verliehen. Mit nichten

entbehr' ich der Ehre,

395 trotz Schauder und Grausen

der sonnenlosen Schlüfte,

drunten, da einsam ich hause.

Athena
kommt eilig von der Seite auf die Bühne.

Fern am Skamandros hab' ich einer Stimme Laut

vernommen, die nach mir verlangte. Beuteland

400 war ich beschäftigt zu vermessen, das für mich

zu grundverwachs'nem Vollbesitz für alle Zeit

die Führer und Vertreter des Achäerheers

als reichbemess'nen Siegesanteil ausgewählt,

der beiden Theseussöhne stolzen Ehrensold.

Von dort bin ich gekommen; leichten Schwunges schritt

404 mein Fuſs, und statt der Flügel schwoll der Aegis

Bausch.

406 Nun treff' ich sonderbare Gäst' in meinem Land

und keine Furcht, doch Staunen weckt der Anblick mir.

Wer seid ihr? Alle frag' ich gleichermafsen so,

den Fremdling, der im Schutze meines Bildes sitzt,

410 und euch, die keinem Lebewesen ähnlich seht,

kein Gott hat euch im Kreis der Götterfrau'n er-

blickt,

noch gleichet eure Bildung menschlicher Gestalt.

Doch wer da selber wohlgebildet andre schmäht,

nimmt sich heraus, was jede Billigkeit verwirft.

Chor.

415 Tochter des Zeus, in Kürze geb' ich dir Bescheid.

Wir Schauerlichen stammen von der Mutter Nacht;

die Flüche heiſst man drunten uns in unsrem Reich.

Athena.

Nun wohl, Geschlecht und Namen kenn' ich jetzt

von euch.

Chorführerin.

Gleich wirst du unterrichtet auch von meinem Amt.

Athena.

420 Ich werd' es, wenn ihr deutliche Belehrung gebt.

Chorführerin.

Den Menschenmörder jagen wir aus seinem Haus.

Athena.

Zu welchem Ziele führet des Verfolgten Flucht?

Chorführerin.

Wohin von Freud' und Hoffnung nie ein Schimmer

dringt.

Athena.

Auch diesen Mann bedräut ihr mit der wilden Jagd?

Chorführerin.

425 Ja. Seine Mutter hat zu morden er gewagt.

Athena.

That er's in Zwang? aus Furcht vor einer Seele

Grimm?

Chorführerin.

Was giebt es, das zum Muttermorde reizen darf?

Athena.

Ich sehe zwei Parteien, eine hör' ich nur.

Chorführerin.

Er wird nicht schwören wollen: gern beschwör' ich es.

Athena.

425 Recht haben willst du, Recht zu üben sträubst du dich.

Chorführerin.

Wieso? Aus deiner Weisheit Schatz belehre mich.

Athena.

Es darf der Eid dem Unrecht nicht den Sieg verleih'n.

Chorführerin.

So untersuch' und sprich gerecht das Urteil selbst.

Athena.

Des Streits Entscheidung legest du in meine Hand?

Chorführerin.

435 Warum nicht? Dir vertrau' ich, die Vertrau'n ver-

dient.

Athena.

Was hast du darauf zu erwidern, fremder Mann?

Erst nenne Heimat und Geschlecht und deine That,

dann wehre die Bezichtigung des Klägers ab,

wofern du im Vertrau'n auf deiner Sache Recht

440 mein Bild umarmend sitzest meinem Herde nah

und frischvergoss'nen Blutes Reinigung begehrst,

wie einst Ixion, als ein mitleidswürd'ger Mensch.

Auf alles dieses gieb mir bündigen Bescheid.

Orestes.

Herrin Athena, lass' ein schwer Bedenken mich

zuerst beheben, dessen du zuletzt gedacht.

445 Ich heische keine Reinigung, ich bin auch nicht

mit mordbefleckten Händen deinem Bild genaht.

Du kannst dich sicher überzeugen: schweigen muſs

so lange jeder, welchen frisches Blut befleckt,

bis seiner sich ein Mensch erbarmt und sühnend ihm

450 mit frischem Opferblute seine Hände wäscht.

Gereinigt haben längst auch mich in andrem Haus

Tierblut und flieſsend Wasser, wie der Brauch es

heischt.

So bist du dieser Sorge ledig, wie du siehst.

Nun meine Herkunft. Was du fragst, ist bald gesagt.

455 Aus Argos stamm' ich; meinen Vater kennst du gut.

Des Flottenzuges Führer Agamemnon war's,

mit dem du selber Troias Burg dem Boden gleich

gemacht hast. Tod hat ihn betroffen. Nicht zum Heil

ward ihm die Heimkehr. Meiner Mutter schwarzes

Herz

460 sann Tod ihm. Tückisch Fangnetz hüllte seinen Leib,

doch aus dem Bade leuchtete der Mord hervor.

Ich war von Haus verstofsen endlich kehrt' ich heim,

und da erschlug ich meine Mutter, ich gesteh's,

den Tod des lieben Vaters rächend, Blut um Blut.

465 Mit mir gemeinsam trägt Apollon diese Schuld.

Die Qualen, die er malte, wenn die Schuld'gen ich

verschonte, spornten meine Seele zu der That.

Ob recht ich oder unrecht that, entscheide du.

Sprichst du das Urteil, nehm' ich alles dankbar hin.

Athena.

Mit der Entscheidung dieses Handels würde sich

470 zu viel ein Mensch zutrauen, und auch mir gebührt

kein Urteil, wo dem Morde bittre Rache folgt.

Zumal du trotz den voll erfüllten Pflichten doch

bittflehend herkommst, keiner ungesühnten Schuld

Ansteckung bringend. Meine Stadt kann über dich

475 sich nicht beschweren: heilig ist mir dein Gesuch.

Allein auch deine Gegner sind von solcher Art,

daſs man sie ungern abweist. Fällt der Siegesspruch

nicht ihnen zu, so trieft von dem gekränkten Stolz

ein Gift auf unsern Boden nieder, das erzeugt

Miſswachs und arger Seuche schauerlichen Brand.

480 So steht es. Anzunehmen und zu weigern ist

gefährlich gleichermaſsen; ich getrau's mich nicht.

Indes, der Rechtstreit ist einmal vor uns gebracht,

483 so unterbreit' ich die Entscheidung einem Rat

geschwor'ner Richter, die aus meinen Bürgern ich

auswähle, Männer treubewährt, in Ehren grau,

489 abweichend keine Spanne von beschwor'ner Pflicht.

484 Und diese Stiftung setz' ich ein für alle Zeit.

485 Schafft ihr derweilen Zeugen und Belege her

zu eurer Sache rechtlicher Bekräftigung.

Ich komme, wenn ich meines Volkes Würdigste

4VIII erkoren, zum gerechten Wahrspruch wieder her. Ab.

Chor.

490

Neues Recht bricht herein,

wenn die Sache, wenn die Sünde

dieses Muttermörders siegt.

Kommt's dazu, mögen alle Menschen

495 sonder Scheu losen Leichtsinn üben.

Und den Eltern bringt die Zukunft

manchen Schlag des schwersten Schmerzes:

denn ihn schlägt des Sohnes Hand.

500

Folgt dem Streich doch von uns

keine Rache, die wir rasend

ahndeten der Menschen Thun.

Merken wird

jeder allerorten,

wenn er zählt

rings der andern Leiden:

505 unsere Arbeit ruht und feiert,

und vergebens hofft er Hilfe,

sein Vertrau'n auf Rettung trügt.

Wen hinfort Unbill trifft,

510 hebe nicht den Klageruf:

'Hilf mir, Recht, Rache hilf, Urgewalt!"

Freilich, solchen Jammerschrei

heben bald von Missethat

frischverletzt

Mutter hier und Vater dort,

515 denn es stürzt das Recht.

Schauder thut manchmal wohl,

hält in Zucht das trotz'ge Herz.

520 Gut bekommt Mäfsigung, auch aus Angst.

Wer von nichts mehr in der Brust

sich das Herz erschüttern läfst,

der verlernt

bald auch Ehrfurcht vor dem Recht,

Einzelmensch und Staat.

525

Weder unumschränkter Freiheit

noch dem Joch der Herrscherwillkür

gieb den Preis.

Alles hat bei Gott den Vorzug, was die rechte Mitte

hält.

530 Wie verschieden er uns führe, dieser Spruch trifft

immer zu.

Wo die Scheu vor dem Heiligen schwand, kommt

Frevel und Umsturz

535 unfehlbar. Schlichte Redlichkeit

bringt den ersehnten, allwillkomm'nen Segen.

Das beherz'ge für und für:

scheu' dich vor dem Thron des Rechts.

540 Wag' es nie

frevlen Fuſses ihn zu treten, weil Gewinnesgier dich

lockt.

Denn du muſst die Strafe zahlen; nimmermehr ver-

fällt die Schuld.

545 Darum übe der Ehrfurcht Pflicht, zuerst an den

gehorsam ihnen unterthan,

Eltern,

und auch am Fremdling unter deinem Dache.

550

Wer also lebt, so weit nicht Zwang

den Willen hemmt, dem Rechte treu,

wird Segen nicht entbehren,

und ganz unselig kann er niemals werden.

Doch wer des Rechtes Schranken bricht,

nichts schonend, alles wagend,

die Ordnung unterwühlend,

dem sag' ich es voraus, er wird's erfahren:

555 sein Segel muſs er reffen,

wenn ihm der Sturm die Rae zerbricht.

Mühselig wird die Fahrt.

Die Flut der Brandung ihn erfafst

und reiſst ihn fort. Da ruft er laut.

Doch taub sind ihm die Götter.

560 Die Hölle lacht des heiſsen Menschentrotzes,

der solches nimmer sich versah.

Er müht und plagt sich mürbe:

das Riff umschifft er nicht.

Ein langes Leben stand sein Glück erhaben:

jetzt an des Rechtes Felsen

zerschellt es; er versinkt ins Nichts.

565 Kein Auge weint ihm nach.

Mittlerweile ist die Bühne für die Verhandlung hergerichtet. Bänke für die Richter, ein Tisch mit zwei Urnen für die Abstimmung sind hereingebracht; Orestes nimmt auf der einen Seite den Platz des Verklagten ein, der Chor auf der andern den des Klägers. Athena zieht an der Spitze der zum Richteramte berufenen Männer und Greise ein, ihr zur Seite ein Herold; Bürger drängen sich als Zuhörer heran. Die Richter setzen sich; Athena nimmt den Platz des Vorsitzenden ein.

Athena.

Jetzt gieb das Zeichen, Herold, weise jedermann

an seinen Platz, und der Drommete Tuskererz,

beseelt von Menschenodem, schmettre das Signal

allübertönend, Ruh' gebietend allem Volk.

570 So sollen auch in Zukunft meine Richter, soll

mein ganzes Volk, wenn dies Gericht zusammentritt,

schweigen und horchen, daſs in ungestörtem Gang

zu sich'rer Urteilsfindung die Verhandlung führt.

Apollon erscheint auf dem Platze des Verklagten neben Orestes.

Apollon, wo du Herr bist, schalte, wie du willst,

575 doch hier, sag' an, was geht dich dieser Handel an?

Apollon.

Ich kam als Zeuge (denn auf meinen Beistand hat

Anspruch der Angeklagte, weil er nach der That

an meinem Herde Schutz gesucht, um Reinigung

mich angefleht und sie bei mir gefunden hat)

und auch als Mitverklagter: seinen Muttermord

580 hab' ich veranlaſst. Leite die Verhandlung ein,

Athena, find' in deiner Weisheit den Entscheid.

Athena.

Ihr habt das Wort. So leit' ich die Verhandlung ein.

Denn in die Sache führt der Kläger grades Wegs

die Richter ein, wenn er zuerst zu Worte kommt.

Chorführerin.

585 Unser sind viel, doch wenig Worte machen wir.

Gieb du auf unsre Fragen Antwort Schlag auf Schlag.

Zuerst denn: hast du deine Mutter umgebracht?

Orestes.

Ihr Mörder bin ich, ich bestreit' es keineswegs.

Chorführerin.

Drei Gänge hat das Ringen; einmal warf ich dich.

Orestes.

590 Noch lieg' ich nicht am Boden, und du jubelst schon?

Chorführerin.

Nun muſst du aber sagen, wie du sie erschlugst.

Orestes.

Ich sag' es. In die Kehle stieſs ich ihr das Schwert.

Chorführerin.

Wer hat dich angestachelt? Wessen war der Rat?

Orestes.

Apollons Spruch. Hier steht er und bezeugt es mir.

Chorführerin.

595 Zum Muttermord geraten hat der Sehergott?

Orestes.

Er that es, und bis heute hab' ich's nicht bereut.

Chorführerin.

Du wirst schon anders reden, wenn dein Urteil fällt.

Orestes.

Ich hoffe, Beistand schickt der Vater aus dem Grab.

Chorführerin.

Auf Tote hoffst du? Wohl; die Mutter starb durch dich.

Orestes.

600 Sie war belastet mit zwiefacher Sündenschuld.

Chorführerin.

Belehre deine Richter, wie du das verstehst.

Orestes.

Sie schlug den Gatten, und sie schlug den Vater mir.

Chorführerin.

Nun aber lebst du; sie ist frei durch deinen Mord.

Orestes.

Weswegen habt ihr sie im Leben nicht verfolgt?

Chorführerin.

605 Es war kein blutsverwandter Mann, den sie erschlug.

Orestes.

Ich aber bin mit meiner Mutter blutsverwandt?

Chorführerin.

Mordbube, die dich unter ihrem Herzen trug?

Des Mutterblutes Lebensquell verläugnest du?

Orestes.

Jetzt bitt' ich um dein Zeugnis. Rechtsbelehrung gieb,

610 Apollon, ob ich zu dem Mord ein Recht besaſs.

Begangen hab' ich's, das ist wahr, das leugn' ich nicht,

doch ob berechtigt oder nicht der Totschlag war,

gieb dein Gutachten. Dem Gerichte künd' ich's dann.

Apollon.

Vor euch, die Pallas zu dem hohen Richteramt

615 erwählt hat, will ich sprechen, wie das Recht verlangt.

Ich bin ein Seher: laut're Wahrheit sag' ich euch.

Kein Wort hab' ich von meinem Sehersitze je

gesprochen, Männern, Frauen, Staaten kündigend,

das mir nicht Zeus, der Vater der Olympischen,

620 geboten hatte. Wohl erwägt es, welch' Gewicht

dadurch in unsre Schale fällt. Ich rat' euch, folgt

dem Schluſs des Vaters: Zeus ist stärker als ein Eid.

Chorführerin.

Auf Zeus' Eingebung willst Orestes du den Spruch

verkündet haben, daſs er, um des Vaters Tod

zu rächen, seine Mutter ganz verleugnete?

Apollon.

625 Es ist doch nicht dasselbe, wenn ein Mann, ein Held,

ein König stirbt, dem seine Würde Götterhuld

verliehen hat, von Weiberhand, und nicht im Kampf,

wie fernen Feind die Amazone niederstreckt,

nein, so wie ich es euch beschreibe, die ihr hier

630 das Urteil fällen werdet über diesen Streit.

Er kehrte von der Heerfahrt heim; das meiste war

ihm wohlgelungen; gleifsnerische Freundlichkeit

632 der Gattin gab ihm Willkomm; führte zu dem Bad

den Wegemüden; als er aus der Wanne steigt,

633 hält eines Riesentuches Hülle sie bereit,

verstrickt den Gatten in das ungeheure Netz

635 und haut ihn nieder. Also fand den Tod der Held,

der ruhmgekrönte, der Hellenenflotte Fürst.

So wollt' ich das erzählen, Pallas, um den Zorn

des Volks zu reizen, das du zum Gericht beriefst.

Chorführerin.

640

Zeus schätzt den Tod des Vaters höher, wie du sagst.

Doch seinen eignen Vater Kronos hat er selbst

gefesselt. Darin ist ein offner Widerspruch.

Ihr habt's gehört, ihr Richter, Zeugen seid ihr mir.

Apollon.

645 Ihr schnödes, gottverhafstes, scheuſsliches Gezücht.

Die Bande kann er lösen. Nicht auf ewig ist

verschlossen der Versöhnung und Erlösung Weg.

Doch wenn des Menschen Lebensblut einmal der Staub

gesogen hat, so steht der Tote nimmer auf.

650 Dafür hat auch mein Vater keines Zaubers Kraft

erfunden; alles andre schafft er leichter Hand,

erhebend, stürzend, stellend an den alten Platz.

Chorführer.

Dann sieh, wie den Orestes du befreien willst:

vergossen hat er seiner eig'nen Mutter Blut,

soll er in Argos wohnen, seinem Vaterhaus?

655 Steht dort ein Altar, wo er opfern dürfte? Kann

Weihwasser je ihm bieten seiner Sippen Kreis?

Apollon.

Auch das kann ich erklären, merke wie genau.

Erzeugerin des Kindes ist die Mutter nicht,

wie man es glaubt, nur Nährerin des jungen Keims.

660 Erzeugen kann allein der Vater: sie bewahrt

gleichsam ein anvertrautes Pfand und giebt es heil

dem Eigner wieder, wenn es nicht ein Gott zerstört.

Ich lief're den Beweis dir. Ohne Mutter kann

ein Vater zeugen: sieh die Tochter hier des Zeus,

664 des Himmelsherrn; da steht sie, wie ans Licht sie trat,

nicht als ein Kindlein, das die Mutterbrust begehrt,

665 nicht in des Mutterschofses Dunkel ausgereift,

ein Sprofs, vollkommen, wie kein Gott ihn zeugen kann.

Ich weiſs, Athena, deinem Staat und deinem Volk

werd' ich zu vielen grofsen Dingen hilfreich sein;

so hab' auch diesen ich nach deinem Land geführt,

670 dafs er dir treu ergeben würd' auf alle Zeit,

und du zum Bund'sgenossen, Pallas, ihn gewönnst

und seinen Nachwuchs, daſs in Unverbrüchlichkeit

noch bei den spätsten Enkeln gölte dieser Bund.

Athena
zu den Klägern.

Habt ihr genug gesprochen? Darf die Richter ich

675 abstimmen lassen ehrlich und gewissenhaft?

Chorführerin.

Verschossen hab' ich meine Pfeile; ich bin bereit

und harre nur zu hören, wie das Urteil fällt.

Athena
zu den Verklagten.

Und ihr? Ich weiſs nicht, ob ihr euch zufrieden gebt.

Apollon.

Gesagt ist, was zu sagen war. Ihr Richter, gebt

680 die Stimmen ab, doch denkt an euren Eid dabei.

Athena
sich erhebend.

Vernimm denn meine Stiftung, Volk von Attika.

Heut sollt ihr richten über ein vergoss'nes Blut

zum ersten Male; doch es wird auch fürderhin

im Theseusstaate dieser Richterrat bestehn.

685 Den Areshügel kennt ihr. Sitz und Lagerplatz

war er den Amazonen, als ihr Heereszug

bis hierher Theseus voller Wut verfolgend drang.

Sie bauten damals gegenüber meiner Burg

dort eine hohe Burg sich, und sie opferten

690 dem Ares. Davon nennet Hügel man und Stein

nach Ares heut noch. Walten soll von dort der Rat

und taglang, nachtlang allem ungesetzlichen

Gebahren wehren, weckend in der Bürger Brust

Ehrfurcht und Schauder, der der Ehrfurcht Bruder ist.

Es dürfen nur die Bürger die Verfassung nicht

695 durch üblen Zusatz trüben. Wer dem klaren Born

Kotwasser zuführt, findet nimmer reinen Trunk.

Ich rate meinen Bürgern: hütet ehrfurchtsvoll

vor Zügellosigkeit euch wie vor Sklavensinn,

und tilgt nicht alles aus dem Staat, was Schauder weckt.

Vor nichts mehr scheut sich, wer das Schaudern ganz

verlernt.

700 So wahrt denn meine Stiftung in ehrfürcht'ger Scheu,

dann habt für euer ganzes Land ihr einen Hort,

wie keines Volkes Staat ihn, auch der Dorer nicht,

auch des Hyperboreers Unschuld nicht besitzt.

So sei denn dieser Rat geschaffen. Eigennutz

berührt ihn nicht; Erbarmen kennt er, kennt zugleich

705 der Ahndung Schärfe. Friedlich schlummern mag das

Land,

so lange schützend über ihm sein Auge wacht.

Lang' hab' ich diese Mahnung an mein Volk gedehnt;

sie galt der Zukunft. Jetzt erhebt ihr euch, ergreift

ein jeder seinen Stimmstein, gebt das Urteil ab

für oder wider, eingedenk der Eidespflicht,

710 die ihr gelobtet. Alles hab' ich nun gesagt.

Die Richter treten einzeln an den Tisch, nehmen einen Stein, gehen an die Urnen und werfen ihn je in eine derselben; man kann nicht bemerken, in welche.

Chorführerin.

Ich rat' euch, tretet unsrer Würde nicht zu nah,

wir können eurem Lande leicht gefährlich sein.

Apollon.

Ich aber heiſs' euch meinen Spruch, den Spruch des

Zeus

bedenken, nicht ihm rauben der Erfüllung Frucht.

Chorführerin.

715 Du mischst dich in Bluthändel unberufen ein.

Wahrsagen wirst du künftig von entweihtem Thron.

Apollon.

Ging auch des Vaters Weisheit fehl, als er die Hand

Ixions sühnte, die das erste Blut vergofs?

Chorführerin.

Du sagst es. Wenn ich nicht mein Recht bekomme, fällt

720 Heimsuchung meiner Strafe schwer auf dieses Land.

Apollon.

Nein, deine Würde gilt bei allen Göttern nichts,

den jungen und den alten. Siegen werden wir.

Chorführerin.

So triebst du's bei Admetos mit den Schicksalsfrau'n,

vom Tod zu lösen einen Menschen zwangst du sie.

Apollon.

725 Dem frommen Freunde beizustehn ist Recht und

Pflicht,

zu jeder Stunde, vollends wenn die Not ihn drängt.

Chorführerin.

Du warst es, der der alten Ordnung Gang gestört,

mit Wein die Urgewalten überlistet hat.

Apollon.

Du bist's, die abgewiesen, wenn das Urteil fällt,

730 ohnmächt'gen Geifer wider ihre Gegner speit.

Chorführerin.

Mit Füssen treten will dein junger Übermut

die Greisin? Warten will ich, was das Urteil bringt,

noch schwankend, ob ich diesem Lande zürnen muſs.

Die Richter haben nun abgestimmt und ihre Plätze wieder eingenommen.

Athena.

Nun ist's an mir; die letzte Stimme geb' ich ab,

735 und zu Orestes' Gunsten werf' ich diesen Stein.

Ich habe keine Mutter; mich gebar kein Weib.

Nur nicht als Gatte, sonst in allem hat der Mann

mein ganzes Herz: des Vaters bin ich durch und durch.

Drum hat für mich der Tod des Weibes, die den Mann

740 erschlug, den Herrn des Hauses, minderes Gewicht.

Und auch der Stimmen Gleichheit macht Orestes frei.

Athena.

Nun rasch, ihr Richter, welchen dieser Auftrag ward,

die Stimmen schüttet aus den beiden Urnen aus.

Zwei Richter schütten die Urnen aus und sondern die Stimmsteine je auf einem Brett.

Orestes.

Wie wird das Urteil lauten, Phoibos, lichter Herr?

Chorführerin.

745 Urmutter, schaust du die Entscheidung, schwarze

Nacht?

Orestes.

Jetzt gilt es; Leben oder Henkerstod für mich.

Chorführerin.

Für uns Zerstörung oder Fortbestand des Rechts.

Apollon.

Sorgfältig zählt die Steine, die der Urne Schofs

entrollen, ihr Athener, und die Sonderung

vollziehet treu und ehrlich. Groſses Unheil kann

750 durch Unbedacht entstehen: einer Stimme Fall

entscheidet über eines ganzen Hauses Glück.

Die Richter überreichen Athena die Bretter; man sieht, dass auf beiden gleichviel Steine liegen.

Athena.

Der Schuld des Mordes ist der Angeklagte quitt.

Ergeben hat sich eine gleiche Stimmenzahl.

Orestes.

Athena, mein und meines Hauses Retterin,

755 hab' Dank, du führst mich in das Vaterland zurück,

das ich verloren hatte. Durch ganz Hellas fliegt

die Kunde 'Bürger ist Orestes wiederum

von Argos, in des Vatererbes Vollbesitz.

Athena und Apollon haben das erwirkt

760 und drittens er, der dritt' und letzt und beste stets,

Zeus der allmächt'ge Retter'. Rettung schuf er mir,

weil ihn des Vaters Mord erbarmte, weil er sah,

dafs Höllenbrut für meiner Mutter Sache stritt.

Ich aber will, bevor ich in mein Vaterland

aufbreche, diesem Land erst und dem Pallasvolk

geloben für die Zukunft, für die Ewigkeit:

765 wer immer meines Argos Steuer lenken wird,

zum Heereszuge soll er seine Mannen nie

wider Athen aufbieten. Ruh' ich auch im Grab,

769 dazwischen tret' ich hemmend und verhindernd ein.

768 Denn wer das Bündnis, das ich heut beschwöre, bricht,

770 dem wirk' ich üblen Angang, werf' ihm in den Sinn

Unlust zum Werke. Reuvoll giebt er bald es auf.

Doch wird der Eid gehalten, üben treulich sie

dem Volk Athenas immerdar die Bundespflicht,

so lohnt es ihnen gnädig meiner Seele Macht.

775 Heil ruf ich scheidend, dir und deinem Volke Heil,

bleib' euch die Ringkunst, die den Gegner sicher

greift,

und euer Staat wird blühen, siegen euer Heer.

Ab zur Seite; Apollon ist während der Rede verschwunden.

Chor.

780

Weh, ihr habt es zertreten,

es meinen Händen entwunden,

mein altes Recht,

ihr jungen Götter.

Ehrlos bin ich, doch Gift,

785 wehe, zum Lohn für die Schande,

Gift auf das Land,

meinem Herzen entquellend

das zeugt auf dem Boden

wuchernde Flechte.

Kein Blatt mehr sprieſst,

kein Same keimt,

kein Weib gebiert.

Rache, Rache!

Dann kommt die Pest

und frifst das Volk.

Oh, oh,

790 ohnmächtig klag' ich.

Lachen dürfen sie meiner.

Ich kann's nicht verwinden.

Wehe, die Tochter der Nacht

klagt ihr verlorenes Recht,

verworfen und ehrlos.

Athena.

English (E. D. A. Morshead, 1889, second edition) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, The Furies — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 213 focus

How darkly ye dishonour and annul
240

The troth to which the high accomplishers,

Hera and Zeus, do honour. Yea, and thus

Is Aphrodite to dishonour cast,

The queen of rapture unto mortal men.

Know, that above the marriage-bed ordained
245

For man and woman standeth Right as guard,

Enhancing sanctity of troth-plight sworn;

Therefore, if thou art placable to those

Who have their consort slain, nor will'st to turn

On them the eye of wrath, unjust art thou
250

In hounding to his doom the man who slew

His mother. Lo, I know thee full of wrath

Against one deed, but all too placable

Unto the other, minishing the crime.

But in this cause shall Pallas guard the right.
255

Chorus.

Deem not my quest shall ever quit that man.

Apollo.

Follow then,—make thee double toil in vain.

Chorus.

Think not by speech mine office to curtail.

Apollo.

None hast thou, that I would accept of thee!

Chorus.

Yea, high thine honour by the throne of Zeus:
260

But I, drawn on by scent of mother's blood,

Seek vengeance on this man and hound him down.

Apollo.

But I will stand beside him; 'tis for me

To guard my suppliant: gods and men alike

Do dread the curse of such an one betrayed,
265

And in me Fear and Will say Leave him not.

[ Exeunt omnes.

The scene changes to Athens. In the foreground, the temple of Athena on the Acropolis; her statue stands in the centre; Orestes is seen clinging to it.

Orestes.

Look on me, queen Athena; lo, I come

By Loxias' behest; thou of thy grace

Receive me, driven of avenging powers—
270

Not now a red-hand slayer unannealed,

But with guilt fading, half-effaced, outworn

On many homes and paths of mortal men.

For to the limit of each land, each sea,

I roamed, obedient to Apollo's hest,
275

And come at last, O Goddess, to thy fane,

And clinging to thine image, bide my doom.

[ Enter the Chorus of Furies, questing like hounds.

Chorus.

Ho! clear is here the trace of him we seek:

Follow the track of blood, the silent sign!

Like to some hound that hunts a wounded fawn,
280

We snuff along the scent of dripping gore,

And inwardly we pant, for many a day

Toiling in chase that shall fordo the man;

For o'er and o'er the wide land have I ranged,

And o'er the wide sea, flying without wings,
285

Swift as a sail I pressed upon his track,

Who now hard by is crouching, well I wot,

For scent of mortal blood allures me here.

Follow, seek him—round and round

Scent and snuff and scan the ground,
290

Lest unharmed he slip away,

He who did his mother slay!

Hist—he is there! See him his arms entwine

Around the image of the maid divine—

Thus aided, for the deed he wrought
295

Unto the judgment wills he to be brought.

It may not be! a mother's blood poured forth

Upon the stainèd earth

None gathers up: it lies—bear witness, Hell!—

For aye indelible!
300

And thou who sheddest it shalt give thine own

That shedding to atone!

Yea, from thy living limbs I suck it out,

Red, clotted, gout by gout,—

A draught abhorred of men and gods; but I
305

Will drain it, suck thee dry;

Yea, I will waste thee living, nerve and vein;

Yea, for thy mother slain,

Will drag thee downward, there where thou shalt dree

The weird of agony!
310

And thou and whosoe'er of men hath sinned—

Hath wronged or God, or friend,

Or parent,—learn ye how to all and each

The arm of doom can reach!

Sternly requiteth, in the world beneath,
315

The judgment-seat of Death;

Yea, Death, beholding every man's endeavour,

Recordeth it for ever.

Orestes.

I, schooled in many miseries, have learnt

How many refuges of cleansing shrines
320

There be; I know when law alloweth speech

And when imposeth silence. Lo, I stand

Fixed now to speak, for he whose word is wise

Commands the same. Look, how the stain of blood

Is dull upon mine hand and wastes away,
325

And laved and lost therewith is the deep curse

Of matricide; for while the guilt was new,

'Twas banished from me at Apollo's hearth,

Atoned and purified by death of swine.

Long were my word if I should sum the tale,
330

How oft since then among my fellow-men

I stood and brought no curse. Time cleanses all—

Time, the coeval of all things that are.

Now from pure lips, in words of omen fair,

I call Athena, lady of this land,
335

To come, my champion: so, in aftertime,

She shall not fail of love and service leal,

Not won by war, from me and from my land

And all the folk of Argos, vowed to her.

Now, be she far away in Libyan land
340

Where flows from Triton's lake her natal wave,—

Stand she with planted feet,¹ or in some hour

Of rest conceal them, champion of her friends

Where'er she be,—or whether o'er the plain

Phlegræan she look forth, as warrior bold—
345

I cry to her to come, where'er she be,

(And she, as goddess, from afar can hear,)

And aid and free me, set among my foes.

Chorus.

Thee not Apollo nor Athena's strength

Can save from perishing, a castaway
350

Amid the Lost, where no delight shall meet

Thy soul—a bloodless prey of nether powers,

A shadow among shadows. Answerest thou

Nothing? dost cast away my words with scorn,

Thou, prey prepared and dedicate to me?
355

Not as a victim slain upon the shrine,

But living shalt thou see thy flesh my food.

Hear now the binding chant that makes thee mine.

Weave the weird dance,—behold the hour

To utter forth the chant of hell,
360

Our sway among mankind to tell,

The guidance of our power.

Of Justice are we ministers,

And whosoe'er of men may stand

Lifting a pure unsullied hand,
365

That man no doom of ours incurs,

And walks thro' all his mortal path

Untouched by woe, unharmed by wrath.

But if, as yonder man, he hath

Blood-dropping hands he strives to hide,
370

We stand avengers at his side,

Decreeing, Thou hast wronged the dead:

We are doom's witnesses to thee.

The price of blood, his hands have shed,

We wring from him; in life, in death,
375

Hard at his side are we!

Night, Mother Night, who brought me forth, a torment

To living men and dead,

Hear me, O hear! by Leto's stripling son

I am dishonourèd:
380

He hath ta'en from me him who cowers in refuge,

To me made consecrate,—

A rightful victim, him who slew his mother,

Given o'er to me and fate.

Hear the hymn of hell,
385

O'er the victim sounding,—

Chant of frenzy, chant of ill,

Sense and will confounding!

Round the soul entwining

Without lute or lyre—
390

Soul in madness pining,

Wasting as with fire!

Fate, all-pervading Fate, this service spun, commanding

That I should bide therein:

Whosoe'er of mortals, made perverse and lawless,
395

Is stained with blood of kin,

By his side are we, and hunt him ever onward,

Till to the Silent Land,

The realm of death, he cometh; neither yonder

In freedom shall he stand.
400

Hear the hymn of hell,

O'er the victim sounding,—

Chant of frenzy, chant of ill,

Sense and will confounding!

Round the soul entwining
405

Without lute or lyre—

Soul in madness pining,

Wasting as with fire!

When from womb of Night we sprang, on us this labour

Was laid and shall abide.
410

Gods immortal are ye, yet beware ye touch not

That which is our pride!

None may come beside us gathered round the blood-feast—

For us no garments white

Gleam on a festal day; for us a darker fate is,
415

Another darker rite.

That is mine hour when falls an ancient line—

When in the household's heart

The God of blood doth slay by kindred hands,—

Then do we bear our part:
420

On him who slays we sweep with chasing cry:

Though he be triply strong,

We wear and waste him; blood atones for blood,

New pain for ancient wrong.

I hold this task—'tis mine, and not another's.
425

The very gods on high,

Though they can silence and annul the prayers

Of those who on us cry,

They may not strive with us who stand apart,

A race by Zeus abhorred,
430

Blood-boltered, held unworthy of the council

And converse of Heaven's lord.

²

Therefore the more I leap upon my prey;

Upon their head I bound;

My foot is hard; as one that trips a runner
435

I cast them to the ground;

Yea, to the depth of doom intolerable;

And they who erst were great,

And upon earth held high their pride and glory,

Are brought to low estate.
440

In underworld they waste and are diminished,

The while around them fleet

Dark wavings of my robes, and, subtly woven,

The paces of my feet.

Who falls infatuate, he sees not neither knows he
445

That we are at his side;

So closely round about him, darkly flitting,

The cloud of guilt doth glide.

Heavily 'tis uttered, how around his hearthstone

The mirk of hell doth rise.
450

³

Stern and fixed the law is; we have hands t' achieve it,

Cunning to devise.

Queens are we and mindful of our solemn vengeance;

Not by tear or prayer

Shall a man avert it. In unhonoured darkness,
455

Far from gods, we fare,

Lit unto our task with torch of sunless regions,

And o'er a deadly way—

Deadly to the living as to those who see not

Life and light of day—
460

Hunt we and press onward. Who of mortals hearing

Doth not quake for awe,

Hearing all that Fate thro' hand of God hath given us

For ordinance and law?

Yea, this right to us, in dark abysm and backward
465

Of ages it befel:

None shall wrong mine office, tho' in nether regions

And sunless dark I dwell.

[ Enter Athena from above.

Athena.

Far off I heard the clamour of your cry,

As by Scamander's side I set my foot
470

Asserting right upon the land given o'er

To me by those who o'er Achaia's host

Held sway and leadership: no scanty part

Of all they won by spear and sword, to me

They gave it, land and all that grew thereon,
475

As chosen heirloom for my Theseus' clan.

Thence summoned, sped I with a tireless foot,—

Hummed on the wind, instead of wings, the fold

Of this mine ægis, by my feet propelled,

As, linked to mettled horses, speeds a car.
480

And now, beholding here earth's nether brood,

I fear it nought, yet are mine eyes amazed

With wonder. Who are ye? of all I ask,

And of this stranger to my statue clinging.

But ye—your shape is like no human form,
485

Like to no goddess whom the gods behold,

Like to no shape which mortal women wear.

Yet to stand by and chide a monstrous form

Is all unjust—from such words Right revolts.

Chorus.

O child of Zeus, one word shall tell thee all.
490

We are the children of eternal Night,

And Furies in the underworld are called.

Athena.

I know your lineage now and eke your name.

Chorus.

Yea, and eftsoons indeed my rights shalt know.

Athena.

Fain would I learn them; speak them clearly forth.
495

Chorus.

We chase from home the murderers of men.

Athena.

And where at last can he that slew make pause?

Chorus.

Where this is law— All joy abandon here.

Athena.

Say, do ye bay this man to such a flight?

Chorus.

Yea, for of choice he did his mother slay.
500

Athena.

Urged by no fear of other wrath and doom?

Chorus.

What spur can rightly goad to matricide?

Athena.

Two stand to plead—one only have I heard.

Chorus.

He will not swear nor challenge us to oath.

Athena.

The form of justice, not its deed, thou willest.
505

Chorus.

Prove thou that word; thou art not scant of skill.

Athena.

I say that oaths shall not enforce the wrong.

Chorus.

Then test the cause, judge and award the right.

Athena.

Will ye to me then this decision trust?

Chorus.

Yea, reverencing true child of worthy sire.
510

Athena (to Orestes).

O man unknown, make thou thy plea in turn;

Speak forth thy land, thy lineage, and thy woes;

Then, if thou canst, avert this bitter blame—

If, as I deem, in confidence of right

Thou sittest hard beside my holy place,
515

Clasping this statue, as Ixion sat,

A sacred suppliant for Zeus to cleanse,—

To all this answer me in words made plain.

Orestes.

O queen Athena, first from thy last words

Will I a great solicitude remove.
520

Not one blood-guilty am I; no foul stain

Clings to thine image from my clinging hand;

Whereof one potent proof I have to tell.

Lo the law stands— The slayer shall not plead,

Till by the hand of him who cleanses blood
525

A suckling creature's blood besprinkle him.

Long since have I this expiation done,—

In many a home, slain beasts and running streams

Have cleansed me. Thus I speak away that fear.

Next, of my lineage quickly thou shalt learn:
530

An Argive am I, and right well thou know'st

My sire, that Agamemnon who arrayed

The fleet and them that went therein to war—

That chief with whom thy hand combined to crush

To an uncitied heap what once was Troy;
535

That Agamemnon, when he homeward came,

Was brought unto no honourable death,

Slain by the dark-souled wife who brought me forth

To him,—enwound and slain in wily nets,

Blazoned with blood that in the laver ran.
540

And I, returning from an exiled youth,

Slew her, my mother—lo, it stands avowed—

With blood for blood avenging my loved sire;

And in this deed doth Loxias bear part,

Decreeing agonies, to goad my will,
545

Unless by me the guilty found their doom.

Do thou decide if right or wrong were done—

Thy dooming, whatsoe'er it be, contents me.

Athena.

Too mighty is this matter, whosoe'er

Of mortals claims to judge hereof aright.
550

Yea, me, even me, eternal Right forbids

To judge the issues of blood-guilt, and wrath

That follows swift behind. This too gives pause,

That thou as one with all due rites performed

Dost come, unsinning, pure, unto my shrine.
555

Whate'er thou art, in this my city's name,

As uncondemned, I take thee to my side.—

Yet have these foes of thine such dues by fate,

I may not banish them: and if they fail,

O'erthrown in judgment of the cause, forthwith
560

Their anger's poison shall infect the land—

A dropping plague-spot of eternal ill.

Thus stand we with a woe on either hand—

Stay they, or go at my commandment forth,

Perplexity or pain must needs befal.
565

Yet, as on me Fate hath imposed the cause,

I choose unto me judges that shall be

An ordinance for ever, set to rule

The dues of blood-guilt, upon oath declared.

But ye, call forth your witness and your proof,
570

Words strong for justice, fortified by oath;

And I, whoe'er are truest in my town,

Them will I choose and bring, and straitly charge,

Look on this cause, discriminating well,

And pledge your oath to utter nought of wrong.
575
[ Exit Athena.

Chorus.

Now are they all undone, the ancient laws,

If here the slayer's cause

Prevail; new wrong for ancient right shall be,

If matricide go free.

Henceforth a deed like his by all shall stand,
580

Too ready to the hand:

Too oft shall parents in the aftertime

Rue and lament this crime,—

Taught, not in false imagining, to feel

Their children's thrusting steel:
585

No more the wrath, that erst on murder fell

From us, the Queens of Hell,

Shall fall, no more our watching gaze impend—

Death shall smite unrestrained.

Henceforth shall one unto another cry
590

Lo, they are stricken, lo, they fall and die

Around me! and that other answers him,

O thou that lookest that thy woes should cease,

Behold, with dark increase

They throng and press upon thee; yea, and dim
595

Is all the cure, and every comfort vain!

Let none henceforth cry out, when falls the blow

Of sudden-smiting woe,

Cry out in sad reiterated strain

O Justice, aid! aid, O ye thrones of Hell!
600

So though a father or a mother wail

New-smitten by a son, it shall no more avail,

Since, overthrown by wrong, the fane of Justice fell!

Know, that a throne there is that may not pass away,

And one that sitteth on it—even Fear,
605

Searching with steadfast eyes man's inner soul:

Wisdom is child of pain, and born with many a tear;

But who henceforth,

What man of mortal men, what nation upon earth,

That holdeth nought in awe nor in the light
610

Of inner reverence, shall worship Right

As in the older day?

Praise not, O man, the life beyond control,

Nor that which bows unto a tyrant's sway.

Know that the middle way
615

Is dearest unto God, and they, thereon who wend,

They shall achieve the end;

But they who wander or to left or right

Are sinners in his sight.

Take to thy heart this one, this soothfast word—
620

Of wantonness impiety is sire;

Only from calm control and sanity unstirred

Cometh true weal, the goal of every man's desire.

Yea, whatsoe'er befal, hold thou this word of mine:

Bow down at Justice' shrine,
625

Turn thou thine eyes away from earthly lure,

Nor with a godless foot that altar spurn.

For as thou dost shall Fate do in return,

And the great doom is sure.

Therefore let each adore a parent's trust,
630

And each with loyalty revere the guest

That in his halls doth rest.

For whoso uncompelled doth follow what is just,

He ne'er shall be unblest;

Yea, never to the gulf of doom
635

That man shall come.

But he whose will is set against the gods,

Who treads beyond the law with foot impure,

Till, o'er the wreck of right, confusion broods,—

Know that for him, though now he sail secure,
640

The day of storm shall be; then shall he strive and fail

Down from the shivered yard to furl the sail,

And call on Powers, that heed him nought, to save,

And vainly wrestle with the whirling wave.

Hot was his heart with pride—
645

I shall not fall, he cried.

But him with watching scorn

The god beholds, forlorn,

Tangled in toils of Fate beyond escape,

Hopeless of haven safe beyond the cape—
650

Till all his wealth and bliss of bygone day

Upon the reef of Rightful Doom is hurled,

And he is rapt away

Unwept, for ever, to the dead forgotten world.

[ Re-enter Athena, with twelve Athenian citizens.

Athena.

O herald, make proclaim, bid all men come.
655

Then let the shrill blast of the Tyrrhene trump,

Fulfilled with mortal breath, thro' the wide air

Peal a loud summons, bidding all men heed.

For, till my judges fill this judgment-seat,

Silence behoves,—that this whole city learn,
660

What for all time mine ordinance commands,

And this man, that his cause be judged aright.

[ Apollo approaches.

Chorus.

O king Apollo, rule what is thine own,

But in this thing what right hast thou to claim?

Apollo.

First, as a witness come I, for this man
665

Is suppliant of mine by sacred right,

Guest of my holy hearth and cleansed by me

Of blood-guilt: then, to set me at his side

And in his cause bear part, as part I bore

Erst in his deed, whereby his mother fell.
670

Let whoso knoweth now announce the cause.

Athena (to the Chorus).

'Tis I announce the cause—first speech be yours;

For rightfully shall they whose plaint is tried

Tell the tale first and set the matter clear.

Chorus.

Though we be many, brief shall be our tale.
675

( To Orestes) Answer thou, setting word to match with word;

And first avow—hast thou thy mother slain?

Orestes.

I slew her. I deny no word hereof.

Chorus.

Three falls decide the wrestle—this is one.

Orestes.

Thou vauntest thee—but o'er no final fall.
680

Chorus.

Yet must thou tell the manner of thy deed.

Orestes.

Drawn sword in hand, I gashed her neck. 'Tis told.

Chorus.

But by whose word, whose craft, wert thou impelled?

Orestes.

By oracles of him who here attests me.

Chorus.

The prophet-god bade thee thy mother slay?
685

Orestes.

Yea, and thro' him not ill I fared, till now.

Chorus.

If the vote grip thee, thou shalt change that word.

Orestes.

Strong is my hope; my buried sire shall aid.

Chorus.

Go to now, trust the dead, a matricide!

Orestes.

Yea, for in her combined two stains of sin.
690

Chorus.

How? speak this clearly to the judges' mind.

Orestes.

Slaying her husband, she did slay my sire.

Chorus.

Therefore thou livest; death assoils her deed.

Orestes.

Then while she lived why didst thou hunt her not?

Chorus.

She was not kin by blood to him she slew.
695

Orestes.

And I, am I by blood my mother's kin?

Chorus.

O cursed with murder's guilt, how else wert thou

The burden of her womb? Dost thou forswear

Thy mother's kinship, closest bond of love?

Orestes.

It is thine hour, Apollo—speak the law,
700

Averring if this deed were justly done;

For done it is, and clear and undenied.

But if to thee this murder's cause seem right

Or wrongful, speak—that I to these may tell.

Apollo.

To you, Athena's mighty council-court,
705

Justly for justice will I plead, even I,

The prophet-god, nor cheat you by one word.

For never spake I from my prophet-seat

One word, of man, of woman, or of state,

Save what the Father of Olympian gods
710

Commanded unto me. I rede you then,

Bethink you of my plea, how strong it stands,

And follow the decree of Zeus our sire,—

For oaths prevail not over Zeus' command.

Chorus.

Go to; thou sayest that from Zeus befel
715

The oracle that this Orestes bade

With vengeance quit the slaying of his sire,

And hold as nought his mother's right of kin!

Apollo.

Yea, for it stands not with a common death,

That he should die, a chieftain and a king
720

Decked with the sceptre which high heaven confers—

Die, and by female hands, not smitten down

By a far-shooting bow, held stalwartly

By some strong Amazon. Another doom

Was his: O Pallas, hear, and ye who sit
725

In judgment, to discern this thing aright!—

She with a specious voice of welcome true

Hailed him, returning from the mighty mart

Where war for life gives fame, triumphant home;

Then o'er the laver, as he bathed himself,
730

She spread from head to foot a covering net,

And in the endless mesh of cunning robes

Enwound and trapped her lord, and smote him down.

Lo, ye have heard what doom this chieftain met,

The majesty of Greece, the fleet's high lord:
735

Such as I tell it, let it gall your ears,

Who stand as judges to decide this cause.

Chorus.

Zeus, as thou sayest, holds a father's death

As first of crimes,—yet he of his own act

Cast into chains his father, Cronos old,—
740

How suits that deed with that which now ye tell?

O ye who judge, I bid ye mark my words!

Apollo.

O monsters loathed of all, O scorn of gods,

He that hath bound may loose: a cure there is,

Yea, many a plan that can unbind the chain.
745

But when the thirsty dust sucks up man's blood

Once shed in death, he shall arise no more.

No chant nor charm for this my Sire hath wrought.

All else there is, he moulds and shifts at will,

Not scant of strength nor breath, whate'er he do.
750

Chorus.

Think yet, for what acquittal thou dost plead:

He who hath shed a mother's kindred blood,

Shall he in Argos dwell, where dwelt his sire?

How shall he stand before the city's shrines,

How share the clansmen's holy lustral bowl?
755

Apollo.

This too I answer; mark a soothfast word.

Not the true parent is the woman's womb

That bears the child; she doth but nurse the seed

New-sown: the male is parent; she for him,

As stranger for a stranger, hoards the germ
760

Of life, unless the god its promise blight.

And proof hereof before you will I set.

Birth may from fathers, without mothers, be:

See at your side a witness of the same,

Athena, daughter of Olympian Zeus,
765

Never within the darkness of the womb

Fostered nor fashioned, but a bud more bright

Than any goddess in her breast might bear.

And I, O Pallas, howsoe'er I may,

Henceforth will glorify thy town, thy clan,
770

And for this end have sent my suppliant here

Unto thy shrine; that he from this time forth

Be loyal unto thee for evermore,

O goddess-queen, and thou unto thy side

Mayst win and hold him faithful, and his line,
775

And that for aye this pledge and troth remain

To children's children of Athenian seed.

Athena.

Enough is said; I bid the judges now

With pure intent deliver just award.

Chorus.

We too have shot our every shaft of speech,
780

And now abide to hear the doom of law.

Athena (to the Chorus).

Say, how ordaining shall I 'scape your blame?

Chorus.

I spake, ye heard; enough. stranger men,

Heed well your oath as ye decide the cause.

Athena.

O men of Athens, ye who first do judge
785

The law of bloodshed, hear me now ordain,

Here to all time for Ægeus' Attic host⁴

Shall stand this council-court of judges sworn,

Here the tribunal, set on Ares' Hill

Where camped of old the tented Amazons,
790

What time in hate of Theseus they assailed

Athens, and set against her citadel

A counterwork of new sky-pointing towers,

And there to Ares held their sacrifice,

Where now the rock hath name, even Ares' Hill.
795

And hence shall Reverence and her kinsman Fear

Pass to each free man's heart, by day and night

Enjoining, Thou shalt do no unjust thing;

So long as law stands as it stood of old

Unmarred by civic change. Look you, the spring
800

Is pure; but foul it once with influx vile

And muddy clay, and none can drink thereof.

Therefore, O citizens, I bid ye bow

In awe to this command, Let no man live

Uncurbed by law nor curbed by tyranny;
805

Nor banish ye the monarchy of Awe

Beyond the walls; untouched by fear divine,

No man doth justice in the world of men.

Therefore in purity and holy dread

Stand and revere; so shall ye have and hold
810

A saving bulwark of the state and land,

Such as no man hath ever elsewhere known,

Nor in far Scythia, nor in Pelops' realm.

Thus I ordain it now, a council-court

Pure and unsullied by the lust of gain,
815

Sacred and swift to vengeance, wakeful ever

To champion men who sleep, the country's guard.

Thus have I spoken, thus to mine own clan

Commended it for ever. Ye who judge,

Arise take each his vote, mete out the right,
820

Your oath revering. Lo, my word is said.

[ The twelve judges come forward, one by one, to the urns of decision; the first votes; as each of the others follows, the Chorus and Apollo speak alternately.

Chorus.

I rede ye well, beware! nor put to shame,

In aught, this grievous company of hell.

Apollo.

I too would warn you, fear mine oracles—

From Zeus they are,—nor make them void of fruit.
825

Chorus.

Presumptuous is thy claim, blood-guilt to judge,

And false henceforth thine oracles shall be.

Apollo.

Failed then the counsels of my sire, when turned

Ixion, first of slayers, to his side?

Chorus.

These are but words; but I, if justice fail me,
830

Will haunt this land in grim and deadly deed.

Apollo.

Scorn of the younger and the elder gods

Art thou: 'tis I that shall prevail anon.

Chorus.

Thus didst thou too of old in Pheres' halls,

O'erreaching Fate to make a mortal deathless.
835

Apollo.

Was it not well, my worshipper to aid,

Then most of all when hardest was the need?

Chorus.

I say thou didst annul the lots of life,

Cheating with wine the deities of eld.

Apollo.

I say thou shalt anon, thy pleadings foiled,
840

Spit venom vainly on thine enemies.

Chorus.

Since this young god o'errides mine ancient right

I tarry but to claim your law, not knowing

If wrath of mine shall blast your state or spare.

Athena.

Mine is the right to add the final vote,
845

And I award it to Orestes' cause.

For me no mother bore within her womb,

And, save for wedlock evermore eschewed,

I vouch myself the champion of the man,

Not of the woman, yea, with all my soul,—
850

In heart, as birth, a father's child alone.

Thus will I not too heinously regard

A woman's death who did her husband slay,

The guardian of her home; and if the votes

Equal do fall, Orestes shall prevail.
855

Ye of the judges who are named thereto,

Swiftly shake forth the lots from either urn.

[ Two judges come forward, one to each urn.

Orestes.

O bright Apollo, what shall be the end?

Chorus.

O Night, dark mother mine, dost mark these things?

Orestes.

Now shall my doom be life, or strangling cords.
860

Chorus.

And mine, lost honour or a wider sway.

Apollo.

O stranger judges, sum aright the count

Of votes cast forth, and, parting them, take heed

Ye err not in decision. The default

Of one vote only bringeth ruin deep,
865

One, cast aright, may stablish house and home.

Athena.

Behold, this man is free from guilt of blood,

For half the votes condemn him, half set free!

Orestes.

O Pallas, light and safety of my home,

Thou, thou hast given me back to dwell once more
870

In that my fatherland, amerced of which

I wandered; now shall Grecian lips say this,

The man is Argive once again, and dwells

Again within his fathers' wealthy hall,

By Pallas saved, by Loxias, and by Him,
875

The great third saviour, Zeus omnipotent—

Who thus in pity for my father's fate

Doth pluck me from my doom, beholding these,

Confederates of my mother. Lo, I pass

To mine own land, but proffering this vow
880

To thine and to thy people: Nevermore,

Thro' all the manifold years of Time to be,

Shall any chieftain of mine Argive land

Bear hitherward his spears for fight arrayed.

For we, though lapped in earth we then shall lie,
885

By thwart adversities will work our will

On them who shall transgress this oath of mine,

Paths of despair and journeyings ill-starred

For them ordaining, till their task they rue.

But if this oath be rightly kept, to them
890

Will we the dead be full of grace, the while

With loyal league they honour Pallas' town.

And now farewell, thou and thy city's folk—

Firm be thine arms' grasp, closing with thy foes,

And, strong to save, bring victory to thy spear.
895
[ Exit Orestes, with Apollo.

Chorus.

Woe on you, younger gods! the ancient right

Ye have o'erridden, rent it from my hands.

I am dishonoured of you, thrust to scorn!

But heavily my wrath

Shall on this land fling forth the drops that blast and burn,
900

Venom of vengeance, that shall work such scathe

As I have suffered; where that dew shall fall,

Shall leafless blight arise,

Wasting Earth's offspring,—Justice, hear my call!—

And thorough all the land in deadly wise
905

Shall scatter venom, to exude again

In pestilence on men.

What cry avails me now, what deed of blood,

Unto this land what dark despite?

Alack, alack, forlorn
910

Are we, a bitter injury have borne,

Alack, O sisters, O dishonoured brood

Of mother Night!

Athena.

German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos. Deutsch in den Versmaßen der Urschrift. Stuttgart: Hoffmann, 1854. Native Donner line citations, Smyth card correspondence, selected textual readings and metrical facsimiles. Remaining OCR differences and unattributed reading notes are documented in the linked review inventory.) — 213 focus

Ha, ganz verachtet wäre dann, nichts gälte mehr¹

Der Chegöttin Hera wie Zeus' heilig Band!
205

Verachtet stürzte Kypris dann von ihrem Thron,

Woher doch alles Süße kommt den Sterblichen.

Der Bund, in dem das Schicksal Weib und Mann vereint,

Ist heilig mehr als Eide, wenn das Recht ihn schirmt.

Wenn diese nun sich morden und du lässig bist,
210

Nicht Nache nimmst am Mörder, nicht ihn strafst im Zorn,²

Wird auch Orestes ohne Recht von dir verfolgt.

Das Eine, weiß ich, hasset ihr als schwere That,

Das Andre seht ihr offenbar gelinder an:

Die hohe Pallas prüfe, was hier Rechtens ist!
215

Die Chorführerin.

Ich lasse, traun, von diesem Manne nimmermehr!

Apollon.

Wohlan, verfolg' ihn, häufe so die Mühe dir!

Die Chorführerin.

O schmäl're nicht durch Worte mir mein Ehrenamt!

Apollon.

Auch angeboten, wies' ich ab dein Ehrenamt.

Die Chorführerin.

Ein Großer freilich heißest du am Thron des Zeus.
220

Mich treibt das Blut der Mutter; rächend will ich denn

Nacheilen dieses Mannes Spur auf rascher Jagd.

(Der Chor eilt in zerstreuter Ordnung ab.)

Apollon.

Ich will ihm beisteh'n, will des Flüchtlings Netter sein;

Denn schwer auf Erden und bei Göttern drückte mich

Des Schüßlings Unmuth, gäb' ich ihn freiwillig hin.
225
(Ab in den Tempel.) (Die Scene verwandelt sich. Man sieht das Heiligthum der Pallas Athene auf der Burg von Athen, und in demselben den Orestes das Bild der Göttin umfassend.)

Orestes.

Athene, Fürstin, auf Geheiß des Loxias

Erschien ich: nimm den Fluchbeladnen gnädig auf!

Ich flehe nicht um Sühne, rein ward meine Hand

In andern Häusern, im Verkehr mit Sterblichen.

Ja, keine Sünde haftet mehr an diesem Haupt;
230

So nah' ich, Göttin, deinem Haus und deinem Bild,

Getreu der Mahnung aus Apollons Sehermund,

Nachdem ich Land und Meere weit durchwanderte.

Hier will ich weilen, harrend auf den leyten Spruch.

(Der Chor der Erinnyen kommt hastig in zerstreuter Ordnung herein. gestürmt.)

Die Chorführerin.

Wohlan! Die Spur des Mannes find' ich deutlich hier.
235

Folgt nun dem Wink der stummen Selbstverrätherin.

Denn wie der Hindin wunden Sohn der Hund verfolgt,

So spüren wir der blutgetränkten Fährte nach.

Schwer athmet, matt von vielen bangen Müh'n, die Brust;

Denn rings der Erde ganzen Raum durchschweiften wir,
240

Und über's Meer mit unbeschwingten Flügen ihn

Verfolgend jagt' ich, Schiffen gleich an Schnelligkeit.

Und jezo hält er irgendwo sich hier versteckt.

Ein frischer Duft von Menschenblute lacht mich an.

(Zu den beiden nächsten Erinnhen.)

Ha, sieh wieder, sieh! Späht umher überall :
245

Darf doch der Mörder nicht heimlich der Straf' entgeh'n!

Die andern Erinnyen.
(Einzeln.)

Ja, den begeistert neuer Muth;³

Sich an der Göttin Bild schmiegend, der ewigen,

Stellt er die blut'ge Schuld ihrem Gericht anheim.

Niemals geschieht das; Erde trank der Mutter Blut;
250

Unwiederrufbar, o Graun!

Rann's in den Staub hinab, und kehrt nie zurück.

Ja, büßen sollst du's! Aus den Adern will ich dir

Lebend das rothe Blut schlürfen, ich will von dir

Den Trank zum Labsal rauben, den sonst Keiner trinkt.⁴
255

Und zehrt' ich auf dein Leben, führ' ich dich hinab,

Daß du mir jammernd dort büßest den Muttermord.⁵

Dort wirst du seh'n, wenn andre Menschen frevelten,⁶

Wer an den Göttern sich

Oder am Freund verging oder am Elternhaupt,⁷
260

Wie Jeder hinnimmt seines Thuns gerechten Lohn.

Denn aller Menschen Richter ist der große Tod

Im Abgrund der Welt;

Er schaut jeglich Ding, und schreibt's tief in's Herz.

Orestes.

In langer Leidensschule ward ich wohlvertraut
265

Mit vielen Sühngebräuchen, weiß, wo Reden ziemt,

Wo Schweigen recht ist. Aber hier an diesem Ort

Gebot ein weiser Meister laut zu reden mir.

Schläft doch das Blutmal und verbleicht an meiner Hand;

Des Muttermordes Gräuel ist hinweggespült.
270

Frisch waren seine Flecken noch, am Seherherd

Vertilgt' ihn Phöbos durch der Opferferken Blut.

Viel Worte braucht' ich, zählt' ich auf, wie Viele schon

Mit mir verkehrten, ohne daß sie Schaden traf.

Die Zeit entsündigt Alles und sie selbst ergraut.
275

So fleh' ich reinen Mundes nun mit frommem Wort

Zu dieses Landes Herrscherin Athene, mir

Hülfreich zu nahen. Dann gewinnt sie sonder Kampf

Mich selbst, der Argossöhne Land und Volk zugleich,

Wahrhaft zu treuer, steter Wehrgenossenschaft.
280

Drum, ob sie jetzt in fernen Fluren Libya's,

Am Wasser Tritons, ihrer heimatlichen Flut,

Den Fuß gesenkt hat oder hochhinschreitend eilt⁸

Zum Schuß der Ihren, oder ob sie Phlegra's Feld

Heerschaaren ordnend überschaut, ein kühner Held:
285

Sie komme, (denn auch ferne ja vernimmt ein Gott,)

Auf daß sie dieser Leiden mich erledige!

Der Chor.

Nicht soll Apollon, nicht Athene's hohe Macht

Dir Schuß gewähren, daß du nicht verlassen einst

Hinfährst, vergessend, wo im Herzen Freude wohnt,
290

Blutleer, von Göttern aufgezehrt, ein Schattenbild! -

Nichts widersprichst du, dir erstirbt das Wort im Mund,

Du mir genährtes, mir geweihtes Opferthier?

Du labst mich lebend, nicht am Herd geschlachtet erst.

Nun höre meinen Reigen, der dich bannen soll!
295

Wohlauf denn, laßt uns schlingen den Reih'n,

Da den grausen Gesang

Wir laut zu verkünden beschlossen,

Und zu nennen die Loos' in der Menschen Geschlecht,

Wie unsere Schaar sie vertheilte!
300

Wir schüßen das Recht nach stetem Gesey:

Wer lauter die Hand

Mit lauterem Herzen emporhebt,

Nie trifft ihn von uns der vergeltende Zorn;

Harmlos durchwallt er das Leben.
305

Doch wer sich, wie Der, durch Frevel entweiht,

Und die blutigen Hände zurückzieht,

Da treten wir kühn als Zeugen des Rechts

Der Gemordeten auf, und fordern von ihm

Vollständige Sühne der Blutthat.
310
Erste Strophe.

Mutter, die du mich gebarst, Urnacht,

Mich, der verblich'nen wie der lichten Welt Strafgeist,

Höre mich! Leto's Sohn beut mir Hohn, spottet meiner;

Dieses Wild raubt er uns, dessen Blut fließen muß,

Abzubüßen Muttermord.
315

Um das Schlachtopfer schlingt

Euer Lied, Wahnsinnshauch, Wahnsinnslaut der Bethörung,

Schlingt Erinnenfestgesang,

Harfenlos, der Geister Band, der des Hörers Mark verzehrt!

Erste Gegenstrophe.

Denn des Schicksals Allgewalt theilte
320

Unserm Geschlecht für ew'ge Zeiten dies Loos zu :

Wessen Haupt frevelhaft grause Blutschuld sich auflud,

Dessen Spur geh'n wir nach, bis ihn deckt Grabesnacht;

Auch der Tod befreit ihn nicht.

Um das Schlachtopfer schlingt
325

Euer Lied, Wahnsinnshauch, Wahnsinnslaut der Bethörung,

Schlingt Erinnenfestgesang,

Harfenlos, der Geister Band, der des Hörers Mark verzehrt!

Zweite Strophe.

Bei der Geburt ward uns vom Geschicke beschieden,

Ewig zu flieh'n der unsterblichen Götter Gemeinschaft.
330

Ihr Mahl theilen wir niemals;

Auch kein weißes Gewand darf unsere Glieder umhüllen.

Häuser auszutilgen, ward

Meines Amts, wann der Freund

Tückisch im Haus mordet den Freund.
335

Hinter ihm stürz' ich her;

Blüht er auch jugendstark,

Doch ich breche die Kraft ihm!

Zweite Gegenstrophe.

Dieser Beruf ward uns, ihm bleibe man ferne;

Lasse man uns statt anderer Götter gewähren!
340

Mit uns hadere Keiner!

Bannte doch unser Geschlecht, dies blutige, götterverhaßte,

Zeus von seinem Angesicht.

Aus den Höh'n stürm' ich denn

Mächtigen Schwungs, sebe den Fuß
345

Schweren Falls auf den Feind;

Schnellen Laufs, gleitet er,

Stürzt in schweres Verderben.

Dritte Strophe.

Dann sinkt Hoffart, die sich zum Aether emporschwang,

Ruhmlos hinab in die Erd' und verkümmert im Staube,
350

Wenn wir in schwarze Gewande verhüllt und in unheil-

vollen Reigen tanzend nah'n.

Dritte Gegenstrophe.

Stürzend merkt er's nicht in des Wahnes Verblendung;

So mit verdunkelnden Schwingen umflattert die Schuld ihn.

Daß Graun düsterer Nacht um das Haus sich gelagert,
355

Kündet lauten Jammers Ruf.

Vierte Strophe.

So bleibt es steh'n: Mittel stets,

Die Bahn zum Ziel finden wir,

Graunvoll der Schuld Rächer;

Kein Menschenfleh'n besänftigt uns.
360

Ein ungeehrt, verachtet Amt

Verwalten wir, das, Göttern fern, der Sonne Glanz fliehet,

Schwer zu erklimmen den Menschen im Lichte,

Wie dem blinden Volk der Nacht.

Vierte Gegenstrophe.

Wo wär' ein Mensch, welcher nicht
365

In banger Furcht schauerte,

Vernimmt er mein Machtwort,

Das mir der Schicksalsmächte Schluß

Verliehen, Götter mir vertraut?

Mein ward ein altes Ehrenamt, von keiner Schmach weiß ich,
370

Wenn auch unter der Erde mein Haus ist,

Tief in sonnenloser Nacht.

(Athene, mit Schild und Lanze bewaffnet, erscheint in der Luft auf einem mit Rossen bespannten Wagen.)

Athene.

Fernher am Strom Skamandros hört' ich lauten Ruf,

Als ich von jenem Lande schnell Besiy ergriff,

Das mir Achäa's Fürsten und Gewaltige
375

Als schönes Loos aus ihrer Beute reichem Schay

Auf immerdar mit allen Wurzeln heiligten,

Dem Stamm des Theseus ein erles'nes Eigenthum.

Dort komm' ich her mit unermüdlich schnellem Schritt,

Des Schildes Wölbung schwingend, ohne Fittige,
380

Die starken Rosse vorgeschirrt dem Wagen hier.

Und nun gewahr' ich diese Schaar in meinem Land,

Wohl schreckt mich's nicht, doch Staunen fesselt meinen Blick.

Wer seid ihr? Alle red' ich euch in Einem an,

Ihn, der an meinem Bilde sikt, den Fremdling dort,
385

Und euch, vergleichbar keinem, was geboren ist,

Von Göttern nie gesehen unter Göttinnen,

Noch Erdenkindern an Gestalt und Bildung gleich.

Doch Andre schelten, welche dir kein Leid gethan,

Ist Hohn der Tugend, Themis haft, wer solches thut.
390

Die Chorführerin.

Das Alles hörst du, Tochter Zeus', in kurzem Wort.

Wir sind der Urnacht Töchter, ewigwaltende;

Daheim im Hades nennt man uns Fluchgöttinnen.

Athene.

Ich kenne deinen Namen nun und dein Geschlecht.

Die Chorführerin.

Vernimm sofort von meines Amtes Ehren auch.
395

Athene.

Ich werd' es hören, kündet ihr es deutlich an.

Die Chorführerin.

Die Menschenmörder treiben wir von Haus und Herd.

Athene.

Und wo gewinnt ein Ende solches Mörders Flucht?

Die Chorführerin.

Dort, wo der Freude keine Statt beschieden ist.

Athene.

Auch diesen jagst du schnaubend fort in solche Flucht?
400

Die Chorführerin.

Ja; denn des Muttermordes unterfing er sich.

Athene.

Er scheute wohl das Grollen einer andern Macht?

Die Chorführerin.

Wo wär' ein Sporn zum Muttermorde scharf genug?

Athene.

Zwei steh'n sich gegenüber; dich vernahm ich nun.

Die Chorführerin.

Er schwört gewiß nicht, und verwirst den Gegeneid.
405

Athene.

Gerecht zu heißen strebst du mehr als rechtzuthun.

Die Chorführerin.

Wie so? Belehr' uns; denn an Weisheit bist du reich.

Athene.

Durch Eide siegt das Ungerechte nimmermehr.

Die Chorführerin.

Wohlan, verhör' ihn; richte nach Gerechtigkeit.

Athene.

Mir stellt ihr denn des Streites Endurtheil anheim?
410

Die Chorführerin.

Sehr gerne; würdig ehren wir die Würdige.

Athene.

Was sagst du, Fremdling, wider dies für deinen Theil?

Erst nenne Heimat und Geschlecht und Lebensloos,

Und diesen Vorwurf wehre dann von deinem Haupt,

Wenn, auf das Recht vertrauend, du zu diesem Bild
415

In meines Herdes Nähe dich geflüchtet hast,

Um Sühne flehend, heilig wie Ixion einst.

Auf alles dies entgegne wohlverständlich mir.

Orestes.

Athene, Fürstin, ich enthebe dich zuerst

Der schweren Sorge, der zulekt dein Wort gedacht.
420

Ich flehe nicht um Sühne; denn kein Gräuel mehr

Befleckt die Hände, welche hier dein Bild umfaßt.

Ein großes Zeugniß dessen offenbar' ich dir.

Der Menschenmörder bleibe stumm, das ist Gesek,

Bis, fallend unter Mannes Hand, ein saugend Thier
425

Mit seinem Blut besprengend ihn entsündigte.

So wurden wir in andern Häusern schon vorlängst

Durch blutig Opfer ausgesühnt und Quellenbad.

Die Sorge schaff' ich also durch mein Wort hinweg.

Von meiner Abkunft geb' ich dir sofort Bescheid.
430

Ich bin von Argos, meinen Vater kennst du wohl,

Agamemnon, der den Seegeschwadern einst gebot,

Mit dem du Troja's hohe Burg in Staub gestürzt.

Der, als er heimgelangte, fand unwürd'gen Tod;

Denn meine Mutter, argen Sinns, ermordet' ihn;
435

Mit trügerischem Newgeweb' umstrickte sie

Den Gatten, und vom Bade ward der Mord bezeugt.

Und als ich heimkam, denn ich war vorher verbannt,

Erschlug ich meine Mutter, (ich verläugn' es nicht)

Vergalt mit Mord des vielgeliebten Vaters Tod.
440

Mitschuldig aber dieser That ist Loxias,

Der Herzensqualen, Stacheln gleich, verkündete,

Wofern ich so nicht Nache nähm' am Schuldigen.

Du magst entscheiden, ob ich rechtthat oder nicht;

Ich füge, wie er falle, mich in deinen Spruch.
445

Athene.

Der Handel ist zu schwierig, wenn ein Sterblicher

Ihn wähnt zu schlichten; aber mir auch ziemt es nicht,

Den Spruch zu fällen über solch ergrimmten Mord,

Zumal du meinem Hause rein und fleckenlos

Nach wohlerfülltem Brauche dich als Schüßling nahst,
450

Und dich Gesühnten meine Stadt aufnimmt mit Fug.

Doch schwer hinwegzuweisen sind die Grausen auch;

Und tragen sie nicht im Gericht den Sieg davon,

Wird einst der giftige Geifer, der aus ihrer Brust

Zur Erde träufelt, ewig grause Pest dem Land.
455

So steht's um uns hier: ob sie bleiben oder geh'n,

Für mich erwächst ein unvermeidlich großes Leid.

Doch weil die Sache hingedieh'n zu solchem Ziel,

Bestell' ich Richter über Mord, geschworene,

Und diese Sakung gelte fort in alle Zeit.
460

Ihr aber rufet Zeugen und Beweise nun

Und Eide, Stüken eures Rechts, als Helfer auf!

Ich wähle meiner Bürger gleich die besten aus,

Wahrhaft zu schlichten diesen Streit, dem Schwure treu,

Niemals zu sprechen falschen Spruch, und komme dann.
465
(Ab durch die Luft.)

Chor
Wechselgesang des Chores. Erste Strophe.

Neues bricht herein und stürzt

Altes um, wenn die Schuld,

Wenn des Muttermordes Gräul

Im Gericht siegen soll.

Solch ein Sieg lockt die Menschen überall
470

Leicht heraus zu gleicher That!

Blutig droht von Kindeshänden

Mancher Stoß der Aelternbrust

Einst im langen Lauf der Zeit.

Erste Gegenstrophe.

Denn dem Frevler schleicht hinfort
475

Unser Groll, Menschenschuld

Spähend, nicht mehr grimmig nach;

Jeden Mord lass ich frei.

Mancher dann, dem ein Andrer übelthat,

Jammert hier und dort und forscht
480

Nach des Leides Ziel und Heilung;

Hülfe beut sich nirgendwo;

Trösten kann der Arme nicht.

Zweite Strophe.

Nun erhebe Keiner mehr,

Wann ihn schlug das Mißgeschick,
485

Solchen Ruf in schwerer Angst:

„Ha, Gericht! Heil'ge Macht, Erinnyen!"

Solch ein jammervolles Ach

Stöhnt ein Aelternpaar vielleicht,

Heimgesucht von neuem Leid,
490

Weil des Rechtes Tempel stürzt.

Zweite Gegenstrophe.

Oft ja dient die Furcht zum Heil;

Und im Herzen wohne sie

Unverrückt als treue Hut!

Frommt es doch, wenn man weinend Zucht gelernt.
495

Aber wer, der fromme Scheu

Nicht im Busen reifen ließ,

Welcher Mensch und welche Stadt

Chrte fürder noch das Recht?

Dritte Strophe.

Nicht ein Leben schrankenlos,
500

Noch gedrückt von Zwanges Joch,

Lobe dir!

Immer die Mitte ja krönen die Himmlischen;

Andres ordnen sie anders.

Hört von mir ein treffend Wort:
505

Götterverachtung erzeugt sich den frevelnden Muth;

Aus der Gesundheit

Der Seele keimt allgeliebt,

Sehnlich erfleht, der Segen.

Dritte Gegenstrophe.

Und für immer gilt mein Spruch:
510

Ehre fromm des Rechts Altar!

Tritt ihn nicht,

Lüstern nach schnödem Gewinne, mit frevelndem

Fuß; denn Strafe verfolgt dich,

Deiner harrt ein würdig Ziel!
515

Darum verehre der Aeltern geheiligtes Haupt

Jeder, und achte,

Wenn seinem Haus Fremde nah'n,

Heilig das Recht des Gastes!

Vierte Strophe.

Wer, so gesinnt, ohne Zwang unsträflich lebt,
520

Bleibt nicht ungesegnet,

Und nimmermehr stürzt er ganz in Unheil.

Doch wer in tollkühnem Troy die Schranken sprengt,

Und Alles wild umrüttelt ohne Fug und Recht,

Er muß wohl einst die Segel einzieh'n,
525

Wann sie des Sturms Gewalt erfaßt,

Dröhnend die Rahen splittern.

Vierte Gegenstrophe.

Er ruft (kein Ohr hört ihn) aus dem Wirbelstrom,

Der ihn wild umflutet.

Es lacht ein Gott ob des Mannes Unmuth,
530

Sieht ihn in Müh'n ungeahnten schweren Kampfs

Ermatten, daß er nimmermehr die Höh'n gewinnt.

Da bricht sein altes Glück in Trümmer

Endlich am Fels des Rechts, er sinkt;

Keiner beklagt, vermißt ihn!
535
(Die Scene hat sich verwandelt, und zeigt den Areopagos. Eine Anzahl athenischer Edler, von Athene geführt, nimmt auf den Sitzen Platz, die längs der Scenenwand in einer Reihe stehen: vor ihnen steht auf der einen Seite ein Altar, auf der andern ein Tisch mit Stimmgefässen. In der Nähe des Altares steht Orestes. Athene tritt von der Mitte aus nach vorn.)

Athene.

Verkünde, Herold, schaffe Ruh' im Volk umher!

Hellauf zum Himmel schmettre nun tyrrhenische

Drommete, tiefgeschöpfter Menschenhauche voll,

Und brause mächt'gen Schalles an der Männer Ohr!

Denn weil in vollen Reihen hier der Rath erschien,
540

So ziemt zu schweigen, daß die ganze Stadt und ihr

Vernehmet, was ich festgestellt für alle Zeit,

Damit der Handel tadellos geschlichtet wird.

(Heroldsruf und Trompetenstoß. Apollon erscheint und tritt an die Seite des Orestes.)

Die Chorführerin.

O Fürst Apollon, schalte, wo du Meister bist!

Doch welchen Antheil hast du, sprich, an diesem Streit?
545

Apollon.

Ich kam zu zeugen, (denn vor meinem Thron erschien

Der Mann als Schüßling, und an meinem Herde saß

Er flehend, ich entsühnte seines Mordes ihn,)

Dann selbst für ihn zu rechten. Denn ich habe Schuld

Am Morde seiner Mutter. Du eröffne nun
550
(Zu Athene.)

Und ordne, wie du's kundig bist, des Handels Gang.

Athene.
(Zu den Erinnyen.)

Ihr habt zu reden — ich eröffne das Gericht -;

Denn durch den Kläger, der zuerst anhebt das Wort,

Wird uns die Sache nach Gebühr in's Licht geseßt.

Die Chorführerin.

Zwar Viele sind wir; dennoch sei die Rede kurz.
555
(Zu Orestes.)

Antworte du nun wechselnd Wort um Wort mit uns.

Sprich erstens, ob du mordend trafft der Mutter Haupt.

Orestes.

Wohl, ich erschlug sie; läugnen mag ich dieses nicht.

Die Chorführerin.

Im ersten Ringkampf hätt' ich denn bereits gesiegt.

Orestes.

Noch lieg' ich nicht am Boden, und schon prahlst du dies!
560

Die Chorführerin.

Doch mußt du weiter sagen, wie du sie erschlugst.

Orestes.

Vernimm: mit blankem Schwerte traf ich ihren Hals.

Die Chorführerin.

Von wem beredet thatest du's, auf wessen Rath?

Orestes.

Nach Phöbos' Schicksalsworten: er bezeugt es mir.

Die Chorführerin.

Des Sehers Worte trieben dich zum Muttermord?
565

Orestes.

Und bis zu dieser Stunde lob' ich mein Geschick.

Die Chorführerin.

Bald wirst du anders reden, wenn der Spruch dich faßt.

Orestes.

Ich hoffe, Beistand sendet mir des Vaters Grab.

Die Chorführerin.

Hoff auf die Todten, der die Mutter mordete!

Orestes.

Zwiefacher Unthat Gräuelschuld befleckte sie.
570

Die Chorführerin.

Wie das? Erweise dieses doch den Richtern hier.

Orestes.

Den Mann erschlug sie, und erschlug den Vater mir.

Die Chorführerin.

Doch lebst du noch, sie sühnte durch den Tod die Schuld.

Orestes.

Warum denn ward sie lebend nicht verfolgt von dir?

Die Chorführerin.

Kein Blutsverwandter war es, den sie tödtete.
575

Orestes.

Ich aber bin mit meiner Mutter blutsverwandt?

Die Chorführerin.

Wie? Hat sie nicht, o Mörder, dich in ihrem Schooß

Genährt? Der Mutter theures Blut verläugnest du?

Orestes.

Nun wolle du mir zeugen, gib du mir Bescheid,

Apollon, ob ich diesen Mord mit Recht verübt.
580

Die That ja, der ich schuldig ward, verläugn' ich nicht.

Doch ob gerecht dir, oder nicht, der Mord erscheint,

Entscheide, daß ich's sagen kann den Richtern hier.

Apollon.

Vor euch, Athene's großem Rath, erklär' ich's denn,

Sowie's gerecht ist, und ein Seher trüg' ich nicht.
585

Auf hohem Seherthrone sprach ich nimmermehr,

Von keinem Manne, keinem Weib und keiner Stadt,

Was nicht der Götter Vater, Zeus, mir anbefahl.

Wie viel es gelte, dieses Recht, erwäget wohl,

Und lebt des Vaters Willen nach, ich sag' es euch.
590

Denn mehr als Zeus gilt keines Eides Heiligkeit.

Die Chorführerin.

Zeus also, sagst du, sandte dir den Seherspruch,

Oresten anzukünden, um des Vaters Tod

Zu rächen, hab' er Mutterrechte nicht zu scheu'n?

Apollon.

Es ist ja nicht dasselbe, stirbt ein edler Mann,
595

Den Zeus' Geschenk, das königliche Zepter, schmückt,

Und gar von Weibeshänden, nicht durch ungestüm

Geschnellte Pfeile, wie von Amazonenhand :

Nein, höre, Pallas, höre du's, o Richterschaar,

Die diesen Streit durch ihren Ausspruch schlichten soll!
600

Ihn, der vom Krieg heimkehrte, da so Vieles er

Ruhmreich vollendet, nimmt sie freundlich auf und reicht

Ein Bad in einer Wanne, breitet dann zulekt

Ein weites Kleid aus, und verstrickt in künstlichem

Endlosem Neke den Gemahl, und mordet ihn.
605

So war des Mannes Untergang, wie ihr's vernahmt,

Der, allverehrt, den Seegeschwadern einst gebot:

So zeigt' ich euch die Gattin, daß die Schaar ergrimmt,

Der diesen Streit zu schlichten aufgetragen ward.

Die Chorführerin.

Du sagtest, schwerer achte Zeus des Vaters Mord;
610

Doch band er selbst den greisen Vater Kronos einst.

Steht das mit deiner Rede nicht im Widerspruch?

Darauf zu hören, ruf' ich euch als Zeugen auf.

Apollon.

Ihr allverhafte Gräuelbrut, der Götter Graun!

Die Bande kann man lösen; da gibt's Hülfe noch,
615

Gar manches Mittel bietet sich zur Lösung an.

Doch wenn vergoff'nes Menschenblut die Erde trank,

Des Einmal hingestorbnen harrt kein Aufersteh'n.

Hiergegen hat mein Vater keinen Zauberspruch

Erschaffen, er, der Alles sonst hinauf hinab
620

Umschwingt im Wirbel, dessen Odem nicht erlischt.

Die Chorführerin.

Erwäge, wie du kämpfend ihn von Schuld befreist.

Der seiner Mutter blutsverwandtes Blut vergof,

Er soll in Argos wohnen, und im Vaterhaus?

Zu welchen Volksaltären darf er opfernd nah'n?
625

Bei welchem Festmahl seines Stamms empfängt man ihn?

Apollon.

Auch das verkünd' ich; höre, denn ich rede wahr.

Die Mutter ist dem Kinde, das sie Mutter nennt,

Nicht Quell des Lebens, sondern hegt den jungen Keim.

Der Vater zeugt ihn; sie bewahrt den Sproß, ein Pfand
630

Bom Freund die Freundin, wenn ein Gott ihn nicht verlegt.

Ein sichres Zeugniß geb' ich dir für dieses Wort.

Auch ohne Mutter kann man Vater sein: es steht

Als Zeuge Zeus', des Allerhöchsten, Tochter hier,

Die nicht erwuchs in dunklen Mutterschooßes Nacht,
635

Gleichwohl ein Sproß, wie keine Gottheit ihn gebiert.

Ich aber, Pallas, werde sonst, soviel ich kann,

Den Ruhm erhöhen deiner Stadt und deines Volks,

Und sandte darum diesen auch an deinen Herd,

Damit er dir sich eigen geb' auf immerdar,
640

Und du zum Kampfgenossen ihn und sein Geschlecht

Gewinnst, o Göttin, und es gelte für und für,

Daß ihre Kindeskinder treu zum Bunde steh'n!

Athene.

Und nun gebiet' ich, Richter, fällt nach eurem Sinn

Gerechtes Urtheil; denn gesprochen ist genug.
645

Die Chorführerin.

Wir drückten alle Pfeile schon vom Bogen ab;

Ich harre nun zu hören, wie gerichtet wird.

Athene.

Wie soll ich's fügen, tadellos vor euch zu sein?

Die Chorführerin.

Ihr hörtet, was ihr hörtet; nach des Herzens Sinn

Fällt nun das Urtheil, eurem Eid, o Freunde, treu.
650

Athene.

Nunmehr vernehmt die Sayung, Männer Attika's,

Die ihr zuerst hier richtet um vergoßnes Blut!

Es soll in Aegeus' Volke dieser hohe Rath

Der Richter auch zukünftig allezeit besteh'n,

Hier auf des Ares Hügel, einst dem Lagerort
655

Der Amazonen, als, dem Theseus gram, ihr Heer

Zum Kampf heranzog und den hochgethürmten Bau

Der jungen Burg entgegenthürmte seiner Stadt,

Und Ares Opfer brachte, daß davon der Fels

Und Hügel Ares' Hügel heißt. Hier waltend soll
660

Des Volkes Ehrfurcht und die Scheu, verschwistert ihr,

Dem Frevel wehren, nächtlich und am lichten Tag,

Wenn nicht die Bürger mein Gesek selbst ändern einst.

Wer klare Wasserbäche durch unlautern Schlamms

Zufluß verunreint, findet nie den frischen Trunk.
665

Den Bürgern rath' ich, keines Herrschers Machtgebot.

Noch frecher Willkühr zugewandt und hold zu sein,

Noch Alles auszuweisen, was Ehrfurcht gebeut.

Wo wäre, der Nichts fürchtet, je des Rechtes Freund?

Verehrt ihr solches Heiligthum mit rechtem Sinn,
670

Ein festes Bollwerk eurem Land gewinnt ihr dann,

Ein sichres Heil des Staates, wie kein Sterblicher,

Nicht bei den Skythen, noch in Pelops' Landen, hat.

Den hohen Rath denn, ungerührt von Goldesglanz,

Ehrwürdig, strengen Sinnes, über Schlummernden
675

Wachsam, des Laudes treue Hut, verordn' ich so.

Das ist die Weisung, die für alle Zeiten ich

Zurufe meinem Volke. Nun erhebet euch,

Nehmt euren Stimmstein, und entscheidet diesen Streit,

Getreu dem Eidschwur. Alles habt ihr nun gehört.
680
(Während des folgenden Wechselgespräches nehmen die Richter die Stimm- steine vom Altar, und werfen sie in die Urne.)

Die Chorführerin.

Doch will ich rathen, uns, den unheildrohenden

Genossen eures Landes, ja kein Leid zu thun.

Apollon.

Und ich gebiet' euch, meinen Ausspruch und des Zeus'

Ausspruch zu scheuen, daß er nicht fruchtlos verhallt.

Die Chorführerin.
(Zu Apollon.)

Ganz unberufen übst du hier ein blutig Amt;
685

Unrein, verweilst du länger, ist dein Spruch hinfort.

Apollon.

So fehlte wohl mein Vater auch in seinem Rath,

Als er Ixions ersten Mord entsündigte?

Die Chorführerin.

Du sagst es. Ich, erlang' ich nicht mein volles Recht,

Mit schwerem Unheil kehr' ich einst in's Land zurück.
690

Apollon.

Doch weder bei den jüngern noch den älteren

Gottheiten ehrt man deine Macht; mein wird der Sieg.

Die Chorführerin.

In Pheres' Hause thatest du das Gleiche, zwangst

Den Schicksalsmächten Leben ab für Sterbliche.

Apollon.

Wär's nicht gerecht, dem Götterfreunde wohlzuthun,
695

Vor Allem wenn er schwerbedrängt um Hülfe fleht?

Die Chorführerin.

Du stürztest, traun, der alten Urgottheiten Macht,

Du hast mit Wein die greisen Götterfraun berückt.

Apollon.

Bald wirst du wahrlich, wenn du nicht im Streite siegst,

Den Geifer sprudeln, der die Feinde nicht verlegt.
700

Die Chorführerin.

Da du, so jung, mich Greisin höhnend niedertrittst,

So harr' ich, bis die Richter ihren Spruch gefällt,

Noch zweifelnd, ob ich grollen soll den Bürgern hier.

Athene.

Mir liegt die Schlußentscheidung ob in diesem Streit,

Und für Orestes leg' ich diesen Stein hinzu.
705
(Sie nimmt einen Stimmstein, den sie in der Hand behält.)

Denn keine Mutter wurde mir, die mich gebar;

Den Männern bin ich zugewandt mit Herz und Sinn,

Nur nicht zur Ehe; denn im Vater leb' ich nur.

Drum acht' ich minder sträflich auch des Weibes Mord,

Das ihn, den Mann, erschlagen, der dem Haus gebot.
710

Es siegt Orestes, ständen auch die Stimmen gleich.

So schüttet aus der Urne flugs die Loose nun,

Ihr Richter, denen dieses Amt geboten ist!

(Die Steine werden aus der Urne geschüttet und gezählt.)

Orestes.

O Fürst Apollon, welches Ziel gewinnt der Kampf?

Die Chorführerin.

O schwarze Nacht, o meine Mutter, siehst du das?
715

Orestes.

Nun Tod von Henkershänden oder Leben mir!

Die Chorführerin.

Und uns Vernichtung oder Ehre fürderhin!

Apollon.

Zählt doch genau der ausgeworfnen Steine Zahl,

Und scheuet Unrecht, Freunde, bei der Sonderung.

Das Fehlen Einer Stimme bringt ein großes Leid;
720

Hervorgeschüttelt rettet oft Ein Stein das Haus.

Athene.

Schuldlos erkannt ist dieser Mann im Blutgericht;

Denn gleich von beiden Seiten ist der Loose Zahl.

(Sie legt ihren Stimmstein zu den freisprechenden. Apollon entfernt sich unbemerkt.)

Orestes.

O Pallas, o, du meines Hauses Retterin!

Du hast der Heimaterde mich Vertriebenen
725

Zurückgegeben, und in Hellas heißt es nun:

„Argeier ist er wiederum, der Mann, und wohnt

Im Vatererbe, wie's Athene's Huld gefügt

Und Phöbos' und des dritten allvollendenden

Erretters," der, von meines Vaters Loos gerührt,
730

Mich rettet vor der Mutter Rechtsanwälten hier!

Ich kehre nun in meiner Ahnen Haus zurück,

Und schwöre diesem Lande noch und deinem Volk

Für aller Zukunft unermeßlich ferne Zeit:

Nie soll ein Mann, der meines Landes Steuer führt,
735

Mit blankem Speere feindlich zieh'n in dieses Land!

Denn ich, in Grabes Schooße dann, will jenen selbst,

Der meinen Eid mißachtet, den ich eben schwur,

Mit schwerem Unheil strafen, dem er nicht entrinnt;

Unmuth und Zeichen böser Art bereit' ich ihm
740

Auf allen Pfaden, daß des Kampfs ihn reuen soll!

Doch wird der Schwur gehalten, wird Athene's Stadt

Von ihnen stets mit bundestreuem Speer geehrt,

So werd' ich ihnen doppelt hold und gnädig sein.

Nun fahre wohl, o Göttin, sammt dem Volk der Stadt:
745

Den Feinden unentrinnbar steht im Sturm der Schlacht,

Die Freunde schirmend, eurem Speer zum Siegesruhm!

(Orestes geht ab.)

Chor
Chorgesang.

Geschlecht der neuen Götter, ha! Du tratst altes Recht

Tollkühn mit Füßen, und entwand'st es meiner Hand.

Und ich, beschimpft, ich Arme, schütte zornentbrannt
750

Auf dies Land, o Graun!

Schütte rachglühend hier Gift hinab aus meiner Brust;

Es strömt hin in's Land, vertilgt alle Saat;

Die Flur, o Rache!

Umſpinnt dürres Moos, von Laub nackt und Frucht,
755

Und streut des Todes Flecken durch die Gau'n umher.

Wir klagen? Was thun wir? Es höhnt uns das Volk aus.

Uns traf herbes Leid, o Graun! schweres Weh,

Der Nacht Töchter, uns, die schmachvoll gekränkten.

Athene.

Donner does not repeat this refrain at this position. See the earlier occurrence in his translation.

English (Smyth; revised Bannon and Nagy, CHS) (OCR draft) Experimental (CHS Primary Sources revision of Herbert Weir Smyth’s translation by Cynthia Bannon and Gregory Nagy, with transliterated Greek terms tagged and aligned to the Smyth edition.)

No corresponding passage available

Commentary

Critical apparatus to Eumenides (OCR draft) (Latin and Greek critical apparatus to Gottfried Hermann's 1852 edition of Eumenides.) focus

mvp-comment-137-1 ὑπὸ ῥάχιν: ὑπὸ ράχιν Μ. Ald. Rob. ὑποβάχιν G. ὑπόρραχιν Ven. Flor. Farn. υποβράχιν Turn. ug' G. Ald. Rob.

Wecklein’s commentary on Eumenides (1888; German; OCR draft) (Explanatory commentary, pp. 251–322; HW42J8 and HXJHA8 OCR collated, with missing comparison pages 294–295 explicitly marked. Unresolved OCR and provisional reference mappings are explicitly marked.) focus

mvp-comment-104-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-104-2 erstes Epeisodion. Apollon tritt wieder hervor und jagt nachher die Erinyen aus seinem Tempel: der Chor tritt also auf die Bühne heraus und Apollon folgt ihnen. Damit wird die zu 63 erwähnte Maschinerie zurückgedreht.

mvp-comment-109-1 Wecklein 1888, p. 266

mvp-comment-109-2 ὑπὸ ῥάχιν ist in der Handschrift vielleicht mit Recht ὑπόρραχιν geschrieben. Wenigstens entspricht dieses der Aussprache.

Search the Perseus Catalog for:

Search the Perseus Catalog for:

Current edition Experimental

Χορός ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος, παρακοπά, παραφορὰ 13 φρενοδαλής, 330 ὕμνος ἐξ Ἐρινύων, δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ- μικτος, αὐονὰ βροτοῖς. 334

Χορός ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος, παρακοπά, παραφορὰ 17 φρενοδαλής, ὕμνος 18 ἐξ Ἐρινύων, δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ- 345 μικτος, αὐονὰ βροτοῖς. 347

Χορός πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη. 415 ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς 51 τέκνα. Ἀραὶ 52 δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον. 420

Χορός βροτοκτονοῦντας 53 ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ 54 τέρμα τῆς φυγῆς; 55

Χορός ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς 56 φυγάς;

Χορός φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο. 425

Ἀθηνᾶ ἄλλαις ἀνάγκαις, 57 ἤ τινος 58 τρέων κότον;

Χορός ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος 59 πάρα.

Χορός ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι. 60

Ἀθηνᾶ κλύειν δίκαιος 61 μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις. 430

Χορός πῶς δή; δίδαξον: τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾽ ἀξίων. 62 435 436

Χορός ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει. τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε. 575

Ἀθηνᾶ ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην. 126 ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως. 585 ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς. τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον. 590

Χορός εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν; 595

Ὀρέστης καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει 127 πατήρ.

Χορός νεκροῖσί νυν πέπισθι 128 μητέρα κτανών.

Ὀρέστης δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν. 129 600

Χορός πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός τοιγὰρ 130 σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ. 131

Ὀρέστης τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν. 605

Ὀρέστης ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι; 607

Χορός πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε, ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Χορός Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε, φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν 136 πατρὸς φόνον πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀθηνᾶ ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων; 675

Χορός ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος. μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων 155 ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, 156 ξένοι. 680

Χορός καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων κἄγωγε 166 χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις, 715 μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων. 167

Ἀπόλλων ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν. 720

Ἀπόλλων ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις: Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων οὔκουν 168 δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν, 725 ἄλλως τε πάντως χὤτε 169 δεόμενος τύχοι;

Χορός σύ τοι παλαιὰς διανομὰς 170 καταφθίσας οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν 171 βαρύν. 730

Χορός ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος, δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω, ὡς ἀμφίβουλος 172 οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ὀρέστης ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε; 745

Ὀρέστης 173 νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν. 174 175

Ἀθηνᾶ ἀνὴρ ὅδ᾽ 178 ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην: ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Χορός ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος, παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής, 330 ὕμνος ἐξ Ἐρινύων, δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ- μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

Χορός ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος, παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής, ὕμνος ἐξ Ἐρινύων, δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ- 345 μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

Χορός δωμάτων γὰρ εἱλόμαν ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης 355 τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ. ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ- ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.

Χορός δωμάτων γὰρ εἱλόμαν ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ. ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ- ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.

Χορός δόξαι τʼ ἀνδρῶν καὶ μάλʼ ὑπʼ αἰθέρι σεμναὶ τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη- 370 σμοῖς τʼ ἐπιφθόνοις ποδός.

Χορός μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ καταφέρω ποδὸς ἀκμάν, σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις 375 κῶλα, δύσφορον ἄταν.

Χορός μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ καταφέρω ποδὸς ἀκμάν, σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις κῶλα, δύσφορον ἄταν.

Χορός πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη. 415 ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα. Ἀραὶ δʼ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ γένος μὲν οἶδα κληδόνας τʼ ἐπωνύμους.

Χορός τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Ἀθηνᾶ μάθοιμʼ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον. 420

Χορός βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ¹³ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

334

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ¹⁷ φρενοδαλής,

ὕμνος¹⁸ ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

347

Χορός

πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς⁵¹ τέκνα.

Ἀραὶ⁵² δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας⁵³ ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ⁵⁴ τέρμα τῆς φυγῆς;⁵⁵

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς⁵⁶ φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Ἀθηνᾶ

ἄλλαις ἀνάγκαις,⁵⁷ ἤ τινος⁵⁸ τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος⁵⁹ πάρα.

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.⁶⁰

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος⁶¹ μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

Χορός

πῶς δή; δίδαξον: τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾽ ἀξίων.⁶²
435
436

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.¹²⁶

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει¹²⁷ πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι¹²⁸ μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.¹²⁹
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός

τοιγὰρ¹³⁰ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.¹³¹

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν¹³⁶ πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων¹⁵⁵

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε,¹⁵⁶ ξένοι.
680

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε¹⁶⁶ χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.¹⁶⁷

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις:

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν¹⁶⁸ δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε¹⁶⁹ δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς¹⁷⁰ καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν¹⁷¹ βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος¹⁷² οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745

Ὀρέστης¹⁷³

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.¹⁷⁴¹⁷⁵

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽¹⁷⁸ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην:

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

Χορός

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.

ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι

κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.

Χορός

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.

ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι

κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.

Χορός

δόξαι τʼ ἀνδρῶν καὶ μάλʼ ὑπʼ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-
370

σμοῖς τʼ ἐπιφθόνοις ποδός.

Χορός

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις
375

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

Χορός

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

Χορός

πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

Ἀραὶ δʼ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τʼ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμʼ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδʼ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;