Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

σὺ δὲ Τυνδάρεω θύγατερ, βασίλεια Κλυταιμήστρα,

τί χρέος; τί νέον; τί δ᾽ ἐπαισθομένη,

τίνος ἀγγελίας πειθοῖ περίπεμπτα θυοσκεῖς;

πάντων δὲ θεῶν τῶν ἀστυνόμων,

ὑπάτων, χθονίων, τῶν τε θυραίων τῶν τ᾽ ἀγοραίων

βωμοὶ δώροισ ι φλέγονται: βωμοὶ δώροισι⟨ν⟩ φλέγονται·

ἄλλη δ᾽ ἄλλοθεν οὐρανομήκης λαμπὰς ἀνίσχει

φαρμασσομένη χρίματος ἁγνοῦ

μαλακαῖς ἀδόλοισι παρηγορίαις,

πελανῶι μυχόθεν βασιλείωι.

τούτων λέξασ᾽ ὅτι καὶ δυνατὸν

καὶ θέμις, αἴνει παιών τε γενοῦ τῆσδε μερίμνης,

ἣ νῦν τοτὲ μὲν κακόφρων τελέθει,

100

τοτὲ δ᾽ ἐκ θυσιῶν ἃς ἀναφαίνεις

ἐλπὶς ἀμύνει φροντίδ᾽ ἄπληστον

καὶ θυμοβόρον φρενὶ λύπην.

Agamemnon. Aeschylus. ed. Martin L. West. Stutgardiae. 1990.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Current edition Experimental

Ἀγαμέμνων (OCR draft) (Greek) (Ἀγαμέμνων. Martin L. West, 1990.)

Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.

Editions (7)

Ἀγαμέμνων First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 104-257 focus

str. 1

Χορός

κύριός εἰμι θροεῖν ὅδιον κράτος αἴσιον ἀνδρῶν

ἐκτελέων: ἔτι γὰρ θεόθεν καταπνεύει
105

πειθοῖ μολπᾶν

ἀλκὰν¹ σύμφυτος αἰών:

ὅπως Ἀχαιῶν

δίθρονον κράτος, Ἑλλάδος ἥβας

ξύμφρονε ταγώ,²
110

πέμπει σὺν δορὶ καὶ χερὶ³ πράκτορι

θούριος ὄρνις Τευκρίδ᾽ ἐπ᾽ αἶαν,

οἰωνῶν βασιλεὺς βασιλεῦσι νε-

ῶν ὁ κελαινός, ὅ τ᾽ ἐξόπιν ἀργᾶς,⁴
115

φανέντες ἴκταρ μελάθρων

χερὸς ἐκ δοριπάλτου

παμπρέπτοις ἐν ἕδραισι,

βοσκόμενοι λαγίναν, ἐρικύμονα⁵ φέρματα,⁶ γένναν,

βλαβέντα λοισθίων δρόμων.
120

αἴλινον αἴλινον εἰπέ, τὸ δ᾽ εὖ νικάτω.

ant. 1

122

Χορός

κεδνὸς δὲ στρατόμαντις ἰδὼν δύο λήμασιν ἴσους⁷

Ἀτρεΐδας μαχίμους ἐδάη λαγοδαίτας

πομπούς τ᾽ ἀρχάς:

οὕτω δ᾽ εἶπε τερᾴζων:
125

“ʽχρόνῳ μὲν ἀγρεῖ

Πριάμου πόλιν ἅδε κέλευθος,

πάντα δὲ πύργων

κτήνη †πρόσθε τὰ⁸ δημιοπληθῆ

Μοῖρ᾽ ἀλαπάξει πρὸς τὸ βίαιον:
130

οἶον μή τις ἄγα θεόθεν κνεφά-

σῃ προτυπὲν στόμιον μέγα Τροίας

στρατωθέν. οἴκτῳ⁹ γὰρ ἐπί-

φθονος Ἄρτεμις ἁγνὰ
135

πτανοῖσιν κυσὶ πατρὸς

αὐτότοκον πρὸ λόχου μογερὰν πτάκα θυομένοισι:

στυγεῖ δὲ δεῖπνον αἰετῶν.”

αἴλινον αἴλινον εἰπέ, τὸ δ᾽ εὖ νικάτω.

ep.

140

Χορός

“τόσον περ εὔφρων, καλά,
140

δρόσοισι λεπτοῖς¹⁰ μαλερῶν λεόντων¹¹

πάντων τ᾽ ἀγρονόμων φιλομάστοις

θηρῶν ὀβρικάλοισι τερπνά,

τούτων αἴνει¹² ξύμβολα κρᾶναι,

δεξιὰ μέν, κατάμομφα δὲ φάσματα [στρουθῶν].¹³
145

ἰήιον δὲ καλέω Παιᾶνα,

μή τινας ἀντιπνόους

Δαναοῖς χρονίας ἐχενῇδας

ἀπλοίας τεύξῃ,
150

σπευδομένα θυσίαν ἑτέραν ἄνομόν τιν᾽, ἄδαιτον

νεικέων τέκτονα σύμφυτον,

οὐ δεισήνορα. μίμνει γὰρ φοβερὰ παλίνορτος

οἰκονόμος δολία μνάμων μῆνις τεκνόποινος.
155

τοιάδε Κάλχας ξὺν μεγάλοις ἀγαθοῖς ἀπέκλαγξεν¹⁴

μόρσιμ᾽ ἀπ᾽ ὀρνίθων ὁδίων οἴκοις βασιλείοις:

τοῖς δ᾽ ὁμόφωνον

αἴλινον αἴλινον εἰπέ, τὸ δ᾽ εὖ νικάτω.

str. 2

160

Χορός

Ζεύς, ὅστις ποτ᾽ ἐστίν, εἰ τόδ᾽ αὐ-
160

τῷ φίλον κεκλημένῳ,

τοῦτό νιν προσεννέπω.

οὐκ ἔχω προσεικάσαι

πάντ᾽ ἐπισταθμώμενος

πλὴν Διός, εἰ τὸ μάταν¹⁵
165

ἀπὸ φροντίδος ἄχθος

χρὴ βαλεῖν ἐτητύμως.

ant. 2

167

Χορός

οὐδ᾽ ὅστις πάροιθεν ἦν μέγας,

παμμάχῳ θράσει βρύων,

οὐδὲ λέξεται¹⁶ πρὶν ὤν:
170

ὃς δ᾽ ἔπειτ᾽ ἔφυ, τρια-

κτῆρος οἴχεται τυχών.

Ζῆνα δέ τις προφρόνως

ἐπινίκια κλάζων

τεύξεται φρενῶν τὸ πᾶν:
175

str. 3

176

Χορός

τὸν φρονεῖν βροτοὺς ὁδώ-

σαντα, τὸν πάθει μάθος

θέντα κυρίως ἔχειν.

στάζει δ᾽ ἔν θ᾽ ὕπνῳ πρὸ καρδίας

μνησιπήμων πόνος: καὶ παρ᾽ ἄ-
180

κοντας ἦλθε σωφρονεῖν.

δαιμόνων δέ που χάρις βίαιος¹⁷

σέλμα σεμνὸν ἡμένων.

ant. 3

184

Χορός

καὶ τόθ᾽ ἡγεμὼν ὁ πρέ-

σβυς νεῶν Ἀχαιικῶν,
185

μάντιν οὔτινα ψέγων,

ἐμπαίοις τύχαισι συμπνέων,

εὖτ᾽ ἀπλοίᾳ κεναγγεῖ βαρύ-

νοντ᾽ Ἀχαιικὸς λεώς,

Χαλκίδος πέραν ἔχων παλιρρό-
190

χθοις¹⁸ ἐν Αὐλίδος τόποις:

str. 4

192

Χορός

πνοαὶ δ᾽ ἀπὸ Στρυμόνος μολοῦσαι

κακόσχολοι, νήστιδες, δύσορμοι,

βροτῶν ἄλαι,

νεῶν¹⁹ <τε>²⁰ καὶ πεισμάτων ἀφειδεῖς,
195

παλιμμήκη χρόνον τιθεῖσαι

τρίβῳ κατέξαινον ἄνθος Ἀργους.²¹

ἐπεὶ δὲ καὶ πικροῦ

χείματος ἄλλο μῆχαρ

βριθύτερον πρόμοισιν
200

μάντις ἔκλαγξεν προφέρων Ἄρτεμιν, ὥστε χθόνα βά-

κτροις ἐπικρούσαντας Ἀτρείδας δάκρυ μὴ κατασχεῖν:

ant. 4

205

Χορός

ἄναξ δ᾽ ὁ πρέσβυς τότ᾽²² εἶπε φωνῶν:
205

“βαρεῖα μὲν κὴρ τὸ μὴ πιθέσθαι,²³

βαρεῖα δ᾽, εἰ

τέκνον δαΐξω, δόμων ἄγαλμα,

μιαίνων παρθενοσφάγοισι

ῥείθροις²⁴ πατρῴους χέρας πρὸ βωμοῦ.
210

τί τῶνδ᾽ ἄνευ κακῶν,

πῶς λιπόναυς γένωμαι

ξυμμαχίας ἁμαρτών;

παυσανέμου γὰρ θυσίας παρθενίου θ᾽ αἵματος ὀρ-

γᾷ περιόργῳ σφ᾽²⁵ ἐπιθυμεῖν θέμις. εὖ γὰρ εἴη.”
215

str. 5

218

Χορός

ἐπεὶ δ᾽ ἀνάγκας ἔδυ λέπαδνον

φρενὸς πνέων δυσσεβῆ τροπαίαν

ἄναγνον, ἀνίερον, τόθεν
220

τὸ παντότολμον φρονεῖν μετέγνω.

βροτοὺς²⁶ θρασύνει γὰρ αἰσχρόμητις

τάλαινα παρακοπὰ πρωτοπήμων.

ἔτλα δ᾽ οὖν θυτὴρ γενέ-

σθαι θυγατρός, γυναικοποί-
225

νων πολέμων ἀρωγὰν

καὶ προτέλεια ναῶν.

ant. 5

228

Χορός

λιτὰς δὲ καὶ κληδόνας πατρῴους

παρ᾽ οὐδὲν αἰῶνα παρθένειον τ᾽

ἔθεντο φιλόμαχοι βραβῆς.
230

φράσεν δ᾽ ἀόζοις πατὴρ μετ᾽ εὐχὰν

δίκαν χιμαίρας ὕπερθε βωμοῦ

πέπλοισι περιπετῆ παντὶ θυμῷ

προνωπῆ

λαβεῖν ἀέρ-
235

δην, στόματός τε καλλιπρῴ-
ρου φυλακᾷ²⁷ κατασχεῖν

φθόγγον ἀραῖον οἴκοις,

str. 6

238

Χορός

βίᾳ χαλινῶν τ᾽ ἀναύδῳ μένει.

κρόκου βαφὰς δ᾽ ἐς πέδον χέουσα

ἔβαλλ᾽ ἕκαστον θυτή-
240

ρων ἀπ᾽ ὄμματος βέλει φιλοίκτῳ,

πρέπουσά θ᾽ ὡς ἐν γραφαῖς, προσεννέπειν

θέλουσ᾽, ἐπεὶ πολλάκις

πατρὸς κατ᾽ ἀνδρῶνας εὐτραπέζους

ἔμελψεν, ἁγνᾷ δ᾽ ἀταύρωτος αὐδᾷ²⁸ πατρὸς
245

φίλου τριτόσπονδον εὔποτμον

παιᾶνα²⁹ φίλως ἐτίμα.

ant. 6

248

Χορός

τὰ δ᾽ ἔνθεν οὔτ᾽ εἶδον οὔτ᾽ ἐννέπω:

τέχναι δὲ Κάλχαντος οὐκ ἄκραντοι.

Δίκα δὲ τοῖς μὲν παθοῦ-
250

σιν μαθεῖν ἐπιρρέπει: τὸ μέλλον <δ᾽>³⁰

ἐπεὶ γένοιτ᾽³¹ ἂν κλύοις: πρὸ χαιρέτω:³²

ἴσον δὲ τῷ προστένειν.

τορὸν γὰρ ἥξει σύνορθρον³³ αὐγαῖς.³⁴

πέλοιτο δ᾽ οὖν τἀπὶ τούτοισιν εὖ πρᾶξις,³⁵ ὡς
255

θέλει τόδ᾽ ἄγχιστον Ἀπίας

γαίας μονόφρουρον ἕρκος.

Ἀγαμέμνων Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926.) — 104-257 focus

Χορός

κύριός εἰμι θροεῖν ὅδιον κράτος αἴσιον ἀνδρῶν

ἐκτελέων· ἔτι γὰρ θεόθεν καταπνεύει
105

πειθὼ μολπᾶν

ἀλκὰν σύμφυτος αἰών·

ὅπως Ἀχαι-

ῶν δίθρονον κράτος, Ἑλλάδος ἥβας

ξύμφρονα ταγάν,
110

πέμπει σὺν δορὶ καὶ χερὶ πράκτορι

θούριος ὄρνις Τευκρίδʼ ἐπʼ αἶαν,

οἰωνῶν βασιλεὺς βασιλεῦσι νε-

ῶν ὁ κελαινός, ὅ τʼ ἐξόπιν ἀργᾶς,
115

φανέντες ἴ-

κταρ μελάθρων χερὸς ἐκ δοριπάλτου

παμπρέπτοις ἐν ἕδραισιν,

βοσκόμενοι λαγίναν, ἐρικύμονα φέρματι γένναν,

βλαβέντα λοισθίων δρόμων.
120

αἴλινον αἴλινον εἰπέ, τὸ δʼ εὖ νικάτω.

122

Χορός

κεδνὸς δὲ στρατόμαντις ἰδὼν δύο λήμασι δισσοὺς

Ἀτρεΐδας μαχίμους ἐδάη λαγοδαίτας

πομπούς τʼ ἀρχάς·

οὕτω δʼ εἶπε τερᾴζων·
125

χρόνῳ μὲν ἀγρεῖ

Πριάμου πόλιν ἅδε κέλευθος,

πάντα δὲ πύργων

κτήνη πρόσθε τὰ δημιοπληθῆ

Μοῖρʼ ἀλαπάξει πρὸς τὸ βίαιον·
130

οἶον μή τις ἄγα θεόθεν κνεφά-

σῃ προτυπὲν στόμιον μέγα Τροίας

στρατωθέν.οἴκτῳ γὰρ ἐπί-

φθονος Ἄρτεμις ἁγνὰ
135

πτανοῖσιν κυσὶ πατρὸς

αὐτότοκον πρὸ λόχου μογερὰν πτάκα θυομένοισιν

στυγεῖ δὲ δεῖπνον αἰετῶν.

αἴλινον αἴλινον εἰπέ, τὸ δʼ εὖ νικάτω.

140

Χορός

τόσον περ εὔφρων, καλά,
140

δρόσοισι λεπτοῖς μαλερῶν λεόντων

πάντων τʼ ἀγρονόμων φιλομάστοις

θηρῶν ὀβρικάλοισι τερπνά,

τούτων αἴνει ξύμβολα κρᾶναι,

δεξιὰ μέν, κατάμομφα δὲ φάσματα στρουθῶν.
145

ἰήιον δὲ καλέω Παιᾶνα,

μή τινας ἀντιπνόους Δανα-

οῖς χρονίας ἐχενῇδας ἀ-

πλοίας τεύξῃ,
150

σπευδομένα θυσίαν ἑτέραν ἄνομόν τινʼ, ἄδαιτον

νεικέων τέκτονα σύμφυτον,

οὐ δεισήνορα. μίμνει γὰρ φοβερὰ παλίνορτος

οἰκονόμος δολία μνάμων μῆνις τεκνόποινος.
155

τοιάδε Κάλχας ξὺν μεγάλοις ἀγαθοῖς ἀπέκλαγξεν

μόρσιμʼ ἀπʼ ὀρνίθων ὁδίων οἴκοις βασιλείοις·

τοῖς δʼ ὁμόφωνον

αἴλινον αἴλινον εἰπέ, τὸ δʼ εὖ νικάτω.

160

Χορός

Ζεύς, ὅστις ποτʼ ἐστίν, εἰ τόδʼ αὐ-
160

τῷ φίλον κεκλημένῳ,

τοῦτό νιν προσεννέπω.

οὐκ ἔχω προσεικάσαι

πάντʼ ἐπισταθμώμενος

πλὴν Διός, εἰ τὸ μάταν ἀπὸ φροντίδος ἄχθος
165

χρὴ βαλεῖν ἐτητύμως.

167

Χορός

οὐδʼ ὅστις πάροιθεν ἦν μέγας,

παμμάχῳ θράσει βρύων,

οὐδὲ λέξεται πρὶν ὤν·
170

ὃς δʼ ἔπειτʼ ἔφυ, τρια-

κτῆρος οἴχεται τυχών.

Ζῆνα δέ τις προφρόνως ἐπινίκια κλάζων

τεύξεται φρενῶν τὸ πᾶν·
175

176

Χορός

τὸν φρονεῖν βροτοὺς ὁδώ-

σαντα, τὸν πάθει μάθος

θέντα κυρίως ἔχειν.

στάζει δʼ ἔν θʼ ὕπνῳ πρὸ καρδίας

μνησιπήμων πόνος· καὶ παρʼ ἄ-
180

κοντας ἦλθε σωφρονεῖν.

δαιμόνων δέ που χάρις βίαιος

σέλμα σεμνὸν ἡμένων.

184

Χορός

καὶ τόθʼ ἡγεμὼν ὁ πρέ-

σβυς νεῶν Ἀχαιικῶν,
185

μάντιν οὔτινα ψέγων,

ἐμπαίοις τύχαισι συμπνέων,

εὖτʼ ἀπλοίᾳ κεναγγεῖ βαρύ-

νοντʼ Ἀχαιικὸς λεώς,

Χαλκίδος πέραν ἔχων παλιρρόχ-
190

θοις ἐν Αὐλίδος τόποις·

192

Χορός

πνοαὶ δʼ ἀπὸ Στρυμόνος μολοῦσαι

κακόσχολοι νήστιδες δύσορμοι,

βροτῶν ἄλαι, ναῶν τε καὶ

πεισμάτων ἀφειδεῖς,
195

παλιμμήκη χρόνον τιθεῖσαι

τρίβῳ κατέξαινον ἄν-

θος Ἀργείων· ἐπεὶ δὲ καὶ πικροῦ

χείματος ἄλλο μῆχαρ

βριθύτερον πρόμοισιν
200

μάντις ἔκλαγξεν προφέρων

Ἄρτεμιν, ὥστε χθόνα βάκ-

τροις ἐπικρούσαντας Ἀτρεί-

δας δάκρυ μὴ κατασχεῖν·

205

Χορός

ἄναξ δʼ ὁ πρέσβυς τότʼ εἶπε φωνῶν·
205

βαρεῖα μὲν κὴρ τὸ μὴ πιθέσθαι,

βαρεῖα δʼ, εἰ τέκνον δαΐ-

ξω, δόμων ἄγαλμα,

μιαίνων παρθενοσφάγοισιν

ῥείθροις πατρῴους χέρας
210

πέλας βωμοῦ· τί τῶνδʼ ἄνευ κακῶν,

πῶς λιπόναυς γένωμαι

ξυμμαχίας ἁμαρτών;

παυσανέμου γὰρ θυσίας

παρθενίου θʼ αἵματος ὀρ-
215

γᾷ περιόργως ἐπιθυ-

μεῖν θέμις. εὖ γὰρ εἴη.

218

Χορός

ἐπεὶ δʼ ἀνάγκας ἔδυ λέπαδνον

φρενὸς πνέων δυσσεβῆ τροπαίαν

ἄναγνον ἀνίερον, τόθεν
220

τὸ παντότολμον φρονεῖν μετέγνω.

βροτοὺς θρασύνει γὰρ αἰσχρόμητις

τάλαινα παρακοπὰ πρωτοπήμων. ἔτλα δʼ οὖν

θυτὴρ γενέσθαι θυγατρός,
225

γυναικοποίνων πολέμων ἀρωγὰν

καὶ προτέλεια ναῶν.

228

Χορός

λιτὰς δὲ καὶ κληδόνας πατρῴους

παρʼ οὐδὲν αἰῶ τε παρθένειον

ἔθεντο φιλόμαχοι βραβῆς.
230

φράσεν δʼ ἀόζοις πατὴρ μετʼ εὐχὰν

δίκαν χιμαίρας ὕπερθε βωμοῦ

πέπλοισι περιπετῆ παντὶ θυμῷ προνωπῆ

λαβεῖν ἀέρδην, στόματός
235

τε καλλιπρῴρου φυλακᾷ κατασχεῖν

φθόγγον ἀραῖον οἴκοις,

238

Χορός

βίᾳ χαλινῶν τʼ ἀναύδῳ μένει.

κρόκου βαφὰς δʼ ἐς πέδον χέουσα

ἔβαλλʼ ἕκαστον θυτήρ-
240

ων ἀπʼ ὄμματος βέλει

φιλοίκτῳ, πρέπουσά θʼ ὡς ἐν γραφαῖς, προσεννέπειν

θέλουσʼ, ἐπεὶ πολλάκις

πατρὸς κατʼ ἀνδρῶνας εὐτραπέζους

ἔμελψεν, ἁγνᾷ δʼ ἀταύρωτος αὐδᾷ πατρὸς
245

φίλου τριτόσπονδον εὔ-

ποτμον παιῶνα φίλως ἐτίμα—

248

Χορός

τὰ δʼ ἔνθεν οὔτʼ εἶδον οὔτʼ ἐννέπω·

τέχναι δὲ Κάλχαντος οὐκ ἄκραντοι.

Δίκα δὲ τοῖς μὲν παθοῦσ-
250

ιν μαθεῖν ἐπιρρέπει·

τὸ μέλλον δʼ, ἐπεὶ γένοιτʼ, ἂν κλύοις· πρὸ χαιρέτω·

ἴσον δὲ τῷ προστένειν.

τορὸν γὰρ ἥξει σύνορθρον αὐγαῖς.

πέλοιτο δʼ οὖν τἀπὶ τούτοισιν εὖ πρᾶξις, ὡς
255

θέλει τόδʼ ἄγχιστον Ἀ-

πίας γαίας μονόφρουρον ἕρκος.

Ἀγαμέμνων (OCR draft) Experimental (Ἀγαμέμνων. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 83 focus

σὺ δὲ, Τυνδάρεω

θύγατερ, βασίλεια Κλυταιμνήστρα,

τί χρέος; τί νέον; τί δ᾽ ἐπαισθομένη,

τίνος ἀγγελίας

πευθοῖ περίπεμπτα θυοσκεῖς;

πάντων δὲ θεῶν τῶν ἀστυνόμων,

ὑπάτων, χθονίων,

τῶν τ᾽ οὐρανίων τῶν τ᾽ ἀγοραίων,

βωμοὶ δώροισι φλέγονται·

ἄλλη δ᾽ ἄλλοθεν οὐρανομήκης

λαμπὰς ἀνίσχει,

φαρμασσομένη χρίματος ἁγνοῦ

μαλακαῖς ἀδόλοισι παρηγορίαις,

πελάνῳ μυχόθεν βασιλείῳ.

τούτων λέξαις ὅ τι καὶ δυνατὸν

καὶ θέμις αἰνεῖν,

παιών τε γενοῦ τῆσδε μερίμνης,

ἢ νῦν τοτὲ μὲν κακόφρων τελέθει,

100

τοτὲ δ᾽ ἐκ θυσιῶν ἀγανὴ προφανεῖσ᾽

ἐλπὶς ἀμύνει φροντίδ᾽ ἄπληστον

τῆς θυμοβόρου φρένα λύπης.

Ἀγαμέμνων (OCR draft) Experimental (Ἀγαμέμνων. Gottfried Hermann, 1852.) — 83 focus

σὺ δέ, Τυνδάρεω

θύγατερ, βασίλεια Κλυταιμνήστρα,

τί χρέος; τί νέον; τί δ᾽ ἐπαισθομένη,
85

τίνος ἀγγελίας

πειθοῖ περίπεμπτα θυοσκεῖς;

πάντων δὲ θεῶν τῶν ἀστυνόμων,

ὑπάτων, χθονίων,

τῶν τ᾽ οὐρανίων τῶν τ' ἀγοραίων,
90

Χορὸς Πρεσβυτῶν

βωμοὶ δώροισι φλέγονται·

ἄλλη δ᾽ ἄλλοθεν οὐρανομήκης

λαμπὰς ἀνίσχει,

φαρμασσομένη χρίματος ἁγνοῦ

μαλακαῖς ἀδόλοισι παρηγορίαις,
95

πελάνῳ μυχόθεν βασιλείῳ.

τούτων λέξασ᾽ ὅ τι καὶ δυνατὸν

καὶ θέμις αἰνεῖν,

παιών τε γενοῦ τῆσδε μερίμνης,

ἣ νῦν ποτὲ μὲν κακόφρων τελέθει,
100

ποτὲ δ᾽ ἐκ θυσιῶν ἀγανὰ φαίνουσ'

ἐλπὶς ἀμύνει φροντίδ᾽ ἄπληστον

τῆς θυμοβόρου φρενολύπης.

στρ. α'.

ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ (OCR draft) Experimental (ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 83 focus

Σὺ δέ, Τυνδάρεω -ρεα -ρεου

θύγατερ, βασίλεια Κλυταιμήστρα,

τί χρέος ; τί νέον ; τί δ' ἐπαισθομένη,

τίνος ἀγγελίας
85

πειθοῖ περίπεμπτα θυοσκεῖς θυοσκινεῖς ;

πάντων δὲ θεῶν τῶν ἀστυνόμων,

ὑπάτων, χθονίων, τῶν τε θυραίων τ' οὐρανίων

τῶν τ' ἀγοραίων,

βωμοὶ δώροισι -ροις φλέγονται·
90

ἄλλη δ' ἄλλοθεν οὐρανομήκης

λαμπὰς ἀνίσχει, φαρμασσομένη

χρίματος χρήμ- χρίσμ- ἁγνοῦ

μαλακαῖς ἀδόλοισι παρηγορίαις,

πελανῶν... βασιλείων -λάνῳ (-λανῶ Μ)... -λείῳ.
95

Τούτων λέξασ' ὅ τι καὶ δυνατὸν

καὶ θέμις αἴνει αἰνεῖν εἰπεῖν, παιών τε γενοῦ

τῆσδε μερίμνης, ἣ νῦν τοτὲ μὲν

κακόφρων τελέθει, τοτὲ δ' ἐκ θυσιῶν

ἃς ἀναφαίνεις ἀγανὰ φαίνεις φαίνει φαίνουσ' ἐλπὶς ἀμύνει
100

τὴν θυμοβόρον
λύπης φρενὶ φροντίδ' ἄπληστον φροντίδ' ἄπληστον τὴν θυμοβόρον λύπης φρένα.

ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ

Ἀγαμέμνων (OCR draft) Experimental (Ἀγαμέμνων. N. Wecklein, 1885.) — 83 focus

σὺ δέ, Τυνδάρεω

θύγατερ, βασίλεια Κλυταιμήστρα,

τί χρέος; τί νέον; τί δ᾽ ἐπαισθομένη,
85

τίνος ἀγγελίας

πειθοῖ περίπεμπτα θυοσκεῖς;

πάντων δὲ θεῶν τῶν ἀστυνόμων,

ὑπάτων, χθονίων,

τῶν τ᾽ οὐρανίων τῶν τ᾿ ἀγοραίων,
90

βωμοὶ δώροισι φλέγονται·

ἄλλη δ᾽ ἄλλοθεν οὐρανομήκης

λαμπὰς ἀνίσχει,

φαρμασσομένη χρίματος ἁγνοῦ

μαλακαῖς ἀδόλοισι παρηγορίαις,
95

πελάνῳ μυχόθεν βασιλείῳ.

τούτων λέξασ᾽ ὅ τι καὶ δυνατὸν

καὶ θέμις αἰνεῖν,

παιών τε γενοῦ τῆσδε μερίμνης,

ἢ νῦν τοτὲ μὲν κακόφρων τελέθει,
100

τοτὲ δ᾽ ἐκ θυσιῶν ἀγανὰ φαίνεις

ἐλπὶς ἀμύνει φροντίδ᾽ ἄπληστον

¹²³⁴⁵⁶

ἡμερόφαντον ἡμερόφαντον ἡμερόφατον Τυνδάρεω τυνδάρεω, litera ω ex αο facta et accentu super α lineola transfixo, M, »quibus triplex significatur scriptura Τυνδαρέα, Τυνδάρεω, Τυνδαρέους« (Dindorf). θυοσκεῖς θυοσκεῖς θυοσκινεῖς, priore ι in rasura scripto τῶν τ᾽ οὐρανίων τῶν τ᾿ ἀγοραίων τῶν τε θυραίων τῶν τ᾿ ἀγοραίων δώροισι δώροισι δώροισ πελάνῳ πελανῶ ἀγανὰ φαίνεις ἀγανὴ φανθεῖσ' ἄπληστον ἄπλειστον ἄπλειστον

τὴν θυμοφθόρον λύπης φρένα.

εἰτ.

Aeschyli Agamemnon (OCR draft) Experimental (Aeschyli Agamemnon. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 83 focus

σὺ δέ, Τυνδάρεω

θύγατερ, βασίλεια Κλυταιμήστρα,

τί χρέος; τί νέον; τί δ᾽ ἐπαισθομένη,

τίνος ἀγγελίας

πειθοῖ περίπεμπτα θυοσκεῖς;

πάντων δὲ θεῶν τῶν ἀστυνόμων,

ὑπάτων χθονίων,

τῶν τ᾽ οὐρανίων τῶν τ᾽ ἀγοραίων,

βωμοὶ δώροισι φλέγονται·

ἄλλη δ᾽ ἄλλοθεν οὐρανομήκης

λαμπὰς ἀνίσχει

φαρμασσομένη χρίματος ἁγνοῦ

μαλακαῖς ἀδόλοισι παρηγορίαις,

πελάνωι μυχόθεν βασιλείωι.

Testim.:

87 Hesych. θυοσκεῖν ἱερὰ παρέχεσθαι τοῖς θεοῖς (ἱεροῖς π. ἢ θ. corr. Blomfield).

Apparatus Criticus

ἀνάισσων ἀνάσσων χώρα χώραι corr. Kayser τό θ᾽ ὑπέργηρων τό θ᾽ ὑπέργηρων τόθιπεργήρως τίθιπεργήρως τρίποδας τρίποδος δ᾽ om. ἡμερόφαντον ἡμερόφατον Κλυταιμήστρα -μνήστρα πειθοῖ πυθοῖ θυοσκεῖς θυοσκινεῖς δύος corr. Hesych. Turn. δώροισι δώροισι δώροις χρίματος χρήματος χρίσμ.

ΧΟΡΟΣ

τούτων λέξασ᾽ ὅ τι καὶ δυνατὸν

καὶ θέμις αἴνει,

παιών τε γενοῦ τῆσδε μερίμνης,
100

ἣ νῦν τοτὲ μὲν κακόφρων τελέθει,

τοτὲ δ᾽ ἐκ θυσιῶν, ἃς ἀναφαίνεις,

ἐλπὶς ἀμύνει φροντίδ᾽ ἄπληστον

[τὴν] θυμοφθόρου λύπης φρενί.

Translations (10)

Agamemnon Perseus (Aeschylus. The poetical works of Robert Browning, Volume 13. Browning, Robert, translator; Berdoe, Edward, editor. London: Smith, Elder and Co., 1889.) — 104-257 focus

CHOROS.

Empowered am I to sing

The omens, what their force which, journeying,
105

Rejoiced the potentates:

(For still, from God, inflates

My breast song-suasion: age,

Born to the business, still such war can wage)

— How the fierce bird against the Teukris land
110

Despatched, with spear and executing hand,

The Achaian’s two-throned empery—o’er Hellas ’ youth

Two rulers with one mind:

The birds’ king to these kings of ships, on high,

— The black sort, and the sort that’s white behind, —
115

Appearing by the palace, on the spear-throw side,

In right sky-regions, visible far and wide, —

Devouring a hare-creature, great with young,

Baulked of more racings they, as she from whom they sprung!

Ah, Linos, say — ah, Linos, song of wail!
120

But may the good prevail!

122

The prudent army-prophet seeing two

The Atreidai, two their tempers, knew

Those feasting on the hare

The armament-conductors were;

And thus he spoke, explaining signs in view.
125

In time, this outset takes the town of Priamos:

But all before its towers, — the people’s wealth that was,

Of flocks and herds, — as sure, shall booty-sharing thence

Drain to the dregs away, by battle violence.

Only, have care lest grudge of any god disturb
130

With cloud the unsullied shine of that great force, the curb

Of Troia , struck with damp

Beforehand in the camp!

For envyingly is

The virgin Artemis
135

Toward — her father’s flying hounds — this House —

The sacrificers of the piteous

And cowering beast,

Brood and all, ere the birth: she hates the eagles’ feast.

Ah, Linos, say — ah, Linos, song of wail!

But may the good prevail!

140

Thus ready is the beauteous one with help
140

To those small dewdrop-things fierce lions whelp,

And udder-loving litter of each brute

That roams the mead; and therefore makes she suit,

The fair one, for fulfilment to the end

Of things these signs portend —
145

Which partly smile, indeed, but partly scowl —

The phantasms of the fowl.

I call Ieïos Paian to avert

She work the Danaoi hurt

By any thwarting waftures, long and fast

Holdings from sail of ships:
150

And sacrifice, another than the last,

She for herself precipitate —

Something unlawful, feast for no man’s lips,

Builder of quarrels, with the House cognate —

Having in awe no husband: for remains

A frightful, backward-darting in the path,

Wily house-keeping chronicler of wrath,
155

That has to punish that old children’s fate!

Such things did Kalchas, — with abundant gains

As well, — vociferate,

Predictions from the birds, in journeying,

Above the abode of either king.

With these, symphonious, sing —

Ah, Linos, say — ah, Linos, song of wail!

But may the good prevail!

160

Zeus, whosoe’er he be, — if that express
160

Aught dear to him on whom I call —

So do I him address.

I cannot liken out, by all

Admeasurement of powers,

Any but Zeus for refuge at such hours,
165

If veritably needs I must

From off my soul its vague care-burthen thrust.

167

Not — whosoever was the great of yore,

Bursting to bloom with bravery all round —

Is in our mouths: he was, but is no more.

And who it was that after came to be,
170

Met the thrice-throwing wrestler, — he

Is also gone to ground.

But Zeus — if any, heart and soul, that name —

Shouting the triumph-praise — proclaim,

Complete in judgment shall that man be found.
175

176

Zeus, who leads onward mortals to be wise,

Appoints that suffering masterfully teach.

In sleep, before the heart of each,

A woe-remembering travail sheds in dew

Discretion, — ay, and melts the unwilling too
180

By what, perchance, may be a graciousness

Of gods, enforced no less, —

As they, commanders of the crew,

Assume the awful seat.

184

And then the old leader of the Achaian fleet,

Disparaging no seer —
185

With bated breath to suit misfortune’s inrush here

— (What time it laboured, that Achaian host,

By stay from sailing, — every pulse at length

Emptied of vital strength, —

Hard over Kalchis shore-bound, current-crost
190

In Aulis station, — while the winds which post

192

From Strumon, ill-delayers, famine-fraught,

Tempters of man to sail where harbourage is naught,

Spendthrifts of ships and cables, turning time

To twice the length, — these carded, by delay,
195

To less and less away

The Argeians’ flowery prime:

And when a remedy more grave and grand

Than aught before, — yea, for the storm and dearth, —

The prophet to the foremost in command
200

Shrieked forth, as cause of this

Adducing Artemis,

So that the Atreidai striking staves on earth

Could not withhold the tear) —

205

Then did the king, the elder, speak this clear.
205

Heavy the fate, indeed, — to disobey!

Yet heavy if my child I slay,

The adornment of my household: with the tide

Of virgin-slaughter, at the altar-side,

A father’s hands defiling: which the way
210

Without its evils, say?

How shall I turn fleet-fugitive,

Failing of duty to allies?

Since for a wind-abating sacrifice

And virgin blood, — ’t is right they strive,
215

Nay, madden with desire.

Well may it work them — this that they require!

218

But when he underwent necessity’s

Yoke-trace, — from soul blowing unhallowed change

Unclean, abominable, — thence—another man —
220

The audacious mind of him began

Its wildest range.

For this it is gives mortals hardihood —

Some vice-devising miserable mood

Of madness, and first woe of all the brood.

The sacrificer of his daughter — strange! —

He dared become, to expedite
225

Woman-avenging warfare, — anchors weighed

With such prelusive rite!

228

Prayings and callings Father — naught they made

Of these, and of the virgin-age, —

Captains heart-set on war to wage!
230

His ministrants, vows done, the father bade —

Kid-like, above the altar, swathed in pall,

Take her — lift high, and have no fear at all,

Head-downward, and the fair mouth’s guard

And frontage hold, — press hard
235

From utterance a curse against the House

238

By dint of bit-violence bridling speech.

And as to ground her saffron-vest she shed,

She smote the sacrificers all and each
240

With arrow sweet and piteous,

From the eye only sped, —

Significant of will to use a word,

Just as in pictures: since, full many a time,

In her sire’s guest-hall, by the well-heaped board

Had she made music, — lovingly with chime

Of her chaste voice, that unpolluted thing,
245

Honoured the third libation, — paian that should bring

Good fortune to the sire she loved so well.

248

What followed — those things I nor saw nor tell.

But Kalchas’ arts, — whate’er they indicate, —

Miss of fulfilment never: it is fate.

True, justice makes, in sufferers, a desire
250

To know the future woe preponderate.

But — hear before is need?

To that, farewell and welcome! ’t is the same, indeed,

As grief beforehand: clearly, part for part,

Conformably to Kalchas’ art,

Shall come the event.

But be they as they may, things subsequent, —
255

What is to do, prosperity betide

E’en as we wish it! — we, the next allied,

Sole guarding barrier of the Apian land.

The Agamemnon (OCR draft) Experimental (The Agamemnon. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 83 focus

But thou, daughter of Tyndarus, Queen Clytemnestra, what means this? what new event? what is it that thou hast heard, and on the faith of what tidings art thou burning incense sent around ? and the altars of all our city-guarding gods, of those above and those below, gods of heaven and gods of the forum, are blazing with offerings: and in different directions different flames are streaming upward, high as heaven, drugged with the mild unadulterated cordials of pure unguent, with the royal cake, brought from the inmost cells . Concerning these things tell one both what is possible and lawful for thee to say , and become thou the healer of this distracting anxiety, which now one while is full of evil thought, but at another time, because of the sacrifices, hope blandly fawning upon me repels the insatiate care, the rankling sorrow that is preying upon my heart. I am

AGAMEMNON (OCR draft) Experimental (AGAMEMNON. Paul Mazon, 1920-1925.) — 83 focus

vigueur qu'un enfant, il erre ainsi qu'un songe apparu en plein jour.

A toi de parler, fille de Tyndare, reine Clytemnestre : qu'y a-t-il ? qu'as-tu donc appris ? sur la foi de quel message tes ordres vont-ils partout provoquer des sacrifices ?

Tous les dieux de la ville, dieux du ciel et des enfers, dieux de la maison et de la place publique ¹, voient leurs autels chargés de tes dons.

Et, de tous côtés, jaillit jusqu'au ciel, au stimulant appel d'une huile sainte dont la douceur n'est pas trompeuse ², la flamme des offrandes royales tirées du fond du palais.

De tout cela daigne me dire ce qu'il m'est possible et permis d'apprendre, et guéris mon âme anxieuse, qui

Agamemnon (OCR draft) Experimental (Agamemnon. Robert Potter, 1779.) — 83 focus

—But what tidings,

What circumſtances of fair event hath reach’d

Thy royal ears, daughter of Tyndarus,

Inducing thee to ſend the victims round?

The ſhrines of all the Gods, whoſe guardian cares

Watch o’er this ſtate, be they enthron’d in Heav’n,

Or rule beneath the Earth, blaze with thy preſents;

And from th’ imperial dome a length’ned line

Of torches ſhoot their luſtre to the ſkies.

O tell me what is fit for me to know,

And prudence ſuffers to be told: ſpeak peace

To this anxiety, which one while ſwells

Preſaging ill, and one while from the victims

Catches a gleam of hope, whoſe chearing ray

Breaks thro’ the gloom that darkens o’er my ſoul.

AGAMEMNON. STROРНЕ.

Eschilo, Agamennone: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) Experimental (Eschilo, Agamennone: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.) — 83 focus

Che è mai l'uom decrepito? Quando

già secca è la fronda, cammina

su vie di tre piedi:

né piú saldo che parvolo, vagola

come sogno che appaia nel giorno.

Esce un momento Clitennestra, seguita da ancelle, che spedisce ad offrire sacrifizî.

CORIFEO

Clitennestra, di Tindaro figlia,

regina, che nuove? Che eventi ?
95

Quale nunzio t'indusse a inviare

per tutta Argo le offerte votive?

Gli altari dei Numi, che d'Argo

han custodia, dei Superi e gl' Inferi,

di quei che le soglie tutelano
100

e le piazze, tutti ardon di vittime;

e la fiamma si leva, una qua,

una là, tocca altissima il cielo,

medicata da molli sincere

blandizie di limpidi unguenti,
105

libami di case regali.

Or quanto è possibile e lecito

a noi tu partecipa: medico

divieni di questa mia pena,

che ora ci affanna il pensiero;
110

CORIFEO

ed or, se le offerte son fauste,

appare speranza benevola,

e allontana la cura mai sazia

dell' ambascia che l'alma divora.

I vecchioni sono aggruppati intorno all'altare di Dioniso. Ora compiono lente evoluzioni danzate, intonando le strofe. PRIMO CANTO INTORNO ALL'ARA

CORO

1

Aeschylus, Agamemnon: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Agamemnon: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.) — 83 focus

Tu uerò Tyndari

Filia, regina Clytemnestra

Quid opus sit, quid noui, quidue fentiens, cuius nuncij

Persuasione immittens uaticinaris.

Omniū deorŭ patriorū, excellentißimoru, terrestrium,

Cœlestiumą; ac forenfiu are donis fplendēt.
100

Alia aliunde ex lato cœlo lampas oritur,

Infecta unctione caſta,

Delicatis, non fraudulentis confolationibus,

Libo ex feceffu regio: hoc dices quod et fieri potest

Et fas laudare, Peang; fiat huius cure,
105

Que nunc mala mente est,

Tunc uerò feruens admodum appares.

Spes arcet inexplebilem curam,

Animiuoram mentem doloris.

Poſsum narrare uifum in uia robur
110

Aufpicatum uirorum

Aeschylus, Agamemnon: German translation (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Agamemnon: German translation. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1919–1923.) — 83 focus

wankt dahin, dreifüßig, schwach und kindisch,

schwankes Traumgebild am hellen Tag.

Mittlerweile ist Klytaimestra mit reichem Gefolge von Dienerinnen aus dem Schlosse gekommen und beschäftigt sich im folgenden mit Opfern und Spenden an den Altären.

Chorführer.

Klytaimestra, meine Fürstin, Tochter

des Tyndareos, was ist geschehen?

85 welche Botschaft, welche Kunde ward dir,

daß du allen Tempeln Opfer schickst?

Allen Göttern, die die Stadt beschirmen,
90

Göttern des Gebirges und der Tiefe,

90 Himmelsgöttern und des Marktes Hütern,

flammt von deinen Spenden der Altar.

Allerorten steigt die Feuersäule

himmelhoch, getränket und gesänftet
95

95 von den linden Düften keuschen Öles,

von des Königsschatzes Spezerei'n.

Was du sagen kannst und darfst, verhehl' uns

nicht, erlös' uns aus der Ungewißheit,

100 die uns bald mit Unheilsahnung ängstet,
100

bald durch deiner Opfer Schein ermutigt,

hoffnungsvoll der ruhelosen Sorge

103 Qual vom Herzen scheucht, an dem sie nagt.

Ja, verkünd' uns frohe Siegesbotschaft,

105

Agamemnon (OCR draft) Experimental (Agamemnon. Anna Swanwick, 1886.) — 83 focus

CLYTEMNESTRA

Men of our city, Argive elders here,

I shame not in your presence to avow

My wifely temper ; bashful Fear in time

From mortals dieth : not by others taught,

But from myself, the wretched life I'll tell

'Twas mine to lead while this man was at Troy.

First, for a woman severed from her mate,

To sit forlorn at home is grievous woe,

Hearing malignant murmurs manifold.

One courier comes, another in his train

Worse tidings brings to echo through the house ;

And as for wounds, had my dear lord received

As many as report kept pouring in,

A net methinks had not been more transpierced.

Or had he died oft as reported then,

A second triple-bodied Geryon, 1

†A threefold cloak of earth he must have donned, 2

Enduring death in every form he wore.

Thus harassed by these ever-rife reports,

Full often from my neck have forceful hands

Seized and untied the beam-suspended noose.

And for this cause our son, pledge of our troth,

Of mine and thine, stands not beside me now,

As stand he should, Orestes. Marvel not,

For him thy trusty spear-guest nourisheth ; 1

Strophius, the Phocian, who hath me forewarned

Of twofold peril, thine 'neath Ilion's wall,

And next lest clamour-fostered Anarchy

Hazard the plot, for 'tis with men inborn

To trample further him already down.

This pretext, trust me, carries no deceit.

But for myself the gushing founts of grief

Are all dried up, no single tear is left;

Sore with late watching are my weary eyes,

Weeping the fiery beacons set for thee

Neglected ever. Often from my dreams

Was I awakened by the tiny hum

Of buzzing gnat, seeing, endured by thee,

More woes than could have filled mine hour of sleep.

These sorrows past, now with a heart unwrung

I hail my husband, watchdog of the fold,

Sure forestay of the ship; of lofty roof

Pillar firm based ; Sire's sole-begotten child ;

Land beyond hope looming to mariners;

Day after storm most brilliant to behold;

To thirsty wayfarer clear gushing spring.

Sooth, sweet it is to 'scape from harsh constraint;

With such addresses do I honour him.

Let Envy stand aloof! for we have borne

Ere this full many a woe. Now dear my lord

Come from thy car; but on the ground, O King,

Plant not the foot that trampled Ilion.

Maidens, why tarry ye, whose duty 'tis

With carpets to bespread his stepping-floor ?

Swift, purple-strew his passage to a home

Unlooked for, e'en as Justice may conduct;

What further she decreeth with the gods,

887

Thought, not by sleep o'ermastered, shall dispose.

English (E. D. A. Morshead, 1889, second edition) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Agamemnon — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 83 focus

But thou, O child of Tyndareus,

Queen Clytemnestra, speak! and say

What messenger of joy to-day

Hath won thine ear? what welcome news,

That thus in sacrificial wise
115

E'en to the city's boundaries

Thou biddest altar-fires arise?

Each god who doth our city guard,

And keeps o'er Argos watch and ward

From heaven above, from earth below—
120

The mighty lords who rule the skies,

The market's lesser deities,

To each and all the altars glow,

Piled for the sacrifice!

And here and there, anear, afar,
125

Streams skyward many a beacon-star,

Conjur'd and charm'd and kindled well

By pure oil's soft and guileless spell,

Hid now no more

Within the palace' secret store.
130

O queen, we pray thee, whatsoe'er,

Known unto thee, were well revealed,

That thou wilt trust it to our ear,

And bid our anxious heart be healed!

That waneth now unto despair—
135

Now, waxing to a presage fair,

Dawns from the altar Hope—to scare

From our rent hearts the vulture Care.

German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos, Band I, Agamemnon. Independent Donner line citations, Smyth card correspondence, twelve located textual notes and opening metrical facsimiles. Unfinished OCR proofreading and note attribution are documented in the review inventory.) — 83 focus

Auf, Tyndaros' Kind,

O Königin, sprich, Klytämnestra: was ist's?

Was Neues geschah? Was vernahm dein Ohr?

Auf welches Gerücht
85

Dich stützend, erregst du die Opfer umher?¹

Denn den Göttern gesammt, den Behütern der Stadt

Und der Tiefen und Höh'n

Und des Markts und Olymps, flammt jeder Altar

Von duftenden Opfergeschenken.
90

Und von hier und von dort, zu dem Himmel empor,

Wallt leuchtende Glut,

Balsamisch getränkt mit des heiligen Oels

Süßathmendem, lauterem, labendem Born,

Mit der Spende vom Königeshause.
95

So sage mir denn, was du kundthun darfst

Und zu melden vermagst,

Und wehre der Angst und banne die Qual,

Die jetzt das Gemüth uns feindlich befällt;

Doch strahlt auch ein freudiges Hoffen mir auf
100

Von den Opfern und stillt das unendliche Leid,

Die verzehrende Trauer im Busen.

Chor
Gesang des Chores. Strophe.

Commentary

Critical apparatus to Agamemnon (OCR draft) (Latin and Greek critical apparatus to Gottfried Hermann's 1852 edition of Agamemnon.) focus

1. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-1

Prima totius fabulae elementa sunt apud Homerum Od. III. 234. seqq. 258. seqq. IV. 512. seqq. XI. 404. seqq. Excubitorem autem sumpsit Aeschylus ex his, IV. 524.

τὸν δ᾽ ἄρ᾽ ἀπὸ σκοπιῆς εἶδε σκοπός, ὃν ῥα καθεῖσεν

Αἴγισθος δολόμητις ἄγων· ὕπο δ᾽ ἔσχετο μισθόν,

χρυσοῦ δοιὰ τάλαντα· φύλασσε δ' ὅγ' εἰς ἐνιαυτόν,

μή ἑ λάθοι παριών, μνήσαιτο δὲ θουρίδος ἀλκῆς.

βῆ δ᾽ ἴμεν ἀγγελέων πρὸς δώματα ποιμένι λαῶν.

2. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-2

μῆκος, ἣν κοιμώμενος Vulgata scriptura inde a Victorio haec est,

φρουρᾶς ἐτείας μῆκος, ἣν κοιμώμενος

. Et sic Flor. Farn. Ven.

ἐτείας· μῆκος δ᾽ ἦν

M. Marc.

ἐτείας, μῆκος δ᾽ ἢν

G. Ald.

ἐτείας, μῆκος δ᾽ ἦν κοιμώμενος

oratione usque ad

δίκην

continuata Rob.

μῆκος δ᾽ ἦν

etiam Bess. In margine M. adscriptum

ἦν ἐπὶ μῆκος κοιμώμενος

, in Flor.

ἐπὶ μῆκος δὲ ἦν κοιμώμενος

. In altera margine M. hoc scholion est,

τῶν κατὰ τὸ μῆκος τῆς ἐτείας φρουρᾶς

. Turnebus, coli signo in fine primi versus posito,

φρουρᾶς ἐτείας μῆκος ἦν κοιμώμενος, στέγαις — δίκην

. Valckenarium, qui ad Herod. IV. 151. p. 743.

μῆχος

scribi iussit, vocem non alibi usurpatam Aeschylo, qui

μήχαρ

praetulisse videtur, secuti sunt Porsonus, Blomfieldus, alii. Μῆκος quos defensores nactum est, eorum quidam

ἐτείας κατὰ μῆκος

interpretati sunt: quos refutare nihil opus esse videtur. Longum annuae observationis spatium intelligi Aeschylus voluit, accusativum adiiciens intellecto tali verbo, quo significaretur in mente habeo. Sic infra v. 1054.

μαρτυρίοισι γὰρ τοῖςδ᾽ ἐπιπείθομαι, κλαιόμενα τάδε βρέφη σφαγάς

. Et Sophocles Ant. v. 857.

ἔψαυσας ἀλγεινοτάτας ἐμοὶ μερίμνας, πατρὸς τριπλοιστὸν οἶκτον

. Sed quid exemplis opus in re pervulgata?

3. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-3

ἄγκαθεν

ἔγκαθεν

G. Ald. Hesychius mendose

ἀγρίαθεν, ἀνέκαθεν. Αἰσχύλος Ἀγαμέμνονι

. Idem

ἄκκαθεν, ἀνέκαθεν

. Sed ibi codex

ἀγκάθεν, ἀνέκαθεν

. Disertius grammaticus in Bekkeri Anecd. p. 337, 25.

ἄγκαθεν, κατὰ ἀποκοπὴν ἀντὶ τοῦ ἀνέκαθεν. οὕτως Αἰσχύλος

. Sic etiam scholiastes. Mira apocope, qua vocalis necessarius abiicitur. Et licebat hic

ἀνέκαθεν

dicere, ut factum est in Choeph. v. 422. Fierique potuit, ut quemadmodum in Eum. v. 361. male scriptum erat

ἄγκαθεν

, ubi metrum

ἀνέκαθεν

ab Aeschylo profectum ostendit, ita hic quoque peccarent librarii. Diversum est

ἀγκάθεν

ἀγκάς

derivatum, quo utitur Aeschylus in Eum. v. 83. quod est

ἐν ἀγκάλαις

, quae interpretatio in Farn. Agamemnonis versui adscripta est. Videtur ea vera esse. Nam etsi

ἀγκάς, ἀγκάλη, ἀγκαλίζω

de interiore parte brachii dici solent, ut

ἀγκάς, ἄγκαθεν

sit in ulnis, tamen, ut

ἀγκών

, quo vocabulo exterior pars significatur, de interiore dicitur non solum apud Longum I. 6. sed etiam apud Sophoclem Ant. 1237. et apud Euripidem Suppl. 817. Iph. Aul. 131. ita

ἄγκαθεν

significabit quod

ἐπ' ἀγκῶνος

dicitur. Aptissimus Aeschyli loco versus Homeri est Od. XIV. 494.

ἦ, καὶ ἐπ' ἀγκῶνος κεφαλὴν σχέθεν, εἶπε τε μῦθον

4. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-4

νυκτέρων

νεκτέρων

G. Marc. Ald.

5. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-5

θέρος βροτοῖς M. Bess. et edd. Ita etiam Achilles Tatius, qui in Isagoge in Arati Phaenomena p. 81. sive in Petavii Vranologio p. 122. versus 4. 5. 6. affert.

θόος βροτοῖς

βροτοῖς θέρος

Ven. Flor. Farn.

6. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-6

αἰθέρι

ἐνθέρει

pro

αἰθέρι

Bess.

7. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-7

ἀστέρας, ὅταν φθίνωσιν, ἀντολάς τε τῶν

ὅταν

Flor. Turn.

ὅτ' ἂν

M. G. Bess. Marc. Ven. Ald. Rob. ut solent. Quoniam Achilles Tatius non habet hunc versum, Valckenarius ad Phoen, v. 506. eum ut ineptum damnavit: cui assensi sunt quum alii, tum Porsonus in Appendice ad Toup. p. 479. et in editione Aeschyli. Tuiti eum sumus, Heathius, ego in Opusc. II. p. 78. Petersenus in Misc. Hafn. I. p. 45. Conzius, Vossius in Curis Aeschyleis p. 14. Orellius in Symbolis ad philol. ex Helvetia I. p. 193. Nam nec Tatio magna fides habenda, cuius liber non est emendatissimus, et in ipso versu potius cur servetur, quam cur abiiciatur, videtur inesse. Omisso enim, ut recte dicat excubitor se signa quae anni tempestates afferant contemplari, tamen hoc loco rectius addet observare se quando occidant atque oriantur. Numerare enim dies et computare tempora solent, quibus molesta est diuturna exspectatio. Quaerendum vero est, qua ratione iungenda sint verba. Si subiectum est

δυνάστας

, et interpungitur demum post

αἰθέρι

, friget sane addita explicatio

ἀστέρας

: sin, ut quibusdam placuit, iunguntur haec,

ἐμπρέποντας αἰθέρι ἀστέρας

, non est id multo melius, quia descriptio prope idem quod nomen ipsum significat, nec stellae sunt quae non sint in aethere. Quare

ἀστέρας

pro subiecto habendum videtur,

καὶ τοὺς φέροντας χεῖμα καὶ θέρος βροτοῖς ἀστέρας

, quibus adiiciatur amplificandi caussa non

λαμπροὺς δυνάστας, ἐμπρέποντας αἰθέρι

, sed

ἐμπρέποντας αἰθέρι λαμπροὺς δυνάστας

, sidera, quae lucidi in aethere reges micant. In

τῶν

non esse quod offendat monuit Boissonadus, afferens Suppl. 343.

τῶν γὰρ οὐ δεῖται πόλις

, 422.

ἢ τοῖσιν ἢ τοῖς πόλεμον αἴρεσθαι μέγαν

, Sept. ad Th. 178.

χὤτι τῶν μεταίχμιον

, 366.

ὑπ' ἀσπίδος δὲ τῷ χαλκήλατοι κλάζουσι κώδωνες φόβον

. Non est autem

ἀντολάς τε τῶν

interpretandum et ortus horum, sed et aliorum ortus.

10-11. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-8

κρατεῖ γυναικὸς ἀνδρόβουλον ἐλπίζον κέαρ

κρατεῖ

codices et Rob.

κρατεῖν

Ald. Turn. Proximo versu

ἐλπίζον

M. Marc. Flor. Ven. Farn. Rob. In M.

iterum super

ἐλπίζον

scriptum est.

ἐλπίζων

G. et

supra adscripto Bess.

ἐλπίζω

Ald. Turn. Sic, inquit, imperat sperans virile mulieris cor. Placebat Reizio quoque haec scriptura,

κρατεῖν ἐλπίζων

, receptaque est ab novissimis editoribus, vellemque non essent alteram defendere conati Elmsleius in censura editionis Blomfieldianae et, qui eleganter in Anglicum sermonem hanc fabulam transtulit, I. Symmons. Elmsleium commoverant haec duo, quod nude dictum esset

ἐλπίζον

, quasi significaretur

εὔελπι

: adiiciendum enim fuisse aliquem accusativum: deinde quod in periphrasi, qualis esset

γυναικὸς κέαρ

, non locum haberet duplex epitheton, sicut non dicturum fuisse Homerum

ἱερὴ Ἂς Τηλεμάχοιο δεδεγμένη

. Fallitur in utroque. Nam

ἐλπίζον

, non participii, sed adiectivi potestate positum, non opus habet accusativo, quia quid speret Clytaemnestra ex re ipsa intelligitur. Ac fortasse consulto ita loqui putandus est excubitor, quo innuat aliquid illam amplius quam excidium Ilii sperare. Intelligit enim excubias eam propterea instituisse, ut ne ex improviso adveniens Agamemno deprehenderet indicia adulterii. Periphrasis autem non est qualis in illo

ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο

, quae pro ipso est nomine proprio, sed pertinet ad illud genus, in quo singula verba vim suam habent, eoque aliis in construendo legibus tenentur: accedit quod cor sedes est spei, ut Clytaemnestra si sperat, proprie cor eius sperare dicatur. Praeterea, si

ἐλπίζω

, ut Elmsleio placet, pro

νομίζω

dictum esset, non apparet quid sibi velit excubitor illa sententia. Nam nisi Elmsleius

κρατεῖν

sic dictum voluit, quasi esset

κρατήσειν

, quomodo excubitor, quod certo scit, putare se scire dicat? Sin pro

κρατήσει

positum existimavit hoc sensu, sic victricem fore mulierem puto, multo id minus ferri potest. Non enim homo iste, etiamsi praesagiret quod minime praesagit, tam aperte proloqui, quid metueret, auderet. Quare non dubitandum est quin verum sit

κρατεῖ ἐλπίζον

. Rarius est

κρατεῖν

sic dictum ut aliquid imperare magis quam tenere imperium significet. Sic tamen in Hecuba v. 282.

οὐ τοὺς κρατοῦντας χρὴ κρατεῖν ἃ μὴ χρεών

. Neque quod apud Aeschylum excubitor dicit, proprie significat sic iubet, sed sic imperat, i. e. tam durum et grave est reginae hoc imperium. Severitatem enim eius imperii ipse quam maxime experitur. Ἀνδρόβουλον recte explicat Phrynichus in Bekkeri Anecd. p. 19, 23.

ἀνδρόβουλος γυνή, ἡ ἀνδρὸς βουλεύματα βουλευομένη· ἀνδρὸς δέ, τοῦ κατ᾽ ἔπαινον λεγομένου

. Sic infra v. 336.

γύναι, κατ' ἄνδρα σώφρον εὐφρόνως λέγεις.

Sophocles apud Stobaeum LXXIII. 54.

κατ' ὀρφανὸν γὰρ οἶκον ἀνδρόφρων γυνή

12. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-9

δὲ Ad

δὲ

in Flor.

γε

supra adscriptum. Haeserat scilicet librarius in constructione expedienda, quae etiam aliorum non optimos conatus provocavit.

14. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-10

τί μήν; Libri in principio versus

μὴν

, quod et languidum est et loco positum ineptissimo. Quare iure offendit Auratum, qui

ἐμοὶ φόβος τότ' ἀνθ᾽ ὕπνου παραστατεῖ

coniecit. Haesit in structura verborum etiam scholiastes. Tueri eam studuit Elmsleius. Ego non dubitavi

τί μήν;

reponere. Non accommodata quidem ad hunc locum explicatio Suidae est,

τί μήν; κατάφασιν δηλοῖ, ἀντὶ τοῦ πῶς γὰρ οὔ; διὰ τί γὰρ οὐ;

Aptius quod est in cod. Leidensi Etymologici apud Koenium ad Greg. Cor. p. 236.

τί μήν; τί γάρ; τί οὖν;

V. Schaeferum ad Soph. Trach. v. 390. Est id quid aliud? Sic in Eum. v. 202.

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;

16. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-11

NA Proverbium

ᾠδοὺς ᾄδειν

exstat apud Aristophanem Nub. v. 720. ubi vid. schol.

17. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-12

ἐντέμνων

ἐκτέμνων

Ven. et

supra scripto Flor.

22. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-13

(ἰοῦ, ἰοῦ.) Iacuerat cubito innixus excubitor. Nunc viso igne exsilit, postquam paullum tacuerat. De qua re recte scholiastes. In libris

ἰοῦ ἰοῦ

positum est post

τῆσδε συμφορᾶς χάριν

v. 25. Scribi id debebat

ἰοῦ ἰοῦ

. Suidas

ἰοῦ ἰοῦ· τὸ ἰοῦ ἐπὶ χαρᾶς

. Inde Zonaras p. 1115. Et sic boni libri apud Aristophanem. Quod Reisigius in comm. crit. ad Soph. Oed. Col. v. 1485. monuit, hanc in laetitia exclamationem propriam esse comoediae, recte dictum est, dicique poterat etiam si recordatus esset huius loci. Vulgaris enim vitae consuetudinem Aeschylus in hoc excubitore, ut in nutrice quae in Choephoris est, expressit. Sed illas interiectiones quod hic collocandas esse in praefatione ed. prioris Hecubae p. 56. contendi, reprehenderunt Blomfieldius aliique. Qui si tueri vulgatum volebant, non illud debebant afferre, quod expergefacere Clytaemnestram vocibus illis vellet custos: nam haec nimis stolida esset hominis rusticitas: sed rectius dixissent, nunc demum illum plane quantum hoc gaudii sit persentiscere, eoque in voces illas erumpere. Et concederem profecto id non inepte inventum esse, modo, ubi primum ignis conspicitur, alia interiectio, ut

ὢ ὢ

, esset posita. Ipsa enim natura flagitat, ut, qui diu frustra finem exspectaverit molestissimae observationis, tandem conspecto exoptato fulgore, priusquam verba quibus gaudium eloquatur, inveniat, interiectione aliqua proclamet sensum quo perfunditur. Ac nescio an quae ad

ὦ χαῖρε

adscripta sunt scholiastae verba, potius ad interiectiones illas pertineant:

δεῖ διαστήματος ὀλίγου, εἶτα ἀνακραγεῖν, ὡς θεασάμενον τὸν πυρσόν

23. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-14

λαμπτήρ νυκτός, ἡμερήσιον Nulla in Rob. interpunctio. In Ald. virgula post

λαμπτὴρ

et post

νυκτὸς

distinctum. In Turn. tantummodo post

λαμπτήρ

, ex scholiastae sententia. A Victoriana ducitur interpunctio post

νυκτός

, quae orationem habet non solum simpliciorem atque idcirco graviorem, sed omnino magis accommodatam huic loco, quum quod subiicitur

ἡμερήσιον φάος

non tantum de clara luce diei intelligendum sit, sed adiunctam habeat faustae laetaeque rerum Argivarum conditionis notationem.

24. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-15

φάος

νῦν φάος

pro

φάος

Ven. Flor. Farn.

χορῶν

χορὸν

G. Ald.

26. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-16

σημανῶ

Bess. Ven. Flor. Farn.

σημαίνω

M. G. Ald. Rob. Turn. Blomfieldius quum scholiastam

σημαίνω

legisse ex eo colligit, quod is

τορῶς

per

μεγαλοφώνως

interpretetur, ad hanc opinionem eo adductus esse videtur, quod ei excubitor per illud

ἰοῦ ἰοῦ

ex somno excitare velle Clytaemnestram videbatur. Vix dubitari potest veram scripturam esse

σημανῶ

27. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-17

λέκτρων

εὐχὴν

G. Ald.

29. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-18

ἐπορθιάζειν Ven. Flor. Farn. Turn.

ἐπορθριάζειν

M. Marc. Bess. G. Rob.

ἐπ᾽ ὀρθίοις

Ald.

30. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-19

ἀγγέλλων

Ven. Farn. Rob. Turn.

ἀγγέλων

M. Marc. Bess. Flor. G. Ald.

32-33. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-20

τὰ δεσποτῶν γὰρ εὖ πεσόντα θήσομαι, τρὶς ἓξ βαλούσης τῆσδέ μοι φρυκτωρίας. Hunc et sequentem versum afferunt Photius et Suidas in

Τρὶς ἕξ

. Apud Suidam legitur

τρὶς ἓξ βαλοῦσα τῆς ἐμῆς φρυκτωρίας

. Apud Eustathium p. 1414, 5.

τρὶς ἓξ βαλούσης τῆς Διὸς φρυκτωρίας

. Copiose rem illustravit Salmasius ad Vopiscum p. 471. seq. Diversum genus quattuor talis ludendi, de quo Cicero de div. I. 13. Orationis figuram, qua hic usus est Aeschylus, audacissimam appellat T. Hemsterhusius ad Lucianum t. I. p. 487. quam numquam sibi indulsisset castigata majestas Sophoclis. Nulla hic Aeschyli audacia, sed imitatio sermonis vulgaris eadem, quae apud Sophoclem in custode, qui est in Antigona.

36. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-21

βοῦς ἐπὶ γλώσσῃ μέγας Originem huius proverbii, de quo multa et Aeschyli et Hesychii interpretes aliique ad Zenob. II. 70. Diogen. III. 48. 61. attulerunt, ne Welckerus quidem ad Theogn. p. 111. explicare est ausus. Quod plerique crediderunt, nummo veterum Atheniensium, cui bos signum fuerit, corruptos intelligi, quos Reisigius quoque in Enarratione Oed. Col. ad v. 1047. secutus est et qui scholiastae Aristophanis ad Av. v. 1106. auctoritatem excitavit Ferd. Bambergerus in diss. de Agam. p. 22. fabulam esse Eckhelio auctore II. p. 207. censet in Aglaophami vol. I. p. 36. Lobeckius, ingeniose de

βοείᾳ

sive camo, qui damnatorum ori applicatus fuerit, cogitans. Vsurpatur enim hoc proverbium de iis, qui prae metu tacent. De nummo tamen testis est etiam Plutarchus in Theseo c. 25.

ἔκοψε δὲ καὶ νόμισμα βοῦν ἐγχαράξας ἢ διὰ τὸν Μαραθώνιον ταῦρον ἢ διὰ τὸν Μίνω στρατηγὸν ἢ πρὸς γεωργίαν τοὺς πολίτας παρακαλῶν

. Neque Eckhelius fabulam esse dixit, sed in dubio rem relinquens non inventum esse talem nummum adnotavit. Nihil ad rem illustrandam confert quod similiter dixit Menander in Piscatoribus apud Athenaeum XII. p. 549. D.

Διονύσιος γάρ ἐστιν ἐπὶ στόμα

. Nam id in Dionysium Heracleae tyrannum, obesissimi corporis hominem, sic dictum est, ut per illum impositam esse silendi necessitatem appareat. Multa proverbia tam fortuitam habent originem, eam ut, nisi casu servata est memoria, nemo possit eruere. Quod apud nos vulgo dicitur das maul stopfen, a nutricibus sumptum est, quae infantibus, ut plorare desinant, offam in os ingerunt. Hoc Graecorum fortasse a bove vel pedi hominis pedem suum imponente, vel stragulo aut alii alicui rei insistente, ut subtrahi non possit, sed quasi affixa maneat. Philostratus in vita Apollonii II. 11. p. 241. hoc proverbium a Pythagora repetere videtur, de quo sic scribit,

γλῶττάν τε ὃς πρῶτος ἀνθρώπων ξύνεσχε, βοῦν ἐπ᾿ αὐτῇ σιωπῆς εὑρὼν δόγμα

. Eustathius, sive quem is secutus est, ad linguam nimis crassam referre videtur p. 962, 19.

παροιμιῶδες δὲ ὁ βοῦς καὶ ὅτι ἐπὶ γλώσσης ἵσταται ἐν τῷ μὴ ἐπὶ γλώσσης βαδίζειν

. Vt Aeschylus, sic Strattis apud Hesychium,

Βοῦς ἐπὶ μέγας

, non adiecto tamen, ut videtur, linguae nomine: nam Hesychius sic dicit,

Βοῦς ἐπὶ μέγας· Στράττις ἐν Τυμπανοποιοῖς τὴν παροιμίαν τὴν βοῦς ἐπὶ γλώσσης

. Dubitari potest an positum fuerit illud proverbium in Phocylidis poemate νουθετικῷ v. 18. ubi legitur

γλώσσῃ νοῦν ἐχέμεν· κρυπτὸν λόγον ἐν φρεσὶν ἴσχειν

38. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-22

ὡς

ὃς

Flor.

39. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-23

κοὐ M. ex correctione: antea fuerat

καὶ οὐ

, quod habent G. Ald.

οὐ

Bess.

40. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-24

ἐπεὶ Πριάμου

ἐπὶ Πριάμου

Ald. Turn.

ἐπεὶ Πριάμοιο

M. Bess. G.

ἀπὸ πριάμοιο

Rob.

ἀπὸ πριάμοιο

habere videtur Farn.

ἐπὶ πριάμοιο

Ven. Flor. Hanc scripturam, quae exstat etiam apud scholiastam Euripidis ad Hec. 246. (239.) reposuit Victorius.

44. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-25

Ἀτρειδᾶν codices et Rob.

Ἀτρειδῶν

Ald. Turn. Aeque ad

τιμῆς

pertinet

Διόθεν

atque ad

Ἀτρειδᾶν

45. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-26

χιλιοναύταν

χιλιονάυτην

Rob. Ad

χιλιοναύταν

in M. G. Flor. adscripta alia lectio,

χιλιονάυτην

. Quod alias

χιλιοναύτης

, hic

χιλιοναύτας

dictum, ut in Iph. Taur. v. 141.

σὺν κόπᾳ χιλιοναύτᾳ

46. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-27

NA In Ven. ingens lacuna: finitur enim folium v. 45. proximum incipit v. 1054.

47. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-28

στρατιῶτιν

στρατιώτιν

Ald. Rob. ἀρωγάν ad ultimam vocalem

αν

supra adscripto M. Non puto haec verba,

στρατιῶτιν ἀρωγάν

, per appositionem ad

στόλον

addita esse, sed epitheti officio fungi: exercitum eduxerunt ad militare auxilium.

48. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-29

κλάζοντες

ἀλάζοντες

Flor. Farn.

50. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-30

ἄλγεσι παίδων Hesychius

ἐκπάτιον, τὸ ἔξω πάτου

ἄλγεσι παίδων

codices et Rob.

ἄλγεσι ποδῶν

Ald. Hinc Turn.

ἄλγεσσι ποδῶν

. Non latuit Bochartum Hieroz. II. p. 319. esse haec ex illis Homeri expressa, Od. XVI. 216.

κλαῖον δὲ λιγέως, ἀδικώτερον ἤ τ' οἰωνοί, φῆναι, ἢ αἰγυπιοὶ γαμψώνυχες, οἶσί τε τέκνα ἀγρόται ἐξείλοντο, πρὶν πετεεινὰ γενέσθαι

52. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-31

ἐρετμοῖσιν

ἐρετμοῖσι

Bess.

53-54. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-32

δεμνιοτήρη πόνον ὀρταλίχων Inutilis est Musgravii coniectura

γόνον

. Hesychius

δεμνιοτήρη πόνον. Αἰσχύλος Ἀγαμέμνονι. καθόσον οἱ νεοσσοὶ ἔτι τοιοῦτοί εἰσιν ὡς τὰ δέμνια τηρεῖν καὶ κατέχειν, μηδέπω πέτεσθαι δυνάμενοι. πόνον δὲ τὰ περὶ τὴν τροφὴν αὐτῶν

. Non satis accurate. Δεμνιοτήρης πόνος ὀρταλίχων est cubiliprema cura pullorum, sive labor quem parentes pullis incubando sustinuerunt.

55. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-33

ἤ τις

ἥτις

G. Ald.

Τίς

cum nomine proprio coniunctum significat talem aliquem qualis est qui nominatur. Explicavit hunc usum Fritzschius in Quaest. Lucian. p. 16. Hic Aeschylus primo agrestes deos, ut proprios in hac re, Apollinem et Panem, tum iracundius assurgens, quippe iam quo tendat similitudo illa in animo habens, supremum deorum Iovem nominat. Mire abutitur doctrina sua Müllerus in Doriens. vol. 1. p. 295. Iovem ut regnatorem mundi, Pana ut concitatorem insaniae, Apollinem ut deum punitorem nominari censens.

57. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-34

τῶνδε μετοίκων Libri

τῶνδε μετοίκων

. Nulla in Rob. interpunctio. In Ald. post

οἰωνόθροον

, tum post

ὀξυβόαν

et post

ὑστερόποινον

interpunctum. A Turnebo virgula post

μετοίκων

posita, ut iungerentur

οἰωνόθροον γόον ὀξυβόαν τῶνδε μετοίκων

. Ita construxisse videtur scholiastes Sophoclis ad Oed. Col. 934.

μετοίκους δὲ καλοῦμεν τοὺς ἀπὸ ἑτέρας χώρας οἰκοῦντας πρὸς τοὺς μετοικισθέντας ποθέν· τοῦτο δὲ ἔνοικον. κέχρηται δὲ καὶ Αἰσχύλος ἐπὶ τῶν οἰωνῶν ἐν Ἀγαμέμνονι λέγων οὕτω, τῶνδε μετοίκων, ἀντὶ τοῦ ἐνοίκων· μετοίκους γὰρ εἶπε τῶν ὑψηλῶν τόπων τοὺς οἰωνοὺς κἀκεῖσε ἀντὶ τῶν ἐνοίκων

. Sic haec ex codice edidit Elmsleius. Eadem fere Suidas habet. Aliter paullo scholiorum editio Romana, aliter rursum Brunckiana, non tamen ut emendatus sit locus. Si

τῶνδε μετοίκων

iungitur cum superioribus, luctus ob amotos pullos est intelligendus. At ita

τῶνδε

inutile est, quoniam aut

τῶν μετοίκων

aut

μετοίκων

ponendum erat. Pauwium, qui verba illa ad sequentia referri iussit, secuti sunt recentiores editores. Scholiastes quo rettulerit, non liquet, qui scribat

ὑπὲρ τῶν μετοικισθέντων νεοσσῶν

. Παραβᾶσιν, quod non potest de raptoribus pullorum anguibus dictum esse, aperte refertur ad Troianos, qui Helenam rapuerint violato iure hospitii. Eodem modo ad hanc rem, non ad pullos, respexit poeta, quum paullo ante Iovem commemoravit. Itaque etiam

μετοίκων

de Helena dictum est, ut omnino ineptum sit

τῶνδε

. Scripsi

τῶν δὲ μετοίκων

, ut ad

ὕπατος δ' ἀΐων

intelligeretur verbum substantivum. Dubitari autem potest, an post

ὀξυβόαν

exciderit hemistichium, hac sententia,

μέγα θυμοῦται

. Idque confirmatur fortasse eo quod in codice M. ceterisque antiquis libris versus ita distincti sunt,

γόον ὀξυβόαν | τῶνδε μετοίκων ὑστέροποινον

59. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-35

παραβᾶσιν

παρὰ βᾶσιν

G. Ald. Ἐρινύν

ἐρινὺν

M. Bess. G. Ald. Rob.

ἐριννὺν

Flor. Farn. Turn.

60. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-36

Ἀτρέως

Ἀτρέος

Turn.

63. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-37

γυιοβαρῆ

Turn. Virgulam quidam recentiorum editorum post

γυιοβαρῆ

posuerunt. Magis conveniunt poeticae dictioni

παλαίσματα γόνατος

, quam genitivi absoluti.

64. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-38

ἐρειδομένου

ἐριδομένου

Bess. G. Ald. Rob. Turn.

ἐρειδομένου

Farn. et

supra scripto Flor. In Farn. glossa

πίπτοντος

65. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-39

ἐν προτελείοις

ἐμπροτελείοις

ἐν πρωτελείοις

Flor.

66. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-40

Δαναοῖσιν

Δαναοῖσι

M. Marc. G. Flor. Farn. Ald. Rob.

Δαναοῖσι

Bess. Turn. Quam egregie hoc verbo, non iis quae sequuntur,

Τρωσί θ' ὁμοίως

, poeta systema concluserit ostendi in Elem. doctr. metr. p. 379.

69-71. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-41

οὔθ᾽ ὑποκλαίων οὔθ᾽ ὑπολείβων ἀπύρων ἱερῶν ὀργὰς ἀτενεῖς παραθέλξει Omnes in initio quoque

οὔθ'

. Non placet asyndeton. Quare, nisi forte aliquid excidit, malim

οὐδ'

. Legitur autem vulgo

οὐδ᾽ ὑποκλαίων οὔθ᾽ ὑπολείβων οὔτε δακρύων ἀπύρων ἱερῶν ὀργὰς ἀτενεῖς παραθέλξει

. Habent

ὑποκλαίων

M. Marc. Bess. Flor. Farn. Rob.

ὑποκλέων

ὑποκλίων

Ald.

ὑποκλείων

Turn. Pauwii coniecturam,

ὑποκλάσας

, ne quis probet, meminerit id non significare in genua procumbentem: v. Ruhnk. Ep. crit. p. 243 (276). Casaubonus scribendum putabat

ὑποκαίων

. Delenda potius sunt haec verba,

οὔτε δακρύων

, in quibus Aldinae error

δακεύων

fecit ut Turnebus ederet

δοκεύων

. Potest quidem

δακρύων

de fletu,

ὑποκλαίων

de lamentis accipi: sed coniungenda potius, quam interposito quod diversi generis est

οὔθ᾽ ὑπολείβων

separanda erant. Nihil est illud

οὔτε δακρύων

nisi interpretatio adscripta aut ad

οὔθ᾽ ὑποκλαίων

, aut fortasse ad

οὔθ᾽ ὑπολείβων

. Hesychius

λείβειν, σπένδειν. Διὶ λείβειν αἴθοπα οἶνον. καὶ δακρύειν, ὅ ἐστι τοῖς δακρύοις ῥέειν. δάκρυα λείβων καὶ στάζων

. Delendum esse

οὔτε δακρύων

vidit etiam Paleyus, sed ut falsa admisceret. In sequentibus verbis decepit interpretes scholiasta,

ἀπύρων ἱερῶν

de Parcis Furiisque dici putans. Eum refutare non ausus Spanhemius ad Callimachi Lav. Pall. v. 107. aliorum testimoniis scriptorum vindicare ignem illis sacris satis habuit. Quae Pindarus Ol. VII. 88. proprie

ἄπυρα ἱερά

dixit, apud Aeschylum metaphorice dicta sunt, ut sacra igne carentia ea intelligantur, quae irrita sunt impieque facta. Hesychius

ἀπύρου, ἀθύτου. ἀπύρου, ἀθύτου. Σοφοκλῆς Μυσοῖς

. Ita apud Aeschinem contra Ctesiph. §. 131. 152.

ἀθύτων καὶ ἀκαλλιερήτων τῶν ἱερῶν

, ubi ad priorem locum videndus est Taylorus. Respicit autem chorus immolationem Iphigeniae, quam v. 140. similiter

θυσίαν ἄδαιτον

vocat. Participia cum scholiasta ad omissum

τις

referenda sunt, de qua constructione dixi ad Hecubae v. 485. Sed cogitat chorus de Agamemnone.

72. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-42

ἀτίτᾳ

ἀτίται

Μ.

ἀτίτῃ

ἀτιταὶ

Farn.

ἀτίτᾳ

Flor. Ald. Turn.

ἀτίτα

Marc. Rob. Vict.

ἀτιταία

Bess. Non temere damnandus est nominativus

ἀτίται

, etsi terminatio illa

ης

pro

ος

, de qua dixerunt Valckenarius ad Phoen. v. 120. Lobeckius ad Phryn. p. 639. et ad Ai. v. 604. quum est in vocibus a verbis factis, raro passivam significationem habet. Sed dictum ita est

ἀτίτας

Eum. v. 254. V. Lob. ad Αi. v. 241. Paralip. p. 428. Hesychius

ἀτίτην, ἀτιμώρητον, ἄπορον, ἄτιμον, τὸν μὴ ἔχοντα ἀποτῖσαι

. Praestare tamen videtur

ἀτίτα

. Homerum ego Il. XIV. 484.

δηρὸν ἔῃ ἄτιτος

posuisse credo cum Clarkio et Heynio, non

δηρὸν ἄτιτος ἔῃ

, quod in libris est.

Πολύτιτον ἐόντα

tamen in oraculo est apud Herod. V. 92. et inde apud Eusebium Praep. euang. V. 29. quod poterat

πολύτιμον

dici.

75. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-43

ἰσόπαιδα

ἰσόπεδα

Flor. Rob.

76. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-44

ὅ τε Librorum scripturam

ὅτε

emendavit Auratus. νεαρὸς

νοερὸς

Bess.

77. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-45

ἀνάσσων Libri

ἀνάσσων

, non aptum infirmae medullae verbum. Correxi in priore Aristophanis Nubium editione ad v. 994.

78. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-46

οὐκ ἔνι χώρᾳ

οὐκ ἔνι χώραι

Μ.

οὐκ ἔνι χώρᾳ

Farn. Vict.

οὐκ ἐνιχώρᾳ

Rob.

οὐκένι χώρᾳ

οὐκένι χώρα

Ald.

οὐκ ἔνι χώρα

Turn.

οὐκ ἐνὶ χώρᾳ

Bess. Frustra

οὐκ ἔνι χώρα

quum ab aliis, tum a Wakefieldio Silv. crit. II. p. 44. tentatum est. De formula

ἐν χώρᾳ, κατὰ χώραν

, quae usurpatur de iis quae firma suo loco stant sive, ut Horatii verbis utar, certa sede manent, videndi Valckenarius ad Herod. IV. 135. ad Theocr. Adon. p. 365. Ernestius ad Callim. h. D. v. 192. Boissonadus ad Eunap. p. 306. Αpud Callimachum est

πλαζομένη πελάγεσσι, πόδες δέ οἱ οὐκ ἐνὶ χώρᾳ

. Similiter Pindarus Pyth. IV. 485.

ῥᾴδιον μὲν γὰρ πόλιν σεῖσαι καὶ ἀφαυροτέροις, ἀλλ᾽ ἐπὶ χώρας αὖτις ἕσσαι δυςπαλὲs δὴ γίγνεται

. Verum id non satis aptum hoc loco videtur, praesertim si

scribitur. Id recte se haberet, si ullo pacto admitti posset scholiastae explicatio

τῷ τόπῳ ἐκείνῳ

. Nam

ἐνί

si legitur, omnis vis in hoc verbo est. Eatenus recte Boissonadus cum cod. Bess.

οὐκ ἐνὶ χώρᾳ

. Sed id vix potest aliter defendi, quam ut tota formula ex epicis petita dicatur. Nam in Attico scriptore requirimus potius

οὐκ ἐν χώρᾳ

, neque tragici

ἐνί

alibi quam in melicis admisisse videntur. Equidem

χώρᾳ

intellexerim de loco et numero in quo quid habetur, ut apud Theognidem v. 151.

ὕβριν, Κύρνε, θεὸς πρῶτον κακὸν ὤπασεν ἀνδρί, οὗ μέλλει χώρην μηδεμίαν θέμεναι.

et v. 821.

οἳ δ᾽ ἀπογηράσκοντας ἀτιμάζουσι τοκῆας, τούτων τοι χώρη, Κύρν', ὀλίγη τελέθει.

Dicit igitur chorus non inest, non censetur in loco aliquo et numero.

79. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-47

τό θ᾽ ὑπεργήρων φυλλάδος

τίθιπεργήρως

M. G. (sic M. G.)

τίθι περ γήρως

Marc. Ald.

τίθι περ γήρυς

Rob.

τόθι περγήρως

Bess.

τόθιπερ γήρως

Flor.

τόθη περ γήρως

Turn.

τόθ' ὑπεργήρων

Farn.

τόθ' ὑπέργηρων

Vict. De accentu v. Göttlingium p. 288. Tum

φυγάδος

φυλάδος

Ald.

80. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-48

τρίποδας

τρίποδος

Flor. Farn.

81. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-49

δ᾽ omittit Bess. ἀρείων

ἀρείων

Ald. Ad

γέρων

, quod in

ὑπεργήρων

inest, referendum esse

ἀρείων

Blomfieldius intellexit.

82. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-50

ἡμερόφαντον

ἡμερόφατον

M. Bess. G. Ald. Rob. Emendatam scripturam

ἡμερόφαντον

habent Farn. Turn. Vict.

83. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-51

Τυνδάρεω Egressam interea dum locutus erat coryphaeus ex regiis aedibus Clytemnestram compellat, quae in scena sacris faciendis occupatur. Pro

Τυνδάρεω

nescio an scribendum sit

Τυνδαρίου

. V. ad Eur. Iph. Aul. v. 596.

87. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-52

πειθοῖ

πυθοῖ

Flor.

πειθοῖ

Farn. cum reliquis. Quod Blomfieldius scribendum coniecit,

πευθοῖ

, Scaliger primus coniecerat, probabile illud, sed ut non necesse sit

πειθοῖ

mutare. θυοσκεῖς Turn.

θυοσκεῖς

, probatum Aurato, Vossio, Bentleio, Stanleio, Blomfieldio. In Farn. in quo

θυοσκινεῖς

, ut in ceteris libris, scriptum est, adscripta haec glossa est,

θύματα κινεῖς, πέμπεις

. Ibidem scholion

εὕρηται καὶ θυοσκοεῖς, ὡς ἀπὸ τοῦ θυοσκόος, ὁ διὰ θυσιῶν τὸ μέλλον κοῶν ἤτοι νοῶν. θύος γὰρ τὸ θύμα

. Hesychius

θυοσκεῖν, ἱεροῖς παρέχεσθαι, ἢ θεοῖς

, quod recte emendatur

ἱερὰ παρέχεσθαι τοῖς θεοῖς

. Eustathio assentitur Blomfieldius, p. 1626, 47. et 1905, 22.

θυοσκόος

κέω

pro

καίω

derivanti, licet posteriore loco, ut p. 1346, 36. 1601, 3. etiam alteram rationem, qua a

κοεῖν

dici voluerunt, sicut Etym. M. p. 457, 42. et Orion p. 73, 16. 102, 21. afferat. V. etiam schol. ad Il. XXIV. 221. Si recte se habet

θυοσκεῖν

, eadem haec analogia est quae in

βοηθεῖν, βοηθόος

. Sed si

θυοσκόος

non est a

θυοσκοέω

factum (ignorare autem videntur hoc verbum grammatici, qui

κοεῖν

pro fonte ponant), verbum esse debebit

θυοσκοεῖν

, ut recte scriptum sit in scholio codicis Farn.

θυοσκοεῖς

. Quis autem contendat non Hesychium quoque

θυοσκοεῖν

potius quam

θυοσκεῖν

scripsisse? Quamquam non probo Boissonadum, qui exhibuit quod Lobeckio ad Phryn. p. 523. in Aeschyli versu placebat,

θυοσκοεῖ

. Id saltem

θυοσκοιεῖς

scribendum erat. Pro

θυοσκόος

etiam

θνησκόος

ab Hesychio adnotatum est, quae nominis forma restituenda est Eustathio p. 1601, 3. Accedunt ad haec alia huius verbi vestigia apud Hesychium:

κοίης, ἱερεὺς Καβείρων ὁ καθαίρων φονέα· οἳ δέ, κόης

. Item

κοιᾶται, ἱερᾶται

, et

κοιώσατο, ἀφιερώσατο, καθιερώσατο

. Quae quum ita sint, non ausus ego quidem sum tam dubia fide nisum

θυοσκεῖς

admittere, sed servandum duxi quod libri habent

θυοσκινεῖς

, etsi ne hoc quidem verbum aliunde innotuit. Videtur sic etiam Porsonus sensisse, qui nullam suspicionis notam apposuerit.

Θυοσκεῖς

si scripsit Aeschylus, decem habemus systemata, caditque Lindneri observatio, quam suam fecit 0. Müllerus, ternario numero procedere anapaestorum systemata. De eo invento dixi in Opusc. VI. p. 142.

90. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-53

NA Hunc versum editores nonnulli, in iisque Porsonus, Heathio suasore eiiciendum censuerunt. Non est cur damnetur. Omnium, inquit, in aris deorum ardet flamma, qui urbem regunt, superum, inferum, quique in caelo degunt, quique hominum negotiis adsunt. Praeterea ne idem quidem si significaretur hoc versu quod praecedente, reprehendi posset. Sic Sophocles Ant. v. 851.

οὔτε βροτοῖσιν οὔτ᾽ ἐν νεκροῖσιν μέτοικος, οὐ ζῶσιν, οὐ θανοῦσιν

. Quin ipse Aeschylus tuetur hunc versum, quum in Sept. ad Th. v. 254. dicat

χώρας τοῖς πολισσούχοις θεοῖς, πεδιονόμοις τε κἀγορᾶς ἐπισκόποις

. Quos ibi dicit

πολισσούχους

, eos hic

ἀστυνόμους

, quo modo

ἀστυνόμους ὀργάς

Sophocles Ant. v. 355.

91. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-54

δώροισι

δώροις

M. Marc. Bess. G. Flor. Ald. Rob.

δώροισι

Farn. Turn. Vict. Schol. Aristophanis ad Equitum v. 1317.

ἔθος ἦν τοῖς ἐν ἀγυιαῖς ἱσταμένοις θεοῖς ἐπὶ ταῖς ἐρχομέναις ἀγγελίαις θύειν, ὡς ἂν εἰ ἀγαθαὶ εἶεν, ἐπινεύσαιεν ταύταις, εἰ δὲ τοὐναντίον, ἀποτρέψαιεν

94. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-55

χρίματος

χρήματος

M. Marc. Rob.

χρήματος

Bess. G. Ald.

χρίσματος

Flor. Farn. Turn. Antiquior et poetis usitata forma

χρίμα

est.

97. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-56

τούτων

τοῦτον

Marc. Rob. λέξασ᾽ M. Flor. Bess. Farn. Rob.

λέξας

λέξαι

Ald. Turn. ὅ τι καὶ δυνατὸν

ὅτι καὶ δυνατὸν

M. Bess. Farn. Ald. Rob.

ὅ τι καὶ δυνατὸν

Flor. Vict. Solus Turn.

ὅτι καὶ σοὶ δυνατὸν

, deceptus errore Aldinae

σοί

. Frustra haesitatum est in constructione. Monui iam in priore Nubium editione ad v. 180. et ad Vigerum n. 219. copulam participio, quasi id verbum rectum esset, esse subiectam, ut apud Homerum Il. ΧΧΙ. 247.

ὣς φαμένη, καὶ κερδοσύνῃ ἡγήσατ' Ἀθήνη

, ubi unus scholiastarum

ἢ περισσὸς ὁ καί, ἢ τὸ φαμένη ἀντὶ τοῦ ἔφη

. Sed quod addit,

ἢ πρὸς τῷ ταῦτα εἰρηκέναι καὶ δολίως ἡγήσατο

, ab Homerica dicendi consuetudine abhorret. Id non reputavit Doederlinus, qui in Lectionum Homericarum specimine II. p. 9. seqq. exempla, quae hoc genus constructionis habent, parum feliciter removere conatus est. Hesiodi quidem illud in Theog. v. 56.

ὃ δ᾽ ἀσφαλέως ἀγορεύων, αἶψά τε καὶ μέγα νεῖκος ἐπισταμένως κατέπαυσεν

, non est hoc modo dictum, sed

τέ

eam habet potestatem, ut plerumque fieri solita notet.

98. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-57

αἰνεῖν

εἰπεῖν

Victorius ex Flor. Farn. Canterus ceterorum librorum scripturam

αἰνεῖν

restituit, cuius explicatio est

εἰπεῖν

. Ancipitis enim significatus est

αἰνεῖν

, ut Latinum praedicare. Vt hic, ita Choeph. v. 187.

100. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-58

ἣ νῦν ποτὲ μὲν

ἣ νῦν τοτὲ μὲν

M. Flor. Bess. Rob. Turn. In M. glossa

ἔσθ' ὅτε μὲν

adscripta est.

ἣ νυν

(cum gl.

δὴ

)

τοτὲ

(cum gl.

ποτὲ

)

μὲν

Farn.

ἣ νῦν ἔσθ' ὅτε μὲν

, verbis

ὅτε μὲν

punctis deletis et supra scripto

τότε μὲν

, G.

ἣ νῦν εὖτ' ὅτε

, omisso

μὲν

, Ald.

100

101. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-59

ἀγανὰ φαίνουσ'

ἀγανὰ φαίνεις

M. G. Turn.

ἄγαν ἀφαίνεις

Ald.

ἀγανὰ φαίνει

Bess.

ἀγανὰ φανεῖσ'

Rob.

ἀγανὰ φαίνουσ'

Flor. Farn. Vict. Butleri elegantem coniecturam

σαίνουσ'

in textum recepit Blomfieldius. Sed recte se habere videtur

φαίνουσ'

, etsi Porsono quoque suspectum erat, non illud quidem cum Wunderlichio et Wellauero omissione participii, sed propria vi verbi defendendum. Est enim

φαίνειν

lucere, et hinc demum activa collustrandi declarandique potestas deducta. Euripides El. v. 1233. de Dioscuris

ἀλλ᾽ οἵδε δόμων ὑπὲρ ἀκροτάτων φαίνουσί τινες δαίμονες ἢ θεῶν τῶν οὐρανίων

. Quod recte interpretatus est Seidlerus. Vt ex

φαείνω

factum est

φαίνω

, sic

φαίνω

ex Homerico

φαείνω

101

102. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-60

ἄπληστον

ἄπλητον

M. G. Ald. Rob. Veram scripturam ceteri habent.

102

103. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-61

τῆς θυμοβόρου φρενολύπης

τὴν θυμοφθόρον λύπης φρένα

M. Bess. G. Ald. Rob.

τὴν θυμοβόρον λυποφρένα

Farn.

τὴν θυμοβόρον λύπης φρένα

Vict. ex Flor.

τὴν θυμοβόρον φρένα λύπην

ex coniectura Turn. Porsonus ex Pauwii coniectura

τὴν θυμοβόρον φρενὶ λύπην

. Languet haec appositio. Quam nonneminis coniecturam in Annalibus Heidelbergensibus memoratam dicit Blomfieldius,

τῆς θυμοβόρου φρενολύπης

, mea est, non illa quidem a genere dicendi Aeschyleo aliena et, ut mihi videtur, aliis coniecturis melior. Requiritur enim genitivus ad

ἄπληστον

. Et sane cogitatio insatiabilis est sollicitudinis de capta urbe et salute Agamemnonis.

103

103.note. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-62

Non respondet choro Clytaemnestra. Scilicet quum ante aedes regias in scena complures arae cerni videantur, in quibus ignis vel accensus erat vel iam accendebatur, egressa ex aedibus regina, ut mos est, cum duabus ancillis, ad eas aras deinceps accedit, tus et suffimenta in ignes iniiciens. Deinde videtur spectatoribus a dextra abire, ut in urbe sacra factura; tum redire finito chori carmine. Postquam igitur chorus parodum et coniunctum cum ea stasimon cecinit, propius ad orchestram accedente Clytaemnestra, unde v. 241.

τόδ᾽ ἄγχιστον Ἀπίας γαίας ἕρκος

vocatur, iterum eam compellat, spectareque ad illud quod antea non responderat videntur haec verba v. 248.

οὐδὲ σιγώσῃ φθόνος

. Parodum autem quum chorus canere incipit, aliquid nuntii acceptum esse ex accensis ignibus coniiciens, adhuc se de reditu sperare significat. Ceterum parodus haec chori similiter composita est ut illa quae est in Persis, ut anapaestos sequantur stropha, antistropha, epodus, tum autem carmen quod iusti chorici carminis formam habeat a totoque choro cani videatur, praegressum autem carmen epodicum inter partes quasdam chori sit distributum. Quomodo ea distributio facta sit, certo dici non potest. Illud patet, non esse de hemichoriis cogitandum, quae strophas cecinerint, epodum deinde universo choro canente. Id enim fieri non patiebatur Calchantis oratio, coepta in antistropha, finita autem in epodo. Multo credibilius est hanc trium partium distinctionem ad tres στοίχους pertinuisse. Atque haud scio an pauci, ac fortasse non plures quam cuiusque στοίχου medius, simul cecinerint stropham, antistropham, epodum; versum autem intercalarem,

αἴλινον αἴλινον εἰπέ, τὸ δ᾽ εὖ νικάτω

, in stropha totus secundus στοῖχος, in antistropha totus tertius, in epodo vel totus primus vel omnes tres στοῖχοι cecinerint. Certe si aequalitatis studium respicimus, quod tam magnum apud tragicos invenitur, consentaneum est ordines sic fuisse dispositos, Quae O. Müllerus in Eumenidibus p. 196. de parodo excogitavit, ab ipso conficta sunt, nec sane perite.

104. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-63

ὅδιον κράτος αἴσιον Attulit hunc versum Aristophanes in Ranis v. 1308. (1276.) ubi vulgo

ὅσιον κράτος αἴσιον

legitur. Ravennatis libri scripturam

ὃς διον

patet ex

ὅσιον

ὅδιον

in unum coniunctis esse conflatam. Scholiastae ad Aristophanis locum verba,

ἐν τοῖς πλείστοις αἴσιον, Ἀσκληπιάδης τὸ ὅσιον

, rectene emendaverit, quem Brunckius probat, Pauwius,

ἐν τοῖς πλείστοις ὅδιον, Ἀσκληπιάδης δὲ ὅσιον

, an contrarium ille rettulerit, dubitari potest. Si ita iudicavit Asclepiades, fecit id eo, quod

ὅδιον

idem esse atque

αἴσιον

existimavit. Nam Hesychius

ὅδιος οἰωνός, αἴσιος

. Hic quidem ego Aeschylum non hoc, sed proprio significatu

ὅδιον κράτος

dixisse puto vim viatricem, quo indicaret profectionem instituentes. Nam etiam

ὅδιος οἰωνός

non quaevis fausta avis est, sed quae iter facturo fausta pronuntiat. Vnus apud Brunckium Aristophanis codex

λέγειν

pro

θροεῖν

104

105. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-64

ἐκτελέων Libri omnes

ἐκτελέων

, nisi quod Rob. divisim

ἐκ τελέων

. Afferuntur haec,

αἴσιον ἀνδρῶν ἐκτελέων

, in scholio ad Aristoph. Ran. v. 1295. Certatim viri docti

ἐντελέων

emendarunt, Auratus, Scaliger, Casaubonus, alii. Nam

ἐντελεῖς

grammatici interpretantur per

οἱ ἄρχοντες

. Librorum scripturam qui defendere volet, divisim scribere debebit

ἐκ τελέων

, ut

κράτος ἐξ ἀνδρῶν τελέων

dicatur imperium quo a supremis ducibus imperata est expeditio. Sic Agamemno

ἀνὴρ τέλειος

dicitur v. 939. et

κράτος

, licet alio significatu,

ἔκ τινος

v. 1438.

κράτος ἰσόψυχον ἐκ γυναικῶν

. Sed multo praestabilius est

ἐντελέων

. καταπνείει Αld.

καταπνέ ει

, erasa post e una littera, M.

καταπνέει

Rob. Turn.

καταπναίει

καταπνεύει

Bess. Flor. Farn. In Farn. ad

καταπνεύει

adscriptum

διὰ τὸ μέτρον

105

106-107. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-65

μολπάν, ἀλκᾷ σύμφυτος αἰών

μολπάν

etiam M. Deinde omnes libri

ἀλκὰν σύμφυτος αἰών

. Scholiastes

ὁ γὰρ σύμφυτός μοι αἰών, ὃ ἐστι τὸ γῆρας, διὰ τὴν εἰς θεοὺς πειθὼ μολπήν μοι καὶ ἀλκὴν καταπνεῖ. ὅ ἐστιν, εἰ καὶ γέρων εἰμί, ὅμως μέλψω τὰ γεγονότα· πέποιθα γὰρ ὅτι εἰς πέρας αὐτὰ ἄξουσιν οἱ θεοί.

Patet haec neque cum verbis poetae congruere, nec, si congruerent, aptam sententiam praebere. Non minus inepta sunt quae recentiores, vel ut similem sententiam extunderent interpretando, vel temere coniectando attulerunt. Quid dici oporteat, res ipsa monstrat. Nam chorus quum dicit adhuc mihi fiducia cantum inspirat, quo augurio suscepta sit expeditio, quid aliud indicat quam adhuc se confidere ratum fore augurium? Cur autem adhuc? Nempe quia destinatum tempus nondum est exactum. Ex quo manifestum est ad

πειθώ

per appositionem adiectum fuisse id quo niteretur ea fiducia. Quare scripsi

ἀλκᾷ σύμφυτος αἰών

. Saepe

ἀλκή

pugnam et bellum significat, ut in Sept. ad Th. v. 855. Bello autem

σύμφυτος αἰών

tempus est coniunctum cum eo, satis usitato genere dicendi. Sophocles Oed. C. v. 7.

στέργειν γὰρ αἱ πάθαι με χὦ χρόνος ξυνὼν μακρὸς διδάσκει.

Oed. R. v. 1082.

οἱ δὲ συγγενεῖς μῆνές με μικρὸν καὶ μέγαν διώρισαν.

Ita Euripidi Herc. fur. v. 1293.

συγγενῶς δύστηνος ὤν

dicitur qui per omnem vitam infelix fuit. Saepe autem

σύμμετρος

eodem modo dicitur, ut in Choeph. v. 602. et in Oed. R. v. 1113. vel

συμμετρούμενος

, ut ibidem v. 73. 963. Aliter paullo, sed tamen non plane dissimiliter persona indutus

Αἰών

apud Nonnum VII. 9.

καὶ Διὶ παμμεδέοντι δυηπαθέων γένος ἀνδρῶν ἄμμορον εὐφροσύνης ἐπεδείκνυε σύντροφος Αἰών.

Insolentius autem Aeschylus

αἰῶνα

, aetatem, de spatio temporis dixit. Sic tamen etiam Apollonius IV. 1216.

ἀλλὰ τὰ μὲν στείχοντος ἄδην αἰῶνος ἐτύχθη

108. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-66

ἥβας Hunc quoque versum habet Aristophanes Ran. v.1317. (1284.) apud quem vulgo ut in Aeschyli libris

ἥβαν

legitur, sed codices Rav. Ven. aliique veram lectionem

ἥβας

conservarunt. Scholiastes ibi

δίθρονον δὲ κράτος, αὐτόν τε καὶ τὸν Μενέλαον. ἀκμὴν δὲ τὴν νεότητα. ἔστι δὲ ἀναπόδοτον.

Scilicet

ἥβαν

erant

ἀκμήν

interpretati, ex quo in nonnullis Aristophanis codicibus ad

ἥβας

adscriptum est

ἀκμῆς, ἰσχύος

108

109. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-67

ξύμφρονα M. G. et edd.

σύμφρονα

Bess. Flor. Farn. ταγάν

τὰν γᾶν

M. G. Ald. Rob.

ταγαν

Turn.

ταγάν

, cum glossa

τὴν ὁμόφρονα τάξιν

, Farn.

ταγάν

Flor. Bess. Vict. Blomfieldius, quod

ταγή

prima brevi est, scripsit

ταγόν

. Adiungenda est altera caussa, non illa levior, quod sententia duces nominari postulat. At non erat scribendum

ταγόν

, sed accentu tantum mutato

τάγαν

. Hac uti forma maluit poeta non solum quod magis poetica esset, sed etiam quod longa vocalis aptius responderet antistrophico

πύργων

109

110-111. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-68

πέμπει ξὺν δορὶ πράκτορι ποινᾶς θοῦριος ὄρνις

σὺν δορὶ καὶ χερὶ πράκτορι θούριος ὄρνις

affert Aristophanes Ran. v.1321. (1289.) qui visus est viris doctis veram servasse scripturam. Aeschyli libri

πέμπει σὺν δορὶ δίκας πράκτορι θούριος ὄρνις

, hac tantum differentia quod

πέμπει σὺν

habent M. G. Ald. Turn.

πέμπει ξὺν

Bess. Farn. Flor.

πέμπῃ σὺν

Rob.

πέμπῃ ξὺν

Vict. et deinde

πλάκτορα

Ald. Scholiastes Aristophanis

τὸ δὲ ξὺν δορὶ καὶ χειρὶ πράκτορι ἐξ Ἀγαμέμνονος, ἐκ τῆς συνεπείας τοῦ κύριός εἰμι θροεῖν

. Aristophanes ista vel minus fida memoria citavit vel pro suo arbitrio paullum mutavit. Aeschylum aliud scripsisse et libri arguunt et ostendit metrum versus antistrophici. Id fuit

ξὺν δορὶ πράκτορι ποινᾶς

112. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-69

νεῶν Ald. Turn. ἀργᾶς

ἀργίας

M. Bess. Flor. Farn. Rob. Turn.

ἀργείας

G. Ald. Simili errore Suidas

ἀργείης, ὁ λευκός

. Scribendum erat

ἀργήεις

, et apud Aeschylum

ἀργᾶς

, quod Blomfieldius quoque et Heindorfius apud Buttmannum in Gramm. Gr. I. p. 172. viderunt. Pindarus Ol. XIII. 99.

ταῦρον ἀργᾶντα

. V. ad Eur. Hel. v. 1322. Hanc aquilam, quae

πύγαργος

sive

νεβροφόνος

vocatur, magnitudine primam, quae autem

μέλας

sive

μελανάετος

λαγωφόνος

dicitur tertiam magnitudine, sed validissimam esse scribit Aristoteles Hist. An. IX. 32.

112

113. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-70

φανέντες

οἱ φανέντες

Flor. χερὸς

χειρὸς

Bess. δοριπάλτου

δορυπάλτου

Μ. G. Bess. Flor. Farn. Rob.

δορυπάλκτου

δορυπάλκτον

Ald.

δοριπάλτου

Turn. Vict.

113

114. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-71

παμπρέπτοις ἐν ἕδραισιν

παμπρέπτοις

scribendum esse Abreschius vidit, et sic

παμπρέπτοις ἐν ἕδραισι

Bess.

παμπρέποις ἐν ἕδραισιν

M. Ald. et ultima littera omissa Turn. Vict.

παμπρέποις ἐνέδραισιν

G. Rob.

παμπρέποισιν ἕδραις

Flor.

παμπρέπεσιν ἕδραις

, cum glossa

εὐπρεπέσιν. ἡ εὐθεῖα ἡ παμπρέπτης

, Farn. Errant qui Stanleio duce has

παμπρεπεῖς ἕδρας

de palatio Agamemnonis intelligunt. Caeli fausta portendens regio est quam dicit chorus. Euripides Herc. fur. v. 596.

ὄρνιν δὲ ἰδών τιν' οὐκ ἐν αἰσίοις ἕδραις

. Plura vide apud Spanhemium ad Callim. Lav. Pall. v. 124. Quod Aeschylus, similiter dixit Ennius apud Ciceronem de div. I. 48.

cedunt de caelo ter quattuor corpora sancta avium, praepetibus sese pulcrisque locis dant

114

115. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-72

βοσκόμενοι

βοσκομένην

Farn. ἐρικύμονα φέρματι

ἐρικύματα φέρματι

Μ. (sic M. non φέρματα) G. Rob.

ἐρ' ἱκύματα φέρματι

Ald.

ἐρικύματα φέρματα

Turn.

ἐρικύμονα φέρματι

Bess.

ἐρικύμονα φέρβοντο

Victorius ex Flor. Farn. In Farn. adscripta glossa

ἤσθιον

. Elegans est Seidleri coniectura

ἐρικυμάδα

, hausta ex eo quod Hesychius adnotavit

κυμάδας, ἐγκύους

. Sed non ausim reiicere

ἐρικύμονα

, quum facile propter sequens

φέρματι

corrumpi potuerit. Et scholiastes

πολυκύμονα

adscripsit.

115

116. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-73

NA Ad

βλαβέντα

intelligendum est

λαγωόν

. Non dicit autem

λοισθίων δρόμων

de postremo ante partum cursu, sed ut significetur quum iam in eo esset ut effugeret lepus impetum aquilarum. Refertur enim augurium ad captam post diuturnum bellum Troiam, sperantibus Troianis non simulato reditu vela dedisse Graecos. Aquila leporem lacerans, itemque serpens passerum nido inhians, conspicitur in anaglypho cuius picturam Böttigerus primo volumini Amaltheae praefixit, quem vide ibi p. 48.

116

117. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-74

αἴλινον αἴλινον

αἴλινον

semel Flor. τὸ δ᾽ εὖ νικάτω

τὸ δ᾽ εὖ νικάτω

Farn. Vict.

τόδ' εὖ νικάτω

Μ. Rob. Τurn.

τόδ᾽ εὐνικάτω

G. Ald. Infra v. 334.

τὸ δ᾽ εὖ κρατοίη

. Comparari potest hoc Demosthenis in fine Philippicae I.

νικῴη δ᾽ ὅ τι πᾶσιν ὑμῖν μέλλει συνοίσειν

117

118. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-75

δύο

δύω

G. Ald. Rob. λήμασι

λήμμασι

Flor. Farn. δισσοὺς Omnes

δισσούς

. Auratus et Canterus coniecerunt

δισσοῖς

, quod Blomfieldius recepit.

Δισσούς

si verum est, non geminos, ut verterant, sed diversos significare dixi ad Soph. El. v. 635. Videri autem potest Aeschylus diversitatem eam ducum intellexisse, qua Plato in Convivio p. 174. C. ex Homero Agamemnonem

διαφερόντως ἀγαθόν

, Menelaum autem

μαλθακὸν αἰχμητὴν

dixit. Non male, opinor, coniiciat quis

δύο λήματα, δισσοὺς Ἀτρείδας

. Saepius enim

λῆμα

de ipsa persona dicitur. Pindarus Pyth. III. 42.

ἔσχε τοιαύταν μεγάλαν ἀάταν καλλιπέπλου λῆμα Κορωνίδος

. Sophocles El. v. 1426.

μηκέτ' ἐκφοβοῦ μητρῷον ὡς σε λῆμ᾽ ἀτιμάσει ποτέ

. Οed. Col. v. 960.

ὦ λῆμ' ἀναιδές, τοῦ καθυβρίζειν δοκεῖς;

Euripides Iph. Aul. v. 1422.

ὦ λῆμ' ἄριστον, οὐκ ἔχω πρὸς τοῦτ᾽ ἔτι λέγειν, ἐπεί σοι τάδε δοκεῖ

. Elegans est Lobeckii ad Ai. v. 151. p. 139. coniectura

δύο λήμασι πιστούς

, ut est in Persis v. 56.

τοξουλκῷ λήματι πιστούς

, et in Simonidis epigr. 38.

εὐτόλμῳ ψυχᾶς λήματι πειθόμενοι

, quod Thucydides II. 39. dixit

πιστεύοντες τῷ ἀφ' ἑαυτῶν εὐψύχῳ

118

119. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-76

Ἀτρείδας Blomfieldius Monkio auctore. Recte fortasse. λαγοδαίτας Victorius ex Flor. Farn.

λογοδαίτας

M. G. Bess. Ald. Rob. Turn.

119

120. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-77

ἀρχάς M. G. Bess. Ald. Rob. Turn. quod recte restituit Blomfieldius.

ἀρχούς

Victorius ex Flor. Farn.

120

121. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-78

τεράζων

δ᾽ οὖν

pro

δ'

Flor. Pro

τεράζων

scripsi

τεράζων

. V. Etym. M. p. 737, 11.

121

122. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-79

ἀγρεῖ Libri omnes

ἀγρεῖ

. In Farn. glossa est

ἀγρεύσει, πορθήσει

. Blomfieldius Elmsleio auctore

αἱρεῖ

. Illo verbo usa est Sappho II. 14. πόλιν ἅδε

πόλιαδε

superscripto, M.

122

124. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-80

πρόςθετα

πρόσθετὰ

Μ. G.

πρόσθε τὰ

Bess.

πρόσθε τὰ

ceteri. δημιοπληθῆ

δημιοπλησθῆ

Ald. Dici quidem potest

πρόσθε τὰ δημιοπληθῆ

pro

τὰ πρόσθε δημιοπληθῆ

: v. similia apud Soph. Εl. 1456. Oed. R. 617. collato Eustathio p. 1062, 40. Antig. 710. Eur. Alc. 1050. Andr. 215. Sed sententia frigida est, quia

πύργων κτήνη

si antea dicuntur populi Troiani fuisse, tam nihil id ad indicandam opulentiam confert, ea ut minui potius videatur. Recte Pauwius

πρόσθετα

. Sententia haec est, vi fatum turrium opes diripiet collatas a populo. Opulentiam dicit Priami, ex tributis civium collatam.

Δημιοπληθῆ

est

πολλὰ δήμια

, ut dicitur

ἀρσενοπληθής

in Suppl. v. 29. et

γυναικοπληθής

in Pers. v. 122.

124

125. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-81

λαπάξει

μοῖρ᾽ ἀλαπάξει

vulgo.

μοῖρα λαπάξει

Farn. quod merito probarunt Elmsleius ad Med. v. 888. et Blomfieldius.

125

126. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-82

οἷον M. Bess. Flor. Farn. Turn. In Farn. glossa

μόνον

. Ita et scholiastes.

οἷον

G. Ald. Rob. Vict. ἄγα omnes

ἄτα

, nisi quod

ἄτᾳ

Ald. Burneii

ὅσα

probavit Elmsleius ad Med. v. 240. Quod ego in adnotationibus ad Humboldti versionem et in El. doctr. metr. p. 704. suasi,

ἄγα

, receperunt Blomfieldius aliique. κνεφάσῃ

κνεφάσειε

Farn. προτυπὲν M. Bess. Flor. Rob. Vict.

προτυπὲς

G. Ald.

προτυφθὲν

Farn. Non videtur hoc verbo proruens exercitus significari posse, quum ea activi tantum verbi potestas sit; multo minus autem procusum ferrum : sed proprie intelligendum, prius percussum, i. e. ante belli clades immolatione Iphigeniae afflictum. Τροίας

πὸλ

G. spatio relicto, quo novi versus initium indicatur.

126

127. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-83

στρατωθέν M. Bess. Flor. Farn. Rob.

στρατῶθεν

G. Ald.

στρατευθὲν

Turn. Vict. quae Turnebi coniectura esse videtur. Recte Blomfieldius

στρατωθὲν

restituit. Est autem

στρατοῦσθαι

, quod significat in castris esse, diversum a

στρατεύεσθαι

. Hic commorantes Aulide intelliguntur. οἴκτῳ

οἴκτῳ

Scaliger: non recte. ἐπίφθονος Ἄρτεμις ἁγνὰ

ἐπὶ φθόνος ἄρτεμις ἀγνὰ

ἔπι, φθόνος ἄρτεμις ἁγνά

Ald.

127

128. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-84

πτανοῖσιν Μ.

πτανοῖσι

G. Bess. Ald. Rob. Turn. Vict.

πτανοῖς

Flor. Farn. κυσὶ

κυσὶν

M. Rob. Dubitari posset an per parenthesin insertis his verbis,

οἴκτῳ γὰρ ἐπίφθονος Ἄρτεμις ἁγνά

, quae sequuntur cum praecedentibus essent coniungenda, nisi adderetur

στυγεῖ δὲ δεῖπνον αἰετῶν

. Ex quo patet

πτανοῖσιν κυσὶ πατρός

non ad

ἐπίφθονος

referendum esse, ut propter aquilas irata esse Diana dicatur, sed pertinere ad primariam loci sententiam, ut sit quantum per aquilas cognosci potest.

128

129. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-85

πτάκα Porsonus, et ita M. G.

πτᾶκα

Rob.

πτῶκα

Flor. Farn. Turn. Vict.

πτάωνκα

Bess. Etiam Ald.

πτάων καθυομένοισιν

. θυομένοισιν

θυομένοισι

Bess.

129

131. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-86

αἴλινον αἴλινον

αἴλινον

semel Flor. εἰπέ Bess. τὸ δ᾽ εὖ νικάτω

τό δ᾽ εὐνικάτω

G. Ald. sed in G.

οἶμαι εὖ νικάτω

supra scriptum.

τόδ᾽ εὖ νικάτω

Rob. Emendate Vict.

131

132. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-87

τόσσον

τόσσων

M. G. Ald. Rob.

τόσον

rectius fortasse Flor. Farn.

τόσσον

Turn. Vict. εὔφρων ἁ καλά

εὔφρων καλὰ

M. G. Rob.

ἄφρων καλὰ

Bess. Ald.

ἄφρων καλὰ δρόσοισιν

, altera voce cum sequente coniuncta, Turn.

εὔφρων ἁ καλὰ

Flor. Farn. Vict. In Farn. glossa

ἄρτεμις

adscripta. Καλλίστη Diana est apud Euripidem Hipp. v. 66. et apud Leonidam Tar. epigr. 20. eoque nomine culta ab Arcadibus: v. Paus. VIII. 35, 8. et Athenis, teste eodem I. 29, 2. Non infestam feris, sed patronam potius habitam esse monuit Müllerus Dor. I. p. 379. Atque ipsum nomen deae rerum naturae integritatis conservatricem prodit. Quum igitur dicit Aeschylus

τόσσον περ εὔφρων

, hoc significat, quamvis tantopere favens catulis ferarum, tamen bona vult portendi.

132

133. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-88

δρόσοις ἀέπτοις

δρόσοις

Farn. Ceteri

δρόσοισιν

ἀέλπτοις

M. G. Ald. Rob. Τurn.

λέπτοις

Bess. Flor.

ἀέπτοισι

, cum glossa

τοῖς μὴ δυναμένοις πτῆναι

, Farn. et sic Vict. Scribendum erat

δρόσοις ἀέπτοις

. Verissime scholiastes in M.

ἀέλπτοις δέ, τοῖς ἕπεσθαι γονεῦσι μὴ

(μὴ omittit M.)

δυναμένοις

, quae interpretatio ad

ἀέπτοις

pertinet. Blomfieldius coniecit

ἀλέπτοις

, quod vocabulum proprie significaret pullum ovo nondum exclusum,

ἄεπτος

in omnes analogiae regulas peccare ratus. De analogia quod dicit, neque Aristophani grammatico ita visum esse ex scholiis ad Il. I. 567. patet, et falsum esse vel

ἄαπτος

, quod eodem modo formatum est, demonstrat. Wellauerus non dubitavit

λεπτοῖς

reponere, facili ad litteras emendatione: at illud ostendendum erat, potuisse catulos leonum

λεπτούς

dici. μαλερῶν λεόντων

μαλερῶν ὄντων

M. G. Bess. Ald. Turn. Vict.

μαλερῶν ὄλτων

Rob. Posteriorem vocem omittunt Flor. et Farn. in quo

τῶν φθαρτικῶν πετεινῶν

adscriptum est. Etym. Μ. p. 377, 37.

ἔρσαι, αἱ ἐν ἔαρι γεννηθεῖσαι· ἢ αἱ ἁπαλαὶ καὶ τελείως νέαι, μεταφορικῶς, ὡς καὶ Αἰσχύλος ἐν Ἀγαμέμνονι τοὺς σκύμνους τῶν λεόντων δρόσους κέκληκε, μεταφράζων τοῦτο

. Inde Stanleius correxit

μαλερῶν λεόντων

133

135. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-89

ὀβρικάλοις ἔπι τερπνά

ὀβρικάλοις

Flor. Farn.

ὀβρικάλοισι

M. Bess. Rob. Turn. Vict.

ἀκρικάλοισι

G. Ald. Aelianus V. H. VII. 47.

τῶν δὲ ὑστρίχων καὶ τῶν τοιούτων ἀγρίων τὰ ἔκγονα ὄβρια καλεῖται, καὶ μέμνηται Εὐριπίδης ἐν Πελιάσι τοῦ ὀνόματος, καὶ Αἰσχύλος ἐν Ἀγαμέμνονι καὶ Δικτυουλκοῖς

. Hesychius

ὀβρικάλοις, τοῖς τῶν θηρίων ἐκγόνοις

. Photius

ὄβρια καὶ ὀβρίκαλα, τὰ τῶν λεόντων καὶ λύκων σκυμνία. Αἰσχύλος Δικτυουλκοῖς

. Eustathius p. 1395, 47.

ἐκεῖθεν καὶ ὀβρίκαλα παρὰ Αἰσχύλῳ λεόντων σκυμνία, τὰ δηλαδὴ καὶ ὄβριμα καὶ καλά

. Εt p. 1625, 42.

ὑστρίχων δὲ καὶ τῶν τοιούτων ἔβρια καὶ ὀβρίκαλα, ὧν χρῆσις καὶ παρ' Αἰσχύλῳ ἐν Ἀγαμέμνονι

. Idem p.291, 16.

Αἰσχύλος δὲ ὀβρίκαλά φησι τοὺς λεοντιδεῖς

, ubi de

ἅπαξ λεγομένοις

. Post

ὀβρικάλοις

vel

ὀβρικάλοισι

vulgo statim scriptum est

τερπνά

cum sequentibus verbis coniunctum. In Farn. ad

τερπνὰ

adscripta glossa

ἄρτεμις

. Scribendum videtur

θηρῶν ὀβρικάλοις ἔπι τερπνά

, ut

τερπνά

passive dictum sit, laeta. Non puto Aeschylum nisi addito

ἔπι

sic dicturum fuisse, sed omiserunt librarii

ἔπι

, quia

τερπνά

ξύμβολα

referebant. At id absurdum ad sententiam, pravumque ad metrum est, quod dactylicum esse debet.

135

136. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-90

αἰτεῖ Ad

αἰτεῖ

adscriptum

με

in Farn. κρᾶναι M. G. Bess. Ald. Rob.

κρᾶναι

Flor. Farn. Turn. In M. ad hunc versum hoc scholion adscriptum est,

τὰ σύμβολα αἰτεῖ με φάναι

. In Farn.

κρᾶναι

ita explicatur,

τελέσαι, ἀντὶ τοῦ φᾶναι τελεσθῆναι

. Hinc Victorius

φάναι

posuit. Scribendum erat

κρῖναι

136

137. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-91

κατάμομφα

κατάμορφα

Rob. φάσματα

φάσματα στρουθῶν

M. G. Bess. et edd.

φάσματα τῶν στρουθῶν

Flor. Farn. Porsonus Adv. p. 157. (138.) deleri iussit

στρουθῶν

, ut adscriptum ex Il. II. 311. Sed hoc vel quia sic iusta catalexis deesset fieri non potest. Molestum est autem

ξύμβολα

φάσματα

iungi, quorum alterutrum satis erat. Scribendum

φάσματι τῷ στρουθῶν

. Scholiastes

στρουθῶν

interpretatur

τῶν ἀετῶν

. Id probari non potest. Alienum est enim quod Eustathius p. 228, 38. docet,

στρουθόν

esse etiam

γενικὴν λέξιν

, his verbis usus Aelii Dionysii,

ἄγριαι στρουθοὶ αἱ στρουθοκάμηλοι

. Immo notum ex Iliade passerum augurium intelligendum est, quo Troiam decimo anno captum iri significabatur. Id augurium cum altero aquilarum augurio comparat Calchas. Anaglyphum, in quo utrumque coniunctum est, commemoravi ad v. 116.

137

138. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-92

ἰήϊον

ἴον

Ald. Turn.

ἴκιον

Rob. Non Apollinem ad avertendam Dianae iram invocat Calchas, sed Paeanem, qui, quisquis est, non est frater Dianae.

138

139. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-93

ἀντιπνόους

ἀντιπρόους

ἀντὶ πνόους

Ald. χρονίας ἐχενῇδας ἀπλοίας

χρονίας

Farn. habet post

ἐχενηίδας

: sic enim libri.

ἀπλοίας

Turn. Vict.

ἀπλοΐας

M. G. Bess. Rob.

ἁπλοΐας

Αld.

ἀπλοΐδας

Flor. Farn.

139

140. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-94

τεύξῃ, σπευδομένα Ex scholiastae adnotatione,

ὦ Ἄρτεμι

, patet fuisse qui

τεύξῃς

legerent.

σπευδομένα

Μ. Bess. Flor. Farn. Rob. Vict.

σπευδόμενα

, sic, sed mutatum in

σπενδόμενα

, G. Inde

σπενδομένα

Ald. Turn. Reprehensum ab Elmsleio ad Med. v. 179. medium

σπεύδεσθαι

tuitus est Blomfieldius Eumenidum v. 355. cui loco minime fidendum est. Hic quidem etsi

σπερχομένα

scribere poterat poeta, tamen, quoniam ipsi Dianae hoc sacrificium fit, recte usus est medio

σπευδομένα

. Qui

ἑτέραν

infaustam interpretantur, inferunt quod noluit poeta dicere. Respexit is Iphigeniae immolationem, quae

ἑτέρα

est, alia quam aquilarum, quas

μογερὰν πτάκα θυομένους

dixerat.

140

141. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-95

σύμφυτον

συμμενεῖ φυτὸν

pro

σύμφυτον

Bess. Videtur librarius

μενεῖ

, interpretationem ad

μίμνει

adscriptam, textui intulisse. δεισήνορα φωτός Bene vidit Lachmannus deesse post

δεισήνορα

unum trochaeum, quem tamen non apte per

μ' ἦν

supplendum coniecit: quamquam minus etiam probari potest quod mox scripsit

μίμνει γὰρ ὁ φοβερά

, sententia pariter ac metro adversantibus. Numero quidem per novem dactylos porrecto non offenderer, nisi sic

μίμνει

obscuraretur,

γάρ

autem erigeretur. Credibilius est

φωτός

excidisse. Erant autem hi versus 138 – 143. aliter atque vulgo factum est disponendi.

141

142. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-96

γὰρ omittunt Flor. Farn. παλίνορτος Μ. (sic M.) Bess. G. Flor. Farn. Ald. Rob.

παλίνορσος

Turn. Vict. Etym. Μ. p. 648, 27.

παλίνορσος. παρὰ τὸ ὄρω γίνεται ῥηματικὸν ὄνομα ὀρτός, καὶ παλίνορτος, ἐχρῆν διὰ τοῦ τ γράφεσθαι, οὐχὶ διὰ τοῦ σ, ἵν᾽ ᾖ ὁ πάλιν ὡρμημένος, σημαίνει δὲ τὸ ὀπισθόρμητος, ἐκ τοῦ πάλιν, τοῦ σημαίνοντος τὸ εἰς τουπίσω, καὶ τοῦ ὄρσω Αἰολικοῦ μέλλοντος.

Quae adnotatio ad Il. III. 33. pertinet.

142

143. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-97

μνάμων

μνάμην

Ald. Turn. sed G. cum ceteris

μνάμων

143

145. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-98

ἀπέκλαγξεν

ἀπέκλαιξεν

Μ. G. Ald. Ceteri

ἀπέκλαγξεν

145

146. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-99

οἴκοις

οἶκος

Flor.

146

147. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-100

τοῖς δ᾽ Vict. ὁμόφωνον

ὠμόφωνον

Bess.

ὁμόφρονον

Ald. unde Turn.

ὁμόφρων ὤν

. Sed G. cum ceteris

ὁμόφωνον

147

148. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-101

αἴλινον αἴλινον

αἴλινον

semel Flor. τὸ δ'

τόδ'

G. Ald. Rob. Turn.

148

149-150. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-102

εἰ τόδ᾽ αὐτῷ Incipit carmen universi chori trochaeo semanto.

εἰ τό δ᾽ αὖ τῷ

Αld.

εἰ τὸ δ᾽ αὐτῷ

Rob.

151. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-103

τοῦτό νιν

τοῦτον νίν

G. Ald. προςεννέπω

προςἐννέπω

πρὸς ἐννέπω

Rob.

151

154. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-104

Διός, εἰ τὸ μάταν

Διὰ

Ald.

Δία

Turn. Sed

Διός

ut ceteri G. Deinde libri

εἰ τόδε μάταν

, praeter Farn. in quo ex Triclinii emendatione

εἶχε μάταν

est.

εἰ τό γε μάτας

Auratus, et

μάτας

vel

ματᾶν

placet Blomfieldio. Legisse videtur

μάτας

scholiastes, cuius haec interpretatio est,

εἰ τὸ τῆς ματαιότητος ὀφείλει τις ἀποσείσασθαι τῆς γνώμης, Δία νομιζέτω

. Habuit

μάταν

alius scholiastes, cuius explicationem (quae non est in Rob. neque in codicibus M. G.) edidit Stephanus,

ἐγώ, φησί, πάντα ἐρευνῶν καὶ πάντα ἐξετάζων ὡς ἐν σταθμῷ τινί, οὐκ ἔχω ὁμοιόν τι εὑρεῖν τῷ Διῒ, εἰ χρὴ ἀληθῶς ἀποβαλεῖν ἀπὸ τῆς φροντίδος καὶ τοῦ λογισμοῦ μάταιον ἄλλο ἄχθος, τὸ γὰρ περί τινων ἄλλων διαλογίζεσθαι μάταιον ἐστὶν ὄντως ἄχθος. ἡ δέ γε περὶ θεοῦ ἔννοια καὶ τὸ διὰ μνήμης ἐκεῖνον ἔχειν ἀεί, οὐ μόνον ἄχθους παντός ἐστιν ἀπηλλαγμένον, ἀλλὰ καὶ χαρᾶς ἀφάτου τὴν καρδίαν πληροῖ. ὡς καὶ Εὐριπίδης φησίν, “ἦ μέγα μοι τὰ θεῶν μελεδήμαθ', ὅταν φρένας ἔλθῃ, λύπας παραιρεῖ.” τοῦτο δὲ ὅμοιόν ἐστι τῷ “ἐμνήσθην τοῦ θεοῦ, καὶ εὐφράνθην.” ταῦτα δὲ ἄγαν ἐστὶν εὐσεβῆ.

Quae adnotatio ita comparata est, ut suspiceris, qui eam scripsit, in codice suo legisse

εἴ τι μάταν ἄλλο φροντίδος ἄχθος

. Sed quidquid ille legit, a poetae mente longe aberravit. Recte Porsonum ex Pauwii coniectura scripsisse puto

εἰ τὸ μάταν

. Vocat chorus suam sollicitudinem

τὸ μάταν ἄχθος

, quia caussam eius non idoneam esse videt.

154

155. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-105

ἐτητύμως

ἐτυτήμως

G. Ald.

155

158. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-106

οὐδὲ λέξεται πρὶn ὤν

οὐδὲν λέξαι

M. G. Bess. Flor. Ald. Rob. Turn.

οὐδέν τι λέξαι

Farn. Vict. Deinde

πρὶν ἄν

Turn. Ceteri

πρὶν ὤν

. Schutzius scripsit

οὐδὲν ἂν λέξαι

, quod non recte interpretatus est

nec quicquam nobis dicere possit

, quum deberet,

nullius momenti est

. Monui in addendis ad Eur. Suppl. v. 612. et ad Vigerum adn. 189. Aristophanes Eq. v. 334.

νῦν δεῖξον ὡς οὐδὲν λέγει τὸ σωφρόνως τραφῆναι

. Athenaeus XIV. p. 628. D.

εἰ δέ τις ἀμέτρως διαθείη τὴν σχηματοποιΐαν καὶ ταῖς ᾠδαῖς ἐπιτυγχάνων μηδὲν λέγοι κατὰ τὴν ὄρχησιν, οὗτος δ᾽ ἦν ἀδόκιμος

. Non recte haec intellecta erant. Hoc dicit, si quis cantu probaretur, nihil autem valeret saltando, contemnebatur. Blomfieldius, qui

οὐδὲν ἂν δείξαι πρὶν ὤν

legendum coniecit, id ut esset, non se quicquam fuisse ostendet, non videtur animum neque ad

πρίν

attendisse, neque ad totam sententiam, quae haec potius esse deberet, non se nunc aliquid esse ostendet, nec denique ad numeros, in quibus dubitari non potest quin vitiosus sit spondeus. Isque etiam Schützianae emendationi refragatur, praesertim quum vel praeter numeros poeta rectius

λέγοι

dicturus fuisse videatur. Scribendum puto

οὐ λελέξεται πρὶν ὤν

, neque, qui antea potens erat, non dicetur fuisse, i. e. ille dicetur non amplius esse. Ceterum recte haec interpretatus est Schützius, Vranum et Saturnum dici videns, qui ante Iovem regnaverint, recteque quum illa comparans in Prometheo v. 960.

οὐκ ἐκ τῶνδ᾽ ἐγὼ δισσοὺς τυράννους ἐκπεσόντας ᾔσθόμην, τρίτον δὲ τὸν νῦν κοιρανοῦντ᾽ ἐπόψομαι αἴσχιστα καὶ τάχιστα

, tum quae de Vrano Hesiodus narrat in Theog. v. 154. seqq. Nam hunc

παμμάχῳ θράσει βρύοντα

dicit Aeschylus propter saevitiam, qua quiqui ei nati sunt filii, eos non sivit in lucem prodire, sed sub terra occuluit.

158

162. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-107

φρενῶν

φρονῶν

Rob.

162

164. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-108

τῷ πάθει μάθος Libri omnes

τῷ πάθει

, ad quod in M. adscriptum est

τῷ παθεῖν

. Deinde

μάθος

M. Bess. Farn. Ald. Rob. Turn.

μάθος

, ultima syllaba punctis notata, supra autem scripto

ος

, G.

μά

, supra scripto

, et super ea littera

, Flor.

τῷ πάθει μάθον

Vict. Schützius

τὸ

pro

τῷ

, quod receperunt Porsonus et Blomfieldius. Recte se habere

τῷ πάθει μάθος θέντα

vidit Wellauerus. Iuppiter dicitur

βροτοὺς φρονεῖν ὁδῶσαι θεὶς τῷ πάθει μάθος κυρίως ἔχειν

164

166. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-109

πρὸ καρδίας

πρὸς καρδίας

Turn. Gravissima, sed obscurius expressa sententia non videtur satis percepta esse. Ad

στάζει

ex sequentibus, ut particula post posita ostendit, accusativus

τὸ σωφρονεῖν

supplendus est.

Μνησιπήμων πόνος

, etsi conscientiam malefactorum significari patet, tamen utrum, ut Blomfieldio placuit, angor sit ex recordatione malorum, an quod mihi et aptius et fortius dictum videtur, angor excitans vel recordationem peccatorum vel cogitationem poenarum, valde ambigi potest. Certe

μνησιπήμων

similiter ut in contrariam partem

λαθικήδης

dictum videtur. Vtcumque est, eadem ambiguitate Latine dicas

instillat et in somno cordi moderationem admonitor malorum labor, et venit illa ad invitos

166

169. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-110

δέ που

δε που

Ald. Rob. βίαιος

βίαιος

M. Bess. Flor. Farn. Ald. Vict. et e correctione G.

βιαίῳ

Rob.

βίαιος

Turn. et ante correctionem G. Quod Schützius in ultima editione posuit,

βίαια

, sensu carere visum Wellauero, verissima est Bothii emendatio.

Βίαια

sic adverbialiter dictum est in Suppl. v. 789. Versus harum stropharum ultimus recte a Bothio factus est trimeter brachycatalectus, neque credibile est in antistrophico versu Aeschylum non

παλιρρόθοις

scripsisse, sed aliud quid, veluti

παλιρροθίοις

, quo vocabulo Oppianus Hal. V. 220. utitur. Ab sensu autem loci Bothius aeque ut alii aberravit, quum

βίαια

potenter vertit. Hoc dicit poeta, malis ut corrigantur homines deorum forsitan benignitate institutum esse, per vim imperia sua exsequentium, si sponte sua virtutem colere mortales negligant. Blomfieldio

δαιμόνων χάρις

ab interpretibus mirum in modum pro dono deorum accepta esse visa est. Magis mirum est ipsum non sic, sed de reverentia diis adhibenda accepisse.

169

172. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-111

Ἀχαιϊκῶν

ἀχαιικῶν

M. G. Bess. Flor. Farn. Ald. Rob.

ἀχαιικῶν

Turn. Vict.

172

174. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-112

ἐμπαίοις τύχαισι

ἐκπαίοις τύχεσι

Ald. unde

ἐμπαίοις τείχεσι

Turn.

ἐμπαίοις τύχαισι

G. ut ceteri praeter Flor. qui

ἐμπαίοις τύχαις

habet. συμπνέων

συμπνέει

Farn.

174

175. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-113

ἀπλοίᾳ

ἀπλοΐᾳ

M. G. Bess. Farn.

ἀπλοίῳ

Ald.

ἀπλοίᾳ

Rob. Turn. Vict. κεναγγεῖ

κενάγει

Ald.

κεναγγεῖ

Turn.

175

176. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-114

Ἀχαιϊκὸς

ἀχαικὸς

M. G. Bess. Farn. Ald. Rob. Turn.

ἀχαιικὸς

Vict.

176

178. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-115

NA Livius XXVIII. 6. de Chalcide,

ex patenti utrimque coactum in angustias mare speciem intuenti primo gemini portus in ora duo versi praebuerit: sed haud facile alia infestior classi statio est. nam et venti ab utriusque terrae praealtis montibus subiti ac procellosi se deiiciunt, et fretum ipsum Euripi non septies die, sicut fama fert, temporibus statis reciprocat, sed temere in modum venti nunc huc nunc illuc verso mari velut monte praecipiti devolutus torrens rapitur. ita nec nocte nec die quies navibus datur.

178

182. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-116

νεῶν τε καὶ Porsonus. Libri

ναῶν καί

182

183. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-117

παλιμμήκη

πολυμήκη

Flor. et supra adscripto

παλίμμ

Farn.

183

184. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-118

τρίβῳ exquisitius dictum pro

τριβῇ

. V. Steph. Thes. κατέξαινον

κατέξενον

, sed

αι

ad penultimam syllabam superscripto, M.

κατάξενον

Bess. Ἄργους Libri

ἀργείων

. Scribendum

Ἄργους

184

185. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-119

ἐπεὶ

ἐπειδὴ καὶ

Rob.

185

187. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-120

πρόμοισιν

πρόμοις

M. G. Bess. Ald. Rob.

πρόμοισι

Flor. Turn. Vict.

187

188. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-121

ἔκλαγξεν Porsonus. Libri

ἔκλαγξε

188

189. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-122

Ἄρτεμιν, ὥςτε

ὡς τε

Farn. Rob. Turn.

ὅς τε

Ald. Recte ceteri. βάκτροις

μάκτροις

Rob.

189

192. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-123

τότ᾽ Libri

τόδ᾽ εἶπε φωνῶν

, nisi quod

τό δ᾽ εἶπε φρωνῶν

est in Ald. Haec verba quum aperte repetant quod v. 171. dici coeptum erat,

καὶ τόθ᾽ ἡγεμὼν ὁ πρέσβυς

, non

τόδε

, sed

τότε

dici postulant. Vidit hoc Stanleius, cuius emendationem eo minus dubitavi recipere, quod, pronomine si uti voluisset poeta, credibilius est

τάδε

dicturum fuisse.

192

193. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-124

πιθέσθαι Turn.

πειθέσθαι

M. G. Bess. Ald. Rob.

πείθεσθαι

Farn. Vict.

193

196. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-hermann1852-appcrit-lat1-125

παρθενοσφάγοισιν M. G. Ald. Rob. Turn.

παρθενοσφάγοισι

Farn. Vict.

παρθενοσφάγοις

Flor.

196

Wecklein’s commentary on Agamemnon (1888; German; OCR draft) (Explanatory commentary, pp. 30–140; Iowa and Harvard OCR collated conservatively. Unresolved OCR and provisional reference mappings are explicitly marked.) focus

1-39. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-1

Prolog. Man erblickt den Wächter auf dem Dache des Atridenpalastes liegend. - Der Prolog besteht in den drei Stücken dieser Trilogie aus einem Monologe, welcher gut motiviert erscheint, auch in den Eumeniden (vgl. zu 1). Einer ausführlicheren Exposition bedarf es hier nicht. Das aufregende Moment wird. 18 f. und 36 ff. von ferne angedeutet. Aus denselben Stellen ergiebt sich, dafs der immer wieder durchbrechende Unmut des treuen Dieners (34 f.) einen tieferen Grund hat. So erweckt schon der Prolog die der Tragödie entsprechende Stimmung. Für die Illusion beginnt die Handlung vor Tagesanbruch. Troja fiel um Mitternacht (Eur. Hek. 914 μεσονύκτιος ὠλλύμαν, wozu der Schol. den Vers der kleinen Ilias: νὺξ μὲν ἔην μέσση, λαμπρὰ δ᾽ ἐπέτελλε σελήνη anführt).

1-2. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-2

μὲν . . φρουρᾶς ἐτείας μῆκος καὶ νῦν 8 wie ἀεὶ μὲν καὶ νῦν Ζ. Β. Soph. Ai. 1-3 , vgl. Hom. A 107-109 und zu Cho. 692 . Wie ich ein volles Jahr auf der Wache liege, so lauere ich auch jetzt. Da Kalchas vorhergesagt hatte, dafs Troja erst im zehnten Jahre fallen werde (Hom. B 329), so brauchte erst in der letzten Zeit ein Wächter aufgestellt zu werden, wie auch der Späher des Ägisthos Hom. 8 526 ein Jahr lang wacht. Zu dem acc. temp. μήκος vgl. 1140 ἀμφιθαλῆ κακοῖς βίον, Eur. Or. 72 παρθένε μακρὸν δὴ μῆκος Ἠλέκτρα χρόνου. Für ( φρουρὰν) φρουρεῖν tritt κοιμᾶσθαι ein, weil er liegend die Wache versieht. Vgl. Eur. Rhes. 5 τετράμοιρον νυκτὸς φυλακὴν πάσης στρατιᾶς προκάθγνται.

3. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-3

ἄγκαθεν, mit aufgestützten Armen, wie der wachende Hund die Vorderfüfse stellt. Der Wächter, der nach einem Feuerzeichen ausspäht, braucht nur nachts zu wachen. Die Erklärung des Schol. κατὰ συγκοπὴν ἀντὶ τοῦ ἀνέκαθεν, welcher zuliebe Schneidewin στέγης geschrieben hat, ist unrichtig. Allerdings steht ἄγκαθεν Eum. 375 in diesem Sinne nach der handschriftlichen Überlieferung; aber das Versmafs verlangt dort ἀνέκαθεν.

4. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-4

κάτοιδα, ich habe sie mir genau gemerkt.

6. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-5

δυνάστας, weil sie aus der ὁμήγυρις der anderen Sterne hervorglänzen ( ἐμπρέποντας). Dicit Sirium, Arcturum, Orionem, Pleiades, Hyades, quarum ortus et occasus hiemem et aestatem hominibus disterminat (Klausen). Vgl. Athen. p. 489 Ε τὰς πλειάδας, πρὸς ἃς σπόρος τε καὶ ἄμητος καὶ τῶν καρπῶν ἀρχὴ γενέσεως καὶ συναίρεσις, καθά φησι καὶ Ἡσίοδος· Πληιάδων άτλαγενέων ἐπιτελλομενάων ἄρχεσθ᾽ ἀμήτου, ἀρότοιο δὲ δυσομενάων" καὶ Ἄρατος· „ αἳ μὲν ὅμως ὀλίγαι καὶ ἀφεγγέες, ἀλλ᾽ ὀνομασταὶ ἦρι καὶ ἑσπέριαι, Ζεὺς δ᾽ αἴτιος, εἶλίσσονται· ὅς σφισι καὶ θέρεος καὶ χείματος ἀρχομένοιο σημαίνειν ἐπένευσεν, ἐπερχομένου τ᾿ ἀρότοιο.

7. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-6

Der überflüssige Vers, der die vorausgehende Metapher prosaisch erklärt, giebt sich als nachträglicher Zusatz zu erkennen. Das demonstrative τῶν ist ohne rechte Beziehung und am Schlusse des Satzes schleppend. Der Daktylus kommt im ersten Fuſse gewöhnlich nur bei Eigennamen vor. Auch fehlt der V. in des Achill. Tat. Εἰσαγωγὴ εἰς τὰ ᾿Αράτου Φαινόμενα p. 122, wo 4-6 angeführt werden.

10. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-7

ἁλώσιμον βάξιν (Kunde von der Einnahme, vgl. Sept. 622 ἁλώσιμον παιᾶνα) tritt als nähere Bestimmung zu φάτιν.

⁴

11. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-8

⁵

γυναικός steht als Gegensatz zu dem folgenden ἀνδρό- ( ἀνδρόβουλος γυνή· ἡ ἀνδρὸς βουλεύματα βουλευομένη· ἀνδρὸς δὲ τοῦ κατ᾿ ἔπαινον λεγομένου Bekk. Anecd. p. 19). ἐλπίδων ist gen. rel. zu ἀνδρόβουλον: in ihren Hoffnungen erhebt sie sich zu männlichen Planen. Mit ironischer Bitterkeit spielt der Wächter auf den Namen K λυταιμήστρα (Etym. Μ. 521,18 ἡ κλυτὰ μηδομένη) an, beschränkt aber das κλυτὰ μήδεσθαι auf das Gebiet der Hoffnungen. Vgl. zu 1085 und Hom. γ 266 δία Κλυταιμήστρη· φρεσὶ γὰρ κεχρῆτ᾽ ἀγαθῇσιν.

⁶

12. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-9

⁷

νυκτίπλαγκτος εὐνή ist das nächtliche Lager das (durch Wind) beunruhigt wird. Er meint: „wenn Wind und Regen mein Lager heimsuchen".

⁸

14-15. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-10

⁹

τί μήν: wie 677, Eum. 203 (,,was doch?",,warum auch nicht?"), vgl. τί γάρ; quid enim? Kr. I§69, 39, 2. ἀντίπνους, entgegenhauchend, entgegenwirkend. Davon hängt τὸ μὴ συμβαλείν ab. Vgl. zu 1589 ..

¹⁰

16. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-11

ὅταν δοκῶ, wenn es mir einfällt. μινύρεσθαι (trällern, summen): vgl. Aristoph. Ekkl. 880 μινυρομένη τι πρὸς ἐμαυτὴν μέλος. Dem Nachsatz κλαίω κτέ. wird noch einmal ein durch den Zwischensatz τί μήν; φόβος γὰρ κτἑ. veranlafster Nebensatz vorgeschoben.

¹¹

17. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-12

¹²

gegensingendes Heilmittel d. i. Gegenmittel das in Gesang besteht. In anderem Sinne heifst es Eur. Med. 1176 ἀντίμολπον ὀλολυγῆς κωκυτόν. - ἐντέμνειν ist hergenommen von den ριζοτόμοι, welche durch Einscheiden von Wurzeln und Pflanzen Heilmittel bereiteten. Vgl. 1260, Pind. Pyth. IV 221 ἀντίτομα στερεᾶν ὀδυνᾶν, Theophr. Pflanzengesch. IX 1, 5-7. Zum Gedanken vgl. Lucr. V 1403 et vigilantibus hinc aderant solacia somni ducere multimodis voces et flectere cantus.

19. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-13

¹³

δεσποτουμένου ( Cho.103 , Eum. 530 ): vgl. Tragic. Rom. frgm. inc. 100 ed. Ribb. o domus antiqua, heu quam dispari Dominare domino.

20. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-14

νῦν, jetzt endlich nachdem das ganze Jahr um ist (2). Damit wird motiviert, daſs gleich darauf wirklich das Feuerzeichen erscheint. Vgl. Soph. Oed. T. 73 . Der Mangel der gewöhnlichen Cäsur wird ausgeglichen durch die Elision nach dem dritten Fufs (vgl. 824, 937, 1253, 1266, Cho. 882 , 918, Eum. 907 ), zumal da die nächste Silbe der erste Teil eines zusammengesetzten Wortes ist (vgl. 1033, 1052, 1269, Cho. 1 , Eum. 447 , auch Cho. 150 ).

21. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-15

Nach diesem Vers muſs, wie schon der Schol. bemerkt, eine kleine Pause stattfinden, worauf der Wächter, von seinem Lager aufspringend, mit lautem Ruf das Flammenzeichen begrüfst.

22. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-16

ἡμερήσιον steht gegensätzlich zu νυκτός wie 527 φῶς ἐν εὐφρόνη, Pers. 304 λευκὸν ἦμαρ νυκτὸς ἐκ μελαγχίμου, so daſs νυκτός zuerst im eigentlichen Sinne steht und dann in übertragener Bedeutung gedacht wird.

24. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-17

χάριν, als Dank, zum Dank. Eur. Alk. 1155 χοροὺς ἐπ᾿ ἐσθλαῖς ξυμφοραῖσιν ἱστάναι.

25. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-18

¹⁴

Spätere Grammatiker unterscheiden durch den Accent ἰοῦ ἰοῦ als Ausdruck der Freude von dem klagenden ἰοὺ ιού. Herodian u. a. kennen diese Unterscheidung nicht.

¹⁵

26. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-19

Die Umschreibung Αγαμέμνονος γυναικί ist im Munde des Wächters anzüglich. Weil der Dichter das Abtreten des Wächters zu motivieren hat, muſs man die Lesart geringerer Handschr. σημανῶ der besseren Überlieferung σημαίνω vorziehen. Die Verwechslung dieser Formen findet sich öfters.

27. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-20

ἐπαντείλασαν: der Wächter ist noch ganz eingenommen von der Beobachtung der Sterne. δόμοις ζα ἐπορθιάζειν wie 1108.

28. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-21

ὀλολυγμόν: Hesych. ὀλολυγή· φωνὴ γυναικῶν ἣν ποιοῦνται ἐν τοῖς ἱεροῖς εὐχόμεναι, Eustath. zu Hom. δ 767 τὸ ὀλολύζειν γυναικεία εὐχὴ λιγύφωνος, Xenoph. Anab. IV 3, 19 ἐπεὶ καλὰ ἦν τὰ σφάγια, ἐπαιάνιζον πάντες οἱ στρατιῶται καὶ ἀνηλάλαζον, συνωλόλυζον δὲ καὶ αἱ γυναῖκες ἅπασαι. Der Wächter denkt also an Dankgesänge von Frauenchören. Vgl. γυναικαῖοι νόμοι 599. τῇδε λαμπάδι τα εὐφημοῦντα.

¹⁶

32-33. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-22

θήσομαι: die zugefallenen Würfel werden zum Spiel gesetzt. Vgl. Soph. frg. 686 Dind. στέργειν δὲ τἀκπεσόντα καὶ θέσθαι πρέπει Σοφὸν κυβευτήν, ἀλλὰ μὴ στένειν τύχην, Plat. Rep. p. 604 C ὥσπερ ἐν πτώσει κύβων πρὸς τὰ πεπτωκότα τίθεσθαι τὰ αὐτοῦ πράγματα, Ter. Ad. IV 7, 21 Ita vitast hominum, quasi quom ludas tesseris, Si illud quod maxume opus est iactu non cadit, Illud quod cecidit forte, id arte ut corrigas. Der Wurf τρὶς ἓξ war der beste. Hesych. τρὶς ἕξ· νικητήριος βόλος, καὶ παροιμία· τοὶς ἓξ ἢ τρεῖς κύβοι, Diogenian. V 4 το μὲν τρὶς ἓξ τὴν παντελῆ νίκην δηλοῖ, τὸ δὲ τρεῖς κύβοι τὴν ἧτταν. Auf unser Kartenspiel übertragen würde der Ausdruck etwa lauten: „Das Glück meiner Herrschaft ist eine gute Karte für mein Spiel; vier As hat mir diese Feuerwache eingebracht." (Andere betrachten εὐ πεσόντα als Prädikat zu θήσομαι und erklären: „Des Hauses Glück will ich zu meinem Glückswurf machen.")

36. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-23

Hesych. βοῦς ἐπὶ γλώσσῃ· παροιμία ἐπὶ τῶν μὴ δυναμένων παρρησιάζεσθαι. Die dazu gegebene Erklärung ἤτοι διὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ ζώου ἢ διὰ τὸ τῶν᾿ Αθηναίων νόμισμα ἔχειν βοῦν ἐγκεχαραγμένον, ὅνπερ ἐκτίνειν τοὺς πέρα τοῦ δέοντος παρρησιαζομένους ἦν ἔθος erscheint als künstlich. Ahnlich ist die Deutung des Schol. ἢ βάρος ἐπίκειται ἢ φοβοῦμαι ζημίαν ἐπικεισομένην μοι. Richtig aber ist gewiſs in beiden Erklärungen, dafs Furcht vor Strafe als Grund des Schweigens angedeutet wird. Augenscheinlich ist enscheinlich der Ausdruck κλὴς ἐπὶ γλώσσῃ βέβηκεν (Aesch. frg. 307 ἀλλ᾽ ἔστι κἀμοὶ κλὴς ἐπὶ γλώσση φύλαξ, Soph. Oed. Κ. 1052 χρυσέα κλὴς ἐπὶ γλώσσα βέβακε προσπόλων Ευμολπιδᾶν, vgl. auch Anthol. Pal. Χ 42 ἀρρήτων ἐπέων γλώσσῃ σφρηγὶς ἐπικείσθω) mit volkstümlichem Humor, der gern in Bezeichnung von Strafwerkzeugen sich geltend macht, in βοῦς ἐπὶ γλ. βέβηκεν umgestaltet und bedeutet βοῦς ἱμὰς βόειος oder βοεία: der Ochsenziemer oder die Knute, die gefürchtet wird, ist der Schlüssel am Munde. Vgl. Hesych. βοῦς· μάστιξ, Plaut. Asin. I 1, 21 aput fustitudinas ferricrepinas insulas, ubi vivos homines mortui incursant boves. In witziger Weise ist der sprichwörtliche Ausdruck ausgedeutet bei Theogn. 850 βοῦς μοι ἐπὶ γλώσσῃ κρατερῷ ποδὶ λὰξ ἐπιβαίνων Ἴσχει κωτίλλειν καίπερ ἐπιστάμενον. Dem κρατερῷ ποδὶ λὰξ ἐπιβαίνων entspricht das Epitheton μέγας hier wie bei dem Komiker Strattis fr. 67 Κ. βοῦς ἐμβαίνει ( ἐπεμβαίνει) μέγας ( Στράττις εἶπε παρὰ τὴν παροιμίαν τὴν „ βοῦς ἐπὶ γλώττῃ“ Hesych.). Lobeck (Aglaoph. I S. 36) denkt an einen ledernen Riemen, mit dem Verurteilten der Mund verbunden wurde (vgl. H. L. Ahrens Philol. Suppl. I S. 229 ff.), G. Hermann an den schweren Druck des Stierfuſses, unter dem man nichts hervorziehen kann; Schneidewin (Philol. IX S. 149 ff.) bringt das Sprichwort mit den Mysterien in Zusammenhang; Hartung meint, das Schloſs habe die Gestalt eines Stierfuſses gehabt, Margoliouth hält βοῦς für eine Verballhornung von βῦς, das er als Grundwort von βύειν (stopfen) betrachtet.

37. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-24

Dieser Gedanke bezeichnet die Sache genügend, wie es Eur. Hipp. 418 von ehebrecherischen Frauen heifst: πῶς ποτ᾽.. βλέπουσιν εἰς πρόσωπα τῶν ξυνευνετῶν οὐδὲ σκότον φρίσσουσι τὸν ξυνεργάτην τέρεμνά τ' οίκων μή ποτε φθογγὴν ἀφῇ; Cic. pro Cael. 24, 60 nonne ipsam domum metuet, ne quam vocem eiciat; non parietes conscios?

38-39. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-25

ἑκὼν gehört dem Gedanken nach zu λήθομαι wie Herod. IV 43 ἐπιστάμενος τὸ οὔνομα ἑκὼν ἐπιλήθομαι, „gerne bin ich für Unkundige unwissend, während Kundige mich verstehen". Vgl. Plaut. Mil. Gl. II 6,88 ne tu hercle, si te di ament, linguam comprimes Posthac: etiam illut quod scies nesciveris Nec videris quod videris. Über μαθοῦσι ohne Artikel zu 1394. Vgl. 59 παραβᾶσιν. L'esclave d'Eschyle ne prononce que quelques vers et offre cependant tout l'intérêt d'un caractère dramatique (Patin).

¹⁷

40-269. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-26

Parodos, bestehend (wie die Parodos der Perser und der Hiketides) aus drei Teilen, dem Recitativ des Chorführers in Anapästen 40-103, dem Gesang des Chorführers mit ἐπιφθέγματα (124) des Gesamtchores 104-169, dem Chorgesang 170-269. Der erste Teil beginnt mit der Schuld und Sühne der Trojaner, legt die äufseren Verhältnisse dar und giebt mit dem Verlangen zu erfahren, was die überall auf den Altären der Stadt angezündeten Opferfeuer zu bedeuten haben (83-87) die Motivierung für das Auftreten des Chors. Der zweite Teil berichtet eine Weissagung des Kalchas, welche ängstliche Besorgnis in betreff des Heerführers weckt. Der dritte begründet diese Besorgnis mit sittlichen Grundsätzen und erklärt das Leiden, das den siegreichen Agamemnon erwartet, als Sühne für eine Schuld, für die unerhörte Opferung der eigenen Tochter.

40. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-27

μὲν: als Gegensatz schwebt vor der Wunsch, der den Chor hergeführt hat, Kunde vom Heere zu erhalten 83 ff. ἐπεὶ, ἀφ᾽ οὗ, wie Cho. 607 .

¹⁸

41-42. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-28

Der Singular entspricht dem metaphorischen Gebrauch von ἀντίδικος, welches für sich steht und in der Apposition Μενέλαος .. Αγαμέμνων seine Erläuterung erhält: ,,der gewaltige Proceſsgegner, vertreten durch Menelaos und Agamemnon". Von dem Bilde des Rechtsstreites ist auch ἀρωγήν 47 entlehnt.

¹⁹

43. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-29

διθρόνου καὶ δισκήπτρου Διόθεν nach Hom. B 107, I 98 f. Vgl. Suppl. 379 μονοσκήπτροισι ἐν θρόνοις. τιμῆς von der königlichen Würde wie Hom. I 616, Z 193. ζεύγος bezieht sich auf den in δι- ( θρόνου, - σκήπτρου) liegenden Begriff: „der von Zeus mit Thron und Scepter begnadeten doppelten Würde Vereinigung". Von dem darin liegenden einheitlichen Begriff,,gottbegnadetes Herrscherpaar" hängt der zweite Gen. Ατρείδαιν ab.

45. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-30

χιλιοναύτην wie Eur. Iph. Τ. 141 σὺν κώπᾳ χιλιοναύτᾳ, Androm. 106 ὁ χιλιόναυς .. " Ἄρης, die dichterische Zahl. Vgl. Thuk. I 10.

47. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-31

ἦραν στόλον wie αἴρειν, απαίρειν ναῦν (das Schiff vom Lande wegheben). στρατιῶτιν ἀρωγήν, einen Rechtsbeistand (zu 41, vgl. Hom. Ψ 574 ἐς μέσον ἀμφοτέροισι δικάσσατε μηδ᾽ ἐπ᾿ ἀρωγῇ), der aus Soldaten besteht, eine Wendung wie κῦμα χερσαῖον στρατοῦ Sept. 64 , vgl. unten zu 82.

48. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-32

κλάζοντες: Hom. Π 428 οἳ δ᾽, ὥς τ᾽ αἰγυπιοὶ γαμψώνυχες ἀγκυλοχείλαι πέτρῃ ἐφ᾽ ὑψηλῇ μεγάλα κλάζοντε μάχωνται.

²⁰

49. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-33

²¹

Hom. π 216 κλαῖον δὲ λιγέως, ἀδινώτερον ἤ τ᾽ οἰωνοί, φῆναι ἢ αἰγυπιοὶ γαμψώνυχες, οἷσί τε τέκνα ἀγρόται ἐξείλοντο πάρος πετεηνὰ γενέσθαι. ἐκπάγλοις, ein Homerisches Wort. Vgl. 853.

²²

50. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-34

ὕπατοι (hoch über) regiert den Gen. wie ὑπέρ.

51. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-35

Hom. II 792 στρεφεδίνηθεν δέ οἱ ὄσσε. Ebenso will L. Dindorf hier στρεφεδινοῦνται schreiben.

52. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-36

Die gleiche Cäsur 64, 75, 84, 95 u. ö. Vgl. Christ Metrik § 285.

53-54. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-37

²³

„die nesthütende Arbeit mit den Jungen" d. h.,,die Frucht der Mühen, welche die Pflege der Jungen im Neste verursacht hatte". Anders Hesych. unter δεμνιοτήρη πόνον: καθόσον οἱ νεοσσοὶ ἔτι τοιοὔτοί εἰσιν ὡς τὰ δέμνια τηρεῖν καὶ κατέχειν, μηδέπω πέτεσθαι δυνάμενοι, πόνον δὲ τὰ περὶ τὴν τροφὴν αὐτῶν. Vgl. 1450, Eur. Herc. 1039 ὃ δ᾽ ὥς τις ὄρνις ἄπτερον και ταστένων ὠδῖνα τέκνων, Suppl. 1135 ἰὼ ἰώ· ποῦ δὲ πόνος ἐμῶν τέκνων, Phoen. 30 τὸν ἐμὸν ὠδίνων πόνον.

55. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-38

ὕπατος zeigt durch seine Stellung die Beziehung auf ὕπατοι 50 an: weil die Vögel in der Höhe bei den Göttern sich angesiedelt haben ( μετοίκων 57), hört sie ein Gott in der Höhe. τις ᾿Απόλλων, etwa Apollo ( τὶς cum nomine proprio coniunctum significat talem aliquem qualis est qui nominatur. Explicavit hunc usum Fritzschius in Quaest. Lucian. p. 16). Apollon, Pan, Zeus sind Götter, die auf hohen Bergen verehrt wurden, wie Pausanias VIII 38, 2 ff. auf dem Lykaion in Arkadien Heiligtümer des Zeus, Apollon und Pan angiebt (vgl. Ahrens Philol. Suppl. S. 234 ff.). Sie sind προστάται ihren μέτοικοι, den Geiern, die auf ihren Bergen horsten. τῶνδε μετοίκων, dieser, die ihre μέτοικοι sind, wie Soph. ΕΙ. 790 πρὸς τῆσδ᾽ ὑβρίζῃ μητρός ( νοη dieser, die deine Mutter sein will). .

²⁴

58. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-39

ὑστερόποινον, vgl. 705 ὑστέρῳ χρόνῳ, Cho. 382 ὑστερόποινον ἄταν, Soph. Ant. 1074 ὑστεροφθόροι .. Ἐρινύες, Anthol. XII 229 ὑστερόπουν Νέμεσιν, Caes. de b. Gall. I 14 consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere, Hor. carm. III 2, 31 Raro antecedentem 3* scelestum Deseruit pede poena claudo und die Abhandlung von Plutarch περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ θείου βραδέως τιμωρουμένων.

59. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-40

παραβᾶσιν: „Raum für alle hat die Erde, Was verfolgst du meine Herde?" Ερινύν: ein Sprichwort (Paroemiogr. Gr. App. II 20) lautet: εἰσὶ καὶ κυνῶν Ἐρινύες. Die Erinyen nehmen sich aller Hilflosen an.

60. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-41

οὕτω δέ wie Cho. 251 . ὁ κρείσσων d. i. der machtvoll waltende Zeus.

²⁵

61. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-42

Hom. Г 350 ᾿Ατρεΐδης Μενέλαος, ἐπευξάμενος Διὶ πατρί· Ζεῦ ἄνα, δὸς τίσασθαι ὅ με πρότερος κάκ' ἔοργεν, δίον ᾿Αλέξανδρον ὄφρα τις ἐρρίγῃσι καὶ ὀψιγόνων ἀνθρώπων ξεινοδόκον κακὰ ῥέξαι, ὅ κεν φιλότητα παράσχη, Ν 621 Τρώες ὑπερφίαλοι κακαὶ κύνες, οὐδέ τι θυμῷ Ζηνὸς ἐριβρεμέτεω χαλεπὴν ἐδείσατε μῆνιν ξεινίου, ὃς τέ ποτ᾿ ὄμμι διαφθέρσει πόλιν αἰπήν. ..

²⁶

62. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-43

πολυάνορος verächtlich von der vielumfreiten ( πολλοὺς μνηστῆρας ἐσχηκυίας Schol.) und buhlerischen Helena. Vgl. Hom. T 325 εἵνεκα ῥιγεδανῆς Ἑλένης Τρωσὶν πολεμίζω.

64. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-44

γόνατος κτἑ. ist gen. absol. Ἐρειδομένου κονίαισιν entspricht dem vorhergehenden γυιοβαρῆ: ein Ringer wird durch den anderen niedergedrückt und niedergehalten. Vgl. das Homerische οὔδει ἐρείδε- · σθαι ( Η 145 u. a.) und Eur. frg. 545 ἡμεῖς δὲ Πολύβου παῖδ᾽ ἐρείσαντες πέδῳ ἐξομματοῦμεν.

65. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-45

προτέλεια das Opfer, das einer heiligen Weihe ( τέλος, bes. τέλος γαμήλιον Eum. 838 ) und Handlung vorhergeht, vgl. 237, deren Einleitung, Beginn (721). Der Lanzenkampf bildet das Vorspiel des Ringkampfes; wenn die Lanze zersplittert ist, kommt es zum Ringen.

66. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-46

Hom. B 39 θήσειν γὰρ ἔτ᾽ ἔμελλεν ( Ζεὺς) ἐπ᾿ ἄλγεά τε στοναχάς τε Τρωσί τε καὶ Δαναοῖσι διὰ κρατερὰς ὑσμίνας. neuem an. -

67-68. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-47

Trotz des grammatischen Anschlusses hebt der Gedanke von ἔστι κτέ., mag es augenblicklich stehen wie es will, das Ende wird der Bestimmung des Schicksals, welche Sühne für Schuld fordert, entsprechen. Vgl. zu 1170 und Cho. 776 , wo ähnliche Wendungen einen verschiedenen Sinn haben.

²⁷

69. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-48

²⁸

Das Asyndeton bei der Erläuterung.

70-71. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-49

Das Opfer, welches die Strafe und das Verderben der Stadt abwenden soll, wird von der zürnenden Gottheit nicht angenommen (1167 ff.). Wenn die Götter ein Opfer verschmähen, so offenbart sich das dadurch, dafs die Opferflamme nicht emporlodert ( ἄπυρα ἱερά, Soph. Ant. 1006 ἐκ δὲ θυμάτων Ἥφαιστος οὐκ ἔλαμπεν), daſs sie im Fettdampf und Qualm erstickt. Mag man auch nachschüren oder Ol (Verg. Aen. VI 256 pingue super oleum infundens ardentibus extis) u. dgl. darauf giefsen ( ὑποκαίων – ἐπιλείβων), es ist vergeblich. Pind. Ol. VII 48 ἀπύροις ἱεροῖς von Opfern bei denen nichts verbrannt wird. - οὔτε δακρύων paſst nicht in den Zusammenhang. παρα-

71. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-50

Der Zorn des Opfers zeigt sich darin; daſs es nicht brennen will. ἀτενεῖς, unbeugsam, weil alle Versuche eine günstige Flamme anzufachen fehlschlagen. θέλξει: Schol. λείπει τὸ τὶς. Dies ergänzt sich aus dem Zusammenhang. Vgl. 464, Eum. 509 , Soph. ΕΙ. 697 ὅταν δὲ τις θεῶν βλάπτη, δύναιτ᾽ ἂν οὐδ᾽ ἂν ἰσχύων φυγεῖν, Hom. Ν 287 οὐδέ κεν ἔνθα τεόν γε μένος καὶ χεῖρας ὄνοιτο.

²⁹

72. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-51

³⁰

ἄτιτος, ungeehrt, der Beachtung nicht wert, unnütz. Wegen der Form s. zu 1527. Der Dativ steht kausal.

75. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-52

νέμοντες wie νωμῶντες, in Bewegung setzend. Vgl. 793 οἴακα νέμων mit Sept. 3 οἴακα νωμῶν, Sept. 577 ἀσπίδ᾽ εὔκυκλον νέμων mit Sept. 529 Σφίγγ᾽.. ἐνώμα.

76. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-53

Kind und Greis gleichen sich an körperlicher Ohnmacht ( δὶς παῖδες οἱ γέροντες). Bei den Dichtern wird Gleichnis und eigentlicher Gedanke öfter in beigeordneten Sätzen mit τὲ, καὶ, τὲ τὲ z. B. Sept. 571 μητρός τε πληγὴν τίς κατασβέσει δίκη; πατρίςτε γαῖα σῆς ὑπὸ σπουδῆς δορὶ ἁλοῦσα πῶς σοι ξύμμαχος γενήσεται; mit τὲ καὶ (334 ff.), δὲ, μὲν – δὲ, οὔτε οὔτε, οὐδὲ gegeben. Vgl. Cho. 246 und zu Eur. Bakch. 902.

77. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-54

ἀνάσσων, aufschieſsend wie eine Pflanze, Hom. 2437 ὃ δ᾽ ἀνέδραμεν ἔρνεϊ ἶσος, Pind. Nem. VIII 40 χλωραῖς ἐέρσαις ὡς ὅτε δένδρεον ᾄσσει.

78. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-55

³¹

Die epischen Formen ἐνὶ und εἰν werden bei den attischen Dichtern nur in epischen Redensarten gebraucht. So εἰν ᾿Αίδα δόμοισιν Eur. Alk, 436. πείση nach Hom. v 23 τῷ δ᾽ ἄρα τ᾽ ἐν πείσῃ κραδίη μένε τετληνία. Seinem kriegerischen Sinne fehlt noch der kräftige Halt.

79-80. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-56

Vgl. Archil. frg. 100 οὐκέθ᾽ ὁμῶς θάλλεις ἀπαλὸν χρόα· κάρφεται γὰρ ἤδη. Auch an das Homerische οΐη περ φύλλων γενεή, τοίη δὲ καὶ ἀνδρῶν ( Ζ 146) wird man erinnert. In poetischer Weise ist Gleichnis und eigentlicher Ausdruck verbunden. τρίποδας erinnert an das Rätsel der Sphinx. Eur. Tro. 275 & τριτοβάμονος χερὶ δευομένα βάκτρου.

82. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-57

ὄναρ ἡμερόφαντον, ein Traumbild nicht der Nacht, sondern des Tages. Äschylos liebt es, der Metapher durch ein das Bild aufhebendes Epitheton einen witzigen Anstrich zu geben. Vgl. oben zu 47, unten zu 139, 697 φεράσπιδες κυναγοί, 1257 δίπους λέαινα, 1235 ὄμβρου κτύπον δομοσφαλῆ τὸν αἱματηρόν, Cho. 491 πέδαις ἀχαλκεύ- τοις von dem Fanggarne der Klytämestra (vgl. Eur. frg. 598 αἰδοῦς ἀχαλκεύτοισιν ἔζευκται πέδαις), Eum. 245 μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς, 250 ἀπτέροις ποτήμασιν, Suppl. 180 und Sept. 82 κόνις, ἀναυδος ἄγγελος, Sept. 925 ὁ πόντιος ξεῖνος ἐκ πυρὸς συθείς von dem Stahle (Schwerte), fragm. 298, 4 ἄπτεροι πελειάδες von den Pleiaden und zu οἴστρου ἄρδις ἄπυρος Prom. 906 .

83. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-58

Der Chorführer redet die im Hause weilende Klytämestra wie Soph. Ai. 134 den im Zelte abwesenden Aias an.

87. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-59

πειθοὶ, vgl. 284, 286, 481 ff. Ζυ θυοσκεῖν (sacra facere) vgl. Hesych. θυοσκεῖν· ἱεροῖς παρέχεσθαι ἢ θεοῖς, entstanden aus einem Schol. zu Soph. Οed. Τ. 896 τί δεῖ με θυοσκεῖν· ἱερὰ παρέχεσθαι ἢ θεοῖς χορεύειν ( Ν. Rhein. Mus. 36 S. 139). Das Wort verhält sich zu θυοσκόος (von κέω, καίω) wie βοηθείν τα βοηθόος.

88. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-60

Vgl. Aristoph. Ri. 1320 τίν᾿ ἔχων φήμην ἀγαθὴν ἥκεις, ἐφ᾽ ὅτῳ κνισῶμεν ἀγυιάς; und dazu Schol. ἔθος ἦν τοῖς ἐν ἀγυιαῖς ἱσταμένοις θεοῖς ἐπὶ ταῖς ἐρχομέναις ἀγγελίαις θύειν, ὡς ἂν εἰ ἀγαθαὶ εἶεν, ἐπινεύσαιεν ταύταις, εἰ δὲ τοὐναντίον, ἀποτρέψαιεν.

90. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-61

³²

θυραίων: die δαίμονες ἀντήλιοι (524), deren Altäre an den Thoren der Paläste errichtet waren, besonders Apollon. Vgl. 1065, Soph. Oed. T. 919 , El. 637 , 1375, Hesych. ἀντήλιοι θεοί· οἱ πρὸ τῶν πυλῶν ἱδρυμένοι. Εὐριπίδης Μελεάγρῳ und προστατήριος· τὸν ᾿Απόλλωνα οὕτω λέγουσι, παρόσον πρὸ τῶν θυρῶν αὐτὸν ἀφιδρύοντο. Tertull. de Idol. 15 apud Graecos Apollinem Thyraeum et Antelios daemonas ostiorum praesides legimus.

91. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-62

δώροισι, durch die Opfergaben, wie es 94 f. erklärt wird.

³³

92. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-63

ἄλλη δ᾽ ἄλλοθεν: diese Form der anapästischen Dipodie -NIGC findet sich nicht häufig. Vgl. Pers. 47 , Sept. 1060 und unten zu 370. – οὐρανομήκης, ein Homerisches Wort ( ε 239).

95. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-64

ἀδόλοισι: vgl. Eur. Suppl. 1029 συντηχθεὶς αὔραις ἀδόλοις.

96. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-65

πελάνῳ μυχόθεν βασιλείῳ 8. ν. α. πελάνῳ ἐκ μυχοῦ βασιλείου.

98. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-66

αἰνεῖν, sich zu etwas verstehen, zusagen, gewähren.

99. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-67

τε: das zweite Glied ,,undbestätige die Hoffnung, die mir aus den angezündeten Opferfeuern entgegenleuchtet" hat sich in der folgenden Unterabteilung τοτὸ μὲν τοτὲ δ᾽ .. ἐλπὶς κτέ, verloren. Ebenso Pers. 485 ff. ..

102-103. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-68

Die eigentliche Ursache der bangen Stimmung des Chors erklärt der folgende Teil. – ἄπληστον λύπης wie ἄπληστον κακῶν Eum. 977, μάχης ἄπληστον Suppl. 750 . φρενοδαλής auch Eum. 331 . Das handschriftliche θυμοφθόρον ist Erklärung zu φρενοδαλῆ. Vgl. Anhang.

³⁴

104-105. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-69

³⁵

δυνατός εἰμι εἰπεῖν τὸ συμβὰν αὐτοῖς σημεῖον ἐξιοῦσιν Schol. Das Vorzeichen, welches den Auszug begleitet, ist erdichtet nach dem Homerischen τέρας, das in Aulis erschien (B 301 ff.).

³⁶

106-107. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-70

ἐκτελέων, der völlig ausgewachsenen (Eur. Ion 780 ἐκτελῆ νεανίαν) d. h. der kriegstüchtigen, welche die ἤβη ἀκμαία ( Sept. 11 ) haben, in Gegensatz zu den ἔξηβοι, den Greisen (72). ἔτι γὰρ κτἑ., denn noch haucht von Gott her durch Erweckung von Zuversicht mein Alter mir Kraft zum Singen ein d. h. denn wenn nicht zum Kämpfen, so hat doch infolge Gottvertrauens zum Singen mein Alter noch Kraft genug. Vgl. Eur. Herc. 678 ἔτι τοι γέρων ἀοιδὸς κελαδεὶ Μναμοσύναν. Ζα σύμφυτος αἰών vgl. Soph. Oed. Κ. 7 ὁ χρόνος ξυνών, Oed. Τ. 1082 οἱ δὲ συγγενεῖς μῆνες.

113. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-71

πέμπει, geleitet. – δορὶ καὶ χερὶ wie in einer Grabschrift (Kaibel epigr. Gr. n. 24, 3) κτώμενον εὔκλειαν δορὶ καὶ χερί. πράκτορι scil. δίκας, rächend. Eum. 320 , Suppl. 655 . Mit χερὶ πράκτορι vgl. τύχη σωτήρ 669.

³⁷

115. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-72

βασιλεὺς als Appos. zu ὄρνις. Mit θούριος, βασιλεύς, mit der Verschiedenheit der Farben, mit χερὸς ἐκ δοριπάλτου u. s. w. werden die Momente aufgezählt, welche für die Deutung des Sehers mafsgebend sind.

116. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-73

ὁ κελαινός steht attributiv τα βασιλεύς. Erst die Verschiedenheit der Farben bringt die Unterscheidung der zwei Adler hervor. So steht öfter οἳ δὲ ohne οἱ μὲν z. B. Pers. 816 οὐκ ἐλάσσονα πάσχουσι, τὰ δὲ μέλλουσι, wenn die Teilung gleichsam erst nachträglich einfällt. Ζα κελαινός vgl. Hom. Φ 252 αἰετοῦ οἴματ᾽ ἔχων μέλανος τοῦ θηρητῆρος, ὃς θ᾽ ἅμα κάρτιστός τε καὶ ὤκιστος πετεηνῶν. ἀργᾶς für ἀργάεις. Ἐξόπιν ἀργᾶς, ὁ ἐξοπίσω λευκός, ὅ ἐστιν ὁ πύγαργοςSchol. Vgl. Aristot. Tiergesch. IX c. 32, wo der μέλας oder λαγωφόνος als der stärkste, der πύγαργος als der gröfste bezeichnet wird.

119. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-74

³⁸

δοριπάλτου, δεξιᾶς. So ἐπὶ, παρὰ, εἰς δόρυ, ἐκ δόρατος von der rechten, wie ἐπὶ, παρ᾽ ἀσπίδα, ἐξ ἀσπίδος von der linken, der „Degenseite". Vgl. Hom. Β 353 ἀστράπτων ἐπιδέξι᾽, ἐναίσιμα σήματα φαίνων.

120. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-75

D. i. auf weithin sichtbarem Felsen. Vgl. Prien im N. Rhein. Mus. VIII 378. (Hermann versteht darunter einen glückverheifsenden Bezirk des Himmels nach Eur. Herc. 596 ὄρνιν δ᾽ ἰδών τιν᾿ οὐκ ἐν αἰσίοις ἕδραις.)

121-122. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-76

β. λαγίναν γένναν, ἐρικύμονα φέρματα, ausweidend ein Hasengeschlecht, hochschwangere Tracht (d. i. die Tracht der hochschwangeren Häsin).

³⁹

123. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-77

βλαβέντα bezieht sich auf ἐρ. φέρματα als die nähere Bezeichnung der Sache. λοισθίων δρόμων 8. ν. 8. τέλους, von der Rennbahn (Hom. Ψ 373 ἀλλ᾿ ὅτε δὴ πύματον τέλεον δρόμον ὠκέες ἵπποι) entlehnt (,,gebracht um die Vollendung d. i. die Geburt"). Der Gen. wie Hom. a 195 τόν γε θεοὶ βλάπτουσι κελεύθου.

124. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-78

Dieser zweimal (145, 169) wiederholten Aufforderung des Chorführers muſs der Chor jedesmal mit einem ähnlichen und deshalb ausgefallenen ἐπίφθεγμα, etwa (wie Keck vermutet) mit αἴλινον αἴλινον αὖτε, τὸ δ᾽ εὖ νικάτω entsprochen haben. αἴλινον αἴλινον, der Ruf schmerzlicher Klage. Vgl. Soph. Ai. 627 αἴλινον αἴλινον οὐδ᾽ οἰκτρᾶς γόον ὄρνιθος ἀηδοῦς ἥσει δύσμορος, ἀλλ᾽ ὀξυτόνους μὲν ᾠδὰς θρηνήσει κτέ., Eur. Or. 1395 αἴλινον αἴλινον ἀρχὰν ἰαλέμου βάρβαροι λέγουσιν. Ζα τὸ δ᾽ εὖ (id quod felix faustumque est) vgl. 361. An den Ausdruck der Besorgnis wird ein allgemeiner Segenswunsch geknüpft.

⁴⁰

125-126. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-79

στρατόμαντις, vgl. πυθόμαντις Cho. 1028 , Soph. Oed. T. 965. Daneben ἰατρόμαντις ( Ag. 1623 , Eum. 62 ), οἰωνόμαντις, ὀνειρόμαντις, ἀληθόμαντις, ὀρθόμαντις, κακόμαντις, ἀριστόμαντις. – λήμασι δισσούς (diversos, vgl. διπλοῦς 337 und δισσῶν ὀνείρων Soph. Εl. 645): die Verschiedenheit des Charakters ist für den Seher das Wahrzeichen, an dem er in den verschiedenfarbigen und verschieden gearteten Adlern die Atriden erkennt.

127. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-80

μαχίμους mit Bezug auf den θούριος ὄρνις 114.

129. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-81

⁴¹

πομποὺς ἀρχᾶς wie πέμπει δίθρονον κράτος 113. Weil das Zeichen mit dem Auszug der Befehlshaber zusammentrifft, deutet Kalchas das Zeichen auf diese. Zu ἀρχᾶς vgl. Suppl. 494 κατ᾿ ἀρχῆς γὰρ φιλαίτιος λεώς.

131. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-82

μὲν: der vorschwebende Gegensatz wird 136 in anderer Weise gegeben. ἀγρεῖ, αἱρεὶ, das Präsens mit der Bedeutung „es ist bestimmt, daſs erobert". Vgl. Prom. 529 ὧδε δεσμὰ φυγγάνω (praesens propheticum), 793 ἡ πρὸς δάμαρτος ἐξανίσταται θρόνων; Eum. 176 οὗ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται, Soph. Phil. 113 αἱρεῖ τὰ τόξα ταῦτα τὴν Τροίαν μόνα, Pind. Ol. VIII 42 Πέργαμος ἀμφὶ τεαῖς, ἥρως, χερὸς ἐργασίαις ἁλίσκεται, Herod. III 155 ἤδη ὧν, ἣν μὴ τῶν σῶν δεήσῃ, αἱρέομεν Βαβυλῶνα.

133-134. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-83

Dies schliefst der Seher aus dem Ausweiden der Häsin. μυριοπληθῆ, vgl. Eur. Iph. A. 571 κόσμος ὁ μυριοπληθής, Hom. I 401 οὐδ᾽ ὅσα φασὶν Ἴλιον ἐκτῆσθαι, ἐὐ ναιόμενον πτολίεθρου Τὸ πρὶν ἐπ᾿ εἰρήνης, πρὶν ἐλθέμεν υἷας Ἀχαιῶν.

135. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-84

πρὸς τὸ βίαιον: τα 393.

136. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-85

οἷον μή, Schol. μόνον μή (,,dafs nur nicht, wenn nur nicht"). μὴ mit Konjunktiv zum Ausdruck einer Besorgnis wie 353. Vgl. Kr. I 54, 8, 13.

137. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-86

προτυπὲν, vorher getroffen wie vom Blitze, so daſs es schwarz wird (darauf bezieht sich κνεφάση). Die Missgunst der Gottheit fährt vorher darein durch die Forderung des Opfers der Iphigenie, dessen Leistung dem Heere einen Makel bringt.

139-140. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-87

⁴²

στρατωθέν, kein Halfter gewöhnlicher Art, sondern aus einem Heere gemacht, vgl. στρατιῶτιν ἀρωγήν 47 und zu 82, auch 447 πυρωθὲν ψῆγμα. – ἁγνή und darum eine Feindin solchen Greuels.

141. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-88

κυσὶ wie Prom. 1054 Διὸς .. πτηνὸς κύων, δαφοινὸς αἰετός als Diener des Zeus. Apoll. Rh. Arg. ΙΙ 289 μεγάλοιο Διὸς κύνας von den Harpyien. Artemis zürnt den Adlern, also auch den Atriden, welche, wie die Adler die Häsin, so die Stadt Troja ausleeren werden (vgl. 354, 467 f.), und fordert von ihnen, um die Greuel der Verwüstung zu hindern, ein Opfer das nicht geleistet werden darf und nach dem Willen der Artemis nicht geleistet werden soll ( θυσίαν ἄδαιτον 158).

⁴³

142. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-89

αὐτότοκον, αὐτῷ τόκῳ, samt der Leibesfrucht, wie αὐτόχθονον 541 für αὐτῇ χθονί, αὐτόπρεμνον Eum. 404 für αὐτῷ πρέμνῳ.

144. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-90

⁴⁴

στυγῶ, mir ist nicht recht; es erweckt mir Grauen. καλά

⁴⁵

146. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-91

⁴⁶

εὔφρων scil. ούσα. (Vok.), vgl. Eur. Hipp. 66 ὦ κόρα Λατοῦς Αρτεμι καὶ Διός, καλλίστα πολὺ παρθένων. In Arkadien hatte auf einem Hügel des Mänalischen Gebirges " Αρτεμις Καλλίστη einen Tempel (Paus. VIII 35, 8) und der alte Sänger Pamphos feierte in einem Hymnus Artemis unter dem Namen Καλλίστη. Vielleicht hat es ursprünglich τόσον περ ευφρον ὦ καλὰ Διὸς κόρα geheifsen.

147. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-92

⁴⁷

δρόσοι wie ἕρσαι bei Homer (1 222) von neugeborenen Lämmern. – ἄλπνος, ἡδύς. Das Wort findet sich noch Pind. Pyth. VIII 120 τοῖς οὔτε νόστος ὁμῶς ἐπ᾿ ἄλπνος ἐν Πυθιάδι κρίθη, der Superlativ ἄλπνιστος ist Pind. Isthm. IV 14 erhalten und Aesch. Pers. 985 wiederhergestellt. Das zarte Wild steht unter dem Schutze der Jagdgöttin Artemis, die einen guten Wildstand fördert. Als λοχεία wacht sie über die Einhaltung der Schonzeit.

⁴⁸

150. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-93

⁴⁹

Lafs trotz deiner zärtlichen Fürsorge für das junge Wild die Wahrzeichen, die hievon erfreulich sind, in Erfüllung gehen, nämlich die günstigen, die ungünstigen Erscheinungen aber mache gut. Der absol. Inf. κρᾶναι ἀνορθοῦν im Gebete wie bei Homer. Vgl. Cho. 306 , Sept. 239 θεοὶ πολῖται, μή με δουλείας τυχεῖν, ebd. 75 und zu Cho. 365 . Zum Gedanken (das Gute erfülle, das Schlimme stelle her) vgl. Pers. 220 εἴ τι φλαῦρον εἶδες, αὐτοῦ τῶνδ᾽ ἀποτροπὴν τελεῖν, τὰ δ᾽ ἀγάθ᾽ ἐκτελῆ γενέσθαι κτέ., Soph. Εl. 644 ἃ γὰρ προσεῖδον νυκτὶ τῇδε φάσματα δισσῶν ὀνείρων, ταῦτά μοι .. εἰ μὲν πέφηνεν ἐσθλά, δὸς τελεσφόρα, εἰ δ᾽ ἐχθρά, τοῖς ἐχθροῖσιν ἔμπαλιν μέθες.

153. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-94

⁵⁰

ἰήιον Παιᾶνα: vgl. Soph. Oed. Τ. 154 ἰήτε Δάλιε Παιάν. Wie εὔιος dem Rufe εὐοῖ, so entspricht ἰήιος der Anrufung ἰὴ ἰὴ ( παιῆον).

155. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-95

χρονίας ἐχενηΐδας αὔρας d.i. χρονίαν ἄπλοιαν.

157-158. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-96

σπευδομένα, für sich betreibend. Das Medium kommt in transitivem Sinne sonst nicht vor ( Eum. 361 ist das überlieferte σπευδόμεναι δ᾽ τη σπεύδομεν αΐδ᾽ ver ἑτέραν θυσίαν, ein anbessert). deres Schlachtopfer (die Opferung der Iphigenie) für die Vertilgung ( θυομένοισιν 143) der Hasen. θυσίαν ἄδαιτον wie θυσίαν ἄθυτον. Mit ἄνομον ἄδαιτον vgl. ἄναγνον ἀνίερον 230, ἀτίμους ἀλοιδόρους 421, ἄμαχον ἀπόλεμον ἀνίερον 763, ἀκέλευστος ἄμισθος 969.

⁵¹

159. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-97

νεικέων τέκτονα σύμφυτον, Stifter von Hader unter den Angehörigen, vgl. Soph. Ant. 794 νεῖκος οὐ δεισήνορα: ἀνδρῶν ξύναιμον. der durch die Opferung der Iphigenie erzeugte Stifter des Haders geht so weit, dafs er sich am Manne vergreift, weil dieser Hader zum Gattenmorde treibt.

⁵²

161. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-98

⁵³

μίμνει οἰκονόμος: während der Mann in den Krieg zieht, bleibt die Gattin als treue (611) Besorgerin des Hauswesens ( οἰκουρός, vgl. 1224) zurück, um alles für die Rückkehr des Gemahls wohl zu bestellen. Hier bleibt die Rachsucht (memor ira Verg. Aen. I 4) zurück nicht als πιστή, sondern als δολία οἰκονόμος und bereitet alles vor, um Buſse für die Kinder (Tochter) zu fordern. δνοφερὰ παλίνορτος, in der Dunkelheit schleichend, aber aus der Dunkelheit wieder hervorbrechend.

⁵⁴

165. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-99

ἀπέκλαγξεν wie μάντις ἔκλαγξεν 211.

168. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-100

ὁμόφωνον prädikativ zu a ἴλινον.

170. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-101

Im dritten Teile der Parodos wird die Besorgnis des Kalchas durch eine Art Syllogismus begründet: Der machtvoll waltende Gott hat das Gebot festgesetzt: ,,wer nicht hören will, muſs fühlen" ( πάθει μάθος), „wer frevelt, muſs büfsen" (170-193). Nun aber hat Agamemnon, den Eingebungen seines Ehrgeizes folgend, gefrevelt (194-258). Also muſs er büfsen und die schlimme Weissagung des Kalchas wird sich erfüllen (259 bis 266). Vgl. Soph. Ant. 604 ff. - Ζεύς wird durch τόδε wieder aufgenommen, wie μηκέτ᾽ ἐσέλθῃς 1333 durch τάδε, u. τόδε ist Nom. (,,wenn dieser Name ihm, damit benannt, gefällig ist"). Den Brauch bei Gebeten an die Götter εὔχεσθαι οἵτινές τε καὶ ὁπόθεν χαίρουσιν ὀνομαζόμενοι (Plat. Krat. p. 400 E, vgl. Serv. zu Verg. Aen. IV 577 pontificum more qui sic precantur: Iuppiter omnipotens vel quo alio nomine appellari volueris) befolgend löst der Dichter die Idee der Gottheit von der Zufälligkeit des Namens und den mit dem Namen verknüpften, mit der höheren Vorstellung göttlichen Wesens aber unvereinbaren Mythen ab.

173. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-102

προσεικάσαι, αὐτῷ: mit Zeus kann ich nur Zeus vergleichen, ihm kommt niemand gleich.

175. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-103

. τὸ μάταν φροντίδος ἄχθος ἀποβαλεῖν ( ἀποσείσασθαι Schol.), die nichtige Last des Grübelns d. i. die Last unnützen Grübelns abschütteln. Wer sich nicht unnütz mit Zweifeln quälen will, mufs kurzweg und ergeben ( προφρόνως 183) Zeus als höchsten Herrscher anerkennen. Ähnliche Gedanken Eur. Bakch. 424 ff., 893 κούφα γὰρ δαπάνα νομίζειν ἰσχὺν τόδ᾽ ἔχειν, ὅ τι ποτ᾽ ἄρα τὸ δαιμόνιον, το τ ἐν χρόνῳ μακρῷ νόμιμον φύσει τε πεφυκός, Hipp. 1111 ff.

178. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-104

οὐδὲ knüpft an den Gedanken,, Zeus ist der höchste" an. ὅστις allgemein und unbestimmt, da es nachher heifst οὐδὲ λέξεται πρὶν ὧν (von seinem Dasein wird nicht einmal mehr die Rede sein). Der Dichter deutet damit wohl an, dafs der Mythus von Uranos ziemlich verblafst und verschollen war. Von dem Sturze des Uranos und Kronos ist auch Prom. 989 οὐκ ἐκ τῶνδ᾽ (von der Burg des Himmels) ἐγὼ δισσοὺς τυράννους ἐκπεσόντας ἠσθόμην die Rede. Der Schol. setzt für Uranos den Typhos und die Titanen. Zu ὤν vgl. οὖσαν 281. παμμάχῳ θράσει βρύων wegen der rohen Vernichtung seiner Kinder (Hes. Theog. 157). πάμμαχος von roher und rücksichtsloser Streitlust (,, Kampfhahn "). Vgl. Prom. 223 καρτεροῖς φρονήμασιν ὤοντ᾽ ἀμοχθὶ πρὸς βίαν τε δεσπόσειν (nämlich Τιτᾶνες, Οὐρανοῦ τε καὶ Χθονὸς τέκνα).

⁵⁵

181. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-105

τριακτήρ (Sieger) ist hergenommen vom Ringkampfe, in welchem man Sieger war, wenn man den Gegner dreimal niederwarf ( τριάζειν, ἀποτριάζειν). Vgl. Cho. 338 , Eum. 592 u. Suid. τριαχθῆναι λέγουσιν οἱ παλαιστρικοὶ ἀντὶ τοῦ τρὶς πεσεῖν, Poll. III 30 ἐπὶ πεντάθλου τὸ νικῆσαι ἀποτριάξαι λέγουσιν.

184. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-106

Ζῆνα ἐπινίκια κλάζειν (Zeus Siegesjubel entgegenjauchzen) wie λέγειν τί τινα.

185. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-107

ὁλοσχερῶς φρόνιμος ἔσται Schol. Das adverbiale τὸ πᾶν (prorsus, omnino) liebt Äschylos (437, 982, 1167, Cho. 330 , Eum. 163 u. a.).

186. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-108

Der grammatische Anschluſs an die vorhergehende Strophe ist ähnlich wie 67.

187. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-109

πάθει μάθος: vgl. Hom. P32 ῥεχθὲν δέ τε νήπιος ἔγνω, Hes. W. υ. Τ. 218 παθὼν δὲ τε νήπιος ἔγνω, Herod. 1 207 τὰ δέ μοι παθήματα ἐόντα ἀχάριτα μαθήματα ἐγεγόνεε, Plat. Symp. p. 222 Β μὴ κατὰ τὴν παροιμίαν, ὥσπερ νήπιον, παθόντα γνωναι. So

189. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-110

⁵⁶

Es wird ausgeführt, wie Zeus dem Spruche, Lehre durch Leid" Geltung verschafft. ,, Im Schlafe bedrückt wie ein Alp das Herz die aus der Erinnerung an böse That hervorgehende Angst." wird im Anfang der Choephoren (33 ff.) erwähnt, wie Klyt. von schlimmen Träumen gequält aufgeschrieen habe. Vgl. ebd. 521 ff. (Hermann erklärt μνησιπήμων πόvos als die Angst, durch welche die Erinnerung an böse Thaten oder der Gedanke an Strafe geweckt wird).

⁵⁷

190-191. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-111

ἄκοντας enthält den Hauptgedanken: „sie mögen wollen oder nicht, sie müssen Vernunft lernen." Vgl. Eum. 524 ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει. ἦλθε ist gnom. Aor.

192-193. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-112

Der Fragesatz steht statt eines verneinenden Satzes: ,,und nirgends zeigt sich Gnade der Götter, die mit Gewalt das Steuerruder lenken." σέλμα: ὑψίζυγος (nach Hom. H 69) γὰρ ὁ Ζεύς Schol. Mit σέλμα ἡμένων vgl. Eum. 3 τὸ μαντεῖον ἕζετο, Pers. 143 τόδ᾽ ἐνεζόμενοι στέγος, Prom. 405 θακοῦντι παγκρατεῖς ἕδρας. Krüger II § 46, 6, 2.

194. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-113

καὶ schliefst die ganze folgende Ausführung, den speziellen Fall an den allgemeinen Satz an (auch bei Agamemnon wird sich das bestätigen). - τότε weist zurück auf das Adlerzeichen und die daran geknüpfte Weissagung des Kalchas. Darauf bezieht sich auch μάντιν – συμπνέων. Der Gedanke ist: „und während damals der Heerfürst keinen Seher tadelte und sich in die (geweissagten) Schicksalsschläge ergab, wurde er, als Windstille eintrat u. gar der Seher die Forderung der Artemis, die Tochter zu opfern, verkündete, von Unwillen übermannt und sprach." Weil aber statt einer participialen Wendung, wie etwa μέγ᾽ ὀχθήσας, der Konsekutivsatz ὥστε κατασχεῖν (212) eintritt, wird im Gegensatz zu ᾿Ατρείδας das Subjekt mit ἄναξ ὁ πρέσβυς und der durch diesen Gegensatz geforderten Partikel δὲ 215 wiederholt.

196. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg005-wecklein1888-com-ger1-114

οὔτινα wie 1084 οὔτινας. ψέγων: jetzt wäre die Entrüstung am Platze gewesen, mit welcher er den Seher anliefs, als es sich um die Rückgabe der Chryseis handelte: μάντι κακῶν, οὐ πώ ποτέ μοι τὸ κρήγυον εἶπας Hom. A 106.

Aeschylus Agamemnon 83

ed. Martin L. West

Search the Perseus Catalog for:

Current edition Experimental

τὴν θυμοφθόρον λύπης φρένα.

εἰτ.

Testim.:

Apparatus Criticus

Zeus, whosoe’er he be, — if that express
160

Aught dear to him on whom I call —

So do I him address.

I cannot liken out, by all

Admeasurement of powers,

Any but Zeus for refuge at such hours,
165

If veritably needs I must

From off my soul its vague care-burthen thrust.

CORIFEO

ed or, se le offerte son fauste,

appare speranza benevola,

e allontana la cura mai sazia

dell' ambascia che l'alma divora.

CORO

1

Chor
Gesang des Chores. Strophe.

Commentary

Stable identifiers

Search the Perseus Catalog for:

Search the Perseus Catalog for:

Current edition Experimental

τὴν θυμοφθόρον λύπης φρένα. εἰτ.

Testim.:

Apparatus Criticus

Zeus, whosoe’er he be, — if that express 160 Aught dear to him on whom I call — So do I him address. I cannot liken out, by all Admeasurement of powers, Any but Zeus for refuge at such hours, 165 If veritably needs I must From off my soul its vague care-burthen thrust.

CORIFEO ed or, se le offerte son fauste, appare speranza benevola, e allontana la cura mai sazia dell' ambascia che l'alma divora.

CORO 1

Chor Gesang des Chores. Strophe.

Commentary

Stable identifiers

τὴν θυμοφθόρον λύπης φρένα.

εἰτ.

Zeus, whosoe’er he be, — if that express
160

Aught dear to him on whom I call —

So do I him address.

I cannot liken out, by all

Admeasurement of powers,

Any but Zeus for refuge at such hours,
165

If veritably needs I must

From off my soul its vague care-burthen thrust.

CORIFEO

ed or, se le offerte son fauste,

appare speranza benevola,

e allontana la cura mai sazia

dell' ambascia che l'alma divora.

CORO

1

Chor
Gesang des Chores. Strophe.