Aeschylus Seven Against Thebes 233

Ettore Romagnoli (Translator)

Dei Numi è grazia, se Tebe non dòmasi,
se l'urto ostile le torri schermiscono :
di quale biasmo può l'odio colpirmi?

Seven Against Thebes. Aeschylus. Ettore Romagnoli (Translator). Bologna. 1922.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Schmidt Sciences.

Current edition Experimental

Eschilo, I Sette a Tebe: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) (Italian) (Eschilo, I Sette a Tebe: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.)

Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.

Editions (7)
Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 245-287 focus
Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας Perseus (Aeschylus, Volume 1. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1922.) — 245-287 focus
Ἑπτὰ ἐπὶ θήβας (OCR draft) Experimental (Ἑπτὰ ἐπὶ θήβας. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 233 focus
Ἑπτὰ ἐπὶ θήβας (OCR draft) Experimental (Ἑπτὰ ἐπὶ θήβας. Gottfried Hermann, 1852.) — 233 focus
ΕΠΤΑ ΕΠΙ θΗΒΑΣ (OCR draft) Experimental (ΕΠΤΑ ΕΠΙ θΗΒΑΣ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 233 focus
Ἑπτὰ ἐπὶ θήβας (OCR draft) Experimental (Ἑπτὰ ἐπὶ θήβας. N. Wecklein, 1885.) — 233 focus
διὰ θεῶν πόλιν νεμόμεθ᾽ ἀδάματον,
δυσμενέων δ᾽ ὄχλον πύργος ἀποστέγει.
220
τίς τάδε νέμεσις στυγεῖ;
Aeschyli Septem contra Thebas (OCR draft) Experimental (Aeschyli Septem contra Thebas. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 233 focus
Translations (7)
Seven Against Thebes Perseus (Aeschylus, Volume 1. Smyth, Herbert Weir, translator. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1922. (Modernized by Perseus.)) — 245-285 focus
The Seven against Thebes. (OCR draft) Experimental (The Seven against Thebes.. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 233 focus
'Tis by the blessing of the gods that we inhabit a city unconquered, and that our fortification is proof against the multitude of our enemies. What Nemesis can feel offended at this?
LES SEPT CONTRE THÈBES (OCR draft) Experimental (LES SEPT CONTRE THÈBES. Paul Mazon, 1920-1925.) — 233 focus
Nous devons aux dieux d'habiter une ville invaincue et de voir nos remparts nous protéger encore des
hordes ennemies. Quelle inquiétude jalouse peut prendre ombrage de mes prières ?
The Seven Chiefs against Thebes (OCR draft) Experimental (The Seven Chiefs against Thebes. Robert Potter, 1779.) — 233 focus
That we possess our city yet unconquer'd,
That yet our tow'rs repel th' assailing foe,
Is from the Gods: from them our voice calls down
Further success: Why should this move thy anger?
245
Aeschylus, Septem ad Thebas: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Septem ad Thebas: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.) — 233 focus
A'dijs urbem incolimus indomitam;
Hostium turbam turris arcet:
Quid hæc inuidia odit?
220
English (E. D. A. Morshead, 1908) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Seven against Thebes — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 233 focus
By grace of the gods we hold it, a city untamed of the spear,
195
And the battlement wards from the wall the foe and his aspect of fear!
What need of displeasure herein?
German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos. Deutsch in den Versmaßen der Urschrift. Stuttgart: Hoffmann, 1854. Native Donner line citations, Smyth card correspondence, selected textual readings and metrical facsimiles. Remaining OCR differences and unattributed reading notes are documented in the linked review inventory.) — 233 focus
Nur mit der Götter Huld bleiben wir unbesiegt,
Wehren der Feinde Schwarm schirmende Mauern ab.
215
Was ergrimmt der Tadel drob?

Commentary

Critical apparatus to Seven Against Thebes (OCR draft) (Latin and Greek critical apparatus to Gottfried Hermann's 1852 edition of Seven Against Thebes.) focus

239. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-349

γυναικῶν:
γυναικεῖον
Lips.
239

240. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-350

ἄνδρες:
άνδρας
M. Lips. Rob. Aperte praestat
άνδρες
, quod habent G. Vit. Cantabr. 2. Ox. Par. A. B. C. E. N. Ask. A. Ald. Turn.
240

240. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-351

πόλις:
πόλιν
Par. E.
240

241. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-352

παλινστομεῖς:
πάλιν στομεῖς
Lips. Ald. Recte antiquior scholiastes
πα-λινστομεῖς
interpretatur
δυςφημεῖς
. Aliter non conveniret
θιγγάνουσ ἀγαλμάτων
.
241

243. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-353

αἰτουμένῳ:
αιτουμένη
Lips.
243

243. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-354

δοίης:
εἰδοίης
Αld.
εἰδοίη
Par. L.
243

243. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-355

τέλος: Pro
τέλος
etiam
λόyov
scribi adnotavit scholiastes, idque est in margine Mosc. 1.
243

244. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-356

λέγοις:
λέγεις
Ald. et supra scripto
γε
Vit.
244

244. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-357

εἴσομαι:
οἴσομαι
Cantabr. 1.
244

246. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-358

πείσομαι:
σπείσομαι
, supra scripto ab alia manu
π
, Μ.
πείσομεν
Lips. Haec
σὺν ἄλλοις πείσομαι τὸ μόρσιμον
affert scholiastes Euripidis ad Phoen. v. 895.
246

247. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-359

τοῦτ᾽:
τοῦτ᾽ ἂν κείνων
Lips.
247

249. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-360

εὔχου:
εὔχου τὰ κρείττω
Vit.
εὔχοντα κρείσσον
, supra scripto
ye. κρείσσω
, Lips.
249

249. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-361

ξυμμάχους:
ξυμμάχους
M. Lips.
συμμάχοις
Par. Ε.
συμμά-χους
reliqui ante Brunckium.
249

250. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-362

κἀμῶν:
καμακούσασ'
Par. E.
250

251. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-363

εὐμενῆ:
εὐμενῆ
supra versum additum in Vit.
251

251. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-364

παιάνισον:
παιώνισον
a pr. manu M. et sic Victorius. Sed
παιάνισον
Μ. a recentiore manu et G. Vit. Lips. Arund. Cantabr. 1. Οx. Par. A. B. G. E. Ald. Rob. Turn.
πεά-νισον
Cantabr. 2.
251

252. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-365

Ἑλληνικὸν:
ἑλληνικῆς
Arund.
252

253. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-366

πολέμιον:
πολεμίων
Ven. Β. Sic Blomfieldius ex altero scholiasta.
253

254. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-367

ἐγὼ:
ἄγω δὲ
Lips.
254

254. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-368

πολισσούχοις:
πολισούχοις
G. Ald. Rob.
πολυσούχοις
Lips.
254

255. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-369

κἀγορᾶς:
κακγορᾶς
Vit.
255

256. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-370

πηγαῖς:
πηγαῖς
Μ. G. Cantabr. 1. 2. Par. A. B. Ven.B. Turn.
παγαῖς
Vit.
πηγᾶς
Lips. Vind. 2.4.
πηγῆς
Vind. 1. 3. Ald. Rob.
256

256. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-371

ὑδατί τ᾽ Ἰσμηνοῦ:
ὕδατί τ' Ἰσμηνου
Geelius ad Eur. Phoen. p. 151. Similiter Ludovicus Dindorfius
ὕδασί τ᾽ Ἰσμηνοῦ
. Libri
οὐδ᾽ ἀπ᾽ Ἰσμηνοῦ
, nisi quod
οὐδ᾽ ἀπ᾿ ἰσμη-νοῦ
habet G.
οὐδ᾽ ἀπισμὴν οὐ
Lips.
Ισμηνῆς
Cantabr. 1.
256

258. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-372

αἱμάσσοντας:
αἱμόσσοντας
Lips.
258

258. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-373

ἑστίας:
ἑστίους
G.
258

259. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-374

θεοῖσιν:
θεοῖσιν
omittit Taur.
259

260-261. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-375

θήσειν τρόπαια, δαΐων δ᾽ ἐσθήματα στέψω πρὸ ναῶν δουρίπηχθ᾽ ἁγνοῖς δόμοις.: Vulgo
θήσειν τρόπαια, πολεμίων δ᾽ ἐσθήματα λάφυρα δαΐων δουρύπληχθ᾽ ἁγνοῖς δόμοις
.
ἐσθήμασι
a pr. manu M. recentior
τα
supra adscripsit.
ἐς θήματα
Ald. Turn.
δουρίπληχθ'
M. G. Cantabr. 1. et a pr. manu Vit.
δουρό-πληχθ'
a sec. manu Vit.
δουρίπληκθ'
Lips.
δουρίπληκτα
Par. F.
δος-ρίπληχθ'
Par. L.
δορύπληχθ'
Par. C.
δυρίπληχθ'
Par. N.
δουροπλήθ
Ald.
δουρυπλήχθ'
Turn.
δορικτήτο
Rob. Porsonus ad Euripidis Hec. v. 482. manifesto
δουρίληφθ'
esse scribendum pronuntiat.
ἁγνοῖς νόμοις
Par. E. Brunckius post haec in Par. B. a sciolo additum esse dicit hunc versum,
στέψω πρὸ ναῶν πολεμίων ἐσθήματα
. Eadem habere videtur M. Priora tria verba inveniuntur in Par. A. et in Lips. in quo
πρὸς
scriptum est. Apertum est scripsisse Aeschylum, ut ante multos annos conieci,
ὧδ᾽ ἐπεύχομαι θήσειν τρόπαια, δαΐων δ᾽ ἐσθήματα στέψω πρὸ ναῶν δουρίπηχθ᾽ ἁγνοῖς δόμοις
. Hastis affixa templis. Comparari possunt quae ex Iosephi Ant. V. 14. Stanleius attulit,
τοῦ δὲ ἱεροῦ παντὸς ἦν ἐν κύκλῳ πεπηγμένα σκυλα βαρβαρικά
.

262. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-376

τοιαῦτ᾽:
τοιαῦθ'
G.
τοι ταῦτ᾽
Par. Ε.
τοῖα δ᾽
Cantabr. 1.
262

262. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-377

ἐπεύχου:
ἐπεύ-χομαι
Par. G.
262

Commentary (N. Wecklein, 1902; German; OCR draft) (Seven Against Thebes, explanatory commentary pp. 15–100. Single-witness OCR; source readings and all reference placements require scan review.) focus

166-274. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-122

1
2
erstes Epeisodion. Eteokles, welcher die im Volke durch die Angstrufe der Jungfrauen (des Chors) entstandene Entmuti- gung wahrgenommen hat (174f.), kommt zurück, weist die Jung- frauen zurecht und lehrt sie die rechte Weise des Gebetes. Die Szene dient der Charakteristik des Eteokles.

239. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-171

3
4
ἐς φθόρον unser vulgäres zum Henker". Vgl. Soph. O. T. 1146 οὐκ εἰς ὄλεθρον; οὐ σιωπήσας ἔσῃ.

240. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-172

5
6
θεοὶ πολῖται s. v. a. θεοὶ πο- λιοῦχοι: Schol. τοὺς ἰδίους καὶ πα- τρώους ἐπικαλοῦνται θεούς, danach liest Heimsäth θεοὶ πατρῷοι. Wegen des Infinitivs zu 75.

241. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-173

7
8
Das Schol. θρηνοῦσα δῆλον ὅτι καὶ κράζουσα σὺ ἡμᾶς δούλους ποιεῖς scheint auf αὔουσα δουλοῖς hinzuweisen. - Jüngere Hand- schriften geben κἀμὲ καὶ σὲ καὶ πόλιν, vgl. Soph. Ο. Τ. 64 ή δ' ἐμὴ ψυχὴ πόλιν τε κἀμὲ καὶ σ' ὁμοῦ στένει, Blomfield vermutet αὐτὴ σὲ δουλοῖς καμὲ καὶ πᾶσαν πόλιν, Wunderlich αὐτὴ σὺ δουλοῖς καὶ σὲ καὶ πᾶσαν πόλιν, jedenfalls läßt sich σὲ (für σεαυτήν wie μὲ für ἐμαυτήν Hik. 122 ζῶσα γόοις με τιμῶ) nicht entbehren. Vgl. Eur. Phoen. 437 παῦσαι πόνων με καὶ σὲ καὶ πᾶσαν πόλιν.

242. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-174

9
10
βέλος, dein Wurfgescho (den Blitz).

244. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-175

11
12
( γένος) μοχθηρόν (jämmer- lich). Daran schließt sich ἄνδρας, als ob yvvainas vorausginge, so daß der Sinn ist,, wie die Männer ὧν ( αν) αλῷ jämmerlich sind"." wie ἣν λάβωσιν 803, ἥτις νοσφίσῃ Eum. 211, εὖτε δαμασθῇ unten 325, εἰ κρανθῇ Hik. 96. Besonders häufig ist dieser Gebrauch bei Sophokles.

245. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-176

13
14
,Du lästerst nun gar". Schol. δυσφημεῖς καίτοι τῶν ἀγαλ μάτων ἐχομένη. Vgl. Eur. Ion 1096 παλίμφαμος ἀοιδά (s. v. a. δύσφημος, βλάσφημος).

246. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-177

15
16
D. h.,, infolge meiner Angst bin ich meiner Zunge nicht Herr".

247. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-178

17
18
Nach den fruchtlosen Dro- hungen verlegt sich Eteokles mit gewisser Ironie aufs Bitten. εἰ, εἴθε wie Hom. K111 ἀλλ᾽ εἴ τις καὶ τούσδε μετοιχόμενος καλέσειεν, Soph. Ο. Τ. 863 εἴ μοι ξυνείη, Eur. Hek. 836 εἴ μοι γένοιτο φθόγγος ἐν βρα χίοσι, Hik. 620 ποτανἂν εἴ μέ τις θεῶν κτίσαι. κοῦφον τέλος, die (dir) leichte Erfüllung der Bitte.

248. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-179

19
20
λέγοις ἄν imperativisch wie oft. Meineke καὶ τότ' εἴσομαι wie Soph. Ο. Τ. 1517 ΟΙΔ. οἶσθ᾽ ἐφ᾽ οἷς οὖν εἶμι; ΚΡ. λέξεις, καὶ τότ' εἴσο μαι κλύων.

250. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-180

21
22
σὺν ἄλλοις entspricht dem Gedanken solamen miseris socios habuisse malorum. Vgl. Eur. Phoen. 894 εἷς γὰρ ὢν πολλῶν μέτα τὸ μέλλον, εἰ χρή, πείσομαι.

251. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-181

23
24
Diese wenn auch bittere Äußerung, daß du dich schwei- gend in das Schicksal ergibst, ge- fällt mir besser als das laute Jam- mern zu den Göttern.

252. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-182

25
26
ἐκτὸς οὖσ᾽ ἀγαλμάτων: damit wird das Zurücktreten des Chors auf den Platz der Orchestra, wo er das folgende Stasimon zu singen hat, motiviert.

253. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-183

27
28
Dieser V. greift der folgen- den Lehre, welche Eteokles den Jungfrauen in betreff des richtigen Gebetes gibt, vor. Auch hat Eteo- kles gerade die Bitte ξυμμάχους εἶναι θεούς im vorhergehenden (202 ff.) den Jungfrauen verwehrt. Deshalb hat Weil den V. als un- echt erklärt.

254-255. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-184

29
30
Die Jungfrauen sollen erst die Bitten des Eteokles hören und dann diese mit begeisterter Zu- stimmung begleiten. ολολυγμός be- zeichnet vorzugsweise den Dank- und Bittgesang von Frauen. Hesych. ὀλολυγή· φωνὴ γυναικῶν ἣν ποι- οῦνται ἐν τοῖς ἱεροῖς εὐχόμεναι, Hom. γ 450 αἳ δ' ὀλόλυξαν θυγα- τέρες τε νυοί τε καὶ αἰδοίη παρά- κοιτις, Xen. Anab. IV 3, 19 ἐπεὶ καλὰ ἦν τὰ σφάγια, ἐπαιάνιζον πάντες οἱ στρατιῶται καὶ ἀνηλά- λαζον, συνωλόλυζον δὲ καὶ αἱ γυ- ναίκες ἅπασαι. Auf den frohen Ton des Gesangs bezieht sich auch παιάνισον sowie εὐμενη (einen Ge- sang freudigen Mutes). Schol. διέ- στειλεν (vielmehr τὸ χ oder σημεί ωσαι ὅτι οὐ διέστειλεν) τὸν ὀλολυγ μὸν τοῦ παιῶνος. καὶ γὰρ μόνῃ τῇ ᾿Αθηνᾷ δαίμονι οὔσῃ πολεμικῇ ὀλο- λύζουσι, τοῖς δὲ ἄλλοις θεοῖς παι ωνίζουσιν, nicht zutreffend.

256-257. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-185

31
32
Ἑλληνικὸν νόμισμα steht appositionell zu ὀλολυγμόν ἱερὸν εὐμενῆ, dagegen θάρσος zum In- halt des vorhergehenden Satzes (tò γὰρ εὔχεσθαι τοῖς θεοῖς θάρσος ἐμποιεῖ τοῖς φίλοις Schol.), wozu λύουσα πολέμιον φόβον die Er- klärung gibt (,, indem du damit die Furcht vor den Feinden be- schwichtigst"). Ζη λύουσα vgl. Soph. Εl. 939 τῆς νῦν παρούσης πημονῆς λύσεις βάρος. — Eine jungere Hand- schrift bietet πολεμίων. Diese hellenische Weise steht in Gegen- satz zu der Heftigkeit des asiati- schen βάλεμος ( κομμός Αριος Cho. 422) oder zu den schwermütigen asiatischen Volksliedern, welche im Tode eines blühenden Jünglings (Linos, Bormos, Adonis, Narkissos u. a.) das Hinschwinden der schönen Jahreszeit und die Vergänglichkeit irdischen Glücks betrauerten. Vgl. Pers. 940, 1055. — Θυστάδος: Schol. τῆς παρὰ ταῖς θυσίαις γινομένης. Vgl. Soph. Ant. 1019 Θυστάδας λιτάς.

259. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-186

33
34
Vgl. Ag. 88 πάντων τε θεῶν τῶν ἀστυνόμων υπάτων χθονίων τῶν τε θυραίων τῶν τ' ἀγοραίων. Er gelobt allen Schutzgöttern des Landes außerhalb und innerhalb der Stadt.

260. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-187

35
36
οὐδ᾽ ἀπ' Ισμηνόν (so Schütz für Ἰσμηνοῦ) λέγω, οὐδὲ Ἰσμηνὸν ἀπολέγω, auch den Ismenos lehne ich nicht ab (vergesse ich nicht, last not least). Ein Wechsel der Wendung wie Prom. 91 ὦ διος αἰθὴρ καὶ τὸν πανόπτην κύκλον ἡλίου καλῶ, Soph. Αi. 859 ὦ φέγ γος . . καὶ τὰ Τρωικά πεδία προ- σαυδῶ. Die gleiche Tmesis Ag. 1599 ἀπὸ σφαγὴν ἐρῶν (mit dem gleichen handschriftlichen Fehler σφαγῆς). Ζυ απολέγω vgl. Ag. 504 τὸν ἀντίον δὲ τοῖσδ᾽ ἀποστέργω λόγον.

261. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-188

37
38
εὖ ξυντυχόντων ( τῶν πραγ μάτων εὐτυχῶς ἀποβάντων Schol.) wie Hik. 129 πελομένων καλῶς, Eum. 775 ὀρθουμένων, 970 προ- φρόνως ἐπικραινομένων, Soph. Εl. 1344 τελουμένων εἴποιμ' ἄν.

262. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-wecklein1902-com-ger1-189

39
40
αἱμάσσων τόθ' für αἱμάσσον- τας Ritschl. τότε, wenn der Sieg errungen ist, dann ist es Zeit zum Opfern. - ἑστίας, die Opferherde, vgl. βούθυτον ἑστίαν Soph. Ο. Κ.