Aeschylus Supplices 704

Ioannes Sanravius (Translator)

Honorent patrios patrijs
660
Deos uerò qui habent ſemper terram,
Lauriferis ſacrificijs.
Parentum uerò cultus tertius hic in legibus
Iuſticiæ ſcriptus est magnanimè.

Supplices. Aeschylus. Ioannes Sanravius (Translator). Basileae. 1555.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Schmidt Sciences.

Current edition Experimental

Aeschylus, Supplices: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) (Latin) (Aeschylus, Supplices: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.)

Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.

Editions (9)
Ἱκέτιδες First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 710-735 focus
Ἱκέτιδες Perseus (Aeschylus, Volume 1. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1922.) — 710-735 focus
Greek (Editio princeps, 1518) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Suppliants, 1518 edition. Native printed lineation, page markers, and automated correspondence to the Perseus/Smyth edition.) — 704 focus
Ἱκέτιδες (OCR draft) Experimental (Ἱκέτιδες. Joannes Cornelius de Pauw, 1745.) — 704 focus
Ἱκέτιδες (OCR draft) Experimental (Ἱκέτιδες. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 704 focus
Ἱκέτιδες (OCR draft) Experimental (Ἱκέτιδες. Gottfried Hermann, 1852.) — 704 focus
ΙΚΕΤΙΔΕΣ (OCR draft) Experimental (ΙΚΕΤΙΔΕΣ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 704 focus
θεοὺς δ' οἳ γἂν ἔχουσιν αἰεί
τίοιεν ἐγχωρίους πατρῴαις
δαφνηφόροις βουθύτοισι τιμαῖς·
695
τὸ γὰρ τεκόντων σέβας
τρίτον τόδ' ἐν θεσμίοις
Δίκας γέγραπται μεγιστοτίμου.
Ἱκέτιδες (OCR draft) Experimental (Ἱκέτιδες. N. Wecklein, 1885.) — 704 focus
Aeschyli Supplices (OCR draft) Experimental (Aeschyli Supplices. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 704 focus
θεοὺς δ᾽, οἳ γᾶν ἔχουσιν, ἀεί
τίοιεν ἐγχωρίους πατρώιαις
705
δαφνηφόροι βουθύτοισι τιμαῖς.
τὸ γὰρ τεκόντων σέβας
τρίτον τόδ᾽ ἐν θεσμίοις
Δίκας γέγραπται μεγιστοτίμου.
Translations (7)
Suppliant Maidens Perseus (Aeschylus, Volume 1. Smyth, Herbert Weir, translator. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1922. (Modernized by Perseus.)) — 710-735 focus
The Suppliant Women. (OCR draft) Experimental (The Suppliant Women.. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 704 focus
And ever let them honor their country's gods, who preside over the land, with native laurel-bearing bull-slaying honors. For the reverence of parents this third is written in the laws of much-venerated Justice.
LES SUPPLIANTES (OCR draft) Experimental (LES SUPPLIANTES. Paul Mazon, 1920-1925.) — 704 focus
qui paissent ses champs soient fécondes! Que sa prospérité en tout s'épanouisse sous la la faveur des dieux !
The Suppliants (OCR draft) Experimental (The Suppliants. Robert Potter, 1779.) — 704 focus
The parent's hoary head with reverence crown'd;
View this, ye righteous Gods, and ſtrech protection round!
Eschilo, Le Supplici: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) Experimental (Eschilo, Le Supplici: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.) — 704 focus
E gli Dei che la terra hanno in custodia
755
onore abbian di tauri
sgozzati, e di trofei fitti di lauri,
come l'avito vuole uso. Il diritto
dei genitori, sulle sacre tavole
della Giustizia, al terzo posto è scritto.
760
English (E. D. A. Morshead, 1908) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Suppliant Maidens — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 704 focus
And to the Argive powers divine
The sacrifice of laurelled kine,
By rite ancestral, pay.
Among three words of power and awe,
Stands this, the third, the mighty law—
765
Your gods, your fathers deified,
Ye shall adore. Let this abide
For ever and for aye.
German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos. Deutsch in den Versmaßen der Urschrift. Stuttgart: Hoffmann, 1854. Native Donner line citations, Smyth card correspondence, selected textual readings and metrical facsimiles. Remaining OCR differences and unattributed reading notes are documented in the linked review inventory.) — 704 focus
Der Heimat Götter ehret allzeit,
Den Vätern gleich, all' ihr Argossöhne,
Im Lorberschmuck Opferstiere weihend!
670
Der Aeltern Furcht ist von drei
Gesezen, die Dike's Hand
In eh'rne Denktafeln grub, das dritte.

Commentary

Critical apparatus to The Suppliant Women (OCR draft) (Latin and Greek critical apparatus to Gottfried Hermann's 1852 edition of The Suppliant Women.) focus

660. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-506

καρποτελῆ: Libri
καρποτελεῖ
. Emendavit Stanleius.
660

662. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-507

βοτὰ γᾶς:
βοτὰνος
M. G. P. E. Rob.
βοτὰνος
Turnebus. Scribendum erat
βοτὰ γῆς
. Scholiastes ad
πρόνομα
adscripsit
πρὸ τῆς πόλεως νεμόμενα
. Significantur potius pecudes huc illuc, dum pabulum quaerunt, vagantes.
662

663. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-508

τὸ πᾶν τ᾽:
τὸ
(eraso accentu M.)
πάντ'
M. G. Rob.
τὸ πᾶν τ'
Turnebus.
663

663. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-509

θάλοιεν: Libri
λάβοιεν
. Inepte. Turnebus praeivit vulgatam scripturam
τὸ πᾶν τ᾽ ἐκ δαιμόνων λάβοιεν
. Similiter in Horatii carmine saeculari legimus
di senectutis placidae quietem Romulae genti date remque prolemque et decus omne
. Scripsi
θάλοιεν
, etsi huius aoristi non aliud prolatum video exemplum quam
θάλε
ex Homerico hymno in Pana v. 33. Pluralis non ad
βοτά
, sed ad idem significantia nomina boum, ovium, caprarum referendus est.
663

664. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-510

εὐφήμοις δ᾽ ἐπὶ βωμοῖς:
εὐφήμοις δ᾽ ἐπὶ βωμοῖς
Μ. G. E. P.
ἀφήμοις δ᾽ ἐπὶ βωμοῖς
Rob.
εὔφημαν δ᾽ ἐπιβωμάν
Ald. Hinc Turn.
εὔφημον δ᾽ ἐπιβοῷεν
.
664

665. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-511

μοῦσαν θείατ᾽ ἀοιδοί: Libri
μοῦσαι θεαί τ' ἀοιδοί
. Haec a me emendata esse nesciens H. L. Ahrens similiter correxit,
εὔφημον
et
μοῦσαν θεῖεν
scribens. Indicavi emendationem in Iahnii Annalibus a. 1832. vol. VI. p. 41. Marckscheffelius, qui p. 172. in eo me falsum esse scripsit, quod in codice Guelferbytano
εὐφήμοις
esse dixerim, vidisset, si ipse codicem inspexisset, errasse illos qui eum librum
εὔφημον
habere adnotarunt. Est enim in eo
οις
eodem compendio scriptum, quo in
βωμοῖς
, h. e.
βωμο[ις]
, habetque accentus notam in
η
. Illud compendium quoniam non multum ab eo differt, quo
αν
significatur, erratum est in Aldina.
665

666. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-512

τ᾽:
τ'
om. Rob.
666

668. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-513

ἀστέμεια:
ἀτιμίας τιμὰς
Μ. G.
ἀσφαλίας
margo M.
ἀσφαλίας τιμὰς
P. Sententia et metrum dubitare non sinebant quin scribendum esset
ἀρτέμεια
.
668

669. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-514

τὸ δήμιον, τὸ πτόλιν κρατύνει:
τὸ δήμον τὸ
, (
τὸ δήμον, τὸ
Rob.)
πτόλιν κρατύνει
Μ. G. Rob.
τὸ πτόλιν
etiam P. habere videtur. Ex E. adnotatum
δήμον, τὸ πτόλιν
. Turnebus ex coniectura
τὸ δήμιον. τὴν πτόλιν κρατύνει
. Quum Canterus
κρατύνοι
scripsisset, Bambergerus coniecit
τὸ δημιόν τ' εὖ πόλιν κρατύνοι
. Satis erat, si hanc sententiam adsciscens
τε
solum posuisset, quodque per
εὖ
significatur dictum statuisset sequente versu. Et brevem vocalem testatur
πτόλιν
librorum. Ego quidem servandam iudicavi veterem scripturam. Nam quod dicit, incolumitas servet honores, id explicare videtur, indicans honores intelligendos esse popularis imperii. Quippe id, ut Atheniensis, ita effert, ut etiam regem Argivorum nihil nisi quod populus scivisset decernentem fecerit.
669

670. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-515

προμαθὶς:
προμηθεὺς
Μ.
προμαθεις
G.
προμηθεύς
E. Rob. Scripsi
προμαθές
, de qua forma eo minus dubitandum est, quod
Προμαθις
, nomen mulieris, in Phalaeci epigrammate est in Anthologia Palatina XIII. 27, 5. Adiectivo feminino
προμηθής
dixit Sophocles Electrae v. 1078
670

675. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-516

ἐγχωρίους:
ἐνχωρίοις
M. a pr. manu.
θεοὺς ἐγχωρίους
eo aptius hic memoratos apparet, quod quae hoc precantur virgines origine Argivae sunt, quae se cultu deorum Aegyptiorum abdicant, quod ipsae dicunt v. 994. Intelligendi sunt autem simul heroes. Nam lex Draconis, quam affert Porphyrius IV. de abstinentia p. ultima, ita praecipiebat,
θεσμὸς αἰώνιος τοῖς Ατθίδα νεμομένοις κύριος τὸν ἅπαντα χρόνον, θεοὺς τιμᾶν καὶ ἥρωας ἐγχωρίους ἐν κοινῷ ἑπομένοις νόμοις πατρίοις, ἰδίᾳ κατὰ δύναμιν, σὺν εὐφημίᾳ καὶ ἀπαρχαῖς καρπῶν, πελάνοις ἐπετείοις
.
675

676. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-517

δαφνηφόροις:
δαφνοφόροισιν
libri, etiam M. Correxit Schutzius.
676

678. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-518

NA: Quum tertiam diceret, poterat secundam praeterire ut quae in legibus observandis posita sponte intelligeretur. Euripides Antiopae fr. 38. Matth.
τρεῖς εἰσὶν ἀρεταὶ τὰς ἔχρην σ᾽ ἀσκεῖν, τέκνον· θεούς τε τιμᾶν, τούς τε φύσαντας γονεῖς, νόμους τε κοινοὺς Ἑλλάδος· καὶ ταῦτα δρῶν κάλλιστον ἕξεις στέφανον εὐκλείας ἀεί
.
678

681. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-519

ὑμεῖς δὲ μὴ τρέσητ᾽ ἀκούσασαι:
ἡμεῖς δὲ μήτρες ἀεὶ ἀκούσασαι
M. G. E. et codex Robortelli.
ἡμεῖς δὲ μὴ τρέσαιτ' ἀκούσασαι
Robortellus.
ὑμεῖς δὲ μὴ τρέσητ᾽ ἀκούσασαι
Turn.
681

683. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-520

ἀπὸ σκοπῆς:
ἀποσκοπῆς
G. Rob.
683

684. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-521

πλοῖον:
τὸ πλεῖον
G. Nihil mutandum. Idem est ac si dicat
εὔσημον ὁρῶ
.
684

685. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-522

λαίφους:
λέφους
G.
685

685. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-523

παραρρύσεις:
παρούσεις
Ε. Xenophon in hist. Gr. I. 6, 19.
παραρρύματα
, et 11. 1, 22.
παραβλήματα
vocat pelles vel crates quibus naves adversus hostem muniebantur. Suidas
δέρρεις, σκεπάσματα
interpretatur. Hesychius
παράρυμα. Σοφοκλής Πολυξένῃ· παράρυμα ποδός, ὡς κρεμαμένων τινῶν ὑφασμάτων ἐκ τοῦ ἅρματος πρὸς κάλλος· τινὲς δὲ σχοινίον ἐν ταῖς ναυσίν· οἱ δὲ ὑπόδημα
. De fune non cogitandum : dici enim debet quod ex longinquo conspici poterat. Quare istae pelles vel crates vel plutei sunt intelligendi.
685

686. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-524

ὄμμασιν:
ὄμμασιν
M. G.
ὄμμασι
Rob.
686

687. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-525

ἰθυντῆρος:
συνοντῆρος
M. G. E. Rob.
εὐθυντῆρος
Turn.
ἰθυντῆρος
Salvinius.
687

688. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-526

τὼς ἂν:
τῶς ἂν
, ut post
ς
apostrophus erasus esse videatur, M.
τῶσ᾽ ἂν
G.
τως ἂν
Ε.
τῶς ἂν
Rob. Poterat dicere
τὼς μὲν οὐ φίλη
, sed ne
ἂν
quidem falsum est, hac sententia,
ἣ τὡς ἂν οὐ φίλη εἴη
, hoc est obversa nobis, non aversa.
688

689. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-527

μελαγχίμοις:
μελαγχίμους
G.
689

690. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-528

γυίοισι:
γύοισι
Μ. G. Rob.
γυίοισι
Turn.
690

695. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-529

μὴ ἀμελεῖν:
μὴ ἀμελεῖν
M. G. Rob.
695

696. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-530

ἀρωγοὺς:
ἀρωγὰς
Rob.
696

697. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-531

κῆρυξ τις ἢ: Libri
ἴσως γὰρ ἢ κήρυξ τις
. Emendavit Burgesius.
697

697. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-532

πρέσβης μόλοι:
πρέσβήμυλοι
Μ. G.
πρεσβμολοι
Rob.
πρέσβης μόλοι
Ρ.
πρεσβύμολοι
Αld.
πρεσβὺς μόλει
Turn.
Πρέσβη
veterum librorum est
πρεσβεία
. Testem ergo habet
πρέσβη
, quem requirebat Lobeckius in Proleg. pathol. p. 43. Ceterum recte in libris versus 697-701. Danao sunt continuati. Inepte quidam versus 697. 698. 700. 701. choro dederunt.
697

699. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-533

μὴ τρέσητέ νιν:
μητρεσαιτέ νιν
Μ. Ρ.
μὴ τρέσηταί νιν
G.
μὴ τρέσητε νιν
Ε.
μὴ τρέσαιτέ νιν
Rob.
699

702. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-534

θάρσει:
θαρσεῖτε
M. G. E. P. Rob. Emendavit Turnebus.
702

702. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-535

τ᾽ ἐν ἡμέρᾳ:
σὺν ἡμέρᾳ
Ρ.
702

704. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-536

ὡς:
ὡς
in M. supra versum a sec. manu additum.
704

705. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-537

ἥκουσι:
ἥκουσιν
Μ. G. Rob.
ήκουσι
Turn.
705

708. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-538

παροίχομαι:
παροίχομαι
Μ. E. Rob.
παρείχομαι
G.
708

708. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-539

δείματι:
δείματι
erasa ante
μ
littera M.
708

709. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-540

τελεία:
τελεῖα
Μ.
709

710. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-541

ἐγώ:
ἐγών
M. G. Rob.
ἐγώ
Turn.
710

711. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-542

ἐξωλές ἐστι μάργον:
ἐξώλεσεσ τίμαργον
M. G. et ut videtur P.
ἐξώλεσας τί μαργον
Ε.
ἐξώλεσεν τίμαργον
Rob. Correxit Turnebus.
711

712. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-hermann1852-appcrit-lat1-543

πρὸς εἰδότα:
προσειδότα
M. Rob.
712

Commentary (N. Wecklein, 1902; German; OCR draft) (Suppliants, explanatory commentary pp. 24–120. Single-witness OCR; source readings and all reference placements require scan review.) focus

638-717. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-402

1
2
3
zweites Stasimon: ,,Möge Argos verschont bleiben von Krieg, Hungersnot und inneren Unruhen, damit nicht die Blüte der Jugend hingerafft werde; der kluge Rat der Alten zusammen mit dem Wirken treuer Leiter des Volkes soll die bürgerliche Ein- tracht wahren. Möge Kindersegen dem Lande zuteil werden und nicht Pest und Krankheit das Land ent- völkern, Mögen die Feldfrüchte gedeihen und die Herden sich reichen Nachwuchses erfreuen, da- mit mit dem Wohlstande die Pflege der Musen das Land beglücke. Eine weise Regierung wahre im Innern das Recht und sei nach außen gerecht und freundlich ge- sinnt. Möge Gottesfurcht im Lande herrschen und Vater und Mutter geehrt werden, damit die drei Hauptgebote (Ehre die Götter, die Gesetze, die Eltern) erfüllt werden." Der Inhalt (1. Friede und Eintracht. 2. Gesundheit und Wohlstand des Volkes. 3. Geistige und sittliche Güter), welcher an die Segens- wünsche für Athen Eum. 917 ff. (Wachstum und Gedeihen der Früchte und Herden; Gesundheit des Volkes und bürgerliche Ein- tracht; Wohlwollen und Segen der Götter) und auch an Hes. W. u. T. 225-237 erinnert, gilt mehr den Zuhörern im Theater als den Argivern. Die drei ersten Strophen- paare schließen mit einer Partie, welche das gleiche Versmaß auf- weist: Diese rhythmischen Ephymnien (zu 134) lassen schließen, daß die ersten Teile dieser drei Strophen- paare von den drei στοῖχοι des Chors, die Ephymnien und das vierte Strophenpaar von dem Ge- samtchor vorgetragen wurden. nunc cum

660. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-415

4
5
ἄζονται, αἰδοῦνται, σέβονται, vgl. Hesych. άζεσθαι· σέβεσθαι, Eum. 1003. γάρ: οὐδὲ μετ᾿ ἀρσένων ψῆφον ἔθεντο wird begründet.

662-663. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-416

6
7
τοιγάρτοι bedeutet wie τοιγάρ (664) zum Lohne, zur Strafe dafür". καθαροῖσι enthält das Hauptgewicht des Gedankens: drum werden ihnen die Altäre nicht befleckt werden (wird keine Schuld auf ihrer Stadt ruhen)". Vgl. διπλοῦν μίασμα 627. ἀρέσονται (sich gnädig machen) wie Xen. Mem. IV 3, 16 ἱεροῖς θεοὺς ἀρέσκεσθαι.

664-665. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-417

8
9
ὑπόσκιον στόμα bezeichnet den Mund des Schutzflehenden, dem die Heiligkeit seiner Zweige besondere Achtung zuwendet. Wenn auch nach 515f. die Zweige auf dem Götteraltare zurück- gelassen sind, stehen die Danaiden doch noch unter der Wirkung der- selben, wie wenn sie sie in Händen hielten und damit den Mund be- schatteten. Ähnlich ist ἀφύλλου στόματος ἐξάπτων λιτάς Eur. Or. 383 von den Bitten gesagt, welche aus dem Mund eines Schutzflehenden kommen, der keine Zweige trägt (Hesych. ἀφύλλου στόματος· ἄνευ ἱκετηρίας). ποτάσθω wie βοὰ ποτᾶται Sieb. 84.

666. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-418

10
11
φιλότιμος εὐχή ist das Ge- bet, welches Segen erfleht. Vgl. 636.

667. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-419

12
13
λιμὸς für λοιμός Schütz, da von der Pest in 686ff. die Rede ist.

669. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-420

14
15
στάσις ist von Bamberger ergänzt nach Pers. 717 τίνι τρόπῳ; λοιμοῦ τις ἦλθε σκηπτὸς ἢ στάσις πόλει; Εum. 977 τὴν δ᾽ ἄπληστον κακῶν μήποτ' ἐν πόλει στάσιν τᾷδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν. Heath ergänzt ἔρις.

670. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-421

16
17
πτώμασιν: Phrynich. πτῶμα ἐπὶ νεκροῦ τιθέασιν οἱ νῦν, οἱ δ᾽ ἀρχαῖοι οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πτώ- ματα νεκρῶν ἢ οἴκων. Hier wird πτώμασιν durch ἐπιχωρίοις be- stimmt:,,durch einheimische Todes- fälle", d. i. durch den Fall von Bürgern".

672-673. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-422

18
19
Αφροδίτας εὐνάτωρ nach Hom. 267 ff. Ares möge seiner Liebe zu Aphrodite eingedenk die Blüte der Jugend verschonen, da- mit nicht durch deren Vernichtung die Werke der Kypris vereitelt werden. βροτολοιγός das Home- rische Epitheton.

674. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-423

20
21
κέρσειεν wie κερσάμενος Pers. 955; dagegen ἐπέκειρεν und ἐκειράμην Pers. 922, Cho. 171, 188, ἄωτον in der nachhomerischen Bedeutung, welche das Wort bei lyrischen Pindar und anderen Dichtern hat das Schönste und Beste“ ( ἄνθος ἥβης).

675. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-424

22
23
Und die Hallen der Alten mögen sich füllen mit greisen Be- ratern." Θυμέλη bedeutet Opfer- stätte, Tempel und überhaupt einen geweihten Raum, vgl. Eur. Hik. 64 δεξιπύρους θεῶν θυμέλας, Εl. 713 θυμέλαι δ᾽ ἐπίτναντο χρυσήλατοι, Iph. Α. 152 Κυκλώπων θυμέλας. προβούλοις ist von Hermann dem Sinne entsprechend ergänzt für γεμόντων, welches als Erklärung des folgenden φλεόντων, wie Her- mann φλεγόντων verbessert hat, in den Text gekommen ist. Vgl. Hesych. φλεῖ· γέμει. Der Dativ bei φλεόντων wie öfters bei πληροῦσθαι, πίμπλασθαι.

678. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-425

24
25
τώς wie 70.

679. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-426

26
27
σεβόντων ( αὐτῶν) gehört zu πόλις.

680. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-427

28
29
τὸν ὑπερτάτως (so nach dem Schol. τῶν γερόντων σεβόντων τὸν Δία τον ξένιον ὑπερτάτως Η. L. Ahrens), den Hort des Gast- rechts aber vor allem".

681. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-428

30
31
πολιῷ νόμῳ, nach dem Ge- setze, von welchem es Soph. Ant. 456 heißt: οὐ γάρ τι κἀχθές, ἀλλ᾽ ἀεί ποτε ζῇ ταῦτα (nämlich ἄγραπταedle Mit

682. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-429

32
33
,,Wir flehen, daß andere treue Hüter des Landes immerdar auftreten und daß Artemis die Ge- burten der Frauen behüte." Um Bürgerkrieg zu verhindern sind außer dem Rate der Alten Berater des Volkes nötig. Αρτεμιν . . ἐφορεύειν wird zu dem eigentlichen Zusammenhang (Ge- deihen und Mehrung des Volkes) zurückgelenkt. Gewöhnlich schreibt man mit Erfurdt δὲ φόρους (in dem Sinne von fetus), aber die Beziehung von ἐφόρους auf ἐφορεύειν scheint die überlieferte Lesart zu schützen, nur darf man unter ἐφόρους nicht mit dem Schol. βασιλεῖς verstehen. Vgl. Soph. Ο. Κ. 145 ὦ τῆσδ᾽ ἔφοροι χώρας.

684. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-430

34
35
Αρτεμις ἑκάτη: die Mond- göttin galt als Geburtshelferin, wie sie besonders in Attika zu Brauron verehrt wurde. Als solche wurde Artemis auch mit Ειλείθυια identi fiziert. Ebenso war Hekate κουροτρόφος (Hes. Theog. 450). Das Beiwort ἑκάτη hat die gleiche Be- deutung wie τόξων μεδέουσαν Eur. Hipp. 166 τὴν δ᾽ εὔλοχον οὐρανίαν τόξων μεδέουσαν αύτουν " Αρτεμιν, denn nach dem Schol. zu dieser Stelle hieß es von der Frau, die in den Wehen starb, die Geschosse der erzürnten Artemis hätten sie getroffen.

686. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-431

36
37
Da bereits 641 ff. vom Kriege die Rede gewesen ist und nachher sich die Bitte anschließt, daß die Bürger von Krankheiten verschont bleiben, so wird unter dem,,Unheil, wo Menschen sterben" die Pest, unter dem dritten (644, 673, 690) Ares jener Ares zu ver- stehen sein, von dem es Soph. O. Τ. 190 heißt: " Αρεα τον μαλερόν, ὃς νῦν ἄχαλκος ἀσπίδων φλέγει με περιβόητος. Dem Ausdruck περι- βόητος entspricht hier βοὰν ἔνδημον ἐξοπλίζων: dieser Ares ist auch von Geschrei umtönt, aber nicht von Kampf-, sondern von Jammer- geschrei. Besonders bezeichnend ist für die Pest δακρυογόνον. Der Ausdruck ἐξοπλίζων ist gewählt wegen des Bezugs auf den eigent- lichen Ares, vgl. 710. Das Auf- hören von Musik und Tanz hat jener mit diesem Ares gemein (643). Krieg und Pest ist nach Ag. 647 die Doppelgeißel, welche Ares liebt".. βοάν: Schol. τὴν ἐπὶ τοῖς ἀπολωλόσι βοήν.

692-693. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-432

38
39
ἀπό, Schol. ἄποθεν ( ἄπωθεν): ,,Der Schwarm der Krankheiten soll sich fernhalten vom Haupte der Bürger “; ίζοι wie ein Schwarm Bienen oder Wespen. Vgl. Hor. carm. I 3, 30 nova febrium terris incubuit cohors.

694-695. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-433

40
41
Απόλλων Λύκειος hatte in Argos als Schutzgott des Landes den ansehnlichsten unter den Tem- peln in der Stadt (Paus. II 19, 3) an der ἀγορὰ Λύκειος (Soph. Εl. 7). Als Παιάν ( ἀλεξίκακος, ἀκέσιος) ist Apollon Heilgott. Gegen die Pest wird er auch Soph. O. T. 203 an- gerufen. Er ist κουροτρόφος, wes- halb ihm wer in das Mannesalter eintrat die abgeschnittene Jugend- locke weihte. νεολαία (iuventus) wie Pers. 673, wahrscheinlich auch Eur. Alk. 103 ( νεολαίας Blomfield).

696. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-434

42
43
Zeus möge bewirken, daß die Erde die Früchte, die sie in jeder Jahreszeit trägt, zu voller Reife bringe. Die gleiche Zu- sammenstellung Soph. O. T. 26f., 171f., 269f., Herod. III 65, VI 139 und Aschin. III 111 in dem Fluch gegen die Übertreter der Amphik- tyonischen Satzungen: ἐπεύχεται αὐτοῖς μήτε γῆν καρποὺς φέρειν μήτε γυναῖκας τέκνα τίκτειν γονεῦσιν ἐσικότα ἀλλὰ τέρατα (vgl. Hes. W. κ. Τ. 235) μήτε βοσκήματα κατὰ φύσιν γονὰς ποιεῖσθαι.

699. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-435

44
45
πρόνομα βοτά ( πρόβατα, Weidevieh) stehen im Gegensatz zu den ὀπισθονόμοι βόες Herod. IV 183). βοτὰ τοῖς (gesetzt für βρό- τατος), βοτὰ αὐτοῖς wie τῶν 836, Sieb. 179. Bergk vermutet πρόνομα δ᾽ ὀβρικάλοις.

700. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-436

46
47
πολύγονα: vgl. Εum. 945 μῆλά τ' εὐθενοῦντα Πάν ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ. - Das epische τελέθειν findet sich auch bei Pindar und Eur. Med. 1096.

701. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-437

48
49
Und allen Gewinn (Segen) mögen sie von Seite der Götter ernten." Ζη ἄλφοιεν (gesetzt für Zu λάθοιεν, Dindorf λάχοιεν) vgl.Hesych. ἄλφοι· εὕροι. Das epische Αλφάνειν kommt auch bei Euripides vor (Med. 297, Fragm. 326).

702-703. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-438

50
51
εὐφήμοις ἐπὶ κώμοις (80 Geel für Bouois): vgl. Hom. Hymn. ΙΙΙ 480 φέρειν ἐς δαῖτα θάλειαν καὶ χορὸν ἱμερόεντα καὶ ἐς φιλοκυδέα κῶμον εὐφροσύνην νυκτός τε καὶ ἤματος, Aristoph. Thesm. 104 τίνι δαιμόνων ὁ κώμος; 989 κώμοις φιλοχόροισι, Eur. Bakch. 1167 κὤμον εὐίου Θεοῦ, Zu solchen Festes- feiern der Götter sollen die Sänger ihr Lied ertönen lassen. μοῦσαν τίθεσθαι umschreibt wie ἀοιδὴν τίθεσθαι ein Verbum wie ᾄδειν · ( μέλπειν). Die Form θείατο wie 762, Pers. 454 ἐξοισοίατο.

704-705. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-439

52
53
,, Aus jungfräulichem Munde ströme saitenfroher Gesang." Mit ἁγνῶν vgl. Ag. 256 ἁγνᾷ δ' ἀταύρω- τος αὐδᾷ παιᾶνα φίλως ἐτίμα (nämlich Iphigenie). Der Dich- ter scheint an Jungfrauenchöre ( παρθένεια) τη denken. Vgl. Plut. Mor. 1136 F πολλὰ Δώρια παρθένεια Αλκμάνι καὶ Πινδάρῳ καὶ Σιμωνίδη καὶ Βακχυλίδῃ πεποίηται. Mit φιλοφόρμιγξ wird zum vorher er- wähnten Gesang die Musik hinzu- gefügt. Vgl. ἀναξιφόρμιγγες ὕμνοιPind. Οl. Ι 1, ποικιλοφόρμιγγος ἀοιδᾶς ebd. IV 2.

706-707. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-440

54
55
Dem Gesange des Gesamt- chors sind die Wünsche inbetreff der höchsten Güter vorbehalten. φυλάσσοι δ' εὖ τ' ἔταισι (für φ. τ' ἀτιμίας) . . κρατύνει: „,Den Volks- genossen möge die öffentliche Ge- walt, welche den Staat regiert, ihre Vorrechte sorgfältig wahren." Bergk vermutet φυλάσσοι ταπιτίμι ἀστοῖς. ἔταισι im Gegensatz τα ξένοισι (709) hiers. v. a. πολίταις. Vgl. zu 253. Der Gedanke (Schol. ἀμετακίνητοι εἶεν αὐτοῖς αἱ τιμαί) kennzeichnet den aristokratischen und konservativen Standpunkt des Dichters.

708. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-441

56
57
προμαθίς (für προμαθείς Hermann) ist gebildet wie der Frauenname Πρόμηθις Anth. Pal. XIII 27, 5. Als Fem. steht προ- μηθής Soph. Εl. 1078. — εὐκοινόμητις (nur hier), auf das Gemeinwohl wohl bedacht. Vgl. εὐφιλόπαις Ag. 722. ἂν

709. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-442

58
59
,,Den Fremden mögen sie ( οἱ ἄρχοντες ergänzt sich aus ἀρχά), ehe sie zu den Waffen greifen, in Vertragstreue ohne Blutvergießen rechtlichen Austrag von Streit- sachen gewähren." Vgl. Harpokr. σύμβολα· τὰς συνθήκας, ἃς ἀλλήλαις αἱ πόλεις θέμεναι τάττωσι τοῖς πολίταις ὥστε διδόναι καὶ λαμβάνειν τὰ δίκαια pacta con- venta) und die Ausdrücke αἱ ἀπὸ συμβόλων δίκαι, ἀπὸ συμβόλων δικάζειν, dazu die Bündnisformel Thuk. IV 118 δίκας τε διδόναι ὑμᾶς τε ἡμῖν καὶ ἡμᾶς ὑμῖν κατὰ τὰ πάτρια, τὰ ἀμφίλογα δίκη διαλύοντας ἄνευ πολέμου, Herod. VI 42. Diese Empfehlung vertragstreuen Ver- fahrens gegen andere Volksstämme steht der Verabscheuung blutigen Eroberungskrieges Ag. 463 ff, würdig zur Seite. Kruse erblickt darin eine Anspielung auf die kurz vor 01.80 seitens der Argiver erfolgte Rückgabe des Heiligtums Nemea an die Kleonäer. Doch finden sich ähnliche Gedanken schon Hes. W. u. T. 225 οἳ δὲ δίκας ξείνοισι καὶ ἐνδήμοισι διδοῦσιν ἐθείας καὶ μή τι παρεκβαίνουσι δικαίου, τοῖσι τέθηλε πόλις, λαοὶ δ᾽ ἀνθεῦσιν ἐν αὐτῇ κτέ. von

712. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg001-wecklein1902-com-ger1-443

60
61
Nach Porphyr. de abst. IV 22 erklärte der Philosoph Xeno- krates drei Gesetze des Triptolemos als noch fortbestehend in Eleusis: γονεῖς τιμᾶν, θεοὺς καρποῖς ἀγάλλειν, ζῷα μὴ σίνεσθαι und lautete ein Gesetz des Drakon also: θεσμὸς αἰώνιος τοῖς Ατθίδα νεμομένοις θεοὺς τιμᾶν καὶ ἥρωας ἐγχωρίους κτέ. Die drei Gebote der griechischen Pflichtenlehre legt bei Euripides Fragm. 853 ein Vater seinem Sohne dar: τρεῖς εἰσὶν ἀρεταὶ τὰς χρεών σ᾿ ἀσκεῖν, τέκνον, θεούς τε τιμᾶν τούς τε φύσαντας γονῆς νόμους τε κοινοὺς Ελλάδος· καὶ ταῦτα δρῶν κάλλιστον ἕξεις στέφανον εὐκλείας ἀεί. Das zweite Gebot κοινοὺς νόμους Ελλάδος τιμᾶν ist in 709 big 711 enthalten. οἳ γᾶν ἔχουσιν 8. v. a. πολισσούχους. — πατρῴαις um des Versmaßes willen für πατρίαις. δαφνηφόροις βουθύτοις von den Menschen, welche sich mit Lorbeer bekränzen und Stiere schlachten, übertragen. Der Ausdruck kann an die Feste Δαφνηφόρια und Βουφόνια erinnern.