Ut de clementia scriberem, Nero Caesar, una me vox tua maxime compulit: quam ego non sine admiratione et quum diceretur audisse memini, et deinde aliis narrasse. Vocem generosam, magni animi, magnae lenitatis, quae non composita, nec alienis auribus data subito crepuit, et bonitatem tuam cum fortuna tua litigantem in medium adduxit. Animadversurus in latrones duos Burrus praefectus tuus, vir egregius, et tibi principi notus, exigebat a te, scriberes in quos, et ex qua causa animadverti velles. Hoc saepe dilatum ut aliquando fieret instabat. Invitus invito quum chartam protulisset, traderetque, exclamasti, Vellem nescirem literas. O dignam vocem quam audirent omnes gentes quae romanum imperium colunt, quaeque iuxta iacent dubiae libertatis, quaeque se contra viribus aut animis attollunt. O vocem in concionem omnium mortalium mittendam, in cuius verba principes regesque iuramentum faciant. O vocem publica generis humani innocentia dignam, cui redderetur antiquum illud saeculum. Nunc profecto consentire decebat ad aequum bonumque expulsa alieni cupiditate, ex qua omne animi malum oritur: pictatem, integritatem cum fide ac modestia surgere, et vitia diuturno abusa regno, tandem felici ac puro saeculo dare locum. Prooemium est non longe discrepans a prooemio libri superioris, non quo adhortetur Neronem ut clementiam discat, sed ut sui similis esse pergat. Idque laudantis specie magis quam praecipientis: qua ratione demulcendi sunt principes, quorum aures veritati delicatae, acriorem diciplinam non ferunt. Est autem hic liber, quod Erasmo quoque visum 139 est, partim concisus, partim mutilus: ut non facile quis credat sic compositum a Seneca, ut nunc in manibus habetur. Neque tamen pessime nobiscum actum est, quod saltem ad nos qualiscunque pervenit. Videtur autem longe aliud fuisse propositum Senecae in hoc libro quam in priori. Nam quum illum accommodaret ad sensum popularem, hunc Stoicorum paradoxis et scholasticis argutiis totum aspersit.

Una me vox tua] Huius rei autor est Tranquillus, hoc tantum a Seneca differens, quod admonitum scribit, ut de supplicio cuiusdam capite damnati ex more subscriberet.

Quae non composita] Id est ad ostentationem aut simulatonem artificio conficta: quod orationes arte compositae, fere captiosae sint et ad fallendum praeparatae, sicut contra veritatis simplex oratio dicitur. Salustius in Iugurtha: Non sunt composita verba mea, parum id facio.

Alienis auribus data subito] Id est in gratiam audientium prolata, sic ut nil aliud quam aures deleniret. C. Trebonius Epist. Ciceronis libro XII.: Noli putare, mi Cicero, me hoc auribus tuis dare. Quasi diceret vocem hanc Neronis ex alto animo profectam, et intimo affectu.

Burrus praefectus tuus] Hic est Afranius Burrus, cuius Tacitus et Tranquillus meminerunt, imperatoriae iuventae cum Seneca moderator primo illo quinquennio, quo adeo egregium principem Nero praestitit. Cui postea Nero remedium ad fauces pollicitus, toxicum misit, quo scilicet facilius sine tali teste et arbitro insaniret. Vir prorsus et militaribus factis, et iustitia insignis.

Praefectus tuus] Praefectum praetorio intelligit: quae dignitas Romae sub Caesaribus erat primaria: quod ipsum comprobant iurisconsulti Aurelius et Pomponius: quorum ille instar magistri equitum praefectum praetorio esse scribit, hic officium eius tale fere esse tradit, quale tribuni Celerum apud reges, apud dictatores magistri equitum. Erat autem magister equitum secundae potestatis, si dictator adesset: illo absente, primae: ut docet Plutarchus in Antonio. Haec sententia Andreae Alciato Mediolanensi non placet, quia refragatur constitutioni quae est sub tit. de praefect. praetorio sive urbis, lib. XII. C. quae praefectum praetorio aequat dignitate magistris equitum ac peditum: quo argumento colligit discretos fuisse magistratus. Id vero quale sit, dispiciamus. Primum putat, regnante Romulo, eum qui praeerat praetorio, solitum etiam in bella prodire, dictumque magistrum equitum. Hic velim edisserat nobis quis ille fuerit magister equitum, qui praeerat cohortibus praetorianis circa palatium Romuli: quem ne ipse quidem Romulus, ut arbitror, noverat. Omnes enim consentiunt vocatum fuisse, non magistrum equitum, sed tribunum Celerum: et eos ipsos Celeres, 140 prout res postularet, nunc equis, nunc pedibus bellare solitos. Subiicit paulopost, ubi Romanorum opes creverunt, distincta fuisse officia: ut praefectus praetorio excubias ageret ad tuendam principis salutem, magister equitum contra hostes imperium tueretur. Hic bis terque lapsus est Alciatus. Nam fingit fuisse magisterium equitum, singularem aliquem magistratum: quum illo saeculo magistri equitum promiscue vocarentur, qui provincias cum exercitu regerent. Qua ratione dixit Ammianus Marcellinus libro XXI. magistrum peditum, et Aelius Spartianus magistrantem exercitum, pro regentem. Et si constitutionem illam errori suo praetendit, animadvertat in rubrica, ad quam constitutio referenda est, non magistrum equitum, sed magistros militum et peditum legi, ac si dicas praefectos exercituum, sive illi proconsules sint, sive praetores, seu quocunque alio: nomine vocentur. Ad haec respondeat quae volet Alciatus, modo ne sub Albutii persona scurriliter ludat. Nunc quae de praefecto praetorii ad hunc locum pertinent, expediamus. Magistratus fuit summus, ut dictum est, sed a parvis initiis ad tantum fastigium productus. Tradit Suetonius Augustum certum numerum ex copiis militaribus partim in urbis, partim in sui custodiam allegisse. Et illos quidem in scriptoribus observavi vocari urbanos milites, hos praetorianos. Tacitus libro XVIII.: Sedecim praetoriae, quatuor urbanae cohortes scribebantur, queis singula millia inessent. Libro XVII.: Addit epistolas Fabius Valens nomine germanici exercitus ad praetorias et urbanas cohortes, de viribus partium magnificas et concordiam offerentes. Eodem libro: Tum legiones classesque, et quod raro, praetorianus urbanusque miles in aciem deducti. Tranquillus in Augusto: Legavit praetorianis militibus singula millia nummorum, cohortibus urbanis quingenos, legionariis trecenos nummos. Quamobrem nescio an probe verterit Politianus praefecti cohortibus urbanis, pro eo quod Herodianus dixit ἐνάρχοντος τῶν στρατοπεδῶν, quum de Plautiano loqueretur; et alibi, urbanas cohortes, quod Herodianus dixerat τοῦς ἐν τῇ Ῥώμῃ στρατιώτας, quum satis constet de praetorianis dictum. Iam praetorianae cohortes dispersae per hospitia vagabantur, donec castra quibus continerentur, ad urbem Tiberius constituit: quae castra praetoria vocantur ab Herodiano libro IV. simpliciter τὰ βασίλεια. In iis castris signa habebant, sed singulae cohortes per vices excubabant, ac stationem habebant in palatio. Tranquillus in Othone: Tulerat animus, post adoptionem statim castra occupare, coenantemque in palatio Galbam aggredi: sed obstitit respectus cohortis quae tunc excubabat, ne oneraretur invidia, quod eiusdem statione et Caius 141 fuerat occisus, et desertus Nero. Libro III. Herodiani Plautianus praefectus praetorio tribunum sic alloquitur: Intrare tibi in cubiculum ubi somnum capiunt soli nempe licet, redeunte vice nocturnae custodiae etc. Libro IV.: Simul imperat militibus palatii custodibus, ut se in castra deducerent. Libro V.: At illi animis rumore illo exulceratis indignabundi, neque solitam custodiam miserunt Antonino, et inclusi castris videre Alexandrum velle in templo ipso dictitabant. Cohortibus duos praefectos creavit Augustus. Sic enim interpretor apud Dionem δύω ἐπάρχους τῶν δορυφόρων: quoniam Suidas pro eodem nunc ἔπαρχον τῶν δορυφόρων, nunc ἔπαρχον τῶν πραιτωριάνων ponit. Herodianus libro V.: σωματοφύλακες καὶ δορυφόροι οὓς δὴ πραιτωριανοὺς καλοῦσιν, id est corporis custodes et hastati, quos praetorianos vocant. Hoc tamen perpetuum non fuit: quia pro temporis ac rerum varietate, nunc unum fuisse, nunc duos praefectos legimus. Nam et Commodus post eaedem Perennii duobus commisit praefecturam, quo in partes dissectam, imbecilliorem contra principem redderet. Et multi imperatores quum exercitum in hostem educerent, alterum ex praefectis praetorio secum habebant, alterum in urbe relinquebant: quum in urbe starent, uno contenti. Hoc etiam silentio transmittendum non est, equites romanos assumptos ex more fuisse in eam dignitatem, nec ante senatori delatam, quam Titus in se reciperet, patre Vespasiano imperante. Autor Plinius maior, et Tranquillus. Verum si Cornelio Tacito credimus, Arretinus Clemens ante eo officio functus fuerat, favore Mutiani, senatorii vir ordinis, et domui Vespasiani per affinitatem innexus. Histor. libro XX. Quin et id quod de Tito scribunt Plinius et Tranquillus videtur Aelius Spar- tianus ignorasse, qui in Alexandro ad hunc modum tradit: Praefectis praetorio senatoriam addidit dignitatem, ut viri clarissimi et essent et dicerentur: quod antea vel rarum fuerat, vel omnino non fuerat, eousque ut si quis imperatorem successorem praefectum praetorio dare vellet, laticlaviam eidem per libertum submitteret. Alexander autem ideo senatores esse voluit praefectos praetorio, ne quis non senator de romano senatore iudicaret. Addendum postremo et illud ex Iulio Capitolino, Caesares praefectis suis osculum dare solitos honoris causa. Eo paulatim pervenerat potestas, militaris primum, deinde res civiles amplexa, quas libera iurisdictione et sine provocatione administrabat, ut uon dubitaverint plerique ex eo gradu adspirare ad imperium, et Philippo etiam successerit. Hoc etiam argumento eius officii magnitudinem coniicere possumus, quod quum Gordianus nepos summa omnia in Misitheum socerum deferre vellet, tantum non imperii participem, nihil 142 habuit praefectura maius. Nostris hominibus non aliter possum repraesentare, quam si quis Constabularii officium cum Cancellariatu iungat. Haec pluribus quam statueram.

In cuius verba principes iuramentum faciant] Id est, in cuius verba consentiant, et quasi iureiurando conspirent, Nerone scilicet verba praeeunte, ipsis autem in verba concepta iurantibus. Sic Acron et Porphyrio accipiunt illud Horatii in Epodis: Huius etiam loquutionis significationem evidenter ostendit Livius libro VII.: Et super lectum stans ferro intento, nisi in quae ipse concepisset verba, iuraret, se patris eius accusandi causa concilium plebis nunquam habiturum, se eum extemplo transfixurum minatur. Is autem qui alteri verba concipit, dicitur in verba adigere. Ibidem Livius, Pavidus, inquit, tribunus adiurat in quae adactus est verba. Gellius libro XVI.: Quum delectus antiquitus fieret, et milites scriberentur, in iusiurandum eos tribunus militaris adigebat in haec verba. Tacitus: Imminere Narbonensi provinciae in verba Vitellii adactae etc. Eadem ratione dicitur iurare in nomen principis, et iurare in leges.

Cui redderetur antiquum illud saeculum] Quod illo saeculo aureo, suopte ingenio adeo probe viverent homines, ut nihil legibus opus haberent, ut post Hesiodum omnes fere poetae canunt. Hinc pro moribus principum nunc aurea vocant saecula, nunc ferrea Vergilius: Item: Et libro VI. Aeneidos: Carmen refertur a Suetonio in Tiberium iactatum: