C. Valeri Flacci Argonauticon Liber Quartus.
1
1
Atque ea non oculis divum pater amplius aequis
1
sustinuit, natique pios miseratus amores
Iunonem
1
ardenti trepidam gravis increpat ira:
'ut nova nunc tacito se
2
pectore gaudia tollunt:
5
haeret inops solisque furit Tirynthius oris,
5
at comite immemores Minyae facilesque relicto
alta tenent. sic Iuno ducem fovet anxia curis
Aesonium, sic arma viro
3
sociosque ministrat.
iam quibus incertam bellis Scythicaeque paventem
10
gentis opes, quanta trepidam formidine cernam.
10
tum precibus, tum me lacrimis et supplice dextra
adtemptare veto; rerum mihi firma potestas.
i, Furias Veneremque move; dabit impia poenas
virgo, nec Aeetae gemitus patiemur inultos.'
15
dixit et arcano redolentem nectare rorem,
15
quem penes alta quies liquidique potentia somni,
detulit inque vagi libavit tempora nati.
ille graves oculos et Hylan resonantia semper
ora ferens, ut nulla deum superare potestas,
20
procumbit. tandem fessis pax
4
reddita silvis,
20
fluminaque et vacuis auditae montibus aurae.
Ecce puer summa se tollere visus ab unda
frondibus in croceis et iniquae munere Nymphae
stansque super carum talis caput edere voces:
25
'quid, pater, in vanos absumis
5
tempora questus?
25
hoc nemus ac
6
fatis mihi iam domus improba quo me
Nympha rapit saevae monitu lunonis, in amnes.
7
nunc Iovis accessus et iam mihi limina
8
caeli
conciliat iungitque toros
9
et fontis honores.
30
o dolor, o dulces quas gessimus ante pharetrae.
10
30
iam socii laetis rapuerunt vincula ventis,
hortator postquam furiis et voce nefanda
impulit Oenides. verum cum gente domoque
ista luet saevaeque aderunt tua numina matri.
35
surge age et in duris haut umquam defice; caelo
35
mox aderis teque astra ferent; tu semper amoris
sis memor et cari comitis ne abscedat imago.'
talibus orantem dictis visuque fruentem
11
ille ultro petit et vacuis amplexibus instat
40
languentisque movet frustra conamina dextrae:
40
corpus hebet somno refugaque eluditur umbra.
tum lacrimis, tum voce sequi, tum rumpere questus,
cum sopor et vano spes maesta resolvitur actu.
fluctus ab undisoni ceu forte crepidine saxi
45
cum rapit halcyonis miserae fetumque laremque,
45
it super aegra parens queriturque
12
tumentibus undis
certa sequi, quocumque ferant, audetque pavetque,
icta fatiscit aquis done domus haustaque fluctu est;
illa dolens vocem dedit et se sustulit alis:
50
haut aliter somni maestus labor. exilit amens
13
50
effusisque genas lacrimis rigat. 'ibimus' inquit,
'solus et hos montes desertaque lustra tenebis,
14
care puer, nec res ultra mirabere nostras.'
haec fatus relegitque vias et
15
vallibus exit
55
incertus, quid Iuno ferat, quas apparet iras.
55
nec minus et socios cernit procul aequore ferri
praecipites tacitumque pudet potuisse relinqui.
58
Iamque iter ad Teucros atque hospita moenia Troiae
flexerat Iliaci repetens promissa tyranni,
60
cum maesto Latona simul Dianaque vultu
60
ante Iovem stetit et supplex sic fatur Apollo:
'in quem alium Alciden, in quae iam tempora differs
Caucaseum, rex magne, senem? nullumne malorum
finem adeo poenaeque dabis? te cuncta precatur
16
65
gens hominum atque ipsi iam te, pater optime,
17
montes
65
fessaque cum silvis orant iuga. sat tibi furtum
ignis et aetheriae defensa silentia mensae.'
dixit ubi,
18
e scopulis media inter pabula diri
vulturis ipse etiam gemitu maestaque fatigat
70
voce Iovem saevis relevans ambusta pruinis
70
lumina; congeminant amnes rupesque fragorem
Caucaseae; stupet ipse dei clamoribus ales.
tunc etiam superas Acheronte auditus
19
ad arces
Iapetus; gravis orantem procul arcet Erinys
75
respiciens celsi legem Iovis. ille dearum
75
fletibus et magno Phoebi commotus honore
velocem roseis demittit nubibus Irim.
'i, Phrygas Alcides et Troiae differat arma;
nunc' ait 'eripiat dirae Titana volucri.'
80
diva volat defertque
20
viro celeranda parentis
80
imperia atque alacrem laetis hortatibus implet.
Iam Minyae mediis clarae per sidera noctis
fluctibus intulerant placido cava lintea cursu
multaque deserto memores super Hercule volvunt.
85
Thracius at summa sociis e puppe sacerdos
21
85
fata deum et miserae solans incommoda vitae
22
securum numeris agit et medicabile carmen;
quod simul adsumpta pulsum fide, luctus et irae
et labor et dulces cedunt e pectore nati.
90
Interea magni iam iam subeuntibus astris
90
Oceani genitale caput Titania frenis
antra sonant; Sol auricomis cingentibus
23
Horis
multifidum iubar et bisseno sidere textam
loricam induitur; ligat hanc qui nubila contra
95
balteus undantem variat mortalibus arcum.
95
inde super terras et eoi cornua montis
emicuit traxitque diem candentibus undis,
et Minyas viso liquerunt flamina Phoebo.
Proxima Bebrycii panduntur litora regni,
100
pingue solum et duris regio non invida tauris.
100
rex Amycus; regis fatis et nurnine freti
non muris cinxere domos, non foedera legum
ulla colunt placidas aut iura tenentia mentes.
quales Aetnaeis rabidi
24
Cyclopes in antris
105
nocte
25
sub hiberna servant freta, sicubi saevis
105
advectet ratis acta notis tibi pabula dira
et miseras, Polypheme, dapes: sic undique in omnes
prospiciunt cursantque
26
vias, qui corpora regi
capta trahant. ea Neptuno trux ipse parenti
110
sacrifici pro rupe iugi media aequora supra
110
torquet agens. sin
27
forma viris praestantior adsit,
tum legere arma iubet sumptisque occurrere contra
caestibus; haec miseri
28
sors est aequissima leti.
huc ubi devectam Neptunus gurgite puppem
115
sensit et extremum nati prospexit in oras
115
et quondam laetos domini certamine campos,
29
ingemit ac tales evolvit pectore questus:
'infelix imas quondam mihi rapta sub undas
nec potius magno Melie tum mixta Tonanti,
120
usque adeone meam quacumque ab origine prolem
120
tristia fata manent? sic te olim pergere sensi,
Iuppiter, iniustae quando mihi virginis armis
concidit infelix et nunc chaos implet Orion.
nec tibi nunc virtus aut det
30
fiducia nostri,
125
nate, animos opibusque ultra ne
31
crede paternis.
125
iam iam aliae
32
vires maioraque sanguine nostro
vincunt fata Iovis, potior cui cura suorum est.
atque ideo neque ego hanc tumidis
33
avertere ventis
temptavi tenuive ratem, nec iam mora morti
130
hinc erit ulla tuae. reges preme, dure,
34
secundos.'
130
abstulit inde oculos, natumque et tristia linquens
35
proelia sanguineo terras pater alluit aestu.
133
Principio fluvios gentemque et litora ductor
explorare iubet, paulumque egressus Echion
135
invenit obscura gemitus in valle trahentem
135
clam iuvenem et caesi maerentem nomen amici.
ille virum ut contra venientem umbrataque vidit
tempora Parrhasio patris de more galero
paciferaeque manu nequiquam insignia virgae,
140
'heu fuge', ait 'certo, quicumque es, perdite, passu,
140
dum datur.' obstipuit visu Nonacria proles,
quid ferat admirans. postquam remeare monentem
ocius et dictis perstantem cernit in isdem,
abripit et sociis, quae sint ea, promere cogit.
145
ille manum tendens 'non haec' ait 'hospita
36
vobis
145
terra, viri, non hic ullos reverentia ritus
pectora; mors habitat saevaeque hoc litore pugnae.
iam veniet diros Amycus qui tollere caestus
imperet et
37
vasto qui vertice nubila pulset.
150
talis in advectos Neptuni credita proles
150
aeternum furit atque aequae virtutis egentes
ceu superum segnes ad iniqua altaria tauros
constituit, tandem ut misero lavet arma cerebro.
consulite atque fugae medium ne temnite tempus.
155
namque isti frustra quisquam concurrere
38
monstro
155
audeat; et quaenam talem vidisse voluptas?'
ductor ad haec 'Bebryxne venis diversaque regi
corda gerens
39
(melior vulgi nam saepe voluntas),
hostis an externis fato delatus ab oris?
160
et tua cur Amycus caestu nondum obruit ora?'
160
'nomen' ait 'praedulce mihi †nomenque†
40
secutus
Otreos unanimi. decus ille et laeta suorum
gloria nec vestros comes aspernandus in actus,
Hesionam et Phrygiae peteret cum gaudia nuptae,
165
hic Amycum contra iussus stetit atque ego palmas
165
implicui; sed prima procul vixdum ora levantis
fulminea
41
frontem dextra disiectaque fudit
lumina. me numquam leto dignatus et armis,
sed lacrimis potius luctuque absumor
42
inerti.
170
spes tamen, his fando
43
si nuntius extitit oris
170
et Mariandynum patrias penetravit ad urbes,
unde genus fraterque viro — sed et ille quierit
oro
44
nec vanis cladem Lycus augeat armis.'
Haec ubi non ulla iuvenes
45
formidine moti
175
accipiunt, videt et dura sic pergere mente,
46
175
terga sequi properosque iubet coniungere gressus.
litore in extremo spelunca apparuit ingens,
arboribus super et dorso contecta minanti,
non quae dona deum, non quae trahat aetheris ignem,
180
infelix domus et sonitu tremibunda
47
profundi.
180
at varii pro rupe metus: hic
48
trunca rotatis
bracchia rapta viris strictoque immortua caestu,
ossaque taetra situ et capitum
49
maestissimus ordo.
respicias quibus adverso sub vulnere nulla
185
iam facies nec nomen erat; media ipsius arma
185
sacra metu
50
51
magnique aris imposta parentis.
hospitis hic primum monitus rediere Dymantis,
52
et
53
pavor et monstri subiit absentis imago,
atque oculos cuncti inter se tenuere silentes,
190
done sidereo Pollux interritus ore
190
'te tamen, hac quicumque es' ait 'formidine, faxo
54
iam tua silva ferat, modo sint tibi sanguis et artus.'
omnibus idem animus forti decernere pugna,
exoptantque virum contraque
55
occurrere poscunt.
195
qualiter ignotis spumantem funditus amnem
56
195
pandit iter, mox omne pecus formidine pulsa
pone subit iamque et mediis praecedit ab undis.
199
At procul e silvis sese gregibusque ferebat
200
saevos in antra gigans. quem nec
58
sua turba tuendo
200
it taciti secura metus. mortalia nusquam
signa manent; instar scopuli, qui montibus altis
summus abit longeque iugo stat solus ab omni.
devolat inde furens, nec quo via curve profecti
205
nec genus ante rogat, sed tali protonat ira:
205
'incipite, o
59
iuvenes. etenim fiducia, credo,
huc tulit auditas et sponte lacessitis oras.
sin errore viae necdum mens gnara
60
locorum,
Neptuni domus haec,
61
egomet Neptunia proles.
210
hie mihi lex caestus
62
adversaque tollere contra
210
bracchia. sic ingens Asiae plaga quique per arcton
dexter et in laevum pontus iacet haec mea visit
hospitia; hoc cuncti remeant certamine reges.
63
iam pridem caestus resides et frigida raris
215
dentibus aret humus. quis
64
mecum foedera iunget?
215
prima manu cui dona fero?
65
mox omnibus idem
ibit honos. fuga sub terras, fuga nulla per auras.
nec lacrimae (ne ferte
66
preces) superive vocati
pectora nostra movent; aliis rex Iuppiter oris.
220
faxo Bebrycium nequeat transcendere puppis
220
ulla fretum et ponto volitet Symplegas inani.'
Talia dicta dabat, cum protinus asper Iason
et simul Aeacidae
67
simul et Calydonis alumni
Nelidesque Idasque prior quae maxima surgunt
225
nomina; sed nudo steterat iam pectore Pollux.
225
tum
68
pavor et gelidus defixit Castora sanguis.
nam nec ad Elei pugnam videt ora parentis,
nec sonat Oebalius caveae favor aut iuga nota
Taygeti, lavitur
69
patrios ubi victor ad amnes,
230
nec pretium sonipes aut sacrae taurus harenae,
230
praemia sed manes reclusaque ianua leti.
illum Amycus nec fronte trucem
70
nec mole tremendum
vixdum etiam primae spargentem signa iuventae
ore renidenti lustrans obit et fremit ausum,
235
sanguineosque rotat furiis ardentibus orbes.
235
non aliter iam regna poli, iam capta Typhoeus
astra ferens Bacchum ante acies primamque deorum
71
pallada et oppositos doluit sibi virginis angues.
sic adeo insequitur rabidoque ita murmure terret:
240
'quisquis es, infelix celera puer; haut tibi pulchrae
240
manserit hoc ultra frontis
72
decus orave matri
nota feres. tune a sociis electus
73
iniquis?
tune
74
Amyci moriere manu?' nec plura moratus
ingentes umeros spatiosaque pectoris ossa
245
protulit horrendosque toris informibus artus.
245
deficiunt visu Minyae,
75
miratur et ipse
Tyndarides; redit Alcidae iam sera cupido
et vocuo maestos
76
lustrarunt lumine montes.
at satus aequoreo fatur tunc talia rege:
250
'aspice et haec crudis durata volumina tauris;
250
nec peto
77
sortis opem, sed quos potes indue caestus.'
252
Dixit et urgentis per sera
78
piacula fati
nescius extremum hoc armis innectere palmas
dat famulis, dat et inde Lacon. odia aspera surgunt
255
ignotis prius atque incensa mente feruntur
79
255
in medium sanguis Iovis et Neptunia proles.
hinc illinc dubiis intenta silentia votis,
et pater orantis caesorum Tartarus umbras
nube cava tandem ad meritae spectacula pugnae
80
260
emittit; summi nigrescunt culmina montis.
260
continuo Bebryx, Maleae velut arce fragosae
81
turbo rapax, vix ora virum, vix tollere passus
bracchia torrenti praeceps agit undique nimbo
cursibus involvens, totaque immanis harena
265
insequitur. vigil ille metu cum pectore et armis
265
huc alternus et hue, semper cervice reducta,
semper et in digitis et summi pulvere campi,
proiectusque
82
redit. spumanti qualis in alto
Pliade capta ratis, trepidi
83
quam sola magistri
270
cura tenet, rabidum
84
ventis certantibus aequor
270
intemerata secat, Pollux sic providus ictus
servat et Oebalia dubium caput eripit
85
arte.
ut deinde urgentes effudit nubibus iras
ardoremque viri, paulatim insurgere fesso
86
275
integer
87
et summos manibus deducere caestus.
275
ille dies aegros Amyci sudoribus artus
primus et arenti cunctantem vidit hiatu,
nec sua defessum noscunt loca nec sua regem
agmina. respirant ambo paulumque reponunt
280
bracchia, ceu Lapithas aut Paeonas
88
aequore in ipso
280
cum
89
refovet fixaque silet Gradivus in hasta.
vix steterant,
90
et iam ecce ruunt inflictaque late
terga sonant; nova vis iterum, nova corpora surgunt.
hunc pudor, hunc noto iam spes audentior hoste
285
instimulat.
91
fumant crebro praecordia pulsu;
285
avia responsant gemitu iuga: pervigil ut cum
artificum notat Aetna manus
92
et fulmina Cyclops
prosubigit, pulsis strepitant incudibus urbes.
emicat hie dextramque parat dextramque minatur
290
Tyndarides; redit huc oculis et pondere Bebryx
290
sic ratus, ille autem celeri rapit ora sinistra.
conclamant socii et subitas dant gaudia voces.
ilium insperata turbatum fraude furentemque
Oebalides prima refugit dum detonet ira,
295
territus ipse etiam atque ingentis conscius ausi.
295
saevit inops Amycus nullo discrimine sese
praecipitans
93
avidusque viri (respectat ovantes
quippe procul Minyas); tune caestu elatus
94
utroque
inruit. hos inter Pollux subit et trucis
95
ultro
300
advolat ora viri: nec spes effecta,
96
sed ambae
300
in pectus
97
cecidere manus. hoc saevior ille
ecce iterum vacuas agit inconsulta per auras
bracchia. sentit enim
98
Pollux rationis egentem...
dat genibus iunctis latus effusumque secutus
99
305
baud revocare gradum patitur, turbatque premitque
305
ancipitem crebros et liber congerit ictus
desuper averso; sonat omni
100
vulnere vertex
inclinis ceditque malis.
101
iam tempora manant
sanguineaeque
102
latent aures, vitalia done
310
vincula, qua primo cervix committitur artu,
310
solvit dextra gravis. labentem propulit heros
ac super insistens 'Pollux ego missus Amyclis
et love natus' ait; 'nomen mirantibus umbris
hoc referes: sic et memori noscere sepulchro.'
315
315
Bebrycas extemplo spargit fuga; nullus adempti
315
regis amor; montem celeres silvamque capessunt.
haec sors, haec Amycum tandem manus arcuit
103
ausis
effera servantem Ponti loca vimque iuventae
continuam et magni sperantem tempora patris.
320
tenditur ille ingens hominum pavor arvaque late
320
occupat, annosi veluti si decidat olim
pars Erycis vel totus Athos; qua mole iacentis
104
ipse etiam expleri victor nequit oraque longo
comminus optutu mirans tenet. at manus omnis
325
heroum densis certatim amplexibus urgent,
325
armaque ferre iuvat fessasque
105
attollere palmas.
'salve vera Iovis, vera o Iovis' undique 'proles'
ingeminant, 'o magnanimis memoranda palaestris
Taygeta et primi felix labor ille magistri.'
330
dumque ea dicta ferunt, tenues tamen ire cruores
330
siderea de fronte vident; nec sanguine Pollux
territus averso siccabat vulnera caestu.
illius excelsum ramis caput armaque Castor
implicat et viridi conectit tempora lauro
335
respiciensque ratem 'patriis' ait 'has precor oris,
335
diva, refer frondes cumque hac freta
106
curre corona.'
dixerat. hinc valida caedunt armenta bipenni
perfusique
107
sacro placati gurgitis amne
graminea sternuntur humo; tunc liba dapesque
340
frondibus
108
adcumulant; exsortia terga Laconi
340
praecipiunt pecudum. toto mox tempore mensae
laetus ovat nunc laude virum nunc vatis honoro
carmine, victori geminans cratera parenti.
Iamque dies auraeque vocant, rursusque capessunt
345
aequora, qua rigidos eructat Bosporos amnes.
345
illos, Nile, tuis
109
nondum dea gentibus
transierat fluctus, unde haec data nomina ponto.
tum pius Oeagri claro de sanguine vates,
admonita genetrice, refert casusque locorum
350
Inachidosque vias pelagusque emensa iuvencae
350
exilia intentisque canit: 'videre priores
saepe Iovem in
110
terras Argivaque regna Pelasgum
virginis Iasiae blandos descendere ad ignes.
sentit Iuno dolos curaque accensa iugali
355
aethere desiluit; dominam Lyrceia tellus
355
antraque deprensae tremuerunt conscia culpae.
tum trepida Inachiae
111
paelex subit ora iuvencae
sponte dei; plausu fovet hanc et pectora mulcet
Iuno renidenti
112
cohibens suspiria vultu.
360
mox ita adorta Iovem: "da quam modo ditibus Argis
360
campus alit primae referentem cornua Phoebes
indomitamque bovem, da carae
113
munera nuptae.
ipsa ego dilectae pecudi iam pascua digna
praecipuosque legam fontes." qua fraude negaret
365
aut quos inventus finxisset Iuppiter astus?
114
365
muneris illa potens custodem protinus Argum
adiungit; custos Argus placet, inscia somni
lumina non aliter toto cui vertice, quam si
Lyda nurus sparso telas maculaverit ostro.
370
Argus et in scopulos et monstris horrida lustra
370
ignotas iubet ire vias heu multa morantem
conantemque preces inclusaque pectore verba.
ultima tum patriae cedens dedit oscula ripae;
flevit Amymone, flerunt Messeides
115
undae,
375
flevit et effusis revocans Hyperia lacertis.
375
illa ubi vel fessi tremerent erroribus artus
vel rueret summo iam frigidus aethere vesper,
heu quotiens saxo posuit latus, aut ubi longa
aegra siti, quos ore lacus, quae pabula carpsit,
116
380
verbere candentes quotiens exhorruit armos.
380
quin et ab excelso meditantem vertice saltus
audentemque mori valles citus egit in imas
Argus et arbitrio durus servavit erili,
cum subito Arcadio sonuit cava fistula ritu
385
imperiumque patris celerans Cyllcnius ales
385
advenit et leni modulatur carmen avena
117
'quo'que ait 'hinc diversus abis? heus respice cantus.'
118
haud procul insectans Argum languentia
119
lumina cuncta notat dulcesque sequentia somnos,
390
et celerem mediis in cantibus exigit harpen.
390
iamque refecta Iovi paulatim in imagine prisca
ibat
120
agris Io victrix lunonis et ecce
cum facibus spirisque et Tartareo ululatu
Tisiphonen videt: ac primo vestigia visu
395
figit
121
et in miserae rursus bovis ora recurrit,
395
nec qua valle memor nec quo se
122
vertice sistat.
Inachias errore etiam defertur ad undas
qualis et a prima quantum mutata iuvenca:
nec pater aut trepidae temptant accedere nymphae.
400
ergo iterum silvas, iterum petit invia retro
400
ceu Styga dilectum
123
fugiens caput; inde per urbes
raptatur
124
Graias atque ardua flumina ripis,
oblato donec paulum cunctata profundo
incidit: absistunt fluctus et gnara
125
futuri
405
dant pavida
126
alta viam; celsis procul ipsa refulget
405
cornibus ac summa palearia
127
sustinet unda.
ast Erebi
128
virgo ditem volat aethere Memphin
praecipere et Pharia venientem pellere terra.
contra Nilus adest et toto gurgite torrens
410
Tisiphonen agit atque imis inlidit harenis
410
Ditis opem ac saevi clamantem numina regni.
apparent sparsaeque faces disiectaque longe
verbera et abruptis excussi crinibus hydri.
nec Iovis interea cessat manus. intonat alto
415
insurgens caelo genitor curamque fatetur,
415
atque ipsa imperium Iuno pavet. haec procul
spectat ab arce Phari
129
iam divis addita iamque
aspide cincta
130
comas et ovanti persona sistro.
Bosporon hine veteres errantis nomine divae
420
vulgavere. iuvet nostros
131
nunc ipsa labores
420
immissisque ratem sua per freta provehat euris.'
132
422
Dixerat, et placidi tendebant carbasa venti.
postera non cassae Minyis Aurora retexit
noctis iter; nova cuncta vident Thyneaque iuxta
425
litora fatidici poenis horrentia Phinei,
425
dura deum summo quem sors
133
urgebat in aevo.
quippe neque extorrem tantum nee lucis egentem
insuper Harpyiae Typhoides,
134
ira Tonantis,
depopulant ipsoque dapes praedantur ab ore.
430
talia prodigia et tales pro crimine poenas
430
perpetitur. spes una seni, quod pellere saevam
quondam fata luem dederant Aquilone creatis.
ergo ubi iam Minyas certamque accedere
135
Phineus
sentit opem, primas baculo defertur ad
136
undas
435
vestigatque ratem atque oculos attollit inanes.
435
tune tenuem spirans animam 'salve o mihi longum
exspectata manus nostrisque' ait 'agnita votis.
137
novimus et divis geniti quibus et via
138
iussos
quae ferat ac
139
vestri rebar sic tempora cursus
440
proxima quaeque legens,
140
quantum Vulcania Lemnos
440
traxerit, infelix tulerit quae Cyzicus arma.
sensi et
141
Bebrycio supremam in litore pugnam
iam propior iamque hoc animam solamine
142
mulcens.
non ego nunc, magno quod cretus Agenore Phineus,
445
aut memorem, mea quod vates insedit Apollo
445
pectora; praesentis potius miserescite fati.
nec mihi diversis erratum casibus orbem
amissas aut flere domos aut dulcia tempus
lumina; consuetis serum
143
est ex ordine fatis
450
ingemere. Harpyiae semper mea pabula servant,
450
fallere quas nusquam
144
misero locus: ilicet omnes
deveniunt niger intorto ceu turbine nimbus,
145
iamque alis procul et sonitu mihi nota Celaeno;
diripiunt verruntque dapes foedataque turbant
455
pocula, saevit odor surgitque miserrima pugna,
455
parque mihi monstrisque fames. sprevere quod omnes
pollueruntque manu quodque unguibus excidit atris
146
has mihi fert in luce moras. nec rumpere fata
morte licet; trahitur victu crudelis egestas.
460
sed vos o
147
servate precor, praedicta deorum
460
si non falsa mihi, vos finem imponite poenis.
nempe adsunt, qui monstra fugent, Aquilonia proles
non externa
148
mihi; nam rex ego divitis Hebri
iunctaque vestra meo quondam Cleopatra cubili.'
149
465
Nomen ad Actaeae
150
Calais Zetesque sororis
465
prosiliunt, Zetesque prior 'quem cernimus?' inquit.
'tune ille Odrysiae Phineus rex inclitus orae?
tu Phoebi comes et nostro dilecte parenti?
o ubi nunc regni generisque
151
ubi gloria? quam te
470
exedit labor et miseris festina senectus.
470
quin age, mitte preces; namque est tibi nostra voluntas,
si non ira deum vel si placabilis urget.'
152
sustulit hic geminas Phineus ad sidera palmas
'te'que ait, 'invisum quae nunc premis, ira
153
Tonantis,
475
ante precor, nostrae tandem iam parce senectae;
475
sit modus, et fore credo equidem; nam vestra voluntas
quid,
154
iuvenes, sine pace deum? nec credite culpam
saevitiae scelerumve mihi nunc crimina pendi:
fata loquax mentemque Iovis quaeque abdita solus
480
consilia et terris subito ventura parabat
480
prodideram
155
miserans hominum genus; hinc mihi tanta
pestis et offusae media
156
inter dicta tenebrae.
iam tandem cessere irae, nec casus ab alto,
ipse volens nostris sed vos deus appulit oris.'
485
sic ait et, fatis ita iam cedentibus, omnes
485
impulit et durae commovit imagine poenae.
instituere toros mediisque tapetibus ipsum
accipiunt circumque iacent; simul aequora servant,
astra simul, vescique iubent ac mittere
157
curas:
490
cum subitus misero tremor et pallentia primae
490
ora senis fugere manus. nec prodita pestis
ante, sed in mediis dapibus videre volucres.
fragrat acerbus odor patriique
158
exspirat Averni
halitus; unum omnes incessere planctibus, unum
495
infestare manus; inhiat Cocytia nubes
495
luxurians
159
ipsoque ferens fastidia visu.
tum sola conluvie atque inlisis
160
stramina mensis
foeda rigant; stridunt alae, praedaque retenta
saevit utrimque fames; nec solum horrenda Celaeno
500
Phinea sed miseras etiam prohibere sorores.
500
emicat hic subito seseque Aquilonia proles
cum clamore levat; genitor simul impulit alas.
hoste novo turbata lues, lapsaeque rapinae
161
faucibus, et primum pavidae Phineia tecta
505
pervolitant, mox alta petunt; stant litore fixi
505
Haemonidae atque oculis palantia monstra sequuntur.
sic ubi prorupti tonuit cum forte Vesevi
Hesperiae letalis apex — vixdum ignea montem
torsit hiems, iamque eoas cinis induit
162
urbes:
510
turbine sic rapido
163
populos atque aequora longe
510
transabeunt, nullaque datur considere terra.
164
iamque et ad Ionii metas atque intima
165
tendunt
saxa; vocat
166
magni Strophadas nunc incola ponti.
hic fessae letique metu propioris
167
anhelae
515
dum trepidant humilique graves timidoque volatu
515
implorant clamore patrem Typhona nefando,
extulit adsurgens noctem pater imaque summis
miscuit, et mediis vox exaudita tenebris:
'iam satis huc pepulisse deas. cur tenditis ultra
520
in famulas saevire Iovis, quas, fulmina quamquam
520
aegidaque ille gerens, magnas sibi legit in iras?
nunc quoque Agenoreis idem decedere tectis
imperat; adgnoscunt monitus iussaeque recedunt.
mox tamen et vobis similis fuga, cum premet arquos
168
525
letifer.
169
Harpyiae numquam nova pabula quaerent,
525
done erunt divum meritae mortalibus irae.'
haesit uterque polo dubiisque elanguit alis;
mox abit et sociae victor petit agmina pubis.
170
529
Interea Minyae pulsa lue
171
prima Tonanti
530
sacra novant; tum vina
172
toris epulasque reponunt.
530
ipse inter medios ceu dulcis
173
imagine somni
laetus ad oblitae Cereris suspirat honores;
agnoscit Bacchi latices, agnoscit et undam
et nova non pavidae miratur gaudia mensae.
535
hunc ubi reclinem stratis et pace fruentem
174
535
aspicit ac longae
175
ducentem oblivia poenae,
talibus appellat supplexque ita fatur Iason:
'vota, senex, perfecta tibi; nunc me quoque curis
eripe et ad nostros animum converte labores.
540
omnis adhuc sors laeta quidem, nec numine vano
540
(siqua fides curae superum) tantum aequor adorti
tendimus: ipsa mihi puppem Iovis optima proles
instituit, dedit et socios Saturnia reges.
fidere mens sed nostra nequit, quantumque propinquat
545
Phasis et ille operum summus labor, hoc magis angunt
545
proxima, nec vates sat iam mihi Mopsus et Idmon.'
ille ducem nec ferre preces nee dicere passus
amplius hic demum vittas laurumque capessit
176
numina nota ciens.
177
stupet Aesonis inclita proles
550
Phinea ceu
178
numquam poenis nullaque gravatum
550
peste Iovis: tam largus honos, tam mira
179
senectae
maiestas infusa; vigor novus auxerat artus.
tum canit: 'o terras fama venture
180
per omnes,
quem sociis ducibusque deis atque arte benigna
555
Pallados ipse ultro Pelias ad sidera tollit
555
demens, dum profugi non sperat vellera Phrixi,
fata locosque tibi, possum quas reddere grates,
expediam rerumque vias finemque docebo.
ipse etiam, qui me prohibet sua pandere terris
560
saecula, te propter fandi mihi Iuppiter auctor.
560
hinc iter ad Ponti caput errantesque per altum
Cyaneas. furor his
181
medio concurrere ponto,
necdum ullas
182
videre rates: sua comminus actae
saxa premunt cautesque suas. ceu
183
vincula mundi
565
ima labent,
184
tremere ecce solum, tremere ipsa repente
565
tecta vides: illae redeunt, illae aequore certant.
di tibi progresso propius, di forsitan ipsi
auxilium mentemque dabunt. ast ipse iuvare
ausa quibus monitis possim tua? quippe per altum
570
tenditis, unde procul venti, procul unde volucres,
570
et pater ipse maris pavidas detorquet habenas.
siqua brevis scopulis fieret
185
mora, si semel orsis
ulla quies, fuga tune medio speranda
186
recursu:
vix repetunt primae celeres
187
confinia terrae,
575
iamque alio clamore ruont, omnisque tenetur
575
pontus et infestis anceps cum montibus errat.
verum animo redit illa meo sors cognita divum
(fabor enim nec spe dubios solabor inani):
cum mihi Tartareas saevo clangore volucres
580
protulit ira Iovis, vox haec simul excidit auris:
188
580
"ne vanas impende preces finemque malorum
expete, Agenoride; pontum penetraverit ulla
cum ratis et rabidi steterint in gurgite montes,
tune sperare modum poenae veniamque licebit."
585
sic deus. aut vobis ergo fera saxa
189
patescunt
585
aut mea iam saevae redeunt ad pabula Dirae.
verum inter medias dabitur si currere cautes
(certe digna
190
manus) vacuumque exibis in aequor,
proxima regna Lyci, remeat qui victor ab oris
590
Bebryciis. toto non ullus litore Ponti
590
mitior. hic lecto comitum de robore siquem
perculerit vicina lues, ne defice
191
casus
praedicti memor atque animos accinge
192
futuris.
illic pestiferas subter iuga concava torquet
595
alter
193
aquas Acheron vastoque exundat hiatu
595
fumeus et saeva sequitur
194
caligine campos.
linque gravem fluvium et miseris sua fata colonis:
sic quoque non uno dabitur transcurrere luctu.
quid tibi nubifera surgentem rupe Carambin,
195
600
quid memorem, quas Iris aquas aut
196
torqueat Ancon?
600
proxima Thermodon
197
hinc iam secat arva, memento:
inclita Amazonidum magnoque exorta Gradivo
gens ibi; femineas nee tu nunc crede catervas,
sed qualis, sed
198
quanta viris insultat Enyo
605
divaque Gorgonei gestatrix innuba monstri.
605
ne tibi tunc
199
horrenda rapax ad litora puppem
ventus agat, ludo volitans cum turma superbo
pulvereis exultat equis ululataque tellus
intremit et pugnas mota pater incitat basta.
610
non ita sit
200
metuenda tibi saevissima quamquam
610
gens Chalybum, duris patiens cui cultus in arvis
et tonat adflicta semper domus ignea massa.
inde omnem innumeri reges per litoris oram,
hospitii quis nulla fides; sed limite
201
recto
615
puppis et aequali transcurrat carbasus aura.
615
sic demum rapidi venies ad Phasidis amnem.
castra ibi iam Scythiae fraternaque surgit Erinys.
ipse truces illic Colchos hostemque iuvabis
auxiliis. nec plura equidem discrimina cerno.
620
fors etiam optatam dabitur contingere pellem.
620
sed te non animis nec solis viribus aequom
credere; saepe
202
acri potior prudentia dextra.
quam tulerit deus, arripe opem.
203
iamque ultima nobis
promere fata nefas; sileam,
204
precor.' atque ita facto
625
fine dedit tacitis iterum responsa tenebris.
625
626
Tum subita resides socios formidine Iason
praecipitat rumpitque moras tempusque timendi.
ipse viros gradiens ad primi litoris undam
prosequitur Phincus. 'quaenam tibi praemia' dixit,
630
'quas, decus o Boreae, possem
205
persolvere grates?
630
me Pangaea super rursus iuga meque paterna
stare Tyro dulcesque iterum mihi surgere soles
nunc reor. exactae (verumne?
206
) abiere volucres,
nec metuam, tutaeque dapes? date tangere vultus,
635
dem sinite
207
amplexus, propiusque accedite dextrae.'
635
dixerat. abscedunt terris et litora condunt.
Omnibus extemplo saeva sub imagine rupes
Cyaneae propiorque
208
labor. quando adfore quaque
parte putent? stant ora metu nec fessa recedunt
640
Iumina diversas circum servantibus undas,
640
cum procul auditi
209
sonitus insanaque saxa,
saxa neque illa viris sed praecipitata profundo
siderei pars visa poli. dumque ocius instant,
210
ferre fugam maria ante ratem, maria ipsa repente
645
deficere
211
adversosque vident discedere montes,
645
omnibus et gelida rapti formidine remi.
ipse per arma volans et per iuga summa carinae
hortatur supplexque manus intendit Iason
nomine quemque premens. 'ubi nunc promissa superba
650
ingentesque minae, mecum quibus ista secuti?
650
idem Amyci certe viso timor omnibus antro,
212
perculerat; stetimus tamen et deus adfuit ausis.
quin iterum idem aderit, credo, deus.' haec ubi fatus,
corripit abiecti remumque locumque Phaleri
655
et trahit; insequitur flammata pudore iuventus.
655
unda laborantes praeceps rotat ac fuga ponti
obvia; miscentur rupes, iamque aequore toto
Cyaneae iuga praecipites inlisa remittunt.
bis fragor infestas cautes adversaque saxis
660
saxa dedit, flamma expresso bis fulsit in imbri.
660
sic ubi multifidus ruptis e nubibus horror
effugit et tenebras nimbosque intermicat ignis
terrificique ruunt tonitrus elisaque noctem
lux dirimit, pavor ora virum, pavor occupat aures:
665
haud secus implevit pontum fragor; effluit imber
665
spumeus et magno puppem procul aequore vestit.
Advertere dei defixaque numina ponto,
quid scopulis praeclusa ratis, quid dura iuventus
expediat; pendet magnis favor ortus ab ausis.
670
prima coruscanti signum dedit aegide virgo
670
fulmineam iaculata facem. vixdum ardua cautes
cesserat, illa volans tenui per concita saxa
luce fugit; rediere
213
viris animique manusque,
ut videre viam: 'sequor, o quicumque deorum'
675
Aesonides 'vel fallis'
214
ait, praecepsque fragores
675
per medios ruit et fumo
215
se condidit atro.
coeperat hinc cedens
216
abductis montibus unda
ferre ratem pelagoque dies occurrere aperto.
sed neque permissis iam fundere rector habenis
680
vela, nec eniti remis pote, cum super adsunt
680
Cyaneae. premit umbra ratem, scopulique feruntur
comminus. hic Iuno
217
praecepsque ex aethere Pallas
insiliunt pariter scopulos: hunc nata coercet,
hunc coniunx Iovis; ut valido qui robore tauros
685
sub iuga et invito detorquet in ilia cornu.
685
inde, velut mixtis Vulcanius ardor harenis
218
verset aquas, sic ima fremunt, fluctuque coacto
angitur et clausum scopulos super effluit aequor.
contra omnes validis tenui discrimine remis
690
pergere iter mediosque ratem transferre per ictus;
219
690
saxa
220
sed extremis tamen increpuere corymbis,
parsque (nefas) deprensa iugis; nam cetera caelo
debita. conclamant Minyae, latera utraque quippe
dissiluisse
221
putant. fugit ipse novissimus ictus
695
Tiphys et e
222
mediis sequitur freta rapta ruinis;
695
nec prius obsessum scopulis respexit ad aequor
aut sociis temptata quies, nigrantia quam iam
litora longinquique exirent flumina Rhebae.
223
tunc fessas posuere manus, tunc arida anheli
700
pectora, discussa quales formidine Averni
700
Alcides Theseusque comes pallentia iungunt
oscula, vix primis
224
amplexi luminis oris.
703
Nec vero ipse metus curasque resolvere ductor,
sed maria aspectans 'heu qui datus iste deorum
705
sorte labor nobis. serum ut veniamus ad amnem
705
Phasidis et mites' inquit 'dent vellera Colchi,
unde per hos iterum montes fuga?' talia fundit,
imperio fixos
225
Iovis aeternumque revinctos
nescius. id
226
fati certa nam lege manebat,
710
siqua per hos undis umquam ratis isset apertis.
710
Tum freta, quae longis fuerant impervia saeclis,
ad subitam stupuere ratem,
227
Pontique iacentis
omen solum regesque patent gentesque repostae.
non alibi effusis cesserunt longius undis
715
litora, nec tantas quavis
228
Tyrrhenus et Aegon
715
volvat aquas, geminis et desint Syrtibus undae.
nam super huc vastos tellus quoque congerit amnes.
non
229
septemgemini memorem quas exitus Histri,
quas Tanais flavusque
230
Tyres Hypanisque Novasque
720
addat opes, quantosque sinus Maeotia laxent
720
aequora. flumineo sic agmine fregit
231
amari
vim salis hinc Boreae cedens glaciantibus
232
auris
Pontus et exorta facilis concrescere bruma.
utque vel immotos ursae rigor invenit
233
amnes
725
vel freta versa vadis, hiemem sic unda per omnem
725
aut campo iacet aut tumido riget
234
ardua fluctu,
atque hac Europam curvis anfractibus urget,
235
hac
236
Asiam Scytbicum specie sinuatus in arcum.
illic umbrosae semper stant aequore nubes
730
et non certa dies, primo nec sole profundum
730
solvitur aut vernis cum lux aequata tenebris,
sed redit extremo tandem in sua litora tauro.
Iam Mariandynis advertit puppis harenis,
atque celer terras regemque exquirit Echion
735
dicta ferens, lectos (fama est si nominis umquam)
735
Haemoniae subiisse viros, det litora fessis.
adproperat Lycus auditis laetatus Achivis,
ac simul Aesoniden omnemnque in regia turbam
tecta trahit modo Bebryciis praefixa tropaeis,
740
mitis et in mediis effatur talia Grais:
740
'haud temere est: fato divum reor ad mea vectos
litora vos, odium quibus atque eadem ira
237
furentis
Bebryciae saevaque pares de gente triumphi.
certa fides animis, idem quibus incidit hostis.
238
745
nos quoque, nos Amycum, tanto procul orbe remoti,
745
sensimus et saevis frater mihi fusus harenis.
ultor ego, atque illuc cunctis accensus in armis
tunc aderam, cum vos mediis contenta ferebant
vela fretis. ilium in sanie taboque recenti
750
vidimus aequoreo similem per litora monstro.
750
nec vero praecepta
239
mihi suprema tyranni
fata queror bellove magis laetarer et armis
procubuisse meis, quam lege quod occidit ultus
240
ipse sua meritoque madent quod sanguine
241
caestus.'
755
excipit Aesonides 'tuus ergo in montibus ignis
755
ille? tuas acies medio de gurgite vidi?'
fatur, et ostentans prolem Iovis 'hic tibi Pollux
en' ait, 'inviso solvit cui
242
pectore poenas.'
ille virum circa mirantia Iumina volvit.
760
festa dehinc mediis ineunt convivia tectis
760
communesque vocant superos, quorum eruta nutu
Bebrycia, et votis pariter praedaque
243
fruuntur.