Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECVNDI

NATVRALIS HISTORIAE

LIBER IX

1 1 Animalium, quae terrestria appellavimus hominum quadam consortione degentia, indicata natura est. ex reliquis¹ minimas esse volucres convenit. quam ob rem prius aequorum, amnium stagnorumque² dicentur.

2 ³ Sunt autem conplura in his maiora etiam terrestribus . causa evidens umoris luxuria. alia sors alitum quibus vita pendentibus. in mari autem, tam late supino mollique ac fertili nutrimento, accipiente⁴ causas genitales e⁵ sublimi semperque pariente natura pleraque etiam monstrifica reperiuntur , perplexis et⁶ in semet aliter atque aliter nunc flatu nunc fluctu convolutis seminibus atque principiis, vera ut fiat vulgi opinio, quicquid nascatur in parte naturae ulla, et in maria esse⁷ praeterque multa quae nusquam alibi. 3 rerum quidem, non solum animalium, simulacra inesse⁸ licet intellegere intuentibus uvam, gladium, serras, cucumin⁹ vero et colore et odore similem, quo minus miremur equorum capita in¹⁰ tam par vis¹¹ eminere cocleis.

4 ¹² 2 Plurima autem et maxima animalia in Indico mari, ex quibus ballaenae quaternum iugerum, pristes ducenum cubitorum, quippe ubi locustae quaterna cubita impleant , anguillae quoque in Gange amne tricenos pedes. sed in mari beluae circa solstitia maxime visuntur. 5 ¹³ tune illic¹⁴ ruunt turbines, tune imbres, tune deiectae montium iugis procellae ab imo vertunt maria pulsatasque ex profundo beluas cum fluctibus¹⁵ volvunt tanta¹⁶ , ut alias t hynnorum¹⁷ , multitudine, ut Magni Alexandri classis haut alio modo quam 5 hostium acie obvia contrarium agmen adversa fronte derexerit ¹⁸: aliter sparsis¹⁹ non erat evadere. non voce, non sonitu, non²⁰ ictu, sed fragore terrentur nec nisi ruina turbantur. 6 Cadara²¹ appellatur Rubri maris paeninsula ingens; huius obiectu vastus efficitur sinus, XII dierum et noctium remigio enavigatus Ptolemaeo regi, quando nullius aurae recipit²² afflatum²³ . huius loci quiete praecipue²⁴ ad inmobilem magnitudinem beluae adolescunt. 7 ²⁵ Gedrosos, qui Arabim²⁶ amnem accolunt, Alexandri Magni classium praefecti²⁷ prodiderunt in domibus fores maxillis beluarum facere, ossibus tecta contignare, ex quibus multa quadragenum²⁸ cubitorum longitudinis reperta. exeunt et pecori similes beluae²⁹ ibi in terram pastaeque radices fruticum remeant et quaedam equorum , asinorum, taurorum capitibus, quae depascuntur sata.

8 ³⁰ 3 Maximum animal in Indico mari pristis³¹ et ballaena est, in Gallico oceano physeter, ingentis columnae modo se attollens altiorque navium velis diluviem quandam eructans, in Gaditano oceano arbor, in tantum vastis dispansa ³² ramis, ut ex ea causa fretum numquam intrasse credatur . apparent et rotae appellatae a similitudine, quaternis distinctae h ae³³ radiis³⁴, modiolos earum oculis duobus utrimque claudentibus.

9 ³⁵ 4 Tiberio principi nuntiavit Olisipo nensium³⁶ legatio ob id missa, visum auditumque in quodam specu concha canentem Tritonem qua noscitur forma. et Nereidum falsa³⁷ non est, squamis modo hispido corpore etiamn qua³⁸ humanam effigiem habet³⁹. namque haec in eodem spectata litore est, cuius morientis etiam cantum⁴⁰ tristem accolae audivere longe, et Divo Augusto legatus Galliae conplures in litore apparere exanimes Nereidas scripsit. 10 ⁴¹ auctores habeo in equestri ordine splendentes, visum ab iis in⁴² Gaditano oceano marinum hominem toto corpore absoluta similitudine; ascendere eum⁴³ navigia nocturnis temporibus statimque degravari quas insederit partes et, si diutius permaneat, etiam mergi. Tiberio principe contra Lugdunensis⁴⁴ provinciae litus in⁴⁵ insula ⁴⁶ simu l trecent as⁴⁷ amplius beluas reciprocans destituit oceanus, mirae varietatis et magnitudinis, nec pauciores in Santonum litore interque reliquas⁴⁸ elephantos et arietes candore tantum cornibus adsimulatis, Nereidas vero multas. 11 ⁴⁹ Turranius prodidit expulsam beluam in Gaditana⁵⁰ litora⁵¹, cuius inter duas p innas⁵² ultimae caudae cubita sedecim fuissent , dentes eiusdem CXX, maximi dodrantium mensura, minimi semipedum. beluae, cui dicebatur exposita fuisse Andromeda, ossa Romae apportata ex oppido ludaeae⁵³ lope⁵⁴ ostendit inter reliqua miracula in aedilitate sua M. Scaurus longitudine pedum XL, altitudine costarum Indicos elephantos excedente, spinae crassitudine sesquipedali.

12 ⁵⁵ 5 Ballaenae et in nostra maria penetrant. in Gaditano oceano non ante brumam⁵⁶ conspici eas⁵⁷ tradunt, c ondi⁵⁸ autem statis⁵⁹ temporibus in quodam sinu placido et capaci, mire⁶⁰ gaudentes⁶¹ ibi parere. hoc scire orcas, infestam iis beluam et cuius imago nulla repraesentatione exprimi possit alia quam carnis inmensae dentibus truculentae. 13 inrumpunt ergo in secreta ac vitulos⁶² earum aut fetas⁶³ vel etiamnum gravidas lancinant morsu incursuque⁶⁴ ceu Liburnicarum rostris⁶⁵ fodiunt. illae ad flexum inmobiles, ad repugnandum inertes et pondere suo oneratae, tune quidem et utero graves pariendive poenis invalidae, solum auxilium novere in altum profugere et se⁶⁶ tuto⁶⁷ defendere⁶⁸ oceano. contra orcae occurrere laborant seseque opponere et caveatas⁶⁹ angustiis trucidare, in vada urguere, saxis inlidere. spectantur ea proelia ceu mari ipso⁷⁰ sibi irato, nullis in sinu ventis, fluctibus vero ad anhelitus ictusque quantos nulli turbines volvant⁷¹. 14 orca et in portu Ostiensi visa est oppugnata a Claudio principe. venera t⁷² tum exaedificante eo portum, invitata naufragiis tergorum advectorum e Gallia, satiansque se per conplures dies alveum in vado sulcaverat, adtumulata⁷³ fluctibus in tantum, ut circumagi nullo modo posset et, dum sag inam⁷⁴ persequitur in litus fluctibus propulsam⁷⁵ , emineret dorso multum super⁷⁶ aquas carinae vice⁷⁷ inversae⁷⁸ . 15 praetendi⁷⁹ iussit Caesar plagas multiplices inter ora portus profectusque ipse cum praetorianis cohortibus p opulo R omano spectaculum praebuit, lanceas congerente milite e navigiis adsultantibus, quorum unum mergi vidimus reflatu beluae oppletum unda.

16 ⁸⁰ 6 Ora ballaenae habent in frontibus ideoque summa aqua⁸¹ natantes in sublime nimbos efflant. spirant autem confessione omnium et paucissima alia in mari, quae internorum viscerum pulmonem habent, quoniam sine eo spirare animal nullum putatur. nec piscium branchias habent es⁸² anhelitum redd er e ac⁸³ per vices recipere existimant quorum haec opinio est, nec multa alia genera etiam branch iis carentia , in qua sententia fuisse⁸⁴ Aristotelem video et multis persuasisse doctrina⁸⁵ insignibus⁸⁶. 17 ⁸⁷ nec me protinus huic opinioni eorum accedere haut dissimulo, quoniam et pulmonum vice alia⁸⁸ possint⁸⁹ spirabilia⁹⁰ inesse viscera ita volente natura, sicut et⁹¹ pro sanguine est multis alius umor. in aquas quidem penetrare⁹² vitalem hunc halitum quis miretur, qui etiam reddi ab his eum cernat et in terras quoque, tanto spissiorem naturae partem⁹³ , penetrare argumento animalium quae semper defossa vivunt, ceu talpae? 18 ⁹⁴ accedunt apud me certe efficacia⁹⁵ ut credam, etiam⁹⁶ omnia in aquis spirare naturae suae sorte, primum saepe adnotata piscium aestivo calore quaedam anhelatio et alia⁹⁷ tranquillo velut oscitatio, ipsorum⁹⁸ quoque, qui⁹⁹ sunt in adversa opinione, de¹⁰⁰ somno piscium confess io¹⁰¹ — quis enim sine respiratione somno locus?—, praeterea bullantium aquarum sufflatio lunaeque effectu concharum quoque corpora augescentia. super omnia est quod esse auditum et odoratum piscibus non erit dubium, ex aēris utrumque¹⁰² materia. odorem quidem non aliud quam infectum aëra intellegi possit¹⁰³. quam ob rem de his opinetur ut cuique libitum erit. 19 ¹⁰⁴ branchiae non sunt ballaenis nec delphinis . haec duo genera fistula¹⁰⁵ spirant, quae ad pulmonem pertinet¹⁰⁶ , ballaenis a fronte, delphinis a dorso¹⁰⁷ . et vituli marini, quos vocant phocas¹⁰⁸, spirant ac dormiunt in terra; item testudines, de quibus mox plura.

¹⁰⁹

20 ¹¹⁰ 7 Velocissimum omnium animalium, non solum marinorum, est delphinus¹¹¹ , ocior volucre, acrior¹¹² telo, ac nisi multum¹¹³ infra rostrum os illi foret¹¹⁴ medio paene in ventre, nullus piscium celeritatem eius evaderet. sed adfert moram providentia¹¹⁵ naturae, quia nisi resupini atque conversi non corripiunt, quae causa¹¹⁶ praecipue velocitatem eorum ostendit . nam cum¹¹⁷ fame conciti¹¹⁸ fugientem in vada ima persecutipiscem diutius spiritum continuere, ut arcu¹¹⁹ missi¹²⁰ ad respirandum emicant tantaque¹²¹ vi exiliunt, ut plerumque vela navium transvolent. 21 ¹²² vagantur¹²³ fere¹²⁴ coniugia; pariunt catulos decimo mense aestivo tempore, interim¹²⁵ et binos. nutriunt uberibus, sicut ballaena, atque etiam gestant fetus¹²⁶ infantia infirmos; quin et adultos diu comitantur magna erga partum caritate. 22 adolescunt celeriter, X annis putantur ad summam magnitudinem pervenire. vivunt et tricenis, quod cognitum praecisa cauda in experimentum. abduntur tricenis diebus circa canis ortum occultanturque incognito modo, quod eo magis mirum est, si spirare in aqua¹²⁷ non queunt. solent in terram erumpere, incerta de causa, nec statim tellure tacta¹²⁸ moriuntur multoque ocius fistula clausa. 23 ¹²⁹lingua est iis contra naturam aquatilium mobilis, brevis atque lata, haut differens suillae¹³⁰ . pro voce gemitus humano¹³¹ similis, dorsum repandum, rostrum¹³² simum. qua de causa nomen simonis omnes miro modo agnoscunt maluntque ita appellari.

24 ¹³³ 8 Delphinus non homini¹³⁴ tantum amicum animal, verum et musicae arti, mulcetur symphoniae cantu¹³⁵, set praecipue hydrauli sono. hominem non expavescit ut alienum, obviam navigiis venit, adludit¹³⁶ exultans, certat etiam et quamvis plena praeterit vela. 25 ¹³⁷¹³⁸ Divo Augusto¹³⁹ principe Lucrinum lacum invectus pauperis cuiusdam puerum ex Baiano Puteol os¹⁴⁰ in ludum litterarium¹⁴¹ itantem¹⁴² , cum meridiano immorans ¹⁴³ appellatum eum simonis nomine saepius fragmentis panis, quem ob iter¹⁴⁴ ferebat, adlexisset, miro amore dilexit. pigeret referre, ni res Maecenatis et Fa biani¹⁴⁵ et Flavi Alfii multorumque esset¹⁴⁶ litteris mandata. quocumque diei tempore inclamatus a puero, quamvis occultus atque abditus , ex imo¹⁴⁷ advolabat pastusque e manu praebebat ascensuro dorsum, pinnae¹⁴⁸ aculeos¹⁴⁹ velut vagina condens, receptumque Puteolos per magnum aequor in ludum ferebat simili modo revehens pluribus annis, done morbo extincto puero subinde ad consuetum locum ventitans tristis et maerenti similis ipse quoque, quod nemo dubitaret, desiderio expiravit. 26 ¹⁵⁰ alius intra hos annos Africo¹⁵¹ litore Hipponis Diar ruti¹⁵² simili modo ex hominum¹⁵³ manu vescens praebensque se tractandum et adludens nantibus inpositosque¹⁵⁴ portans unguento perunctus a Flaviano proconsule Africae et sopitus, ut apparuit , odoris novitate fluctuatusque similis exanimi¹⁵⁵ caruit hominum conversatione ut iniuria fugatus per aliquot menses, mox reversus in eodem miraculo fuit. iniuriae potestat um¹⁵⁶ in hospitales ad visendum venientium Hipponenses¹⁵⁷ in necem eius conpulerunt. 27 ¹⁵⁸ ante haec similia de puero in laso urbe memorantur, cuius amore spectatus longo tempore, dum abeuntem in litus avide sequitur, in harenam invectus expiravit. puerum Alexander Magnus Babylone Neptunio¹⁵⁹ sacerdotio praefecit, amorem ilium numinis propitii fuisse interpretatus . in eadem urbe Iaso Hegesidemus scribit et alium puerum Hermian nomine similiter maria perequitantem¹⁶⁰, cum repentinae procellae fluctibus exanimatus esset, relatum¹⁶¹, delphinumque causa m¹⁶² leti fatentem non reversum in maria atque in sicco expirasse¹⁶³ . 28 ¹⁶⁴ hoc idem et Naupacti accidisse Theophrastus tradit. nec modus¹⁶⁵ exemplorum: eadem Amphilochi¹⁶⁶ et¹⁶⁷ Tarentini de pueris delphinisque narrant. quae faciunt ut credatur, Arionem quoque citharoedicae artis, interficere nautis in¹⁶⁸ mari parantibus ad intercipiendos eius quaestus¹⁶⁹ , eblanditum uti¹⁷⁰ prius caneret cithara, congregatis cantu delphinis cum se iecisset in mare, exceptum ab uno Taenarum¹⁷¹ in litus pervectum.

29 ¹⁷² 9 Est provinciae Narbonensis et in Nemausiens i¹⁷³ agro stagnum Latera¹⁷⁴ appellatum, ubi cum homine¹⁷⁵ delphini societate piscantur. innumera vis mugilum stato tempore angustis faucibus stagni in mar e¹⁷⁶ erumpit observata aestus reciprocatione . qua de causa praetendi non queunt retia, eaque¹⁷⁷ moles¹⁷⁸ ponderis nullo¹⁷⁹ modo toleretur¹⁸⁰, etiamsi non sollertia insidietur tempori. simili ratione in altum protinus tendunt , quod¹⁸¹ vicino gurgite efficitur¹⁸² , locumque solum panden dis¹⁸³ retibus¹⁸⁴ habilem effugere festinant. 30 quod ubi animadvertere piscantes — concurrit autem multitudo temporis gnara¹⁸⁵ et magis etiam voluptatis huius avida — totusque populus e litore quanto potest clamore conciet simonem¹⁸⁶ in¹⁸⁷ spectaculi eventum¹⁸⁸, celeriter delphini exaudiunt desideria aquilonum flatu¹⁸⁹ vocem prosequente, austro vero¹⁹⁰ tardius ex adverso referente; set tum quoque inproviso in auxilium advolare¹⁹¹ properant. 31 apparet acies, quae protinus disponitur in loco, ubi coniectus¹⁹² est pugna e.¹⁹³ opponunt¹⁹⁴ sese ab alto trepidosque in vada urgent: tum piscatores circumdant retia furcisque¹⁹⁵ sublevant. mugilum nihilo minus velocitas transilit: at illos excipiunt delphini et occidisse ad praesens contenti cibos in victoriam differunt. 32 opere proelium fervet, includique retibus¹⁹⁶ se fortissime urgentes gaudent¹⁹⁷ ac, ne id ipsum fugam hostium stimulet, inter navigia et retia natantesve ¹⁹⁸ homines ita sensim elabuntur, ut exitus¹⁹⁹ non aperiant²⁰⁰. saltu, quod est alias blandissimum iis²⁰¹, nullus conatur evadere, ni summittantur sibi retia. egressus protinus ante vallum proeliatur. ita peracta captura quos²⁰² interemere²⁰³ diripiunt. sed enixioris operae quam in unius diei praemiuni²⁰⁴ conscii sibi opperiuntur²⁰⁵ in posterum nec piscibus tantum, sed et intrita panis e vino²⁰⁶ satiantur.

33 ²⁰⁷ 10 Quae de eodem genere piscandi in Iasio²⁰⁸ sinu Mucianus tradit, hoc differunt, quod ultr o²⁰⁹ neque inclamati praesto sint partesque e manibus accipiant et suum quaeque cumba²¹⁰ e delphinis socium habeat, quamvis noctu et ad²¹¹ faces. ipsis²¹² quoque inter se publica est societas. capto a rege Cariae alligatoque in portu ingens reliquorum convenit multitude maestitia quadam, quae posset²¹³ intellegi, miserationem petens, donec dimitti rex eum iussit. quin²¹⁴ et parvos semper aliquis grandior²¹⁵ comitatur ut custos, conspectique iam sunt defunctum portantes, ne laceraretur a beluis.

34 11 Delphinorum similitudinem habent qui vocantur thursiones²¹⁶. distant²¹⁷ et tristitia quidem²¹⁸ aspectus²¹⁹ — abest enim illa lascivia —, maxime tamen rostris canicularum maleficentia e²²⁰ adsimulati.

35 ²²¹ 12 Testudines tantae magnitudinis Indicum mare emittit, uti²²² singularum superficie habitabiles casas integant atque inter insulas Rubri praecipue maris his navigent²²³ cumbis . capiuntur multis quidem modis, sed maxime evectae in summa pelagi antemeridiano tempore blandito, eminente toto dorso per tranquilla fluitantes²²⁴, quae voluptas libere spirandi in tantum fallit oblitas sui, ut solis vapore siccato cortice non queant mergi invitaeque fluitent op portunae venantium praedae. 36 ferunt et pastum²²⁵ egressas noctu avideque saturatas lassari atque, ut remeaverint matutino, summa in aqua obdormiscere; id prodi stertentium²²⁶ sonitu. turn adnatare tacite²²⁷ le niterque²²⁸ singulis ternos; a duobus in dorsum verti, a tertio laqueum inici supinae atque ita e²²⁹ terra a pluribus trahi. in Phoenic io²³⁰ mari haut ulla difficultate capiuntur ultroque veniunt stato²³¹ tempore anni in amnem Eleutherum effusa multitudine.

37 ²³² Dentes non sunt testudini, set rostri margines acuti, superna parte inferiorem claudente pyxidum modo. in mari conc hyliis²³³ vivunt, tanta²³⁴ oris duritia, ut lapides comminuant, in terrain egressae herbis. pariunt ova avium ovis similia ad centena numero eaque defossa extra aquas et cooperta ²³⁵terra, pavita hac²³⁶ pectore et complanata, incubant noctibus. educunt fetus²³⁷ annuo spatio. quidam oculis²³⁸ spectandoque ova foveri ab iis putant, feminas coitum fugere, done mas festucam aliquam²³⁹ inponat aversae. 38 ²⁴⁰ Trogodytae cornigeras habent, ut in lyra adnexis cornibus latis, sed mobilibus, quorum in natando remigio se adiuvant; c helium²⁴¹ id vocatur, eximiae²⁴² testudinis, sed rarae. namque scopuli praeacuti C helonophagos²⁴³ terrent, Trogodytae autem, ad²⁴⁴ quos adnant²⁴⁵, ut sacras adorant. sunt et terrestres, quae ob id in operibus c hersinae²⁴⁶ vocantur, in Africae desertis, qua parte maxime sitientibus harenis squalent, roscido, ut creditur, umore vi- >ventes. neque aliud ibi animal provenit.

39 ²⁴⁷ 13 Testudinum putamina secare in laminas lectosque et repositoria iis vestire Carvilius Pollio instituit, prodigi et sagacis ad luxuriae instrumenta ingenii.

40 ²⁴⁸ 14 Aquatilium tegumenta plura sunt. alia corio et pil o integuntur²⁴⁹ ut vituli et hippopotami, alia corio tantum ut delphini, cortice ut testudines, silicum duritia²⁵⁰ ut ostreae et conchae, crustis ut locustae, crustis et spinis ut echini, squamis ut pisces, aspera cute ut squatina, qua lignum et ebora poliuntur, molli ut²⁵¹ murenae, alia nulla ut polypi²⁵².

41 ²⁵³ 15 Quae pilo vestiuntur, animal pariunt, ut pristis, ballaena²⁵⁴ , vitulus. hic parit in terra, pecudum more secundas ²⁵⁵ partus reddit. initu²⁵⁶ canum modo cohaeret; parit nonnumquam ²⁵⁷ geminis plures, educat mammis fetum. non ante duodecimum diem deducit in mare, ex eo subinde adsuefaciens . interficiuntur difficulter nisi capite eliso. ipsis in sono²⁵⁸ mugitus—unde nomen vituli—, accipiunt tamen ²⁵⁹disciplinam vocemque²⁶⁰ pariter et iussu²⁶¹ populum salutant incondito fremitu, nomine vocati respondent. 42 ²⁶² nullum animal graviore somno premitur. pinnis, quibus in mari utuntur, humi quoque vice pedum serpunt. pelles eorum etiam detractas corpori sensum aequorum retinere tradunt semperque aestu maris recedente inhorrescere, praeterea dextrae pinnae²⁶³ vim soporiferam inesse somnosque²⁶⁴ adlicere subditam capiti.— 43 ²⁶⁵

Pilo carentium duo omnino animal²⁶⁶ pariunt, delphinus²⁶⁷ ac vipera.

16 ²⁶⁸ Piscium species sunt LXXIIII²⁶⁹, praeter crustis intecta , quae sunt XXX. de singulis alias dicemus; nune enim naturae tractantur insignium.

²⁷⁰

44 ²⁷¹ 17 Praecipua magnitudine thynni²⁷². invenimus ²⁷³²⁷⁴ talenta XV pependisse, eiusdem caudae latitudinem duo cubita et palmum. fiunt²⁷⁵ et in quibusdam amnium²⁷⁶ haut minores , silurus in Nilo, isox²⁷⁷ in Rheno, attilus in Pado, inertia pinguescens ad mille aliquando libras, catenato captus hamo nec nisi boum iugis extractus. atque²⁷⁸ hunc minimus, appellatus clupea²⁷⁹, venam quandam eius in faucibus mira cupidine appetens morsu exanimat. 45 ²⁸⁰ silurus grassatur, ubicumque est, omne animal appetens, equos innatantes²⁸¹ saepe de- ²⁸² mergens. praecipue in Moeno Germaniae²⁸³ amne protelis boum et in Danu vio²⁸⁴ mar ris²⁸⁵ extrahitur, porculo marino simillimus . et in Borysthene memoratur praecipua magnitudo , nullis ossibus spinisve intersitis, carne praedulci. 46 ²⁸⁶ in Gange Indiae platanistas vocant, rostro delphini et cauda²⁸⁷, magnitudine autem XVI²⁸⁸ cubitorum. in eodem esse Statius Sebosus haut modico miraculo adfert vermes, branchiis binis sex²⁸⁹ cubitorum, caeruleos, qui nomen a facie traxerunt. his tantas esse vires, ut elephantos ad potus²⁹⁰ venientes mordicus comprehensa manu eorum abstrahant.

47 ²⁹¹ 18 Th ynni mares sub ventre non habent pinnam. intrant e magno mari Pontum verno tempore gregatim, nec alibi fetificant. cordyla²⁹² appellatur²⁹³ partus, qui fetas redeuntes in mare autumno comitatur; limosae²⁹⁴ vero²⁹⁵ aut²⁹⁶ e luto pelam ydes²⁹⁷ incipiunt vocari et, cum annuum²⁹⁸ excessere tempus, thynni. 48 ²⁹⁹ hi membratim caesi cervice et abdomine commendantur atque clidio, recenti dumtaxat et tum quoque gravi ru ctu³⁰⁰. cetera parte plenis pulpamentis sale adservantur. melandr ya³⁰¹ vocantur quercus assulis similia. vilissima ex his quae caudae proxima, quia pingui carent, probatissima quae faucibus. at in alio pisce circa caudam exercitatissima³⁰². pelam ydes in apolectos³⁰³ particulatimque consectae in genera cybiorum³⁰⁴ dispertiuntur.

49 ³⁰⁵ 19 Piscium genus omne praecipua celeritate adolescit, 49 maxime in Ponto. causa multitudo amnium dulces inferentium aquas. amiam vocant cuius incrementum singulis diebus intellegitur. cum th ynnis haec³⁰⁶ et pelam ydes in Pontum ad dulciora pabula intrant gregatim suis quaeque ducibus, et primi omnium scombri, quibus est³⁰⁷ in aqua sulpureus³⁰⁸ color ³⁰⁹, extra qui ceteris. Hispaniae cetarias hi replent, th ynnis non commeantibus.

50 ³¹⁰ 20 Sed in Pontum nulla intrat bestia piscibus malefica praeter vitulos et parvos delphinos. th ynni dextera ripa³¹¹ intrant, exeunt laeva. id accidere existimatur, quia dextro oculo plus cernant, utroque natura hebeti. est in euripo T hracii³¹² Bospori³¹³, quo Propontis Euxino iungitur, in ipsis Europam Asiamque separantis³¹⁴ freti angust iis saxum miri candoris, a vado ad summa perlucens, iuxta Calchedonem³¹⁵ in iatere Asiae. huius aspectu repente territi semper adversum ³¹⁶ Byzantii promunturium, ex ea causa appellatum Aurei Cornus, praecipiti petunt agmine. 51 ³¹⁷ itaque omnis captura Byzantii est, magna Calchedonis penuria, M³¹⁸ passibus medii interfluentis euripi. opperiuntur³¹⁹ autem aquilonis flatum³²⁰ , ut secundo fluctu exeant e Ponto, nec nisi³²¹ intrantes po rtum³²² Byzantium³²³ capiuntur. bruma non vagantur; ubicumque ³²⁴ deprehensi, usque ad aequinoctium ibi hibernant. iidem saepe navigia velis euntia comitantes mira quadam dulcedine per aliquot horarum spatia et passuum milia a gubernaculis spectantur, ne tridente quidem in eos saepius iacto territi. quidam eos, qui hoc e thynnis faciant, pompilos ³²⁵ vocant. 52 ³²⁶ multi in Propontide aest ivant³²⁷ , Pontum non intrant; item sole ae³²⁸ , cum rhombi³²⁹ intrent, nec saepia est, cum lolligo reperiatur³³⁰; saxatilium turdus et merula desunt, sicut conc hylia, cum ostreae abundent. omnia autem hibernant in Aegaeo. intrantium Pontum soli non remeant trichiae — Graecis enim³³¹ plerisque nominibus uti par erit, quando aliis atque aliis e osdem³³² diversi appellavere tractus—, 53 sed hi soli in³³³ Histrum [mare] subeunt et ex eo subterraneis eius venis in IIadriaticum mare³³⁴ defluunt, itaque et³³⁵ illic descendentes nec umquam subeuntes e mari visuntur.

Th ynnorum captura est a vergiliarum exortu ad arcturi occasum. reliquo tempore hiberno latent in gurgitibus imis, nisi tepore³³⁶ aliquo evocati aut pleniluniis. pinguescunt et in tantum, ut dehiscant. vita longissima iis³³⁷ bienni³³⁸.

54 ³³⁹ 21 Animal³⁴⁰ est parvum scorpionis effigie, aranei magnitudine . hoc se et th ynno³⁴¹ et ei qui gladius vocatur, crebro delphini magnitudine m³⁴² excedenti, sub pinna adfigit³⁴³ aculeo tantoque infestat dolore, ut in³⁴⁴ naves saepenumero exiliant. quod et alias faciunt aliorum vim³⁴⁵ timentes mugiles maxime, tam praecipuae velocitatis, ut transversa navigia interim superiac iant³⁴⁶ .

55 ³⁴⁷ 22 Sunt³⁴⁸ et in hac parte naturae auguria, sunt et piscibus praescita. Siculo bello ambulante in litore Augusto piscis e mari ad pedes eius exilivit³⁴⁹, quo argumento vates respondere, Neptunum patrem adoptante tum sibi Sexto Pompeio — tanta erat navalis rei gloria —, sub pedibus Caesaris futuros qui maria tempore illo tenerent.

56 ³⁵⁰³⁵¹ 23 Piscium feminae maiores quam mares. in quodam genere omnino non sunt mares, sicut er ythinis³⁵² et c han nis³⁵³; omnes enim ovis gravidae capiuntur. vagantur gregatim fere cuiusque generis squamosi. capiuntur ante solis ortum: tum maxime piscium fallitur visus. noctibus quies³⁵⁴ , set inlustribus aeque quam die cernunt. aiunt et si teratur³⁵⁵ gurges interesse capturae; itaque plures secundo tractu capi quam primo. gustu olei maxime, dein modicis imbribus gaudent alunturque. quipped et harundines, quamvis in palude prognatae³⁵⁶, non tamen³⁵⁷ sine imbre adolescunt, et alias ubicumque pisces in eadem aqua adsidui³⁵⁸ , si non adfluat³⁵⁹, exanimantur.

57 ³⁶⁰ 24 Praegelidam hiemem omnes sentiunt, sed maxime qui lapidem in capite habere existimantur, ut lupi, chromis³⁶¹, sciaena³⁶² , p hagri³⁶³ . cum³⁶⁴ asperae hiemes fuere, multi caeci capiuntur. itaque his mensibus iacent speluncis conditi, sicut in genere terrestrium retulimus, maxime hippurus et³⁶⁵ coracini, hieme non capti³⁶⁶ praeterquam statis³⁶⁷ diebus paucis et isdem semper, item³⁶⁸ murena et orphus, conger, percae et saxatiles omnes. terra quidem, hoc est vado maris excavate, condi per hiemes torpedinem, ps ettam³⁶⁹, soleam tradunt.

58 ³⁷⁰ 25 Quidam³⁷¹ rursus aestus inpatientia mediis fervoribus sexagenis diebus latent, ut glaucus, aselli, auratae. fluviatilium silurus caniculae exortu sideratur, et alias semper³⁷² fulgure³⁷³ sopitur; hoc et in maria accidere cyprino putant. et alioqui totum mare sentit exortum eius sideris, quod maxime in Bosporo apparet³⁷⁴ . alga³⁷⁵ enim et pisces superferuntur, ³⁷⁶omniaque ab imo versa.

59 ³⁷⁷ 26 Mugilum natura ridetur in metu capite abscondito totos se occultari credentium. isdem tam incauta³⁷⁸ sal acitas³⁷⁹ , ut in³⁸⁰ Phoenice³⁸¹ et in³⁸² Narbonensi provincia coitus³⁸³ tempore e³⁸⁴ vivariis marem linea longinqua per os ad branc hias³⁸⁵ religata³⁸⁶ emissum in mare eademque linea retractum feminae sequantur ad litus rursusque³⁸⁷ feminam mares³⁸⁸ partus tempore.

60 ³⁸⁹ 27 Apud antiquos piscium nobilissimus habitus acipenser , unus omnium squamis ad os versis contra quam in nando³⁹⁰ meant, nullo nunc in honore est, quod equidem³⁹¹ miror³⁹² , cum sit rarus³⁹³ inventu. quidam eum elopem vocant.

61 ³⁹⁴ 28 Postea praecipuam auctoritatem fuisse lupo et asellis Nepos Cornelius et Laberius poeta³⁹⁵ mimorum tradidere. luporum laudatissimi qui appellantur lanati a candore mollitiaque carnis. asellorum duo genera, call ari ae³⁹⁶ minores et bacchi³⁹⁷, qui non nisi in alto capiuntur, ideo praelati prioribus. at in lupis in amne capti praeferuntur.

62 ³⁹⁸ 29 Nunc principatus scaro datur, qui solus piscium dicitur ruminare herbisque vesci atque³⁹⁹ non aliis piscibus, Carpathio maxime mari frequens. promunturium Troadis ⁴⁰⁰Lectum numquam sponte transit⁴⁰¹ . inde advectos Tiberio Claudio principe Optatus e libert is eius⁴⁰² praefectus classis inter Ostiensem et Campaniae oram sparsos disseminavit, quinquennio fere cura⁴⁰³ adhibita, ut capti redderentur mari. 63 ⁴⁰⁴ postea frequentes inveniuntur Italiae litore⁴⁰⁵, non antea ibi capti, admovetque⁴⁰⁶ sibi gula sapores piscibus satis et novum incolam mari dedit, ne quis peregrinas aves Romae parere miretur. proxima est mensa iecori⁴⁰⁷ dumtaxat mustelarum, quas, mirum dictu, inter Alpis quoque lacus Raetiae Brigantinus aemulas marinis⁴⁰⁸ generat.

64 ⁴⁰⁹ 30 Ex reliqua nobilitate et gratia maxima est et copia mullis⁴¹⁰, sicut magnitude modica, binasque libras ponderis raro admodum exuperant nec in vivariis piscinisque crescunt . septentrionalis⁴¹¹ tantum hos et proxima occidentis parte gignit⁴¹² oceanus. cetero⁴¹³ genera eorum plura; nam et⁴¹⁴ alga vescuntur et ostreis et limo et aliorum piscium carne, et ⁴¹⁵barba gemina insigniuntur inferiori labro. lutarium⁴¹⁶ ex iis vilissimi generis appellant; 65 ⁴¹⁷ hunc semper comitatur sargus nomine alius piscis et caenum fodiente eo excitatum devorat pabulum. nec litorar iis⁴¹⁸ gratia. laudatissimi conch ylium sapiunt. nomen iis Fenestella a colore mulleorum⁴¹⁹ calciamentorum datum putat⁴²⁰ . pariunt ter annis⁴²¹ ; certe totiens fetura apparet. 66 ⁴²² mullum expirantem versicolori quadam et numerosa varietate spectari proceres gulae narrant, rubentium squamarum multiplici mutatione pallescentem, utique⁴²³ si vitro⁴²⁴ spectetur inclusus. M⁴²⁵. Apicius, ad omne luxus⁴²⁶ ingenium ⁴²⁷ na tus⁴²⁸ , in sociorum garo⁴²⁹ — nam ea quoque res cognomen invenit— necari⁴³⁰ eos praecellens⁴³¹ putavit atque e ⁴³²iecore eorum allecem⁴³³ excogitare.

67 ⁴³⁴ 31 Provocavit — id enim est facilius dixisse quam quis vicerit — Asinius Celer e consularibus hoc pisce prodig os⁴³⁵ omnes⁴³⁶ Gaio⁴³⁷ principe unum mercatus HS⁴³⁸ VIII⁴³⁹ mullum⁴⁴⁰. quae⁴⁴¹ reputatio⁴⁴² aufert traversum animum ad contemplationem eorum, qui in conquestione luxus coquos⁴⁴³ emi singulos pluris⁴⁴⁴ quam equos quiritabant⁴⁴⁵ . at nunc⁴⁴⁶ coci trium horum⁴⁴⁷ pretiis parantur et coquorum⁴⁴⁸ pisces, nullusque prope iam mortalis⁴⁴⁹ aestimatur⁴⁵⁰ pluris quam qui peritissime⁴⁵¹ censum domini mergit. 68 ⁴⁵²⁴⁵³

mullum⁴⁵⁴ LXXX librarum in mari Rubro captum Licinius Mucianus prodidit, quanti mercatura eum⁴⁵⁵ luxuria suburbanis litoribus inventum?

32 Est⁴⁵⁶ et haec natura, ut alii alibi pisces principatum optineant, coracinus in Aegypto, z aeus⁴⁵⁷, idem faber appellatus, Gadibus, circa Ebusum salpa, obscenus alibi⁴⁵⁸ et qui nusquam percoqui possit nisi ferula verberatus; in Aquitania salmo fluviatilis marinis omnibus praefertur.

69 ⁴⁵⁹ 33 Piscium alii branc hias⁴⁶⁰ multiplices habent, alii simplices , alii duplices. his aquam emittunt acceptam ore⁴⁶¹. senectutis indicium squamarum duritia, quae non sunt omnibus similes. duo lacus Italiae in radicibus Alpium Larius et Verbannus⁴⁶² appellantur, in quibus pisces omnibus annis vergiliarum ortu existunt squamis conspicui crebris atque praeacutis, clavorum caligarium effi gie⁴⁶³, nec amplius quam circa e um mensem⁴⁶⁴ visuntur.

70 ⁴⁶⁵ 34 Miratur et Arcadia suum exocoetum, appellatum ab eo quod in siccum somni causa exeat. circa Clitorium ⁴⁶⁶ vocalis hic traditur et sine branchiis, idem aliquis Adonis dictus.

71 ⁴⁶⁷ 35 Exeunt in terram et qui marini mures vocantur et polypi et murenae, quin et in Indiae fluminibus certum genus piscium ac deinde resilit. nam in⁴⁶⁸ stagna et amnes transeun di⁴⁶⁹ plerisque evidens ratio est, ut tutos fetus edant, quia non sint ibi qui⁴⁷⁰ devorent partus fluctusque minus saeviant . has intellegi ab iis causas servarique temporum vi ces⁴⁷¹ magis miretur, si quis⁴⁷² reputet quoto cuique hominum nosci uberrimam esse capturam sole⁴⁷³ transeunte piscium signum.

72 ⁴⁷⁴ 36 Marinorum alii sunt plani, ut rhombi⁴⁷⁵, soleae ac⁴⁷⁶ passeres, qui ab rhombis situ tantum corporum differunt— dexter hic⁴⁷⁷ resupinatis⁴⁷⁸ est illis, passeri laevus⁴⁷⁹ —, alii longi, ut murena, conger⁴⁸⁰ . 73 ⁴⁸¹ 37 ideo pinnarum⁴⁸² quoque fiunt discrimina , quae⁴⁸³ pedum vice sunt datae piscibus, nullis⁴⁸⁴ supra quaternas , quibusdam⁴⁸⁵ binae⁴⁸⁶, aliquis nullae. in Fucino tantum lacu piscis est qui octonis pinnis natat. binae omnino longis et lubricis⁴⁸⁷ , ut anguillis et congris, allis⁴⁸⁸ nullae, ut murenis, quibus nec branchiae. haec omnia flexuoso corporum inpulsu ita mari utuntur, ut serpentes terra⁴⁸⁹ , e t in sicco quoque repunt; ideo etiam vivaciora talia. et e planis aliqua⁴⁹⁰ non habent pinnas, ut pastinacae — ipsa enim latitudine natant — et quae mollia appellantur, ut⁴⁹¹ polypi, quoniam pedes illis pinnarum vicem praestant.

74 ⁴⁹² 38 Anguillae octonis vivunt annis. durant et sine aqua, quinis⁴⁹³ et⁴⁹⁴ senis diebus aquilone spirante, austro pau- ⁴⁹⁵ cioribus.... a nt hieme⁴⁹⁶ , eadem⁴⁹⁷ in exigua aqua non tolerant neque⁴⁹⁸ in turbida. ideo circa vergilias⁴⁹⁹ maxime capiuntur fluminibus tum praecipue turbidis. pascuntur noctibus. exanimes piscium solae non fluitant. 75

lacus est Italiae Benacus in Veronensi agro Mincium⁵⁰⁰ amnem tramittens⁵⁰¹ , ad cuius emersus annuo tempore, Octobri fere mense, autumnali si- 5 dere, ut palam est, hiemato lacu, fluctibus glomeratae volvuntur in tantum mirabili multitudine, ut in excipulis eius fluminis ob hoc ipsum fabricatis singulorum milium reperiantur globi.

76 ⁵⁰² 39 Murena quocumque mense parit, cum ceteri pisces stato pariant. ova eius citissime crescunt. in sicca⁵⁰³ litora elapsas⁵⁰⁴ vulgus coitu serpentium impleri putat. Aristoteles zmyrum⁵⁰⁵ vocat marem qui generet; discrimen esse quod murena varia et infirma⁵⁰⁶ sit, zmvrus unicolor et⁵⁰⁷ robustus dentesque et extra os habeat. in Gallia septentrionali murenis omnibus dextera in maxilla septenae maculae ad formam septentrionis aureo colore fulgent, dumtaxat viventibus , pariterque cum anima extinguuntur. 77 ⁵⁰⁸⁵⁰⁹ invenit in hoc animali documenta⁵¹⁰ saevitiae Vedius Pollio, eques R omanus ex⁵¹¹ amicis⁵¹² Divi Augusti, vivariis earum inmergens damnata mancipia, non tamquam ad hoc feris terrarum non⁵¹³ sufficientibus, sed quia in alio genere totum pariter homi- ⁵¹⁴ nem distrahi spectare⁵¹⁵ non poterat. ferunt aceti gustu praecipue eas in rabiem agi. tenuissimum iis tergus⁵¹⁶, contra anguillis crassius⁵¹⁷, eoque verberari solitos tradit Verrius praetextatos et ob id multam⁵¹⁸ iis dici⁵¹⁹ non institut um⁵²⁰.

78 ⁵²¹ 40 Planorum piscium alterum est genus, quod pro spina cartilaginem habet⁵²² , ut ra iae⁵²³, pastinacae, squatinae, torpedo et quos bovis, lamiae, aquilae, ranae nominibus Graeci appellant. quo in numero sunt squali quoque, quam- ⁵²⁴⁵²⁵vis non plani. haec Graece in universum σελάχη appellavit Aristoteles primus⁵²⁶ hoc nomine⁵²⁷ iis inposito⁵²⁸. nos distinguere non possumus⁵²⁹ , nisi si⁵³⁰ cartilagin ea⁵³¹ appellare libeat. omnia autem carnivora sunt talia et supina vescuntur, ut in delphinis diximus, et cum ceteri pisces ova pariant, hoc genus solum, ut ea quae cete appellant, animal parit, excepta quam ranam vocant.

79 ⁵³² 41 Est parvus admodum piscis adsuetus petris, echeneis⁵³³ appellatus. hoc carinis adhaerente naves tardius ire creduntur, inde nomine inposito. quam ob causam amatoriis quoque veneficiis infamis est et iudiciorum ac litium mora, quae crimina una laude pensat fluxus gravidarum utero sistens partusque continens ad puerperium. in cibos ⁵³⁴tamen non admittitur⁵³⁵ . pedes eum habere arbitrantur, Ari- ⁵³⁶ stoteles ... it apposita⁵³⁷ pinnarum⁵³⁸ similitudine. 80 ⁵³⁹ Mucianus muricem esse latiorem purpura, neque aspero⁵⁴⁰ neque rotundo ore neque in angulos prodeunte rostro, sed sic ut⁵⁴¹ concha utroque latere sese colligente. quibus inhaerentibus plenam venti⁵⁴² stetisse navem Periandri portantem⁵⁴³, ut castrarentur , nobiles puer os⁵⁴⁴ ; conchas, quae⁵⁴⁵ id praestiterint, apud ⁵⁴⁶ Cnidiorum⁵⁴⁷ Venerem coli. Trebius Niger pedalem esse et crassitudine⁵⁴⁸ quinque digitorum, naves⁵⁴⁹ morari; praeterea hanc esse vim eius adservati in sale, ut aurum, quod deciderit in altissimos puteos, admotus extrahat⁵⁵⁰.

81 ⁵⁵¹ 42 Mutant colorem candidum menae⁵⁵² et fiunt aestate nigriores. mutat et phycis, reliquo tempore candida, vere varia. eadem piscium sola nidificat ex alga atque in nido parit.

82 ⁵⁵³ 43 Volat sane perquam similis volucri⁵⁵⁴ hirundo⁵⁵⁵ , item miluus⁵⁵⁶, subit in summa maria piscis ex argumento appellatus lucerna, linguaque ignea⁵⁵⁷ per os exerta tranquillis⁵⁵⁸ noctibus relucet. attollit⁵⁵⁹ e mari sesquipedanea⁵⁶⁰ fere cornua⁵⁶¹ quae⁵⁶² ab iis nomen traxit. rursus draco marinus, captus atque inmissus in harenam, cavernam sibi rostro mira celeritate excavat.

83 ⁵⁶³ 44 Piscium sanguine carent de quibus dicemus. sunt autem tria genera: primum⁵⁶⁴ quae mollia appellantur, dein contecta crustis tenuibus, postremo testis conclusa duris. mollia sunt lolligo, saepia, polypus⁵⁶⁵ et cetera generis eius. his caput inter pedes et ventrem, pediculi octoni omnibus . saepiae et lolligini⁵⁶⁶ pedes duo ex his longissimi et asperi, quibus ad ora admovent cibos et in fluctu se⁵⁶⁷ velut⁵⁶⁸ ancoris stabiliunt, cetera⁵⁶⁹ cirri, quibus venantur⁵⁷⁰.

84 ⁵⁷¹ 45 Lolligo etiam volitat extra aquam se efferens, quod et pectunculi faciunt, sagittae modo.— Saepiarum generi mares varii et nigriores constantiaeque maioris. percussae tridente feminae auxiliantur, at femina icto mare fugit. ambo autem, ubi sensere se adprehendi, effuso atramento , quod pro sanguine iis⁵⁷² est, infuscata aqua absconduntur .

85 ⁵⁷³ 46 Polyporum multa genera. terreni maiores quam pelagii⁵⁷⁴ . omnibus⁵⁷⁵ bra cchiis⁵⁷⁶ ut pedibus ac manibus utuntur, cauda vero, quae est⁵⁷⁷ bisulca et acuta, in coitu. et polypis fistula in dorso, qua tramittunt mare, eamque⁵⁷⁸ modo in dexteram partem, modo in sinistram transferunt. natant obliqui in caput, quod praedurum est sufflatione⁵⁷⁹ viventibus. cetero⁵⁸⁰ per bracchia velut acetabulis dispersis haustu⁵⁸¹ quodam adhaerescunt⁵⁸² ; tenent supini, ut avelli non queant. vada non adprehendunt, et grandibus minor tenacitas. soli mollium in siccum exeunt, dumtaxat asperum; levitatem odere. 86 ⁵⁸³ vescuntur conchyliorum carne, quorum conchas conplexu⁵⁸⁴ crinium⁵⁸⁵ frangunt; itaque praeiacentibus testis cubile eorum deprehenditur. et cum alioqui brutum habeatur animal, ut quod ad manum hominis adnatet⁵⁸⁶, in re quodammodo familiari callet. omnia in domum conportat, dein putamina⁵⁸⁷ erosa carne egerit adnatantesque pisciculos ad ea venatur. 87 colorem mutat ad similitudinem loci, et maxime in metu. ipsum bracchia⁵⁸⁸ sua rodere falsa opinio est — id enim a congris evenit ei —, sed renasci, sicut colotis⁵⁸⁹ et lacertis caudas⁵⁹⁰ , haut falsum.

88 ⁵⁹¹ 47 Inter praecipua autem miracula est qui vocatur nautilos, ab aliis pompilos. supinus in summa aequorum pervenit, ita se paulatim adsubrigens⁵⁹² , ut emissa omni per fistulam aqua velut exoneratus sentina facile naviget. postea prima duo bracchia retorquens membranam inter illa mirae tenuitatis extendit, qua velificante in aura, ceteris subremigans bracchiis, media se cauda⁵⁹³ ut gubernaculo regit⁵⁹⁴. ita vadit alto⁵⁹⁵ Liburnicarum gaudens⁵⁹⁶ imagine, si⁵⁹⁷ quid pavoris interveniat, hausta se mergens aqua.

89 ⁵⁹⁸⁵⁹⁹ 48 Polyporum generis est⁶⁰⁰ oz aena⁶⁰¹ dicta a⁶⁰² gravi capitis odore, ob⁶⁰³ hoc maxime murenis eam consectantibus⁶⁰⁴.

Polypi binis mensibus conduntur. ultra bimatum non vivunt. pereunt autem tabe semper, feminae celerius et fere a partu.

Non sunt praetereunda et L. Lucullo proconsule Baeticae conperta de polypis, quae Trebius Niger e comitibus eius prodidit: 90 avidissimos esse concharum, illas ad tactum conprimi, praecidentes⁶⁰⁵ bracchia eorum, ultroque escam ex praedante capere. carent conchae visu omnique sensu alio quam cibi et periculi. insidiantur ergo polypi apertis inpositoque lapillo extra corpus, ne palpitatu eiciatur⁶⁰⁶: ita securi grassantur⁶⁰⁷ extrahuntque carnes. illae se contrahunt, sed frustra, discuneatae. tanta sollertia animalium hebetissimis quoque est. 91 praeterea negat ullum atrocius esse animal ad conficiendum hominem in aqua⁶⁰⁸ . luctatur⁶⁰⁹ enim conplexu et sorbet acetabulis ac numeroso suctu⁶¹⁰ trahit, cum in naufragos urinantesve⁶¹¹ impetum cepit. sed si invertatur, elanguescit vis; exporrigunt enim se resupinati. cetera, quae idem retulit, monstro propiora possunt videri. 92 ⁶¹² Carteiae⁶¹³ in cet ar iis⁶¹⁴ adsuetus exire e mari in lacus eorum⁶¹⁵ apertos atque ibi salsamenta populari — mire⁶¹⁶ omnibus marinis expetentibus odorem quoque eorum, qua de causa et nassis inlinuntur ⁶¹⁷ -, convertit in se custodum indignationem adsiduitate furti inmodica m⁶¹⁸ . saepes erant obiectae, sed has transcendebat ⁶¹⁹ per arborem nec deprehendi potuit nisi canum sagacitate . hi redeuntem circumvasere noctu, concitique custodes expavere novitatem. primum omnium magnitude inaudita erat, dein⁶²⁰ colos muria obliti, odore⁶²¹ diri. quis ibi polypum exspectasset aut ita cognosceret? cum monstro dimicare sibi videbantur. namque et adflatu terribili canes agebat⁶²², nunc extremis crinibus flagellatos, nunc robustioribus bra c- chiis clavarum modo incussos, 93? ⁶²³ aegreque multis tridentibus confici potuit. ostendere Lucullo caput eius, dolii magnitudine , amphorarum XV capax, atque, ut ipsius Trebi verbis utar, barbas, quas vix utroque bracchio conplecti esset, clavarum modo torosas, longas pedum⁶²⁴ XXX, acetabulis⁶²⁵ sive caliculis urnalibus pelvium modo, dentes magnitudini respondentes. reliquiae⁶²⁶ adservatae miraculo pependere pondo DCC⁶²⁷. saepias quoque et lolligines eiusdem magnitudinis expulsas in litus illud idem actor est. in nostro mari lolligines quinum cubitorum capiuntur, saepiae binum. neque his bimatu longior vita.

94 ⁶²⁸ 49 Navigeram similitudinem et aliam in Propontide visam sibi prodidit Mucianus: concham esse acatii⁶²⁹ modo carinatam, inflexa puppe, prora rostrata. in hanc⁶³⁰ condi⁶³¹ nauplium, animal saepiae simile⁶³², ludendi societate sola. duobus hoc fieri generibus: tranquillo enim vectorem demissis⁶³³ palmulis ferire ut remis; si vero flatus invitet⁶³⁴, easdem in usu m⁶³⁵ gubernaculi porrigi pandique buccarum⁶³⁶ sinus aurae. huius voluptatem esse ut ferat, illius ut regat, simulque eam descendere⁶³⁷ in duo sensu carentia, nisi forte tristi — id etenim⁶³⁸ constat⁶³⁹ — omine⁶⁴⁰ navigantium humana calamitas in causa est.

95 ⁶⁴¹ 50 Locustae crusta fragili muniuntur in eo genere quod caret sanguine. latent⁶⁴² mensibus quinis. similiter cancri, qui eodem tempore occultantur, et ambo veris principio senectutem anguium more exuunt⁶⁴³ renovatione tergorum. cetera in undis natant, locustae reptantium modo fluitant, si nullus ingruat metus, recto meatu, cornibus, quae sunt propria rotunditate praepilata, ad latera porrectis; isdem erectis⁶⁴⁴ in pavore oblique⁶⁴⁵ in latera⁶⁴⁶ procedunt. cornibus inter se dimicant. unum hoc animalium, nisi vivum ferventi aqua incoquatur, fluida came non habet callum. 96 ⁶⁴⁷

vivunt petrosis locis, cancri mollibus. hieme aprica litora⁶⁴⁸ sectantur , aestate in opaca gurgitum recedunt. omnia eius generis hieme laeduntur, autumno et vere pinguescunt et plenilunio magis, quia nocte s⁶⁴⁹ sidus tepido fulgore mitificat.

97 ⁶⁵⁰ 51 Cancrorum genera cara bi⁶⁵¹ , astaci⁶⁵², m aeae⁶⁵³ , pa guri⁶⁵⁴, Heracleotici, leones et alia ignobiliora. cara bi cauda a ceteris cancris distant. in Phoenice hippoe voca ntur⁶⁵⁵, tantae velocitatis, ut consequi non sit⁶⁵⁶. cancris vita longa, pedes octoni, omnes in obliqu um⁶⁵⁷ flexi. feminae primus pes duplex , mari simplex. praeterea bina bracchia denticulatis forcipibus⁶⁵⁸. superior pars in primoribus his movetur, inferiore inmobili. 98 ⁶⁵⁹ dexterum bracchium omnibus maius. universi aliquando⁶⁶⁰ congregantur. os Ponti evincere⁶⁶¹ non valent; quam ob rem egressi⁶⁶² circumeunt apparetque tritum iter. 5 pinotheras⁶⁶³ vocatur minimus ex omni⁶⁶⁴ genere, ideo op portunus iniuriae. huic sollertia est inanium ostrearum testis se condere et, cum adcreverit, migrare in capaciores. cancri in pavore et retrorsi pari velocitate redeunt. 99 ⁶⁶⁵ dimicant inter se ut arietes adversis cornibus incursantes. contra serpentium ictus medentur. sole cancri signum transeunte⁶⁶⁶ et ipsorum, cum exanimati sint, corpus transfigurari in scorpiones narratur in sicco. 100 ⁶⁶⁷ ex eodem genere sunt⁶⁶⁸ echini, quibus spinae⁶⁶⁹ pro pedibus. ingredi est iis in orbem⁶⁷⁰ volvi, itaque detritis saepe aculeis inveniuntur. ex his echinometrae appellantur quorum spinae longissimae, calyces⁶⁷¹ minimi⁶⁷². nec omnibus idem vitreus color⁶⁷³ , circa Toronen⁶⁷⁴ candidi nascuntur, spina parva. ova omnium amara, quina numero. ora in medio corpore in terram versa⁶⁷⁵. tradunt saevitiam maris⁶⁷⁶ praesagire eos correptisque opperiri⁶⁷⁷ lapillis, mobilitatem pondere stabilientes; nolunt⁶⁷⁸ volutatione spinas atterere. quod⁶⁷⁹ ubi videre nautici, statim pluribus ancoris⁶⁸⁰ navigia infrenant.

101 ⁶⁸¹In eodem genere cocleae aquatiles terrestresque, exerentes se domicilio binaque ceu cornua⁶⁸² protendentes contrahentesque, oculis carent, itaque corniculis praetemptant iter.

pectines in mari ex eodem genere habentur, reconditi et ipsi⁶⁸³ magnis frigoribus ac magnis aestibus⁶⁸⁴, unguesque velut igne lucentes in tenebris, etiam in ore mandentium .

102 52 Firmioris iam testae murices et concharum genera, in quibus magna ludentis naturae varietas. tot colorum differentiae, tot figurae plans, concavis, longis, lunatis, in orbem circumactis, dimidio orbe caesis, in dorsum elatis, levibus, rugatis, denticulatis, striatis, vertice muricatim⁶⁸⁵ intorto , margine in mucronem⁶⁸⁶ emisso, foris effuso, intus replicato , 103? ⁶⁸⁷ iam distinctione virgulata, crinita, crispa, can aliculatim ⁶⁸⁸ , pectinatim divisa⁶⁸⁹, imbr icatim⁶⁹⁰ undata, cancellatim⁶⁹¹ reticulata, in obliquum⁶⁹² , in rectum e xpansa⁶⁹³, densata⁶⁹⁴, porrecta , sinuata, brevi nodo ligatis, toto latere conexis, ad plausum⁶⁹⁵ apertis⁶⁹⁶ , ad bucinum⁶⁹⁷ recurvis. navigant ex iis Veneriae praebentesque concavam⁶⁹⁸ s ui⁶⁹⁹ partem et aurae opponentes per summa aequorum velificant. saliunt⁷⁰⁰ pectines et extra volitant seque et ipsi carinant.

104 53 Sed quid⁷⁰¹ haec tam parva commemoro, cum populatio morum atque luxuria non aliunde maior quam e concharum genere proveniat? iam quidem ex tota rerum natura damnosissimum ventri⁷⁰² mare⁷⁰³ est tot modis, tot mensis, tot piscium saporibus, quis pretia capientium periculo fiunt. 105

sed quota haec portio est reputantibus purpuras, conch ylia⁷⁰⁴, margaritas⁷⁰⁵! parum scilicet fuerat in gulas condi maria, nisi manibus, auribus, capite totoque corpore a feminis iuxta virisque gestarentur. quid mari cum vestibus, quid undis fluctibusque cum vellere? non recte recipit haec⁷⁰⁶ nos rerum natura nisi nudos? esto, sit tanta ventri cum eo societas: quid tergori? parum est⁷⁰⁷, nisi qui vescimur periculis etiam vestiamur? adeo per totum corpus anima⁷⁰⁸ hominis quaesita maxime placent⁷⁰⁹.

106 ⁷¹⁰ 54 Principium ergo columenque omnium rerum pretii margaritae tenent. Indicus maxime has mittit oceanus inter illas beluas tales tantasque, quas diximus, per tot maria⁷¹¹ venientes, tam⁷¹² longo terrarum tractu⁷¹³ et⁷¹⁴ tantis solis ardoribus . atque Indis quoque in insulas petuntur et admodum paucas. fertilissima est Taprobane et Stoidis⁷¹⁵, ut diximus in circuitu mundi, item Perimula⁷¹⁶, promunturium Indiae.⁷¹⁷ praecipue autem laudantur circa Arabiam in Persico sinu⁷¹⁸ maris Rubri.

107 ⁷¹⁹ Origo atque genitura conchae s unt⁷²⁰, haut multum ostrearum conchis different es⁷²¹. has ubi genitalis anni stimulant hora, pandentes se⁷²² quadam oscitatione impleri roscido conceptu ⁷²³ tradunt, gravidas postea eniti⁷²⁴, partumque concharum esse margaritas pro qualitate roris accepti. si purus influxerit , candorem conspici; si vero turbidus, et fetum sordescere ⁷²⁵; eundem pallere caelo minante. conceptum ex eo quippe constare, caelique⁷²⁶ iis maiorem societatem esse quam maris: inde nubilum trahi colorem aut pro claritate matutina serenum. 108 sitempestive satientur, grandescere et partus; si fulguret⁷²⁷, conprimi conchas ac pro ieiunii modo minui; si vero etiam tonuerit, pavidas ac repente conpressas quae vocant physemata efficere, specie⁷²⁸ modo inani inflata⁷²⁹ sine corpore; hos esse concharum abortus. sani quidem partus multiplici constant cute, non inproprie callum ut existimari corporis possit. 109 itaque et purgantur⁷³⁰ a peritis. miror⁷³¹ ipso tantum eas caelo gaudere, sole rufescere⁷³² candoremque per-. dere ut corpus humanum. quare praecipuum custodiunt pelagiae⁷³³, altius mersac quam ut penetrent radii. flavescunt tamen et illae senecta rugisque torpescunt⁷³⁴, nec nisi in iuventa constat ille qui quaeritur vigor⁷³⁵. crassescunt⁷³⁶ etiam in senecta conchisque⁷³⁷ adhaerescunt nec his evelli⁷³⁸ queunt nisi lima. quibus una tantum est facies et ab ea rotunditas, aversis planities, ob id tympania nominantur. cohaerentes videmus⁷³⁹ in conchis hac dote unguenta circumferentibus. cetero in aqua mollis unio, exemptus protinus durescit.

110 ⁷⁴⁰ 55 Concha ipsa, cum manum vidit⁷⁴¹, conprimit sese operitque⁷⁴² opes suas, gnara propter illas se peti, manumque, Si praeveniat, acie sua abscidat⁷⁴³, nulla iustiore poena, et aliis munita⁷⁴⁴ suppliciis, quippe inter scopulos maior pars invenitur, in⁷⁴⁵ alto quoque comitanti bus⁷⁴⁶ marinis canibus, nec tamen aures feminarum arcentur. 111 ⁷⁴⁷ quidam tradunt sicut apibus, ita concharum examinibus singulas⁷⁴⁸ magnitudine et vetustate praecipuas esse veluti duces, mirae ad cavendum sollertiae. has urinantium cura peti, illis captis facile ceteras palantes⁷⁴⁹ retibus includi, multo deinde obrutas⁷⁵⁰ sale in vasis fictilibus; rosa⁷⁵¹ came omni nucleos quosdam corporum, hoc est uniones , decidere in ima.

112 ⁷⁵² 56 Vsu⁷⁵³ atteri non dubium est coloremque indiligentia mutare⁷⁵⁴ . dos omnis in candore, magnitudine, orbe, levore⁷⁵⁵, pondere, haut promptis⁷⁵⁶ rebus in tantum, ut nulli duo reperiantur indiscreti: unde nomen unionum Romanae scilicet inposuere deliciae, nam id apud Graecos non est, ne⁷⁵⁷ apud barbaros quidem⁷⁵⁸, inventores rei eius⁷⁵⁹ , aliud quam margaritae. et in candore ipso magna differentia: 113 clarior in Rubro mari repertis⁷⁶⁰ , in⁷⁶¹ Indico⁷⁶² specularium lapidum squamas⁷⁶³ adsimula nt⁷⁶⁴, alias magnitudine praecellentes⁷⁶⁵ . summa laus coloris est exaluminatos ⁷⁶⁶ vocari. et procerioribus sua gratia est. elenchos⁷⁶⁷ appellant fastigata longitudine alabastrorum figura in pleniore m⁷⁶⁸ orbe m desinentes. 114 ⁷⁶⁹ hos digitis suspendere et binos ac ternos auribus feminarum gloria est, subeuntque⁷⁷⁰ luxuriae eius nomina exte rna⁷⁷¹, exquisita perdito⁷⁷² nepotatu, si quidem , cum⁷⁷³ id fecere, crotalia appellant, ceu sono quoque gaudeant et collis u⁷⁷⁴ ipso⁷⁷⁵ margaritarum; cupiuntque⁷⁷⁶ iam et pauperes, lictorem feminae in publico unionem esse dictitantes . quin et pedibus, nec crepidarum tantum obstragulis⁷⁷⁷, set totis socculis addunt. neque enim gestare iam margaritas , nisi calcent ac per uniones etiam ambulent, satis est.

115 ⁷⁷⁸ In nostro mari reperiri solebant crebrius⁷⁷⁹ circa Bosporum Thracium, rufi ac⁷⁸⁰ parvi in conchis quas myas appellant. at in Acarnania quae vocatur pina⁷⁸¹ gignit, quo apparet non uno conchae genere nasci. namque et Iuba tradit Arabicis concham esse simile m⁷⁸² pectini insecto, hirsutam echinorum modo, ipsum unionem in carne grandini similem⁷⁸³. conchae non tales ad nos adferuntur. nec in Acarnania autem laudatireperiuntur , enormes⁷⁸⁴ et feri⁷⁸⁵ colorisque marmorei. meliores circa Actium, sed et hi parvi, et⁷⁸⁶ in Mauretaniae maritimis . Alexander polyhistor et Sudines senescere eos putant coloremque expirare.

116 ⁷⁸⁷ 57 Fir mum⁷⁸⁸ corpus esse⁷⁸⁹ manifestum est, quod nullo lapsu franguntur. non autem semper in media carne reperiuntur , sed aliis atque aliis locis, vidimusque iam in extremis etiam marginibus velut e⁷⁹⁰ concha exeuntes et in quibusdam quaternos quinosque. pondus ad hoc aevi semunciae pauci singulis⁷⁹¹ scripulis⁷⁹² excessere. in Britannia parvos atque decolores nasci certum est, quoniam Divus Iulius thoracem, quem Veneri Genetrici in templo eius dicavit, ex Britannicis margaritis factum voluerit intellegi.

117 ⁷⁹³ 58 Lolliam Paulinam, quae fruit Gai principis matrona, ne serio quidem aut sollemni caerimoniarum aliquo apparatu , sed mediocrium⁷⁹⁴ etiam sponsalium cena, vidi smaragdis margaritisque⁷⁹⁵ opertam, alterno text u⁷⁹⁶ fulgentibus toto capite⁷⁹⁷ , crinibus [spira], auribus, collo [monilibus]⁷⁹⁸ , digitis. qu ae⁷⁹⁹⁸⁰⁰ summa quadringentiens HS colligebat, ipsa confestim parata⁸⁰¹ mancupationem⁸⁰² tabulis probare. nec dona prodigi principis fuerant, sed avitae opes, provinciarum scilicet spoliis partae. 118 hic est rapinarum exitus, hoc fuit quare M.⁸⁰³ Lollius infamatus regum muneribus in toto oriente interdicta amicitia a G aio⁸⁰⁴ Caesare August i⁸⁰⁵ filio venenum biberet⁸⁰⁶, ut neptis eius quadringentiens HS operta spectaretur⁸⁰⁷ ad lucernas ! computet nunc aliquis ex altera parte quantum Curius aut Fabricius in triumphis tulerint, imaginetur illorum fercula, ex⁸⁰⁸ altera parte Lolliam, unam imperii mulierculam , accubantem: non illos curru detractos quam in hoc vicisse malit⁸⁰⁹ ? 119 ⁸¹⁰ nec⁸¹¹ haec summa luxuriae⁸¹² exempla sunt. duo fuere maximi uniones per omne aevum; utrumque possedit Cleopatra, Aegypti reginarum novissima, per manus orientis regum sibi traditos. haec, cum exquisitis cotidie Antonius saginaretur epulis, superbo simul ac procaci fastu, ut regina meretrix lautitiam eius omnem⁸¹³ apparatumque obtrectans, quaerente eo, quid adstrui magnificentiae posset⁸¹⁴, respondit una se cena centiens HS⁸¹⁵ absumpturam⁸¹⁶. 120 ⁸¹⁷ cupiebat discere Antonius, sed fieri posse non arbitrabatur. ergo sponsionibus factis postero die, quo iudicium agebatur, magnificam alias cenam, ne dies periret, sed cotidianam⁸¹⁸, Antonio apposuit inridenti⁸¹⁹ computationemque expostulanti. at illa corollarium id esse et consumpturam⁸²⁰ eam cenam taxationem confirmans solamque se⁸²¹ centiens⁸²² HS cenaturam, inferri mensam secundam iussit. ex praecepto ministri unum tantum vas ante eam posuere aceti, cuius asperitas visque in tabem margaritas resolvit. 121 gerebat auribus cum⁸²³ maxime singulare illud et vere unicum naturae opus. itaque expectante Antonio, quidnam esset actura, detractum alterum mersit ac liquefactum obsorbuit⁸²⁴. iniecit alteri manum L. Plancus, index sponsionis eius, eum quoque parante⁸²⁵ simili modo absumere, victumque Antonium⁸²⁶ pronuntiavit omine rato. comitatur⁸²⁷ fama unionis eius parem, capta illa tantae quaestionis victrice regina, dissectum, ut esset in utrisque⁸²⁸ Veneris auribus Romae in Pantheo dimidia eorum cena. 122 ⁸²⁹ 59 non ferent⁸³⁰ hanc palmam spoliabunturque etiam luxuriae gloria. prior id fecerat Romae in unionibus magnae taxationis Clodius, tragoedi Aesopi⁸³¹ filius, relictus ab eo in amplis opibus heres, ne triumviratu suo nimis superbiat⁸³² Antonius paene histrioni comparatus et quidem nulla sponsione ad hoc producto (quo magis regium⁸³³ fiat), sed ut experiretur in gloria m⁸³⁴ palati, quidnam⁸³⁵ saperent margaritae⁸³⁶. atque ut mire placuere, ne⁸³⁷ solus hoc sciret, singulos uniones convivis⁸³⁸ quoque absorbendos dedit.

123 ⁸³⁹ Romae in promiscuum⁸⁴⁰ ac frequentem usum venisse Alexandria⁸⁴¹ in dicionem⁸⁴² redacta⁸⁴³, primum autem coepisse circa⁸⁴⁴ Sullana⁸⁴⁵ tempora minutas et viles Fenestella tradit, manifesto errore, cum Aelius Stilo circa⁸⁴⁶ lugurthinum⁸⁴⁷ bellum unionum nomen inponi cum⁸⁴⁸ maxime grandibus⁸⁴⁹ margaritis prodat.

124 60 Et hoc tamen aeternae prope possessionis est; sequitur heredem, in mancipatum venit ut praedium aliquod: conchylia et purpuras omnis hora⁸⁵⁰ atterit, quibus eadem mater luxuria paria paene et⁸⁵¹ margaritis pretia fecit.

125 Purpurae vivunt annis⁸⁵² plurimum septenis. latent sicut murices circa⁸⁵³ canis ortum tricenis diebus. congregantur verno tempore mutuoque attritu⁸⁵⁴ lentorem cuiusdam cerae salivant. simili modo et murices, sed purpurae florem ilium tinguendis expetitum vestibus in mediis habent faucibus . 126 ⁸⁵⁵ liquoris hic minimi⁸⁵⁶ est⁸⁵⁷ candida vena, unde pretiosus ille bibitur⁸⁵⁸ nigrantis rosae colore sublucens; reliquum corpus sterile. vivas capere contendunt, quia cum vita sucum eum evomunt. et maioribus quidem purpuris detracta concha auferunt, minores cum te sta vi vas⁸⁵⁹ frangunt, ita demum eum⁸⁶⁰ expuentes⁸⁶¹ . 127 ⁸⁶² Tyri⁸⁶³ praecipuus hic Asiae, Meninge⁸⁶⁴ Africae et Gaetulo litore oceani, in Laconica Europae. fasces hu ic⁸⁶⁵ securesque Romanae viam faciunt, idemque pro maiestate pueritiae est, distinguit ab equite curiam, dis advocatur placandis omnemque vestem inluminat, in triumphali miscetur auro. quapropter excusata et purpurae sit insania. sed unde conc hyliis pretia, quis virus grave in fuco, color austerus in glauco et irascenti similis mari?

128 ⁸⁶⁶ Lingua purpurae longitudine digitali, qua pascitur perforando reliqua conchylia: tanta duritia aculeo est. aquae⁸⁶⁷ dulcedine⁸⁶⁸ necantur et sicubi flumen inmergitur; alioqui captae et⁸⁶⁹ diebus quinquagenis vivunt saliva sua. conchae omnes celerrime crescunt, praecipue purpurae: anno magnitudinem implent.

129 61 Quod si hactenus transcurrat expositio, fraudatam⁸⁷⁰ profecto se luxuria credat nosque indiligentiae damnet. quam ob rem persequemur etiam officinas, ut⁸⁷¹, tamquam in victu⁸⁷² frugum noscitur ratio, sic omnes qui istis gaudent in⁸⁷³ praemio⁸⁷⁴ vitae suae calleant. 130 ⁸⁷⁵ concharum ad purpuras et conch ylia — eadem enim est materia, sed distat temperamento — duo sunt genera: bucinum minor concha ad similitudinem eius qua bucini sonus editur — unde et⁸⁷⁶ causa nomini⁸⁷⁷ —, rotunditate oris in margine incisa; alterum purpura vocatur canaliculato⁸⁷⁸ procurrente rostro et⁸⁷⁹ canaliculi⁸⁸⁰ latere introrsus tubulato⁸⁸¹ , qua proseratur⁸⁸² lingua. praeterea clavatum est ad turbinem usque aculeis in orbem septenis fere, qui non sunt bucino, sed utrisque⁸⁸³ orb es⁸⁸⁴ totidem, quot 5 habeant annos. bucinum non nisi petris adhaeret circaque scopulos legitur.

131 ⁸⁸⁵Purpurae nomine alio pelagiae vocantur. earum genera plura pabulo et solo discreta: lutense⁸⁸⁶ putre⁸⁸⁷ limo et algense nutritum alga⁸⁸⁸ , vilissimum utrumque. melius taeniense ⁸⁸⁹ in taeniis⁸⁹⁰ maris⁸⁹¹ collectum, hoc quoque tamen etiamnum levius atque dilutius. ca lcule nse⁸⁹² appellatur⁸⁹³ a calculo in mari⁸⁹⁴ , mire aptum conch yliis, et longe optimum⁸⁹⁵ purpuris dialu tense⁸⁹⁶, id est vario soli genere pastum. 132 ⁸⁹⁷ capiuntur autem purpurae parvulis rarisque textu veluti nassis in alto iactis. inest his esca, clusiles mordacesque conchae, ceu mitulos⁸⁹⁸ videmus. has semineces, sed redditas mari avido hiatu revivescentes ⁸⁹⁹, appetunt purpurae porrectisque linguis infestant. at illae aculeo exstimulatae claudunt sese conprimuntque mordentia. ita pendentes⁹⁰⁰ aviditate sua purpurae tolluntur.

133 ⁹⁰¹ 62 Capi eas post canis ortum ant ante vernum tempus utilissimum, quoniam, curl cerificavere, flux os⁹⁰² habent sucos. sed id tinguentium ma vertatur in eo. eximitur postea vena quam diximus, cui ⁹⁰³ addi salem⁹⁰⁴ necessarium, sextarios⁹⁰⁵ ferme centenas in libras; macerari triduo iustum, quippe tanto maior vis, quanto recentior , fervere in plumbo, singulasque amphoras⁹⁰⁶ [centenas⁹⁰⁷] aqu ae⁹⁰⁸ , quingentenas⁹⁰⁹ medicaminis libras aequa li⁹¹⁰ ac modico vapore torreri et ideo⁹¹¹ longinquae fornacis cuniculo. ita despumatis subinde carnibus, quas adhaesisse venis necesse est, decimo ferme die liquata cortina vellus el utriatum⁹¹² mergitur in experimentum et, donec spei satis fiat, uritur liquor. rubens color nigrante deterior. 134 quinis lana potat⁹¹³ horisrursusque mergitur carminata, donec omnem ebibat saniem. bucinum per se damnatur, quoniam fucum remittit: pelagio ad modum⁹¹⁴ alligatur nimiaeque eius nigritiae dat austeritatem illam nitoremque qui quaeritur cocci. ita permixtis viribus alterum altero excitatur aut adstringitur. 135 ⁹¹⁵ summa medicaminum in libras⁹¹⁶ ... vellerum bucini ducenae et e⁹¹⁷ pela gio⁹¹⁸ CXI⁹¹⁹. ita fit amethysti⁹²⁰ colos⁹²¹ eximius ille. at Tyrius⁹²² pelagio primum⁹²³ satiatur inmatura viridique cortina, mox permutatur in bucino. laus ei summa in colore⁹²⁴ sanguinis concreti, nigricans aspectu idemque suspectu refulgens. unde et Homero purpureus dicitur sanguis.

136 63 Purpurae usum Romae semper fuisse video, sed Romulo in trabea. nam toga praetexta et latiore clavo Tullum Hostilium e regibus primum usum Etruscis devictis satis constat. 137 ⁹²⁵ Nepos Cornelius, qui Divi Augusti principatu obiit⁹²⁶ : Me, inquit, iuvene violacea purpura vigebat , cuius libra denariis centum venibat⁹²⁷ , nec multo post rubra Tarentina. huic successit dibap ha⁹²⁸ Tyria ⁹²⁹, quae in libras denariis mille non poterat emi. hac P. Lentulus Spinther aedilis curulis primus in praetexta usus inprobabatur⁹³⁰. qua purpura quis non iam, inquit, tricliniaria⁹³¹ facit? Spinther aedilis fuit urbis conditae⁹³² anno⁹³³ DC XCI⁹³⁴ Cicerone consule. dibap ha⁹³⁵ tune dicebatur quae bis tincta⁹³⁶ esset, veluti magnifico inpendio, qualiter nunc omnes paene commodiores purpurae tinguuntur .

138 64 In conc hylia ta⁹³⁷ veste cetera eadem sine bucino, praeterque ius temperatur aqua et pro indiviso⁹³⁸ humani potus excremento. dimidia et medicamina adduntur. sic gignitur laudatus ille pallor⁹³⁹ saturitate fraudata⁹⁴⁰ tantoque dilutior , quanto magis vellera esuriunt.

Pretia medicamento sunt quidem pro fertilitate litorum viliora⁹⁴¹, non tamen usquam pelagi i centenas libras⁹⁴² quinquagenos nummos excedere et bucini⁹⁴³ centenos sciant qui ista mercantur inmenso.

139 ⁹⁴⁴⁹⁴⁵ 65 Set alia e⁹⁴⁶ fine⁹⁴⁷ initia⁹⁴⁸, iuvatque ludere inpendio et lusus geminare miscendo iterumque et ipsa adulterare adulteria naturae, sicut testudines tinguere, argentum auro confundere , ut electra fiant, addere his aera, ut Corinthia.

non est satis abstulisse gemmae nomen amethystum; rursum absolutum⁹⁴⁹ inebriatur Tyrio, ut sit ex utroque nomen inprobum simulque luxuria⁹⁵⁰ duplex, et cum confecere conc hylia transire melius in Tyrium putant. 140 ⁹⁵¹ paenitentia hoc primo⁹⁵² debet invenisse, artifice mutante quod damnabat. inde ratio⁹⁵³ nata, votum quoque⁹⁵⁴ factum e vitio portentosis ingeniis, et gemina demonstrata via luxuriae, ut color alius operiretur alio, suavior ita fieri leniorque dictus; quin et terrena miscere coccoque tinctum Tyrio tinguere, ut fieret hysginum.⁹⁵⁵ coccum Galatiae, 141 ⁹⁵⁶ rubens gra num⁹⁵⁷ , ut dicemus in terrestribus, aut circa Emeritam Lusitaniae in maxima laude est. verum, ⁹⁵⁸ ut simul perag antur⁹⁵⁹ nobilia pigmenta, anniculo grano⁹⁶⁰ languidus⁹⁶¹ sucus, idem a⁹⁶² quadrimo evanidus. ita nec recenti vires neque senescenti. abunde tractata est ratio qua se virorum iuxta feminarumque forma credit amplissimam fieri.

66 Concharum generis et pina⁹⁶³ est. 142 ⁹⁶⁴ nascitur in limosis, subrecta semper nec umquam sine comite, quem pinoteren⁹⁶⁵ vocant, alii pinoph ylacem⁹⁶⁶ ; i s⁹⁶⁷ est squilla⁹⁶⁸ parva, aliubi cancer dapis adsectator. pandit⁹⁶⁹ se pina⁹⁷⁰, luminibus orbum corpus intus minutis piscibus praebens. adsultant illi protinus et, ubi licentia audacia crevit, implent eam. hoc tempus speculatus index morsu levi significat. illa conpress u⁹⁷¹ quicquid inclusit exanimat partemque socio tribuit.

143 ⁹⁷² 67 Quo magis miror quosdam existimasse aquatilibus nullum inesse sensum. novit torpedo vim suam ipsa non torpens, mersaque⁹⁷³ in limo se occultat, piscium qui securi supernatantes⁹⁷⁴ obtorpuere corripiens.— huius iecori teneritas nulla praefertur.— nec minor sollertia ranae, quae in mari piscatrix vocatur. eminentia sub oculis cornicula turbato limo exerit, adsultantibus pisciculis⁹⁷⁵ pr aetrahens⁹⁷⁶ , done tam prope accedant, ut adsiliat⁹⁷⁷ . 144 ⁹⁷⁸ simili modo squatina et rhombus abditi⁹⁷⁹ pinnas exertas movent specie vermiculorum, item qu ae⁹⁸⁰ vocantur raiae. nam pastinaca latrocinatur ex occulto transeuntes radio, quod telum est ei, figens. argumenta sollertiae huius, quod tardissimi piscium hi mugilem velocissimum omnium habentes in ventre reperiuntur.

145 ⁹⁸¹Scolopendrae, terrestribus similes, quas centipedes vocant, hamo devorato⁹⁸² omnia interanea evomunt, donec hamum egerant, dein⁹⁸³ resorbent⁹⁸⁴. at vulpes marinae simili in periculo gluttiunt⁹⁸⁵ amplius usque ad infirma lineae, qua⁹⁸⁶ facile praerodant. cautius⁹⁸⁷ qui glanis vocatur avers os⁹⁸⁸ mordet hamos nec devorat, sed esca spoliat.

Grassatur aries ut latro et nunc grandiorum navium in salo stantium occultatus umbra, si quem nandi⁹⁸⁹ voluptas invitet⁹⁹⁰, expectat, nunc elato extra aquam capite piscantium cumbas speculatur occultusque adnatans mergit.

146 ⁹⁹¹ 68 Equidem et iis inesse sensum arbitror, quae neque animalium neque fruticum, sed tertiam quandam ex utroque naturam⁹⁹² habent, urticis dico et spongeis⁹⁹³.

Vrticae noctu vagantur⁹⁹⁴ locu mque⁹⁹⁵ mutant⁹⁹⁶ . carnosae frondis iis natura⁹⁹⁷ , et came vescuntur. vis pr uritu⁹⁹⁸ mordax es t⁹⁹⁹ eademque, quae¹⁰⁰⁰ terrestris urticae. contrahit ergo se quam maxime rigens ac praenatante pisciculo frondem suam spargit conplectensque devorat. 147 alias marcenti similis¹⁰⁰¹ et iactari se passa fluctu algae vice, contactos¹⁰⁰² piscium¹⁰⁰³ attrituque ¹⁰⁰⁴ petrae scalpent es¹⁰⁰⁵ pr uritum invadit. eadem noctu pectines et echinos per ... qua erit¹⁰⁰⁶ . cum¹⁰⁰⁷ admoveri sibi manum sentit, colorem mutat et contrahitur. tacta¹⁰⁰⁸ uredinem mittit¹⁰⁰⁹ , paulumque si fuit intervalli, absconditur. ora e i¹⁰¹⁰ in radice¹⁰¹¹ esse traduntur, excrementa per summa tenui fistula reddi.

148 ¹⁰¹² 69 Spong earum¹⁰¹³ tria genera accepimus: spissum ac ¹⁰¹⁴ praedurum et asperum tragos [id] vocatur, spissum¹⁰¹⁵ et mollius manos¹⁰¹⁶ , tenue densumque, ex quo penicilli, Achillium. nascuntur omnes in petris, aluatur conchis, pisce, limo. intellectum inesse iis apparent, quia, ubi avulsorem¹⁰¹⁷ sensere, contractae multo difficilius abstrahuntur; hoc idem fluctu pulsante faciunt. 149 ¹⁰¹⁸ vivere esca manifesto conchae minutae in iis repertae ostendunt. circa Toronen¹⁰¹⁹ vesci illis avulsas ¹⁰²⁰ etiam aiunt et ex relictis radicibus recrescere in petris; cruoris quoque inhaeret colos, Africis praecipue, quae generantur in Syrtibus. maximae fiunt manoe¹⁰²¹, sed mollissimae circa Lyciam, in profundo autem nec v.entoso molliores; in Hellesponto asperae, et densae circa Maleam. putrescunt in apricis locis, ideo optimae in gurgitibus. viventibus idem qui¹⁰²² madentibus nigricans colos. 150 ¹⁰²³ adh aeren t¹⁰²⁴ nec parte nec totae; intersunt enim fistulae quaedam inanes quaternae fere aut quinae, per quas pasci existimantur. sunt et aliae, sed superne concretae. et subesse membrana quaedam radicibus earum intellegitur. vivere constat longo tempore. pessimum omnium genus est earum quae aply siae¹⁰²⁵ vocantur, quia elui¹⁰²⁶ non possunt; in quibus magnae sunt fistulae et reliqua densitas spissa.

151 70 Canicularum maxime multitudo circa eas urinantes gravi periculo infestat. ipsi ferunt et nubem quandam ¹⁰²⁷ crassescere super capita, animali¹⁰²⁸ planorum piscium similem , prementem eos arcentemque a reciprocando, et ob id stilos praeacutos¹⁰²⁹ lineis adnexos habere sese, quia nisi¹⁰³⁰ perfossae ita non recedant¹⁰³¹ , caliginis et pavoris, ut arbitror, opere. nubem enim et nebulam, cuius nomine id malum appellant, inter animalia haut¹⁰³² ulla¹⁰³³ conperit quisquam. 152 cum¹⁰³⁴ caniculis atrox dimicatio. inguina¹⁰³⁵ et calces omnemque candorem corporum appetunt. salus una in adversas eundi u ltroque¹⁰³⁶ terrendi¹⁰³⁷, pavet enim hominem aeque ac terret, et i ta sors¹⁰³⁸ aequa¹⁰³⁹ in gurgite. ut ad summa aquae ventum est, ibi periculum anceps adempta ratione contra eundi, dum conetur¹⁰⁴⁰ emergere¹⁰⁴¹, et salus omnis in sociis. funem illi religatum ab umeris eius trahunt¹⁰⁴² ; hunc dimicans, ut sit¹⁰⁴³ periculi signum, laeva quatit, dextera adprehenso stilo in pugna est. 153 ¹⁰⁴⁴ modicus alias tractus¹⁰⁴⁵; ut prope carinam ventum est, nisi praeceleri vi repente rapuit¹⁰⁴⁶ , absumi¹⁰⁴⁷ spectant¹⁰⁴⁸ . ac saepe iam subducti e manibus auteruntur, si non trahentium opem conglobato corpore in pilae modum ipsi adiuvere. protendunt quidem trident es¹⁰⁴⁹ alii, set monstro¹⁰⁵⁰ sollertia est navigium subeundi atque ita e tuto proeliandi. omnis ergo cura ad speculandum hoc malum insumitur.

certissima est securitas vidisse pianos¹⁰⁵¹ pisces, quia¹⁰⁵² numquam sunt ubi maleficae bestiae, qua de causa urinantes sacros appellant eos.

154 ¹⁰⁵³ 71 Silicea¹⁰⁵⁴ testa inclusis fatendum est nullum esse sensum, ut ostreis. multis eadem natura quae frutici, ut holoth uriis¹⁰⁵⁵ , pulmonibus, stellis. adeoque nihil non gignitur in mari, ut cauponarum¹⁰⁵⁶ etiam¹⁰⁵⁷ aestiva animalia, pernici molesta saltu aut quae¹⁰⁵⁸ capillus maxime celat, existant et¹⁰⁵⁹ circumglobata ¹⁰⁶⁰ escae saepe extrah antur¹⁰⁶¹ , quae causa somnum piscium in mari noctibus infestare existimatur. quibusdam¹⁰⁶² vero ipsis innascuntur¹⁰⁶³ , quo in numero chalcis¹⁰⁶⁴ accipitur.

155 ¹⁰⁶⁵ 72 Nec veuena cessant dira, ut in lepore, qui in Indico mari etiam tactu pestilens vomitum dissolutionemque stomachi protinus creat, in¹⁰⁶⁶ nostro offa informis, colore tantum lepori similis, in Indis et magnitudine et pilo, duriore tantum. nec¹⁰⁶⁷ vivus ibi capitur. a eque¹⁰⁶⁸ pestiferum animal araneus, spinae in dorso aculeo noxius. sed nullum usquam execrabilius quam radius super caudam eminens tr ygonis¹⁰⁶⁹ , quam nostri pastinacam appellant, quincunciali magnitudine: arbores¹⁰⁷⁰ infixus radici necat, arma ut telum¹⁰⁷¹ perforat vi¹⁰⁷² ferri et veneni malo.

156 ¹⁰⁷³ 73 Morbos universa genera piscium, ut cetera animalia etiam fera, non accipimus sentire. verum aegrotare singulos manifestum facit aliquorum macies, cum in eodem genere praepingues alii capiantur.

157 ¹⁰⁷⁴ 74 Quonam modo generent, desiderium et admiratio hominum differri non patitur. pisces attritu ventrium¹⁰⁷⁵ coeunt tanta celeritate, ut visum fallant, delphini et reliqua cete simili modo et paulo diutius. femina piscis coitus tempore marem¹⁰⁷⁶ sequitur, ventrem eius rostro pulsans; sub partu¹⁰⁷⁷ mares feminas¹⁰⁷⁸ similiter, ova vescentes earum. nec satis est¹⁰⁷⁹ generationi per se coitus, nisi editis ovis interversando mares vitale adsperserint virus. non omnibus id contingit ovis in tanta multitudine; alioqui replerentur¹⁰⁸⁰ maria et stagna, cum singuli uteri innumerabilia concipiant.

158 ¹⁰⁸¹¹⁰⁸²Piscium ova in mari crescunt, quaedam summa celeritate, ut murenarum, quaedam paulo tardius. plani piscium , quibus cauda non est... aculeatique¹⁰⁸³ , et¹⁰⁸⁴ testudines in coitu¹⁰⁸⁵ superveniunt, polypi crine uno feminae naribus adnexo, s aepiae et lolligines linguis, conponentes inter se bra cchia et in contrarium nantes¹⁰⁸⁶; ore et pariunt. sed polypi in terram verso capite coeunt, reliqua mollium tergis ut canes, item locustae et sq uillae¹⁰⁸⁷, cancri ore. 159 ¹⁰⁸⁸ ranae superveniunt , prioribus pedibus alas feminae mare¹⁰⁸⁹ adprehendente, posterioribus clunes. pariunt minimas carnes nigras, quas gyrinos¹⁰⁹⁰ vocant, oculis tantum et cauda insignes¹⁰⁹¹ , mox pedes figurantur cauda findente¹⁰⁹² se in posteriores. mirumque, semestri vita resolvuntur in limum nullo cernente, et rursus vernis aquis renascuntur quae fuere natae¹⁰⁹³ , perinde occulta ratione, cum omnibus annis id eveniat. 160 ¹⁰⁹⁴ et mituli, pectines¹⁰⁹⁵ sponte naturae¹⁰⁹⁶ in harenosis proveniunt; quae durioris¹⁰⁹⁷ testae sunt, ut murices, purpurae, salivari o¹⁰⁹⁸ lentore, sicut acescente¹⁰⁹⁹ umore culices; apua¹¹⁰⁰ spuma maris incalescente¹¹⁰¹ , cum admissus est imber; quae vero siliceo tegmine operiuntur, ut ostrea, putrescente limo aut spuma circa navigia diutius stantia defixosque palos et lignum maxime. nuper conpertum in ostr eariis¹¹⁰² umorem iis fetificum lactis modo effluere. angu- ¹¹⁰³ illae atterunt se¹¹⁰⁴ scopulis; ea strigmenta vivescunt¹¹⁰⁵, nec alia est earum¹¹⁰⁶ procreatio. 161 ¹¹⁰⁷ piscium diversa genera non coeunt praeter squatinam et ra iam¹¹⁰⁸ , ex quibus nascitur priore parte raiae¹¹⁰⁹ similis, et nomen ex utroque conpositum apud Graecos trahit. 162 ¹¹¹⁰ quaedam tempore¹¹¹¹ anni gignuntur et in umore ut¹¹¹² in ¹¹¹³ terra, vere pectines¹¹¹⁴, limaces¹¹¹⁵, hirudines¹¹¹⁶; eadem¹¹¹⁷ tempore evanescunt. piscium lupus et trichias bis anno parit, et saxatiles omnes; mulli¹¹¹⁸ ter et¹¹¹⁹ chalcis, cyprini sexiens, scorp aenae¹¹²⁰ bis ac sargi, vere et autumno, ex planis squatina bis sola¹¹²¹ , autumno, occasu¹¹²² vergiliarum, plurimi piscium tribus mensibus Aprili, Maio, Iunio, salpae¹¹²³ autumno, sargi, torpedo , squali circa aequinoctium¹¹²⁴, molles vere, s aepia omnibus mensibus. ova eius¹¹²⁵ glutino atramenti ad speciem uvae cohaerentia masculus¹¹²⁶ prosequitur adflatu; alias sterilescunt. 163 ¹¹²⁷polypi hieme coeunt, pariunt vere ova tortili vibrata pampino, tanta fecunditate, ut multitudinem¹¹²⁸ ovorum occisi non recipiant cavo capitis quo praegnantes tulere¹¹²⁹; excludunt¹¹³⁰ L die, e quibus multa propter numerum intercidunt. 164 ¹¹³¹ locustae et reliqua tenuioris crustae ponunt ova sup ter ipsa¹¹³² atque ita incubant. polypus femina modo in ovis¹¹³³ sedet, modo cavernam cancellato bra cchiorum inplexu¹¹³⁴ claudit¹¹³⁵ . s aepia in terreno parit inter harundines aut sicubi enata alga¹¹³⁶, excludit quinto decimo¹¹³⁷ die. lolligines in alto conserta ova edunt ut s aepiae. purpurae, murices eiusdemque generis vere pariunt. echini ova pleniluniis habent hieme¹¹³⁸ ; et cocleae hiberno tempore nascuntur.

165 ¹¹³⁹ 75 Torpedo octogenos¹¹⁴⁰ fetus habens¹¹⁴¹ invenitur eaque¹¹⁴² intra se parit, ova praemollia in alium locum uteri transferens atque ibi excludens. simili modo omnia quae cartilagin ea¹¹⁴³ appellavimus. ita fit ut sola piscium et animal ¹¹⁴⁴ pariant¹¹⁴⁵ et ova concipiant. silurus mas solus¹¹⁴⁶ omnium edita custodit ova, saepe et quinquagenis diebus, ne absumantur ab aliis. ceterae feminae in triduo excludunt, si mas attigit¹¹⁴⁷.

166 ¹¹⁴⁸ 76 Acus¹¹⁴⁹ sive¹¹⁵⁰ belone¹¹⁵¹ unus piscium dehiscente propter multitudinem utero parit. a partu coalescit¹¹⁵² vulnus, quod et in caecis serpentibus tradunt. mus marinus in terra¹¹⁵³ scrobe effosso parit ova et rursus obruit terra, tricensimo die refossa aperit fetumque in aquam ducit.

77 Erythini¹¹⁵⁴ et channae volvas habere traduntur; qui trochos¹¹⁵⁵ appellatur a Graecis, ipse se inire. fetus omnium aquatilium inter initia visu carent.

167 ¹¹⁵⁶ 78 Aevi piscium me morandum¹¹⁵⁷ nuper exemplum accepimus. Pausilypum villa est Campaniae haut procul Neapoli; in ea in Caesaris piscinis a Pollione¹¹⁵⁸ Vedio coniectum ¹¹⁵⁹ piscem sexagensimum post annum expirasse scribit Annaeus Seneca, duobus aliis aequalibus eius ex eodem genere etiam¹¹⁶⁰ tune viventibus. quae mentio piscinarum admonet , ut paulo plura dicamus hac de re¹¹⁶¹ prius quam digrediamur ab aquatilibus.

168 ¹¹⁶²

79 Ostrearum vivaria primus omnium Sergius¹¹⁶³ Orata invenit in Baiano aetate L. Crassi¹¹⁶⁴ oratoris ante Marsicum bellum, nec gulae causa, sed avaritiae, magna vectigalia tali ex ingenio suo percipiens, ut qui primus pensiles invenerit balineas, ita mangonicatas¹¹⁶⁵ villas¹¹⁶⁶ subinde vendendo. is primus optimum saporem ostreis Lucrinis adiudicavit, quando eadem aquatilium genera aliubi atque aliubi meliora , 169? sicut lupi pisces in Tiberi amne inter duos pontes, rhombus Ravennae, murena in Sicilia, elops Rhodi¹¹⁶⁷, et alia genera similiter, ne culinarum censura peragatur. nondum Britannica serviebant litora, cum Orata Lucrina nobilitabat. postea visum tanti in extremam Italiam petere Brundisium ostreas, ac, ne li s esset¹¹⁶⁸ inter duos sapores, nuper excogitatum ¹¹⁶⁹ famem longae advectionis a Brundisio conpascere in Lucrino.

170 ¹¹⁷⁰ 80 Eadem aetate prior Licinius¹¹⁷¹ Murena reliquorum piscium vivaria invenit, cuius deinde exemplum nobilitas secuta est Philippi, Hortensi¹¹⁷². Lucullus exciso etiam monte iuxta Neapolim maiore inpendio quam villam exaedificaverat¹¹⁷³ euripum et maria admisit, qua de causa Magnus 'Pompeius Xerxen togatum eum appellabat. | XL|¹¹⁷⁴ HS¹¹⁷⁵ e piscina ea¹¹⁷⁶ defuncto illo veniere¹¹⁷⁷ pisces.

171 ¹¹⁷⁸ 81 Murenarum vivarium privatim excogitavit ante alios C. Hirrius¹¹⁷⁹ , qui¹¹⁸⁰ cenis triumphalibus Caesaris dictatoris sex milia numero murenarum mutua¹¹⁸¹ appendit. nam permutare quidem pretio noluit¹¹⁸² aliave¹¹⁸³ merce. huius villam in fra¹¹⁸⁴ quam modic am¹¹⁸⁵ | XL|¹¹⁸⁶ piscinae vendiderunt. 172 ¹¹⁸⁷ Invasit dein¹¹⁸⁸ singulorum piscium amor. apud Baulos in parte Baiana piscinam habuit Hortensius orator, in qua murenam adeo dilexit, ut exanimatam flesse credatur. in eadem villa Antonia Drusi murenae, quam diligebat, inaures addidit¹¹⁸⁹ , cuius propter famam nonnulli Baulos videre concupiverunt.

173 ¹¹⁹⁰ 82 Coclearum vivaria instituit Fulvius Lippinus¹¹⁹¹ in Tarquiniensi paulo ante civile bellum quod cum Pompeio Magno gestum est, distinctis quidem generibus earum, separatim ut essent albae¹¹⁹², quae in Reatino agro nascuntur, separatim¹¹⁹³ Illyricae, quibus magnitudo praecipua, Africanae, quibus fecunditas, Solitanae, quibus nobilitas. 174 quin et saginam earum commentus¹¹⁹⁴ est sapa et farre aliisque generibus, ut¹¹⁹⁵ cocleae quoque altiles ganeam implerent: cuius artis gloria¹¹⁹⁶ in eam magnitudinem perductas, ut¹¹⁹⁷ LXXX quadrantes caperent singularum calices, auctor est M. Varro.

175 ¹¹⁹⁸ 83 Piscium genera etiamnum a Theophrasto mira produntur. circa Babylonis rigua decedentibus fluviis ¹¹⁹⁹ in cavernis¹²⁰⁰ aquas habentibus remanere quosdam, inde exire ad pabula pinnulis gradientes crebro caudae motu, contraque venantes¹²⁰¹ refugere¹²⁰² in suas cavernas et in his obversos¹²⁰³ stare; capita eorum esse ranae marinae similia, reliquas partes gobionum¹²⁰⁴, branchias¹²⁰⁵ ut ceteris piscibus. 176 ¹²⁰⁶ circa Heracleam ¹²⁰⁷ et Cro mnam¹²⁰⁸ et multifaria m¹²⁰⁹ in Ponto unum genus esse quod extremas fluminum aquas sectetur cavernasque sibi faciat in terra atque in his vivat, etiam reciprocis amnibus siccato litore; effodi ergo, motu demum corporum ¹²¹⁰vivere eos adprobant e¹²¹¹. 177 ¹²¹² circa eandem Heracleam¹²¹³ [eodemque] Lyco¹²¹⁴ amne decedente ovis relictis in limo generari pisces, qui ad pabula petenda palpitent exiguis branch iis, quo¹²¹⁵ fieri non indigo s¹²¹⁶ umoris, propter quod et anguillas diutius vivere exemptas aquis, ova autem in sicco maturari ut testudinum. eadem in Ponti regione adprehendi glacie piscium maxime gobiones non nisi patinarum calore¹²¹⁷ vitalem motum fatentes¹²¹⁸ . 178 ¹²¹⁹et¹²²⁰ in his quidem, tametsi¹²²¹ mirabilis, est¹²²² tamen aliqua ratio. idem tradit in Paphlagonia effodi pisces gratissimos cibis terrenos altis scrobibus in iis locis, in quibus¹²²³ nullae restagnent aquae, miraturque¹²²⁴ et ipse¹²²⁵ gigni sine coitu: umoris quidem vim aliquam¹²²⁶ inesse quam¹²²⁷ puteis arbitratur¹²²⁸ , ceu vero in ullis¹²²⁹ reperiantur pisces. quicquid est hoc, certe minus admirabilemtalparum facit vitam¹²³⁰, subterranei animalis , nisi forte vermium terrenorum et his¹²³¹ piscibus natura inest.

179 ¹²³² 84 Verum omnibus his fidem Nili inundatio adfert omnia excedente miraculo¹²³³. quippe detegente eo musculi reperiuntur inchoato opere genitalis aquae terraeque, iam parte corporis viventes, novissima effigie etiamn um¹²³⁴ terrena.

180 85 Nec de anthia pisce sileri¹²³⁵ convenit quae¹²³⁶ pierosque adverto credidisse. Chelidonias insults diximus ¹²³⁷ Asiae scopulosi¹²³⁸ maris ante promunturium Tauri¹²³⁹ sitas; ibi frequens hic piscis et celeriter capitur uno genere. parvo navigio et concolori veste eademque hora per aliquot dies continuos piscator enavigat certo spatio escamque proicit. quicquid vero¹²⁴⁰ mutetur¹²⁴¹ , suspecta fraus praedae est, cavetque¹²⁴² quod timuit. cum id saepe factum est, unus aliquande consuetudine invitatus anthias escam adpetit. 181 notatur hic¹²⁴³ intentione diligenti ut auctor spei conciliatorque capturae; neque est difficile, cum per aliquot dies solus accedere audeat. tandem et aliquos¹²⁴⁴ invenit paulatimque comitatior postremo greges adducit innumeros, iam vetustissimis quibusque adsuetis piscatorem agnoscere et e manu cibum rapere ¹²⁴⁵ . tum ille paulum¹²⁴⁶ ultra¹²⁴⁷ digitos in esca iaculatus hamum singulos involat verius quam capit, ab umbra navis brevi conatu ra piens¹²⁴⁸ ita ne ceteri sentiant, alio intus excipiente centonibus raptum, ne palpitatio ulla aut sonus ceteros abigat. 182 ¹²⁴⁹ conciliatorem nosse ad hoc prodest, ne capiatur, fugituro¹²⁵⁰ in reliquum grege¹²⁵¹. ferunt discordem socium duci insidiatum pulchre noto cepisse¹²⁵² malefica voluntate; agnitum in macello socio¹²⁵³, cuius iniuria erat, et damni¹²⁵⁴ formulam editam condemnatumque addit¹²⁵⁵ Mucianus aestimata lite¹²⁵⁶. iidem anthiae, cum unum hamo teneri viderint, spinis, quas in dorso serrats habent, lineam secare traduntur, eo qui teneatur extendente, ut praecidi possit. at inter sargos ipse qui tenetur¹²⁵⁷ ad scopulos lineam terit.

183 ¹²⁵⁸ 86 Praeter haec claros sapientia auctores video ¹²⁵⁹ mirari stellam in mari. ea figura est, parva admodum caro intus, extra duriore callo. huic tam igneum fervorem esse tradunt, ut omnia in mari contacta¹²⁶⁰ adurat, omnem cibum statim peragat. quibus sit hoc cognitum experimentis haut facile dixerim, multoque¹²⁶¹ memorabilius¹²⁶² d uxerim¹²⁶³ id cuius experiendi cotidie occasio¹²⁶⁴ est.

184 ¹²⁶⁵ 87 Concharum e genere sunt dact yli, ab¹²⁶⁶ humanorum unguium similitudine¹²⁶⁷ appellati. his natura in tenebris remoto¹²⁶⁸ lumine alio fulgere¹²⁶⁹ claro¹²⁷⁰ et, quanto magis umorem habeant, lucere in ore¹²⁷¹ mandentium, lucere in manibus atque etiam in solo ac veste decidentibus guttis, ut procul dubio pateat, suci illam naturam esse, quam miraremur¹²⁷² etiam in corpore.

185 ¹²⁷³ 88 Sunt et inimicitiarum atque concordiae miracula . mugil et lupus mutuo odio flagrant, conger et murena caudam¹²⁷⁴ inter se praerodentes. polypum in tantum locusta ¹²⁷⁵ pavet, ut, si¹²⁷⁶ iuxta vidit¹²⁷⁷ omnino, moriatur, locustam conger; ¹²⁷⁸ rursus polypum congri lacerant. Nigidius auctor est praerodere caudam mugili lupum eosdemque statis¹²⁷⁹ mensibus concordes esse; omnes autem vivere, quibus caudae sic amputentur . 186 ¹²⁸⁰ at e contrario¹²⁸¹ amicitiae exempla sunt, praeter illa¹²⁸² quorum diximus societatem¹²⁸³ , ballaena et musculus, quando¹²⁸⁴¹²⁸⁵ praegravi¹²⁸⁶ superciliorum pondere obrutis eius oculis infestantia ¹²⁸⁷ magnitudinem vada praenatans demonstrat oculorumque vice¹²⁸⁸ fungitur.

Hinc volucrum naturae dicentur.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. 8,1

2. regnorumque FR 1 a

3. (10) cfr. Pl. II 7.

4. accipienti Fa

5. e C. om. ll. v

6. et v. set (sed Ea) ll

7. inesse S errore

8. inesse R 2 E 2 v( D). esse rG

9. cuccumin F. -mi/// R. coc- cumin a

10. in om. Fa

11. paruis v. -rcis R. barbis Fa

12. Sol. 52, 42. 41. cfr. Ael. XVI 12. XVII 6 extr.

13. Strabo XV 725 extr. Diod. XVII 106, 6. 7. Arr. Ind. 30, 1–6. Curt. X 1, 12.

14. illuc Ea D

15. uel ubas Fa

16. tanta ut alias ego. et alias tanta ll. v

17. thynnorum C. tinn- ll

18. derex R 1. -xit F. di- rexit a

19. sparsis ll.v. an delendum? cfr. U 188

20. an non fragore sed ictu?

21. Cara a

22. recepit Ea H

23. affla- tum E 2 v( D). fla- rS

24. praecipue d S. -puę DFR. -pua Ea v( D)

25. cfr. Pl. VI 95. 97. 109. (VII 30). — Strabo XV 720 extr. 726. Arr. Ind. 29,16. 30, 8. 9. cfr. Ael. XVI 18. Strabo XV 691.

26. Arbin B

27. praefecto a va. G

28. quadrigenum a L

29. belua et ibi Fa

30. Sol. 52, 42. cfr. Strabo III 145. — (25) Ael. XIII 20.

31. pistrix R 2 S

32. dispensa FR 1 a

33. hae D. he F 2 Ea. e F 1. om. R v

34. rudiis F. rodiis a

35. (6) cfr. Paus. IX 21, 1. Ael. XIII 21.

36. olisipolensium FRa

37. falsa opinio z va.G

38. quae a. in qua (quo v) E 2 va.G

39. habent a( E?) v

40. cantum Eaz D. canitum DF. gann- R(?) v

41. (18) Ael. XV 2 init.

42. in v. om. ll. D. cfr. § 8. 12

43. eum G( S). cum ll. om. z v( H)

44. lugudiniensis F. cfr. IV 107 extr.

45. in R G. om. rv( D)

46. insula fimul G. -larim ut R. -larim et DF. -larū ut Ead. -la Rumu D. -larum v

47. tre- centas v. recentes ll

48. reliquas R (?) v. -quos r

49. (24) Sol. 34, 2. 3. cfr. Pl. V 69. 128.

50. gadi- tanec F. -neę a. -no R 2 S

51. litore R 2 S

52. pinnas v. pennas ll.D

53. iudae F. -de a

54. ioppe a C

55. (6) cfr. Paul. Festi p. 180, 10.

56. bruma FR

57. es F. as a

58. candi FR. Ga- a

59. estatis F 2 R 2 E 2. aest- dz va. G( D). cf. n. luc. P. 101

60. mire R 2 v. re FR 1 a

61. gaudentes R v. -tis rS

62. catulos coni. H

63. fetus R(?) Eaz Brot.

64. incursuque E 2 v ( H). -rseque RE 1 a. -rsaeque DF. -ssaeque G

65. rostris E 2 v. -tros r. -tro coni. S

66. si FR 1 a

67. tuto ego. tute R 2. toto (-te R 1) rv

68. defendere E 2 v ( J). defun- r. diffun- d S

69. caueatas R(?) H. cauatas Eaz. cauetas r. cau- tium v

70. ipso Ea v. -sa DF. -si R(?) Dal. 2

71. uoluunt Rd 2 G( SJ)

72. ueneratu Fa. uen///atū R. -erat tune va.S

73. attumulata dz S. accu- a va. Brot.

74. saginam v. -genā (-na R) ll

75. propulsam ( coni. S) emineret D. -sa emineret R 2 G. -nente v. -sa meminerit (emin- R 1) r

76. super Fdaz v. -pra r(?) G 2. cfr. VIII 179. V 7. XXIV 173

77. uice v( J).-cē ll. S( D)

78. uersae R

79. protendi Fa va.G. cfr. § 29

80. (6) Ar. I 5 init.; P IV 13, 697 a 25. 18. — (13) Ar. VIII 2 init.; P ib. 16. 17.

81. aque (aquae ad) anatantes (ann- a) FRda. aqua adna- z va. G

82. habentes v. -tis ll.S

83. reddere ac v. redditur ac ll. -turos coni. J

84. fuiss& F. an fuisse et?

85. doctrina DFRT S. -nam Eaz v( D). -nae B

86. insignibus U 189. indig- DF. -gni////s R. -gnius J. indaginibus Ea v( D). cfr. n. luc. p. 95

87. (19) cfr. Cic. ND II 27.

88. aliis va.S

89. possint a D. -ssunt R 2 S. possint (-ssunt R 1 v) alia rv

90. spirabilias Fa. -ralia R 2. sper- R 1

91. et E 2 v( D). om. rS

92. penetrale FRa ( item 20)

93. partem E v. artem r

94. (1. 2) Ar. VIII 2, 589 b 9. — (3) cfr. Pl. II 109.

95. efficatia ut E 2 in ras. ( v). effici aut (haut a) r

96. etiam om. a va. G

97. alias in coni. Dal.

98. ipsarum DFR

99. que qui d 2 ( recte?). qui d 1

100. de E 2 v. sed r

101. confessio v. -sso ll

102. utrique Fa

103. posse R va. H

104. Ar. I 5 init.; P IV 13, 697 a 16. Ael. V 4. (cfr. Sol. 12, 5). — (11) Ar. VI 12, 566 b27. Ael. IX 50.

105. fistula ego. -lae ll. -lis v

106. pertinet ego. -nent ll.v

107. dorso ( DE?) v. -su ll

108. focas FR 2 a. foras R 1

109. 35 sq.

110. Ar. IX 48, 631 a 21–30. VIII 2, 591 b 25. (cfr. Pl. infra § 78). Ael. XII 12. Sol. 12, 3. 4. 3.

111. delphinus sed ocior R 2 va. G. delfino socior[ū lucre] Fa

112. acrior ( DRE?) z v( H). ocrior Fa. ocior G

113. ///multum R. tumu- Fa

114. forea FR. -ret a ad. an foret &?

115. inprouidentia FR 1 a

116. causae praecipuae FR

117. cum E 2 in ras. v( D). q; r. qui J

118. concitq; F. -itiq; a. -itati dTz va. G

119. arcu R(?) v( D). arcum E 2. arce r. arte J

120. emissi R(?) va.J

121. tantaque ui E v. -taqui (-que R 2) r

122. Ar. IX 48 extr. VI 12,566 b 19. 7. 16–19. 22–26. Ael. X 8. V 4. Sol. 12, 3. 4. 5.

123. uagantur R 2 T ( Salm.) H. cfr. Sol. et VIII 86. ag- R 1. oag- DF. uento aguntur (-unt v) Ea v. agunt G

124. uere a va. G. uero z

125. interdum z va.G

126. fetos R 1. -tas R 2. foetos F

127. aqua F. om. R

128. tactu FR 1

129. Ar. II 10, 503 a 2. IV 9, 535 b 32 sq. VIII 2, 589 b 9. Sol. 12, 4. 5.

130. uillę F. -lle a

131. huma- nus F. -nis a

132. rostrum v. om. ll

133. Plut. SA 36, 984 c. Ael. II 6. Sol. 12, 6.

134. homini G. -nis ll. v

135. cantu et R(?) va.D

136. adludit D(?) E 2 v. -uit r. cfr. § 26

137. Sol. 12, 7. 8. cfr. Ael. VI 15 extr. Apion ap. Gell. VI 8, 2.

138. (5) Sol. 12, 5.

139. augusto R 2 G. autem (aū) r ( add. Augusto v)

140. Puteolos v. -lis ll

141. litterarum R 1 z va.Bas.

142. itan- tem v. sta- ll

143. immorans v. memo- ll. an morans?

144. ob iter J. obiter ll.S. ob id v

145. Fabiani ( P) H. flaui- ll. v. cfr. Sol.

146. ē ( pro eet) Fa

147. eximio F 1 a

148. pinnae R(?) v. pennae rD

149. aculeo F 2

150. cfr. Plin. ep. IX 33,2 sq. Sol. 12, 9.

151. in africo E 2 va.S( D). at cfr. § 63. 68 al.

152. Diarrhyti B. dia- rutis (dir- a) ll. -ritis v. cfr. V 23

153. hominis R 2 G

154. in- positoque FR 1 a

155. et animi Fa

156. potestatum v. -tem ll

157. hypponienses a

158. Sol. 12, 10. 11. Hegesid. FHG IV p. 422. Duris fr. 17 Mü. ap. Athen. XIII 606 c. cfr. Plut. SA 36, 984 e. Ael. VI 15.

159. Neptuni va.S

160. perexequi- tantem Fa

161. ē sed selatum (ela- a) Fa

162. causam v. -sa ll. an causā se?

163. expirasse v. spi- ll

164. Th. ap. Gell. VI 8, 2. Ar. IX 48 init. Antig. Car. 55 (60). Herod. I 23. 24. Paus. III 25, 7. Ael. II 6. XII 45. Gell. XVI 19. Sol. 12, 12. —

165. neci modos Fa. an nec ē modus?

166. amphiloci a. -luci F

167. et R(?) v. om. r

168. in R 2 v. om. r

169. quo aestus FRa

170. ut R(?) va.D

171. Taenarium H Brot.

172. cfr. Ael. II 8.

173. Nemausiensi B. -se ( DE?) D. -musiense ll. -si v

174. latera ll. H ( coll. Mela ll 80 castellum Latara). laterra d 2 G. -terna E 2 v( D)

175. hominē FR. -nes a va.G

176. mari FRa

177. eaque ego. aeque R( DE?) H. e quę F. quae a v

178. mo- les Eaz D. -lem rv

179. ullo C

180. toleretur coni. S. tolle- DFa D. -lletur R. tolerent d 2 v. -ratura E 2 in ras. z H

181. quod R(?) v. quo r

182. afficitur E 1 a. effigitur E 2

183. pandendis v. -ntis (-ntes F) ll

184. rebus DFR 1

185. ignara a. -re F

186. simone R

187. in ego. om. ll.J. ad v

188. in euentum J

189. flat E 2 d 2 v. -tū r

190. nero E 2 v( D). om. rS

191. aduolare properant ego. -lant properare (-aret DF 2. -pa- raret F 1) ll.H. -lant. propere v( D). de dictione cfr. XII 112. XV 52. XXXII 3

192. coniecta z va.G

193. pugnae ( Pellicerius) H. -na ll.v

194. opponunt (-te E 1) ll.v( H).-nente E 2 G

195. furisque Fa

196. se retibus R SJ

197. gaudeant FR 1

198. natantisue F. nantesue D

199. exitus Ea v. -tum r H ( ortum ex -tuuf)

200. aperiant R 2 T H. appe- DFd 2. appareant Rd 1 E 2 a. -rent E 1. -reat v

201. is ( DE?) D. his R v. om. Fa

202. quos E 2 v. quo r

203. in- terim ere Fa

204. praemii Fa

205. operiuntur Fa ( passim) va. G

206. et uino Fa. ac uino va.G

207. (18) Mucian. fr. 17 Brunn. — (21) Ar. IX 48 init. Ael. V 6. Sol. 12, 12.

208. Iasio S. latio ll. Iassio B

209. ultro v. -tra ll

210. cumba (cym- G) e E 2 G. cum hae DF. cumae E 1. cum//// R. cū a. cubantes z v

211. ad E 2 v. om. r

212. ipsius Fa

213. posset v. -ssit ll. cfr. VIII 59

214. qui nec Fa

215. grandi- or v. -ore ll

216. thursiones J. -icines FRa. tursiones B. tor- v

217. discant Fa

218. quidam R 1. quad- R 2 S D. cfr. vol. 1 p. 543 ad II 247

219. aspectus E 2 v ( D). -tatus rS

220. maleficentiae G. -tia R. -cien- tia Fa

221. Agatharch. 47 (GGm I p. 139). Diod. III 21, 3 sq. (Ael. XVI 14. 17). — (10) cfr. Pl. VI 91. 109. — (15. 16) Ar. VIII 2,590 b 7–9.

222. uti D. ut in ll. ut v

223. nauigient a. -gant G

224. fuit tantesque (-tasq; a) Fa

225. pastum R(?) v. -tu r

226. sterrentium F. stere- R 1. terre- a

227. tacite ego. om. ll. v

228. leniterque ( coni. H) J. -ter D. leuiterque (quae Fa) ll.v

229. e d H. et ll. ex D. ad (terram) v

230. Phoenicio v. -ceo ll.D

231. statuto adz va. Bas.

232. (3) Ar. ib. 3–7. — (4) Ar. V 33, 558 a 4–7. 11–14. Plut. SA 33, 982 b. Ael. VH I 6. — (8) cfr. Ael. XV 19. Oppian. hal. I 522.—

233. concliuis F 1. -cylis F 2. -cilis a ( passim)

234. tanta — commi- nuant post 2 modo ( e coni. S) pon. J D, at cfr. Ar.

235. exempla nata FR 1 a

236. pauita hac ego. ac pauita (-to a) ll.v. cfr. p. 161,1

237. fetos R 1. foe- F

238. oculi Fa

239. faestu cameli quam Fa

240. (11) cfr. Pl. VI 173. —

241. chelium C Müller. -lyon H. celtium ll.G. -inum v. cfr. VI 173

242. eximiae v. -mia ll

243. caelonophagos FR. cel- a

244. ad E 2 v( D). om. rS. cfr. § 86. ( aliter § 36. VIII 93)

245. adnant FRd S. amant a. adnatant ( E 2?) v( D)

246. cersinę F. cercine a

247. cfr. Pl. XVI 233. XXXIII 146. 144.

248. (2) cfr. Pl. XXXII 108. —

249. pilo integuntur G ( cfr. § 41). pilinteg- DFR. pilis teg- Ea v( D) pilis integ- dTz Brot.

250. duritia ut E 2 v. -ri aut (ut a) r

251. ut v. om. ll

252. polyti F. -liti Ra

253. Ar. I 5 init. VI 12, 566 b 27. 31. (V 2 extr.) 567 a 1–12. Pint. SA 34, 982 d. Ael. IX 9.—

254. ballenę FBa

255. se- cundas E 2( P) H. -da r. -dos z. -do v

256. initu z v( J). inito (in //// R 1) ll. in coitu R 2 SD

257. nonnumquam R (?) H cum P ex Ar. numq- rv

258. in somno B

259. dist. ego

260. uoceque R(?) v

261. uisu R(?) v. risu D. nisu Müller em. II p. 4

262. (13) cfr. Ar. II 1,498 a 31. —

263. pen- nae ( DE?) D

264. somnoque Fa

265. (18) Ar. I 4, 489 b 2. 6, 490 b 25. —

266. animalia R 2 dT S

267. del- phinis FR 1 a

268. genera a

269. CXLIIII coni. H coll. XXXII 142. cfr. Birt p. 162

270. 32,142 sq.

271. (23–p. 172, 1) Ar. VIII 30, 607 b 32.(2) cfr. Ael. XII 29. —

272. tynnii F. tymni R ( item infra). thinni a ( sic passim ll)

273. uetustum Birt p. 146 ex Ar. ( sed ad pepen- disse supple unum)

274. quinque H ex varia lect. ap. Ar.

275. funt va.S

276. amnibus R 2 V. animā F

277. isox S ex Hesych. ixox DFR 1 E 1. exos R 2. esox G. esos E 2 v

278. atqui va.S minimus piscis va.S

279. culpea R. clopea a

280. (9) cfr. Ael. XIV 25. — (10) Mela II 6. Sol. 15, 1. —

281. natantes G

282. dist. H

283. germaniae amne R 2 z v. -nia eademne r

284. da- nubio ll.va.S

285. marris H. mario z G. -ri ll.v

286. (16) cfr. Ctes. ap. Ael. V 3. Sol. 52, 41. —

287. cauda Ea v. -dam r

288. XV E va.S. XI a

289. sex ( Salm.) H e Sol. sexa- ginta ll.v ( ortum e numero LX pro Ex)

290. potum va.S

291. Ar. V 9 extr. — (19) Ar. VIII 13, 598 a 26 sq. V 10 extr. (Athen. VII 319 a). — (20) Ar. VI 17, 571 a 16–19. 11. (Sostrat. ap. Athen. VII 303 b). — (21) cfr. Paul. Festi p. 207.

292. cordila R. -dula a

293. appellantur .. 21 comitantur H Brot.

294. limiosę F. -se a

295. uere ( P) H

296. aut e ll. H. a v

297. pelamides ll. va.S ( passim)

298. annū F. anni a

299. (2. 5. 7) Xenocr. alim. aqu. 35. Athen. VII 315 de. VIII 356 f. III 118 a. cfr. Pl. XXXII 146. —

300. ructu v. ruptu ll

301. melandria FRa Ven.

302. exerci- tissima G. exquisit- Cornelissen

303. apolectos a B. apel- r. cfr. XXXII 150

304. ciborum (cibio- F 2) Faz va.B. cfr. ib. 146

305. Ar. VI 17, 571 a 19 —22.— (12) VIII 19, 601 b 18. 13, 598 a 27 sq. 597 a 22. (Ael. XV 3. Plut. SA 30, 980 a). —

306. hae G

307. est D (?) G. et rv

308. sulfureus a. sulph- va.S

309. colos F

310. Ar. VIII 13, 598 b 1. 19–21. 8. 25. (Ael. IX 42. Plut. SA 29, 979 fd. Athen. VII 301 e. 303 c. Isid. XII 6,14). — Strabo VII 320. Tac. A XII 63.

311. ripā Fa

312. Thracii v. tracidi (-iti E 2) ll

313. bosphori ll.va. Brot. ( passim)

314. separantis d 2 v. -ratis ll

315. calchedonem R H. chalche- F. calce- a. chalce- v( S). item infra. cfr. V 150

316. aduersus Faz va.B

317. (9) Ael. II 15. Clitarch. ap. Athen. VII 284 d. Ovid. hal. 100. —

318. M Rz v( H). in r. DC ( aut D) B e IV 76. V 150

319. operiuntur Fa

320. flatu a

321. post nisi add. ex Ar. infantes P, parui Birt p. 150. an pusilli, ut XXXII 146?

322. portum ( Lipsius ad. Tac. ann. XII 63) H. pontum ll. v

323. byzanti//// R S. -tii va.H( J)

324. ubi cum Fa

325. pomphilos FRa va. B( Brot.). cfr. Ael. NA II 15 πόμφυλον

326. (13.16) Ar. VIII 13,598 a 24. — (17.20) ib. 598 b 12. 15. (cfr. Pl. III 128). — (23) ib. 599 b 10–16. 9. VI 17, 571 a 7.8

327. aestiuant B. -tuant ll.v

328. soleae v. -leme ll

329. rhombii F. chobii a

330. reperiatur v. -antur ll

331. enim in R(?) v

332. eos- dem v. eiusd- ll

333. in om. va.S

334. uncos ego posui. mare ll ( prave praeceptum ex v. 21). amnem E 2 v. (e mari Birt p. 151)

335. et om. R(?) va.S

336. tepore R(?) B. temp- rv et om. Fa

337. tis F. om. a. his R(?) v

338. bienniū R 2. -io va.S

339. (4–7) Ar. VIII 19,602 a 25. (V 31 extr.). Athen. VII 302 bc. — (8) Isid. XII 6, 26. —

340. animal Ea v. -lem DF. -liū R

341. thinno E 2. hicno (li- a) r

342. magnitudinē v. -ine ll

343. adficit F. aff- a

344. in B. om ll.v

345. uim om. Fa

346. superiaciant ego. -ctant ll. -ctent ( DE?) v. cfr. VII 21

347. Suet. Aug. 96. Appian. b. c. V 100.—

348. sunt — auguria R 2 G. om. rv. (in hac — auguria post praescita pon. sz v)

349. exsiliuit d S. -il.luut R. exiluit r. -liit v

350. Ar. V 5, 540 b 16. — IV 11, 538 a 20. VI 13, 567 a 27. Ov. hal. 108. — (19) Ar. VIII 13, 598 a 29. IX 2 init.— (20) Ar. VIII 19, 602 b 5.

351. (1) ib. 15, 600 a 7. — (3) ib. 19, 601 b 9. 10.14. —

352. erythinis v ex Ar. erosth- R. aresth- E 2. arasth- DF. arash- E 1. aras- a

353. et channis S. et canis (cha- G) E 2 G. om. r. et chromibus v

354. quies set D. -es et R(?) H. qui esset r. quidem v. cfr. Ar.

355. teratur R(?) H cum P ex Ar. ite- r. iteretur v

356. pro- gnatane F 1. -ta F 2 Ra

357. tameri F 1. -eris R 1

358. adsui F 1. assui a

359. appluat B

360. ib. 29. 30. Ael. IX 7. — (10) Ar. ib. 602 a 9. — (11) ib. 15, 599 b 2. 26. cfr. IX 37, 620 b 21. 30. Ael. XIV 3 extr. —

361. chromis S. -mes G. choromis R. -ra- mis DF. -rami Ea. coracini v. cfr. Ar.

362. schiaena F. -iena Ra. sciena v. -nae G. -iaenae H

363. phagri S ex Ar. coll. XXXII 113. pa- ll.v

364. cumas per Fa

365. 8,126 sq.

366. captis F 1 Ra. capi va.G

367. statis F 2 G. esta- ad. aesta- E v. -atutis DF 1. statu- R

368. item ll.v( S). om. Dal.

369. psettam H ex Athen. VII 330 b. psitt- B. pystom a. -ton r. pistam v

370. Ar. VIII 15, 599 b 31. (cfr. Ael. IX 38. Athen. VII 315 e). — (19) Ar. ib. 20 init. 15, 600 a 4. cfr. Pl. II 107.

371. quidam E v. qued- a. quaed- r

372. semper (-per per Fa) ll. H..om v

373. fulgure ( DE?) B ex Ar. -gore dTz v. -gere FRa

374. appare F

375. salga ll. algae va.H

376. que om. R va.H( S)

377. Ar. VIII 2, 591 b 3. — (5) Ar. V 5,541 a 19. Ael. I 12. —

378. tam incauta R 2 d S. tam intauta FR 1. tamen tanta a v

379. falacitas C. facili- ll.v

380. ut in E 2 v. ut r

381. phenice a. phoenicoe E

382. et in E 2 a v. et i r

383. coetus F. cet- a.

384. e om. F 1 a

385. branchias v. drancias E 1 a. brantias F 2 E 2. brachia R 2. rantias r

386. feligata Fa

387. rursūq; ad

388. mare F 1 a

389. : Nigid. ap. Macrob. III 16, 7. — Apion ap. Athen. VII 294 f, — Macrob. ib. 5. —

390. minando F 1 a

391. equidem ego e Macrob. quid- ll.v. cfr. A Lu- dewig p. 22

392. minor Fa

393. perrarus Macrob.

394. Nep. exempl. fr. 10 Pet.— § 62: cfr. Enn. fr. 166 Vahl. ap. Apul. apol. 39. — Ar. II 17, 508 b 11 VIII 2, 591 b 22. 591 a 14: P III 4, 675 a4. Ael. 11 54. Ov. hal. 18. Isid. XII 6, 30.

395. poetae a

396. callariae B ex Athen. VII 315 f sq. et Hesych. calliri R. coll- r. collyri v( J). cfr. XXXII 146

397. bacchi B ex Athen. ib. et 306 e. brachi ll.v

398. (2) Macrob. III 16, 10. —

399. atque om. Rd(?) va. D

400. t??? ( pro Ti.) F. om. a.

401. transiit R

402. e libertis eius G( D). -tius R. elipertius (-tus a) rv( H)

403. fere cura d D. fera cure (-rae F) Fa. fere(?) curae (-re R) r. -ra est v

404. cfr. Col. VIII 16, 9. —

405. in litore C

406. admouitque va.D

407. iecori H coll. § 143. pec- (pecc- R. poc- a) ll. z. generis v

408. murenis R 2 E 2 z

409. (13) Macrob. III 16, 9. — (17) Ar. VIII 2, 591 a 12. —

410. mollis F 2 a

411. septetrionales FR

412. non gignit E 2 G

413. cetera az va. G

414. et ( post carne) om. R(?) Bas.

415. an inferiore?

416. lutarium F 1 d v. lutarar- r

417. Ael. II 41. — Ar. ib. 591 b 19. — (21) Athen. VII 325 e. cfr. Sen. NQ III 18, 4. — Fenest. fr. 16 Pet. — (23) Ael. X 2.

418. litoraris a. -alis (-alis his F 2 E 2) r. -alibus v

419. mulleorum R(?) B. molleo- DF. mollio- Eaz v

420. putant Fa

421. anno. his va.S

422. Sen. ib. 17, 2. 18, 1. —

423. utique v. utri- ll

424. uitro v. ultro REa. -ros DF

425. M. om. Fa

426. omnem luxum va.G( J)

427. ingenium ll.v( G). -nio B. in ganea J

428. natus ( coni. H) J. maius ll. z v( D). mirus B

429. garoriam F 1. -ouā a. -onnam F 2

430. an necare?

431. prae- cellent F 1 a

432. dist. ego

433. allecem F 2 R 2. -egem F 1 R 1. adlegem a. ale- cem ( DE?) v. cfr. XXXII 127

434. Macrob. III 16, 9. Ter- tull. de pallio 5. (cfr. luven. 4,15. Suet. Tib. 34). — (12) Cato ap. Gell. XI 2, 5 (Iord. p. 97, 2). —

435. prodigos ego. -gus ll.v

436. omnes ll.D. om. v

437. Gaio S. C. ll. Caio G. Claudio z v

438. HS D. R. ll. Romae z S. om. v

439. VIII F. VIII rD. octo milibus v. septem mil- Macrob.

440. mullum (mulum R) ll. milibus D. nummum v

441. que Fa. mullus aeque va.C

442. reputatio F 2 C. -ione rv

443. coquos R Brot. cocos rv( D)

444. pluris v. -res ll

445. queritabant (qrit- R 1) Raz. querebantur va.C

446. ad hunc ad. adhuc va.C

447. trium horum ( vel equorum) Reinesius. -umphorum ll.v

448. coquorum R Brot. quo corum F. coco- Ea( D?) v ( D)

449. mortales F

450. aestimatur ( DE?) v. existi- (-antur F) FRa

451. peritissimi a

452. Mucian. fr. 31 Brunn.

453. (2) Martial. XIII 85. Athen. VII 309 a. — Col. VIII 16, 9. Ov. hal. 110. (Pl. XXXII 148). — (3) Ov. hal. 121. Athen. VII 321 e. VIII 356 a. —

454. Nullum Fa

455. mercatur aeum luxoria F

456. est om. F 2 R va.G

457. zaeus Birt p. 177. zeus ll. v. cfr. XXXII 148

458. alibi et qui nus om. R. et om. a

459. (7) Ar. II 13, 505 a7. 504 b29. — (8) Ar. III 11 extr. —

460. bran- cias ll ( passim)

461. in ore az

462. Verbanus va.S. cfr. ll 224

463. efficie Ra. -ciae F

464. eā mense (-sem R) FRa

465. cfr. Paus. VIII 21, 2. (Athen. VIII 332 cf. Ael. IX 36). —

466. clitorum R

467. Th. fr. 171, 3. 5 Wim. Athen. VIII 332 b. Mir. ausc. 71.

468. nam in G 2. nam ll.v

469. trans- eundi G 2 ( J). -unti DF 1 R. -unt in F 2 S. -unt Eadz v. cfr. XVII 12

470. que ( pro qui) F 1 a

471. uices v. uis Ea. ius r

472. que om. a

473. solet Fa

474. cfr. Athen. VII 330 ab. —

475. hrombi F. cro- a ( item 4)

476. a a va.S

477. hic om. va.S

478. resupinatus Dd(?) v

479. laeus R 1. leus Fa

480. conger. ideo DR v. -geri. De op (ideo F 2) F. -giri. De op E. -gri. De o a. -ger D

481. Ar. I 5, 489 b 24–35; P IV 13, 695 bsq. — (10) ib. 696 a 4. 6–8. 18.19. cfr. 11 13, 504 b 30 sq. — (13) V 10, 543 a 28. —

482. pinarum F 1 Ea

483. quaternas G. quattuor quibusdam ternae R 2 E 2 D. quidem (quasdam R 1) ternae r. quinas v. cfr. Ar.

484. n??? nullis a

485. quibus- dam E 2 v. -bus que (quae F 1 R) r

486. binae ll. H. add. quibusdam trinae v

487. et lubricis ut G. ut lumbricis ut (et a v) ll.v

488. aliis ego ex Ar. om. ll. v

489. terra et D. -rrae ll.v. -rra C

490. aliqua nunc F 1 a. -quando non R 2 S

491. ut om. FR 1 a

492. Ar. VIII 2, 592 a 23. 13. 15. 17. 5–8. 26. 10. 11. cfr. Th. ap. Athen. VII 312 b

493. aqua quinis ego ex Ar. aquis az. aqua rv

494. et ll.S. del. v( J)

495. lac. ego indicavi et dist. coll. Ar.; excide- runt fere translationem in vivaria facile toler[ant hieme]

496. aut hieme (hicme F) Fa. at(?) hieme (hicme D) r. at hiemem v

497. eaedem v. at cfr. ἐν τῷ αὐτῷ ὕδατι καὶ ὀλίγῳ ἀεὶ ὄντες ap. Ar.

498. nec R(?) va.D

499. uirgilias FR

500. mincium R 2 v. -clum Fa. -ndum R 1

501. transmittens Ra va.D

502. (10–15) Ar. V 9, 542 b 32. 10, 543 a 19–27. Athen. VII 312 de. Ael. I 50. IX 66. cfr. Pl. XXXII 14.—

503. sicca DF 2 R 1 d D. -ccola F 1. -cco rv

504. litora elapsas DF D. -re (-ra d) lapsas (-sus R) rG. -re ela- v

505. zmyrrū F. zmirum a ( item 14). smyr- Brot. myr- G

506. infirma F 2 E 2 v. in for- r

507. et ego. om. ll. v. ( Ar. καὶ ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν)

508. Sen. de clem. I 18, 2. de ira III 40, 2. Dio LIV 23, 2. Tertull. de pallio 5. — (24) cfr. Col. VIII 17, 2.

509. (1) Verrius fr. 4 Egger. Isid. 27, 15. —

510. docimenta Fa

511. et a

512. amici Fa

513. non R(?) v. om. r

514. an gu- statu? cfr. X 185. XV 132. XXIV 18 et nota ad XXIII 59, de mendo VII 64. XXVIII 90. XXV 135

515. spectari F 1 G

516. tercus F. ste- ad

517. grassius FR 1

518. multa R

519. dicit va. H

520. institutum ( coni. H) D. -tam R(?) v. -ta r

521. (5)Ar. Y 540 b 17. — (10) Ar. VIII 2,591 a 9. 591 b 8. 25; P IV 13. 696 b 26. — (11) Ar. I 11, 492 a 27. III 1,511 a 4. II 13 extr. VI 10 init.; G III 3 init. —

522. habetur ut a. -etur F 1

523. raiae B. rapae DF 2 E v. trapę r

524. grege F. -gē a

525. seladie Ra

526. primo E 2 D

527. nomine eis ( DER?) v. -mine F. -men adT

528. inposito nos F 2 E 2 in ras. v. -sit (-ssit R) onus DF 1 R. -suit onus adT

529. possumus F 2 E v. -ssum r

530. si om. ad va.S

531. cartilaginea C. -na ll ( passim)

532. Ar. II 14 extr. Ael. II 17. cfr. Pl. XXXII 2. 139. Lucan. VI 675. —

533. echinus a va.B

534. dist. J ex Ar.

535. ar- bitratur F 2 a va.J

536. lac. ego indicavi; ex- cidit infitias

537. it apposita F 1. ita pos- rv. id appos- dT

538. pen- narum a ( passim) va.G

539. Mucian. fr. 20 Brunn. — cfr. Herod. III 48. Diog. La. I 7, 2.

540. spero F 1 a

541. sic??? ego. sic E 1 a J. si DF. /// R 1. simplice R 2 E 2 v( D)). -ci ( del. concha) F 2

542. uenti ego. -tis ll. v. cfr. vol. IV p. 494 med.

543. periandri portantem ego. portantem periandro (peli- a) ll.J. -tem a peri- H. -tem nuncios a ( ow. R 2) peri- F 2 R 2 v( D)

544. pueros U 190. -ri ll. v

545. quae adTz. que quae R(?) B. que r. cfr. § 144. 146 al.

546. semipedalis Plin. XXXII 3

547. gnidiorum F 2 R va.S. ign- F 1 a

548. grassitudine FR 1. gross- a

549. nanes Ea v. ina- r

550. extra F 1 R 1 a

551. Ar. VIII 30, 607 b 11. 20. 17. Ael. XII 28. Plut. SA 33, 981 f. —

552. menae DFR H. hieme Ea. in hi- dT. hieme menae v

553. Ar. IV 9, 535 b 27. Ael. IX 52. — (17) Ar. IX 37, 621 a 4. —

554. uolat hirundo d 2 v. at cfr. 16. 17 et § 145

555. hirundo ego. -dini ll. v

556. miluus R 2 E 2 v. -lus d 2 in ras. -lis r

557. ignea Ea v. lig- R. lineam d. om. DF

558. tranquillat (transq- F) Fda

559. attollit ll. C ( J).-it cornuta v ( S)

560. sesquipedania a. -alia z va.G

561. cornuta a C

562. que F. an qui ( sc. piscis)?

563. Ar. IV 1,523 b 1–11. 26–524 a1.

564. primū dT S. -mus E 1 a. -mis DFR. in primis E 2 v ( D)

565. polypy F. -lipy a

566. lolligine F. -nae R

567. fluctibus E 2 va.S( D)

568. uelut anchoris E 2 v. uelutant (uol- Rad) choris (-ros R 2) r

569. cetera ll.H. -ri v. an circa? ( Ar. περὶ τὸ κύτος)

570. natant coni. H ex Ar. an meant? cfr. § 60. 95. XI 264 ( de avibus X 111, sideribus II 32. 35. 59. 67. 86. 106. 191)

571. Ael. IX 52. — (8) Ar.IV 4, 528 a 31. 9, 535 b 27. IX 37, 621 b 10. cfr. Pl. infra 103. — (9) Ar. IV 1,525 a 11. 524 b 16. IX 1, 608 b 17. 37, 621 b 29 sq. Plut. SA 26, 978 a. Ael. I 34. (cfr. Pl. XI 8).

572. sanguineis F 1. -ne eis F 2. -nis a

573. Ar. IV 1,525 a 15. 524 a 3. 5. 6. 8–14. 16–18. 2. 19. — IX 37, 622 a 29. 31.

574. pelagii Dd G. -gici E 2 z v ( D). -gi r. cfr. n. luc. p. 85

575. omnes va.D

576. brachiis R(?) B. branchis rv

577. est polypis v. at cfr. § 19

578. eademque R S. eam va.G

579. ut sufflatione coni. H coll. Ar. καθάπερ ἐμπεφυσημένην

580. cetero ll. G. -rum z v. an saxo ( vel petrae)? cfr. Ar. et Pl. X 189

581. Austo F. hausto a. eo hau- va. G

582. aderescunt F. aresc- a. cui adhaeresc- z va.G

583. Ar. VIII 2, 591 a . IX 37, 622 a 3–9. Th. fr. 188 Wim. Sol. 30, 26.— (10) Ar. VIII 2, 591 a4. Plut. SA 27, 978 f. Ael. I 27.— Ar. II 17,508 b. cfr. Pl. XXIX 90.

584. conplexu E 2 v. confl- (-xa a) r

585. crinium R v. crurum E 2 z. criminum r. cfr. § 92. 158

586. adnatat F va.S

587. putamina erosa G. -na rosa E 2 z v. -ne rosa (ero- R 2) r

588. branchia a ( item 19)

589. colotis B ex Ar. -Icitis DF. -lctis a. -lcotis RE. -Ichotis v

590. causas a. cauda R. -dam va.H

591. Ar. IX 37, 622 b 1–15. (IV 1 extr.) Ael. IX 34.

592. subrigens va.D

593. secunda a. cauda va.S

594. regit R S. se regit DFE 2 B. s erigit E 1 a. dirigit v

595. alto ( DE?) v. alio ll. an alta?

596. ludens R(?) G. ( cfr. § 94)

597. et si C

598. (cfr. Ael. V 44. IX 45).

599. (1) Ar. V 12, 544 a 8. IX 37, 622 a 15. 17. Ael. VI 28 extr.

600. an est et?

601. ozaena R(?) L. oze- B. omze- r. onoge- v

602. a E 2 v. om. r

603. ab Fa

604. coniactantibus Fa

605. praecidentes R v. -tis rS

606. eiciatur v. -antur ll

607. grassatur FR 1

608. aqua Ea v. -uā r

609. luctatur v. -antur (-te a) ll

610. suctu ( U 191) J. -ctudu DFR 1. -ctu diu R 2 S. -ctu dū E 2 z H. -ctu de[trahit] v. suetudo E 1 a. an suctu dis- [trahit], ut § 77?

611. urinantesue (unna- a) a v. -tisue (-uae R) rS

612. cfr. Ael. XIII 6.— (20) cfr. Ar. I 8, 534 a 18. Pl. X 194.

613. cartege R. om. a

614. cetariis v. ceteris ll

615. an earum? cfr. § 49 extr. XXXVII 66

616. mire R(?) E 2 v. mille r. (mire — 21 inlinuntur post 17 resupinati pon. va.H)

617. muriae inlinuntur J ( errore)

618. inmodicam ego. -cant DFR 1 a. -ca E 1. -ci R 2 E 2 v( S). -cae his H ( ad seqq. referens). cfr. § 103 concauam

619. transcendebat ( DE?) v. -bant ll

620. dein Faz. -nde r(?) v. -nde in d

621. an odores?

622. angebat D. abigebat P

623. (16) Ar. IV 1, 524 a 26. V 18,550 b 14.

624. pedum ll v. cfr. XXXVI 91. 92

625. acetabulis E 2 v. acita- R 2. sta- r

626. reliquiae v. -quae Ea. -que r

627. DCC D D. DCCm F

628. Mucian. fr. 5 Brunn.

629. acatii B. achati ll.v

630. hanc E 2 v( D). hac (ac a) rC

631. cond; F. -dus a

632. similem Fa

633. demissis v( H). dim- ll.Dal. 2( D)

634. inuitent ( DE?) va.H( D)

635. usum coni. Dal. usu ll.v. cfr.XVI 15. XXII 66 al.

636. baccarum F 1. concarum E 2. -charum va.H( D) cfr. n. luc. p. 85

637. dist. G

638. etenim ego. entim DF. -ium a. enim R(?) E 2 in ras. B. enim ut v

639. costa DFa

640. omine G. omne DFd. -ni E 1 a. omen R 2 e corr. omini D. ore E 2. rumore v

641. Ar. IV 2 init. — VIII 17, 601 a 16. 10. V 17 extra. Th. ap. Athen. III 105 d. — (9) Ar. VIII 2, 590 b 25. Ael. IX 25.

642. latent D(?) v. -et r

643. exuunt E 2 v. exigunt r

644. erectis R(?) v. ereptis r

645. obliquae Fa

646. latere a

647. Ar. V 17, 549 b 13. 20–22. — (16) cfr. Pl. II 109.

648. litore F

649. noctes ego. -te ll.v. -tem ( coni. H) Brot.

650. Ar. IV 2 init. 525 b 4–9. 27. Diphil. ap. Athen. III 106 e. Ael. XIV 9. — (21) Ar. V 17 extr. IV 2, 525 b 15 sq. 24. 34. 526 a 1. 13. 18. 22; P IV 8, 683 b 27. 684 a8. 2. 27.

651. carabi v. -aui ll.D ( item 19)

652. astaci v. -tac ll

653. maeae B( S) ex Ar. meae ll. maiae C

654. paguri v. pacu- ll

655. uocantur v. -atur ll

656. sit R 2 v. sint (poss- F 2) r

657. oblique v. -quo ll. cfr. § 103

658. forcipibus Ea v. forficibus rS. cfr. Brandis p. 37

659. Ar. VIII 2, 590 b 30. Ael. VII 24 .— (6) Ar. V 15, 48 a 14–20. 547 b 28. Ael. VII 31.

660. ubi aliquando va.H. ( cfr. U 192)

661. aeuincare F 1 R 1 a

662. regressi C

663. pinotheras ll.S. -teras v. -ther C. -teres G. -theres L. ( add. autem C). cfr. 142. XXXII 1501

664. omni R(?) v. -niū r. -ni eorum D. cfr. nota ad XI 137

665. Ar. VIII 2, 590 b28. — (10) cfr. Pl. XXXII 55.— (11) schol. Nic. ther. 788. 791. Ov. M XV 369.

666. transeuntes F

667. Ar. IV 5 extr. (I 6, 490 b 30). — IV 5, 530 b 6. 10. 12. 32. 30. 19. —(20) Plut. SA 28, 979 b. Ael. VII 33.

668. sunt R SJ

669. saepe— inueniuntur R 2 v. om. r

670. urbem Fa

671. calices Fa va. H

672. minime a. -mę F

673. colos F 1 D

674. toronen Rd G( S). -em F( DE?) B( H). tur- a v. cfr. § 149

675. uersa R 2 E 2 v( D).—rtunt R 1 S. -rtant r

676. maris R(?) v. magis r

677. operiri Fa va. H. -rari Dal.

678. uolunt stationes pinas Fda

679. quo Fa

680. anchoris ll.va.L( D)

681. Ar. IV 4, 528 b 24. 27. cfr. Pl. XI 140. 129. — (4) Ar. VIII 13 extr. — cfr. Pl. XXXII 151. Athen. III 90 d. — (5) cfr. infra § 184.

682. cornua v. -ua qua E 1 a. -ua quae E 2. -uque R 2. -uaque r

683. ipsi in va.S

684. aestatibus Fa

685. marginem in F

686. mucrone a

687. (18) cfr. PI. XXXII 151 extr. — (20) Ar. IV 4, 528 a 31. 9, 535 b 26. IX 37, 621 b 10. cfr. supra § 84.

688. canaliculatim G( D). canic- DFR. cunic- Ea v( H). cfr. § 130

689. diuisa ll.G( H). om. v( L)

690. imbrecatim FRa

691. cancellati a. cone- F

692. obliquom F. -quo Rd 1. cfr. § 97

693. expansa v. spa- ll

694. densata v. pe- ll.

695. plaustrum D

696. apertis E 2 v. pertis (peft- E 1 a) r

697. buccinam va. H

698. concauam v. -uant Ea. conuacant (concac- F 2) r

699. sui G. sibi rv

700. salliunt FRa

701. qui R

702. uentri om. G

703. mari FR

704. acchillia F

705. margar&as F( saepius)

706. 10 dist. ego

707. sit va. G

708. animae Eaz va.B.

709. cōplacent a

710. (13) Sol. 53, 23. — (17) Arrian. h. Ind. 38, 3 (GGm I p. 361). — (18) Pl. VI 72. Ael. XV 8. — (19) Ael. X 13.

711. 4 sq.

712. iam Fa

713. tantu .. ardore a

714. et d. e ll.v

715. Stoidis ( B coll. VI 110) H. toidis (tiod- R 2) ll. Ven. torois v

716. pericula F 1 R 1 a. περιμούδα Ael.

717. 6, 81

718. 110

719. Isid. Char. ap. Athen. III 93 e -94 a. (Ael. X 13). Sol. 53, 23–26. Amm. Marc. XXIII 6, 85. 86.

720. sunt (s???t) ego. est ll. v. de dictione cfr. VI 158 (origo)

721. differentes ego. -nt DF 1 E 1 a. -ns rv. -ntis ( coni. H) D

722. se// R. sed F 1 a. sese va.S

723. concentu R 2

724. niti R(?) H

725. dist. D

726. caelique eis v( J). -li quietis ll.S

727. fulgor et Fa

728. specie T G 2( J). -iem ll.v( L)

729. inflata G 2. -tas DFR J. -tam Ea v

730. et purgantur v. ut pu- Fa. expu- R ( DE?) S

731. miror E v( J). -ro rS. -rū Salm.

732. rufescere R 2 S. rubes- F 2 E 2 v( D). rufis- r

733. pelago Ea va.G

734. turpescunt coni. H

735. an nitor?

736. grassescunt FRa

737. concisisque FR 1. -siq. a

738. auelli R(?) va.D

739. uidimus H Brot.

740. Athen. III 94 b. Ael. X 20. Sol. 53, 27. Amm. Marc. ib. 88.

741. uidet va.S

742. septimanumque F 1 a

743. abscindit va.J

744. monita F 1 a

745. sed in E 2 va.S( D)

746. comitantib. ego. -ntur ll.v

747. Megasth. fr. 23 Mü. ap. Arrian. h. Ind. 8, 11. Ael. XV 8. Sol. 53,27.

748. singulas E 2 v. -la r

749. palantis R S. palen- F 1

750. obrutas ll. v( S). -ta d J. -tis ( coni. Dal.) H. obrui eas D. an obrutas sale uasis ( sc. includi)? cfr. XVIII 158

751. rosea a. erosa va.S

752. Ael. X 13 p. med. — (11. 12) Sol.53, 27.— (13.14) cfr. Athen. III 93 bd.

753. usa Fa

754. mutandos E 1. -das E 2. -tari dos va.H

755. leuore v. leuiore (lebi- DF) ll

756. promtis E 2. -motis r

757. ne R G. nec rv( D)

758. quidem om. va.G

759. rei eius ego. eius ll.v. eis CFW Müller p. 16

760. repertus va.H

761. in ego. om. II.v

762. indico d 2 T. -cos ll.H. -cus v. ( sc. maria reperti)

763. squamas ll. v. -ma H

764. adsimulant ego. -lat ll.v

765. praecellens va. H

766. exaluminatos R v. -tus r

767. elenchos B. -cos ll

768. pleniorē orbē C( J). -iore (-ra F) orbe ll.v( S)

769. cfr. Sen. de benef. VII 9, 4.

770. que om. R(?) va. D

771. externa ego. et tedia (taed- v) ll. v

772. perdito nepotatu R (?) H cum Turn. -tione potatu rv. -tiore portatu L

773. cum inlisere P. an auriū facete?

774. collisu v. -so ll

775. ipsi R

776. cupiuntque ll. z ed. pr. ( Brot.) carpuntque J. affectantque v. an strepuntque?

777. obstragulis sed v. -lis et F 2 R 2 (( DE?). obstra et F 1 R 1. -staret a

778. Iuba fr. 66. 67 Mü. cfr. Androsth. ap. Athen. III 93 c. - Alex. pol. fr. 149 Mü.

779. et crebrius a

780. at D 2 F 2 E 2 v. ant E 1 a. art r. ( an e dittogr. natum?)

781. pina Se XXXII 150. pinna ll.v( D)

782. simile v. -li ll

783. simile Fa

784. enormis FR

785. fere R 2 ( om. et G)

786. parui et E v. -uis. et DFR. -ui ad 2 cum ras.

787. (23) Ael. X 13. — Sol. 53, 27. 28. Tac. Agr. 12 extr. Suet. Iul. 47. Ael. XV 8. Amm. Marc. XXIII 6, 88.

788. firmū ego. eorum ll. v

789. solidum esse d(?) va.D

790. uelut e Faz v( D). -utae E. -uti d. -ut DR G

791. singulis a v. -li r

792. scrupulis va.S

793. Sol. 53, 29.

794. mediocrim F. -cri a

795. zmaragdis R SJ

796. textu v. -to ll. S

797. uncos posui cum Friedländero ind. lect. Regiom. 1867 p. 4

798. manibus B

799. digitis quae ego. -tisque ll.D. -tisque quae v

800. dist. G 2

801. ipsa ... parata (-ti F) DFRa G 2 ( H). -sam... tam E v( L) D

802. maucupationem a. nuncu- va.H

803. M. om. R 1 a

804. a Gaio (Caio v) S. a g???. (aug???. a) ll

805. Augusti v. -sto ll

806. uoberet F 1 R 1. uoue- a

807. sestertio FR D. -rcies a

808. et ex E 2 va.S( D)

809. mallit FR

810. Macrob. III 17, 15–18.

811. nec om. a

812. luxoriae FR ( passim)

813. an omnemque apparatum vel apparatumque omnem?

814. posset F 2 R H. -ssit rv

815. centies HS v ex v. 8 et Macrob. om. ll. D

816. absumpturam F 2 E 2 v. adsumt- r

817. (10) cfr. Vitruv. VIII 3, 19.

818. cotidianū F 1. cott- a

819. irridente a. inridie- F 1

820. an consummatuarm? ( cfr. VIII 183)

821. se in ea cena va.H

822. sectiens (sexi- a) se F 1 a. se////iens R 1

823. tum Ea va.G( D). at cfr. § 123. XIX 128. 67. XXXIII 83

824. absorbuit va.L( H)

825. parante ( Gesner) D. -ti ll.v

826. homine (-ni a) rato (raro a. irato v) F 1 a va.H

827. cōmittatur F. comitetur va.H

828. utrisque v. -iusque ll. ( cfr. § 130)

829. cfr. Hor. sat, II 3, 239 sq. Val. M. IX 1, 2. Tertull. de pallio 5.

830. fecerent R 1. -runt R 2. ferenti E 2. -nt tamen va.S. an ferent ii?

831. aesophi F. eso- Ra

832. superbi attonitus Fa

833. regium RdT(?) v. refug- r

834. gloriā ego. -ia ll.V. cfr. in honorem XXXIV 29, in experimentum IX 22.133 al.

835. quidnam d 2 T S. quid F 2 E 2 v. quidam (-dē a) r

836. margaritae E 2 v. -ta r

837. ne R (?) v. om. r

838. conuiuiis F 1 Ra

839. Fenest. fr. 14 Pet. Aelius fr. inc. sed. 33 van Heusde.Sol. 53, 30.

840. promiscū ac (a R) FR

841. alexandria E 2 v. -iam (-eā R) r

842. ditionem FR va.S. dedit- a Dal. 2

843. redacta v. -tā ll

844. circa om. d

845. sillana Fa. Syll- va.Brot.

846. circa ego. om. ll. v. cfr. X 45. XII 8

847. Iugurthino bello v

848. inponi cum R 2 J. inpunicū r. inpositum v( D)

849. grandibus R v. -ius r

850. hora a Dal. 1 ora E v. horas r

851. et DFEa D. e d. etiam R(?) v. quam Müller stil. p. 141, 25. an ac?

852. senis P ex Ar.

853. circa om. R 1

854. mutuoque attritu v. -tuūq; attritū (-to R 1. ac tritū a) ll

855. Ar. V 15, 547 b 9. (VIII 13 extr.). 546 b 18. 547 a 15.16. 26.21–33.

856. minimi Rd v. -me r. -mum ( U) D

857. est ego. est in ll. v

858. uiuitur Fa

859. cum testa uiuas H ex Ar. cum terra uitis (-tas F 2. uiuas R[?]) ll. cum testis P. cum ( del. Bas.) trapetis v

860. rorem eum va.S

861. expuetis F 1 a. excipientes va.H

862. Mela III 104. Paus. III 21, 6. Hor. od. II 18, 7. cfr. Pl. V 12 extr. VI 201. XXXV 45.

863. tyrii Fa va.H

864. menige R 1. minim' R 2

865. fasces huic J. -ces ut ( del. F 2) ll. hinc (huic G) fasces v

866. Ar. V 15, 547 b 6. 7. (P II 17, 661 a 22). VIII 20, 603 a 13–16.

867. aquae Eaz( R?) Brot. -ua rv

868. dulcedine Eaz Brot. -cedi R. -cidi DF 1. -ci F 2 v

869. et om. va.S

870. fraudatū Fa

871. ut tamquam F 2 E 2 v. uiam quam r

872. uita G

873. in ego. om. ll. v. cfr. § 86. VIII 91

874. praemia D(?) v. cfr. XIV 137

875. (3. 5) Ar. V 15, 547 b 5. 9. 10. — (6) IV 4, 530 a 20.

876. et ( DE?) v( D). om. ll.S

877. an nominis (f ante r om.)?

878. canaliculato D. -tim z. caniculato ll. cuniculatim B. -to S. caliculatim v

879. et - 3 in- tror F 2 R 2 E 2 z v. om. r

880. canaliculi z D. canic- R 2 E 2. -la F 2. cuniculi B. calic- v

881. tabulato a va. C

882. proferatur Fd va. S( D)

883. utriusque Fa

884. orbis FRa

885. (9) cfr.Ar. V 15, 546 b 23.24.

886. lutensee FR. -seę a

887. putri va.S

888. algense nutritum ego. -nsee (-seę a) nut- ll. -nse enut- v. cfr. XII 8

889. tiniense a. ten- va. H

890. taeniis ( Turn.) H. taenaei DF. ten- R. -nei Eaz v

891. maris ora va. H

892. calculense H. -losae v. cauculese DFR 1. -lose R 2 Ea

893. appellatur H( J). -antur ll.v. -ant S

894. in mari ego. mari ll. -ris v

895. apto va. H. capiuntur a

896. dialutense v. -ucense(dil- a) ll

897. (14) ib. 547 a 31.

898. ceu mitilos F 2. cū itulos (ital- a) Fa

899. reuiscentes a. reuiuis- ( DE?) va. H( S). cfr. VII 189. VIII 116. XI 69. 96. 132. XXV 122

900. pendentis FRa

901. ib. 547 a 13. 546 b 25.

902. fluxos v.-xus ll

903. 126

904. salē E 2 d 2 v.-lutē r. (sal ut est F 2)

905. sextario a

906. singulisque aquae amphoris va.H

907. centenas del.D

908. aquae D. atque ll.v. ad H. ( loc. corr.)

909. quin- quagenas va.H

910. aequali coni.J. -ari ll.v

911. et ideo ll.v. an ex aeneo ( vel adducto)?

912. elytriatum Fa. elitr- R va.B

913. luna potatoris Fa

914. ad modum coni. Dal. admo- ll.v. -otum ( Salm.) U

915. (23) Hom. P 360.— § 136: cfr. Pl. VIII 195.

916. lac. ego indicavi; in F spat. vac. an mille? (L libras H. M libras D)

917. et e S. te ll. om. z v

918. pelagio z v( S).-gii G. phelasio R 2. palatio r

919. CXI om. R. CX H

920. flam & hysti (histi a) Fa. similia fuerunt in R 1

921. color R va.D

922. tyrio ( om. at) a

923. primus Fa

924. in colore ll. v. an color est aut ut sit colore ( vel ut colore sit)? de dic-tione cfr. XXXV 191. alioqui claudicat oratio

925. Nep. exempl. fr. 8 Pet.

926. obit F 1 a

927. ueniebat Fa Ven.G

928. dibapa FRa ( item ll)

929. thyria FR

930. inprobatur az G 2

931. triclinaria Fa va.H

932. condito Fa

933. annis R 2

934. DCXCI ( Pigh. ann.3,323) H. DC (sexcentesimo pal. Chat.) ll. DCC v

935. dipaba F 2

936. uis tincta F 1. disti- F 2

937. conchyliata ( DE?) v. -cylia FR.-cilia a

938. indiuiso ll.v( H). inuiso G

939. paulor F 1

940. frauda R

941. uiriola FR 1 a

942. libras - 22 centenos om. a

943. bucinos FR 1

944. (26) cfr. Pl. XVI 233. Sen. de benef. VII 9, 2.

945. (1) Pl. XXXIII 80. XXXIV 6.

946. alia e H. aliae FR. alie a. alia sunt e G. alia sunt nec habent v

947. fine R (?) G.-nē rv

948. uitia va. G

949. absolutus va.H

950. luxorie R

951. Pl. XXXV 45.

952. primo FadT.-mū R(?) v

953. ratione G

954. an uotumque?

955. hysginum ( Budaeus) G. hisg- F 1 Ra. his schyn- d. hi ganum F 2. his (bis B) byssinum v

956. cfr. Sol. 23, 4. Diosc. IV 48. Pl. XXIV 8.

957. granū ( anon. ap.B) C. gram??? ll.v

958. 16, 32

959. per- agantur v. -guntur ll

960. grano R(?) C. gramini rz v

961. 22,3

962. an e ( pro a)?

963. pinna R (?) va.S. cfr. Sect.115

964. Ar. V 15,547 b 15. 16. Chrysipp. ap. Athen. III 89 d e. Plut. SA 30, 980 b. Ael. III 29. Cic. ND II 123; de fin. III 63.

965. pinoteren S. -theren ll.J. pinnoterē v. cfr. § 98

966. pinopilacem (-phil- R 2) FRa

967. is G. id ll.v( S)

968. squilla B. chilla ll. sui- v

969. pandisse Fa

970. pina R 2 S. pila FR 1 a. pinna v

971. compressu ( Chiffl.) H. -sso E 2 D ( praem. ore v).-ssa P. conprehenso (-sio E 1 dT) rS

972. Ar. IX 37, 620 b 19–23. 13–18. Plut. SA 27, 978 b—d Ael. IX 24. Cic. ND II 125.

973. merseque F 1. uersaque R SJ

974. supernantes F

975. ad- sultantes pisciculos va.S

976. praetrahens coni. J. pertr- ll.v( Brot.) J. detr- R 2 S. retr- D. attr- G

977. adsiliant Fa

978. Ar. ib. 30–32. 24–26.

979. rombus (rū- a) additi Fa

980. quae D. que ll que quae R (?) v

981. Ar. ib. 6216–9. 12–15. Ael. VII 35; VHI 5.— (18) cfr. Ar. ib. 621 b 1. 2.

982. deuorata Fa

983. dein Fa.-nde R (?) v

984. desorbent a

985. glutiunt Ra va.D

986. qua DFE 2 D. quo E 1 a. quae R v

987. cau- tius G. Clau- ll. Glaucius v. glanius vel glaucus B

988. auersos R (?) G.-sus rv

989. natandi a

990. inuite/// R 1 .-tea F.-te a

991. Ar. VIII 1, 588 b 11. 17–21. (P IV 5, 681 a 35 sq.). I 1, 487 b 9. 13. V 16 init. IV 6, 531 a33 sq. VIII 2, 590 a 28. Ael. VII 35. Athen. III 90 a. schol. Nic. alex. 201.

992. quadam ex utraque natura Fa

993. spongiis a va.S ( passim)

994. uagantur RE 2 v. ag- DF. aguntur E 1 a

995. locum- que ego ex Ar. ( μεταχωροῦσι). noctuque ll.v

996. mutantur va.H

997. naturę et Fa

998. proritu FRa ( item infra)

999. est ego. se Fa. om. R(?) v

1000. quēque Fa

1001. marcenti similis v.-tis simili (-lis R 2 J) ll. J. cfr. n. luc. p. 25

1002. contractos FRa va.B

1003. pisces va.S

1004. attrique R 1.-itūque R 2

1005. scalpentis ll.S

1006. per... quaerit ego. perquafrit DE 1.-afit F.-ā frit d.-am a. perquirit R(?) E 2 v. fort. percutere quaerit; de dictione cfr. VIII 214

1007. cum om. a. dum va.S

1008. tracta FdT. om. a

1009. an emittit ( vel remi-)? cfr. XXXI 124

1010. ei v. et ll

1011. in radice v.-ces ll. an iuxta radices? ( ἐν μέσῳ Ar.)

1012. Ar. V 16, 548 a 32 sq. 548 b10–13. 15–18. cfr.pl.XXXI 123–125.

1013. spon- giarum ll. v. a.S( D)

1014. uncos ego posui

1015. minus spissum B

1016. manos (-nus R 2 a) ll.B( S). -non C. magis v

1017. auul- sorem ( RDE?) v.-sorum Fa. an auolsurum? (auulsoris vox soli-taria incertae fidei fort. removenda erit e lexicis)

1018. (4) Ar. V 16, 548 b 19–22. 24–30.

1019. tyronē a

1020. dist. Fa Müller em. IIp. 5

1021. mane a. -ncae (-nae B) va.S

1022. idem qui ll.G. -mque dTz v. item- B. cfr. Ar.

1023. Ar. ib. 30–549 a 6.

1024. adhaerent v. -herens ll

1025. aplysiae v ex Ar. -yciae RE.-ytiae r

1026. elui B. flui R. fluuii r. erui v

1027. quandam animalium z

1028. animali ll. -alium dT v( H). -al id D.om. z G. ( loc. corr.; fort. planorum piscium delenda: cfr.§ 153 extr.)

1029. praeacutos ( DE?) v.-to FRa

1030. nisi R(?) v. nihil r

1031. recedunt a

1032. aut Fa

1033. ulla ll. ullam G. ultra z v. ( intellege: haut ullo in genere animalium; cfr. III 1 et XVII 215 nullis animalium)

1034. cum R 2 e eorr. S. ut r. at Tz. at cum v

1035. in quina a

1036. ultroque v. utr- (in utr- R 2) ll

1037. terrendi R(?) v.-eni r

1038. ita fors ego. in (in E 1) frons DFE 1 a. frons RE 2. fors v

1039. aqua a. aeque R

1040. an conatur?

1041. emergere a v. /// em- R. rem- r

1042. trahunt R v. tradunt r

1043. sit R 2 E v. si r

1044. (9.10) cfr. Ar. IX 48, 631 a 30.— (14) cfr. Ar. IX 37, 620 b 33.

1045. tractus v.-ctatus ll.S

1046. rapuit ( sc. tractus) ll. -piant v. -piat H. -piunt J

1047. absumi R v. ads- r

1048. spectant R v.-at r

1049. tri- dentis ll.S

1050. monstri az va.G

1051. pianos R 2 E 2 v.-no R 1.-ne r. anthias P ex Ar.

1052. qui RE SJ

1053. Ar. P IV 5, 681 a 17–21. (I 1,487 b 14. 15).— Ar. IV 10, 537 a 3. 5–10. VIII 20, 602 b 28.

1054. scilicet a ( om. z) testa Faz

1055. olotyriis R va.B. -ris Fa

1056. cauponarum F 2 E 2 v. canp- DF 1. camp- r

1057. equam F 1 a

1058. ut quae R 1. atq. a

1059. et om. Ra. at DF 1 E 1

1060. circumglobata F 2 v.-bat r

1061. extra- hantur R(?) H.-huntur rv

1062. quibus F 1 a

1063. innascuntur F 2 v. innosc- r

1064. calchis F 2.-cis F 1 Ra

1065. : Ael. II 45. XVI 19. cfr. Pl. XXXII 8.— (7) Nic. ther. 830 sq. Ael. I 56. II 36. 50. VIII 26.

1066. in om. Fa

1067. nec R(?) G. om. rv

1068. aeque R(?) v. atq- Ea. adq- DF

1069. trigonis FR ava.C

1070. arbore a.-ris F 2

1071. teum F 1. eū a

1072. ui R G. ut r. et v

1073. Ar. VIII 19 extr.

1074. Ar. V 5, 540 b 6. 7.22. 541 a 32. 15. 18. VI 13, 567 a 32 sq. 14, 568 b 30. (G I 6 init. III 5, 756 b 1 sq.).

1075. uentium F 1 a

1076. mare F 1 R

1077. partum G

1078. femina F 1 a.-nam R va.H( S)

1079. est F 2 E 2 v. et r

1080. replerentur F 2 E 2 v.-lentur r

1081. Ar. VI 14, 568 b 3.V 10, 543 a 20. (cfr. supra § 76).— V 5, 540 b 8 sq. (P IV 13,695 b7 sq.). V 3.

1082. (2) V 6, 541 b 10 sq. 4–6. V 7 init. (G I 14).

1083. est aculeatique ll.G( D). obest aculeique v( H). lac. ego indicavi coll. Ar.; exciderunt fere generis carnosi ( vel obesi)

1084. et del. R 2. ut va.H

1085. coetu F 1.-tus R. cetu a

1086. natantes a

1087. squillae v. schillae (scyllę a) ll

1088. Ar. V 3.— (9) Hesych. s. v. γύρινος. schol. Nic. ther. 620. (cfr. Ar. VI 13, 568 a 1).

1089. mare E v.-ri r

1090. gyrinos v. chri- ll

1091. insignes E 2 v.-ne r

1092. findentes in Fa

1093. natae ll.v. -turae H( ad sq. referens)

1094. Ar. V 15, 547 b 11–15. 546 b 23. 24. Pint. SA 30, 980 d. (cfr. Pl. XI 118).— (16) Ar. VI 15, 569 a 29. 569 b 14 sq.— (17) V 15, 547 b 18.— (20) cfr. Pl. XXXII 59.— (20. 21) cfr. Athen. VII 298 c. (aliter Ar. VI 16).

1095. et pectines R(?) v

1096. naturae v. -ra F 1 Ea. natae F 2 R 2 ecorr.

1097. duriores Fa. dures R 1

1098. saliuario v. -rig ll. an saliuae?

1099. aces- cente v. acres- ll. cfr. XI 118

1100. apua ll. z S. -uae G 2 cum P( H). atque v( L). cfr. XXXI 95

1101. inualescente coni.H

1102. ostreariis ( E?) v. ostra- r

1103. se sub R 2

1104. se-nuiuescunt om. R 1

1105. uiuiscunt R 2 C

1106. eorum SJ errore

1107. Ar. VI 11, 566 a 26–30.

1108. raiam R(?) B. ranam rv

1109. rariae E. ranae va.B

1110. (6) V 9, 543 a 3. 5. VI 14, 568 a 18. 17. V 9 ib. 7. 8. 14. 15. (VI 11, 566 a 20–22).— (10) Ar. V 11 init. (VI 11, 566 a 23).— (11) V 12 init. 18, 550 a 10–14. (Athen. VII 323.

1111. tepore P. at cfr. X 25

1112. ut ll.G 2( H). et v( L)

1113. uermes Birt p. 142

1114. pectine F 1 a

1115. limaches F 1 R. Clym- a

1116. hiru//dines R 2 Verc.( S). hirund- rv( Dal.) J

1117. eodem a va.H

1118. mulli FRE 1 a B. muli v. molli E 2. n??? mulli F 2. non- nulli D. at cfr. Ar.

1119. et ego. ut ll.v

1120. scorpaenae ( B) S. Corpenę F 2.-poene R.-pene r. scorpiones v ex Ar. ( cfr. XXXII 151)

1121. bis sola ll.H. sola bis B. sola v

1122. occasu ll.v( H). et occ- B

1123. salpe Fa. a sa- R

1124. aequinoctium autumni Birt p. 143

1125. ob eius F 1 a

1126. masculos F 1 R 1 a

1127. Ar. V 12, 544 a 6–10. 18, 550 a 1–5.8. (IV 1,525 a 5)

1128. mul- Titudinē F 2 C. -ne rv

1129. tellure F 2

1130. excludunt F 2. ea clud- F 1 R 1 a. ea exclud- R 2 E(?) v

1131. Ar. V 18, 550 b 1.4–8. 550 a 26. (V 12 init.). 550 b 12. V 12, 544 a 15–24.

1132. supter ipsa ego ex Ar. om. a. super oua rv

1133. in quis a

1134. implexa a

1135. claudis R

1136. alca F 1 a

1137. ac (a F) de- cimo R SJ

1138. quidam hieme Birt p. 146

1139. Ar. VI 10, 565 b 24. VI 11 extr.— III 1, 511 a 9–11. (G III 1, 749 a 19).— (11) VI 14, 568 b 15–17. 19. (IX 37, 621 a 21 sq.).

1140. octogenis F 1 a

1141. habens v.-ent (-et F 2 R 2) ll

1142. ea quę F 2

1143. cartilaginea v. -na ll. cfr.§ 78

1144. 78

1145. pariunt a

1146. masculus F 2 a

1147. Sima (Syma a) satigit F 1 a

1148. (14) Ar. VI 13, 567 b 22–26. (17, 571 a 2. G III 4 extr.). Ael. IX 60.— (16) cfr. Ar. V 33, 558 a 8–11.— (19)Ar. VI 13, 567 a 27. IV 11, 538 a 20. (G III 5, 755 b 21. II 5, 741 a 35). - (20) G III 6, 757 a 6.

1149. a coitu (coi//tu F) Fa

1150. siue RE v. e Fa

1151. be- lone v ex Ar. bell- ll

1152. coalescit G. call- v. quale scit R. -le sit r

1153. terra G.-rras ll.v

1154. erithini F. erinth- a

1155. throcos R. trochus a

1156. Sen. fr. 8 Haase.

1157. memorandum v. numer- ll

1158. apollone F. app- a

1159. coiectum Fa. coest- R 1

1160. etiam om. SJ errore

1161. addere Fa

1162. Varro III 3, 10. Col. VIII 16,5.4. 9. Macrob. III 15,2. 3. 7. Val. M. IX 1, 1. Cic. in Hort. ap. Non. 194, 13. (14) Titius ap. Macrob. III 16, 13.14.16–18. Hor. sat. II 2, 31. Athen. I 4 c. Ael. VIII 28. Gell. VI 16, 5 (e Varr.). cfr. Pl. XXXII 61.62.

1163. Sergius v.-i///nus R.-inus r

1164. crassio F 1 a

1165. mangonizatas va.S

1166. illas F 2

1167. he- lops rodi F. helebrodi a

1168. ne lis esset B. nelitis (uel- v). Sed ll.v

1169. excogitantū F 2

1170. Varro III 3,10. 17, 5.9. 2, 17. Macrob. III 15, 6. Vell. II 33, 4. Plut. Lucull. 39 med.

1171. lucinius Fa

1172. hortensi E 2 G. -ius z v. ortensi(-sii F 2) F 2 E 1 a. ost- F 1 R

1173. aedificauerat a va.H

1174. | XL| D. XL R 1 Ead 2 v. om. r. XL B. tricies G. qua- dragies H

1175. HS e ego. HS C( H). his e d. hii se F 1 R 1. in se (sae E 1) E 1 a. ipse R 2. ipsi F 2.-sius v( G). pinsae (ipsae?) E 2. del. L

1176. piscina ea ego. -nae a (-na ad) ll.v. cfr. n. luc. p. 31

1177. ueniere B. -nire FR v.-nere d. uiuere Ea

1178. Varro III 17, 3. Macrob. ib. 10.

1179. Hirrius H( J). hirrus (hyrrus a) ll. codd. Varr. v( S). Hirius C

1180. quin F 2

1181. mutuo Verc.

1182. noluit E v. uol- r

1183. aliue F 1.-ia a

1184. infra ego. intra ll.C. -ter v. cfr. XVI 123

1185. modicam C( D). -cum ll.v( H). cfr. Macrob.

1186. | XL| D. XL a v. XL r. qua- dragies C

1187. cfr. Varro III 17, 6. 7. Macrob. ib. 4.

1188. deinde va.S( J)

1189. addit Fa

1190. cfr. Pl. VIII 211.— (17) Varro III 14, 4. cfr. Pl. XXX 45.

1191. lippinus ll.J. luppi- T. Lupi- v( S). Hirpi- B. cfr. VIII 211

1192. albu- lae Pe Varr.

1193. separatim ut R S

1194. commentus ( P) L. -tatus (-tatū R) ll.v

1195. ut F 2 E 2 v. om. r

1196. gloriā in F 1 a

1197. perductas ut anon. ap. Dal. -ta sit ut ll.v( H). -tae sint ut L

1198. Th. fr. 171, 2 Wim. Ael. V 27 extr.

1199. dist. S

1200. cauernas (-nis a) aquas habentes (hebetes v) az va.G

1201. uenantes E C( D).-tis rv( S)

1202. fugere a

1203. obuersus Fa. aduersos HBrot.

1204. globionum E 1. gobiorum E 2 va.Brot. cfr.§177

1205. brachias F 1 R.-ia F 2

1206. Th. fr. 171, 7. Mir. ausc. 73. Athen. VIII 331 c. cfr. Mela II 83. Sen. NQ III 17, 3.

1207. He- racleam ad Lycum amnem P

1208. Cromnam G( D). cfr. VI 5. cronā F 2. chronu R. crona r. cromnam (toronē v) et lycum z v( H)

1209. multifariam G. -ria (mati- a) ll.v

1210. uncos ego posui

1211. adprobante J. -ant ll.v. -ari coni. Dal.

1212. Th. ib. 8.— (19) Athen. VIII 331 c.

1213. Heracleam eandem R(?) va.D

1214. lico Fa

1215. quod va.( P) H

1216. indigos ( P) H. -go ll.v

1217. calore F 2 v.-rē r

1218. fatentis Ea S

1219. Th. ib. 11. Mir. ausc. 74. Athen. VIII 331 d.— Eudox. ap. Strab. XII 562 extr.— cfr. Pl. XXX 19.

1220. et ego. //// F 1. est rH. om. v

1221. tametsi F 2 R 2 E 2 v. tamen si E 1. tam si F 1 R 1. si a

1222. est ll.v( et dist.). del. F 2 H

1223. in quibus ll. z S( D). ubi v( J)

1224. miraturque F 2 E 2 v( D). -tusque rH

1225. ipsi F 1 a

1226. aliam H

1227. qualem Gesner. (aequam S)

1228. arbitratur F 2 R 2 E 2 v( D). om. rJ

1229. ceu uero in ullis J. ceu uero nullis (in nu- H) F 2 RE 2 H. as uero Nullis F 1 E 1. Nullis a. cum in nonnullis G. cum nonnulli v

1230. admirabile ... uita B

1231. his om. G

1232. Diod. I 10, 2. Mela I 52. Ov. M I 422–429.

1233. excedentem miraculo (-la v) F 1 a va.H

1234. etiamnū v. -m nō ll

1235. silere F 2 d D

1236. quae G( J). que R 1. iq; F 1. hiiq; F 2. idque R 2 S. itaq; Ea v. ea quae D

1237. 5,131

1238. scopulosi (-los in F 1) maris F G( D). -los in mari Ea v. -los inmalis R.-los inmanis ( coni.S) J

1239. Tauri add. post ante B coll. V 131, post maris D. om. ll.v( G)

1240. uero ego. ex eo ll.v. ex ea d. ( an in esca?)

1241. mutetur ll.v. mittitur C

1242. cauetque ( et dist.) z D. -esque F 1.-ensque rv. an cauensque quod timet cir- cūit ( vel ambit, olim falso scriptum amuit)?

1243. huic F 1 a

1244. an alios?

1245. capere a 1 va.G

1246. palū F 2

1247. ultra F 2 v. -ra ad r

1248. conatu rapiens G.-tur (-tu R v) absens ll.v. -tu abscedens B

1249. Mucian. fr. 18 Brunn. PIut. SA 25,977 c. cfr. Pl. XXXII 13 extr.— Numen. ap. Athen. VII 321 b.

1250. Parcit piscator fugituro va.H

1251. gregē a va.H

1252. coepisse F. cęp- a. cepisseque Hack.

1253. a socio R(?) v

1254. dati damni va.H

1255. addidit C

1256. aesti- mata lite R(?) v.-at aliter ll. ( add. X libris va.H)

1257. tenetur va.S

1258. Ar. V 15, 548 a 10. 7. 8.

1259. dist. C

1260. contracta Fa

1261. que om. va.S

1262. mirabilius a va.G

1263. duxerim G. dix- ll.v( H). cfr. XXXIII 138. n.luc.p.100

1264. cottidie ex occasio a

1265. cfr. supra § 101.

1266. ab R(?) v. om.r

1267. similitudinē appellant FadT

1268. remotu F 1 R

1269. fulgere E 2 z H.-gore F 2 v. fugere r

1270. clare z.-rere va.H

1271. ore v( J). ora E 1 z S. hora r

1272. miramur dT.-remur va.H

1273. Ar. IX 2, 610 b 10. 17. (Ael. V 48 extr.).— (9) Ar. VIII 2, 590 b 14–18. Ael. X 38.— Nigidius fr. 118 Swob. cfr. Ar. IX 2, 610 b 16. 11. 14.

1274. caudā Rz S.-da r. -das d(?) v

1275. dist. CFW Müller p. 14

1276. si R 2 E 2 v( D). om. rJ

1277. uideat R 2 e corr. SD. -derit va.H. uiso T J

1278. dist. G 2 ex Ar.

1279. statis v. esta- Ra. aesta- F D. cfr. n. luc. p. 22. 101

1280. Plut. SA 31, 980 f. Ael. II 13. Op- pian. hal. V 71.

1281. contrario R(?) v. -ie r

1282. illos de R(?) va.D

1283. societatē Ed D.-ate rv

1284. quandoque F 2 E 2 va.G

1285. 94. 142

1286. praegraui ( E?) v.-uis FR 1 a.-ues R 2

1287. quę F. om. a

1288. fius (eius D) uice F 1 E 1 d D

Pliny the Elder Naturalis Historia 9