Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECVNDI

NATVRALIS HISTORIAE

LIBER VIII

1 ¹ 1 Ad reliqua transeamus animalia et primum terrestria .

Maximum est elephans proximumque humanis sensibus, quippe intellectus illis sermonis patrii et imperiorum obedientia , officiorum quae² didicere³ memoria, amoris et gloriae voluptas, immo vero, quae etiam in homine rara, probitas, prudentia⁴, aequitas, religio quoque siderum solisque ac lunae veneratio. 2 auctores sunt in Mauretaniae saltibus ad quendam amnem, cui nomen est Amilo⁵, nitescente luna nova greges eorum descendere ibique se purificantes⁶ sollemniter aqua circumspergi atque⁷ ita salutato sidere in silvas reverti vitulorum fatigatos prae se ferentes. 3 ⁸ alienae quoque reli- 5 gionis intellectu creduntur maria transituri non ante naves conscendere quam invitati rectoris iureiurando de reditu, visique sunt fessi aegritudine, quando et illas moles infestant morbi, herbas supini in caelum iacientes⁹, veluti tellure¹⁰ precibus allegata¹¹. nam, quod ad docilitatem attinet, regem adorant, genua submittunt, coronas porrigunt. Indis arant minores, quos appellant nothos¹².

4 ¹³ 2 Romae iuncti primum subiere currum Pompei Magni Africano¹⁴ triumpho¹⁵, quod prius India victa triumphante Libero patre memoratur. Procilius negat potuisse Pompei triumpho iunctos egredi porta¹⁶. Germanici¹⁷ Caesaris munere gladiatorio quosdam etiam inconditos meatus¹⁸ edidere¹⁹ saltantium modo. 5 ²⁰ vulgare erat per auras arma iacere, non auferentibus ventis²¹, atque inter se gladiatorios congressus edere²² aut lascivienti²³ pyrriche conludere. postea et per funes incessere, lecticis²⁵ etiam ferentes quaterni²⁶ singulos²⁷ puerperas imitantes²⁸, plenisque²⁹ homine³⁰ tricliniis accubitum³¹ iere per lectos ita libratis vestigiis, ne quis potantium attingeretur . 6 ³²

3 certum est unum tardioris ingeni in³³ accipiendis quae tradebantur, saepius castigatum verberibus, eadem³⁴ illa meditantem noctu repertum. mirum³⁵ et adversis quidem funibus³⁶ subire, sed maxime³⁷ regredi³⁹ , utique pronis. Mucianus ⁴⁰ III⁴¹ consul auctor est aliquem ex iis⁴² et litterarum ductus ⁴³ Graecarum d idicisse⁴⁴ solitumque perscribere⁴⁵ eius linguae verbis: Ipse ego haec scripsi et spolia Celtica dicavi , itemque se videute Puteolis, cum advecti e⁴⁶ nave egredi cogerentur, territos⁴⁷ spatio pontis procul a continente porrecti, ut sese longinquitatis aestimatione fallerent, aversos retrorsus isse.

7 ⁴⁸ 4 Praedam ipsi in se⁴⁹ expetendam⁵⁰ sciunt solam esse in armis suis, quae Iua cornua appellat, Herodotus tanto antiquior et consuetudo melius dentes. quam ob rem deciduos casu aliquo vel senecta defodiunt. hoc solum ebur est; cetero et⁵¹ in his quoque⁵², qua corpus intexit, vilitas ossea⁵³ . quamquam⁵⁴ nuper ossa⁵⁵ etiam in laminas⁵⁶ secari coepere paenuria: etenim rara amplitude iam dentium praeterquam ex India reperitur; cetera in nostro orbe cessere luxuriae⁵⁷. 8 ⁵⁸ dentium candore intellegitur iuventa⁵⁹ . circa hos⁶⁰ beluis⁶¹ summa cura: alterius mucroni parcunt, ne sit proeliis hebes, alterius operario usu fodiunt radices, inpellunt moles; circumventique a venantibus primos constituunt quibus sint⁶² minimi⁶³ , ne tanti proelium putetur, postea fessi inpactos arbori frangunt⁶⁴ praedaque se redimunt.

9 ⁶⁵ 5 Mirum in plerisque animalium scire quare petantur , sed⁶⁶ et fer e⁶⁷ cuncta quid caveant. elephans homine obvio forte in solitudine et simpliciter oberrante clemens placidusque etiam⁶⁸ demonstrare viam traditur; idem vestigio hominis animadverso prius quam homine⁶⁹ intremescere⁷⁰ insidiarum metu⁷¹, subsistere ab⁷² olfactu⁷³ , circumspectare, iras⁷⁴ proflare nec calcare, sed erutum proximo tradere, ilium sequenti , simili nuntio usque ad extremum, tunc⁷⁵ agmen circumagi et reverti aciemque derigi⁷⁶ . adeo omnium odori durare virus⁷⁷ illud maiore ex parte ne nudorum quidem⁷⁸ pedum. 10 sic⁷⁹ et tigris, etiam feris ceteris truculenta atque ipsa elephanti⁸⁰ quoque spernens vestigia⁸¹ , hominis⁸² viso transferre ⁸³ dicitur⁸⁴ protinus catulos, quonam⁸⁵ modo agnito⁸⁶, ubi ante conspecto⁸⁷ illo quem timet? etenim tales silvas minime frequentari certum est⁸⁸. sane mirentur⁸⁹ ipsam vestigii raritatem. sed unde sciunt timendi⁹⁰ esse? immo vero cur vel ipsius conspectum paveant, tanto viribus, magnitudine, velocitate praestantiores? nimirum haec est⁹¹ natura rerum, haec potentia eius, saevissimas ferarum maximasque numquam⁹² vidisse⁹³ , quod debeant timere, et⁹⁴ statim intellegere, cum⁹⁵ sit timendum.

11 ⁹⁶Elephanti gregatim semper ingrediuntur. ducit agmen maximus natu, cogit aetate proximus. amnem transitulri minimos praemittunt, ne maiorum ingressu atterente alveum crescat gurgiti⁹⁷ altitudo. Antipater auctor est duos Antiocho regi in bellicis usibus celebres etiam cognominibus fuisse; etenim novere ea. certe Cato, cum imperatorum nomina annalibus detraxerit⁹⁸, eum, qui fortissime proeliatus esset in Punica acie, Surum⁹⁹ tradidit vocatum altero dente mutilato¹⁰⁰ . 12 ¹⁰¹ Antiocho vadum fluminis experienti renuit Aiax, alioqui¹⁰² dux agminis semper. tum¹⁰³ pronuntiatum eius fore principatum qui transisset, ausumque Patroclum ob id phaleris argenteis, quo maxime gauden t¹⁰⁴, et reliquo omni primatu donavit. ille, qui notabatur, inedia mortem ignominiae praetulit. mirus namque pudor¹⁰⁵ est, victu sque vocem fugit victoris, terram ac verbenas porrigit. pudore numquam nisi in abdito coeunt, 13? ¹⁰⁶ mas quinquennis, femina decennis. initur autem biennio quinis, ut ferunt, cuiusque¹⁰⁷ anni¹⁰⁸ diebus, nec amplius; sexto perfunduntur amne¹⁰⁹ , non ante reduces ad agmen. nec adulteria novere nullave propter feminas inter se proelia ceteris animalibus pernicialia¹¹⁰ , nec¹¹¹ quia desit illis amoris¹¹² vis¹¹³, namque traditur unus¹¹⁴ amasse quandam in Aegypto corollas vendentem ac,ne quis vulgariter electam¹¹⁵ putet¹¹⁶, mire¹¹⁷ gratam Aristophani¹¹⁸ celeberrimo in arte grammatica, 14? ¹¹⁹ alius Menandrum Syracusanum incipientis iuventae in exercitu Ptolemaei, desiderium eius, quotiens non videret, inedia testatus. et unguentariam quandam dilectam Iuba tradit. omnium amoris fuere argumenta gaudium a conspectu¹²⁰ blanditiaeque inconditae, stipes¹²¹ , quas populus dedisset, servatae et in sinum effusae. nec mirum esse amorem quibus sit memoria. 15 idem namque tradit agnitum in senecta¹²² multos post annos qui rector in iuventa fuisset; idem divinationem quandam¹²³ iustitiae, cum Bocchus¹²⁴ rex¹²⁵ triginta elephantis totidem , in quos saevire¹²⁶ instituerat¹²⁷, stipitibus adligatos¹²⁸ obiecisse t¹²⁹, procursantibus inter eos qui lacesserent¹³⁰, nec¹³¹ potuisse effici ut crudelitatis alienae ministerio fungerentur.

16 ¹³²

6 Elephantos Italia primum vidit Pyrri regis bello et boves Lucas appellavit in Lucanis visos anno urbis CCCCLXXII, Roma autem in triumpho VII annis ad superiorem numerum additis, eadem plurimos anno DII victoria L. Metelli pontificis in Sicilia de Poenis captos. CXLII¹³³ fuere aut¹³⁴ , ut quidam, CX X¹³⁵¹³⁶, travecti¹³⁷ ratibus quas¹³⁸ doliorum consertis ordinibus inposuerat¹³⁹ . 17 ¹⁴⁰ Verrius eos pugnasse in circo interfectosque iaculis tradit paenuria consilii¹⁴¹, quoniam neque ali¹⁴² placuisset neque donari regibus; L. Piso inductos¹⁴³ dumtaxat in circum atque, ut contemptus eorum incresceret, ab operariis hastas praepilatas habentibus per circus totum actos. nec quid deinde iis¹⁴⁴ factum¹⁴⁵ sit auctores¹⁴⁶ explicant qui non putant interfectos.

18 ¹⁴⁷ 7 Clara est unius e Romanis dimicatio adversus elephantum, cum Hannibal captivos nostros dimicare inter sese¹⁴⁸ coegisset. namque unum qui supererat obiecit¹⁴⁹ elephauto ¹⁵⁰, et ille dimitti pactus, si interemisset, solus¹⁵¹ in harena congressus¹⁵² magno Poenorum dolore confecit. Hannibal, cum famam eius dimicationis contemptum adlaturam beluis intellegeret , equites misit qui abeuntem¹⁵³ interficerent. proboscidem ¹⁵⁴ eorum facillime amputari¹⁵⁵ Pyrri proeliorum experimentis patuit. 19 ¹⁵⁶ Romae pugnasse Fenestella tradit primum omnium in circo Claudi Pulchri aedilitate curuli M. Antonio A. Postumio cos. anno urbis DCLV¹⁵⁷, item post annos viginti Lucullorum aedilitate curuli adversus tauros. 20 ¹⁵⁸ Pompei quoque altero consulatu, dedicatione templi Veneris Victricis, viginti pugnavere in circo aut, ut quidam tradunt, XVII I¹⁵⁹, Gaetulis ex adverso iaculantibus, mirabili unius¹⁶⁰ dimicatione, qui pedibus confossis repsit genibus in catervas, abrepta¹⁶¹ scuta iaciens in sublime, quae decidentia voluptati¹⁶² spectantibus ¹⁶³ erant¹⁶⁴ in orbem circumacta, velut arte, non furore beluae, iacerentur. magnum¹⁶⁵ et in altero miraculum¹⁶⁶ fuit uno ictu¹⁶⁷ occiso; pilum autem¹⁶⁸ sub oculo adactum¹⁶⁹ in vitalia capitis¹⁷⁰ venerat . 21 universi eruptionem temptavere, non sine vexatione populi, circumdatis¹⁷¹ claustris ferreis¹⁷² . qua de causa Caesar dictator postea simile spectaculum editurus euripis harenam¹⁷³ circumdedit, quos Nero princeps sustulit equiti loca addens. sed Pompeiani amissa fugae¹⁷⁴ spe misericordiam vulgi inenarrabili habitu quaerentes supplicavere quadam sese lamentatione conplorantes, tanto populi dolore, ut oblitus imperatoris ac munificentiae honori¹⁷⁵ suo exquisitae flens universus consurgeret ¹⁷⁶ dirasque¹⁷⁷ Pompeio, quas¹⁷⁸ ille mox luit¹⁷⁹, inprecaretur. 22 ¹⁸⁰pugnavere et Caesari dictatori tertio consulatu eius viginti contra pedites D iterumque¹⁸¹ totidem turriti¹⁸² cum sexagenis propugnatoribus, eodem quo priore¹⁸³ numero peditum et pari equitum ex adverso dimicante, postea singuli¹⁸⁴ principibus Claudio et Neroni in consummatione gladiatorum.

23 ¹⁸⁵Ipsius¹⁸⁶ animalis tanta narratur clementia contra minus validos¹⁸⁷, ut in grege pecudum occurrentia manu dimoveat, ne quod obterat inprudens. nec nisi lacessiti nocent idque¹⁸⁸ cum gregatim semper ambulent, minime ex omnibus solivagi. equitatu circumventi infirmos aut fessos vulneratosve in medium agmen recipiunt, ac ie¹⁸⁹ velut imperio aut¹⁹⁰ ratione per vices subeunte¹⁹¹.

24 ¹⁹²¹⁹³ 8 Capti celerrime¹⁹⁴ mitificantur hordei suco. capiuntur autem in India unum ex domitis agente rectore, qui deprehensum solitarium abactumve a grege verberet ferum¹⁹⁵: quo fatigato¹⁹⁶ transcendit in eum¹⁹⁷ nec secus ac priorem regit. Africa foveis capit, in quas derrlante aliquo protinus ceteri congerunt ramos, moles devolvunt, aggeres construunt omnique vi¹⁹⁸ conantur¹⁹⁹ extrahere. 25 ante²⁰⁰ domitandi gratia reges²⁰¹ equitatu ²⁰² cogebant in vallem manu factam et longo tractu fallacem, cuius inclusos²⁰³ ripis²⁰⁴ fossisque fame domabant. argumentum erat ramus homine porrigente clementer acceptus. nunc dentium causa pedes eorum iaculantur alioqui mollissimo s²⁰⁵. 26 ²⁰⁶ Trogodytae²⁰⁷ contermini Aethiopiae, qui hoc solo venatu aluntur ²⁰⁸, propinquas itineri eorum conscendunt²⁰⁹ arbores; inde totius agminis novissimum speculati extremas in dunes desiliunt . laeva adprehenditur²¹⁰ cauda²¹¹ , pedes stipantur in sinistro femine²¹²: ita pendens alterum poplitem dextra²¹³ caedit²¹⁴ ac²¹⁵ praeacuta bipenni hoc crure tardato profugiens alterius poplitis nervos ferit, cuncta praeceleri pernicitate peragens. alii tutiore genere, sed magis fallaci, ingentes arcus intentos²¹⁶ defigunt humi longius; hos praecipui viribus iuvenes continent, alii conixi²¹⁷ pari conatu contendunt²¹⁸ ac praetereuntibus sagittarum venabula infigunt, mox sanguinis vestigiis²¹⁹ secuntur.

27 ²²⁰²²¹

9 Elephantorum generis²²² feminae multo pavidiores. domantur autem rabidi fame et verberibus, elephantis aliis admotis, qui²²³ tumultuantem catenis coerceant. et²²⁴ alias circa coitus²²⁵ maxime efferantur et stabula Indorum dentibus sternunt ²²⁶. quapropter arcent eos coitu²²⁷ feminarumque pecuaria separant, quae haut²²⁸ alio modo quam armentorum habent. domiti militant et turres armatorum in dorsis²²⁹ ferunt magnaque ex parte orientis bella conficiunt: prosternunt acies, proterunt armatos. iidem minim o²³⁰ suis²³¹ stridore terrentur vulneratique²³² et territi²³³ retro semper cedunt, haut²³⁴ minore partium suarum pernicie. Indicum²³⁵ Africi²³⁶ pavent nec contueri audent, nam et maior²³⁷ Indicis magnitudo est.

28 ²³⁸

10 Decem annis gestare in²³⁹ utero vulgus existimat, Aristoteles biennio nec amplius quam [semel gignere pluresque²⁴⁰ quam] singulos, vivere ducenis²⁴¹ annis²⁴² et quosdam CCC. iuventa eorum a sexagesimo²⁴³ incipit. gaudent amnibus maxime et circa fluvios vagantur, cum alioqui²⁴⁴ nare propter magnitudinem corporis non poss int²⁴⁵. iidem frigoris inpatientes ²⁴⁶; maximum hoc malum inflationemque et profluvium alvi nec alia morborum genera sentiunt. olei potu tela, quae corpori eorum inhaereant²⁴⁷, decidere invenio, a sudore autem facilius adhaerescere. 29 ²⁴⁸²⁴⁹ et terram edisse iis tabificum est, nisi saepius mandant; devorant autem et²⁵⁰ lapides ; truncos quidem gratissimo in cibatu habent. palmas excelsiores²⁵¹ fronte²⁵² prosternunt atque ita iacentium absumunt²⁵³ fructum. mandunt ore, spirant et bibunt odoranturque haut inproprie²⁵⁴ appellata manu. animalium maxime odere murem et, si pabulum in praesepio positum attingi ab eo videre, fastidiunt. cruciatum in potu maximum sentiunt hausta hirudine ²⁵⁵ , quam sanguisugam vulgo coepisse appellari adverto²⁵⁶. haec ubi in ipso animae²⁵⁷ canali²⁵⁸ se fixit²⁵⁹, intolerando adficit dolore. 30 ²⁶⁰ durissimum dorso tergus, ventri molle²⁶¹, saetarum nullum tegimentum²⁶² , ne in cauda quidem praesidium abigendo taedio muscarum (namque id et tanta vastitas sentit), sed cancellata cutis, et invitans id genus animalium odore. ergo cum extenti s recepere²⁶³ examina, artatis in rugas repente²⁶⁴ cancellis comprehensas enecant. hoc iis pro cauda, iuba²⁶⁵, villo²⁶⁶ est. 31 ²⁶⁷ dentibus ingens pretium et deorum simulacris lautissima ex his materia. invenit luxuria commendationem et aliam expetiti in callo manus saporis, baud alia de causa, credo, quam quia ipsum ebur sibi mandere²⁶⁸ videtur. magnitudo dentium videtur quidem in templis praecipua, sed tamen in extremis Africae, qua confinis Aethiopiae est, postium²⁶⁹ vicem in domiciliis praehere saepesque in his et pecorum stabulis pro palis²⁷⁰ elephantorum dentibus fieri Polybius²⁷¹ tradidit auctore Gulusa²⁷² regulo.

32 ²⁷³ 11 Elephantos fert Africa ultra S yrticas²⁷⁴ solitudines et in Mauretania, ferunt Aethiopes et Trogodytae, ut dictum²⁷⁵ est, sed maximos India bellantesque cum iis²⁷⁶ perpetua discordia dracones tantae magnitudinis et ipsos, ut²⁷⁷ circumplexu²⁷⁸ facili²⁷⁹ ambiant nexuque nodi²⁸⁰ praestringant. conmoritur ea²⁸¹ dimicatio²⁸², victusque²⁸³ conruens conplexum elidit pondere.

33 ²⁸⁴ 12 Mira animalium pro se cuique²⁸⁵ sollertia astutis sima²⁸⁶ . ascendendi²⁸⁷ in tantam²⁸⁸ altitudinem²⁸⁹ difficultas draconi ²⁹⁰ ; itaque tritum²⁹¹ iter ad pabula speculatus²⁹² ab excelsa²⁹³ se²⁹⁴ arbore inicit. scit ille inparem sibi luctatum²⁹⁵ contra nexus²⁹⁶ ; itaque arborum aut rupium attritum²⁹⁷ quaerit. cavent hoc dracones ob idque gressus primum alligant cauda: resolvunt illi nodos manu; at hi in ipsas nares caput condunt pariter que spiritum praecludunt²⁹⁸ et mollissimas lancinant²⁹⁹ partes. iidem obvii deprehensi in adversos erigunt se oculosque maxime petunt. ita fit ut plerumque caeci ac fame et maeroris ³⁰⁰ tabe³⁰¹ confecti reperiantur. 34 ³⁰² quam³⁰³ quis aliam³⁰⁴ tantae discordiae causam attulerit nisi naturam³⁰⁵ spectaculum³⁰⁶ sibi paria³⁰⁷ conponentem³⁰⁸?

Est et alia dimicationis huius fama. elephantis frigidissimum esse sanguinem; ob id aestu torrente praecipue draconibus ³⁰⁹ expeti. quam ob rem in amnes³¹⁰ mersos insidiari bibentibus³¹¹ coortosque³¹² inligata manu in aurem morsum defigere , qnoniam is³¹³ tantum locus defendi³¹⁴ non possit manu³¹⁵. dracones esse³¹⁶ tantos, ut totum³¹⁷ sanguinem capiant, itaque elephantos ab iis ebibi siccatosque³¹⁸ concidere et dracones inebriatos opprimi conmorique.

35 ³¹⁹ 13 Generat³²⁰ eos³²¹ Aethiopia Indicis pares³²², vicenum cubitorum³²³³²⁴. id modo mirum, unde cristatos Iuba crediderit. Asachaei³²⁵ vocantur Aethiopes apud quos maxime nascuntur; narrantque³²⁶ in maritimis eorum quaternos quinosque inter se cratium³²⁷ modo inplexos erectis³²⁸ capitibus velificantes ad meliora pabula Arabiae vehi³²⁹ fluctibus.

36 ³³⁰ 14 Megasthenes³³¹ scribit in India serpentes in tantam magnitudinem adolescere, ut³³² solidos hauriant cervos taurosque, Metrodorus circa Rhyndacum³³³ amnem in Ponto, supervolantes ut³³⁴ quamvis alte perniciterque alites³³⁵ haustu³³⁶ raptas absorbeant³³⁷ . 37 ³³⁸ nota est in Punicis bellis ad flumen Bagradam a³³⁹ Regulo imperatore ballistis tormentisque, ut oppidum aliquod, expugnata serpens CXX pedum longitudinis ; pellis eius maxillaeque usque³⁴⁰ ad bellum Numantinum duravere Romae in templo³⁴¹. faciunt his fidem in Italia appellatae ³⁴² bovae in tautam amplitudinem exeuntes, ut Divo³⁴³ Claudio principe occisae in Vaticano solidus in alvo spectatus s it³⁴⁴ infans. aluntur primo³⁴⁵ bubuli³⁴⁶ lactis su ctu³⁴⁷, unde nomen traxere.

38 ³⁴⁸ 15 Ceterorum animalium, quae modo convecta undique Italia e³⁴⁹ contigere³⁵⁰ saepius, formas nihil attinet scrupulose referre. paucissima Scythia gignit inopia fruticum, pauca contermina illi Germania, insignia tamen boum ferorum ³⁵¹ genera, iubatos³⁵² bisontes excellentique et vi et³⁵³ velocitate u ros³⁵⁴, quibus³⁵⁵ inperitum volgus bubalorum nomen inponit, cum id gignat Africa vituli potius cervique³⁵⁶ quadam similitudine . 39 ³⁵⁷ 16 septentrio fert et equorum greges ferorum, sicut asinorum Asia et Africa³⁵⁸, praeterea alcen iumento³⁵⁹ similem, ni proceritas aurium et cervicis distinguat³⁶⁰; item natam in Scadinavia insula nec umquam visam in hoc orbe³⁶¹,multis tamen narratam achlin³⁶² haud dissimilem illi³⁶³, set nullo suffraginum ³⁶⁴ flexu³⁶⁵, ideoque non cubantem et adclinem³⁶⁶ arbori in somno eaque incisa ad insidias capi, alias velocitatis memoratae . labrum ei³⁶⁷ superius praegrande³⁶⁸; ob id retrograditur in pascendo, ne in priora tendens involvatur. 40 ³⁶⁹ tradunt³⁷⁰ in Paeonia³⁷¹ feram³⁷² quae bonasus³⁷³ vocetur, equina iuba, cetera tauro similem, cornibus ita in se flexis³⁷⁴, ut non sint utilia pugnae. quapropter fuga³⁷⁵ sibi auxiliari reddente m³⁷⁶ in ea fimum, interdum et trium iugerum longitudine³⁷⁷, cuius contactus ³⁷⁸ sequentes ut ignis aliquis amburat³⁷⁹.

41 ³⁸⁰ 17 Mirum pardos, pantheras, leones et similia condito in corporis vaginas³⁸¹ unguium mucrone, ne refringantur³⁸² hebetenturve ³⁸³ , ingredi³⁸⁴ aversisque falculis currere nec nisi in³⁸⁵ adpetendo plotendere. 42 ³⁸⁶

leoni praecipua generositas tunc³⁸⁷ , cum colla armosque vestiunt iubae; id enim aetate contingit³⁸⁸ e³⁸⁹ leone conceptis. quos vero pardi generavere, semper insigni hoc carent; simili modo feminae. magna his³⁹⁰ libido coitus³⁹¹ et ob hoc maribus ira. Africa haec maxime spectat, inopia aquarum ad paucos amnes³⁹² congregantibus se feris³⁹³. ideo³⁹⁴ multiformes ibi animalium³⁹⁵ partus³⁹⁶ , varie feminis ³⁹⁷ cuiusque generis mares aut vi³⁹⁸ aut voluptate³⁹⁹ miscente: unde etiam vulgare Graeciae⁴⁰⁰ dictum semper aliquid novi Africam adferre⁴⁰¹ . 43 ⁴⁰² odore pardi coitum sentit in adultera leo totaque⁴⁰³ vi consurgit in poenam; idcirco ea⁴⁰⁴ culpa⁴⁰⁵ flumine abluitur aut longius comitatur. semel autem edi partum⁴⁰⁶, lacerato unguium acie utero in enixu, volgum⁴⁰⁷ credidisse video⁴⁰⁸.

44 ⁴⁰⁹Aristoteles diversa tradit, vir quem in his magna secuturus ex parte praefandum reor. Alexandro Magno rege inflammato cupidine animalium naturas noscendi delegataque hac commentatione Aristoteli, summo in omni doctrina viro, aliquot⁴¹⁰ milia hominum in totius Asiae Graeciaeque tractu parere iussa⁴¹¹ , omnium⁴¹² quos venatus⁴¹³, aucupia⁴¹⁴ piscatusque⁴¹⁵ alebant quibusque vivaria⁴¹⁶, armenta, alvaria, piscinae, aviaria⁴¹⁷ in cura⁴¹⁸ erant, ne quid usquam genitum⁴¹⁹ ignoraretur ab eo. quos percunctando quinquaginta ferme volumina illa⁴²⁰ praeclara de animalibus condidit. quae a me collecta in artum cum iis, quae ignoraverat, quaeso ut⁴²¹ legentes boni consulant, in universis rerum naturae operibus medioque clarissimi regum omnium desiderio cura nostra breviter⁴²² peregrinantes. 45? ⁴²³is⁴²⁴ ergo tradit⁴²⁵ leaenam⁴²⁶ primo fetu parere quinque catulos ac per annos singulis⁴²⁷ minus, ab uno sterilescere. informes minimasque carnes magnitudine mustellarum esse initio, semenstres⁴²⁸ vix ingredi⁴²⁹ posse nec nisi⁴³⁰ bimenstres⁴³¹ moveri; in Europa autem inter Acheloum tantum Mestumque⁴³² amnes leones esse, sed longe viribus praestantiores iis⁴³³ quos Africa aut Syria gignant.

46 ⁴³⁴ 18 Leonum duo genera, compactile et⁴³⁵ breve crispioribus iubis. hos pavidiores esse quam longos⁴³⁶ simplicique villo; eos contemptores vulnerum. urinam mares crure⁴³⁷ sublato reddere ut canes. gravem odorem⁴³⁸, nec minus halitum ⁴³⁹. raros in potu vesci⁴⁴⁰ alternis diebus, a saturitate interim triduo cibis carere. quae possint, in mandendo solida devorare, nec capiente aviditatem⁴⁴¹ alvo⁴⁴² coniectis⁴⁴³ in fauces⁴⁴⁴ unguibus extrahere aut⁴⁴⁵ si fugiendum in⁴⁴⁶ satietate⁴⁴⁷ habeant⁴⁴⁸ . 47 ⁴⁴⁹vitam iis⁴⁵⁰ longam docet argumento, quod plerique dentibus defecti⁴⁵¹ reperiantur. Polybius, Aemiliani comes, in senecta⁴⁵² hominem ab his adpeti refert, quoniam ad persequendas feras vires non suppetant⁴⁵³; tune obsidere Africae⁴⁵⁴ urbes, eaque de causa cruci fixos vidisse se cum Scipione, quia ceteri metu⁴⁵⁵ poenae similis absterrerentur eadem noxa.

48 ⁴⁵⁶ 19 Leoni tantum ex feris clementia in supplices. prostratis parcit et, ubi saevit⁴⁵⁷, in viros potius⁴⁵⁸ quam in⁴⁵⁹ feminas fremit , in infantes non nisi⁴⁶⁰ magna fame. credit I uba⁴⁶¹ pervenire intellectum ad eos precum⁴⁶²; in⁴⁶³ captivam certe Gaetuliae reducem audivit⁴⁶⁴ multorum in silvis impetum esse⁴⁶⁵ mitigatum adloquio ⁴⁶⁶ ausae⁴⁶⁷ dicere, se feminam, profugam, infirmam, supplicem animalis omnium generosissimi⁴⁶⁸ ceterisque imperitantis⁴⁶⁹, indignam⁴⁷⁰ eius gloria praedam. varia circa hoc⁴⁷¹ opinio ex ingenio cuiusque vel casu, mulceri alloquiis⁴⁷² feras, quippe cum etiam⁴⁷³ serpentes extrahi cantu cogique in poenam verum falsumne⁴⁷⁴ sit, non vita⁴⁷⁵ decreverit. 49 ⁴⁷⁶ leonum animi index cauda, sicut et equorum aures; namque et has notas generosissimo cuique natura tribuit. inmota⁴⁷⁷ ergo placido⁴⁷⁸, clemens⁴⁷⁹ blandienti ⁴⁸⁰, quod rarum est: crebrior enim iracundia, cuius⁴⁸¹ in principio terra⁴⁸² verberatur⁴⁸³, incremento terga ceu quodam incitamento ⁴⁸⁴ flagellantur. vis summa in pectore. ex omni vulnere sive ungue inpresso sive dente ater⁴⁸⁵ profluit⁴⁸⁶ sanguis. iidem satiati innoxii sunt. 50 ⁴⁸⁷ generositas in periculis maxime deprehenditur , non illo⁴⁸⁸ tantum modo, quo⁴⁸⁹ spernens tela diu se terrore solo tuetur⁴⁹⁰ ac velut cogi testatur cooriturque⁴⁹¹ non tamquam periculo coactus, sed tamquam amentiae iratus⁴⁹². illa nobilior animi significatio: quamlibet magna canum et venantium urguente vi⁴⁹³ contemptim restitansque cedit in campis et ubi spectari potest; idem ubi virgulta silvasque penetravit⁴⁹⁴, acerrimo cursu fertur velut⁴⁹⁵ abscondente⁴⁹⁶ turpitudinem ⁴⁹⁷ loco⁴⁹⁸. dum sequitur, insilit saltu, quo in fuga non utitur. 51 ⁴⁹⁹ vulneratus observatione mira⁵⁰⁰ percussorem novit et in quantalibet⁵⁰¹ multitudine adpetit; eum vero, qui telum⁵⁰² quidem miserit, sed non⁵⁰³ vulneraverit, correptum rotatumque⁵⁰⁴ sternit nec vulnerat. cum pro catulis feta⁵⁰⁵ dimicat, oculorum aciem traditur defigere⁵⁰⁶ in terram, ne venabula expavescat. 52 ⁵⁰⁷⁵⁰⁸cetero⁵⁰⁹ dolis carent et suspicione nec limis intuentur⁵¹⁰ oculis aspicique simili modo nolunt. creditum est a⁵¹¹ moriente⁵¹² humum morderi lacrimamque leto dari. atque hoc tale tamque⁵¹³ saevum⁵¹⁴ animal rotarum orbes circumacti currusque inanes et gallinaceorum cristae cantusque etiam magis terrent , sed maxime ignes. aegritudinem fastidii tantum sentit, in qua medetur ei contumelia, in rabiem agente adnexarum⁵¹⁵ lascivia simiarum; gustatus⁵¹⁶ deinde sanguis in remedio est.

53 ⁵¹⁷ 20 Leonum simul plurium pugnam Romae princeps dedit Scaevola⁵¹⁸ P. F. in curuli⁵¹⁹ aedilitate, centum autem iubatorum primus⁵²⁰ omnium L. Sulla, qui postea dictator fuit, in praetura. post eum Pompeius Magnus in circo DC⁵²¹, in iis iubatorum CCCXV, Caesar dictator CCCC.

54 ⁵²² 21 Capere eos ardui erat quondam operis⁵²³, foveisque maxime. principatu Claudii casus rationem docuit, pudendam paene talis⁵²⁴ ferae⁵²⁵ nomine, a⁵²⁶ pastore⁵²⁷ Gaetuliae⁵²⁸ sago contra ingruentis⁵²⁹ impetum obiecto⁵³⁰, quod spectaculum in harenam protinus tralatum est, vix credibili⁵³¹ modo torpescente tanta illa feritate quamvis levi iniectu⁵³² operto capite, ita ut devinciatur non repugnans. videlicet omnis vis⁵³³ constat in oculis, quo minus mirum sit⁵³⁴ a Lysimacho Alexandri⁵³⁵ iussu simul incluso strangulatum leonem. 55 ⁵³⁶⁵³⁷ iugo⁵³⁸ subdidit eos primusque Romae ad currum iunxit M. Antonius, et quidem civili bello, cum dimicatum esset in Pharsaliis⁵³⁹ campis, non sine ostento⁵⁴⁰ quodam⁵⁴¹ tempor um⁵⁴² , generosos spiritus iugum subire illo⁵⁴³ prodigio significante. nam quod ita⁵⁴⁴ vectus est cum mima Cyt heride⁵⁴⁵, super⁵⁴⁶ monstra etiam illarum calamitatium⁵⁴⁷ fuit. primus autem hominum leonem manu⁵⁴⁸ tractare ausus et ostendere mansuefactum⁵⁴⁹ Hanno e⁵⁵⁰ clarissimis⁵⁵¹ Poenorum traditur damnatusque illo argumento, quoniam nihil non persuasurus vir tam artificis ingenii videbatur et male credi libertas ei, cui in⁵⁵² tantum cessisset etiam feritas.

56 Sun t vero⁵⁵³ et fortuitae⁵⁵⁴ eorum quoque clementiae exempla. Mentor⁵⁵⁵ Syracusanus in Syria, leone obvio suppliciter volutante ⁵⁵⁶, attonitus pavore, cum refugienti⁵⁵⁷ undique fera opponeret sese et vestigia lamberet adulanti⁵⁵⁸ similis, animadvertit in pede eius tumorem vulnusque. extracto⁵⁵⁹ surculo liberavit cruciatu. 57 pictura casum hunc testatur⁵⁶⁰ Syracusis. simili modo Elpis⁵⁶¹ Samius natione in Africam delatus nave, iuxta litus conspecto leone hiatu minaci, arborem fuga⁵⁶² petit Libero patre invocato, quoniam tum⁵⁶³ praecipuus votorum locus est, cum spei nullus est. set⁵⁶⁴ neque profugienti⁵⁶⁵, cum potuisset , fera institerat et procumbens ad arborem⁵⁶⁶ hiatu, quo terruerat, miserationem⁵⁶⁷ quaerebat. os morsu avidiore inhaeserat dentibus cruciabatque inedia⁵⁶⁸, n on tantum⁵⁶⁹ poena⁵⁷⁰ in ipsis eius telis, suspectantem⁵⁷¹ ac velut mutis precibus orantem⁵⁷², dum⁵⁷³ fortuitis⁵⁷⁴ fidens⁵⁷⁵ non est contra feram multoque ⁵⁷⁶ diutius miraculo quam⁵⁷⁷ metu cessatum⁵⁷⁸ est. 58 ⁵⁷⁹ degressus⁵⁸⁰ tandem evellit praebenti et qua⁵⁸¹ maxime opus esset adcommodanti ⁵⁸². traduntque, quamdiu navis ea in litore steterit⁵⁸³, retulisse gratiam venatus⁵⁸⁴ adgerendo⁵⁸⁵. qua⁵⁸⁶ de causa Libero patri templum in Samo Elpis⁵⁸⁷ sacravit, quod ab eo⁵⁸⁸ facto Graeci⁵⁸⁹ κεχηνότος διονύσου⁵⁹⁰ appellavere. miremur⁵⁹¹ postea vestigia hominum⁵⁹² intellegi a feris, cum etiam auxilia ab uno animalium sperent? cur enim non ad alia iere⁵⁹³ aut unde medicas manus hominis sciunt? nisi forte vis malorum etiam feras omnia experiri cogit.

59 Aeque memorandum et de⁵⁹⁴ panthera tradit Demetrius physicus: iacentem in media via hominis desiderio repente⁵⁹⁵ apparuisse patri cuiusdam Philini⁵⁹⁶, adsectatoris sapientiae ; ilium pavore coepisse regredi, feram vero⁵⁹⁷ circumvolutari ⁵⁹⁸ non dubie blandientem seseque conflictantem maerore qui etiam in panthera intellegi posset⁵⁹⁹. feta erat, catulis procul in foveam⁶⁰⁰ delapsis⁶⁰¹. 60 primum ergo miserationis⁶⁰² fuit non expavescere, proximum⁶⁰³ et⁶⁰⁴ curam intendere, secutusque⁶⁰⁵ qua trahebat vestem unguium levi iniectu, ut causam doloris intellexit simulque salutis suae mercedem, exemit catulos⁶⁰⁶ , ea cum his⁶⁰⁷ prosequente⁶⁰⁸ usque extra solitudines deductus⁶⁰⁹ laeta atque gestiente, ut facile appareret gratiam referre et nihil in vicem inputare, quod etiam in homine rarum est.

61 ⁶¹⁰ 22 Haec fidem et Democrito adferunt, qui Thoantem ⁶¹¹ in Arcadia servatum a dracone⁶¹² narrat. nutrierat⁶¹³ eum puer dilectum⁶¹⁴ admodum, parensque⁶¹⁵ serpentis naturam et magnitudinem metuens in solitudines tulerat, in quibus circumvento latronum insidiis agnitoque⁶¹⁶ voce subvenit. nam quae de infantibus ferarum lacte nutritis⁶¹⁷, cum essent expositi , produntur, sicut de conditoribus nostris a lupa, magnitudin i⁶¹⁸ fatorum⁶¹⁹ accepta fieri⁶²⁰ aequius quam ferarum naturae arbitror.

62 ⁶²¹ 23 Panthera et tigris macularum⁶²² varietate prope solae bestiarum spectantur, ceteris unus ac⁶²³ suus⁶²⁴ cuique⁶²⁵ generi⁶²⁶ color est, leonum⁶²⁷ tantum in Syria⁶²⁸ niger. pantheris in candido breves macularum oculi. ferunt o dore⁶²⁹ earum mire sollicitari quadripedes cunctas, sed capitis torvitate⁶³⁰ terreri⁶³¹ ; quam ob rem occultato eo reliqua dulcedine invitatas corripiunt . sunt qui tradant in armo iis⁶³² similem lunae esse maculam crescentem in orbem⁶³³ se que cavantem⁶³⁴ pari modo⁶³⁵. 63 ⁶³⁶nunc varias et pardos, qua⁶³⁷ mares sunt, appellant in eo omni genere, creberrimo in Africa Syriaque. quidam ab his pantheras candore solo⁶³⁸ discernunt⁶³⁹, nec adhuc aliam differentiam inveni.

64 24 Senatus consultum fuit vetus, ne liceret Africanas in Italiam advehere. contra ho c⁶⁴⁰ tulit ad populum Cn. Aufidius tribunus plebis permisitque circensium gratia⁶⁴¹ inportare . primus autem Scaurus aedilitate⁶⁴² sua varias CL universas misit, dein Pompeius Magnus CCCCX, Divus Augustus CCCCXX⁶⁴³. 65 25 idem Q. Tuberone Paulo Fabio Maximo cos. IIII non. Mai. theatri Marcelli dedicatione⁶⁴⁴ tigrim primus omnium Romae ostendit in cavea mansuefactam⁶⁴⁵, Divus vero Claudius simul IIII.

66 ⁶⁴⁶Tigrim⁶⁴⁷ Hyrcani et Indi ferunt⁶⁴⁸, animal velocitatis tremendae⁶⁴⁹ et maxime cognitae⁶⁵⁰, dum capitur totus eius⁶⁵¹ fetus , qui semper numerosus est. ab insidiante rapitur equo quam maxime pernici atque in recentes⁶⁵² subinde transfertur⁶⁵³. at ubi⁶⁵⁴ vacuum cubile reperit feta— maribus enim⁶⁵⁵ subolis⁶⁵⁶ cura non est —, fertur praeceps odore vestigans. raptor adpropinquante fremitu abicit unum ex catulis; tollit⁶⁵⁷ illa morsu⁶⁵⁸ et pondere etiam ocior acta remeat⁶⁵⁹ iterumque consequitur ac subinde, donec in navem⁶⁶⁰ regresso inrita feritas saevit in litore.

67 ⁶⁶¹⁶⁶² 26 Camelos inter armenta pascit oriens, quarum⁶⁶³ duo genera, Bactriae et Arabiae⁶⁶⁴ ; differunt, quod illae⁶⁶⁵ bina habent tubera⁶⁶⁶ in dorso, hae⁶⁶⁷ singula⁶⁶⁸ et⁶⁶⁹ sub⁶⁷⁰ pectore alterum, cui incumbant. dentium superiore⁶⁷¹ ordine, ut boves⁶⁷², carent in⁶⁷³⁶⁷⁴ utroque genere. omnes autem iumentorum minister iis⁶⁷⁵ dorso funguntur⁶⁷⁶ atque etiam equitatus⁶⁷⁷ in proeliis. 68 ⁶⁷⁸ velocitas ut⁶⁷⁹ equo⁶⁸⁰ , sed sua⁶⁸¹ cuique mensura sicuti vires. nec ultra adsuetum procedit spatium nec plus instituto onere recipit. odium adversus equos gerunt naturale. sitim⁶⁸² et quadriduo ⁶⁸³tolerant inplenturque, cum bibendi occasio est, et in praeteritum et in futurum, obturbata proculcatione prius⁶⁸⁴ aqua: aliter potu non gaudent. vivunt quinquagenis annis, quaedam et centenis. ut rimque⁶⁸⁵ rabiem et ipsae sentiunt. castrandi genus etiam feminas, quae bello praeparentur⁶⁸⁶, inventum est: fortiores ita fiunt coitu⁶⁸⁷ negato.

69 ⁶⁸⁸ 27 Harum⁶⁸⁹ aliqua similitudo⁶⁹⁰ in duo transfertur animalia . Nabun⁶⁹¹ Aethiopes vocant collo similem equo, pedibus et cruribus bovi, camelo capite, albis maculis rutilum⁶⁹² colorem ⁶⁹³ distinguentibus, unde appellata camelopardalis, dictatoris Caesaris circensibus ludis primum visa Romae. ex eo subinde cernitur, aspectu magis quam feritate conspicua, quare⁶⁹⁴ etiam ovis⁶⁹⁵ ferae⁶⁹⁶ nomen invenit⁶⁹⁷.

70 ⁶⁹⁸ 28 Pompei Magni primum ludi ostenderunt chama ⁶⁹⁹, quem Galli⁷⁰⁰⁷⁰¹ rufium vocabant, effigie lupi, pardorum maculis. iidem ex Aethiopia quas vocant κήπους,⁷⁰² quarum pedes posteriores pedibus humanis et cruribus, priores manibus fuere similes. hoc animal postea Roma non vidit.

71 ⁷⁰³ 29 Isdem ludis et rhinoceros unius in nare cornus ⁷⁰⁴ , qualis saepe, visus. alter hic genitus hostis elephanto cornu ad saxa limato praeparat se pugnae, in dimicatione alvum maxime petens, quam⁷⁰⁵ scit esse molliorem. longitudo ei⁷⁰⁶ par, crura multo breviora, color⁷⁰⁷ buxeus⁷⁰⁸.

72 ⁷⁰⁹ 21. 30 Lyncas⁷¹⁰Lyncas vulgo frequentes et sphingas⁷¹¹, fusco pilo, mammis in pectore geminis, Aethiopia generat multaque alia monstris⁷¹² similia, pinnatos⁷¹³ equos et cornibus armatos , quos pegasos vocant, crocotas⁷¹⁴ velut ex cane lupoque conceptos⁷¹⁵, omnia dentibus frangentes protinusque devorata conficientes ventre, cercopithecos⁷¹⁶ nigris capitibus, pilo asini⁷¹⁷ et dissimiles ceteris voce, Indicos⁷¹⁸ boves unicornes⁷¹⁹ tricornesque , leucrocotam⁷²⁰ , pernicissimam⁷²¹ feram⁷²² asini feri magnitudine , clunibus⁷²³ cervinis⁷²⁴, collo⁷²⁵, cauda, pectore leonis, capite melium⁷²⁶ , bisulca ungula, ore ad aures usque rescisso, dentium locis⁷²⁷⁷²⁸ osse perpetuo — 73 ⁷²⁹(hanc feram humanas voces tradunt imitari. apud eosdem⁷³⁰ et quae vocatur eale⁷³¹, magnitudine equi⁷³² fluviatilis, cauda elephanti, colore nigra vel fulva, maxillis⁷³³ apri, maiora cubitalibus cornua habens mobilia, quae⁷³⁴ alterna in pugna⁷³⁵ sist it⁷³⁶ variatque⁷³⁷ infesta⁷³⁸ aut obliqua⁷³⁹, utcumque ratio monstravit) —, 74 ⁷⁴⁰ sed atrocissimos tauros⁷⁴¹ silvestres , maiores agrestibus, velocitate ante omnes⁷⁴², colore fulvos, oculis caeruleis, pilo in contrarium verso⁷⁴³, rictu ad aures dehiscente iuxta cornua mobilia. tergori⁷⁴⁴ duritia silicis , omne respuens vulnus. feras omnes venantur, ipsi non aliter quam foveis capti feritate⁷⁴⁵ semper intereunt. 75 ⁷⁴⁶ apud⁷⁴⁷ eosdem nasci Ctesias⁷⁴⁸ scribit quam mantichoran⁷⁴⁹ appellat, triplici dentium ordine pectinatim coeuntium, facie et auriculis hominis, oculis glaucis, colore sanguineo, corpore leonis, cauda scorpionis modo spicula infigentem, vocis ut si misceatur fistulae et tubae concentus, velocitatis magnae⁷⁵⁰ , humani corporis vel praecipue adpetentem. 76 ⁷⁵¹ 31 in India⁷⁵² et boves solidis ungulis, unicornes, et feram nomine axin hin nulei ⁷⁵³ pelle pluribus candidioribusque maculis, sacrorum⁷⁵⁴ Liberi patris — (Orsaei⁷⁵⁵ Indi simias candentes toto corpore venantur ) —, asperrimam⁷⁵⁶ autem feram monocerotem, reliquo corpore equo similem, capite cervo, pedibus elephanto, cauda apro, mugitu gravi, uno cornu nigro media fronte cubitorum duum⁷⁵⁷ eminente⁷⁵⁸. hanc feram vivam negant capi.

77 ⁷⁵⁹ 32 Apud Hesperios Aethiopas fons⁷⁶⁰ est Nigris, ut plerique existimavere, Nili caput⁷⁶¹, ut argumenta quae diximus ⁷⁶² persuadent. iuxta hunc fera appellatur catoblepas⁷⁶³, modica alioqui⁷⁶⁴ ceterisque membris iners, caput tantum praegrave aegre ferens — id⁷⁶⁵ deiectum semper in terram — , alias internicio⁷⁶⁶ humani generis, omnibus, qui oculos eius videre, confestim expirantibus.

78 ⁷⁶⁷ 33 Eadem et basilisci⁷⁶⁸ serpentis⁷⁶⁹ est vis. Cyrenaica hunc⁷⁷⁰ generat provincia, duodecim⁷⁷¹ non amplius digitorum magnitudine, candida in capite macula⁷⁷² ut⁷⁷³ quodam diademate insignem⁷⁷⁴. sibilo omnes fugat serpentes nec flexu multiplici , ut reliquae⁷⁷⁵ , corpus inpellit, sed celsus et erectus in⁷⁷⁶ medio incedens, necat⁷⁷⁷ frutices, non contactos⁷⁷⁸ modo, verum et adflatos, exurit herbas, rumpit saxa: talis⁷⁷⁹ vis malo est. creditum⁷⁸⁰ quondam ex equo occisum⁷⁸¹ hasta et per eam subeunte ⁷⁸² vi non equitem⁷⁸³ modo, sed equum quoque absumptum⁷⁸⁴. atque⁷⁸⁵ huic tali monstro — 79 ⁷⁸⁶ saepe enim⁷⁸⁷ enectum concupivere reges⁷⁸⁸ videre — mustellarum⁷⁸⁹ virus exitio est: adeo naturae nihil placuit esse sine pare⁷⁹⁰ . inferciunt⁷⁹¹ has⁷⁹² cavernis facile cognitis soli⁷⁹³ tabe. necant illae⁷⁹⁴ simul odore moriunturque, et naturae pugna⁷⁹⁵ conficitur.

80 ⁷⁹⁶ 34 Sed in Italia quoque creditur luporum visus esse noxius vocemque homini⁷⁹⁷, quem priores contemplentur, adimere ad praesens. inertes hos parvosque Africa et Aegyptus gignunt, asperos trucesque frigidior plaga. homines in lupos verti rursusque⁷⁹⁸ restitui⁷⁹⁹ sibi falsum esse confidenter existimare debemus aut credere omnia quae fabulosa tot saeculis conperimus. unde tamen ista vulgo infixa sit⁸⁰⁰ fama in tantum, ut⁸⁰¹ in maledictis versipelles habeat, indicabitur . 81 ⁸⁰² Euanthes, inter auctores Graeciae non spretus⁸⁰³, scribit⁸⁰⁴⁸⁰⁵ Arcadas tradere ex gente Anthi⁸⁰⁶ cuiusdam sorte familiae lectum ad stagnum quoddam regionis eius duci vestituque in quercu suspenso tranare⁸⁰⁷ atque abire in deserta transfigurarique in lupum et cum ceteris eiusdem generis congregari per annos VIIII. quo in⁸⁰⁸ tempore si homine se abstinuerit, reverti ad idem stagnum et, cum tranaverit, effigiem recipere⁸⁰⁹, ad pristinum liabitum addito novem annorum senio. id⁸¹⁰ quoque a di cit⁸¹¹ , eandem recipere⁸¹² vestem. mirum est quo procedat Graeca credulitas! 82 ⁸¹³ nullum tam inpudens mendacium est, ut teste careat⁸¹⁴ . item⁸¹⁵ Apo llas⁸¹⁶ , qui Olympionicas⁸¹⁷ scripsit, narrat Demaenetum Parrhasium in sacrificio, quod Arcades lovi Lycaeo⁸¹⁸ humana etiamtum hostia faciebant⁸¹⁹, immolati pueri exta degustasse et inlupum se convertisse, eundem X⁸²⁰ anno restitutum athleticae⁸²¹ se exercuisse⁸²² in pugilatu⁸²³ victoremque⁸²⁴ Olympia⁸²⁵ reversum. 83 ⁸²⁶ quin et caudae huius animalis creditur vulgo inesse amatorium virus exiguo in villo eumque, cum capiatur, abici nec idem pollere nisi viventi dereptum⁸²⁷. dies, quibus coeat, toto anno non amplius duodecim. eundem in fame vesci terra⁸²⁸ inter auguria ; ad dexteram commeantium praeciso itinere si pleno id ore fecerit, nullum ominum⁸²⁹ praestantius. 84 ⁸³⁰ sunt in eo genere qui⁸³¹ cervari vocantur, qualem e Gallia in Pompei Magni harena spectatum⁸³² diximus. huic quamvis in fame⁸³³ mandenti⁸³⁴, si respexerit, oblivionem cibi subrepere⁸³⁵ aiunt digressumque quaerere⁸³⁶ aliud.

85 ⁸³⁷ 35 Quod ad serpentes⁸³⁸ attinet, vulgatum est colorem eius plerasque terrae⁸³⁹ habere, in qua⁸⁴⁰ occultentur. innumera esse genera. cerastis⁸⁴¹ corpore eminere⁸⁴² cornicula saepe quadrigemina, quorum motu, reliquo corpore occulto⁸⁴³, sollicitent ad se aves. geminum caput⁸⁴⁴ amphisbaenae, hoc est et⁸⁴⁵ a cauda, tamquam parum esset uno ore fundi venenum. aliis squamas⁸⁴⁶ esse, aliis pictures, omnibus exitiale virus. iaculum ex arborum ramis vibrari, nec pedibus tantum pavendas⁸⁴⁷ serpentes⁸⁴⁸ , sed ut missil e⁸⁴⁹ volare tormento. colla aspidum intumescere, nullo ictus⁸⁵⁰ remedio praeterquam si confestim partes contactae amputentur. 86 ⁸⁵¹ unus huic tam pestifero animali⁸⁵² sensus vel potius affectus est: coniugia⁸⁵³ ferme vagantur, nec nisi cum⁸⁵⁴ pari vita est. itaque alterutra interempta incredibilis ultionis alteri cura: persequitur⁸⁵⁵ interfectorem unumque eum in quantolibet⁸⁵⁶ populi agmine notitia quadam intestat, perrumpit⁸⁵⁷ omnes difficultates, permeat⁸⁵⁸ spatia⁸⁵⁹ nec nisi amnibus arcetur aut praeceleri fuga.

87 ⁸⁶⁰ Non est fateri rerum natura largius mala an remedia genuerit. iam primum hebetes⁸⁶¹ oculos huic malo dedit, eosque non⁸⁶² in fionte adversos⁸⁶³ cernere⁸⁶⁴, sed in temporibus— itaque⁸⁶⁵ excitatur saepius⁸⁶⁶ auditu⁸⁶⁷ quam visu —,

deinde internecivum⁸⁶⁸ bellum cum ichneumone. 88 ⁸⁶⁹ 36 notum est animal hac gloria maxime, in eadem natum Aegypto. mergit se limo saepius siccatque sole, mox ubi pluribus⁸⁷⁰ eodem modo se coriis⁸⁷¹ loricavit⁸⁷² , in dimicationem⁸⁷³ pergit. in ea caudam⁸⁷⁴ attollens ictus inritos aversus excipit, donec obliquo capite speculatus invadat in fauces. nec hoc contentus aliud baud mitius debellat animal.

89 ⁸⁷⁵

37 Crocodilum⁸⁷⁶ habet Nilus, quadripes⁸⁷⁷ malum et terra pariter ac flumine infestum. unum hoc animal terrestre linguae usu caret, unum superiore mobili maxilla inprimit morsum, alias terribile⁸⁷⁸ pectinatim stipante⁸⁷⁹ se dentium serie. magnitudine excedit plerumque duodeviginti cubita. parit ova quanta⁸⁸⁰ anseres, eaque extra eum locum semper incubat praedivinatione quadam, ad quem summo auctu⁸⁸¹ eo⁸⁸² anno egressurus⁸⁸³ est Nilus. nec aliud animal ex minore origine in maiorem crescit magnitudinem. et unguibus autem⁸⁸⁴ armatus est⁸⁸⁵, contra omnes ictus cute invicta. dies in terra agit, noctes in aqua, teporis⁸⁸⁶ utrumque ratione. 90 ⁸⁸⁷ hunc⁸⁸⁸ saturum cibo piscium et semper esculento ore in litore somno datum⁸⁸⁹ parva avis, quae⁸⁹⁰ trochilos ibi vocatur, rex avium in Italia, invitat ad hiandum⁸⁹¹ pabuli sui gratia, os primum eius adsultim⁸⁹² repurgans⁸⁹³, mox dentes et intus fauces quoque ad hanc scabendi dulcedinem⁸⁹⁴ quam maxime hiantes, in qua voluptate somno pressum conspicatus ichneumon, per easdem fauces ut telum aliquod inmissus⁸⁹⁵ , erodit alvum⁸⁹⁶.

91 ⁸⁹⁷ 38 Similis crocodilo, sed minor etiam ichneumone, est in Nilo natus scincos⁸⁹⁸, contra venena praecipuus⁸⁹⁹ antidotis , item⁹⁰⁰ ad inflammandam virorum venerem.

Verum in crocodilo⁹⁰¹ maior⁹⁰² erat pestis quam ut uno esset eius hoste⁹⁰³ natura contenta. itaque et delphini inmeantes Nilo, quorum dorso⁹⁰⁴ tamquam⁹⁰⁵ ad hunc usum cultellata inest pinna⁹⁰⁶ , abigentes eos praedam⁹⁰⁷ ac velut in suo tantum amne regnantes, alioqui⁹⁰⁸ inpares viribus ipsi, astu interimunt⁹⁰⁹. callent enim in hoc cuncta animalia sciuntque non sua modo commoda, verum et hostium adversa, norunt sua tela, norunt occasiones partesque dissidentium inbell es⁹¹⁰ . in⁹¹¹ ventre mollis est tenuisque cutis crocodilo: ideo se ut territi mergunt delphini subeuntesque alvum illa secant spina. 92 ⁹¹² quin et gens⁹¹³ hominum est huic beluae adversa⁹¹⁴ in ipso Nilo, a Tentyri⁹¹⁵ insula, in qua habitat⁹¹⁶, appellata. mensura eorum parva, sed praesentia⁹¹⁷ animi⁹¹⁸ in hoc tantum usu mira. terribilis haec contra fugaces⁹¹⁹ belua est, fugax contra se quentes⁹²⁰. 93 ⁹²¹ sed adversum ire soli hi audent, quin⁹²² et⁹²³ flumini innatant dorsoque equitantium modo inpositi hiantibus resupino capite ad morsum addita in os clava, a⁹²⁴ dextra ac laeva tenentes extrema eius utrimque, ut⁹²⁵ frenis in terram agunt captivos ac voce etiam sola territos cogunt evomere⁹²⁶ recentia⁹²⁷ corpora ad sepulturam . itaque uni⁹²⁸ ei insulae crocodili⁹²⁹ non adnant⁹³⁰ olfactu-⁹³¹ que eius generis hominum, ut Psyllorum⁹³² serpentes, fugantur. 94? ⁹³³hebetes⁹³⁴ oculos hoc animal dicitur habere in aqua, extra acerrimi visus, quattuorque menses hiemis semper inedia tramittere⁹³⁵ in specu. quidam hoc unum quamdiu vivat crescere arbitrantur; vivit autem longo tempore.

95 ⁹³⁶ 39 Maior altitudine⁹³⁷ in eodem Nilo belua hippopotamius⁹³⁸ editur, ungulis binis⁹³⁹ quales hubus⁹⁴⁰, dorso equi et iuba et hinnitu, rostro resimo, cauda et dentibus aprorum aduncis, sed minus noxiis⁹⁴¹, tergoris ad scuta galeasque inpenetrabilis, praeterquam si umore madeant⁹⁴² . depascitur segetes destinatione ante⁹⁴³, ut ferunt, determinatas in diem et ex agro ferentibus vestigiis, ne quae⁹⁴⁴ revertenti insidiae comparentur.

96 ⁹⁴⁵ 40 Primus eum et quinque crocodilos Romae aedilitatis suae ludis M. Scaurus temporario euripo⁹⁴⁶ ostendit. hippopotamius⁹⁴⁷ in quadam medendi parte etiam magister exstitit⁹⁴⁸ . adsidua namque satietate obesus exit in litus recenti ⁹⁴⁹ harundinum caesura⁹⁵⁰ speculatum⁹⁵¹ atque, uhi acutissimam vidit⁹⁵² stirpem, inprimens corpus venam quandam in crure⁹⁵³ vulnerat atque ita profluvio⁹⁵⁴ sanguinis morbidum alias corpus exonerat et plagam limo rursus obducit.

97 ⁹⁵⁵ 41 Simile quiddam et volucris in eadem Aegypto monstravit, quae vocatur ibis, rostri aduncitate per eam partem se perluens⁹⁵⁶ , qua reddi⁹⁵⁷ ciborum onera maxime sa- ⁹⁵⁸ lubre est. nec haec sola: multis⁹⁵⁹ animalibus reperta sunt usui futura et⁹⁶⁰ homini⁹⁶¹. dictamnum herbam extrahendis sagittis cervi⁹⁶² monstravere⁹⁶³ percussi eo telo pastuque⁹⁶⁴ herbae eius⁹⁶⁵ eiecto⁹⁶⁶ ; iidem percussi a phalangio⁹⁶⁷ , quod est aranei⁹⁶⁸ genus, aut aliquo simili cancros edendo sibi medentur. est et ad serpentium ictus praecipua⁹⁶⁹ qua se lacerti, quotiens cum his conseruere pugnam, vulnerati refovent. 98 ⁹⁷⁰ chelidoniam ⁹⁷¹ visui⁹⁷² saluberrimam hirundines monstravere vexatis pullorum oculis illa medentes⁹⁷³ . testudo cunilae⁹⁷⁴ , quam⁹⁷⁵ bubulam vocant, pastu⁹⁷⁶ vires contra serpentes refovet, mustella ruta⁹⁷⁷ in murium venatu⁹⁷⁸ cum iis⁹⁷⁹ dimicatione conserta. ciconia origano, hedera apri in⁹⁸⁰ morbis sibi medentur et cancros ⁹⁸¹ vescendo⁹⁸² maxime mari eiectos⁹⁸³. 99 ⁹⁸⁴ anguis, hiberno situ membrana corporis obducta, feniculi suco inpedimentum 5 illud exuit nitidusque vernat. exuit autem a capite primum ⁹⁸⁵ nec celerius quam uno die et nocte, replicans, ut extra fiat membranae quod fuerit⁹⁸⁶ intus. idem hiberna latebra visu obscurato maratho⁹⁸⁷ herbae se⁹⁸⁸ adfricans⁹⁸⁹ oculos inunguit ac refovet; si vero squamae obtorpuere, spinis iuniperi⁹⁹⁰ se scabit⁹⁹¹ . draco vernam⁹⁹² nausiam⁹⁹³ silvestris lactucae suco restinguit . 100 ⁹⁹⁴ pantheras per⁹⁹⁵ fricatas carnes aconito⁹⁹⁶ barbari venantur. occupat ilico fauces earum angor, quare pardalianches id venenum appellavere quidam; at fera⁹⁹⁷ contra hoc⁹⁹⁸ excrementis ⁹⁹⁹ hominis sibi¹⁰⁰⁰ medetur, et alias tam avida eorum, ut a¹⁰⁰¹ pastoribus ex industria in¹⁰⁰² aliquo¹⁰⁰³ vase suspensa¹⁰⁰⁴ altius, quam ut queat¹⁰⁰⁵ saltu attingere¹⁰⁰⁶ , iaculando¹⁰⁰⁷ se a ppetendoque defici at¹⁰⁰⁸ et postremo expiret¹⁰⁰⁹ , alioqui vivacitatis adeo¹⁰¹⁰ lentae, ut eiectis interaneis diu pugnet. 101 ¹⁰¹¹ elephans, chamaeleone concolori¹⁰¹² frond i¹⁰¹³ devorato, occurrit oleastro huic veneno suo. ursi cum mandragorae mala¹⁰¹⁴ gustavere, formicas lambunt. cervus herba cinare¹⁰¹⁵ venenatis pabulis¹⁰¹⁶ resistit¹⁰¹⁷. palumbes, graculi¹⁰¹⁸, merulae, perdices¹⁰¹⁹ lauri folio annuum fastidiul purgant , columbae, t urt ures¹⁰²⁰ et gallinacei herba quae vocatur hel xine¹⁰²¹ , anates, anseresceteraeque aquaticae herba siderite¹⁰²², grues¹⁰²³ et similes iunco¹⁰²⁴ palustri. corvus¹⁰²⁵ occiso c ham aeleone¹⁰²⁶, qui etiam victori suo¹⁰²⁷ nocet¹⁰²⁸ , lauro¹⁰²⁹ infestum¹⁰³⁰ virus extinguit.

102 42 Milia¹⁰³¹ praeterea, utpote cum plurimis¹⁰³² animalibus eadem natura rerum caeli quoque observationem et ventorum , imbrium, tempestatum praesagia alia¹⁰³³ alio¹⁰³⁴ modo dederit, quod persequi inmensum est, aeque scilicet quam¹⁰³⁵ reliquam¹⁰³⁶ cum singulis hominum societatem¹⁰³⁷. siquidem et pericula praemonent non fibris¹⁰³⁸ modo extisque, circa quod magna mortalium portio haeret, sed¹⁰³⁹ alia quadam significatione. 103 ¹⁰⁴⁰¹⁰⁴¹ruinis inminentibus musculi praemigrant¹⁰⁴², aranei cum telis primi cadunt. auguria quidem artem¹⁰⁴³ fecere apud Romanos ¹⁰⁴⁴et sacerdotum collegium vel maxime sollemne. est inter¹⁰⁴⁵ ea locis¹⁰⁴⁶ rigentibus et volpes, animal alioqui sollertia¹⁰⁴⁷ dirum. amnes gelatos lacusque non nisi ad eius itum reditumque¹⁰⁴⁸ transeunt. observatum ea m¹⁰⁴⁹ aure ad glacier adposita¹⁰⁵⁰ coniectare crassitudinem gelus. 104 ¹⁰⁵¹

43 nec minus clara exitii 5 documenta sunt etiam¹⁰⁵² contemnendis animalibus. M. Varro auctor est a cuniculis¹⁰⁵³ suffossum in Hispania oppidum, a talpis in Thessalia, ab ranis civitatem in Gallia pulsam, ab locustis in Africa, ex Gyara¹⁰⁵⁴ Cycladum insula¹⁰⁵⁵ i ncol as¹⁰⁵⁶ a muribus fugatos, in Italia Amynclas¹⁰⁵⁷ a serpentibus deletas. citra Cynam olgos¹⁰⁵⁸ Aethiopas late deserta regio est, a scorpionibus et solipugis¹⁰⁵⁹ gente sublata, et a scolopendris abactos R hoetienses ¹⁰⁶⁰ auctor est Theophrastus. sed ad reliqua ferarum genera redeamus¹⁰⁶¹.

105 ¹⁰⁶² 44 Hyaenis utramque¹⁰⁶³ esse naturam¹⁰⁶⁴ et alternis annis¹⁰⁶⁵ mares¹⁰⁶⁶ , alternis feminas¹⁰⁶⁷ fieri, parere sine mare¹⁰⁶⁸ vulgus credit, Aristoteles negat. collum¹⁰⁶⁹ ut¹⁰⁷⁰ iuba in cont inuitatem¹⁰⁷¹ spinae porrigitur flectique nisi circumactu totius corporis non quit¹⁰⁷². 106 ¹⁰⁷³ multa praeterea mira traduntur, sed maxime sermonem humanum inter pastorum stabula adsimulare¹⁰⁷⁴ nomenque alicuius addiscere¹⁰⁷⁵ , quem evocatum foris¹⁰⁷⁶ laceret, item vomitionem hominis imitari ad sollicitandos canes quos invadat ¹⁰⁷⁷. ab uno animali sepulcra¹⁰⁷⁸ erui inquisitione corporum. feminam raro capi. oculis mille esse varietates colorumque mutationes. praeterea umbrae eius contactu canes obmutescere , et quibusdam magicis artibus omne animal, quod ter lustraverit, in¹⁰⁷⁹ vestigio haerere.

107 ¹⁰⁸⁰ 45 Huius generis coitu leaena Aethiopica¹⁰⁸¹ parit corocottam ¹⁰⁸², similiter voces imitantem hominum¹⁰⁸³ pecorumque. acies¹⁰⁸⁴ ei perpetua, in utraque parte oris nullis gingivis, dente continuo: ne¹⁰⁸⁵ contrario occursu hebetetur, capsarum modo includitur. hominum sermones imitari et mantichoram¹⁰⁸⁶ in Aethiopia auctor est Iuba.

108 ¹⁰⁸⁷ 46 Hyaenae plurimae gignuntur in Africa, quae et asinorum silvestrium multitudinem¹⁰⁸⁸ fundit. mares¹⁰⁸⁹ in eo¹⁰⁹⁰ genere singuli feminarum gregibus imperitant; timent libidinis aemulos et ideo gravidas custodiunt morsuque natos mares caslrant. contra gravidae latebras petunt et parere furto cupiunt gaudentque copia libidinis.

109 ¹⁰⁹¹ 47 Easdem partes sibi ipsi Pontici amputant fibri periculo urgente¹⁰⁹², ob hoc se peti gnari¹⁰⁹³; castoreum id vocant medici. alias animal horrendi morsus¹⁰⁹⁴ arbores iuxta flumina ut ferro caedit, hominis parte conprehensa non ante quam fracta concrepuerint¹⁰⁹⁵ ossa morsus resolvit. cauda piscium his, cetera species lutrae. utrumque aquaticum, utrique¹⁰⁹⁶ mollior pluma pilus.

110 ¹⁰⁹⁷ 48 Ranae quoque rubetae, quarum et in terra et in umore vita, plurimis refertae medicaminibus, deponere ea adsidue¹⁰⁹⁸ ac resumere pastu¹⁰⁹⁹ dicuntur, venena tantum¹¹⁰⁰ semper sibi¹¹⁰¹ reservantes¹¹⁰².

111 ¹¹⁰³ 49 Similis et vitulo marino victus in mari ac terra, ¹¹⁰⁴ simile fibris¹¹⁰⁵ et ingenium. evomit fel suum ad multa medicamenta utile, item coagulum ad comitiales morbos, ob ea se peti prudens¹¹⁰⁶ . Theophrastus auctor est angu is¹¹⁰⁷ modo et stelliones¹¹⁰⁸ senectutem exuere itaque¹¹⁰⁹ protinus devorare praeripientes¹¹¹⁰ comitiali morbo remedia. eosdem inno cui ferunt¹¹¹¹ in Graecia morsus¹¹¹², no xios esse in Sicilia.

112 ¹¹¹³ 50 Cervis quoque est sua malignitas, quamquam placidissimo animalium. urgente vi canum ultro confugiunt ad hominem et in pariendo¹¹¹⁴ semitas¹¹¹⁵ minus cavent humanis vestigiis tritas quam¹¹¹⁶ secreta ac feris opportuna. conceptus earum post arcturi sidus¹¹¹⁷ . octonis mensibus ferunt partus¹¹¹⁸, interim¹¹¹⁹ et geminos. a conceptu separant se, at mares relicti¹¹²⁰ rabie libidinis saeviunt, fodiunt scrobes. tune rostra eorum nigrescunt, donec aliqui¹¹²¹ abluant imbres. feminae autem ante partum purgantur herba quadam, quae sese lis¹¹²² dicitur, faciliore ita utentes utero; a partu duas¹¹²³ , quae tamn us¹¹²⁴ et seselis¹¹²⁵ appellantur, pastae redeunt ad fetum: illis¹¹²⁶ imbui Iactis¹¹²⁷ primos volunt sucos¹¹²⁸ quacumque de causa. 113 ¹¹²⁹ editos partus exercent cursu et fugam meditari docent, ad praerupta¹¹³⁰ ducunt saltumque¹¹³¹ demonstrant. iam mares soluti desiderio libidinis avide petunt pabula; ubi se praepingues sensere, latebras quaerunt fatentes incommodum pondus. et alias semper in fuga adquiescunt stantesque respiciunt¹¹³², cum prope ventum est, rursus fugae praesidia repetentes¹¹³³. hoc fit intestini dolore tam infirmi¹¹³⁴, ut¹¹³⁵ ictu levi rumpatur¹¹³⁶ intus. 114 ¹¹³⁷ fugiunt ¹¹³⁸ autem latratu canum audito secunda semper aura, ut vestigia cum ipsis abeant¹¹³⁹. mulcentur fistula pastorali et¹¹⁴⁰ cantu, cum erexere aures, acerrimi¹¹⁴¹ auditus, cum remisere, surdi. cetero¹¹⁴² animal simplex et¹¹⁴³ omnium rerum miraculo stupens in tantum, ut equo aut bucula accedente propius hominem iuxta venantem non cernant aut, si cernant, arcum ipsum sagittasque mirentur. maria¹¹⁴⁴ trameant¹¹⁴⁵ gregatim nantes porrecto ordine et capita inponentes praecedentium clunibus vicibu sque ad terga redeuntes. hoc maxime notatur a Cilicia Cyprum¹¹⁴⁶ traicientibus. ¹¹⁴⁷ nec vident terras, sed in odore m¹¹⁴⁸ earum natant¹¹⁴⁹. 115 ¹¹⁵⁰ cornua mares habent solique animalium omnibus ¹¹⁵¹ annis stato¹¹⁵² veris tempore amittunt. ideo sub ista die quam maxime invia petunt: latent amissis velut inermes, sed et hi bono suo invidentes¹¹⁵³. dextrum cornu negant inveniri ceu medicamento aliquo praeditum, idque mirabilius fatendum est, cum et in vivariis mutentomnibus annis. defodi ab iis¹¹⁵⁴ putant. accensi¹¹⁵⁵ autem utrius¹¹⁵⁶ libeat¹¹⁵⁷ odore et¹¹⁵⁸ serpentes fugantur et comitiales morbi deprehenduntur¹¹⁵⁹. 116 ¹¹⁶⁰ indicia quoque aetatis in illis gerunt, singulos annis¹¹⁶¹ adicientibus ramos usque ad sexennes; ab eo tempore similia revivescunt¹¹⁶² , nec potest¹¹⁶³ aetas discerni; sed dentibus senecta declaratur: aut enim paucos aut nullos habent nec¹¹⁶⁴ in cornibus imis ramos, alioqui ante frontem prominere¹¹⁶⁵ solitos iunioribus. 117 ¹¹⁶⁶ non decidunt castratis cornua nec nascuntur, erumpunt autem renascentibus tuberibus¹¹⁶⁷ primo aridae cuti¹¹⁶⁸ similia, de in¹¹⁶⁹ teneris¹¹⁷⁰ increscunt ferulis harundineas in paniculas molli plumata lanugine. quamdiu carent iis, noctibus procedunt ad pabula . increscentia solis vapore durant ad arbores¹¹⁷¹ subinde experientes; ubi placuit¹¹⁷² robur, in aperta prodeunt. captique iam sunt hedera in cornibus viridante, ex attritu arborum ut in aliquo ligno teneris, dum experiuntur, innata. su nt¹¹⁷³¹¹⁷⁴aliquando et candido colore, qualem fuisse traditur¹¹⁷⁵ Q¹¹⁷⁶. Sertorii cervam, quam esse fatidicam Hispaniae gentibus persuaserat . 118 ¹¹⁷⁷ et his¹¹⁷⁸ cum¹¹⁷⁹ serpente pugna: vestigant¹¹⁸⁰ cavernas nariumque spiritu extrahunt renitentes¹¹⁸¹. ideo singulare abigendis serpentibus odor adusto cervino¹¹⁸² cornu, contra morsus¹¹⁸³ vero praecipuum remedium ex coagulo hinnulei¹¹⁸⁴ matris¹¹⁸⁵ in utero occisi. 119 ¹¹⁸⁶ vita cervis in confesso¹¹⁸⁷ longa, post C annos aliquibus¹¹⁸⁸ d enuo captis cum torquibus aureis, quos Alexander Magnus addiderat, adopertis iam cute in magna obesitate. febrium morbos non sentit hoc animal, quin et medetur huic timori¹¹⁸⁹ . quasdam modo¹¹⁹⁰ principes feminas scimus omnibus diebus matutinis carnem eam degustare solitas et¹¹⁹¹ longo aevo caruisse febribus, quod ita demum existimant ratum, si vulnere uno interierit.

120 ¹¹⁹² Est eadem¹¹⁹³ specie, barba¹¹⁹⁴ tantum et armorum villo distans, quem tragelaphon vocant, non alibi quam iuxta Phasim amnem nascens.

51 Cervos Africa propemodum sola non gignit, at chamaeleonem¹¹⁹⁵ et ipsa¹¹⁹⁶, quamquam frequentior¹¹⁹⁷ e st Indiae¹¹⁹⁸. figura¹¹⁹⁹ et magnitude erat lacerti¹²⁰⁰ , nisi crura essent recta¹²⁰¹ et excelsiora. latera ventri iunguntur ut piscibus¹²⁰²; et spina simili modo eminet¹²⁰³. 121 ¹²⁰⁴ rostrum, ut in parvo, haut absimile¹²⁰⁵ suillo, cauda praelonga, in tenuitatem¹²⁰⁶ desinens, inplicans¹²⁰⁷ se viperinis orbibus¹²⁰⁸, ungues adunci, motus tardior ut testudini , corpus asperum ceu crocodilo, oculi in recessu¹²⁰⁹ cavo, tenui discrimine, praegrandes et corpori concolores. numquam eos operit nec pupillae motu, sed totius oculi versatione circumaspicit¹²¹⁰. 122 ipse celsus hianti semper ore solus animalium nec cibo nec potu alitur nec alio quam aēris¹²¹¹ alimento ric tu¹²¹² terrifico fere¹²¹³ , innoxius alioqui¹²¹⁴. et coloris natura mirabilior: mutat¹²¹⁵ namque eum subinde¹²¹⁶ et oculis et cauda et toto corpore redditque semper quemcumque¹²¹⁷ proxime attingit praeter rubrum candidumque¹²¹⁸; defuncto pallor est. caro in capite et maxillis et ad¹²¹⁹ commissuram caudae admodum exigua nec aliubi¹²²⁰ toto corpore; sanguis in corde et circa oculos¹²²¹ tantum; viscera sine splene. hibernis mensibus latet, ut lacertae¹²²².

123 ¹²²³ 52 Mutat colores et¹²²⁴ Scytharum tarandrus¹²²⁵ nec aliud ex iis¹²²⁶ quae pilo vestiuntur, nisi in Indis lycaon¹²²⁷, cui iubata¹²²⁸ traditur cervix. nam thoes — luporum id genus est procerius longitudine, brevitate crurum dissimile, velox saltu, venatu¹²²⁹ vivens, innocuum homini — habitum, non colorem, mutant, per hiemes hirti, aestate nudi. 124 ¹²³⁰ tarandro¹²³¹ magnitudo quae bovi est¹²³² , caput maius¹²³³ cervino nec absimile, cornua¹²³⁴ ramosa, ungulae¹²³⁵ bifidae¹²³⁶, villus magnitudine ursorum, sed, cum libuit sui coloris¹²³⁷ esse, asini similis. tergori tanta duritia, ut thoraces ex eo faciant. colorem omnium arborum, fruticum, florum locorumque¹²³⁸ reddit metuens¹²³⁹ in quibus latet, ideoque¹²⁴⁰ raro capitur. mirum esset habitum corpori¹²⁴¹ tam multiplicem dari, mirabilius est¹²⁴² et villo.

125 ¹²⁴³

53 Hystrices generat India et Africa, spinea¹²⁴⁴ contectas ¹²⁴⁵ cu te¹²⁴⁶ irenaceorum¹²⁴⁷ genere, sed hystrici longiores aculei et, cum intendit cutem, missiles¹²⁴⁸. ora urgentium figit canum et paulo longius iaculatur. hibernis autem se mensibus condit, quae natura multis et ante omnia ursis.

126 ¹²⁴⁹ 54 Eorum coitus hiemis initio nec vulgari quadripedum more¹²⁵⁰ , sed ambobus¹²⁵¹ cubantibus conplexisque; dein¹²⁵² secessus¹²⁵³ in specus separatim, in quibus pariunt XXX die plurimum quinos¹²⁵⁴. hi sunt candida informisque caro, paulo muribus maior, sine oculis, sine pilo; ungues tantum prominent. hanc lambendo paulatim figurant. nec quicquam rarius¹²⁵⁵ quam parientem¹²⁵⁶ videre ursam. ideo mares quadragenis diebus latent, feminae quaternis mensibus. 127 ¹²⁵⁷specus si non habuere, ramorum fruticumque congerie aedificant , inpenetrabiles¹²⁵⁸ imbribus mollique fronde constratos. primis diebus bis¹²⁵⁹ septenis tam gravi somno premuntur, ut ne¹²⁶⁰ vulneribus quidem excitari queant. tune mirum in modum veterno pinguescunt. illi sunt adipes medicaminibus apti contraque defluvium capilli tenaces. ab his diebus residunt¹²⁶¹ ac priorum pedum suctu¹²⁶² vivunt. fetus rigentes¹²⁶³ adprimendo pectori fovent non alio¹²⁶⁴ incubitu quam ad¹²⁶⁵ ova volucres. 128 ¹²⁶⁶¹²⁶⁷ mirum dictu, credit Theophrastus per id¹²⁶⁸ tempus coctas quoque ursorum carnes, si adserventur, increscere ¹²⁶⁹: cibi nulla tunc argumenta nec nisi umoris minimum in alvo inveniri¹²⁷⁰, sanguinis exiguas circa corda tantum guttas , reliquo corpori nihil inesse. 129 ¹²⁷¹ procedunt vere, sed mares ¹²⁷² praepingues, cuius¹²⁷³ rei causa non prompta est, quippe ne¹²⁷⁴ somno quidem¹²⁷⁵ saginatis, praeter XIIII dies, ut diximus. 127 exeuntes herbam quandam arum¹²⁷⁶ nomine laxandis intestinis, alioqui¹²⁷⁷ concretis, devorant fria ntque¹²⁷⁸ surculos¹²⁷⁹ denti bus praedomantes ¹²⁸⁰ ora¹²⁸¹ . oculi eorum hebetantur, qua maxime causa favos expetunt, ut convulneratum ab apibus os levet¹²⁸² sanguine¹²⁸³ gravedinem¹²⁸⁴ illam. 130 ¹²⁸⁵ invalidissimum¹²⁸⁶ urso caput, quod leoni firmissimum¹²⁸⁷ . ideo urgente vi praecipitaturi se ex aliqua rupe manibus cooperto¹²⁸⁸ iaciuntur ac saepe in harena colapho¹²⁸⁹ infracto exanimantur. cerebro veneficium inesse Hispaniae credunt occisorumque in spectaculis capita cremant testato, quoniam potum in ursinam rabiem agat¹²⁹⁰. ingrediuntur et bipedes¹²⁹¹ ; arhorem aversi derepunt¹²⁹². 131 ¹²⁹³ tauros ex ore cornibusque eorum omnibus pedibus suspensi pondere fatigant. nec alteri animalium in maleficio stultitia sollertior. annalibus notatum est M. Pisone M. Messala¹²⁹⁴ cos. a. d. XIIII kal. Oct. Domitium Ahenobarbum aedilem curulem ursos Numidicos centum et totidem venatores Aethiopas in circo dedisse . miror adiectum Numidicos fuisse, cum in Africa ursum non gigni constet.

132 ¹²⁹⁵ 55 Conduntur hieme et Pontici mures¹²⁹⁶, dumtaxat¹²⁹⁷ albi, quorum palatum¹²⁹⁸ in gustu¹²⁹⁹ sagacissimum auctores quonam modo intellexerint miror. conduntur et Alpini, quibus magnitudo melium¹³⁰⁰ est, sed hi pabulo ante in specus¹³⁰¹ convecto , cum¹³⁰² quidem¹³⁰³ narrant¹³⁰⁴ alternos¹³⁰⁵ marem ac feminam subrosae¹³⁰⁶ conplexos¹³⁰⁷ fascem¹³⁰⁸ herbae¹³⁰⁹ supinos, cauda mordicus adprehensa, invicem detrahi ad specum ideoque illo tempore detrito esse dorso. sunt his pares et in Aegypto similiterque resident¹³¹⁰ in dunes et¹³¹¹ binis pedibus gradiuntur prioribusque ut manibus utuntur.

133 ¹³¹³ 56 Praeparant hiemi et irenacei¹³¹⁴ cibos ac volutati supra iacentia¹³¹⁵ poma adfixa spinis, unum amplius tenentes ore, ¹³¹⁶portant in cavas arbores. iidem mutationem aquilonis in austrum condentes se in cubile praesagiunt. ubi vero sensere venantem, contracto ore¹³¹⁷ pedibusque ac¹³¹⁸ parte omni inferiore , qua raram et innocuam habent lanuginem¹³¹⁹ , convolvuntur ¹³²⁰ in formam pilae, ne quid conprehendi possit praeter aculeos. 134 ¹³²¹ in desperatione vero urinam in se¹³²² reddunt tabificam , tergori suo spinisque¹³²³ noxiam, propter hoc se¹³²⁴ capi gnari. quam ob rem exinanita¹³²⁵ prius urina venari ars est, et tum praecipua dos tergori, alias corrupto, fragili, putribus spinis atque deciduis¹³²⁶, etiam si vivat subtractus fuga. ob id non nisi¹³²⁷ in novissima spe maleficio eo perfunditur, quippe et ipsi odere¹³²⁸ suum veneficium¹³²⁹, ita parcentes sibi terminumque supremum opperientes, ut ferme ante captivitas occupet. calidae postea¹³³⁰ aquae adspersu resolvitur pila, adprehensusque pes alter¹³³¹ e posterioribus suspendiosa¹³³² fame necat. aliter non est occidere et tergori parcere. 135 ipsum animal non, ut remur¹³³³ plerique, vitae hominum supervacuum est¹³³⁴, si non sint illi aculei, frustra vellerum mollitia¹³³⁵ in pecude mortalibus data¹³³⁶ : hac cute¹³³⁷ expoliuntur vestes. magnum fraus et ibi lucrum¹³³⁸ monopoli o invenit, de nulla re crebrioribus senatus consultis nulloque non principe adito querimoniis pro vi ncialibus¹³³⁹.

136 ¹³⁴⁰ 57 Vrinae et¹³⁴¹ duobus aliis animalibus ratio mira¹³⁴² . leontophonon accipimus¹³⁴³ vocari parvum nec aliubi¹³⁴⁴ nascens quam ubi leo gignitur, quo gustato tanta illa vis et¹³⁴⁵ ceteris quadripedum imperitans ilico¹³⁴⁶ expiret. ergo corpus eius exustum¹³⁴⁷ adspergunt aliis carnibus polentae¹³⁴⁸ modo insidiantes ferae¹³⁴⁹ necantque¹³⁵⁰ etiam cinere: tam contraria est pestis¹³⁵¹. haut¹³⁵² inmerito igitur odit leo visumque frangit et citra morsum exanimat; ille contra urinam spargit, prudens hanc quoque leoni exitialem. 137 ¹³⁵³ lyncum¹³⁵⁴ umor ita redditus¹³⁵⁵, ubi gignuntur , glaciatur arescitve in gemmas¹³⁵⁶ carbunculis similes et igneo colore fulgentes, lyn curium¹³⁵⁷ vocatas atque¹³⁵⁸ ob id¹³⁵⁹¹³⁶⁰sucino a plerisque¹³⁶¹ ita generari prodito. novere hoc sciuntque lynces et invidentes urinam terra¹³⁶² operiunt, eoque celerius solidatur illa.

138 58 Alia sollertia in metu melibus¹³⁶³ : sufflatae¹³⁶⁴ cutis¹³⁶⁵ distentu ¹³⁶⁶ ictus hominum et morsus canum arcent.

Provident¹³⁶⁷ tempestatem et sciuri¹³⁶⁸ obturatisque¹³⁶⁹, qua spiraturus est ventus, cavernis ex alia parte aperiunt fores. de cetero ipsis villosior cauda pro tegumento est. ergo in hiemes aliis provisum pabulum, aliis pro cibo somnus.

139 ¹³⁷⁰ 59 Serpentium vipera sola terra dicitur condi, ceterae arborum aut saxorum cavis. et alias vel annua fame durant, algore modo dempto. omnia secessus tempore veneno orba dormiunt. simili modo et cocleae, illae quidem iterum et aestatibus, adhaerentes maxime saxis aut, etiam iniuria resupinatae¹³⁷¹ avolsaeque, non tamen exeuntes¹³⁷² . 140 in Baliaribus¹³⁷³ vero insulis cavaticae¹³⁷⁴ appellatae non prorepunt e¹³⁷⁵ cavis terrae — neque¹³⁷⁶ herba vivunt —, sed uvae modo inter se cohaerent¹³⁷⁷. est et aliud genus minus vulgare adhaerente operculo eiusdem testae¹³⁷⁸ se operiens. obruta e¹³⁷⁹ terra semper hae¹³⁸⁰ et circa maritimas tantum Alpes quondam effossae coepere iam erui et in Veliterno¹³⁸¹. omnium tamen laudatissimae in Astypalaea insula.

141 ¹³⁸² 60 Lacertae, inimicissimum genus cocleis, negantur semenstrem vitam excedere. lacerti¹³⁸³ Arabiae cubitales, in Indiae¹³⁸⁴ vero N yso¹³⁸⁵ monte XXIIII in longitudinem¹³⁸⁶ pedum, colore fulvi¹³⁸⁷ aut punicei aut caerulei.

142 ¹³⁸⁸ 61 Ex his quoque animalibus, quae nobiscum degunt, multa sunt cognitu digna¹³⁸⁹, fidelissimumque ante omnia ¹³⁹⁰ homini¹³⁹¹ canis¹³⁹² atque¹³⁹³ equus¹³⁹⁴. pugnasse adversus latrones canem pro domino accepimus confectumque plagis a corpore non recessisse, volucres ac¹³⁹⁵ feras abigentem. ab alio in Epiro agnitum in conventu¹³⁹⁶ percussorem domini laniatuque ¹³⁹⁷ et latratu coactum fateri scelus. Garamantum¹³⁹⁸ regem canes CC ab exilio reduxere proeliati¹³⁹⁹ contra resistentes. propter bella Colophonii¹⁴⁰⁰ ilemcque Castabalenses cohortes canum habuere. 143 ¹⁴⁰¹ hae primae¹⁴⁰² dimicabant in acie numquam detrectantes¹⁴⁰³; haec erant fidissima¹⁴⁰⁴ auxilia nec stipendiorum indiga. canes defendere Cimbris caesis domus¹⁴⁰⁵ eorum plaustris inpositas¹⁴⁰⁶ . canis lasone Lycio interfecto cibum capere noluit inediaque consumptus est. is¹⁴⁰⁷ vero, cui¹⁴⁰⁸ nomen Hyrcani reddit Duris¹⁴⁰⁹ , accenso¹⁴¹⁰ regis Lysimachi rogo iniecit se flammae, similiterque Hieronis regis. 144 ¹⁴¹¹ memorat et Pyrrhum , Gelonis tyranni canem, Philistus¹⁴¹²; memoratur et Nicomedis Bithyniae regis, uxore eius Cosingi¹⁴¹³ lacerata propter lasciviorem cum marito iocum. apud nos Vulcatium¹⁴¹⁴ nobilem, qui Cascellium¹⁴¹⁵ ius civile docuit, asturcone¹⁴¹⁶ e¹⁴¹⁷ suburbano redeuntem , cum advesperavisset, canis a grassatore¹⁴¹⁸ defendit; item Caelium senatorem aegrum Placentiae ab armatis oppressum , nec prius ille vulneratus est quam cane interempto. 145 ¹⁴¹⁹ sed super omnia in nostro aevo actis p. R. testatum Appio Iunio et P. Silio cos., cum animadverteretur ex causa Neronis Germanici filii in Titium¹⁴²⁰ Sabinum et servitia eius, unius ex his canem nec in carcere¹⁴²¹ abigi potuisse nec¹⁴²² a¹⁴²³ corpore recessisse abiecti¹⁴²⁴, in¹⁴²⁵ gradibus gemitoriis¹⁴²⁶ maestos edentem ululatus magna populi Romani corona¹⁴²⁷ , ex qua cum¹⁴²⁸ quidam ei cibum obiecisset¹⁴²⁹ , ad os defuncti tulisse. innatavit¹⁴³⁰ idem, cadavere¹⁴³¹ in Tiberim¹⁴³² abiecto¹⁴³³ , sustentare¹⁴³⁴ conatus, effusa multitudine ad spectandam¹⁴³⁵ animalis fidem.

146 ¹⁴³⁶¹⁴³⁷ Soli dominum novere et ignotum quoque¹⁴³⁸, si repente veniat, intellegunt; soli nomina sua, soli vocem domesticam agnoscunt. itinera quamvis longa meminere, nec ulli praeter hominem memoria maior. impetus eorum¹⁴³⁹ et saevitia mitigatur ab homine considente¹⁴⁴⁰ humi. 147 ¹⁴⁴¹ plurima alia in iis cotidie ¹⁴⁴² vita invenit, sed in venatu¹⁴⁴³ sollertia et sagacitas¹⁴⁴⁴ praecipua est. scrutatur vestigia atque persequitur, comitantem ad feram inquisitorem loro trahens, qua visa quam¹⁴⁴⁵ silens¹⁴⁴⁶ et occulte, set¹⁴⁴⁷ quam significans¹⁴⁴⁸ demonstratio est cauda primum , deinde rostro! ergo etiam senecta fessos caecosque ac debiles sinu ferunt, ventos et odorem captantes protendentesque rostra¹⁴⁴⁹ ad cubilia.

148 ¹⁴⁵⁰ E tigribus eos Indi volunt concipi et ob¹⁴⁵¹ id in silvis coitus tempore alligant feminas. primo et secundo fetu nimis feroces putant gigni, tertio demum educant. hoc idem e lupis Galli, quorum greges suum¹⁴⁵² quisque ductorem e canibus et ducem habent. ilium in venatu comitantur, illi pa- ¹⁴⁵³rent; namque inter se exercent etiam magisteria¹⁴⁵⁴. 149 ¹⁴⁵⁵ — (Certum est iuxta Nilum amnem currentes lambere, ne crocodilorum aviditati¹⁴⁵⁶ occasionem praebeant) — Indiam petenti Alexandro Magno rex Albaniae dono dederat inusitatae¹⁴⁵⁷ magnitudinis unum, cuius specie delectatus iussit ursos, mox apros et deinde dammas¹⁴⁵⁸ emitti, conteinptim¹⁴⁵⁹ inmobili iacente¹⁴⁶⁰ eo, qu a segnitia¹⁴⁶¹ tanti corporis offensus imperator generosi spiritus interemi¹⁴⁶² eum iussit. nuntiavit hoc fama regi. itaque alterum mittens addidit mandata, ne in parvis experiri vellet, sed in leone elephantove¹⁴⁶³: duos sibi fuisse, hoc interempto praeterea nullum fore. 150 nec distulit Alexander leonemque fractum protinus vidit. postea elephantum iussit induci, haut¹⁴⁶⁴ alio magis spectaculo laetatus. horrentibus quippe villis per totum corpus ingenti¹⁴⁶⁵ primum latratu intonuit , mox¹⁴⁶⁶ in gruit¹⁴⁶⁷ adsultans contraque membra¹⁴⁶⁸ exurgens¹⁴⁶⁹ hinc et illinc¹⁴⁷⁰ artifici dimicatione, qua¹⁴⁷¹ maxime opus esset, infestans atque evitans, donec adsidua rotatu m¹⁴⁷² vertigine adflixit, ad casum eius tellure concussa.

151 ¹⁴⁷³ 62 Canum generi b is¹⁴⁷⁴ anno¹⁴⁷⁵ partus. iusta¹⁴⁷⁶ ad pariendum annua aetas. gerunt uterum¹⁴⁷⁷ sexagenis diebus. gignunt caecos et, quo largiore aluntur lacte, eo tardiorem visum 15 accipiunt, non tamen umnquam¹⁴⁷⁸ ultra XXI¹⁴⁷⁹ diem¹⁴⁸⁰ nec ante septimum. quidam tradunt, si unus gignatur, nono¹⁴⁸¹ die cernere , si gemini, decumo i temque¹⁴⁸² in¹⁴⁸³ singulos adici totidem tarditatis ad lucem dies, et ab ea quae sit femina ex primipara genita Faunos¹⁴⁸⁴ cerni. optimus¹⁴⁸⁵ in fetu qui novissimus¹⁴⁸⁶ cernere incipit aut quem primum fert in cubile feta.

152 ¹⁴⁸⁷ 63 Rabies canum sirio¹⁴⁸⁸ ardente homini pestifera, ut diximus, ita morsis letali¹⁴⁸⁹ aquae metu. quapropter obviam¹⁴⁹⁰ itur per XXX eos dies, gallinaceo¹⁴⁹¹ maxime fimo inmixto canum cibis aut, si praevenerit¹⁴⁹² morbus, veratro.

a morsu ¹⁴⁹³ vero unicum remedium, oraculo quodam nuper repertum, radix silvestris rosae, quae cyno rrhoda¹⁴⁹⁴ appellatur. 153 ¹⁴⁹⁵ Columella auctor est, si XL die quam sit natus castretur morsu cauda summusque eius articulus auferatur¹⁴⁹⁶ s pi nae¹⁴⁹⁷ nervo¹⁴⁹⁸ exempto, nec caudam crescere nec canes rabidos fieri. canem locutum in prodigiis, quod equidem adnotaverim¹⁴⁹⁹, accepimus et serpentem latrasse, cum pulsus Tarquinius¹⁵⁰⁰ est regno.

154 ¹⁵⁰¹ 64 Eidem Alexandro et equi magna raritas contigit . Bucephalan¹⁵⁰² eum vocarunt sive ab aspectu torvo sive ab insigni taurini capitis armo inpressi¹⁵⁰³. XIII¹⁵⁰⁴ talentis ferunt ex Philonici Pharsalii grege emptum, etiam tum puero capto eius decore. neminem hic alium quam Alexandrum regio instratu¹⁵⁰⁵ ornatus¹⁵⁰⁶ recepit¹⁵⁰⁷ in sedem, alias¹⁵⁰⁸ passim recipiens¹⁵⁰⁹. idem in proeliis memoratae cuiusdam perhibetur operae, Thebarum¹⁵¹⁰ oppugnatione vulneratus in alium transire Alexandrum non passus, multa praeterea eiusdem modi, propter quae rex defuncto ei duxit exequias urbemque tumulo circumdedit nomine eius. 155 ¹⁵¹¹ nec Caesaris dictatoris quemquam alium recepisse dorso¹⁵¹² equus traditur, idemque similes humanis ¹⁵¹³ pedes priores habuisse, hac effigie locatus ante Veneris Genetricis¹⁵¹⁴ aedem. fecit et Divus Augustus equo tumulum, de quo Germanici Caesaris carmen est. Agrigenti conplurium ¹⁵¹⁵ equorum tumuli pyramides¹⁵¹⁶ habent. equum adamatum a Samiramide usque in¹⁵¹⁷ coitum Iuba auctor est. 156 ¹⁵¹⁸ Scythici quidem equitatus equorum¹⁵¹⁹ gloria strepunt¹⁵²⁰ : occiso¹⁵²¹ regulo ex provocatione dimicante¹⁵²² hostem¹⁵²³ , cum¹⁵²⁴ ad spoliandum venisset, ab equo eius ictibus morsuque confectum; alium detracto oculorum operimento et cognito cum matre coitu petiisse praerupta atque exanimatum. aequa¹⁵²⁵ ex causa in Reatino agro laceratum¹⁵²⁶ prorigam¹⁵²⁷ invenimus¹⁵²⁸ . namque et¹⁵²⁹ cognationum intellectus his¹⁵³⁰ est, atque¹⁵³¹ in grege prioris anni¹⁵³² sororem¹⁵³³ libentius etiam quam matrem¹⁵³⁴ equa comitatur. 157 ¹⁵³⁵ docilitas tanta est, ut universus Sybaritani exercitus equitatus ad symphoniae cantum saltatione quadam moveri solitus inveniatur . iidem praesagiunt pugnam et amissos lugent dominos : lacrimas¹⁵³⁶ interdum desiderio fundunt. interfecto Nicomede rege equus eius inedia vitam finivit. 158 ¹⁵³⁷ PR hylarc hus¹⁵³⁸ refert Centaretum¹⁵⁴⁰ e Galatis, in proelio occiso Antiocho, potitum equo eius conscendisse ovantem, at ilium indignatione accensum domitis¹⁵⁴¹ frenis, ne regi posset¹⁵⁴², praecipitem in abrupta isse¹⁵⁴³ exanimatumque una. Philistus a Dionysio relictum in caeno haerentem, ut se evellisset¹⁵⁴⁴, secutum vestigia domini examine apium¹⁵⁴⁵ iubae¹⁵⁴⁶ inhaerente, eoque¹⁵⁴⁷ ostento tyrannidem¹⁵⁴⁸ a Dionysio occupatam¹⁵⁴⁹.

¹⁵⁵⁰ 159 ¹⁵⁵¹ 65 Ingenia eorum inenarrabilia. iaculantes¹⁵⁵² obsequia¹⁵⁵³ experiuntur difficiles conatus corpore ipso nisuque¹⁵⁵⁴ i uvantium¹⁵⁵⁵; i tem¹⁵⁵⁶ tela¹⁵⁵⁷ humi collecta equiti porrigunt. nam in circo ad currus iuncti non dubie intellectum adhortationis et gloriae fatentur. 160 Claudi Caesaris saecularium ludorum circensibus, excusso in carceribus auriga albati¹⁵⁵⁸ Corace¹⁵⁵⁹ , occupavere primatum ¹⁵⁶⁰, optinuere opponentes, effundentes omniaque contra aemulos¹⁵⁶¹ , quae debuissent peritissimo¹⁵⁶² auriga insistente, facientes , cum¹⁵⁶³ puderet hominum artes¹⁵⁶⁴ ab equis vinci, peracto legitimo cursu¹⁵⁶⁵ ad cretam¹⁵⁶⁶ stetere. 161 ¹⁵⁶⁷ maius¹⁵⁶⁸ augurium apud priscos plebeis¹⁵⁶⁹ circensibus excusso¹⁵⁷⁰ auriga ita, ut si¹⁵⁷¹ staret¹⁵⁷², in Capitolium cucurrisse equos aedemque¹⁵⁷³ ter lustrasse; maximum vero eodem pervenisse a Veis¹⁵⁷⁴ cum palma et corona , effuso¹⁵⁷⁵ Ratumenna¹⁵⁷⁶ qui ibi vicerat, unde postea nomen portae est. 162 ¹⁵⁷⁷ Sarmatae longinquo¹⁵⁷⁸ itineri¹⁵⁷⁹ inedia pridie praeparant eos, potum exiguum¹⁵⁸⁰ inpertientes¹⁵⁸¹, atque ita per centena milia et quinquaginta continuo cursu euntibus¹⁵⁸² insident.

Vivunt annis quidam quinquagenis, feminae¹⁵⁸³ minore spatio; eaedem¹⁵⁸⁴ quinquennio finem crescendi capiunt¹⁵⁸⁵, mares anno addito. forma¹⁵⁸⁶ equorum, quales maxime legi¹⁵⁸⁷ oporteat, pulcherrime quidem Vergilio¹⁵⁸⁸ vate¹⁵⁸⁹ absoluta est; sed et nos diximus in libro de iaculatione equestri condito, et tere inter omnes constare video. diversa autem circo¹⁵⁹⁰ ratio quaeritur. itaque cum bimi in alio subiungantur¹⁵⁹¹ imperio, non ante quinquennes¹⁵⁹² ibi certamen accipit¹⁵⁹³.

163 ¹⁵⁹⁴ 66 Partum in eo genere undenis mensibus ferunt, duodecimo gignunt. coitus verno aequinoctio bimo utrimque ¹⁵⁹⁵ vulgaris, sed a trimatu¹⁵⁹⁶ firmior partus. generat mas ad annos XXXIII, utp ote¹⁵⁹⁷ cum a circo¹⁵⁹⁸ post vicesimum¹⁵⁹⁹ annum mittantur ad subolem¹⁶⁰⁰ . Opunte¹⁶⁰¹ et ad XL¹⁶⁰² durasse tradunt adiutum modo in attollenda priore parte corporis. 164 ¹⁶⁰³¹⁶⁰⁴ sed ad generandum¹⁶⁰⁵ paucis animalium minor fertilitas. qua de causa intervalla admissurae dantur, nec tarmen¹⁶⁰⁶ quindecim initus eiusdem anni valet tolerare. equarum libido extinguitur iuba tonsa¹⁶⁰⁷. gignunt annis omnibus ad quadragesimum. vixisse equum¹⁶⁰⁸ LXXV annos¹⁶⁰⁹ proditur. 165 ¹⁶¹⁰ in hoc genere gravida ¹⁶¹¹ stans parit praeterque¹⁶¹² ceteras fetum¹⁶¹³ diligit. et¹⁶¹⁴ sane equis amoris innasci¹⁶¹⁵ veneficium¹⁶¹⁶, hippomanes appellatum, in fronte, caricae magnitudine, colore nigro, quod statim edito partu devorat feta¹⁶¹⁷ aut¹⁶¹⁸ partum ad ubera non admittit. si quis praereptum habeat, olfactu¹⁶¹⁹ in rabiem id genus agitur. amissa¹⁶²⁰ parentein grege armenti reliquae fetae educant orbum . terram attingere ore triduo¹⁶²¹ proximo quam sit genitus negant posse. quo quis acrior, in bibendo nares¹⁶²² mergit. Scythae per bella feminis uti malunt, quoniam urinam cursu non inpedito reddant.

166 ¹⁶²³¹⁶²⁴ 67 Constat¹⁶²⁵ in Lusitania circa Olisiponem oppidum et Tagum amnem equas favonio flante obversas¹⁶²⁶ animalem concipere spiritum, idque partum fieri et gigni pernicissimum ita, sed triennium vitae¹⁶²⁷ non excedere. in eadem Hispania¹⁶²⁸ Gallaica¹⁶²⁹ gens est et¹⁶³⁰ Asturica¹⁶³¹ ; equini generis hi s sunt¹⁶³² quos tieldones¹⁶³³ vocamus; minore forma appellatos¹⁶³⁴ asturcones gignunt ¹⁶³⁵, quibus non vulgaris in cursu gradus, sed mollis alterno¹⁶³⁶ crurum explicatu¹⁶³⁷ glomeratio, unde equis tolutim carpere¹⁶³⁸ incursum¹⁶³⁹ traditu r¹⁶⁴⁰ arte.

Equo fere qui homini morbi, praeterque vesicae conversio , sicut omnibus in genere veterino.

167 ¹⁶⁴¹

68 Asinum CCCC nummum¹⁶⁴² emptum Q. Axio senatori auctor¹⁶⁴³ est M. Varro, haut¹⁶⁴⁴ scio an omnium pretio animalium victo. opera sine dubio generi¹⁶⁴⁵ munifica¹⁶⁴⁶, arando. quoque, sed mularum maxime progeneratione. patria etiam spectatur¹⁶⁴⁷ in his, Arcadicis¹⁶⁴⁸ in Achaia, in Italia Reatinis. ipsum animal frigoris maxime inpatiens. ideo non generatur in Ponto, nec aequinoctio verno, ut cetera pecua, admittitur, sed solstitio. 168 ¹⁶⁴⁹ mares in remissione operis deteriores. partus¹⁶⁵⁰ a tricensimo mense ocissimus¹⁶⁵¹ , sed a trimatu legitimus¹⁶⁵² , totidem ¹⁶⁵³ quot equae et isdem mensibus et simili modo. sed incontinens uterus urina genitale¹⁶⁵⁴ reddit, ni cogatur in cursum verberibus a¹⁶⁵⁵ coitu. raro¹⁶⁵⁶ geminos parit¹⁶⁵⁷. paritura lucem fugit et tenebras quaerit, ne conspiciatur ab homine. gignit tota vita, quae est ei ad tricensimum annum. 169 partus¹⁶⁵⁸ caritas summa, sed aquarum taedium maius: per ignes ad fetus tendunt, eaedem¹⁶⁵⁹ , si rivus minimus intersit, horrent etia m¹⁶⁶⁰ pedes omnino tinguere¹⁶⁶¹ . nec nisi adsuetos potant fontes quae sunt in pecuariis, atque ita ut sicco tramite ad potum eant. nec pontes transeunt per¹⁶⁶² raritatem eorum tralucentibus fluviis, mirumque dictu, sitiunt¹⁶⁶³ et si mutentur¹⁶⁶⁴ aquae; ut¹⁶⁶⁵ bibant cogendae exorandaeve sunt. nec nisi spatiosa¹⁶⁶⁶ in cubitu¹⁶⁶⁷ laxitas tuta¹⁶⁶⁸ ; varia¹⁶⁶⁹ namque somnio¹⁶⁷⁰ visa concipiunt ictu pedum crebro, qui nisi per inane¹⁶⁷¹ emicuit¹⁶⁷² , repulsu¹⁶⁷³ durioris materiae clauditatem ilico adfert. 170 ¹⁶⁷⁴ quaestus ex iis¹⁶⁷⁵ opima praedia exuperat¹⁶⁷⁶. notum est in Celtiberia singulas ¹⁶⁷⁷ quadringentena¹⁶⁷⁸ milia nummum enixas¹⁶⁷⁹ , mularum¹⁶⁸⁰ maxime partu¹⁶⁸¹ . aurium¹⁶⁸² referre in iis et palpebrarum pilos aiunt; quamvis enim unicolor i¹⁶⁸³ reliquo¹⁶⁸⁴ corpore, totidem tamen colores , quot ibi fuere, reddi¹⁶⁸⁵. pullos earum epulari Maecenas instituit, multum¹⁶⁸⁶ eo tempore praelatos onagris¹⁶⁸⁷. post eum ¹⁶⁸⁸ interiit¹⁶⁸⁹ auctoritas saporis¹⁶⁹⁰ asino.— Moriente visu¹⁶⁹¹ celerrime id genus deficit.—

171 ¹⁶⁹² 69 Ex asino et equa¹⁶⁹³ mula gignitur mense XIII¹⁶⁹⁴, animal viribus in labores eximium. ad tales partus equas neque quadrimis minores neque decennibus maiores legunt arcerique utrumque genus ab altero narrant¹⁶⁹⁵ nisi in infantia eius generis quod ineat lacte hausto. quapropter subreptos pullos in tenebris equarum uberi asinarumve eculeos¹⁶⁹⁶ admovent ¹⁶⁹⁷ . gignitur autem¹⁶⁹⁸ mula et ex¹⁶⁹⁹ equo et asina¹⁷⁰⁰, sed e ffrenis¹⁷⁰¹ et tarditatis indomitae. lenta¹⁷⁰² omnia¹⁷⁰³ e t e¹⁷⁰⁴ vetulis. conceptum ex equo secutus asini coitus¹⁷⁰⁵ abortu perimit, 172 ¹⁷⁰⁶ non item asini¹⁷⁰⁷ equus¹⁷⁰⁸ . feminas a partu optime septimo die inpleri observatum, mares fatigatos melius inplere. quae non prius, quam dentes quos pullinos appellant iaciat¹⁷⁰⁹ , conceperit, sterilis intellegitur et quae non primo initu generare coeperit. equo et asina genitos mares hinnulos antiqui vocabant contraque mulos quos asini et equae generarent¹⁷¹⁰. 173 ¹⁷¹¹ observatum ex¹⁷¹² duobus divers is¹⁷¹³ generibus nata¹⁷¹⁴ tertii generis fieri et neutri parentium esse similia eaque ipsa, quae sunt¹⁷¹⁵ ita nata¹⁷¹⁶, non gignere in omni animalium genere; idcirco mulas non parere. est in annalibus nostris peperisse saepe, verum prodigii loco habitum. Theophrastus vulgo parere in Cappadocia tradit, sed esse id animal ibi sui generis. 20 mulae calcitratus inhibetur vini crebriore potu. 174 ¹⁷¹⁷ in plurium Graecorum est monumentis cum equa muli coitu natum¹⁷¹⁸ quod¹⁷¹⁹ vocaverint ginnum¹⁷²⁰ , id est parvum¹⁷²¹ mulum¹⁷²². generantur¹⁷²³ ex equa et onagris mansuefactis mulae veloces¹⁷²⁴ in cursu, duritia eximia pedum, verum strigoso corpore, indomito animo. sed generator¹⁷²⁵ onagro¹⁷²⁶ et asina genitus omnes antecellit¹⁷²⁷. onagri in Phrygia et Lycaonia praecipui. pullis eorum ceu praestantibus sapore Africa gloriatur, quos lalisiones appellat¹⁷²⁸. 175 ¹⁷²⁹ mulum LXXX annis vixisse Atheniensium monimentis apparet¹⁷³⁰; gavisi¹⁷³¹ namque¹⁷³² , cum templum in arce facerent, quod derelictus¹⁷³³ senecta¹⁷³⁴ scandentia¹⁷³⁵ iumenta comitatu nisuque exhortaretur, decretum fecere¹⁷³⁶ ne frumentarii negotiatores ab incerniculis eum arcerent.

176 ¹⁷³⁷ 70 Bubus Indicis camelorum altitudo traditur, cornua in latitudinem quaternorum pedum. in nostro orbe Epiroticis laus maxima a Pyrrhi, ut ferunt, iam inde regis cura. id consecutus est non ante quadrimatum ad partus vocando; praegrandes itaque fuere¹⁷³⁸ et hodieque reliquiae¹⁷³⁹ stirpium durant¹⁷⁴⁰ . at nunc anniculae fecunditatem¹⁷⁴¹ poscuntur, ¹⁷⁴²¹⁷⁴³ tolerantius tamen bimae, tauri generationem quadrimi. in- ¹⁷⁴⁴ plent¹⁷⁴⁵ singuli denas¹⁷⁴⁶ eodem anno. tradunt¹⁷⁴⁷, si¹⁷⁴⁸ a coitu¹⁷⁴⁹ in dexteram partem abeant¹⁷⁵⁰ tauri, generatos mares esse; si¹⁷⁵¹ in laevam , feminas. 177 ¹⁷⁵² conceptio uno initu peragitur, quae si forte pererravit¹⁷⁵³, XX post diem marem femina repetit. pariunt mense X; quicquid ante genitum, inutile est. sunt auctores ipso conplente decumum¹⁷⁵⁴ mensem¹⁷⁵⁵ die¹⁷⁵⁶ parere. gignunt¹⁷⁵⁷ raro geminos. coitus a delphini exortu a. d. pr. non. Ianuarias diebus XXX¹⁷⁵⁸, aliquis et autumno, gentibus quidem quae lacte vivunt ita dispensatus¹⁷⁵⁹, ut omni tempore anni supersit id alimentum. tauri non saepius quam bis¹⁷⁶⁰ die ineunt. 178 ¹⁷⁶¹boves¹⁷⁶² animalium soli¹⁷⁶³ et retro ambulantes pascuntur, apud Garamantas¹⁷⁶⁴ quidem haut aliter. vita feminis XV annis longissima , maribus XX. robur in quinquennatu¹⁷⁶⁵. lavatione calidae aquae traduntur pinguescere et si quis incisa cute spiritum¹⁷⁶⁶ harundine in viscera adigat. 179 ¹⁷⁶⁷ non degeneres existimandi etiam minus laudato aspectu: plurimum lactis Alpinis, quibus minimum corporis, plurimum laboris capite, non cervice, iunctis. Syriacis non sunt palearia, sed gibber¹⁷⁶⁸ in dorso¹⁷⁶⁹. Carici quoque in parte Asiae, foedi visu tubere¹⁷⁷⁰ super armos a¹⁷⁷¹ cervicibus eminente, luxatis¹⁷⁷² cornibus, excellentes in opere narrantur, cetero¹⁷⁷³ nigri¹⁷⁷⁴ coloris candidive¹⁷⁷⁵ ad laborem damnantur. tauris minora quam bubus cornua tenuioraque. 180 ¹⁷⁷⁶ domitura boum in trimatu, postea sera, ante praematura. optime cum domito iuvencus inbuitur¹⁷⁷⁷. socium enim laboris agrique culturae habemus hoc animal, tantae¹⁷⁷⁸ apud priores curae, ut sit inter exempla damnatus a¹⁷⁷⁹ p opulo R omano¹⁷⁸⁰ die dicta, qui concubino¹⁷⁸¹ procaci rure omassum¹⁷⁸² edisse se negante¹⁷⁸³ occiderat bovem, actusque in exilium tamquam colono suo interempto.

181 ¹⁷⁸⁴ Tauris in aspectu generositas torva fronte, auribus saetosis , cornibus in¹⁷⁸⁵ procinctu¹⁷⁸⁶ dimicationem¹⁷⁸⁷ poscentibus. sed tota comminatio prioribus in pedibus. stat ira¹⁷⁸⁸ gliscente alternos replicans¹⁷⁸⁹ spargensque¹⁷⁹⁰ in alvum¹⁷⁹¹ harenam et solus¹⁷⁹² animalium eo stimulo ardescens. 182 ¹⁷⁹³ vidimus ex¹⁷⁹⁴ imperio dimicantes et i ocose¹⁷⁹⁵ demonstratos¹⁷⁹⁶ rotari¹⁷⁹⁷, cornibus cadentes excipi iterumque reg i¹⁷⁹⁸, modo iacentes ex humo tolli bigarumque etiam curru citato velut aurigas insistere. Thessalorum gentis inventum est equo iuxta quadripedante¹⁷⁹⁹ cornu¹⁸⁰⁰ intorta cervice tauros necare; primus id spectaculum dedit Romae Caesar dictator. 183 ¹⁸⁰¹ hinc¹⁸⁰² victimae opimae¹⁸⁰³ et lautissima¹⁸⁰⁴ deorum placatio. huic¹⁸⁰⁵ tantum animali omnium, quibus procerior, cauda non statim nato consummatae ut ceteris mensurae: crescit¹⁸⁰⁶ uni, donec ad vestigia ima perveniat. quam ob rem victimarum probalio in vitulo, ut articulum suffraginis contingat ¹⁸⁰⁷; breviore non¹⁸⁰⁸ litant. hoc quoque notatum, vitulos ad aras umeris hominis adlatos non fere litare¹⁸⁰⁹, sicut nec claudicante¹⁸¹⁰ nec aliena hostia deos placari nec trahente se ab aris. est frequens in prodigiis priscorum bovem locutum , quo nuntiato senatum sub diu¹⁸¹¹ haberi¹⁸¹² solitum.

184 ¹⁸¹³¹⁸¹⁴ 71 Bos in Aegypto etiam numinis¹⁸¹⁵ vice colitur; Apin¹⁸¹⁶ vocant. insigne ei in dextro latere candicans macula cornibus lunae crescere incipientis¹⁸¹⁷, nodus sub lingua, quem cant harum¹⁸¹⁸ appellant. non est fas eum certos vitae excedere annos, mersumque in sacerdotum fonte¹⁸¹⁹ necant¹⁸²⁰ quaesituri luctu alium, quem substituant, et donec invenerint maerent derasis etiam capitibus; nec tamen umquanm diu quaeritur. 185 ¹⁸²¹ inventus deducitur Memphin a sacerdotibus C¹⁸²² . delubra ei gemina, quae vocant thalamos, auguria populorum: alterum intrasse laetum est, in altero dira portendit. responsa privatis¹⁸²³ dat e manu consulentium cibum capiendo. Germanici Caesaris manu m¹⁸²⁴ aversatus est haut multo postea¹⁸²⁵ extincti. cetero¹⁸²⁶ secretus, cum se¹⁸²⁷ proripuit in coetus, inc edit¹⁸²⁸ submotu¹⁸²⁹ lictorum¹⁸³⁰, gregesque¹⁸³¹ puerorum comita ntur¹⁸³² carmen honori eius canentium; intellegere videtur et adorari velle. hi greges repente lymphati¹⁸³³ futura praecinunt¹⁸³⁴. 186 ¹⁸³⁵femina bos ei semel anno ostenditur, suis et ipsa insignibus, quamquam aliis, semperque eodem die et inveniri eam¹⁸³⁶ et extingui tradunt. Memphi est locus in Nilo, quem a figura vocant Phialam, omnibus annis ibi auream pateram argenteamque mergentes¹⁸³⁷ diebus quos habent¹⁸³⁸ natales Apis. septem hi sunt, mirumque neminem per eos a crocodilis attingi, octavo post horam diei sextam redire beluae feritatem.

187 ¹⁸³⁹ 72 Magna et pecori gratia vel in placamentis deorum vel in usu vellerum. ut boves¹⁸⁴⁰ victum hominum >excolunt, ita corporum tutela pecori debetur. generatio bimis utrimque ad novenos annos, quibusdam et ad X; primiparis ¹⁸⁴¹ minores fetus. coitus omnibus ab¹⁸⁴² arcturi¹⁸⁴³ occasu¹⁸⁴⁴, id est a. d.¹⁸⁴⁵ III idus Maias, ad aquilae occasum, id¹⁸⁴⁶ est X¹⁸⁴⁷ kal. Augustas. gerunt partum diebus CL; postea concepti invalidi. cordos¹⁸⁴⁸ vocabant antiqui post id¹⁸⁴⁹ tempus natos. multi hibernos agnos¹⁸⁵⁰ praeferunt vernis¹⁸⁵¹, quoniam magis intersit ante solstitium quam ante brumam firmos esse, solumque¹⁸⁵² hoc animal utiliter bruma nasci. 188 ¹⁸⁵³ arieti naturale agnas fastidire, senectam ovium consectar i¹⁸⁵⁴, et ipse melior¹⁸⁵⁵ senecta¹⁸⁵⁶, mutilus quoque utilior. ferocia eius cohibetur cornu iuxta aurem terebrato. dextro teste¹⁸⁵⁷ praeligato feminas generat, laevo mares. tonitrua solitariis ovibus abortus inferunt; remedium¹⁸⁵⁸ congregare eas, ut coetu¹⁸⁵⁹ iuventur. aquilonis flatu mares concipi dicunt, 189? ¹⁸⁶⁰ austri feminas, atque in eo genere¹⁸⁶¹ arietum maxime spectantur ora¹⁸⁶², quia cuius coloris sub lingua¹⁸⁶³ habuere venas¹⁸⁶⁴, eius et lanicium in fetu est variumque, si plures fuere. et mutatio aquarum potusque variat.

Ovium summa genera duo, tectum et colonicum, illud mollius, hoc in pascuo delicatius¹⁸⁶⁵, quippe non¹⁸⁶⁶ tectum rubis ve xatur¹⁸⁶⁷. 190 ¹⁸⁶⁸ operimenta¹⁸⁶⁹ ei¹⁸⁷⁰ ex Arabicis praecipua¹⁸⁷¹.

73 lana autem laudatissima Apula et quae in Italia Graeci pecoris appellatur, alibi¹⁸⁷² Italica; tertium locum Milesiae oves optinent. Apulae¹⁸⁷³ breves villo nec nisi paenulis celebres; circa Tarentum Canusiumque summam nobilitatem habent, in Asia vero eodem genere Laudiceae¹⁸⁷⁴. alba Circumpadanis nulla praefertur, nec libra centenos nummos ad hoc aevi excessit ulla. 191 ¹⁸⁷⁵¹⁸⁷⁶ oves non ubique tondentur; durat quibusdam in locis vellendi mos. colorum plura genera, quippe cum desint¹⁸⁷⁷ etiam nomina¹⁸⁷⁸ iis quas nativas appellant aliquot modis: Hispania nigri velleris praecipuas habet¹⁸⁷⁹, Pollentia iuxta Alpes cani¹⁸⁸⁰, Asia rutili, quas Erythraeas vocant, item Baetica¹⁸⁸¹, Canusium fulvi¹⁸⁸², Tarentum et suae pulliginis¹⁸⁸³. sucidis¹⁸⁸⁴ omnibus medicata vis¹⁸⁸⁵. Histriae Liburniaeque pilo propior¹⁸⁸⁶ quam lanae¹⁸⁸⁷, pexis aliena vestibus et quam Salac ia¹⁸⁸⁸ scutulato¹⁸⁸⁹ textu commendat ¹⁸⁹⁰ in Lusitania. similis circa Piscinas¹⁸⁹¹ provinciae Narbonensis , similis et in Aegypto, ex qua¹⁸⁹² vestis detrita usu pingitur¹⁸⁹³ rursusque aevo durat. est et hirtae pilo crasso in tapetis antiquissima gratia iam; certe¹⁸⁹⁴ iis¹⁸⁹⁵ usos¹⁸⁹⁶ Homerus auctor est. aliter haec Galli pingunt, aliter Parthorum gentes. 192 ¹⁸⁹⁷ lanae et per se coactae¹⁸⁹⁸ vestem faciunt et, si addatur acetum, etiam ferro resistunt, immo vero etiam ignibus novissimo sui purgamento. quippe aenis¹⁸⁹⁹ polientium¹⁹⁰⁰ extracta¹⁹⁰¹ in tomenti usum veniunt, Galliarum, ut arbitror; invento; 193 ¹⁹⁰² certe Gallicis hodie nominibus discernitur. nec facile dixerim qua id aetate coeperit; antiquis enim torus e stramento erat, qualiter etiam¹⁹⁰³ nunc in castris. gausap ae¹⁹⁰⁴ patris mei memoria coepere, amphimallia¹⁹⁰⁵ nostra sicut villosa etiam ventralia. nam tunica lati clavi in modum gausapae¹⁹⁰⁶ texi nunc primum incipit. lanarum nigrae nullum colorem¹⁹⁰⁷ bibunt. de reliquarum infectu suis locis dicemus in conch yliis¹⁹⁰⁸¹⁹⁰⁹ maris¹⁹¹⁰ aut herbarum natura.

194 ¹⁹¹¹ 74 Lanam in colu¹⁹¹² et fuso Tanaquilis, quae eadem Gaia Caecilia vocata est, in templo Sancus¹⁹¹³ durasse prodente se auctor est M. Varro factamque ab ea togam regiam undulatam ¹⁹¹⁴ in aede Fortunae, qua¹⁹¹⁵ Ser. Tullius fuerat usus. inde factum ut nubentes virgines comitaretur colus compta 5 et fusus cum stamine. ea prima texuit rectam tunicam, quales¹⁹¹⁶ cum toga pura tironi¹⁹¹⁷ induuntur novaeque nuptae¹⁹¹⁸. undulata¹⁹¹⁹ vestis prima¹⁹²⁰ e lautissimis¹⁹²¹ fuit; 195 ¹⁹²² inde sororiculata¹⁹²³ defluxit. togas ra sas¹⁹²⁴ Phryxianasque¹⁹²⁵ Divi Augusti novissimis temporibus coepisse¹⁹²⁶ scribit Fenestella. crebrae papaveratae antiquiorem¹⁹²⁷ habent originem iam sub Lucilio poeta in Torquato notatae. praetextae apud Etruscos¹⁹²⁸ originem invenere ¹⁹²⁹. trabeis usos accipio reges; pictae¹⁹³⁰ vestes¹⁹³¹ iam apud Homerum su nt¹⁹³² iis, e t inde triumphales natae. 196 ¹⁹³³ acu facere id Phryges invenerunt, ideoque¹⁹³⁴ Phrygioniae¹⁹³⁵ appellatae sunt. aurum intexere in eadem Asia¹⁹³⁶ invenit Attalus rex, unde nomen Attalicis. colores diversos picturae intexere Babylon maxime celebravit et nomen inposuit. plurimis vero¹⁹³⁷ liceis¹⁹³⁸ texere, quae polymita¹⁹³⁹ appellant, Alexandria instituit, scutulis¹⁹⁴⁰ dividere Gallia. Metellus Scipio tricliniaria¹⁹⁴¹ Babylonica sesterti um¹⁹⁴² octingentis milibus venisse iam tune ponit¹⁹⁴³ in Catonis¹⁹⁴⁴ criminibus, quae Neroni principi quadragiens¹⁹⁴⁵ sestertio nuper stetere¹⁹⁴⁶. 197 ¹⁹⁴⁷ Servi Tulli praetexta e¹⁹⁴⁸, quibus signum Fortunae ab eo dicatae coopertum erat, duravere ad Seiani exitum, mirumque fuit neque diffluxisse¹⁹⁴⁹ eas neque teredinum iniurias sensisse annis quingentis sexaginta. vidimus iam et viventium vellera purpura, cocco, conchylio sesquipedalibus libris¹⁹⁵⁰ infecta, velut illa¹⁹⁵¹ sic nasci cogente luxuria.

198 ¹⁹⁵² 75 In ipsa ove satis generositas¹⁹⁵³ ostenditur brevitate crurum, ventris vestitu¹⁹⁵⁴. is quibus nudus¹⁹⁵⁵ esset, apicas vocabant damnabantque. Syriae cubitales ovium caudae plurimumque in ea parte lanicii. castrari agnos nisi quinquemenstres praematurum existimatur.

199 ¹⁹⁵⁶¹⁹⁵⁷Est¹⁹⁵⁸ in Hispania, sed maxime Corsica, non¹⁹⁵⁹ absimile pecori genus musmonum¹⁹⁶⁰, caprino villo quam pecoris velleri propius¹⁹⁶¹, quorum e genere et ovibus natos prisci¹⁹⁶² umbros¹⁹⁶³ vocaverunt¹⁹⁶⁴. infirmissimum pecori caput, quam ob rem aversum a sole pasci cogendum, quoniam¹⁹⁶⁵ stultissima animalium lanata: qua¹⁹⁶⁶ timuere ingredi, unum cornu raptum sequuntur. vita longissima anni X, in Aethiopia XIII. capris eodem loco XI, in reliquo orbe plurimum octoni¹⁹⁶⁷. utrumque genus intra quartum coitum impletur.

200 ¹⁹⁶⁸ 76 Caprae pariunt et quaternos, sed raro admodum ; ferunt V mensibus, ut oves. capri¹⁹⁶⁹ pinguitudine¹⁹⁷⁰ sterilescunt . ante¹⁹⁷¹ trimos minus utiliter generant¹⁹⁷² et in senecta nec ultra quadriennium. incipiunt septimo mense et¹⁹⁷³ adhuc lactentes¹⁹⁷⁴ . mutilum in utroque sexu utilius. primus in die coitus non implet¹⁹⁷⁵, sequens efficacior ac deinde. concipiunt Novembri mense, ut Martio pariant turgescentibus¹⁹⁷⁶ virgultis, aliquando anniculae, semper bimae, nisi¹⁹⁷⁷ in trimatu inutiles¹⁹⁷⁸. pariunt octonis annis. 201 ¹⁹⁷⁹¹⁹⁸⁰ abort us¹⁹⁸¹ frigor i¹⁹⁸² obnoxius. oculos suffusos capra iunci punct u¹⁹⁸³ sanguine exonerat, caper rubi. sollertiam eius animalis Mucianus visam sibi prodidit in ponte praetenui duabus obviis¹⁹⁸⁴ e diverso: cum circumactum angustiae non caperent nec reciprocationem¹⁹⁸⁵ longitude in exilitate caeca m¹⁹⁸⁶ , torrente rapido minaciter subterfluente, alteram decubuisse atque ita alteram proculcatae supergressam. 202 ¹⁹⁸⁷ mares quam¹⁹⁸⁸ maxime simos¹⁹⁸⁹, longis auribus infractisque, armis quam villosissimis¹⁹⁹⁰ probant; feminarum generositatis insigne laciniae¹⁹⁹¹ corporibus e¹⁹⁹² cervice binae dependentes. non omnibus cornua, sed quibus sunt, in his et indicia annorum per¹⁹⁹³ incrementa¹⁹⁹⁴ nodorum. mutilis lactis maior ubertas . auribus eas spirare, non naribus, nec umquam febri carere Archelaus auctor est¹⁹⁹⁵ . ideo¹⁹⁹⁶ fortassis anima iis quam ovibus ardentior calidioresque concubitus. 203 ¹⁹⁹⁷ tradunt et noctu non minus cernere quam¹⁹⁹⁸ interdiu: ideo¹⁹⁹⁹ , si²⁰⁰⁰ caprinum iecur²⁰⁰¹ vescantur²⁰⁰² , restitui vespertinam aciem iis²⁰⁰³ quos nyctalopas vocant. in Cilicia circaque Syrtes²⁰⁰⁴ villo²⁰⁰⁵ tonsili vestiuntur. capras in occasum declini²⁰⁰⁶ sole in pascuis negant contueri inter sese, sed aversas²⁰⁰⁷ iacere, reliquis autem horis adversas et inter²⁰⁰⁸ cognation es²⁰⁰⁹. 204 ²⁰¹⁰ dependet omnium mento villus, quem aruncum vocant. hoc si quis adprehensam ex grege unam trahat, ceterae stupentes²⁰¹¹ spectant²⁰¹²; id eveni t²⁰¹³ et cum quandam²⁰¹⁴ herbam aliqua ex iis²⁰¹⁵ momorderit. morsus earum arbori²⁰¹⁶ est exitialis. olivam lambendo quoque sterilem faciunt eaque ex causa Minervae non immolantur.

205 ²⁰¹⁷ 77 Suilli pecoris admissura a favonio ad aequinoctium vernum, aetas octavo mense, quibus dam²⁰¹⁸ in locis etiam quarto, usque ad octavum annum. partus bis²⁰¹⁹ anno, tempus utero quattuor²⁰²⁰ mensum²⁰²¹ , numerus fecunditati²⁰²² ad vicenos , sed educare nequeunt²⁰²³ tam multos. diebus X circa brumam statim dentatos nasci Nigidius tradit. implentur uno coitu, qui et geminatur propter facilitatem aboriendi. remedium, ne prima subatione²⁰²⁴ neque ante flaccidas aures coitus fiat. 206 ²⁰²⁵ mares non ultra trimatum generant. feminae senectute fessae cubantes coeunt. comesse²⁰²⁶ fetus in²⁰²⁷ his non est prodigium. suis fetus sacrificio die quinto purus est, pecoris die VII²⁰²⁸ , bovis²⁰²⁹ XXX. Coruncanius ruminales²⁰³⁰ hostias, donec bidentes²⁰³¹ fierent, puras negavit. suem²⁰³² oculo amisso²⁰³³ putant cito extingui; alioqui²⁰³⁴ vita ad XV annos, quibusdam et vicenos. verum efferantur, et alias obnoxium genus morbis²⁰³⁵, anginae maxime et strumae²⁰³⁶ . 207 ²⁰³⁷²⁰³⁸ index²⁰³⁹ suis²⁰⁴⁰ invalidae cruor in radice²⁰⁴¹ saetae dorso evolsae, caput obliquum in²⁰⁴² incessu. paenuriam lactis praepingues sentiunt et primo fetu minus sunt numerosae. in luto volutatio generi grata²⁰⁴³. intorta cauda²⁰⁴⁴ ; id etiam notatum, facilius litare²⁰⁴⁵ in dexterum quam in laevum detorta. pinguescunt LX diebus, sed magis tridui²⁰⁴⁶ inedia saginatione orsa. animalium hoc maxime brutum animamque ei pro sale datam non inlepide existimabatur . 208 ²⁰⁴⁷ compertum²⁰⁴⁸ agnitam²⁰⁴⁹ vocem suarii²⁰⁵⁰ furto abactis, mersoque navigio²⁰⁵¹ inclinatione lateris unius²⁰⁵² remeasse. quin et duces²⁰⁵³ in urbe forum nundinarium domosque petere discunt , et feri sapiunt²⁰⁵⁴ vestigia palude confundere, urina²⁰⁵⁵ fugam²⁰⁵⁶ levare. 209 ²⁰⁵⁷ castrantur feminae quoque²⁰⁵⁸ , sicuti et²⁰⁵⁹ cameli, post bidui inediam suspensae pernis prioribus²⁰⁶⁰ vulva recisa; celerius²⁰⁶¹ ita pinguescunt. adhibetur et ars iecori feminarum sicut anserum, inventum M.²⁰⁶² Apici, fico arida²⁰⁶³ saginatis ac²⁰⁶⁴ satie²⁰⁶⁵ necatis repente mulsi potu dato. neque alio ex animali numerosior materia gan eae²⁰⁶⁶: quinquaginta prope sapores, cum ceteris singuli. hinc censoriarum legum paginae interdictaque cenis abdomina, glandia, testiculi, vulvae²⁰⁶⁷, sincipita verrina, ut tamen Publi li²⁰⁶⁸ mimorum poetae cena²⁰⁶⁹, postquam servitutem exuerat, nulla²⁰⁷⁰ memoretur²⁰⁷¹ sine abdomine, etiam vocabulo suminis ab eo inposito.

210 ²⁰⁷² 78 Placuere autem et feri²⁰⁷³ sues. iam Catonis censoris orationes aprunum²⁰⁷⁴ exprobrant callum. in tres tamen partes diviso media ponebatur²⁰⁷⁵ , lumbus²⁰⁷⁶ aprunus appellata. solidum aprum Romanorum primus in epulis adposuit P. Servilius²⁰⁷⁷ , pater eius Rulli, qui Ciceronis²⁰⁷⁸ consulatu legem agrariam promulgavit: tam propinqua origo nunc cotidianae rei est. et hoc annales notarunt, horum scilicet ad emendationem morum, quibus no n t ota²⁰⁷⁹ quidem cena, sed in principio bini ternique pariter manduntur²⁰⁸⁰ apri.

211 ²⁰⁸¹ Vivaria eorum ceterarumque²⁰⁸² silvestrium primus togati generis invenit Fulvius Lippinus²⁰⁸³ ; in²⁰⁸⁴ Tarquiniensi feras pascere instituit, nec diu imitatores defuere L. Lucullus et Q. Hortensius.

212 ²⁰⁸⁵ Sues ferae semel anno gignunt. maribus in coitu plurima asperitas. tune inter se dimicant indurantes attritu arborum costas lutoque se²⁰⁸⁶ tergorantes²⁰⁸⁷ . feminae in partu asperiores, et fere similiter in²⁰⁸⁸ omni genere bestiarum. apris maribus non nisi anniculis generatio. in India cubi- ²⁰⁸⁹ tales dentium flexus; gemini²⁰⁹⁰ ita ex rostro, totidem a²⁰⁹¹ fronte, ceu vituli cornua, exeunt. pilus aereo similis agrestibus, ²⁰⁹²ceteris niger. at in Arabia suillum genus non vivit.

213 79 In nullo²⁰⁹³ genere aeque facilis mixtura cum fero, qualiter natos antiqui hybridas²⁰⁹⁴ vocabant ceu semiferos, ad homines quoque, ut²⁰⁹⁵ C. Antonium Ciceronis in consulate collegam, appellatione tralata. non in suibus autem tantum, sed in omnibus quoque animalibus²⁰⁹⁶, cuiuscumque generis ullum est placidum, eiusdem invenitur et ferum, utpote cum hominum²⁰⁹⁷ etiam silvestrium tot genera praedicta sint. 214 ²⁰⁹⁸ caprae tamen in plurimas similitudines transfigurantur. sunt caprae ²⁰⁹⁹ , sunt rupicaprae, sunt ibices pernicitatis mirandae, quamquam onerato capite vastis cornibus gladiorum ceu²¹⁰⁰ vaginis. in haec se librat²¹⁰¹ , ut tormento aliquo rotatus, in petras potissimum, e monte²¹⁰² aliquo in alium transilire²¹⁰³ quaerens ²¹⁰⁴, atque recussu²¹⁰⁵ pernicius quo libuit²¹⁰⁶ exultat²¹⁰⁷ . sunt et oryges, soli quibusdam dicti contrario pilo vestiri et ad caput verso. sunt et dammae²¹⁰⁸ et pygargi et strepsicerotes multaque alia haut dissimilia. sed illa Alpes, haec transmarini situs mittunt.

215 ²¹⁰⁹ 80 Simiarum quoque genera plura.²¹¹⁰ hominis figurae proxima caudis inter se distinguntur. mira sollertia visco²¹¹¹ inungui²¹¹² laqueisque²¹¹³ calciari²¹¹⁴ imitatione venantium tradunt, Mucianus et latrunculis lusisse, fictas²¹¹⁵ cera nuces visu²¹¹⁶ distinguere ²¹¹⁷; luna m²¹¹⁸ cava m triste²¹¹⁹ esse quibus in eo genere cauda sit, novam²¹²⁰ exultatione²¹²¹ adorari²¹²². nam defectum siderum et ceterae pavent quadripedes. 216 ²¹²³ simiarum generi praecipua erga fetum²¹²⁴ adfectio. gestant catulos quae²¹²⁵ mansuefactae intra domos peperere, omnibus demonstrant tractarique gaudent²¹²⁶ , gratulationem intellegentibus²¹²⁷ simil es²¹²⁸ , itaque 5 magna ex parte conplectendo ne cant²¹²⁹ . efferatior²¹³⁰ cynocephalis ²¹³¹ natura sicut²¹³² satyris²¹³³ . callitric hes²¹³⁴ toto paene aspectu differunt; barba est in facie, cauda late fusa primori parte. hoc animal negatur vivere in alio²¹³⁵ quam²¹³⁶ Aethiopiae quo gignitur caelo.

217 ²¹³⁷ 81 Et leporum plura sunt genera. in Alpibus candidi²¹³⁸, quibus hibernis mensibus pro cibatu nivem credunt esse; certe liquescente ea rutilescunt annis omnibus, et est alioqui²¹³⁹ animal intolerandi rigoris alumnum. leporum generis²¹⁴⁰ sunt et quos Hispania cuniculos appellat, fecunditatis innumerae famemque Baliarum²¹⁴¹ insulis populatis messibus²¹⁴² adferen tis²¹⁴³ .— (Fetus ventri²¹⁴⁴ exectos²¹⁴⁵ vel uberibus ablatos, non repurgatis²¹⁴⁶ interaneis, gratissimo in cibatu habent; laurices²¹⁴⁷ 218 ²¹⁴⁸ vocant) — certum est Baliaricos adversus proventum eorum auxilium militare a Divo Augusto petisse. magna propter venatum eum²¹⁴⁹ viverris²¹⁵⁰ gratia est; iniciunt eas in specus, qui sunt multifores in terra — unde et nomen animali —, atque ita eiectos superne capiunt. Archelaus auctor est, quot sint corporis cavernae ad excrementa lepori, totidem annos esse aetatis; varius certe numerus reperitur. idem utramque vim singulis inesse ac sine mare aeque gignere. 219 ²¹⁵¹ benigna circa hoc natura innocua et esculenta animalia fecunda generavit²¹⁵². lepus, omnium praedae nascens, solus praeter dasypodem superfetat²¹⁵³, aliud educans, aliud²¹⁵⁴ in utero pilis vestitum²¹⁵⁵ , aliud inplume, aliud inchoatum gerens pariter. nec non et vestes leporino pilo facere temptatum est, tactu non perinde molli ut in cute, propter brevitatem pili dilabidas ²¹⁵⁶. 220

82 hi mansuescunt raro, cum feri dici iure²¹⁵⁷ non possint; complura namque sunt nec placida nec fera, sed mediae inter utrumque naturae, ut in volucribus hirundines , apes²¹⁵⁸, in mari delphini.

221 ²¹⁵⁹ Quo in genere multi et hos incolas dom uum²¹⁶⁰ posuere mures, haut spernendum in ostentis etiam publicis animal. adrosis Lanuvi²¹⁶¹ clipeis²¹⁶² argenteis Marsicum portendere bellum, Carboni imperatori apud Clusium fasceis²¹⁶³ , quibus in calciatu²¹⁶⁴ utebatur, exitium. plura eorum genera in Cyrenaica regione, alii lata fronte, alii acuta, alii irenaceorum genere pungentibus pilis. 222 ²¹⁶⁵²¹⁶⁶ Theophrastus auctor est, in Gyara²¹⁶⁷ insula, cum incolas fugaverint²¹⁶⁸ , ferrum quoque rosisse eos²¹⁶⁹, id quod natura quadam²¹⁷⁰ et ad C halybas²¹⁷¹ facere in ferrariis ²¹⁷²officinis. aurariis quidem in metallis ob hoc alvos eorum excidi²¹⁷³ semperque furtum id deprehendi; tant am²¹⁷⁴ esse dulcedinem furandi²¹⁷⁵ . venisse murem CC denariis²¹⁷⁶ Casilinum obsidente Hannibale eumque qui vendiderat fame interisse, emptorem vixisse annales tradunt²¹⁷⁷ . 223 ²¹⁷⁸ cum candidi provenere²¹⁷⁹, laetum faciunt ostentum. nam s auricum²¹⁸⁰ occentu²¹⁸¹ dirimi auspicia annales refertos habemus. saurices²¹⁸² et ipsos²¹⁸³ hieme condi auctor est Nigidius, sicut glires²¹⁸⁴, quos censoriae leges²¹⁸⁵ princepsque M.²¹⁸⁶ Scaurus in consulatu non alio modo cenis ademere²¹⁸⁷ quam²¹⁸⁸ conch ylia²¹⁸⁹ aut ex alio orbe convectas aves. 224 ²¹⁹⁰ semiferum et ipsum animal, cui vivaria in doliis idem qui apris instituit. qua in re notatum, non congregare²¹⁹¹ se²¹⁹² nisi populares eiusdem silvae et, si misceantur alienigenae amne vel monte discreti, interire dimicando. genitores suos fessos senecta alunt insigni pietate²¹⁹³. senium finitur hiberna quiete — conditi enim et hi cubant —, rursus aestate iuvenescunt. similis²¹⁹⁴ et nitelis²¹⁹⁵ quies²¹⁹⁶ e st hi eme²¹⁹⁷.

225 ²¹⁹⁸ 83 Mirum rerum²¹⁹⁹ naturam non solum alia aliis dedisse terris animalia, sed in eodem quoque situ quaedam aliquis locis negasse. in Mesia²²⁰⁰ silva Italiae non nisi in parte reperiuntur hi glires. in Lycia dorcades non transeunt montes Sexis²²⁰¹ vicinos²²⁰², onagri limitem²²⁰³ qui Cappadociam a Cilicia dividit. in Hellesponto in alienos fines non commeant cervi, et circa Arginusam Ela phum²²⁰⁴ montem non excedunt , auribus etiam in monte fissis²²⁰⁵ . 226 ²²⁰⁶ in Poroselene²²⁰⁷ insula²²⁰⁸ viam mustelae non transeunt. i tem²²⁰⁹ Boeotiae²²¹⁰ Lebadeae²²¹¹ inlatae solum ipsum fugiunt, quae²²¹² iuxta in Orc homeno tota arva subruunt, talpae. quarum e pellibus cubicularia vidimus stragula: adeo ne religio quidem a portentis submovet ²²¹³delicias. in Ithaca lepores inlati moriuntur extremis quidem in litoribus, in Ebuso²²¹⁴ cuniculi, scatent ibus²²¹⁵ iuxta Hispania Baliaribusque. 227 ²²¹⁶²²¹⁷ Cyrenis mutae fuere ranae; inlatis e continente vocalibus²²¹⁸ durat²²¹⁹ genus earum. mutae sunt etiamnum ²²²⁰ in Seripho²²²¹ insula; eaedem alio tralatae canunt, quod accidere et in lacu Thessaliae Sicandro²²²² tradunt. in Italia muribus araneis venenatus est morsus; eosdem ulterior Appennino regio non habet. iidem ubicumque sunt, orbitam si transiere, moriuntur. in Olympo Macedoniae monte non 228 ²²²³ sunt lupi nec in Creta insula; ibi quidem nec vulpes ursive atque omnino nullum maleficum²²²⁴ animal praeter phalangium²²²⁵. in²²²⁶ araneis²²²⁷ id genus dicemus suo²²²⁸ loco. mirabilius in eadem²²²⁹ insula cervos praeterquam²²³⁰ in Cydoneatarum²²³¹ regione non²²³² esse, item apros et attagenas²²³³ , irenaceos²²³⁴, in Africa autem nec apros nec cervos nec capreas nec ursos.

229 ²²³⁵ 84 Iam quaedam animalia indigenis innoxia advenas interemunt²²³⁶ , sicut²²³⁷ serpentes parvi²²³⁸ in Myrinthe²²³⁹ , quos terra nasci proditur. item in Syria angues circa Eu phrat is²²⁴⁰ maxime ripas dormientes Syros non attingunt aut, etiamsi calcati²²⁴¹ momordere, non sentiuntur malefici²²⁴² , aliis²²⁴³ cuiuscumque gentis infesti, avide et cum cruciatu exanimantes, quam²²⁴⁴ ob rem et Syri non necant eos. contra in Latmo²²⁴⁵ Cariae monte Aristoteles tradit a scorpionibus hospites non laedi, indi- ²²⁴⁶genas interemi. sed reliquorum quoque animalium [et²²⁴⁷ praeterea ²²⁴⁸ terrestrium²²⁴⁹] dicemus genera.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. Sol. 25, 2.— (12) Phil. VA II 14 p. 30. Strabo XV 705.— (13) Ael. IV 24 extr. XI 41 med.— (15. 16) Juba fr. 32 Mü. ap. Plut. SA 17. Ael. VII 44. IV 10.

2. officiorumque quae va.D

3. dedicere Fa 1

4. et om. o

5. Anulo va.G. Audo U e Ptol. IV 2,2

6. purificantis Fa SJ

7. aquas F 1.-uis a

8. (6.7) Sol. 25,8.— (9) Ael. V 49.— (10.11) Ar. IX 46, 630 b19. Megasth. fr. 38 Mü XIII 22. Martial. spect. 17.— (11. 12) Sol. 25, 3. cfr. Pl VI 66.

9. iacientes R(?) G.-centes rv

10. telluri R

11. alligata EaTz va.G

12. nothos o v.-tos ll

13. Plut. Pomp. 14 - Procil. fr. 2 Pet. Gran. Licin. XXXVI init.— (16) cfr. Ael. II 11.

14. afri-cano F 2 G( D). -co rv( S)

15. triumphos F 1 a

16. ingredi portam ( B) C

17. germani F 1 Rd

18. maeatus R. motus F 2 E 2 s va.S( J). cfr. X 111

19. idere F. ydere a

20. cfr. Sen. ep. 85, 41. Suet. Galba 6; Nero 11.

21. uentis F 2 d 2 R(?) v. uten- r

22. sedere F 1 a

23. pyrrhiche L.-ice T P. pyrrice R G 2. pirr- Fd. pernice Ea.-icitate z v

23. lasciuienti²³ ll.S. -te v( J)

25. lecticas z va.G

26. quaternos F 2

27. singulas az va.G

28. imitates F 1 a

29. plenisque F 2 v. pleris- rz. ( an repletisque?)

30. hominem d.-num z va.H

31. accubitu va.H

32. (2–4) Plut. SA 12, 968.— Mucian. fr. 3 Brunn. (cfr. Ael. II 11).

33. in F 2 v( D). om.rS.at cfr. XXIX 11 ext.

34. eundem R 2-

35. mirum maxime ll.v

36. furibus subiere F 1 Ra

37. sed maxime ego. sed ll.v. et D. cfr. § 106 et vol. I p. 543 ad II 247

37. ³⁷

39. regredi magis va.D

40. mutianis F.-nus va.H( SJ)

41. IIII F 1 Rda

42. iis liti berorū F 1. his celtibe- a

43. doct' F 2

44. dedicisse F 2 R 2. decidi- F 1 da. dedidi- R 1

45. praescribere va.Bas. ( H Brot.)

46. de va.G.om. z

47. territo F 1. trito F 2

48. Sol. 25, 4.— Ael. VI 56 init.— Juba fr. 35 Mü. Varro LL VII 39 M. (Paus. V 12, 1. Ael. IV 31. Phil. VA II 13 p. 29).— Herod. III 97.— (16) Ael. XIV 5.

49. in se om. dT. ipse F 1 a

50. expectandam F 1 da

51. ceterum dT v.a.G. an cetera?

52. quo a. quod va.G

53. osse F 2 E 2

54. quamquam R v. quamq. a. quaquā DFE 1. aliquaquā E 2.-aque z

55. osse a

56. lāminas F 2. lamnas F 1 Rd S

57. luxori/// F 1

58. Sol. 25, 3. 4.— (p. 80, 1) Plut. SA 10. Ael. VI 56. VII 36.

59. uiuentia o

60. alios ( pro hos) F 1

61. lelius a. belli F 2 z va.G

62. sunt va.D. ss R

63. minimi ne F 2 v.-mi R 2.-me r

64. franguntur F

65. (7–9) Sol. 25, 6.— (12. 13) Ael. IX 56.

66. sed et F 2 E 2 o v. sed rJ

67. fere Salm. per ll. o v

68. et placidus o

69. quam Hominē Fda

70. intremiscere R(?) o va.D

71. moetus ( om. subsi- stere) R

72. ab om. o

73. olfactus F 1 R

74. iras F 2 R(?) o v. iftas r

75. tunc ll.B( S). et tunc C. nunc v

76. derigi F. dir- r o v

77. uifus F 1 Ra

78. quidem ( pro &iā) F 2

79. sic o v. sit ll

80. elephantis Ea D.-tem dT

81. uestigio dT U 169

82. homine E 2 o va.H

83. transferri a

84. dicit ut F 1. dicit a

85. quorum F 2

86. cognite a

87. conspecto F 2 o v. -tu F 1 R. asp- a

88. geftum est F 1

89. mirantur o va.C

90. timendi DF 1 RdTE ( P) S. -dū F 2 a G( JD). -dos o v

91. haec est potentia o

92. n??? numquam F 2. quae numq- ao va.G

93. uidiss& F 1.-ssent d 2 Tao va.G

94. et del.B

95. cur o va.H

96. (3–6) Sol. 25, 4. 5.— Plut. SA 12 extr. (Ael. VII 15. XIII 8 init. IX 56. Phil. VA II 14 p. 29).— Cato orig. III (Ior- dan p. 20, 9)

97. gurgitis F 2 R 2 o va.S( D)

98. detruxerit F 1 d 1. destr- d 2. de- scriberet va.H

99. sutrum a va.G

100. de te mutulato F 1 a

101. (16) Ar. IX 1, 610 a 16.

102. alioquin va.S

103. fēper tum F 2 E 2 v. repertum r

104. gaudent v.-ens ll

105. pudore//// F 1.-res a

106. Ar. V 2, 540 a 20. Ael. VIII 17.— Ar. V 14, 546 b 7–10.— (18–22) Sol. 25, 5. 6.— (24) Plut. SA 18. Ael. I 38. (VII 43).

107. //ui///usque F 1.ouiftusq. a. ouiftq; R 1. eui- R 2

108. annis F 1 a

109. amnem F 1 a

110. pernitialia a. permit- F. perniciosa oz

111. non C

112. moris F 1

113. suis F 1 a

114. tradidit illis R

115. dilectam G

116. pute F 1 a

117. mire ll.H. -re tum G.-retur v

118. aristopani F 1 a.-nio F 2

119. Iuba fr. 31 Mü.—

120. a conspectu DF 1 dEa v. ad conspectum (-tus F 2) RTF 2 S

121. stipes F 2 v.-pis d 2. stripis F 1. stirpis DEad 1. stipesque R(?) C

122. senectā Fa

123. dist. ego

124. boccus Fa va.B. bacus R

125. fex F 1. et a. VI et dT

126. sae- uirent z

127. instituerat F 2 Rd(?) v. iustitiae re r. om. z

128. adal- ligatos F 1 a. allig- F 2 va.S

129. obiecisset v. -ectis (-tos E 1) sed ll

130. lacescerent Fa

131. nec DFEa. non Rd(?) v

132. (14–16) Sol. 25,15. Varro LL VII 39 M. Lucret. V 1300.— Sen. brev. vit. 13, 3.— (16) Flor. I 18, 28.— (18) Liv. per. XIX. Sen. ib. 13, 8. Zonar. VIII 14 p. 214, 23 Dind. (Flor. II 2, 28. Eutrop. II 24. Oros. IV 9, 15). -

133. CLXII R

134. aut — CXX om. va.Brot.

135. CXX Münzer p. 372 e Sen.

136. CXL ll. Brot.

137. transuecti Rd(?) C

138. qua F 1 Ra

139. imposuerant va.H

140. Verrius fr. 3 Egger.— L. Piso (om. Pet. p. 76. 77).

141. consiliū ( om. qm???) a.-sulum z

142. alii F 1 Ra

143. indoctos F 1 Ra

144. his F 2 d D

145. pactum Ra. ///act- F 1

146. acto R. auctor F 1 a

147. (6) cfr. Val. M. IX 2 ext. 2.— (12) Flor. I 18, 9. Veget. ep. r. mil. III 24.—

148. se ao va.H

149. obiecti R 1.-to R 2. obie//// F 1

150. elephanti a

151. ilium ... Solus ergo oz va.G

152. aggressus o

153. ob- euntem F 1 R 1 a

154. promoscidē a. promusc- z va.G

155. imputari o

156. Fenest. fr. 13 Pet.—

157. DCLV v. CLV (-VI R) ll

158. (18) Sen. brev. vit. 13, 6. Dio XXXIX 38, 2.

159. XVIII Pe Sen.XVII ll.v

160. unus Fa

161. arrepta va.H

162. uoluptate F.-ubili- tate az va.G

163. spectentibus F 1. aspicie- d

164. uoluptati erant va.G

165. magno Fa

166. miraculom F 1

167. ictu F 2 E 2 v. om. r

168. autem om. va.H. an &enim?

169. adactum om. R

170. captis F 1

171. circumdatis ll. z v( S). -ti C

172. claustris (clast- F 2. clath- G) ferreis F 2 E 2 z v( D). om. r

173. harena (her- F 1) F 1 R.-nae F 2

174. amissa fulce F 1.-ssa fuere a

175. honoris su/// F.-risue Rda va.B

176. consurget F 1.-git a

177. diras quaeque F 1 a

178. qua R

179. lugit F 1 a. luit penas (poe- v) F 2 E 2 z va.H ( D)

180. (9) Suet. Caes. 39.—

181. que om.va.H

182. turri F 1 a

183. priores va.S

184. singuli C( J). -lis ll. z v( S)

185. Sol. 25,6.— (17) Ael. VII 15. 36.—

186. ta F 1. ista d 1 az

187. ualidos ll.H. -da B. -das v

188. noceant ideoque ( om. cum) va.S

189. acie Müller em.I p.19. ac ll.v.cfr. p.80,14

190. aut ll.v( S). ac C

191. subeunte DF 1 RE 1 a Müller. -nt et F 2 E 2 D -ntes dT S.-nt v

192. Ar. I 1, 488 29; 488 b 22. IX 46, 630 b 18. Ael. X 10. cfr. Arrian. h. Ind. 13.— Ar. IX 1,610 a 24.

193. (2) Plut. SA 17 e Iuba ib. 25 extr.— Ael. IV 61. VIII 10. 15.—

194. capiti celerri F 1 a

195. uerberet (-re et d) ferum F 2 d H.-re iterum r. -rat ferum v

196. fatigatis F 1 Ra

197. an ille in eum?

198. ui F 2 E 2 v. om.r

199. conantur F 2 R 2 d 2 E 2 v. nega- r

200. antea va.S

201. reges z( P) S. -gis E 2 d 2.-gere r gregis B. -ges G

202. conuallem E 2 va S( D)

203. inclusus F 1 Ra

204. euripis P

205. mollissimos v. -me a.-mo r

206. Agatharch. mar. Erythr. 53 (GGm I p. 145). cfr. Diod. III 26. Strabo XVI 772 init.—

207. trogoditi F 1 Ra troco- o

208. aluntur R 2 o v. agu- r

209. con- scendunt F 2 E 2 o v.-dantur r

210. adprehenditur F 2 v( D). depr- r oz S

211. cauda F 2 o v.-das a.-des r

212. faeminae F 1. femere R 1. -more R 2 S

213. dextera F 2 o

214. caed/// F 1.-de R. cede E 1 a

215. ac ll. o v( S). om. z( P) L

216. intentus F 1 E 1 a

217. conexi o

218. conten- dant E 1 a. tendunt E 2 o va.S( D)

219. uestigiis F 1 Rdaoz( DE?) v. -gia F 2 D

220. Ar. IX 1, 610 a 20.— (21) Nearch. ap. Strab. XV 705 p. m. Ael. X 17. 10.— Ar. VI 18, 571 b 31.

221. (4) Ar. IX 1,610 a 19. Ael. XIII 9 extr. XVII 29.— (6) Sen. de ira II 11, 5. Plut. SA 32 extr. Ael. I 38.— (8) Sol. 25, 8.— Polyb. V 84, 6. Phil. VA II 12 p. 28.—

222. generibus o

223. qui ll. v. quo coni. H

224. et om. az va.G

225. fabula F 1 Ra

226. sternant a

227. a coitu a

228. aut F 1 d 1. ad R

229. dorsis E 1 aoz D. hortis DF 1. hostes (ost- E 2) F 2 E 2 R (?) v

230. minimo v. -me ll

231. sui F

232. uulneratique F 2 R(?) o v.-ra utique F 1 d.-ratos utiq; a

233. territis & rorē p F 1.-tis terrorē p??? a

234. aut F 1. at a

235. inditum Fd

236. Afri va.S

237. maiores a.-or/// F

238. Onesicr. ap. Strab. XV 705 m. Sol. 25, 8.— Plaut. Stich. 167 sq. cfr. Pl. praef. 28. - Ar. V 14, 546 b 11. (IX 46, 630 b 18). Ael. IV:31. Arrian. h. Ind. 14, 7.— (12) Ar. VIII 9, 596 a 11. IX 46, 630 b 22. 24. 29. V 2 extr. - (15) Sol. 25, 9. Ar. V 2, 540 a 21. IX 46, 630 b 29.— Ar. VIII 22, 604 a 11; 26, 605 a 23. 27.— (17) ib. 605 b 3. Ael. II 18 extr.

239. in om. a

240. uncos posui cum H. semel gignere ( om. R 2) pluresque (-esue v) quam F 2 R 2 Sol. va.H( S). post singulos habent ( om. quam) d 2 oz. om. r

241. ducentis (... trecentis) oz va.G

242. annis Rd(?) oz v. om.ll.D

243. sexaginta o

244. alioqui F.-qui in ad 2.-quin r(?) v

245. possint v. -ssunt ll

246. dist ego

247. inherebant F 2.-haeserant z va.G

248. Ar. VIII 26, 605 a 25. Sol. 25, 9.

249. (2) Ael. XVII 29.— (3) Ar. IX 1, 610 a 12.— (4. 5) Ar. It 1, 497 b 26. I 11,492 b 18. P II 16, 16, 658 b 35.— (5. 6) Sol. 25, 9.—

250. et om. o

251. ac va.S

252. fronte F 2 E 2 R(?) o v. frute r

253. ab- sumunt R(?) G. ads- r. ass- v. absumit o

254. inpropriis F 1. -rius F 2 a

255. harundine F 1 a. arud- R

256. aduertu F 1.-tit a

257. amnne F 2 a va.B

258. canalis F 2

259. uixit F 1 va.B

260. Sol. 25, 10.— Ar II 1,499 a 9.—

261. uentres molles z va.G

262. tegumentum F 2 va.S

263. extentis ( sc.can- cellis) recepere ego. -nti recepere E 2 d 2 R?) v. exire coepere F 2. exirent ire cepere (coep- F) r. cfr. Müller stil. p. 12, 6

264. re- p&ente FR

265. iuua F 1 Ra. pro iuba, pro va.G

266. ui illo R

267. (18) cfr. Ael. X 12.— (23) Polyb. XXXIV 16, 1 Hu.

268. mandare F 1. madere a

269. postū F 1.-sitū a

270. pro Pali/// F 1.-liolis Rda. propalam z. palos va.G

271. prolibius F 1 a

272. auctore gulus R.-tor regulus F 1 a

273. (3) Sol. 25, 10 Mela III 62. cfr. Phil. VA III 7.—

274. sirticas F 2. siui- r

275. 26

276. hiis F. his a D

277. ut F 2 E 2 oz R(?) v. in r

278. circumflexu E 2 oz va.H

279. facili F 2 d 2 E 2 o v. faci- unt r

280. nudi F 1 a

281. conmorit ea E 1.-itur ad R 1.-itura F 2 R 2 E 2 va.Bas.-iuntur D

282. dimicantes R 1.-atio ue d 2.-atione ( U 171) D. ( loc. corr)

283. uictusque F 2 d 2 E 2 v.-tosque r

284. (9) Sol. 25, 11. 12. 14. cfr. Ael. VI 21.

285. pro se cuique F 2 E 2 G. praecipuique (-quae R.-puaque aE 3) r. pro se cuique praecipuaque (-pua v) d 2 z v

286. astutissima ego ( et dist.). est ut his una ll.v.utilissima J

287. ascendendi H. arcessendi (-diq. a) DFRd 1 E 1 a J. scandendi d 2 v( S). exscand- E 2. est scand- D

288. tantū E 1 a.-ta R J

289. altitudine R 2 E 1 J

290. draconi om. a.-co va. H

291. tritium ll.Sut tritum soz. om.v

292. speculatus F 2 G. -latur (-lantur R 2) r o v.-letur z

293. excelsę F 1.-se R

294. se F 2 oz v. om.r

295. luctatur o.-ari z

296. nexuus F 1 D. -uos R

297. attri- tum F 2 v. aut crituum (-tum R. criptuū Ea) r. om. o

298. p???clau- dunt F 1 a. clud- R

299. laniant d 2 z. lan... o

300. memoris F

301. tabe//// F.-bem R

302. (1) Sol. 25, 13. 14. cfr. Diod. III 36, 5. 37, 9.— (7) cfr. Pl. XXXIII 116.—

303. quam — 19 conponentem om. o

304. alia F 1 Ra

305. naturam R (?) H cum P.-ra DFsz.-rae Ea v

306. an spectaculo?

307. paria DF 1 RE 1 a Bas.( S). ac pa- F 2 E 2 sz v( H) D

308. componens z.-entis va.H

309. a draconibus o va.S

310. amnes o v. -nis ll.S. -nibus dT H

311. uiuentibus F 1 R 1. ut bibe- a

312. coortosque ego ann. phil. 1897 p. 877. coartatosque F 2 R 2 S. artat- E 2 d 2 oz J.-tisque v. mortusque (-quae R 1.-rsusque E 1 a) r. contortosque D

313. his F

314. tefendi F 1. detendi R.-nti E 1 a

315. manus F 1 Ra. nisi manu Pelli-cerius

316. esse F 2 E 2 o v. om. E 1 a. aes R. ///// F 1

317. tantum ( pro totum) oz

318. siccator o

319. Iuba fr. 47 Mü. (Ael. XI 26. Phil. V A III 7).— Ael. II 21.—

320. genera F 1 E 1 a

321. eos om. DR. Eorū a. eos et G. dracones oz va.Bas.

322. impares R 2 S

323. tri- stator F 1 a

324. uitta F. uita a

325. Asachae B e VI 191

326. nar- ratur va.S

327. gratiam F 1 d 1 R.-tia a

328. ereptis F 1 R

329. uei a. uti F 1

330. Megasth. fr. 14 Mü. Ar- temid. ap. Strab. XVI 775. Ael. XVI 22. Phil. VA III 7. Sol. 52, 33.— Metrod. fr. 6 Mü. Ael. II 21. Mela I 99.

331. megestenes F 1 ao

332. &( pro ut) F 1

333. fhyn- dacum F 1 a. find- do. ///ind- R 1. indicum R 2

334. superuolantes ut o S. ut sup- v. sup- ll.J. cfr. Müller stil. p 18

335. alites F 2 R 2 E 2 o v. aliae r

336. 18. p. 90, 1 haustu raptas F 2 E 2 o v. haustus (aut stul- tus R 1) rapta (abreptas R 2 S) rS. haustu ut abreptas J. ut haustu raptas D

337. obsorbeant R

338. (1) Tubero fr. 8 Pet. ap. Gell. VII 3. Liv. per. XVIII. Val. M I 8 ext. 19. Sen. ep. 82, 24. Sil. It. VI 140 sq. Flor. I 18, 20. Oros. IV 8, 10. Zonar. VIII 13.— (6–8) Sol. 2, 34. 33.—

339. a om. R SJ

340. usque om. d. ///// F 1 eius a

341. templo Sanci Herm. VIII p.86

342. appellant//// F 1

343. boue F 1 a 1 o.-ues a 2. boę R 2 va.S

344. sit v. est ll. o

345. pri- mo F 2 v( D). trimo rS. plurimo coni.H

346. bubili F 1.-bali Ea

347. suctu Schneider. cfr. Sol. suco ll.v

348. (14) Sol. 20, 4. Martial. I 104, 8.— Caes. b. G. VI 28. Sol. 20, 5.— cfr. Herod. IV 192. Strabo XVII 827.—

349. Italiae v. -lia ll. -liam H

350. contigere R(?) v.-ingere r. -igit uidere coni. Dal.

351. feru- rum F 1. ferarū Rda va.G

352. iubantur Ra.-ba//// F 1 Vison- tes a

353. et ui et F 2 E 2 v( D). ui et R(?) Dal. 2 errore. et uictu (ui///// F 1 E 1) r

354. uros ve Sol. uifos ll

355. qui F 1 Ra

356. ceruique ( Salm.) H. -iue B. -iceque adT.-ice quae D.-icae quae F 1 R. -icae F v.-ice E v.-ice quā z

357. (18) Sol. 20, 6. 7. 6. Caes. b. G. VI 27. Pans. IX 21, 3. V 12, 1.

358. asiae et africae F 1 R

359. iuuento R 1.-enco R 2 S. (mulis Sol.). inuenio Müller em.I p.20

360. di- stringuat R.-tinguant F. ( an distingueret?) p. 91, 1 stadi- nauia R. scand- ad va.D

361. hoc orbe F 2 E 2 o v. hoc urbe DF 1. hac urbe r Brot.

362. ma- chlin Ro va.H. mahclin F 1

363. illis & ll.va. G. om. o

364. & ll. o. sed R(?) v

365. fluxu o

366. acclinem Rdao v( H).-iuem Verc.

367. ei om. o

368. praegrandē F 2.-an//// F 1

369. Ar. IX 45, 630 18. 23. 31; 630 b 9. II 1, 500 a 1. Sol. 40, 10. 11. cfr. Ael. VII 3. Antig. Car. 53 (58).—

370. traditur o

371. peonia R. paenia F 1 E 1. penia a

372. feram F 2 R 2 E 2 o v.-runt r

373. bonasus F 2 E 2 o v.-na r

374. inflexis oz. in se inf- va.G

375. fugam o

376. reddentē v. -te ll. -ti d 2 o

377. longitudinē F 1 R

378. contractus F 1.-tu a

379. amburant R. comburat E 2 o va.G

380. Sol. 27, 19. Plut. SA 10, 966 c.—

381. uagina F 2

382. ne refringantur E 2 d 2 oz v( S).-gatur G.-icatu F 2. cinere fricatur F 1 R 1 a. ne refri- DR 2 E 1

383. hebetenturue (ebe- E 2) F 2 d 2 E 2 S.-tur- que oz v. -tur R.-teturue G. euetent urbe (-bē E 1) r

384. in- grediendo R 2 S

385. in E 2 o SD. om .rv

386. (17) Sol. 27, 13. Serv. Aen. III 113, — (18) Ar. VI 31, 579 11.— (19) Ar. VIII 28, 606 b 18.sq.

387. an tum? cfr. § 57

388. pde F 1 a. om. E 1

389. e v( D). ae E 2 ex d 2. om rH. cfr. § 72.VII 67. XXVIII 42. XXXII 14. 153

390. his F 2 E 2 oz D. iis v. om. r S

391. coitur RE 1 a. cui- F 1. co.. us o

392. amnis F 1 E 1 S

393. referis F 1 R

394. id & F 1. id ad E 1 a

395. ani- malium om. o

396. parius E 1 a

397. feminis F 2 o v( J). effem- r. et fem- T S

398. mare se ui doz

399. uoluntate Rd SJ

400. grecie a.-ci E 1. -tie o

401. adferr& F 1 a

402. Sol. 17, 11. cfr. Phil. VA II 14.— (7) cfr.Herod. III 108. Gell. XIII 7. (Isid. XII 2, 9). Ar. VI 31, 579 b 2. Ael. IV 34. Phil. VA I 22 p. 13.—

403. tota uique F 1 a.-taque E 1

404. ea F 2 d 2 in ras. T H. et E 2 o. e a. ar R. ae r. aut v

405. culi a Ra

406. partu Ra

407. uolgū ll.v. cfr. II 53 init.

408. uid& F 1 Ra

409. cfr. Antig. Car. 60 (66).

410. aliquia F 1

411. ei iussa coni.H

412. omnium om. o

413. uenatus F 2 E 2 o v. uentos r

414. aucupia F 2 E 2 o v.-pio R 2 d 2.-pi r

415. piscatus- que F 2 E 2 oR(?) v.-tur quae F 1.-torq; E 1 a

416. uaria oz

417. aluaria coni. J. alba- F 2. aluea- E 2 d 2 o v. uaria E 1. adua- (ac dua- a) r. cfr. XXI 80

418. uiuaria in curia o

419. genitum ll. o G( H). gentium v( L)

420. illā F 1. ille E 1 a

421. ut om. a. cfr. XI 4. XIII 22. ( III 42 extr.)

422. grauiter a

423. Ar. G III 1, 750 a 32. 10, 760 b 23. Ael. IV 34. Ar. VI 31, 579 b9. Sol. 27, 17.— (2) Ar. IV 6, 774 b 14. H VI 31, 579 b 8. Ael. ib.— (5) Ar. ib. 579 b 5. VIII 28, 606 b 15. cfr. Herod. VII 126. Paus. VI 5, 4.—

424. his Fa

425. tradit E 2 o v. om. r

426. leaenam tradit F 2

427. singulis P.-li F 1 Rd 1 T.-los r oz.-los uno v. cfr. Müler em. I p. 21

428. in initio semenstre o

429. uix ingredi F 2 E 2 o v. uixi credi F 1. uix credi (-do R 2) r

430. nisi//// F 1. nisi si a

431. bimenstris F 1 R S.-trem G

432. Mestumque d 2 J, maest- F 2. uest- R. est- d 1 ao. aest- r. Nest- B. et Nesum v. cfr. IV 40. 42

433. hiis F 2. his F 1 ao

434. Ar. IX 44,629 b 33. Ael. ib. Sol. 27, 13.— (10) Ar. VIII 5, 594 b 25. 23. 27. 18. (cfr. Pl. XI 277). Sol. 27, 13. 14.—

435. aut ( pro et) a

436. longos ( coni.Dal.) H. -go ll. oz v. cfr. Ar. et Sol.

437. crure F 2 d 2 E 2 z v. crutare r

438. odore z H Brot.

439. alitum Fa

440. nec uesci F 2

441. auidit///// F 1. om. z va.( P) G 2

442. alui a. al//o F 1

443. coiectis F 1 R

444. faucis F 1 R 1 S.-cibus adT

445. aut ll. z( P) S. ut v

446. in ll. z( P) H. sit non in v

447. satietate d 2 Tz( P) H.-tē ll.v

448. habeant Tz( P) J. -eat ll. abeant v. de dictione cfr. X 154. XXXI 35. praef. §33

449. Ar. IX 44, 629 b 30. 27. Ael. ib. Sol. 27. 15. Polyb. XXXIV 16, 2 Hu.

450. his Fa D

451. defecti F 2 E 2 v. -fecit a.-ficit (-ci R 2) DRE 1. efficit F 1

452. senectā F 1 a

453. superant R S

454. africae F 2 E 2 v ( D). -ca r S

455. ceteri metu F 2 d 2 E 2 v( J).-tu eius R 2 S.-ri////// E 1.-rim eius (euu a 1. ei R 1) r

456. Sol. 27, 15. 16. Ael. III 1. (IV 34).— (14) cfr. Pl. XXVIII 19.—

457. saeuire ( del. ubi) R 2 S

458. prius va.H

459. in om. R S

460. nisi in o Sol. ( Rück p. 257)

461. Iuba P. ilibia F 1 dR. in lybia a. libia F 2. Libya v. cfr. Sol. et §35

462. praecuum F 2. praegum F 1

463. in Welzh. p. 25. om. ll. v

464. audiuit a P.-ui rv

465. esse ego. a se ll.v. (a semita Welzh.)

466. adloquio F 2 E 2 v.-qui rD

467. ause F 2 E v( S). aut se r. ausam C. -sa et D

468. generosissime a. -me F

469. imperia tantis F 1 a.-erantis va.H. cfr. §136

470. indi- gnat F 1 dR.-na a

471. hec a. haec va.H

472. alloquias F 1

473. cū etiam z. ubi &iā F 2 superscr. G( D). obuiam ll.S. -ium H. iam v

474. falsumue a va.H

475. non uita ll.S. uita non G. uita z v

476. Sol. 27, 18. (cfr. Gell. V 14, 12. Ael. V 39. VI 1. XIII 14).— (20) Ar. IX 44, 630 a 5; 629 b 8.

477. inmonta F 1.-oto F 2

478. placido ll. z v( S). -dus C

479. clementi z. an clemens motus ( sc. caudae)? cfr. Gell.

480. blandien- tique similis va.( P) H

481. cuius ll. o D. eius R(?) v

482. ter- ram F 2 a.-rra//// F 1

483. l???uerberatur F 1

484. ui a

485. ater F 2 d 2 E 2 o v. alter r. taeter J coll. Ar.

486. profluit F 2 E 2 ao v. -fuit r

487. (6) Ar. ib. 629 b 12 sq. Sol. 27, 18. 19.—

488. illo ego. in illo ll. o v

489. quo ego. quod ll. o v

490. tuer&ur F 1 R

491. cogiturque aoz va.Bas.

492. amentiae iratus G. -tia oratus F 1 Ra.-tia ira- F 2 oz v( S)

493. ui F 2 o v. ut r

494. penetrauerit d 2 o va.G

495. uelut deputans oz va.G

496. abscondente R(?) G.-tē r. -onsionem o.-ne v.-onsam z

497. turpitudinem E 2 d 2 oz v.-pidinem F 2.-pidi Rd 1.-pi r

498. loco om. oz va.G

499. Ar. ib. 629 b 23 sq. Iuba fr. 36 Mü. ap. Ael. VII 23.— (15) Sol. 27. 20.—

500. mira F 2 R 2 o v.-rū r

501. quantūlibet F 1 E 1 a

502. telū F 2 ( P) L. -lā DF 1 a.-la E 2 cum ras. Ro v( S)

503. sed tamen non R(?) va.D

504. raptatumque va.( P) H

505. feta E 2 o H. faeta F 2. foeta v. fata r

506. traditur deficere F 1. fertur tradere a

507. Sol. ib. Ar. ib. 629 b10.— (20) Sen. de ira II 11, 5. Lucret. IV 708. Ael. III 31. VI 22. IV 34. Plut. SA 32 extr. Ar. ib. 629 b 21.

508. (1–3) cfr. Ael. V 39. XV 17; VH I 9. Phil. VA III 4 p. 45.—

509. ceterum o va.H

510. intuetur Ra.-ua&ur F 1

511. a om. F 1 Ra

512. mo- rientem R

513. tamque o v. -quam z. tam F 2 E 2 G. om. r. et - tam U 173

514. saeuum F 2 E 2 oz v. sed (///ec R) aeuum r

515. an aduersarum? (adnixarum coni. J)

516. gustatos F 1. gust' a

517. Sol. 27, 22.— Sen. brev. vit. 13, 6. Plut. Pomp. 52 extr. Dio XXXIX 38, 2.—

518. Q. Scaeuola va.S

519. curulis Ra.-li/// F

520. primos F 2. ///ri- R

521. DC F 2 G. DC ac z v. ac r

522. (16. 17) Justin. XV 3,7. 8. Val. M. IX 3 ext. 1. Sen. de ira III 17, 2; de clem. I 25, 1. Pint. Demetr. 27 med. Pans. I 9, 5.—

523. operis — 10 pu- dendam F 2 d 2 E 2 v. om. r

524. paene (pene E 2) talis F 2 E 2 v. penetralis (paen- F 1) r

525. fre Fa

526. nomine a ego. -ine ll.v

527. pastore F 2 E 2.-orem D. partos ae DF 1.-tus ac E 1 a. pastoris e R(?) d 2 J. -ris v. parthis d 1

528. getuli (gaet- L) R v.-lis ( S) J

529. ingentis F 1 a

530. obiectu F 2.-ta a. obiae&a F 1

531. uixere debili (dei uili F 1) F 1 a

532. iniectu R(?) v. inlecto r

533. uis om. R 1 a. ui F 1

534. fit Rda v. fit DFEz D

535. alexandro F 1 Ra

536. (18) Plut. Anton. 9 extr.

537. (3. 4) cfr. Ael. V 39.

538. iuga F 1 a

539. pharsalis F 1 Ra.-licis va.S

540. quodam osten- to G

541. fubi fe F 1. ubi fe Rd 1 a

542. temporum G( D). -re ll.J. -re illo z v( S). an tempore eo?

543. illo om. z va.G

544. ima F 1 a

545. cyteride FR. ceteri de a

546. supra a va.S

547. calamitatum a va.S

548. manus Fa

549. mandata sue (suae F) Factū Fa

550. anno e F 1 a

551. clarissim' az

552. cui in E 2 d 2 v( D). cui r J

553. Sunt uero v. Vni uero F 2 E 2 in ras. -erso r

554. for- tuitae ego. -uita F 2 E 2 d 2 v ( D).-unae r S

555. exempla mentor E 2 d 2 v.-amentū r

556. uoluntate F 1 a. cfr. XXXV 140

557. re- fugientium F 1 Ra

558. adolanti FR

559. et extracto va.S

560. testatuf F 1 a

561. ////lpis F 1. elpi a. Helpis o va.G

562. in fuga R SJ

563. tum R(?) E 2 o. om. r

564. est. sed oz v. esset Fda. est DRE(?) G

565. profugiendi loc' F 2

566. ab (ad F) arbore F 1 E 1 a

567. miseratione R 1.-oni R 2

568. inaedia DFE. media a

569. n??? tantum ego. tantum R 2. ntum DF 1 R 1 a. tum F 2 E(?) o v. del. D. iam cum Müller em. Ip. 23

570. poena (pena a) ll.v( H). penam oz. paene B

571. suspectante oz

572. ornantē F 1. orante oz

573. dum ll. o v. diu P. diu ut Müller l.l.

574. fortuitis coni. S. -tiis F 1. -tus DRTa.-tu F 2 E(?) v. forti ut .. o. lac. indic. J. contuitus P

575. an fides?

576. multoque ll. o v( S).-to G( D)

577. quaf in m&ū F 1

578. an cessatur. set? ( loc. corr.)

579. (6) cfr. Ael. VII 48 extr.

580. digressus o va.G

581. qua F 2 Eo D. quam rv. cfr. §150

582. illa a

583. ste- tent F 1. stetit ao va.G

584. uenantis E 1 a

585. adgerando F 2. agge- o Ven.

586. qua — 6 appellauere om. o

587. elpi a. Helpis va.G

588. ad eo F 1 a

589. cechenotos F 2. acch- s. cechenotar F 1. aech- Rda. σωτῆρος νεώς va.G

590. dionisu F 1 da.-sii F 2 R

591. ne miremur F 2 D

592. hominis o ( Rück p. 257)

593. iere F 2 d 2 o v. fere r

594. de om. o

595. repentente F 1. repet- R. cfr. § 30

596. philinis o

597. teram uero F 2 E 2 o v( D). tamen fero r.-en ferā d S

598. circum- uolitari ao

599. posset F 2 v( J). -ssit r o S( D)

600. in foueam procul o

601. dilapsis a. delapsus F 1 R 1

602. mirationi z v a.Bas. -acu- lum o

603. proximā FdR

604. ei F 2 E 2 o va.S

605. secutus F 1 E 1 a. ( anrecte? cfr. § 14)

606. exemit catulos om. o

607. ea cum his J. eamus DR 1. eamusq. E 1 ad. eam FR 2 S. ea usque cum his o. cum his E 2 D. eaque cum iis v

608. prosequente E 2 o v( J).-tes r S

609. usque om. d. ( loc. corr.). an ea usque prosequente ( sc. eximen- tem motu gestuque et circumeundo), rursusque extra solitudines est deductus?

610. cfr. Ael. VI 63.—

611. toanthem FR. dathen oz

612. a dracone om. o

613. nu- triere F 1. om. E 1 a

614. dilectu F 1 a

615. pauensque d 2 o va.H

616. insigniis aclitoque F 1

617. nutricis F 1 a

618. magnitudini v. -dine ll

619. fatorum F 2 d 2 E 2 v. ferarum r

620. ferri v. sed cfr. nota ad XXVIII 10

621. Sol. 17, 5. (14–18) Sol. 17, 8. 9.— (15) Ar. IX 6, 61212. Th. C VI 5, 2. Ael. V 40. Plut. SA 24. Antig. Car. 31 (37). cfr. Pl. XXI 39.—

622. maculorum F 1 R

623. et ( pro ac) o

624. suis F 1

625. cui'que F 2 va.S

626. genere F 1.-ris o va.S

627. leon/// F 1. -ne R.-nem d 1

628. suria F.-ra a

629. odore ( Budaeus) C e Sol. colore (-lere R) ll. o v. cfr. Ar.

630. toruitate F 2 E 2 oR(?) v.-ates E 1.-ui tale F 1.-les a

631. ////rreri F 1. urgeri R 1 a

632. his Fa D

633. orbē seq. ego. -bē set a.-bes (-bis FR 1) et rv. cfr. § 215 et II 42

634. cauentem R 1. curuantem D

635. modo cornua F 2 d 2 E 2 v

636. Sol. 17, 11.

637. que a. qui R 2 va.S. quos R 3

638. soli F 1 a

639. discernunt F 2 E 2 v. -cef nunc r

640. hoc Bas. hof ll. haec v

641. gratiā F 1 R

642. in aedilitate Frobeen p. 74

643. CCCCX F 2 d 2 E 2 v. //////X F 1. au.X. DR 1. aut.X. E 1 a. auxit R 2

644. dedicatio F 1 Ra

645. mansuefactam (-tas F) ll.v( S). -tum Dal.( J) errore

646. Sol. 17, 4–6.— Mela III 43. (Phil. VA II 14).—

647. tigrum o

648. ferum o

649. dist. H

650. maxima cognita F 1 Ra

651. enim ( pro eius) G

652. recentem va.H

653. transfertur o v( J). -runtur ll.S

654. uero ( pro ubi) o

655. mariū ( om. enim) a

656. sub- ulis F 1 R 1 a. sobolis o va.S

657. tollit om. a

658. morso F 1 R

659. Remeat F 2 E 2 oR(?) v. remet E 1. re//// F 1. met a. remittit dT P

660. nauim R(?) oz H

661. Sol. 49, 9.— Ar. II 1, 499 a 14.

662. (1) Ar. 501 a 14; P III 14, 674 a32. cfr. PI. XI 164.— (2) Diod. III 45, 4 (ex Agath.).

663. quorum o va.H

664. bactrium et colo- nium et arabie a

665. ille Fa. illa o. illi va.H

666. ubera F 1 a

667. hi o va.H

668. singula// Fo v.-lae R.-le a

669. et om. H 2

670. sub ll. oz H. in v

671. superiori ad

672. bobes F 1 R

673. in om. F 1

674. sexu a

675. mini- steriis ( Salm.) H e Sol. in his (iis v) terris ll. v

676. fuguntur F 1. fig- a

677. equitatuf F 2 D. -tum ( ortumi ex -tuuf) r. -tu d 2 Tz v( H). -tantur G

678. cfr. Ar. IX 50, 632 a 30. - Sol. 49, 9–11.— Ar. VI 18,571 b25. VIII 8, 595 b 31. 9, 596 a9. VI 26, 578 a 12. Ael. IV 55.— Ar. VIII 22, 604 a 10. IX 50, 632 a 27 sq. Ael. ib.

679. ut ego n. luc. p. 76. om. a. in DF 1 RTE 1. inter F 2 E 2 v. infra D

680. equo ego. equos RE 2 v. -uis T. aequos DF. -uis E 1. om. a

681. suae utque F 1 Ra

682. sibimet F 2. sitim o

683. ui- uendi F

684. prius E 2 d 2 v. primus r

685. utrimque (= in utroque sexu) ego. utcumque ll. B. utru- v. cfr. § 163

686. praeparentu F. -rantur a

687. coi tunc gato F 1

688. Sol. 30, 19.— Artemid..ap. Strab. XVI 775. Agath. m. Erythr. 72 (GGm I p. 159). Diod. II 51, 1. Varro LL V 100. Hor. ep. II 1, 195. Dio XLIII 23.

689. ho- rum a va.H

690. similitudo F 2 E 2 v. -mili r

691. nabun Rdao H. -una rv. nabim B

692. rutulum F 2

693. colore a

694. quare

695. ouis a v. oui r

696. fere Fa

697. inuenit om. o

698. Agath. ib. 75. Strabo XVI 775. Diod. III 35, 6. Ael. XVII 8. Sol. 30, 20.

699. chaū F 2 superscr. E 2 o va.H

700. calli F 1 ao va. B

701. raphium va.H

702. κήπους H e Diod. caepus R. -phus F. cephus DE 1 dT J. -phiis a. -phos E 2 o ( Sol.) v ( D)

703. Sol. 30, 21.— Agath. ib. 71. Diod. III 35, 2. 3. Ael. XVII 44. Strabo XVI 774 extr. (ex Artemid.). Paus. IX 21, 3.

704. cornu a va. H

705. quem do

706. ei F 2 R 2 in ras. d 2 E 2 v ( D). et r. om. S

707. color F 1

708. buxeius R

709. Ael. XIV 6.— (11) Agatharch. fr. 73 Mü. Diod. III 35, 4. Sol. 27, 59.— (13) Megasth. fr. 13 Mü. (ap. Strab. XV 710).— (14) Ctes. fr. 87 Mü. Agatharch. fr. 77. Diod. ib. 10. Strabo XVI 775. cfr. infra § 107.— (16) Megasth. fr. 10. 11 (ap. Strab. XV 703). Sol. 27, 58.— (17) Sol. 52, 38. 34.

710. lincas Fao

711. spingas o. fin- F 1 Ra

712. monstris ego n. luc. p. 26. -tri DFRE H. -tra aoz. -tro v

713. pen- natos ao va. S

714. crocatas F 1. groga- R 1. crocottas H ( cfr.ind.). -cutas v. crotocas o. cfr. § 107

715. conceptas F 2

716. certopithe- cos F 1. -phitecos a. cirtophitecas F 2

717. asinino va.S

718. Indi vel India Cuvier coll. Sol. Indi equos ( del. boues) P

719. unicornes E 2 v. indi uni- F 2. dicornes R. indiuco- r. duico- o

720. leucocrotam F. euc- o. leucocrocotam a. leucrocottam S. -cutam va. H

721. pernicio- sissimam F 2 Eaoz va.C

722. fere E 2 o va. S( J). at cfr. Sol.

723. clunis FR 1 E 1 a. cruribus va.S

724. ceruicis E 1 a

725. colla F 1 a

726. maelium F 2. ael- F 1. melino R 2 S

727. locis ll. Sol.v( S). loco o H( J)

728. et 8 uncos pos. J

729. Sol. 52, 34. 35.

730. eos oz va.G

731. eale F 2 E 2 Sol. v //// F 1. et r

732. equis fluuiatiles FRd

733. maxillas va.S

734. mobiliaque F 2 a

735. pugnas F 2

736. sistit v. sistunt ll. an se sistunt?

737. uariatque F 2 v. -iaque r. uarieque coni. S

738. infesta aut R 2 v. -stata ut (& F 2 d) r

739. obliquā DFa

740. Agatharch. fr. 76. Diod. III 25, 7–9. Ael. XVII 45. Paus. V 12, 1. Sol. 52, 36.

741. habet tauros va.J

742. omnes Ro v. -nis rS

743. uerfof ictu F 1 a

744. tergoris o va.Bas.

745. feritate F 2 o v. -atis r

746. Ctes. fr. 66. (57, 7). Ar. II 1, 501 a 24 sq. Ael. IV 21. Paus. IX 21, 4. Phil. VA III 45 p. 62. Sol. 52, 37. 38. cfr. infra § 107.

747. an apud Indos dein ( vel item)?

748. & hesias F 2 a. &h&sias F 1

749. martichoram Ctesias

750. magnę F 2 E 2 a v. -ni r

751. (1) cfr. Ael. XVI 10.— (2) Megasth. fr. 13 Mü. ap. Ael. XVI 20. Sol. 52, 39.40.

752. In india ao v. Infidia F 1 R. India F 2

753. axin hinnulei (-li v) H. asin hi- J. axin inulei (-li E 2) F 2 E 2. axin hi- D. asini nulei (-llei F 1) r

754. sacrorum ll.v( H). sacram B

755. orsei a va. H. (Orsi VI 78). uncis inclusi verba alieno loco inserta

756. asperrimam — 5 capi om. F 1

757. du/// R 1. duo- rum R 2

758. imminente o

759. Mela III 96. 98. Alex. Mynd. ap. Athen. V 221 b sq. cfr. Ael. VII 5. Sol. 30, 22.

760. frons F 1 Ro

761. caput ut v. caput (ap??? a) ll. oz H

762. 5,52

763. catoplebas a. tatho- o

764. aliqui o. alio- quin a va.S

765. id est o. an ideo?

766. internicie F 2. -necio va.S

767. Sol. 27, 51. 52.— (16) Ael. II 5. 7. Lucan. IX 724 sq. (Serv. Aen. VII 753).

768. basilisci F 2 o v. de basiliscis (-licis F. -lisci R 1) r e titulo marginali

769. serpentibus R 2 dTa

770. hanc o

771. duodenum H Brot.

772. mitrula Sol.

773. et in ( pro ut) o

774. insigne aoz.-ni va.G

775. reliquae E 2 v( D). -que ao. -qua rJ

776. in del. Salm. cfr. Sol. an dimidio?

777. nec ad F 1 a

778. con- tactas ... afflatas (-tus z) oz va.G

779. talis F 2 v. aliis r. om. o mala a. om. o

780. an creditur, ut § 80?

781. occisu F 1. -so va.H

782. subeuntē F 2

783. equitantem o. -ite a

784. adsumptum F 1 a

785. atque E 2 G 2 ( D). om. r oz v( S). cfr. § 52

786. (2. 3) Sol. 27, 53.

787. animę nectum a 2. -cdum E 1 a 1. ///nimae nectū F 1. enim erectum E 2 oz

788. reces F 1. recens E 1 a

789. mustela;rum ao va.D

790. pari ao va.S. cfr. § 86

791. inferciunt Sol. interfic- ll. oz v. iniciunt G e § 218. ( cfr. >XXXV 169)

792. has ll. S. eas G. eos oz v

793. solita enecant F 2. sola tabe necant d 2 va.H

794. illi va.G

795. pugnam conficiunt oz va.G

796. (6–8) Sol. 2, 35.

797. hominis priores quē o

798. uersusque a. -sos- que a 3. rursumque va. S

799. resistis ui F 1. -stit ui F 2

800. sit v. sunt ll

801. ut in F 2 v. ut r

802. Euanthes: Neanthes fr. 34 Mü. cfr. Paus. VIII 2, 6. Varro ap. Aug. CD XVIII 17.

803. spraetus F 2. prae- F 1 R

804. scribit .. tradere ego. tradit. scribere ll.v

805. et F 1 a

806. anthi F 2 H. anti r. -taei v

807. transnatare dT H ( item 20)

808. in om. a

809. reperire E 1. recuperare z S. recip- J

810. id ll. G. addit v

811. adicit ego. fabius ll. v ( ortum e corrupto EAbIUT). fabulo- sius ( Pellicerius) D. falsius coni. H

812. reciperare F 1 R 1 D. recup- R 2

813. Paus. VI 8, 2. Aug. ib.

814. careat F 2 E 2 z( R?) v. cariat E 1. -ia r

815. Itē F 2 D. it DEa J. ///// F 1 R. itaque v

816. Apollas Kalkmann Pausan. p. 105. acopas (//co F) ll. (apoca index). Agriopas G. Copas v. Scopas ( coni. J) D

817. olympiacas a

818. liceo F 2. -cheo F 1 Ra

819. faciebat F 1 Ra

820. X (decem a) annos F 1 a

821. atheletice a. athaelaeti- cae F 1

822. se exercuisse ego ex August. restituisset ll. restitisse z v. certasse G

823. pugillatu FR. -tū a

824. uictoremque G. -que uictoria ll. z v

825. olympica z

826. Sol. 2, 36. Ar. VI 35, 580 a 15. VIII 5, 594 a 26. Ael. IV 4. Antig Car. 50 (55).

827. dereptum F 1 R S. dir- rv( J)

828. terrae F 1. an terra ē? dist. ego

829. ominum B ( Brot.). hom- (-nē a) ll. omnium v( L) D. omnino ( P) G 2

830. Sol. 2, 37.— § 85: (20) Nic. ther. 258. Ael. I 57 init. Sol. 27, 28.

831. qualē e F 2 v. -le r. -les in d

832. spectata tum a. -ccata tum R. -ccato dū F 1

833. 70

834. mandentis F 1 a respexero F 1. -xit va.H

835. surri- pere L errore

836. quae fere R 1. -rae F 1. fere a

837. (2. 5) Schol. Nic. ther. 372. 491. Lucan. IX 720. 823. Ael. IX 23. VI 18. Sol. 27, 29. 30.

838. ser- pentis F S

839. terras ao va. G 2

840. quas va.G 2

841. cerasti R 1. -tes R 2 do

842. imminere o

843. occultato R(?) o v. at cfr. IX 145. X 108

844. caput E 2 o v. capitū r

845. et ( om. G ad caput et ad caudam o va. H. del. U 143

846. squamas F 2 a v( J). -mam E 2 oz S. squam R 2. quamam E 1. quam r

847. pauendas F 2 oz v( H). cau- G. pauendi R 2 d. -da r

848. serpens a

849. ut missile ego. et missili ll. ov. et similes Müller em. I p. 25. cfr. XXVIII 33 et VIII 90. IX 20

850. ictu/// R S

851. Ar. VIII 29, 607 a 22. Nic. ther. 179. Ael. II 5 init. I 54. VI 38.— (9) Sol. 27, 34.

852. animalis F 1 Ra

853. coniuga F 2 va.H

854. cum compari (-re v) oz va.H

855. perfequitur F 2 ao v( D). Ferręqui- tur DF 1. fe/////qu- R. fequ- rS

856. quantumlibet F 1 a. -tulibet R 1. -tilibet R 2. -talibet o

857. perrumpi F 1 R

858. permaneat R

859. an spatia oia (omnia)?

860. Sol. 27, 35.

861. habetes F 1

862. non om. a

863. ad- uersos a. -so rS. om. o. aut ( om. G) ex aduerso v. aduersa ut J. -sa quo D

864. cernere v. -ret ll.J. om. o. cfr. § 203 (iacere .. ad- uersas)

865. ita va. G

866. saepius L. sed saepius (sepius Rao. sepe///ius E 1) ll. oz v. pede saep- H. strepitu saep- ( coni. S) D. de mendo cfi. § 52 (sedaeuum). an celerius? ( cfr. Sol. citius)

867. auditu oz v. om. ll. H. cfr. Sol.

868. interneciuu F 2 v( D). -ne cibū F 1 da. -necinum R(?) G

869. Ar. IX 6, 612 a 15. Strabo XVII 812. Ael. III 22. Antig. Car. 32 (38). Plut. SA 10, 966 d.

870. plurimis o

871. coriis F 2 Eo v. cophis r

872. lorica ut F 1 a 1

873. di- micatione o

874. cauda F 1 a. -da se oz

875. Herod. II 68. Ar. 111 10, 502 b 35. I 11, 492 b 24. III 7, 516 a 24. V 33, 558 a 23. 18. Diod. I 35, 2. 3. Antig. Car. 91 (98). Plut SA 34; de Iside 75. Ael. XVII 6. V 52. IX 58. Ar. II 10, 503 a 8 sq. Amm. Marc. XXII 15, 16. Sol. 32, 22–24.

876. crocodillum ll. o( passim)

877. quadripedis F 1. -rupes R 2 o va.S

878. terribile ll. o v. -lem H ( tacite)

879. stippuntes se F 1

880. q////ansares F 1. qua transare// R 1. quae trans arenas R 2

881. actu aoz

882. eodem o

883. aegessurus F 1 R 1. access- G 2 minori o va. G 2

884. autem ll. o S. hic v

885. est om. o

886. tēporis Rdaz va.B

887. Herod. II 68. Ar. IX 6, 612 a 20. Mir. ausc. 7. Antig. Car. 33 (39). Strabo XVII 812. Plut. SA 31. Ael. III 11. VIII 25. Sol. 32, 25. Amm. Marc. XXII 15, 19.

888. hunc o v. hanc ll

889. datur o

890. qui o

891. hiandum F 2 o v.—ntum r

892. adsultim F 2 v. -tū R 1 dE 1 a. ad saltū (-lutū F 1) r oz

893. re- pugnans ao

894. dulcedinem ov. -ne ll

895. inmississe rodit F 1. -ssis ero- a. -ssum ero- dToz va. C

896. aluū F 2 E 2 oR(?) v. -no r

897. init.: Sol. 32, 29. cfr. Pl. XXVIII 119.

898. scincos F 2 o v. ci- r

899. praecipauū (-uus a 1 o) anticlotum (-tus o) a ,va. G

900. item ad v. idem (item R?) & ll

901. corcodrillo a ( item § 96)

902. maior erat F 2 o v. -ore fat F 1 a. -oref ad R 1. -or est R 2

903. hoste F 2 R 2 o v. -tes F i R 1. -tis ad

904. sordo F 1 R 1. dorsa F 2

905. tan////ā F 1. tamanā R. -nū d

906. penna ao va.G. spina R 2 H. cfr. Sen. et infra 17. XXXII 13

907. praedā ll. o J. -dae F 2 D. -da v

908. alioqui F 2 H. -uin r o v( S)

909. interimunt F 2 E 2 in ras. o v. inter moto r

910. inbelles v. -IIis ll. o S

911. in b&re F 1. in ///// R 1

912. (9) Sol. 32, 26. (cfr. 12,4.) 27. Sen. NQ IV 2, 13–15.. Strabo XVII 824. 814. Ael. X 24.

913. genus a

914. aduersa ē BdT. -sa/// F

915. a Tentyri S. at (ad R) in tyri (-ro Ea) ll. et in tira o. et a ten- tyra z. Tentyritae ab B. Nitria ab v

916. habitant ( del. apellata) F 2

917. praescientia F 2

918. animi F 2 E 2 ( Sen.) v. homini R. -num r oz

919. fugientes SJ errore

920. sequentes ( coni. Dal.) S. inseq- v. serpentes (-tis F 1 R 2) ll. oz. resistentes Sol.

921. (7) Sol. 32, 28. Antig. Car. 16 (19).

922. quin oz v. qui ll. J

923. etiam va.S

924. a (ad R) ll. oz S. om. v

925. ut ( pro ac) F 1. a oz

926. euomere F 2 E 2 o v. -mef r

927. regentia F 1 R 1 a

928. uni ei F 2 E 2 o G. unici r. ei uni v

929. crocodilli F 2 o. -dil/// F 1. -dillo Rda

930. adnant F 2 S. adnatant E 2 o v. ///nant F 1. donant DRE 1. domant ad

931. olfactuque F 2 E 2 o v. fac- r

932. pyllorum F 1 R. pull- a. psill- o

933. Herod. II 68. Ar. II 10, 503 a 11. VIII 15, 599 a 32. V 33, 558 a 23. 20. Sol. 32, 28.

934. habetes F 1

935. transmittere F 2 E 2 o va.J. trahi mire R 2. tramiaeter (-ieter a) et r

936. Herod. II 71. Ar. II 7, 502 a 9. Diod. I 35, 8. 9. Ael V 53. Sol. 32, 30. Amm. Marc. XXII 15, 21 sq.

937. altitudine post nilo pon. a

938. hippopotamius ego ex ind. -miis F 1. -mis R. -mus F 2 v. hyppotamis o. ypot- a. cfr. VI 173. XI 160. XXVIII 121. XXXII 139

939. bifidis C e Sol.

940. bobus F 2

941. nox- ius Fa

942. madeat va.S

943. antea ut ferunt R 2. ante auf- R 1

944. ne aliquae F 2. neq. F 1 a

945. Sol. 32, 31. Amm. Marc. ib. 24. 23. cfr. Pl. XXVIII 121.

946. eurippo ll

947. ypotamius a. hippopotamus rv.

948. ex- stit F 1. existit F 2 oz va.Bas. ( D). at cfr. 9. 13. 18 (monstrauit)

949. recentes o v

950. caesura F 2 dT. -ras r o v

951. speculatus o va. H

952. uidet R(?) o v. at cfr. § 88. 117. IX 100 extr.

953. cruore F 2. cute oz

954. profluuios F. -fluo o

955. Cic. ND II 126. Plut. SA 20,974 c; de Iside 75. Ael. II 35.— (11) Ar. IX 6, 612 a 1. Th. H IX 16, 1. Cic. ND II 126. Plut. SA 20 extr. Antig. Car. 30 (36). Sol. 19, 15. cfr. Pl. XXV 92. - (14) Ar. IX 5, 611 b 20. Ael. VH XIII 35.

956. se perluens o v. semper lu- ll

957. reddit F 2

958. dist. U 180

959. a multis H. a mutis G. mutis J

960. e/// F 1. ex Ra. sed et F 2. om. o

961. homine R 2. -num o

962. cerui E 2 o v. om. r. cfr. XXV 92 et Sol.

963. monstrauere cerui F 2

964. pastu Bodaeus

965. eius herbae o va.S

966. eiecto o v( D). electo (-te a) ll.J. ( ἐκβλητικόϝ Ar.)

967. phalūgio F 1 R

968. aranee a

969. an praecipua herba?

970. cfr. Pl. XXV 89. Ael. III 25. — Ar. IX 6, 612 a 24. 28. 32. (612 b 2). Plut. SA 20; qu. nat. 26. Ael. III 5. VI 12. IV 14. V 46. Antig. Car. 34 (40). 35 (41). cfr. Pl. XX 169. 132.

971. celidonia a. chelidonia FR

972. usui o

973. medentis F 1 a

974. cunilae v. cuniculae (can- a) ll. cfr. XX 169

975. quam bubulam uocant om. a

976. paftu uires F 2 E 2 v. partu uifes (-esse E 1) r. pari uice R 2

977. ruta (rū tam a) ll.v( S). -tae L. serpyllo z. -pillum o. at cfr. XX 132

978. uenatu F 2 o v. -tū r

979. his Fa. an illis.?

980. in F 2 E 2 o( R?) v. om. r

981. carcros o. cancro R 1 E 1 a. -ris z

982. uescen- tes o

983. eiectis z

984. Ar. VIII 17, 600 b 24. Ael. IX 16. Plut. SA 20. cfr. Pl. XX 254.— (11) Ar. IX 6, 612 a 30. Ael. VI 4.

985. ac ( pro et) va.S

986. fuerat va.S

987. maratho F. -tro E 2 o. -thro R(?) v. mirato E 1 a. cfr. vol. IV p. 496 ad XXX 27

988. sese va. S

989. dafricans F 1. adafri R 1. affri- R 2 o va.Brot.

990. iuri pin (pini a) se F 1 a. om. E 1

991. scauit F 1. scapit E 1 a

992. uerna/// E 1

993. ausiam F 1 R 1

994. Ar. ib. 612 a 7. Mir. ausc. 6. Cic. ND II 126. Diosc. IV 77. Ael. IV 49. Sol. 17, 10. cfr. Pl. XXVII 7.

995. per fricatas carnes F 2 E 2 -tas core (cone DF 1) ll. -ta came G. per carnes fricatas oz v. cfr. Welzh. p. 24

996. aconita a. add. uenenum id est (idē F 2 da) ll.B. ueneno o.- -no (uenantur v) iidem z v. del. U 181

997. ad fera (-rā F 2) F

998. haec (hec o) va. H

999. excreamentis o

1000. sibi F 2 E 2 o v. siui F 1. silu R 1. -lua R 2. -lui r

1001. et a

1002. in F 2 E 2 o v. ex a d. et r

1003. a quo E 1

1004. suspensis coni. J

1005. quead F 1. -ant o

1006. contingere o va. G

1007. iaculando se appeten- doque R (?) G. -ndos (iacu a) ea pet- DF 1 E 1 a. -ndo ea pet- F 2 E 2 o v ( D). an iaculando se appetens ( vel -tat ideoque)?

1008. deficiat G. -figi F 2 E 2 o v. -ficiunt r. defatigata B

1009. ex- spirare o va. B

1010. adeo lentę (-te E 2 o) F 2 E 2 o v. adolent F 1. -tes E 1 a. -ter r

1011. Sol. 25, 10. — (4) Plut. SA 20; qu. nat. 26. Sol. 26, 8. cfr. Pl. XXIX 133. — (5) Sol. 19, 16. — cfr; Ael. I 35. Pl. XXII 41. — (9) Sol. 40, 24.

1012. an cum concolori?

1013. frondi C. -de ll. oz v

1014. mala F 2 ao v. -lu DF 1. -lū RdT SJ

1015. cinar F 2

1016. ftabulis E 1 a

1017. re- stit/// E 1

1018. graguli F 2. grarg- F 1. greg- R. gracc- a. gracule o va. G

1019. perdices traici post purgant voluit Dal. coll. XXII 41

1020. turtures v. totes R. totis r. om. o

1021. helxine v. -Isine ll. om. o

1022. sideritę F. -itate a

1023. graues F 1 R

1024. iunco palustri F 2 E 2 o v. lustro r

1025. corus F 1 R. -ruo a

1026. chamaeleone H. -onte C. cameleone ll. o. -onte v

1027. suo o ( Sol.). no a. om. rv

1028. no. et R 1

1029. lauru F

1030. infeftum o v. -ectum ll. Dal.

1031. an multa, ut § 106. X 79?

1032. plurib; a

1033. aliis va.S

1034. alio F 2 S. alii F 1. alis DR. aliis Ead. alia ( del. modo) v

1035. cum ( pro quam) a

1036. reliqua Fa

1037. societate F 1 a

1038. fibris F 2 v. feb- r

1039. an sed &?

1040. (1) Ael. VI 24 extr. Plut. SA 13, 969. a —

1041. Ael. XI 19. VI 41; VH I 11.

1042. praemigrant F 2 E 2 v. praenegant (-ecant R 2) r

1043. artem periculis fecere z va. G

1044. dist. J

1045. inter ea ( sc. auguria) ll. z J. in Thracia v e Plut. et Ael.

1046. uulpis a

1047. solertia dirum DFRd G 2( H). -tia ditu E 1. -ti auditu E 2 v( L) D. sollertis aditu a

1048. eius itum reditumque ll. z G 2( H). pastus iturae redituraeque v( L)

1049. eam v. ea ll

1050. posita a

1051. Aga- tharch. m. Erythr. 59 (GGm p. 151). Diod. III 30. Ael. XVII 41. Instin. XV 2, 1. — (9) cfr. infra § 222. — (10) Isigon. fr. 17 Mü. Sol. 2, 32. cfr. Pl. III 59. — (12) Theophr. ap. Ael. XV 26. XI 28. —

1052. etiam ll. o J. -am in S. -am ex v

1053. & alpis F 1 a

1054. Gyaro va.S. cfr. § 222

1055. insular Ea

1056. incolas B. ami- cleos Fa. amycl- rv

1057. Amynclas D. om. F 1. amyclas F 2 v. mynclas DRE. Minclas a. Amunclas S

1058. gynamulgos F. gin- Rda. cyn- va.C

1059. solifugis R 2 a. solipygis (solpug- B) va.H

1060. Rhoetienses H ex Ael. otrerienses F 2. -ietes v. otreri////es F 1. -iaeres DdR. etruriae (-ie a) res Eaz

1061. redeamus ll.G( H). reme- L. transe- oz v

1062. Ov. M XV 409. Ael. I 25. Ar. VI 32, 579 b 16. 15; G III 6, 757 a 2. Diod. XXXII 12, 2. — (17) Ar. VIII 5, 594 a 31 sq. Sol. 27, 23. cfr. Pl. XI 177.

1063. utraque F 1 a

1064. natura a

1065. armis F 1 R 1

1066. mare F 1. -rē ao va. G

1067. feminam o va.G

1068. mare v. -ri ll. o

1069. collo oz

1070. ut iuba in ego. et iubam (et aiubam E 1) ll. et iuba oz v

1071. c???tinuitatem ego. -ate v e Sol. et unitatem DFEa. et unitate Rdoz J

1072. non quit F 2 d S. numquit D. nūquid F 1. nequit R(?) Eao v. cfr. n. luc. p. 82

1073. Ar. ib. Ael. VII 22. — (7) Ar. VI 32, 579 b 27. — cfr. PI. XI 151. — Mir. ausc. 145. Ael. VI 14 (Ar. fr. 369 Rose). III 7. Sol. 27, 24. 25. —

1074. adsimilare az. -ri dT

1075. addiscere o v. -sci ll. dT S

1076. foras o va.S

1077. inuadit R

1078. sepulcra Ra H. -chra F v( S)

1079. in om. a

1080. Ael. VII 22. cfr. supra § 72. Diod. III 35, 10. Sol. 27, 26.— Iuba fr. 49 M^u:;. cfr. supra § 75. —

1081. aethiopia o. -ppia F 1. in aethiopia (ethyo- a) RTa S. cfr. Sol.

1082. corocotiam Rd. crocottam o S. -cutam va. Brot.

1083. dist. H e Sol.. comma sustul. v( J). an hominum, oculorumque acie sine nictatione perpetua? cfr. XI 151. 157 et Sol.

1084. acies///ei F

1085. ne F 2 S. nec r. qui ne v

1086. mantichoram C. -ran S. -thicorā F 2. -chor/// F 1. -chorina ( om. in) R.—ticorum a. -ram v

1087. Mir. ausc. 10. Sol. 27, 27.

1088. multitudine F 1

1089. maneres F 1. Magna res a

1090. eodē a

1091. Ar. VIII 5, 595 a 1. Ael. VI 34. Iuven. XII 34. cfr. PI. XXXII 26. —

1092. urguente F S( item § 112)

1093. peti gnari F 2 o v. pe/////nari F 1. pectin- r

1094. morsu va. G

1095. crepuerint o

1096. utique o

1097. cfr. Th. fr. 175 Wim. PI. XXXII 50. —

1098. ad- sidue Rd Brot. -duae DFE. assidue aToz. quotidie v ( S). cot- J

1099. partu o. a pastu va.S

1100. uenenatu tum F 1

1101. sibi semper o. sibi T va.G

1102. reseruantes F 2 o v. reuersa- r

1103. Th. fr. 175. Ael. III 19. Mir. ausc. 77. Diosc. II 85. — Ar. VIII 17, 600 b 20. 29, 607 a 26. Ael. III 17 init. Antig. Car. 20 (24). Mir. ausc. 66. 148.

1104. fimilif F 1 a

1105. fi- brius a. fibro va. Brot.

1106. prudens F 2 o v. prod- a. -nsa R. -nda F 1

1107. anguis G e XXX 89. -ues ll. D. -ues eo z v. sicut angues ( om. modo et) o

1108. stelliones o v. stilli- FR. steli- a

1109. eamque va.S. an atque?

1110. praeripientis FR S remedii F 2

1111. innocui ferunt ego ex Ar. ponti (pofiti Ea) ferunt DF 1 Ea. poftiferi R 1 (?). peftiferi R 2 G 1 ( S). -eros ferunt v. mortiferi F 2 G 2 ( D). nihil horum ap. Theophr.

1112. morsus noxios ego. mor- tuos Ead. -tuus DF 1 R. morsus innotuos (-ocuos S. -oxios G) F 2. innocuos va.G

1113. (1) Ar. IX 5, 611 a 16. Ael. VI 11. Plut. SA 16,971 e. Antig. Car. 29 (35). — (3) Ar. VI 29, 578 b 12. 32. Sol. 19, 9. 10. — (6) Ar. IX 5, 611 a 18. Cic. ND II 127. Ael. VII XIII 35. cfr. Pl. XX 37. —

1114. parendo F 1 R

1115. semitas F 2 E 2 o v. emitam F 1. -tari DR 1. imitari r

1116. quamquā et a. quam quae (secretae ... oppor- tunae) oz va.G

1117. sides F 1 R

1118. parturit F 2. -riunt dT

1119. in- terim F 2 E 2 S. itinerim DF 1 R. -rum E 1 a. enim dT. interdum v. ( in o lac.)

1120. relicta o

1121. aliqui ll. z v( H). -quando C

1122. seselis v e Cic. sese ll

1123. duas herbas E 2 o D. duas habent z. -nt her- bas va. H

1124. tamnus ( Salm.) J. cfr. XXI 86. tamen ( del. &) F 2. tamo r o. aros v. rhamnos coni. B

1125. seselis v. siselis RdE 2 o. -licis r

1126. illos z va.G

1127. lacte o

1128. primo nolunt succo z va. G

1129. Ar. ib. 611 a 19 sq. Sol. 19, 11. Ar. VI 29, 578 b 20. 579 a 4. —

1130. praeducta R 1.—dicta Fd

1131. saltus a

1132. resipiscunt oz

1133. repetentes F 2 o v. -nte R. -ntae F 1. querentes a

1134. infirm////t ictu F 1. -mut (-mo R 2) ictu R. -mi/// sic tu E 1. -mum tu a

1135. be ui F 1 E 1 a

1136. rumpatr F 1. -atitur E 1 a

1137. Ar. IX 5, 611 b 26. Plut. SA 3, 961 e. Antig. Car. 29 (35). Geop. XIX 4, 2. Sol. 19, 11. (5) Ael. V 56. Sol. 19, 12. —

1138. fugiunt intus ( om. autem) a

1139. habeant F 1 Rao Ven.

1140. et RE 2 ao v. ex r

1141. acerrimi (-mi sunt F 2 D) auditus F 2 z Ber. -mis (-mi Eao v) auditu r o v ( traiectis terminationibus)

1142. ceterum oz va. G

1143. ei R. //// F 1

1144. miretur FE 1

1145. trameant DFR( E?) S. tranant o Sol.v. tranatant a. transnat- dT

1146. ad Cyprum CFW Müller p. 21

1147. non z

1148. odorē G. -re ll. oz v( H)

1149. notat F 1 a

1150. Ar. IV 11, 538 b 18. Ael. VII 39. — Ar. IX 5, 611 b 8. 611 a 25. Mir. ausc. 5. Ael. VI 5. — (12) Th. fr. 175 Wim. Mir. ausc. 75. Ael. III 17 med. Antig. Car. 20 (24). Ar. IX 5, 611 a 29. Sol. 19, 12. — (15) Ael. IX 20. Sol. 19, 13. (cfr. Ar. IV 8, 534 b.23). Pl. XXVIII 149. 226. —

1151. ipsa o va.S

1152. sta- tuto ao va. Bas.

1153. inuident H Brot.

1154. his Fa

1155. accensa F 2. -nsis oz va. H

1156. utrius o H. -iusque ll. -is v

1157. libet o va.S. liberat F 2

1158. et ( om.v) -fugantur et o v ( S). et DFEad. om. R. (?) H( J). cfr. Sol. et Rück p. 260

1159. daepraehen- ditur F 1

1160. Ar. IX 5, 611 a 35. Sol. 19, 13. 15.

1161. annos a

1162. reuiuiscunt Fa va. H. cfr. IX 132

1163. potestates F 1

1164. nec o

1165. promine F 1. -nent a

1166. Ar. IX 50, 632 a 10. Sol. 19, 14. — Ar. IX 5, 611 b 13. — (4) ib. 10. 14 sq. Ael. VI 5. Mir. ausc. 5. — (9) Phil. VA III 9 p. 47. — Val. M. I 2, 4. Gell. XV 22, 3. Plut. Sert. 11. Appian. b. c. I 110. Frontin. strat. I 11, 13. Polyaen. VIII 22. —

1167. tuberiuus F 1. -rimus aT

1168. cuti ego n. luc. p. 26. -tis ll. v

1169. dein ego. eadem ll. v. ea dein Müller em. I p. 25

1170. teneris F 2 E 2 v. gen- r

1171. arbore F 1 R 1. -rem R 2 a va.G( S)

1172. placuerit z va.G

1173. funt P. fuit ll. S. fit z. fiunt v

1174. & F 2 Bas. ex rv

1175. tra- ditur ll. v( S). -dunt Dal.( J)

1176. Q. a v. qu./// F. quae R

1177. Ael. II 9. IX 20. Sol. 19, 15. 13. 16. cfr. Pl. X 195. XXVIII 149. 150. —

1178. iis R (?) v a. D

1179. est cum va.S( J)

1180. uestigant// F G. -nte Rda. in- uestigant z v. -ga o. cfr. § 66. X 124

1181. renitentes F 2 d 2 E 2 o v. retine- r

1182. ceruice F 1 dR 1. -ui ao

1183. mors///ū R

1184. in olei Fa. hinnuli va. H. om. o

1185. matris in ( om. a) ll.S. in matris o G. in v

1186. Ar. VI 29, 578 b 23. (cfr. Mir. ausc. 110). Sol. 19, 18. 16. 17. cfr. Pl. XXVIII 228.

1187. conferso F 1. -essu ad. -essa R. -ersu E 1

1188. aliquibus denuo ego. aliquibus o v. a quibusdam I ll.S. ( an demum?). de mendo cfr. XIV 121

1189. timori ao v. -ore E. -or r

1190. modo ll. oz H. nos v

1191. et om. G 2

1192. cfr. Ar. II 1, 498 b 32. Diod. II 51, 2. Sol. 19, 19. — (7) cfr. infra § 228 extr. —

1193. Eadem est G 2

1194. barba F 2 Ea v.—rbara r

1195. chamaeleone R. -nae F 1. -ntem va. H. cameleon a

1196. ipsi R

1197. frequentior ē ego. -orē ll. o v

1198. India ova. G 2

1199. figura et F 2 o v. -rae/// E. -rae & r

1200. lacerta o. -tae va.H. cfr. § 97, contra § 122 extr. 141

1201. recta et F 2 E 2 o v. -ctae r

1202. ut piscibus F 2( R?) v. om. F 1 da

1203. eminer& Fa

1204. (8) Ar. II 11, 503 a15 —503 b 27. Sol. 40, 21–23. (30, 26). — (10) cfr. Pl. XXVIII 112. — (16) Pl. XI 152. — (18) Pl. XXVII 117. — (20) Th. fr. 172, 1 Wim. Ael. II 14. Plut. SA 27 med. Antig. Car. 25 (30). Ov. M. XV 411.

1205. absimile suillo v ex Ar. -lis uillo ll

1206. tenuitate FR

1207. et implicans E 2 va.S

1208. oruib; F 1. ordib; R

1209. recessu v. -sso ll

1210. uersione cir- cumspicit G 2

1211. aeris F 2 v. ueris r

1212. rictu terrifico ego. circa caprificos ll.v

1213. fere Ead 2. -rre d 1. -rrei DF. -rret R. fe- rus v

1214. aliqui F 1 Ra

1215. mutat R o v. motat Fa

1216. sub unde F 1 a

1217. quemcumque ( DE?) v. quec- a. quaec- FR. ( in o lac.)

1218. et candidum o

1219. & ad F 2 v( J). ad rS

1220. aliubi ll.J. -ibi C -icubi v

1221. oculis F 1 R

1222. lacertae F 2 R G 2. -te F 1. -ta az v( Brot.)

1223. Th. fr. 172, 1 Wim. Mela III 88. Sol. 30, 24.— Ar. II 17 507 b 16. VI 35, 580 a 28. IX 44, 630 a 9. 15. Ael. I 7. Sol. 30, 27. —

1224. et F 2 o G 2. om. r z v

1225. tarandrus (tran- a) ll. o S. -dus v e Theophr. et Ael. cfr. Sol.

1226. his Fa

1227. lychaon F. Lich- R

1228. iuba F 1. iniuba a

1229. venato F 2. aen- F 1

1230. Th. fr. 172, 2 Wim. Ael. II 16. Mir. ausc. 30. Antig. Car. 25 (31). Sol. 30, 25. —

1231. Taradro F 2. Ear- F 1 R

1232. est ll.v( S). om. o C

1233. magis a

1234. cornu armosa F 1 a

1235. ungula az va.G bifidae

1236. bifidae F 2 R(?) G. -da (uif- F 1) r z v

1237. colore Fa 1

1238. locorumq. quae F. -mque omnium. que a

1239. metuens post latet pos. ( P) L

1240. ideo REo SJ

1241. corpore va.H

1242. est om. Rd(?) va.D

1243. Ar. I 6, 490 b 29. IX 39, 623 a 33. VI 30 extr. VIII 17 init. Ael. 131. XII 26. Sol. 30, 28.

1244. spina Rd(?) v

1245. contectas v. -ecta (-exta a) ll

1246. cute ego. acu DFR. ach E. ac a v( S). del. Brot. ceu J. ex ( Brieger) D. ut U 182. de mendo. cfr. § 135

1247. irenaceorum (yre- a) ll. J. erin- v( S). herin- C. (genere = modo: cfr. § 221 et Müller em. III p. 36)

1248. missile E 1. -libus R 2 S

1249. Ar. VI 30. V 2, 540 a 1. Ael. VI 3. Sol. 26, 4. — (7) Ael. II 19. Ov. M. XV 379. Ar. VIII 17, 600 b 5. Sol. 26, 5. 6. cfr. Pl. X 176. —

1250. ore F 1 a

1251. ambobus o v. ambo ll

1252. dū a. deinde o va.S

1253. fecessus F 2 d 2 T v. rec- E 2 oz. inc- ad 1. cessus r

1254. quinos hi (hii F 2. his o) F 2 o v. quinos R. qui nostrii a. qui noctii F 1

1255. rarius homines quam osz va. Bas. at cfr. X 176

1256. parentem R 1

1257. (14) Ar. VIII 17, 600 b2. 600 a 30.— (16) cfr. Pl. XXVIII 163. — (17) Ael. VI 3. Sol. 26, 6. 5. —

1258. impenetrabiles (inp- o S) F 2 E 2 o v. penetrabilib; (poene- R) DF 1 R. -alibus Ea

1259. bis F 2 E 2 o Sol. V. uir DF 1 R. uix E 1 a

1260. ne v. nec ll. o

1261. resi- dent ( P) H Brot.

1262. suctu F 2 v. suetu E 2 o. sictu DF 1 R. situ E 1 a

1263. rigentis FR SJ

1264. ali/// F 1. -ibi a. -ias R 2

1265. ad om. v a.H

1266. Th. de odor. 63. Mir. ausc. 67. — (22) Ar. VIII 17, 600 b 7. Sol. 26, 6.

1267. (1) cfr. Pl. XI 224.

1268. idem R SJ

1269. increscer& ibi R. -r///ibi F 1

1270. inueniri E 2 v. -ntri (-ntre F 2) r

1271. Ar. VIII 17, 600 b 1. (VI 30 extr.). — (5) ib. 9. IX 6, 612 a 1. Ael. VI 3. Plut. SA 20, 974 b. — Sol. 26, 6. 7.

1272. mare F 1 R

1273. cui aoz ne S.

1274. nec ll.v

1275. quatuor a

1276. arum R S. aron v. carū DF 1. carā Ea. hamarū F 2

1277. alioqui F 2 Bas. -uin rv( S)

1278. friantque ego. circaque ll.v. (Ar. διαμασῶνται)

1279. circulos D 1 F 1 E 1 a dentib. ego. -tiū ll.v( H). sentium G. cum dentiunt B. ( Ar. ὥσπερ ὀδοντοφυοῦσαι. an ceu dentientium?)

1280. praedomant J

1281. ora F 2 RdE 2 v. hora r. operam J. soporem Müller em. I p. 27

1282. lauet a. l//uet F 1

1283. sanguinis R 2 S

1284. grauidinem Fa

1285. Sol. 26, 7. 27, 18. cfr. Pl. XI 132.

1286. ualidissimum F 1 R 1 a

1287. firmissimum F 2 D. cfr. Sol. formi- DF 1. forti- r o v. de dictione cfr. § 199, de mendo IX 76

1288. eo operto R(?) va. D

1289. colafo F. conlapfo a. -pfi z

1290. agant F 1 a

1291. in pedes F 2. ////pedes F 1

1292. derepunt F 2 G. diripiunt E 2 z v. dere tune r

1293. Ar. VIII 5, 594 b 15. 11. Ael. VI 9. Sol. 26, 7. 9. 10.— cfr. infra § 228. Sol. 26, 3.

1294. messallae F 1. -ale a

1295. (3) Ar. VIII 17, 600 b13. — (10) Herod. IV 192. Th. fr. 174, 8 Wim. Ar. VI 37 extr. Ael. XV 26 extr. cfr. Pl. X 186.

1296. mures ll .v( S). -res hi C

1297. dumtaxat albi E 2 B. -at ali- bi F 2 v. -ata ibi r

1298. palatus F 1 Ra

1299. gusto R

1300. media az va.G

1301. specu a

1302. cum del. D

1303. quidam F 2 Ea va.S( D). cfr. CFW Müller p. 7 n. 1

1304. narrent F 2 va.D

1305. alternus F 1 R

1306. subrosae (-se Ra) ll.( P) S. supra se v

1307. conplexos F 2 S. -xo rv

1308. fasce va.S

1309. herbe a. -berue F 1

1310. resident ll. z v( H) D. -ntes J. -dunt G( S)

1311. et in prioribus a

1311. et C. et in ll. v ( S). an etiam vel¹³¹¹ item?

1313. (13) Ael. III 10. — (15) Ar. IX 6, 612 b4. Mir. ausc. 8. Plut. SA 16, 971 f. — (17) Ael. VI 54.

1314. erinacei d S. her- ao v

1315. iacentia F 2 o v. latentia Ra. ////entia F 1

1316. ifi ( pro in) R. //// F 1

1317. ore v. et (ex a) ore ll. o S

1318. ad F 1. a R. ( an et?)

1319. lanu- ginem F 2 E 2 v. ianag- DF 1. imag- E 1 ad ( F 2 ad marg.) ima///ag- R

1320. confluunt G 2

1321. (20–p. 125, 1) Th. fr. 175 Wim. Ael. IV 17.

1322. in se DFEa G 2 ( D). cfr. XXX 65. ex se R(?) ov( L)

1323. spinis o

1324. fe F 2 E 2 o v. re r

1325. exinanita F 2 E 2 v. -it///// F 1. -itates (-atis E 1) r

1326. de- cuis F 1. -u his R

1327. insitum z va.G

1328. odore F

1329. benefitium FR

1330. postea quae F 1 R. -aq; a

1331. pede altero va. S

1332. suspen- dio ac fame necatur va. S

1333. ut remur Ed 2 T H. ////remur F. utemur d 1. uteremur r. uerentur ( add. dicere) v

1334. ee F 2 in ras. va. H

1335. mollitia ll. S. -tie G. -ties z v

1336. a a

1337. cute Ea v. acute R. -tae DF. de mendo cfr. § 125

1338. lacrum DF 1 monopolio B. -liū ll. v

1339. prouincialibus v. promittial- (-tti tal- R 2) Rd. permittial- DF. pernitial- Ea

1340. Mir. ausc. 146. Ael. IV 18. Sol. 27, 21.

1341. et ll. z v( S). et e B

1342. mira est va.S

1343. accepimus va.C

1344. alibi Rd SJ

1345. et ego coll. § 48. ut ll.v( Brot.). ac G. in Müller erm. I p. 27

1346. illico FRv a.D

1347. exustum ll. G 2( S) D. adu- v( L) J

1348. pulente Fa

1349. fere a. ferae quae F 2

1350. necant. quae (que a) Fa

1351. pestis R(?) v. festis DFEa

1352. aut F 1 a

1353. Th. fr. II 2, 8. fr. 175 Wim. Mir. ausc. 76. Ael. IV 17. Diosc. II 100. Ov. M XV 415. Isid. XII 2, 20. cfr. Pl. XXXVII 34. 52. XXVIII 122.

1354. lincum ao. lyncarum R 2

1355. redditus E 2 oR(?) v. -tis r. ( an lyncum urina reddita?)

1356. gemmis E 1 a similis FR SJ

1357. lyncurium v. -ngyrium F. -girium Rd. -rum a. lingurium o

1358. atque — 4 prodito om. o ( de structure cfr. Müller stil. p. 37. 38)

1359. id F 2 E 2 v. om. r

1360. Nolle o

1361. a plerisque E 2 v. at plerique r

1362. terrei a 1. -rrę a 2

1363. metu melibus F 2 o v. m&ū ////libus F 1. -tū celibus (cael- R) r

1364. sufflacae R. -ata oz va.G

1365. cutis DF G. -ti Ea. gutis R. cute oz va. G

1366. distentu G. -ntus ll. -ntae oz v

1367. praeuident va.H

1368. fciufi Fa

1369. obturatisque F 2 E 2 d 2 v. tur (tor F 1) ad hisque DF 1 R. tur aditisq. a. tura////tisque E 1. om. d 1

1370. Ar. VIII 14, 599 a 34 sq. — (16) ib. 16. Th. fr. 176 Wim.

1371. an potius auolsae resu- pinataeque?

1372. ut etiam ... exeant va.H

1373. balearibus F 2 a va.S

1374. insulis cauatice in- sule a

1375. he ( pro e) a. hae F 2

1376. non quae F 1

1377. in terrae cohęret F 1.—rra choheret a

1378. testes ( om. se) F 1 Ra

1379. obrutae v. -ta ll

1380. hae D v. haec r

1381. ueliterno F 2 E 2 v ( D). lit- rS

1382. Ar. V 33, 558 a 16. VIII 28, 606 b 5. Ael. XVI 41.

1383. lacerti ll. o v. an lacertae et 7 coloris?

1384. India o va. G

1385. Nyso D. -sa v. niso, (-si F 1 o) ll

1386. longitudine o va.H

1387. fului F 2 v. -uei r

1388. (14) Plut. SA 13, 969 d. Ael. VII 10 med. Tzetz. chil. IV hist. 131.

1389. cognitu digna F 2 E 2 oR(?) v. -iti dogna F 1.—gma E 1 a

1390. omnia v. -nis DFR. -nes Eado

1391. homini F 2 E 2 o v. -nis r

1392. canes F 1 Rao va.G

1393. et o

1394. aequis F 1. equi o va.G. -uos a

1395. et ( pro ac) DR(?) o va.D

1396. in uentu F 1 a

1397. laniatuque (-tūque F 2) ll.v ( H). -tu Verc.

1398. Garamantum Ber. e Sol. -tem o. -tae E 2. -ta r

1399. proeliantes aoz va. G

1400. Colophonii v. -nia F 2. -nti d. -ponti R. -phanti r

1401. (21) Ael. VI 25. — (p. 128, 1) Duris fr. 33 Mü. Ael. VI 25 extr. Plut. SA 14, 970 c. Appian. Syr. 64.

1402. primū F 1 a. an prima? cfr. Sol.

1403. decertantes a

1404. fidelissima H Brot.

1405. cimbros caesis dominis ( ortum e domuus) Ea va. G

1406. inpositas F 2 G. -tos Ea. -tus F 1 R 1.—tis R 2 v. -ti Bas.

1407. his Fa

1408. cui v. qui ll

1409. reddit duris E 2 d 2 S. -ituris r. -idit Duris G. -rides v

1410. assenso F 2

1411. Philist. fr. 44 Mü. Ael. VI 62; VH I 13. — (5) Arrian. fr. 75 Mü. (ap. Tzetz. chil. III v. 965). — (9) Ael. VII 10. Plut. SA 13, 669 c.

1412. phylistus F. philistis az

1413. cofingi E 2. confi- F 2. Confi- G. -fynge v. -fingu R. cofi- DE 1 eo fi- r. cfr. Cosingas ap. Polyaen. VII 22

1414. uulgatium FR. -tū a

1415. Cafcellium ( coni. Dal.) H. carc- ll. Ceselium v

1416. asturcone F 2 v. astufc- DF 1 R. atufc- Ea

1417. e om. F 1 a

1418. crassatore F 1 Ra va. C

1419. (13) Tac. A IV 68. 70. Dio LVIII 1, 3.

1420. in titium F 2 R(?) H. initium r. in Titum o v

1421. carcerem ao

1422. neq. F. necti a

1423. a ( pro in) va.S

1424. abiectis oz. -to va.H

1425. inde o

1426. Gemoniis B. om. o

1427. corona circum- stante va. H

1428. qua cum F 2 o v. -umque r

1429. abiecisset F 1 a

1430. innutauit DF 1

1431. cadauer R 2 H Brot.S. om. o va. G. an cada- ueri?

1432. tiberi ( om. in) a

1433. iniecto a. abiecti H Brot. cadauere abiecto va.G

1434. sustentare o v. -ri ll

1435. spectandum C errore

1436. Col. VII 12, 1. Cic. ND II 158. Sol. 15, 11.

1437. (3) Hom. ξ 31. Plut. SA 15. Antig. Car. 24 (28).

1438. quoque om. a

1439. eorum om. o

1440. considente ov. consed- ll

1441. Xenoph. cyneg. 3, 4 sq. Lucan. IV 442. Grat. cyneg. 237.

1442. quoque ( pro cotidie) G 2 errore

1443. uenatus FR

1444. sagittas F 1 R

1445. qua uisa quam G. quamuis aquam ll. z v

1446. siliens se F 2. transiliens se z va.G

1447. occulta set T S. -tasset F 1 Raz v. -tasse F 2 d. -ta G

1448. significasse R 2

1449. prodentesque rostro ( om. ad) va.S

1450. Ar. VIII 28 extr. Ael. VIII 1. Diod. XII 92, 1. Grat. cyneg. 161. Sol. 15, 11. — (18) Phaedr. fab. 27 (25), 3. Ael. VI 53; VH I 4. Sol. 15, 12.

1451. ob Ead 2 v. os r

1452. greges suū F 2 d 2 v. gressuū (-ssu F 1) r

1453. uncos ego posui. ( in F haec verba intervallo discreta sunt a reliquis)

1454. misteria F 1

1455. : Sol. 15, 7. cfr. Strabo XV 700. Diod. XVII 92. Plut. SA 15, 970. Ael. VIII 1.

1456. auiditate Ra. -atae F 1

1457. an inuisitatae? cfr. X 84

1458. dammas a. damas rv. cfr. § 214. XI 124

1459. contemptim E 2 Tz G 2. cfi. § 50. -pti DF 1. -pnenti E 1 a. -ptu F 2 R(?) v( L)

1460. iacenti az [eo qua G 2 ( H). eoque Ea. eo (e // F 1) quo r. eaque v( L)

1461. secnitia F 1 R 1. segnitie va.S

1462. interaemi F 1. -rimi rv

1463. elephantosue F 1 dR

1464. aut F 1

1465. ingenti d(?) v( J). urge- Ea. urgue- rS

1466. moxque Rd(?) H

1467. ingruit G. cfr. § 54. inceruit DF 1 R 1. increuit F 2 d H( J). inhorruit R 2 S. in ceruicē Eaz v( D)

1468. beluam ( pro membra) F 2 E 2 Sol.va.J( D)

1469. ex- urguens F

1470. illic F 1 a. ille R 1

1471. quā F 2

1472. rotatū v. -tu E 1 a. -ta r. -tā H( D)

1473. (13–15) Ar. V 14, 545 b 3. 9. VI 20, 574 a 23.

1474. generi bis H. -ribus ll.v

1475. annui va. H

1476. iuffa F 1 a

1477. utero dTz. in ut- va. G

1478. ultro umquam a

1479. XX R. uicesimo uno a

1480. die a

1481. nona F 1

1482. itemque ( coni. S) J. ide- ll. v

1483. in om. Rda. in — totidemque om. F 1. to- tidem ( coni. S) J. -mque ll. -mque esse v

1484. faunos F 2 G. flunos DF 1 d. fluuos R. clunos Eaz. citius v

1485. optumus F 1 S. -mos F 2

1486. nouissimus (-mos F 2) ll. z v( H). -me C

1487. cfr. Pl. VII 64. XXIX 98. Cels. V 27, 2. (aliter Ar. VIII 22 init.) - cfr. Pl. XXV 17.

1488. syrio F. syro a

1489. letale F 2

1490. 2,107

1491. callinaceo FR

1492. puenerit F 1 a

1493. ad morsum z va. G 2

1494. cynorhoda (-roda a) DFEa v( S). -dos G 2. hocynorda R. niginorhoda F 2 superscr.

1495. Col. VII 12, 14. — (10) cfr. Obseq. 103.

1496. auferatur F 2 E 2 cum ras. v. -efatyr r

1497. spinae ego e Col is equi (aequi F 1) ll ( ortum ex ispi[ne]). insequi S. se- qui D. sequenti v

1498. neruo E 2 v. -u/// E 1 -uū F 2 S. -uā r

1499. ad- notauerim F 2 E 2 v. adnoue- r

1500. Tarquinius ( sed post regno) v. om. ll

1501. Strabo XV 698 extr. Diod. XVII 76, 6. 95, 5. Plut. Alex. 6. 61; SA 14 extr. Gell. V 2. Curt. VI 5, 18. IX 3, 23. Sol. 45, 8. 9.

1502. bucephalan ll.v( S). -lon C

1503. inpraessi/// F. -ressit d. -resso R 2 e corr.

1504. XIII ( Budaeus) H. XVI ll.v( D)

1505. instratus va.S

1506. ornatus F 2 R 2 S. -atu d(?) v. -at r

1507. recipit F 1 R 1 a

1508. alios va.S

1509. reiciens va. H

1510. thebearum F 2. et thebar- a

1511. Suet. Iul. 61. Sol. 45, 10. 11: — Iuba fr. 22 Mü. (cfr. Hygin. fab. 243).

1512. dorso recepisse pal. Chat.

1513. humanis F 2 R 2 pal. Chat. G 2( D). hominis r z v( S)

1514. genitricis a va.S

1515. conplurimum F 1 a

1516. pyramidas Rd SJ. cfr. XXXVI 87

1517. in ll. z Brot. ad v( J)

1518. Sol. 45, 11. — (11) Ar. IX 47 extr. Ael. IV 7. Antig. Car. 54 (59).— (12) Varro II 7, 9.

1519. Scythae ... et equorum va.H

1520. s// repunt F 1. se rep- ad. screp- R 2(?)

1521. occiso denique z e Sol. -que ipsorum va.H

1522. dimicantē F 2 z D

1523. hostem om. z

1524. cum ll. D. cum uictor R(?) v e Sol.

1525. aequa DFRE 1 S. equa a 1. qua a 2 dT. aequa (equa D) eadem E 2 D. equam (-ae G 2) eadem z v

1526. laceratamque z.—tumque va.G

1527. prorigam ll. G coll. Varr. quadri- z. pariter auri- v

1528. inueniamus F 1 a

1529. ex F 1 a

1530. in iis va. S

1531. itaque va.H

1532. amni F 1 a

1533. soror est a. -re va. S

1534. matrē F 2 S. -re rv

1535. Athen. XII 520 c. — Sol. 45, 13.

1536. lacrimasque E 2 va.S( D)

1537. Phylarch. fr. 31 Mü. Ael. VI 44. Sol. 45, 13.

1538. Philist. fr 48 Mü. Cic. div. I 79. Ael. VH XII 46.

1538. ¹⁵³⁸ pylarcus F. -rius R. Pydarcus a. Philarchus va. H

1540. centariom a. -aretrium va.C

1541. demptis a 3 superscr. ( coni. J)

1542. possit Fa

1543. isse F 2 d 2 Ea v. ee r

1544. se euellisset Ea D. sese ue- (eue- v) R v. se ue- F 2. se uellis sed DF 1

1545. aptum F 1 a. apum va.S

1546. iuba F 2

1547. eoque F 2 E 2 v( D). eo qui (que dT S) in rS

1548. tyrannide ad. -idae F 1. -ice R

1549. occupatū RE 1 a

1550. dist. Brot.

1551. Sol. 45, 14.

1552. ioculantes F 2

1553. ob- sequio va. Brot.

1554. nisoque F 1 R 1

1555. iuuantium coni. H. inuita- ll. v

1556. item ego. iam (tam a) ll. v. etiam U

1557. tala F 1. talia a

1558. albati ( sc. coloris) ego. -ati equo F 2 E 2 D. -at hi equi R 2. aluat hic quo r. albatis J. -to H. -ti equi v

1559. caracae F 1. pal- mam va.H

1560. prima, tum H

1561. omnia quae ... aemulos ( om. quae) va.H

1562. per////ssimo F 1. percussi modo a

1563. an et cum?

1564. artē F 2 H brot.( D)

1565. legitim occursu F 1. legü cursu a

1566. metam va.H

1567. Sol. 45, 15. Plut. Val. Popl. 13 extr. Fest. p. 274 b 9 sq.

1568. maius — 18 cucurrisse om. R 1

1569. ple- beios R 2. pleueis F 1

1570. excurfo F

1571. si E(?) v( J). om. rS

1572. stare ( om. in— cucurrisse) F 1 E 1 a

1573. aedemque ( B) H. sed- F 2 E 2 v. id- r

1574. a Veis Ber. ab eis F 2 d 2 R 2. ab Veis B. habens E 2. -nis v. a se is r

1575. offenso R 2

1576. Ratumena va.S

1577. (5) Ar. VI 22, 576 a 28. Sol. 45, 16. — Verg. G III 72 sq. — (11) Col. VI 29, 4.

1578. longinqua itinera va.S

1579. itineri ego. acturi ll. v

1580. tantum exiguum R 2 E 2 D. exiguum tantum va. H

1581. inpertiens R 1. -inentes F 1 a

1582. exeuntibus a

1583. feminae v. -na// a. -na r

1584. eadem F 2 dT

1585. capiunt R 2 E 2 v. -pit F 2 da. -pud F 1. -put r

1586. foma F 1. femina a. formas F 2 qualis a S

1587. laegio poftea F 1

1588. uirgilio Ra va.S

1589. uale F 1 a 1. an uati?

1590. idcirco a

1591. subiungantur D 1 adTz S. sub- iug- D 2 F 1 RE 1. subig- F 2 E 2 v ( D)

1592. quinquennes r.—nnis ll.S

1593. accepit R S. accipiunt va.G

1594. Ar. VI 22 init. — Varro II 7, 7. 8. Col. VI 27, 3. 28, 1. Ar. V 14, 545 b 10. VI 22, 576 b 25. Sol. 45, 16.

1595. utrimque F 2 E 2 v ( D). -ique rS. cfr. § 68. 187

1596. trimato FRa 1

1597. ut pute ll. ( D?)

1598. iccirco F 2 superscr. cfr. Welzh. p. 68

1599. uicesimum pri- mum a

1600. sobolē a va.S

1601. opunte F 1 dT H. opante R 1. sponte E 1 a. ut pute D(?). ut pote F 2 E 2. reparandam R 2 v

1602. ad XL — 19 animalium om. R 1. cfr. n. luc. p. 74 n. 31

1603. Varro II 7, 11. Col. VI 27, 13. 9.

1604. (2) Ar. VI 18, 572 b7. Ael. XI 18. Sol 45, 16. — Ar. 14, 545 b 13. 20. Sol. ib.

1605. ad generandum F 2 R 2 e corr. v. angentes anguū (agunt dT) FadT p. 135, 1 per interualla va.S

1606. tamen non lessen ann. philol. 1859 p. 75 e Col.

1607. tonsa F 2 E 2 a v( J). -sis R 2 ( e Sol.) S. tons DF 1. tonis R 1. tona E 1

1608. quum F 1. cum a equam P ex Ar.

1609. annis d va. G

1610. Ar. VI 22, 576 a 24. IX 4, 611 a 12. Col. VI 27, 13. — Ar. ib. 577 a 8. VIII 24, 605 a 2. Th. fr. 175 Wim. Ael. XIV 18. III 17. Antig. Car. 20 (24). Verg. G III 280. Col. VI 27, 3. Sol. 45, 17. cfr. Pl. XXVIII 180. 181. (10) Ar. IX 4, 611 a 9. Ael. III 8. — (12) Sol. 45, 18.

1611. grauide F 1 a

1612. par& F 1

1613. fetus ad. fo&u F 1

1614. et ( om. a) sane ll.v. ( loc. corr. an c???stat?)

1615. innasci F 2 v ( J). et nasci r. ena- S

1616. bene- ficium F 1 R

1617. faet/// F 1. fetu a. -tus d

1618. ante ( pro aut) R 2

1619. olfactu v. -tū ll

1620. admissa F 1 a

1621. or////duo F 1. or&bi- duo R 1. biduo a

1622. nares ll. profundius nares R(?) Sol.v. de dictione cfr. IX 184. XXXIII 59

1623. Varro II 1, 19. Col. VI 27, 7. Iustin. XLIV 3, 1. Sol. 23, 7. 45, 18. cfr. Pl. IV 116.

1624. (1) cfr. Sen. ep. 87, 10. Martial. XIV 199. Nonius p. 17, 35 M. — (5) Ar. VIII 24, 604 b 26. 16.

1625. constant F 1 Ra

1626. ad- uersas F 2. -sus F 1 dT

1627. uitae om. a

1628. spania FR

1629. Gal- laica G. -lliaica DF 1 R 1 a. -cia F 2. -llica R 2 E. -lleca v

1630. est et F 2 E 2 R(?) v( H). est r. et B( D)

1631. asturic R 1. -ra va.G

1632. his sunt ego ( et dist.). hi (hii F) sunt ll. v( H). del. B

1633. tieldones DF 1 RE. thiel- adT v. celd- F 2 D

1634. appellatus F 1 Ra

1635. gignunt incurso quibus F 2

1636. alterna F 2

1637. explicatū F 1 a. -cat F 2

1638. carpere E 2 v. cap- r z J

1639. incursū Ea J. -su r z. -sus v. (in cursu B)

1640. traditur d(?) v. -tum ll

1641. Varro III 2, 7. (II 8, 3). — (9. 10) ib. II 6, 5. Col. VII 1, 2. Pl. XVII 41. - Col. II 37, 4. — (11) Varro II 1, 14. 6, 2. — (12) Herod. IV 28. Ar. VIII 25 extr.; G II 8, 748 a 22. Strabo VII 307. — (14) Varro II 6, 4.

1642. nummis z va.G

1643. auctores. L. M. F 1 a

1644. aut F 1 a

1645. ge- ruli va.H

1646. munifica F 2 E 2 z D. muri- r. miri- R(?) v

1647. par, tria ... spectantur F 2

1648. archadis FR 1 a

1649. Ar. V 14, 545 b 20. Varro II 8, 2. Ar. VI 23, 577 a 22. 25. 577 b 1 sq.

1650. partuus DF 1 E 1 a D

1651. ocisissim' F 1 a

1652. legitimis F

1653. an annis totidem?

1654. urinā genitalē Ea va.J( D)

1655. a E 2 D(?) v. ac F 2. om. r

1656. raro F 2 E 2 v. -ros r

1657. parit del. F 2

1658. partus F 2 E 2 v. -tuus D. par tune r

1659. eaedem F 2 R(?) G. ea (eae v) item E 2 v. caedem r

1660. etiam ( aut uel) ego. ia ut DF 1 E 1 a. aut F 2 dR. i ut E 2. ita ut v. imos D

1661. caueant tinguere va.D

1662. per (pro F 2 D)raritate DF D

1663. siciunt a. sci- R

1664. mutentur (imu- R) LL. G 2( S). immu- v( L)

1665. an et ut ( aut uel ut)?

1666. spatiose va.C

1667. in cubitu ( U 149) J. incubitus F 2.—ta r. -tat dS. -tant ( Budaeus) G. in- cubant v

1668. laxitas tuta D. -tas tota F 2 E 2.-tas uta r. -tas R 2 S. -tate C. alias atteruntur v

1669. uaria F 2 R 2 E 2 v. uari r. an uana? cfr. X 211

1670. somnio (-ia F 1) Fda v. -no DRE(?) Dal. cfr. X 212. XXII 44

1671. inane d(?) v. -anē r

1672. emicuerit R(?) va.D

1673. repulsi F 1

1674. (13) Col. VI 37, 7.

1675. his Fa D

1676. exuperat ll.v( D). -ant R(?) H

1677. dist. J

1678. quadringentena (quadrig- F) d 2 F H. -ta d 1 T. -dragin- tena Ra. -dragena z. -nis v

1679. enixas ll. G. emi v

1680. ad mularum va.S

1681. partum R 2. -tus va.S

1682. arium F 1 R 1 a

1683. unicolori ego. -lo Fa. -lor DRE(?) G. -lor toto v

1684. re liquor a

1685. reddi ego. -it ll.v

1686. multos a

1687. onetris F 1

1688. dist. lessen ann. philol. 1859 p. 75

1689. interit Fa

1690. saporis F 2 E 2 G( D).—ri rS. -ris, sed v

1691. uisu d ( coni. H coll. § 206 et Iessen) D. -so ll.v.

1692. Varro II 8, 2. Col. VI 36, 2. 37, 9.— (3) Ar. VI 23, 577 b15. Col. VI 37, 8.— (6) Col. ib. 3.

1693. equo a

1694. mulus ... XII va.H

1695. narrent F 1 Ra

1696. aculeos F 2

1697. admouent F 2 v. -eat r

1698. etiam pro autem ( P) G 2

1699. et ex D. ex ll.v

1700. asino a

1701. effre- :iis d(?) v. et fr- ll

1702. laeta J

1703. omina E J

1704. et e ego. esse (ee) ll.v. eis ut H. hae e J. (lenta — uetulis del. P)

1705. coitus — 9 asini om F 1 dR 1 a

1706. Ar. ib. 577 a 13. 26. 29. cfr. Pl. X 180.— (10) Col. ib. 1. 2.— (11) Ar. ib. :31 sq.— (13) Varro II 8, 1. 6. Col. ib. 5.

1707. ex asino va.J

1708. equus F 2. om. R 1. equi R 2 v. -uos (= uus) rJ

1709. iaciat v. -iant R 2. -itant a. -itat (inc- R 1) r

1710. generant a

1711. Democrit. ;ap. Ael. XII 16.— Varro II 1, 27. Obseq. 125. Herod. III 153. -Mir. ausc. 70. Ar. I 6, 491 a 2. VI 24, 577 b 23. 36, 580 b 1.— cfr. Pl. XXX 149.

1712. e R(?) va.D

1713. diuersis v. -sū ll. ( an diuersorum generum?)

1714. natura F 2

1715. quae ( in ras.) sunt d G 2. sunt quae ll. quae v

1716. nata sunt va. G 2

1717. Ar. VI 24 init. G II 8, 748 b 33. Col. V 37, 4. Varro II 6, 3. — cfr. Martial. XIII 97.

1718. natu F 1. -ta ad

1719. quod ll.S. quem v

1720. ginnum ( P) H ex Ar. inn- ll. hinn- d(?) v

1721. paruūs DF 1. -uus F 2 E 2

1722. mulus F 2 Ea. -los DF 1. (id — mulum del. P)

1723. generatur a

1724. uelocis F I a

1725. generatur E 1 a. -to E 2. -to// R. -roso va.H

1726. onagrae F

1727. antecellit F 2 Ea v( D). -llet rS

1728. appellant F 2 va. S

1729. Ar. VI 24, 577 b 29 Ael. VI 49. (VII 13). Plut. SA 13 extr.

1730. appa- ret & F 1 a H Brot. -ret eo v

1731. grauis F 1 a

1732. namque om. va. H

1733. derelictos F 2

1734. senecta d 2 v. -tas R 2. -tus r. om. d 1

1735. scan- dentia E 2 H. scad- R 2 d 2. cad- rv

1736. fecere quo caueretur ne va.H

1737. cfr. Ael. 1134. — (14) Varro II 5, 10. (Ael. III 33). Ar. III 21, 522 b 23. VIII 7 extr. — (17) Varro ib. 12. Ar. VI 21, 575 a 22. — (18) Col. VI 24, 1. 3, Varro ib. 13.

1738. fuere E 2 v. fere r

1739. reliqua FTa. -qu//// R 1. -quae Dal.

1740. duras F 1 Ra

1741. ad fecunditatem va.H

1742. an tan- tum?

1743. dist. H

1744. ad z va.S

1745. inplent id E 2. -nt et va.H. -nt ita Welzh. p. 22

1746. singulis denae va. G 2( L)

1747. traduntur E va. G 2 ( L)

1748. si a G 2 ( D). si autem (aū) ll. z. si autem (autem si H) post V ( L)

1749. coitu DFa G 2 ( D). -tum R(?) E v( L). om. z

1750. habeant Faz

1751. si om. FR 1 a

1752. Ar. ib. 13. 26. — (6) Varro ib. — (7) Ar. ib. 575 b 16. — (9) Ar. ib. 575 a 16. 18.

1753. perrauerit a. errauit G 2

1754. decimo a

1755. mense F 2 C.—sis a. -se rv

1756. die a G. diem r. duos v

1757. gi nune F 1. nune a va.G

1758. XXXX P e Varr.

1759. dispensatus ll. G 1( H). -tur T G 2. -antibus v

1760. uir ( pro bif) Fa

1761. (10) Herod. IV 183. Alex. Mynd. ap. Athen. V 221 e. Ael. XVI 33. Mela I 45. — (11) Ar. ib. 575 a 31. 575 b4. — (12) Ar. VIII 71 nit.

1762. bobus R

1763. solis F 1 a

1764. garamentas R 1. car- F 1

1765. quinquę (-q. a) natu Fa. quimatu va. Brot.

1766. spiritu F 1 a

1767. Col. VI 1, 2. 24,5. — (17) Ar. VIII 28, 606 a 15. — (21) Col. VI 20.

1768. gibber Ea v. giber F 2. gigber r

1769. dorso Ea v. -sū r

1770. tubure a. tuuere F. tuere R 1

1771. af mof F 1. af nof a. asinos d

1772. laxatis adTz va.G

1773. ceterū a. -ri va.G 2

1774. nigris F 1 a

1775. ca- diue a. -uae F 1

1776. Col. VI 2, 1. 9. praef. 7. Varro II 5, 4. Val. M. VIII

1777. an iungitur?

1778. tantae F 2 v. -ta r

1779. a F 2 v. om. r ( an recte?). apud z

1780. P.R. ll.D

1781. conubio a

1782. omasum F 2 va.S

1783. negante C. -tē LL. -ti v

1784. (6. 7) Varro II 5, 7. Col. VI 1, 3.

1785. in F 2 E 2 v. om. r

1786. praecincto F

1787. dimicatione F 1 a

1788. statura F 2. -tutis a a. dist. H

1789. replicans orbes F 2 S

1790. spargesque F 1. -genque R

1791. altum va.H

1792. solum dT. solius G

1793. (13) cfr. Suet. Claud. 21 med.

1794. ex ll. z v( H). de B

1795. iocose ego. ideo se E 2 v. ideo rB

1796. demonstratos E 2 v. mon- rH

1797. recipi a

1798. regi ego. rege (-gere E 2 D) ll. v. regeri M Haupt Herm. III p. 149. resurgere v. erigi coni. J

1799. quadripedante F v. -tē r

1800. cornui (-nu R 1) torta F i R 1 a

1801. (2) Macrob. III 5, 8. — Val. M. I 6, 5. Liv. III 10, 6. XXIV 10, 10. XXVII 11, 4. XXXV 21, 4.

1802. hinc d(?) v. huic R. hic E 2. hunc r

1803. opimae d 2 C. optimae aT v. -ma z. optumae r. de mendo cfr. XVIII 263. 78. XXXV 47. XXV 49

1804. lautissima F 2 E 2 v( D). laudat- rS

1805. huic R 2 v. hanc R 1. hunc r

1806. crescitū a. -cit enim coni. H

1807. continguat F 1 R

1808. non tantum Fa

1809. latere F 1 R 1 a. litari coni. H

1810. claudicante nec om. FR 1 a. -tem nec va.G 2

1811. diu ll.D. diuo v( S). dio G 2

1812. habere R I

1813. Mela I 58. Sol. 32, 17 —21. Amm. Mare. XXII 14, 7. 8. Herod. II 28 extr. Ael. XI 10. Strabo XVII 807.

1814. (11) Lucian. sacr. 15. — Aug. CD XVII 5.

1815. nominis F 1 a

1816. apin ll. G 2( D). -im v( L)

1817. incipien- tis similis Cornelissen

1818. cantarum FRa va.C

1819. fontē R

1820. enecant va.S

1821. Ael. XI 10.

1822. C F 2 in ras. D coll. Sol. cū ( om. R?) r. sunt v. om. H

1823. priuatis F 2 E 2 v ( D). prius r. priuis ( Salm.) H

1824. manum v ( corrupt. in -nuuf). -nus ll. z S. (dexteram Sol.)

1825. post va.H

1826. incoetur DF 1. inchoe- E 1 a. in coitus E 2 D,

1827. se ( om. z) prorumpit z va. Bas.

1828. incedit ( DE?) v. incidit ll

1829. sub- motu ad G 2 ( D). -to rG 1 ( S). -to strepitu v

1830. lictorum del. ( Salm.) SJ

1831. gergesque F. grexque E 2 va. S

1832. comitantur J. -atur ll.v

1833. lymfati F. inf- a

1834. praecinunt R (?) v. proci- r

1835. cfr. Sen. NQ IV 2, 7.

1836. eam extingui R. -uique va.G

1837. mergunt iis H Brot.

1838. habet G

1839. Col. VII 2, 1. — (9) Ar. V 14,545 b 31. 546 a5. (Col. VII 3, 6). Geop. XVIII 3, 2. — (11) Varro II 2, 13. Ar. VI 19 init. — (14) Varro II 1, 19. — (15) Cels. ap. Col. VII 3, 11.

1840. boues uictum E 2 R(?) G. -ue sunt tum DF 1. -ues sumptum F 2 E 1 az v

1841. primiparis B. -res ll.v

1842. ab d 2 G 2( S). ad ll.v( L)

1843. arctu F 1. -ti a

1844. occasu DF 1 G 2( S). -sū rv( L)

1845. a. d. S. ad d. a a v. ab r

1846. id est v. id //// D 1. in D 2 FdEa H. om. R(?) G 2 ( S)

1847. XIII va.G 2

1848. cordos F 2 v. -dis r

1849. idem R

1850. agnos E 2 v. agros r

1851. uernis F 2 E 2 v. ueris E 1 a. -res r

1852. an solum namque?

1853. Ar. V 14, 546 a 4. — (19) Col. VII 3, 3. 4. 6. Geop. XVIII 5. — (20) Col. VI 28. VII 3, 12. (Ar. G IV 1, 765 a 4). Geop. XVII 6, 2. cfr. Pl. XXX 149.— (21) Ar. IX 3, 610 b 33.

1854. consectari d(?) v. -re ll

1855. melior om. F 1 R 1 a. ( post senecta pos. va.D)

1856. senecta utilus F 1 R 1.—lius R 2 a. -ta illis va. H

1857. teste om. F 1 R 1 a

1858. remedium est R 2 v. at cfr. § 205. Müller still. p. 81

1859. coitu F 2

1860. Ar. VI 19, 574 a 1; G IV 2, 766 b 34. Geop. XVII 3, 6. Ael. VII 27. Antig Car. 103 (111). Col. VII 3, 12. cfr. Pl. XVII 330. — (3) Ar. VI 19, 574 a 5. Col. VII 3, 1. Varro II 2, 4. Geop. XVIII 6. — (4) Varro ib. 14. Geop. XVIII 3, 5. (Ar. III 12, 519 a 11). — (6) cfr. Col. VII 2, 6. 3. 4, 1. 4. (Varro ib. 18 extr.).

1861. an opere ( pro genere)?

1862. ora/// F. orat a

1863. lingua v. -uas ll

1864. ///aenas F 1. uaena F 2

1865. deligratius DF 1 R

1866. non ego. con ll. cum d(?) v

1867. uexatur ego. uesca- ll.v. uexetur Brieger ann. ll philol. 1859 p. 76

1868. Col. VII 2, 3. 4. 4, 1. Martial. XIV 155. Strabo XII 578.

1869. op////menta F 1. opes me- ad. ///// me- R 1

1870. eis F 2 va.H

1871. praecipuae F 1 R. -pue a

1872. alibi v. -be DF 1 R. -bi in a. -bim E 1. albi E 2. -be F 2

1873. apulię a. -ulie R 2. -ud R 1

1874. Laudiceae D. Laod- v. -ce R (?). laudicae DF 1 E. -ce a. -datae F 2

1875. (1) cfr. Pl. XXIX 30. — (3) cfr. Strabo III 144. — (7) Hom. δ 124. 298. κ 12. υ 150 al.

1876. (15) Varro II 11, 9. (Isid. XIX 27, 1). — (17) Non. p. 549, 30 M. — (18. 19) Col. VII 2, 4. Sil. It. VIII 597. Martial. XIV 157. 127. IX 61, 3. XII 98, 2.

1877. desint F 2 v. -it r

1878. nomina is E 2. -na his F 2 D. -natis r. -na eis v

1879. habent F 1 Ra

1880. cani, Asia G. caniasia DF 1 d. -nasia F 2. -nusia Ea v. atniasia R 1. -niuasia R 2. iam Asia H

1881. baeticae F 1 Ra. -ca ut va.G

1882. fului G. -uis ll. -uas v

1883. polliginis F 2

1884. sicidis F 1 R 1 a

1885. medicatuus a.—tus ( praem. usus) va.H

1886. propior F 2 v. pro- prior E. prior r

1887. lanas F 1

1888. Salacia H. cfr. IV 116. salaca (-laa E 2) ll. sola ars v

1889. scutulato F 2 E 2 v. stulatos (-to R) ll

1890. commendę R. -da/// F 1

1891. piscinos F 1. -nis Ra. Piscenas G. cfr. III 37

1892. & qua F 1 R 1

1893. pinguitur F 1. tingi- va. H

1894. certe priscos va. D

1895. his Fa

1896. usos F 2 v. usu Rd. uso r

1897. (12) cfr. Pl. XIX 13 extr.

1898. coactę F 2 v( D). -t//// F 1. -tum E 1 a. -tam rH

1899. aenis S. ahe- v. enis DdR. ennis F. eius Ea

1900. pollientium R. polle- Fda. coquentium va. G

1901. extracta ll. z G( S). -tae v( H)

1902. (15) cfr. Hor. sat. II 8, 11. Martial. XIV 145. 152.

1903. etiam d(?) v. iam ll

1904. gausapae D. -pe F 2 v. -pa H ( et dist.). causa r

1905. amfimallia F. amphimalla va.S

1906. gausape F 2 va. H. -se- pae E 2. causapae DF 1. -prae E 1 a. capsapae R 1. -prae R 2

1907. 9,134 sq.

1908. conchyliis v. cfr. § 223. conchiliis F 2 R 2. conci- F 1 a. confi- R 1

1909. 21,45 sq.

1910. marinis va.S

1911. Plut. qu. Rom. 30, 271 e. Fest. p. 238 b 33 sq. (Liv. VIII 20, 8). — (6) cfr. Fest. p. 277 a 8 sq.

1912. colu FR S. colo Ea v( D). cfr. XXI 90

1913. Sancus ll.D. -nci Brot. -ngi G. M. Anci z v. cfr. Ov. fast. VI 213. Cato ap, Dion. Hal. 11 49

1914. undulatam E 2 B. ungu- F 2 dRz v. -tum r

1915. quae F 1 Ra

1916. quales ll. G 2. -lis S. qua simul v

1917. tironi DRE. -nes H. ///ronaei F 1. tyron a. -ni G 2. -nes dv. tvro- naes F 2

1918. nuptiae F 1

1919. und///lata F 1. -de lata ad

1920. prima e Fa H. -me R. -mo e G. -mo v

1921. lautissimis F 2 E 2 v. laudat- r H. cfr. § 183

1922. Varro v. pop. Rom. I ap. Non. p. 189, 17 M. — Fenest. fr. 24 Peter. Lucil. fr. 1144 Marx. — (12) cfr. Pl. IX 136. Verg. A VII 188. Isid. XIX 24, 8. — Hom. γ 125. ( ξ 179. ς 441). Pl. IX 127.

1923. sorore culata F 2. surricu- (soricu- C) va.H

1924. ra- sas d (?) v. raxas ll.

1925. phrixianasque F 2. -nisque (fri- a) F 1 a. phrygianasque va.H. cfr. § 196

1926. coepisse v. caep- F 1 a. cep- F 2. clep- R

1927. ab ( Bouterwek) D

1928. etruscos F 2 v. -cos quos r

1929. inuenire F 1 Ra

1930. pictae (-te E) ll. -tas v

1931. uesteriā F 1 a

1932. funt iis et inde ego. fuiffe unde ll.v

1933. Non. p. 3, 15 M. Isid. XIX 22, 22. — (16) cfr. Pl. XXXIII 63. — (17–p. 147, 2) Martial. VIII 28,17. XIV 150.

1934. Idaei Phryges va. G

1935. frigioniae Fa. phrygione R. -nes (ap- pellati) va.H

1936. asiae F 1 Ra

1937. uero R 2 E 2 v. nice r

1938. liceis E 2 d. -ciis R(?) v. liecis (-etis E 1) r. cfr. nota ad XXVIII 43

1939. polimita F 2. polem- F 1 a ( DE?)

1940. sicut ulis F 1 R

1941. triclinaria R va. H. tridi- a. trycli- F

1942. sestertiis FRTz. -rnis a

1943. posuit va.S

1944. catonis (-tanis Fa) ll. H. Capitonis C. -talibus v

1945. quadragenses (quadrig- F 1) tertio F 1 a. quadringentis mil. sestertium va.G

1946. stetere T v. extit- ll. D

1947. cfr. Ov. fast. VI 569 sq.

1948. praetextae v. -ta ll

1949. diffluxisse DF D. defl- rv

1950. sesquilibris C

1951. illa om. R SJ

1952. Varro II 2, 3. — (14) Ar. VIII 28, 606 a 13. — (15) Varro ib. 18.

1953. generositas ego. -ositas his az. -osito////s F 1.-ositatis F 2 R(?) v

1954. uesti- tu.is coni. J. -itus ll. -itu v

1955. nudos F 1 Ra

1956. (18) cfr. Strabo V 225. — (Cato ap. Non. p. 137, 23 M). — (20) Varro II 2, 11. Col. VII 3, 24. Geop. XVIII 2, 7. cfr. Pl. XVIII 330.

1957. (1) Ar. IX 3 init. — (3) Ar. VI 19, 573 b 23. 27. 17.

1958. est d S. et ll. estt v

1959. non D. non maxime ll. v ( prava iteratione)

1960. mus- monū F 2 B e Strab. -niū r z v

1961. proprius F 1 Ra

1962. prise DF

1963. umbros v. -res DF. imbros E 2. ymbres R. im- r

1964. uocarunt R(?) G 2 20–p. 148,2 dist. ego

1965. quoniam Fa. quam r(?) v

1966. an quae qua?

1967. octoni F 2 G 2. octo v. om. r ( post um excidit vIII)

1968. Ar. ib. 19. — (7) Ar. V 14, 546 a 1. — Col. VII 6, 3. 4. — ib. 6. 8. (Ar. ib. 545 a 24). — (14) Ar. VI 19, 573 b29. — Col. ib. 5. (Ar. IX 3, 610 b 33).

1969. capri ( Schnei- der) S. -rae ll.v. cfr. Col.

1970. pinguedine az va.G 2

1971. ante tri- mos ll.S. -mas H. trimae v. an ante trinos annos?

1972. generant senecta nec F 2 v( D). -cta ( om. nec) E 2 H. om. r

1973. et ll.v( S). om. G 2

1974. lactantes Fa va.L

1975. implent Fa. -ens R

1976. ur gescentibus Fa

1977. nisi ego. om. ll.v. an nisi trimae uix utiles? cfr. Col.

1978. utiles ( P) S

1979. Geop. XVIII 18, 3. — Mu- cian. fr. 4 Brunn.

1980. (5) Archel. ap. Varr. II 3, 5. (Ar. I 11 init.) Ael. I 53. — Geop. XVIII 9, 5. cfr. Pl. XXVIII 153.

1981. abortus v. -tis (ob- a) ll

1982. frigori v. -re (forig- DF) ll

1983. punctu ( coni. Dal.) D. -ncto E 2 d v. -ntos r

1984. obunse Fa

1985. reprocatione Fa

1986. caecā ( sc. reciprocationem) ego. caeca ll. v

1987. Col. VII 6, 2. Varro II 3, 2.

1988. que om. G 2

1989. maximos ( del. imos) F 2

1990. uillosissimas F 1 a. -mos va.G

1991. lacineae Ra. lac//n- F 1

1992. e F 2 G( D). ae E 2 in ras. a Dal. et rv

1993. annorum per om. F 1 R 1 a

1994. intrimenta F

1995. est om. Fa

1996. ideoque va.G 2

1997. cfr. Pl. ib. 170. — (9) Varro II 11, 12. Ar. VIII 28, 606 a 16. (cfr. Col. VII 6, 2). — (11) Ar. IX 3 extr. Antig. Car. 60 (65).

1998. quam R 2 v. om. r

1999. et ideo E 2 z va.G( D)

2000. si F 2 R 2 G. om. r d Ts v

2001. iecor Fa. iecur si va. G

2002. uescentur F 1 R 1 a. -tibus dTs

2003. his ll. v

2004. sirtes Fa. syries E 1. -ias E 2 va.B

2005. uillo F 2 E 2 v. -lli DF 1 R. ulli a. ull/// E 1

2006. decliui d(?) va.S

2007. inter se aduersas va. G

2008. inter se E 2 D. om. va. G

2009. cognationis ll. -nitiores (-nat- C) va. G

2010. Ar. IX 3, 610 b 29. Antig. Car. 107 (115). Th. fr. 175 Wim. Plut. ser. num. vind. 14, 558 e — (17) Varro I 2, 19. cfr. Pl. XV 34. XVII 237.

2011. stupesentes a

2012. spectant id F 2 R 2 v. -tand a. -tad R 1.-ta///// F 1

2013. euenit et ego. -ire ll. praem. etiam R(?) v

2014. quadam F 1 a

2015. his Fa. eis R(?) v

2016. ar- bori ē F 2 d D. -riae DF 1 a. -ri RE(?) v

2017. Varro II 4, 7. 8. 14. Col. VII 9, 3. 4. Geop. XIX 6, 6. Ar. V 14, 545 a28. 32. VI 18, 573 a 30. 34. Nigid. fr. 116 Swob. — (6) Ar. ib. 573 b 7. V 14, 546 a 26.

2018. quibusdam v. -bus ll

2019. bis in R 2 va.G( S)

2020. rectius quaternum

2021. mensium a va.S

2022. fecunditatis va.S

2023. an non queunt? cfr. n. luc. p. 82

2024. sobatione F 1. sab- a. subact- d va.B

2025. Ar. ib. 546 a 7. 23. — (8) Col. VII 11, 3. Ael. X 16 init. — (9) cfr. Varro II 4, 16. — Corunc. fr. 1 Huschke. — (11) Ar. VI 18, 573 b 10. — (14) Ar. VIII 21 init. Plaut. Trin. 540. Col. VII 10, 3.

2026. cum messe Fa

2027. in Müller em. Ip. 30. om. ll. v

2028. VII F 2 R v( S). VI r z. octauo C

2029. bobis Fa. bubus va. G

2030. ruminalis Fa S

2031. bidente R 1 a. ui- dente F 1. -tes F 2

2032. sues R 2 SJ. at cfr. Ar.

2033. misso F 1 R 1 a

2034. aliqui F 1 a

2035. morbi sanguine (-nae F 1) FRa

2036. ex trumae F 1 a

2037. Geop. XIX 6, 5. Col. VII 10, 1. Ar. V 14, 546 a 16. 11. — (17) Ar. VIII 6,595 a 31. Varro II 4,5. 8. — (19) Ar. ib. 20.

2038. (2) Chrysipp. ap. Cic. ND II 160. Varro ib. 10.

2039. inde F 1 R 1 az

2040. sues z

2041. radices c&erae F 1. -ces etate a

2042. in om. R

2043. gratia F 2

2044. an in intorta cauda id?

2045. litare G. littare R 2. littere R 1. litere D. l////ere F 1. latere F 2 Ea. iacere v. de mendo cfi. § 183

2046. an a tridui?

2047. Ael. VIII 19. — (6) cfr. Pl. XXVIII 212.

2048. an compertum tamen?

2049. agnitam uocē ( sic F 2. -ce r) ll. u( Rh) G. -ta uoce dTz v

2050. uarii F 1 R 1 au. om. DE(?)

2051. nauigio F 2 z v. -gatio r u

2052. omnes ( pro unius) Brieger

2053. reduces P. cicures Rh. sine duce coni. J

2054. sapiunt uestigia F 2 v( D). spatiunt R 2. apat- R 1. pat- DF 1 au. -ntur EdT. sapiunt ( Rh) H. ( loc. corr.)

2055. urina F 2 v( D). -na/// R. -nā r u ( Rh) H

2056. in fuga ( Rh) H Brot.

2057. Ar. IX 50, 632 a 21. (Col. VII 9, 5).— (10) Pollux VI 49. cfr. Pl. X 52. - (13) cfr. Pl. XXXVI 4.

2058. quoque sic uti G. sic quoque uti ll. z v( S)

2059. et om. va. S

2060. prioribus (-oris R 1) ll.v( H) J. primo- G 2. posterio- ( anon. ap. Dal.) S ex Ar.

2061. 68

2062. in ( pro M.) Fa

2063. arida ll. uz( Rh) H. carica v

2064. a E(?) va.G( J)

2065. satie a G( S). -iae D. saciae FE. -ie R. satietate dT v( Brot.)

2066. ganeae v. -nae DF 2 Ea. -ne R 1. canae F 1. cene R 2

2067. uulues in capita F 1 R 1. -ite a

2068. Publili ego coll. XXXV 199. publii F 2 v. -bli rS. -blilio Münzer p. 197

2069. cena ( DE?) v. cenā (cae- F) ll. ante nulla transpos. Mütnzer

2070. nullo F 1 a

2071. memoretur F 2 v. mo////retur F 1. moreretur r

2072. Cat. or. rell. p. 72, 3 lordan.

2073. feri sues iam ( Rh) G. feris uesiam ll. u. feri uesicae z v

2074. aprunum ll. u S. -rinum d v. -rugnum G ( item infra)

2075. ponebantur F 2 d. -bant va. G

2076. lumbus (-bos d v) aprunos (///pru- F 1. aprinos d) Fdu va.( Rh) G

2077. seruilius ll. D. add. Rullus R(?) v

2078. ciceronis RE( Rh) G. -ni si DF 1 au. -nis in F 2 dT v( D). cfr. Frobeen p. 74

2079. non tota H. notata ll. v. ne tota Lipsius

2080. manduntur FRz 1 H. -dantur au G. -debantur z 2 v

2081. Varro III 12, 1. 2. cfr. Pl. IX 173.

2082. ce- terorumque va.D

2083. Lippinus R G 2( J). lupi- rH. Hirpi- v

2084. ins F 1 a. qui in va.S. an is in?

2085. Plut. qu. nat. 21. — Ar. VI 18, 571 b 15. 13. Antig. Car. 102 (110). Verg. G III 248. — (17) cfr. Agatharch. ap. Ael. V 27. (XVII 10). — (18) Sol. 33,4. cfr. Ctes. ap. Ar. VIII 28, 606 a 8.

2086. sae F

2087. stercorantes Tsz. thoracantes P. an se a tergo loricantes?

2088. in om. FR

2089. dist. D

2090. gemini ita ego. -na (-nae F 2) ll.D. -ni v

2091. a ( pro ex) F 2 in ras. S

2092. dist. Rh

2093. nullo ( Bh) G. ullo Frau v ( ad praecedd. relat.)

2094. hybrias F 1. yb- a

2095. ut g. F 2 R 2. ut //// F 1 R 1. ut con au. ut in C. va.S

2096. animalis a. -ium va.( Rh) G

2097. 7,9 sq.

2098. (7.12.13) cfr. Herod. IV 192. Pl. XI 124. 255.

2099. capreae va.S

2100. ceu ( lessen ann. philol. 1859 p. 77) D. que (q.) ll. v. an quasi?

2101. librant R va.S

2102. et monte Fa. ex mo- D

2103. transilire F 2 R 2 v. -sili F 1 R 1. -sli an. -sit$u-; Ts

2104. quaerens ll.S. -ntes G. cupientes v

2105. recussu ( Rh) G. -ursu F 2 dR. -ursu su F 1 au

2106. libuerit R (?) v

2107. exultant va.S

2108. dānę R 1. dam???nae F 1. dampne a. damae va.D

2109. cfr. Pl. XI 246. — Ar. II 8 init. — Strabo XV 699. Clitarch. ap. Ael. XVII 25. Diod. XVII 90, 2. 3. Mucian. fr. 15 Brunn. Sol. 27, 56. 57.

2110. plura ego ( et dist.). om. ll. v

2111. uisa au

2112. inungui F 2 R 2 ( Rh) G. -gu r u. -gunt v

2113. laqueis- que F 2 R( Rh) G. la quę his que au. la quae usque quae F 1 laqueos Ven. oculos v

2114. calciari F 2 R 2 S. -ceari ( Rh) G. -rique v. calcari (-lari R) r

2115. factis R 2. fictis va.H

2116. nuces uisu F 2 R 2 z v( D). conesius (-suis/// R 1) ll.u. icones usu ( Salm.) H

2117. di- stinguere F 2 ( Rh) G( D). -uente R(?) H. -ue r u. -uere. Cornelius v

2118. luna cauā ego. luna caua ll.v

2119. triste F 1 au. -tes r(?) v

2120. nouē F 1. noua F 2 s va. Rh

2121. exultatione a 1 u( Rh) G. -onē r z v

2122. adorare ( Rh) G. -riri F 2 sz v

2123. Sol. 27, 57. — (6) Ar. II 8 init. (cfr. Pl. VI 184). Sol. 27, 58. 60.

2124. fatum F 1 R 1 a

2125. quae (quē F 1 R) ll. u H. quos d v

2126. gaudent similes G

2127. intellegenti- bus ll. uz H. -tis G. -tes v

2128. similes H. -lis ll. u. simiis z. om. v

2129. necant v. negant FRa

2130. efferatio//// F 1.—iones a

2131. cinoce- falis F 2. noce- F 1 a

2132. sicut ll.H. add. miarsima R 2 superscr. mitissima v( D)

2133. saturis Fau. add. et sphingibus G

2134. callitrices Ra va.B. cali- F 2. caeli- F 1

2135. ali F 1 au

2136. quam ll.H. quam in G. nisi in z v

2137. (11. 12. 15) Varro III 12, 6. — (16. 19 sq.) Strabo III 144. — Archel. ap. Varr. III 12, 4.

2138. condidi F 1. -iti an

2139. alioqui R(?) B. aliquo Ea. -od DF

2140. generi F 1 R

2141. balearum F 2 a. -riū u. -ribus va.S

2142. mensibus F 1 a

2143. adferentis S. -rens ll. u v. -rentes C( J)

2144. uentre va. H

2145. uncos ego posui

2146. re- purgatos R SJ

2147. saurices coni. D coll. § 223

2148. (5) Democrit. in Geop. XIX 4.

2149. eorum va. G

2150. uiueris F 1. intueris a

2151. Herod. III 108. Ar. VI 33 init. Ael. II 12. Varro III 12, 4. cfr. Pl. X 179. 182.

2152. genera//// F 1 -rant F 2

2153. superfetut F 1. -tu ut a

2154. aliud aeducens F 1. abunde ducens a

2155. uestitum z v. -iunt 11

2156. dilabidas.hi R(?) G. -bidasi DF. -bi.Dami Eau. labili. Damae v

2157. cū plura Fa

2158. apes F 2 R(?) G. -er r. aper (-es v) in campo z v

2159. (18) Cic. div. I 99. II 59. — (20) Mir. ausc. 28. Ar. VI 37 extr.

2160. domuum ( Rh) G. -mum ll. -mus v

2161. lanuui D H e Cic. lauini rv

2162. clipei F 1 a

2163. fasciis va.S

2164. cultiatu F. calceatu G

2165. (4) Liv. XXIII 19, 13. Val. M. VII 6, 3. Strabo V 249. Frontin. strat. IV 5, 20.

2166. Th. fr. 174, 8 Wim. Antig. Car. 18 (21). Ar. ap. Ael. V 14. Mir. ausc. 25. 26.

2167. Gyaro va.S. cfr. § 104

2168. fugauerunt Rz S. -assent v

2169. eos F 2 G. cos F 1. cos D. quos R. constat Eau v

2170. quadam ( Rh) G. quaed- (qued- Ra) ll. u

2171. calybas FRu. -libas a

2172. dist. Rh

2173. excidis F 1 au

2174. tantam d(?) v. -tum ll. u

2175. furā de F 1 R 1 au

2176. denariis ( Budaeus) H e Val. Max. om. ll. nummis v

2177. tradant FR

2178. (7) Val. M. I 1, 5. Plut. Marc. 5 extr. Nigid. fr. 117 Swob. Ar. VIII 17, 600 b 11. Isid. XII 3, 6. — (10) cfr. Pl. XXXVI 4.

2179. uenere R S

2180. soricum ll. v

2181. occentu v. -enctu F 2. -tum R 2. occinctū F 1 dR 1.-ntū DEa

2182. Saurices F 2 R (?) D. sor- v. Aur- r. mures z

2183. ipso F 1 dT

2184. griles quos (quo a) F 1 Ra. quos glires F 2

2185. leges ( Rh) G. legis ll. u v

2186. princepsque M. ( Rh) G. -psquē ll.u

2187. adimere F 2 a

2188. quam v. om. ll. ac D. cfr. p. 149, 8

2189. concilia F 1 a

2190. Varro III 12, 2. — (16) Ar. ib. Martial. III 58,36.

2191. con- gregare se ego. -are ll.S( D). -ari v( J). cfr. § 42

2192. 211

2193. pietati F 1 a

2194. similis ll. u. -li v

2195. et incubant a

2196. quies ē ego. quies F 2. quiete r u v

2197. hieme ego ( et dist.). hi DF 1 Ru. ni a. hic E 2 S. i F 2. sic Tz v. del. G

2198. Ar. VIII 28 init. — (4) Ael. VI 13. — (5) Ar. VI 29, 578 b 26.

2199. rerum om. F 1 au

2200. mesia F 2 v( D). messia rS. Maesia G. Moe- C

2201. sexis ll.D. et his R 2 S. Syris v

2202. uicinos F 2 E 2 v ( D). -no r. -ni S

2203. limi- tem D. um item ll. montem v

2204. Elaphum v( H) ex Ar. elatum ll. B

2205. firsis Fa

2206. Ar. VIII 28, 605 b 29. Mir. ausc. 124. Ael. XVII 10. Antig. Car. 10. — (11) Ar. ib. 606 a 2. Antig. Car. 11. (12) cfr. Pl. III 78.

2207. poroselene DFdR G. portu (-to E 1) sel- Eaz. pordosel- v( D). cfr. V 137

2208. insulā F 1 az

2209. itē ego. in ll.v. del. J

2210. boeotia z S

2211. lebadeae ll.S. -diae z.- -dia B

2212. quae D(?) v. qui r in orcomeno F 2 R 2. more omeno r

2213. dist. Bh

2214. Ebuso D. ebuso litoribus (litar- F 1 du. in littor- va.B et H) ll.v ( iteratione). -so non sunt B

2215. scatentib. iuxta ego. scatent (scant- E 1 au) iuxta ll.v( S). -tent iuxta in H. -tent in B

2216. Ar. ib. 6. Mir. ausc. 68. Ael. III 35 extr. cfr. Pl. X 79. — (14) Th. fr. 186 Wim. ap. Ael. III 37. Mir. ausc. 70. Antig. Car. 4.

2217. (1) cfr. Pl. XXIX 89. Nic. ther. 816. Ael. II 37. — (1. 2) Th. ap. Ael. III 32. Sol. 11, 11.

2218. uocalibus F 2 v. -abulis r

2219. dura F 1 Ra

2220. etiamum F 1. om. a. -mnunc va.S

2221. serifo a. -ri//o F 1. -refo F 2

2222. sicandro F 2 S. syc- R 2. sica////o F 1. -cendo v. sycaendo D. -cendo R 1 Ea. ( nomen corr. an potius siccescente vel siccaneo? ofr. Ael. οὐκ ἀέναος)

2223. Mir. ausc. 83. Diod. IV 17, 3. cfr. Ael. V 2. Sol. 11, 11. 13. — (6) Ar. VIII 28, 606 a 6. 7. Ael. XVII 10. Antig. Car. 11. Herod. IV 192. cfr. supra § 120. 131.

2224. maleficiū a. -fitiū F 1

2225. palangium F 1 R. spal- F 2

2226. in ego. om. ll. v

2227. aranei v

2228. de quo dicemus v a.S

2229. 11,79

2230. praeter quū (cū a) F 1 a

2231. Cydoniatarum C. at cfr. IV 61

2232. 29,84

2233. et attagenas F 2 R pal. Chat. B. et utta- F 1 da. et arta- v

2234. iremaceos pal. Chat. yrinac- FR. yrac- a. herinac- (eri- S) va. J. cfr. sect; 133

2235. (9) Mir. ausc. 149 sq. Ael. IX 29. Apollon. hist. mir. 12. — (14) Ar. fr. 605 Rose. Ael. Y 14. Antig. Car. 16 (18). Apollon. ib. 11.

2236. in- teraemunt F. interim- rv ( item v. 16). cfr. § 149

2237. sicut///// F. -ut ut a

2238. parui F 2 R(?) G. -ru///// F 1. -runt D. -riunt Ead. -rcunt v. ( ὀφείδιά τινα Ar.)

2239. myrinthe v. -thę a. mirinthe DRd. -thae FE. Tyrinthe G. Tiryn- L. Myunte Salm. ʼἰστροῦντι vel οἰστροῦντι vel μυροῦντι codd. Ar. ( loc. corr.)

2240. Euphratis v. eufraten ll

2241. cal///ati F 1. calciati ad

2242. malefici ego. -icia ll.v

2243. alios z va.( Rh) G

2244. quamquam F 1 Ra

2245. in Latmo G. -temo R. -tae mo DF 1 E. -tamo F 2. illatę mo ad. in Aletenio v

2246. uncos pos. J

2247. et del. D

2248. praeterea ll.v( H). praeter G( D)

2249. ter- restri /// F 1. -ria G

Pliny the Elder Naturalis Historia 8