Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECVNDI

NATVRALIS HISTORIAE

LIBER X

1 ² 1 Sequitur natura avium, quarum grandissimi et paene bestiarum generis struthocameli³ Africi vel Aethiopici altitudinem equitis insidentis equo⁴ excedunt, celeritatem vincunt, ad hoc demum datis⁵ pinnis, ut currentem adiuvent. cetero⁶ non sunt volucres nec a terra attolluntur⁷ . ungulae iis⁸ cervinis similes⁹ , quibus dimicant, bisulcae et conprehendendis lapidibus utiles, quos in fuga contra sequentes ingerunt pedibus. 2 concoquendi sine dilectu¹⁰ devorata mira natura, sed non minus stoliditas in tanta reliqui corporis altitudine¹¹ , cum colla frutice occultaverint¹² , latere sese existimantium . praemia¹³ ex iis ova, propter amplitudinem pro quibusdam habita¹⁴ vasis, conosque bellicos¹⁵ et galeas adornantes pinnae.

3 ¹⁶ 2 Aethiopes atque Indi discolores¹⁷ maxime et¹⁸ inenarrabiles ferunt aves et ante omnes nobilem Arabiae¹⁹ phoenicem, baud scio an²⁰ fabulose, unum in toto orbe nec visum magno opere. aquilae narratur magnitudine, auri fulgore circa colla, cetero²¹ purpureus, caeruleam roseis caudam pinnis distinguentibus, cristis fa uces²² caputque plumeo apice honestante²³. 4 primus atque diligentissime²⁴ togatorum de eo prodidit Ma nilius²⁵, senator ille maximis nobilis doctrinis doctore nullo: neminem extitisse qui viderit vescentem , sacrum in Arabia Soli esse, vivere annis DXL²⁶, senescentem casiae²⁷ turisque surculis construere nidum, replere odoribus et superemori. ex ossibus deinde et²⁸ medullis eius nasci primo ceu vermiculum, inde fieri pullum, principioque iusta funera priori reddere et totum deferre nidum prope Panchaiam²⁹ in Solis urbem et in ara ibi deponere. 5 ³⁰ cum huius alitis vita magni conversionem anni fieri prodit idem Manilius³¹ iterunque significationes tempestatum³² et siderum easdem reverti, hoc autem circa meridiem incipere quo die signum arietis sol intraverit, et fuisse eius conversionis annum prodente se P. Licinio Cn³³ . Cornelio cos. CCXV. Cornelius Valerianus phoenicem devolavisse in Aegyptum tradit³⁴ Q. Plautio Sex. Papinio cos. allatus est et³⁵ in urbem Claudii principis censura anno urbis DCCC et in comitio propositus, quod actis testatum est, sed quem falsum³⁶ esse nemo dubitaret.

6 ³⁷ 3 Ex his quas novimus aquilae maximus honos, maxima et vis. sex earum genera. Melanaë³⁸ tos a³⁹ Graecis dicta, eadem le poraria⁴⁰, minima magnitudine, viribus praecipua , colore nigricans, sola aquilarum fetus⁴¹ suos alit — ceterae , ut dicemus, fugant —, sola sine clangore, sine murmuratione.⁴² 7? conversatur autem in montibus, secundi generis pygargus⁴³ in oppidis⁴⁴ et in campis, albicante cauda. tertii morphnos⁴⁵ , quam Homerus et percnum⁴⁶ vocat, aliqui et plangum⁴⁷ et anatariam⁴⁸ , secunda magnitudine et vi; huic vita circa lacus. Phemonoe⁴⁹, Apollinis dicta filia, dentes esse ei⁵⁰ prodidit, mutae alias carentique⁵¹ lingua, eandem aquilarum nigerrimam, prominentiore cauda; consensit et⁵² Boe us. huius⁵³ ingenium est et⁵⁴ testudines raptas frangere e⁵⁵ sublimi iaciendo, quae fors⁵⁶ interemit poetam Aeschylum, praedictam⁵⁷ fatis, ut ferunt, ei us⁵⁸ diei⁵⁹ ruinam secura caeli fide caventem⁶⁰. 8 ⁶¹ quarti generis est perc nopterus⁶², eadem oripela rgus⁶³, vulturina specie, alis minimis, reliqua magnitudine antecellens, sed inbellis et degener, ut quam verberet⁶⁴ corvus; eadem ieiunae semper aviditatis et querulae murmurationis. sola aquilarum exanima fert⁶⁵ corpora; ceterae, cum occidere, considunt. haec facit, ut quintum genus γνήσιον vocetur velut verum solumque incorruptae originis, media magnitudine , colore subrutilo, rarum conspectu. superest haliaëtos⁶⁶, clarissima oculorum acie, librans ex alto sese visoque in mari pisce praeceps in eum ruens et discussis pectore aquis rapiens. 9 ⁶⁷ illa⁶⁸ , quam tertiam fecimus, aquaticas aves circa stagna adpetit mergentes⁶⁹ se subinde, donec sopitas lassatasque rapiat. spectanda dimicatio, ave ad perfugia litorum tendente, maxime si condensa harundo sit, aquila inde ictu⁷⁰ abigente⁷¹ ala e⁷² et, cum adpet iit⁷³ in lacu⁷⁴ , scandente⁷⁵ umbramque suam⁷⁶ nanti sub aquam a litore ostendente, rursus ave in diverso⁷⁷ et ubi minime se credat expectari emergente. haec causa gregatim avibus natandi, quia plures simul non infestantur respersu⁷⁸ pinnarum⁷⁹ occaecantes⁸⁰. saepe⁸¹ et aquilae ipsae, non tolerantes⁸² pondus adprehensum, una merguntur. 10 ⁸³haliaëtus tantum inplumes etiamnum pullos suos percutiens subinde cogit adversos⁸⁴ intueri solis radios et, si coniventem⁸⁵ umectantemque⁸⁶ animadvertit, praecipitat⁸⁷ e⁸⁸ nido velut adulterinum atque degenerem. illum, cuius acies firma contra stetit, educat. 11 ⁸⁹ hali aëti⁹⁰ suum genus non habent, sed ex diverso aquilarum coitu nascuntur. id quidem, quod ex his natum est, in ossifragi s⁹¹ genus habet, e quibus vultures minores progenerantur⁹² et ex his magni, qui omnino non generant . quidam adiciunt genus aquilae quam barbatam vocant, Tusci vero ossifragam.

12 ⁹³ 4 Tribus primis et⁹⁴ quinto aquilarum generi inaedificatur nido lapis aëtites⁹⁵, quem aliqui dixere gagiten⁹⁶, ad multa remedia utilis, nihil⁹⁷ igne deperdens.— est autem lapis iste⁹⁸ praegnans intus alio⁹⁹ , cum quatias, velut¹⁰⁰ in utero¹⁰¹ sonante. 13 ¹⁰²— sed vis illa medica non nisi nido dereptis¹⁰³. nidificant in petris et arboribus, pariunt et ova¹⁰⁴ terna, excludunt pullos binos; visi sunt et tres aliquando. alterum expellunt taedio nutriendi. quippe eo tempore ipsis cibum negavit natura, prospiciens ne omnium ferarum fetus raperentur . ungues quoque earum invertuntur diebus his, albescunt inedia¹⁰⁵ pinnae¹⁰⁶ , ut merito partus suos oderint. sed eiectos ab iis cognatum genus ossifragi¹⁰⁷ excipiunt et educant cum suis. 14 ¹⁰⁸ verum adultos quoque persequitur parens et longe fugat, aemulos scilicet rapinae. et alioqui¹⁰⁹ unum par¹¹⁰ aquilarum magno ad populandum tractu, ut satietur¹¹¹ , indiget¹¹². determinant ergo¹¹³ spatia nec¹¹⁴ in proximo praedantur. rapta non protinus ferunt, sed primo deponunt expertaeque pondus tunc demum abeunt¹¹⁵ . 15 ¹¹⁶— oppetunt non senio nec aegritudine , sed fame, in tantum superiore adcrescente rostro, ut aduncitas aperiri non queat.— a meridiano autem tempore operantur et volant; prioribus horis diei, donec impleantur hominum conventu fora, ignavae sedent. aquilarum pinnae mixtas reliquarum alitum pinnas devorant. negant umquam¹¹⁷ solam hanc alitem fulmine exanimatam¹¹⁸ ; ideo armigeram Iovis consuetudo i udicavit¹¹⁹.

16 ¹²⁰ 5 Romanis eam legionibus Gaius Marius in secundo consulatu suo proprie dicavit. erat et antea prima cum quattuor aliis¹²¹ : lupi, minotauri, equi aprique singulos ordines anteibant. paucis ante annis sola in aciem portari coepta erat, reliqua in castris relinquebantur; Marius in totum ea abdicavit. ex eo notatum, non fere¹²² legionis¹²³ umquam hiberna esse¹²⁴ castra ubi aquilarum non sit iugum.

17 ¹²⁵Primo et secundo generi non minorum tantum quadripedum rapina, sed etiam cum cervis proelia. multum pulverem volutatu collectum iusidens cornibus excutit in oculos, pinnis verberans¹²⁶ , donec praecipitet in rupes. nec unus ¹²⁷ hostis illi¹²⁸ satis: est acrior cum¹²⁹ dracone pugna multoque magis anceps, etiamsi in aëre. ova hic consectatur aquilae aviditate malefica¹³⁰ . a quila¹³¹ ob hoc rapit ubicumque visum, ille multiplici nexu¹³² alas ligat, ita se inplicans, ut simul decidat ¹³³ ipse.

18 ¹³⁴ 6 Celebris¹³⁵ apud Seston¹³⁶ urbem aquilae gloria es t: educ atam¹³⁷ a virgine retulisse¹³⁸ gratiam aves primo, mox deinde venatus adgerentem, defuncta postremo in rogum accensum eius iniecisse sese et simul conflagrasse. quam ob causam incolae quod vocant heroum¹³⁹ in eo loco fecere, appellatum Iovis et Virginis, quoniam illi deo ales adscribitur.

19 ¹⁴⁰ 7 Vulturum praevalent nigri. nidos¹⁴¹ nemo attigit¹⁴²; ideo et fuere qui putarent illos ex adverso orbe¹⁴³ advolare. falso: nidificant in¹⁴⁴ excelsissimis rupibus; fetus quidem saepe cernuntur, fere bini. Vmbricius, haruspicum in nostro aevo peritissimus, parere tradit ova XIII¹⁴⁵, uno ex his reliqua ova nidumque lustrare, mox abicere. triduo¹⁴⁶ autem ante advolare¹⁴⁷ eos, ubi cadavera futura sunt¹⁴⁸.

20 ¹⁴⁹ 8 Sanqualem¹⁵⁰ avem atque inmusulum¹⁵¹ augures Romani magnae¹⁵² quaestioni¹⁵³ habent. inmusulum aliqui vulturis pullum arbitrantur esse et sa nqualem¹⁵⁴ ossifragum¹⁵⁵. Masurius ¹⁵⁶ sanqualem¹⁵⁷ ossifrag am¹⁵⁸ esse dicit, inmusulum autem pullum aquilae prius quam albicet cauda. quidam post Mucium augurem visos non esse Romae confirmavere; ego, quod veri similius, in desidia¹⁵⁹ rerum omnium arbitror non agnitos.

21 ¹⁶⁰ 9 Accipitrum genera sedecim¹⁶¹ invenimus, ex his aegithum¹⁶², claudum altero pede, prosperrimi augurii nuptialibus negotiis et pecuariae¹⁶³ rei; triorche m¹⁶⁴ a numero testium, cui principatum in auguriis Phemonoe dedit¹⁶⁵. but eonem¹⁶⁶ hunc appellant Romani, familia¹⁶⁷ etiam¹⁶⁸ cognominata¹⁶⁹, cum prospero auspicio in ducis navi sedisset. epileum¹⁷⁰ Graeci vocant qui solus omni tempore apparet; ceteri hieme abeunt . 22 ¹⁷¹ distinctio generum ex¹⁷² aviditate: alii non nisi e terra rapiunt avem, alii non nisi circa arbores volitantem¹⁷³, alii sedentem in sublimi, aliqui volantem in aperto. itaque et columbae novere ex his pericula¹⁷⁴ visoque considunt vel subvolant , contra naturam eius auxiliantes sibi. in insula¹⁷⁵ Africae Cerne in oceano accipitres totius Masaesyliae¹⁷⁶ humi fetificant nec alibi nascuntur, illis adsueti¹⁷⁷ gentibus.

23 ¹⁷⁸ 10 In Thraciae¹⁷⁹ parte¹⁸⁰ super Amphipolim homines et accipitres societate quadam aucupantur. hi ex silvis et harundinetis¹⁸¹ excitant aves, illi supervolantes deprimunt rursus ; captas aucupes dividunt cum iis. traditum est¹⁸² missas in sublime sibi¹⁸³ excipere eos et, cum sit tempus¹⁸⁴ capturae, clangore ac volatus genere invitare ad occasionem. simile quiddam¹⁸⁵ lupi ad Maeotim¹⁸⁶ paludem faciunt. nam nisi partem a piscantibus suam accepere¹⁸⁷, expansa eorum retia lacerant.

24 ¹⁸⁸Accipitres avium non edunt corda. nocturnus accipiter cybindis¹⁸⁹ vocatur, rarus etiam in silvis, interdiu¹⁹⁰ minus cernens . bellum internecivum¹⁹¹ gerit cum aquila, cohaerentesque saepe¹⁹² prenduntur¹⁹³.

25 11 Coccyx¹⁹⁴ videtur ex accipitre fieri, tempore anni figuram mutans, quoniam tunc non apparent reliqui nisi perquam paucis diebus. ipse quoque, modico tempore aestatis visus, non cernitur postea. est autem neque aduncis unguibus, solus accipitrum, nec capite¹⁹⁵ similis illis neque alio quam colore, ac visu¹⁹⁶ columbi potius; quin et absumitur ab¹⁹⁷ accipitre, si quando una apparuere, sola omnium avis a suo genere interempta. 26 ¹⁹⁸ mutat autem et vocem. procedit vere, occultatur caniculae ortu, inter qu ae¹⁹⁹ parit in alienis nidis, maxime palumbium, maiore ex parte singula ova, quod nulla alia avis, raro bina. causa pullos subiciendi putatur quod sciat se invisam cunctis avibus; nam minuta e²⁰⁰ quoque infestant. ita non fore tutam generi suo stirpem opinatur, ni fefellerit; quare nullum facit nidum, alioqui²⁰¹ trepidum animal. 27 ²⁰² educat ergo subditum adulterato feta²⁰³ nido. ille, avidus ex natura, praeripit cibos reliquis pullis, itaque pinguescit et nitidus in se nutricem convertit. illa gaudet eius specie miraturque sese²⁰⁴ ipsam, quod²⁰⁵ talem pepererit ; suos comparatione eius damnat ut alienos absumique etiam se inspectante patitur, donec corripiat ipsam quoque, iam volandi potens. nulla tune avium suavitate carnis comparatur illi.

28 ²⁰⁶ 12 Milui ex eodem accipitrum genere magnitudine differunt. notatum in his, rapacissimam et famelicam semper alitem nihil esculenti²⁰⁷ rapere umquam e²⁰⁸ funerum ferculis nec Olympiae ex ara ac ne ferentium quidem manibus nisi lugubri municipiorum²⁰⁹ inmolantium ostento. iidem²¹⁰ videntur artem gubernandi docuisse caudae²¹¹ flexibus, in caelo monstrante natura quod²¹² opus esset in profundo. milui et ipsi hibernis mensibus latent, non tamen ante hirundinem abeuntes. traduntur autem et a solstitiis²¹³ adfici podagra.

29 ²¹⁴ 13 Volucrum prima distinctio pedibus maxime constat: aut²¹⁵ enim aduncos ungues habent ant digitos, aut palmipedum in genere²¹⁶ sunt, uti²¹⁷ anseres et aquaticae fere aves. aduncos ungues habentia care tantum vescuntur ex parte magna; 30 ²¹⁸²¹⁹

14 cornices et alio pabulo, ut quae²²⁰ duritiam²²¹ nucis rostro repugnantem volantes in altum in saxa tegulasve iaciant²²² iterum ac saepius, done quassatam perfringere queant. ipsa ales est inauspicatae garrulitatis, a quibusdam tamen laudata. ab arcturi sidere ad hirundinum adventum notatur eam in Minervae lucis templisque raro, alicubi²²³ omnino non aspici²²⁴, sicut Athenis; * inauspicatissima fetus tempore, hoc²²⁵ est post solstitium. *praeterea²²⁶ sola haec etiam volantes pullos aliquamdiu pascit*. 31 ²²⁷²²⁸ ceterae omnes ex eodem genere pellunt nidis pullos ac volare cogunt , 15 sicut et corvi, qui et ipsi non came tantum aluntur. sed robustos²²⁹ quoque fetus suos fugant longius²³⁰; itaque parvis in vicis non plus bina coniugia²³¹ sunt, circa Cra nnonem²³² quidem Thessaliae singula perpetuo. genitores suboli loco cedunt.

32 ²³³²³⁴ Diversa in hac et²³⁵ supradicta alite quaedam. corvi ante solstitium generant; iidem²³⁶ aegrescunt²³⁷ sexagenis diebus, siti maxime, ante quam fici coquantur autumno. cornix ab eo tempore corripitur morbo.

Corvi pariunt, cum plurimum²³⁸, quinos. ore eos²³⁹ parere aut coire vulgus arbitratur ideoque gravidas, si ederint corvinum ovum, per os partum reddere atque in totum difficulter parere, si tecto inferantur²⁴⁰. Aristoteles negat: non Hercule magis quam in Aegypto ibim, sed illam exosculationem , quae saepe cernitur, qualem in columbis esse. corvi in auspiciis soli videntur intellectum habere significationum suarum. 33 ²⁴¹ nam cum Medi²⁴² hospites occisi sunt, omnes e Peloponneso et Attica regione volaverunt. pessima eorum²⁴³ significatio, cum gluttiunt vocem velut strangulati.

34 16 Vncos ungues et nocturnae aves habent, ut noctuae ²⁴⁴, bubo, ululae. omnium horum hebetes interdiu oculi. bubo, funebris et maxime abominatus publicis praecipue auspiciis, deserta incolit nec tantum²⁴⁵ desolata, sed dira etiam et inaccessa, noctis monstrum, nec cantu aliquo vocalis²⁴⁶, sed gemitu. 35 ²⁴⁷ itaque in urbibus aut omnino in luce visus dirum ostentum est. privatorum domibus insidentem plurium²⁴⁸ scio non fuisse feralem. volat numquam quo libuit, sed traversus aufertur²⁴⁹. Capitolii cellam ipsam intravit Sexto Palpellio ²⁵⁰ Histro L. Pedanio²⁵¹ cos., propter quod nonis Martiis urbs lustrata est eo anno.

36 ²⁵² 17 Inauspicata est et incendiaria avis, quam²⁵³ propter saepenumero lustratam urbem in annalibus invenimus, sicut L. Cassio²⁵⁴ C.²⁵⁵ Mario cos., quo anno et bubone²⁵⁶ viso lustratam ²⁵⁷ esse. quae sit avis ea²⁵⁸, non²⁵⁹ reperitur nec traditur. quidam ita interpretantur, incendiariam esse quaecumque apparuerit carbonem ferens ex aris vel altaribus; alii spinturnicem ²⁶⁰ eam vocant, sed haec ipsa quae esset inter aves, qui se scire diceret non inveni. 37 ²⁶¹

cliviam²⁶² quoque avem ab antiquis nominatam animadverto ignorari — quidam clamatoriam dicunt, Labeo prohibitoriam —, et apud Nigidium super²⁶³ appellatur²⁶⁴ avis, quae aquilarum ova frangat.

sunt praeterea conplura genera depicta in Etrusca disciplina s aeculis²⁶⁵ non visa, quae nunc defecisse mirum est, cum abundent etiam quae gula humana populatur.

38 18 Externorum de auguriis peritissime scripsisse Hylas²⁶⁶ nomine putatur. is tradit noctuam, bubonem, picum arbores cavantem, trygonem²⁶⁷, cornicem a cauda de²⁶⁸ ovo exire, quoniam pondere capitum perversa ova posteriorem partem corporum fovendam matri adplicent.

39 ²⁶⁹ 19 Noctuarum contra aves sollers dimicatio. maiore circumdatae multitudine resupinae pedibus repugnant collectaeque in artum rostro et unguibus totae teguntur. auxiliatur accipiter collegio quodam naturae bellumque partitur . noctuas sexagenis diebus hiemis cubare²⁷⁰ et novem voces habere tradit Nigidius.

40 ²⁷¹²⁷² 20 Sunt et parvae aves uncorum unguium, ut pici Martio²⁷³ cognomine insignes et in auspiciis²⁷⁴ magni. quo in genere arborum cavatores scandentes²⁷⁵ in subrectum²⁷⁶ felium modo, illi vero et supini, percussi corticis sono pabulum subesse intellegunt. pullos in cavis educant²⁷⁷ avium soli. adactos cavernis²⁷⁸ eorum a pastore cuneos admota quadam²⁷⁹ ab iis herba elabi²⁸⁰ creditur vulgo. Trebius²⁸¹ auctor est clavum cuneumve²⁸² adactum quanta libeat vi arbori²⁸³, in qua nidum habeat, statim exilire cum crepitu²⁸⁴ arboris, cum insederit [clavo²⁸⁵ aut cuneo²⁸⁶]. 41 ²⁸⁷ ipsi principal es²⁸⁸ Latio sunt in auguriis a rege qui nomen huic avi dedit. unum eorum praescitum transire non queo. in capite praetoris urbani Aelii Tuberonis in foro iura pro tribunali reddentis²⁸⁹ sedit ita placide, ut manu prehenderetur. respondere vates exitium imperio portendi, si dimitteretur, at si exanimaretur, praetori. et²⁹⁰ ille avem²⁹¹ protinus concerpsit²⁹² nec multo post implevit prodigium.

42 ²⁹³ 21 Vescuntur et glande in hoc genere pomisque multae , sed quae came tantum, non bi bunt²⁹⁴, excepto miluo, quod ipsum in auguriis dirum est.

uncos ungues habentes omnino non congregantur et sibi quaeque²⁹⁵ praedantur²⁹⁶. sunt autem omnes fere altivolae praeter nocturnas, et magis maiores. omnibus alae grandes, corpus exiguum. ambulant difficulter; in petris raro consistunt curvatura unguium prohibente.

43 ²⁹⁷ 22 Nunc de secundo genere dicamus, quod in duas dividitur species, oscines et alites. illarum generi cantus oris, his magnitudo differentiam dedit; itaque praecedent ²⁹⁸²⁹⁹ et ordine, omnesque reliquas in iis pavonum genus cum forma³⁰⁰ tum intellectu³⁰¹ eius et gloria. gemmantes³⁰² laudatus expandit colores, adverso maxime sole, quia sic fulgentius radiant. simul umbrae quosdam repercussus ceteris, qui et³⁰³ in opaco clarius micant, conchata³⁰⁴ quaerit cauda omnesque ³⁰⁵ in acervum contrahit³⁰⁶ pinnarum quos spectari gaudet oculos³⁰⁷. 44 ³⁰⁸ idem cauda annuis vicibus amissa cum foliis arborum , done renascatur³⁰⁹ alia³¹⁰ cum flore, pudibundus ac maerens quaerit latebram. vivit annis XXV. colores fundere incipit in trimatu. ab auctoribus non gloriosum tantum animal hoc traditur, sed et malivolum, sicut anser em³¹¹ verecundum , quoniam has quoque quidam addiderunt notas in iis, haut probatas mihi.

45 ³¹² 23 Pavonem cibi gratia Romae primus occidit orator Hortensius aditiali³¹³ cena sacerdotii. saginare primus instituit circa novissimum piraticum bellum M. Aufidius Lurco³¹⁴ exque³¹⁵ eo quaestu³¹⁶ reditus HS³¹⁷ sexagena milia habuit.

46 ³¹⁸ 24 Proxime gloriam sentiunt et hi nostri vigiles nocturni, quos excitandis in opera³¹⁹ mortalibus rumpendoque somno natura genuit. norunt sidera et ternas distinguunt horas interdiu cantu. cum³²⁰ sole eunt cubitum quartaque castrensi vigilia ad curas laboremque revocant nec solis ortum incautis patiuntur obrepere diemque venientem³²¹ nuntiant cantu, ipsum vero cantum plausu laterum. 47 ³²² imperitant suo generi et regnum in quacumque sunt domo exercent. dimicatione paritur hoc inter ipsos velut ideo tela agnata cruribus suis intellegentium³²³, nec finis saepe commorientibus. quod si palma contigit³²⁴, statim in victoria canunt seque ipsi³²⁵ principes testantur; victus occultatur silens aegreque servitium patitur. et plebs tamen aeque superba graditur ardua cervice, cristis celsa, caelumque sola volucrum aspicit crebra³²⁶, in sublime caudam³²⁷ quoque falcatam erigens. itaque terrori sunt etiam leonibus³²⁸ ferarum generosissimis. 48 ³²⁹ iam ex his³³⁰ quidam ad bella tantum et proelia adsidua nascuntur— quibus etiam patrias nobilitarunt, Rhodum aut³³¹ Tanagram; secundus est honos habitus Melicis et³³² Chalcidicis³³³ —, ut plane dignae aliti tantum honoris perhibeat³³⁴ Romana purpura . 49 ³³⁵³³⁶ horum sunt tripudia solistima, hi magistratus³³⁷ nostros³³⁸ cotidie regunt domusque³³⁹ ipsis³⁴⁰ suas claudunt aut reserant³⁴¹. hi fasces³⁴² Romanos³⁴³ inpellunt aut retinent, iubent acies ant prohibent, victoriarum omnium toto orbe partarum auspices. hi maxime terrarum imperio imperant, extis³⁴⁴ etiam fibrisque haut³⁴⁵ aliter quam³⁴⁶ opimae victimae³⁴⁷ diis grati³⁴⁸. habent ostenta et³⁴⁹ praeposteri³⁵⁰ eorum vespertinique cantus: namque totis noctibus canendo Boeotiis nobilem illam adversus Lacedaemonios praesagivere victoriam, ita³⁵¹ coniecta interpretatione, quoniam victa ales illa non caneret.

50 ³⁵² 25 Desinunt³⁵³ canere castrati³⁵⁴, quod duobus fit³⁵⁵ modis, lumbis adustis candente³⁵⁶ ferro aut imis cruribus, mox ulcere oblito figlina³⁵⁷ creta; facilius ita pinguescunt³⁵⁸. Pergami omnibus annis spectaculum gallorum publice editur ceu gladiatorum. invenitur in annalibus in agro Ariminensi M. Lepido Q. Catulo cos. in villa Galerii locutum gallinaceum, semel, quod equidem sciam³⁵⁹.

51 ³⁶⁰ 26 Et³⁶¹ anseri vigil cura Capitolio testata³⁶² defenso, per id tempus canum silentio proditis rebus, quam ob causam cibaria anserum censores in primis locant. quin et fama amoris³⁶³ A egi i³⁶⁴ dilecta³⁶⁵ forma pueri nomine³⁶⁶ . . .Olenii³⁶⁷ et Glauces³⁶⁸ Ptolemaeo regi cithara canentis, quam eodem³⁶⁹ tempore et aries amasse³⁷⁰ proditur. potest et sapientiae videri intellectus iis esse³⁷¹: ita comes perpetuo adhaesisse³⁷² Lacydi philosopho dicitur, nusquam ab eo, non in publico, non in balineis³⁷³, non noctu, non interdiu, digressus³⁷⁴.

52 ³⁷⁵³⁷⁶ 27 Nostri sapientiores, qui eos iecoris bonitate novere. fartilibus in magnam amplitudinem crescit, exemptum quoque lacte mulso augetur. nec sine causa in quaestione est, quis tantum bonum invenerit, Scipio³⁷⁷ Metellus vir consularis an Marcus Seius³⁷⁸ eadem aetate eques Romanus. sed, quod constat, Messalinus Cotta³⁷⁹, Messalae oratoris filius, palmas³⁸⁰ pedum ex iis torrere³⁸¹ atque patinis cum gallinaceorum cristis condire repperit; tribuetur enim a me culinis cuiusque palma cum fide. 53 ³⁸² mirum in hac alite a Morinis usque Romam pedibus venire. fessi proferuntur ad primos; ita ceteri stipatione naturali propellunt eos.

Candidorum alterum vectigal in pluma. velluntur quibusdam locis bis³⁸³ anno, rursus³⁸⁴ plumigeri vestiuntur. mollior quae³⁸⁵ corpori proxima, et e Germania laudatissima. candidi ibi³⁸⁶³⁸⁷, verum minores; gantae³⁸⁸ vocantur. 54 pretium plumae³⁸⁹ eorum³⁹⁰ in libras denarii quini. et inde crimina plerumque auxiliorum³⁹¹ praefectis, a vigili statione ad haec aucupia dimissis cohortibus totis; eoque deliciae processere, ut sine³⁹² hoc instrumento durare iam ne virorum quidem cervices poss int³⁹³.

55 ³⁹⁴ 28 Aliud repperit Syriae pars quae Commagene vocatur, adipem eorum in vase aereo cum cinnamo nive multa obrutum ac rigore gelid o³⁹⁵ maceratum ad usum praeclari medicaminis , quod ab³⁹⁶ gente dicitur Commagenum³⁹⁷.

56 ³⁹⁸³⁹⁹ 29 Anseri ni⁴⁰⁰ generis⁴⁰¹ sunt chenalopeces⁴⁰² et, quibus lautiores epulas non novit Britannia, c henerotes⁴⁰³, fere⁴⁰⁴ ansere⁴⁰⁵ minores. decet tetraonas⁴⁰⁶ suus⁴⁰⁷ nitor absolutaque⁴⁰⁸ nigritia⁴⁰⁹, in superciliis cocci rubor. alterum eorum genus vulturum magnitudinem excedit, quorum et colorem reddit, nec ulla ales⁴¹⁰, excepto⁴¹¹ struthocamelo, maius corpore inplens pondus, in tantum aucta, ut in terra quoque inmobilis prehendatur. gignunt eos Alpes et septentrionalis regio. in vivariis⁴¹² saporem perdunt. 57 ⁴¹³ moriuntur contumacia spiritu revocato. proximae iis⁴¹⁴ sunt quas Hispania aves tardas appellat, Graecia ὠτίδας, damnatas in cibis; emissa enim ossibus medulla odoris taedium extemplo⁴¹⁵ sequitur.

58 ⁴¹⁶ 30 Indutias⁴¹⁷ habet gens P ygmaea⁴¹⁸ abscessu gruum , ut diximus, cum iis dimicantium. inmensus est tractus,⁴¹⁹ quo veniunt, si quis reputet, a mari Eoo⁴²⁰. quando proficiscantur ⁴²¹ consentiunt; volant ad prospiciendum alte⁴²², ducem quem sequantur eligunt, in extremo agmine per vices qui⁴²³ adclament⁴²⁴ dispositos habent⁴²⁵ et qui gregem voce contineant. 59 excubias habent nocturnis temporibus lapillum pede sustinentes , qui laxatus⁴²⁶ somno et decidens indiligentiam coarguat ; ceterae⁴²⁷ dormiunt, capite subter alam condito alternis pedibus insistentes. dux erecto providet collo ac praedicit. eaedem⁴²⁸ mansuefactae lasciviunt gyrosque quosdam indecoro⁴²⁹ cursu vel singulae peragunt. 60 ⁴³⁰ certum est, Pontum transvolaturas primum omnium angustias petere inter duo promunturia Criu⁴³¹ Metopon et Carambim, mox saburra stabiliri; cum medium transierint⁴³², abici lapillos e pedibus, cum attigerint continentem, et e gutture⁴³³ harenam. Cornelius Nepos, qui Divi Augusti principatu obiit, cum scriberet turdos paulo ante coeptos⁴³⁴ saginari⁴³⁵, addidit ciconias magis placere quam grues, cum haec nunc ales inter primas expetatur , illam nemo velit attigisse⁴³⁶.

61 ⁴³⁷ 31 Ciconiae quonam e loco veniant⁴³⁸ aut quo se referant⁴³⁹, inconpertum adhuc est. e longinquo venire non dubium eodem quo grues modo, illas hiemis, has aestatis advenas. abiturae congregantur in loca⁴⁴⁰ certa⁴⁴¹ comitataeque sic, ut nulla generis sui relinquatur nisi captiva et serva, ceu lege praedicta die recedunt. nemo vidit agmen discedentium, cum discessurum appareat, nec venire, sed venisse cernimus. utrumque nocturnis fit temporibus, et quamvis ultra citrave pervolent, numquam tamen advenisse usquam nisi noctu existimantur. 62 ⁴⁴² P ythonos⁴⁴³ comen vocant in Asia patentibus campis, ubi congregatae inter se commurmurant eamque, quae novissima advenit, lacerant atque ita abeunt. notatum post idus Augustas non temere visas ibi. sunt qui ciconiis non inesse linguam confirment. honos iis serpentium exitio tantus, ut in Thessalia capital⁴⁴⁴ fuerit occidisse⁴⁴⁵ eademque legibus poena, quae in homicidam.

63 ⁴⁴⁶ 32 Simili anseres quoque et olores ratione commeant, sed horum volatus cernitur. Liburnicarum more⁴⁴⁷ rostrato⁴⁴⁸ impetu feruntur, facilius ita findentes aëra quam si recta fronte inpellerent; a tergo sensim dilatante⁴⁴⁹ se cuneo porrigitur agmen largeque inpellenti praebetur aurae. colla inponunt praecedentibus, fessos duces ad⁴⁵⁰ terga recipiunt.— (Ciconiae nidos⁴⁵¹ eosdem repetunt, genetricum senectam invicem educant) — olorum morte narratur flebilis cantus, falso⁴⁵², ut arbitror, aliquot experimentis. iidem mutua came vescuntur inter se.

64 ⁴⁵³ 33 Verum haec commeantium per maria terrasque peregrinatio non patitur differri⁴⁵⁴ minores quoque, quibus est natura similis. utcumque enim⁴⁵⁵ supra dictas magnitudo et vires corporum invitare⁴⁵⁶ videri possint, 65? coturnices ante etiam semper adveniunt quam grues, parva avis et, cum ad nos venit, terrestris potius quam sublimis. advolant et hae⁴⁵⁷ simili modo, non sine periculo navigantium, cum adpropinquavere terris. quippe velis saepe incidunt⁴⁵⁸, et hoc semper noctu, merguntque navigia. iter est iis per hospitia certa⁴⁵⁹. austro non volant, umido⁴⁶⁰ scilicet et graviore⁴⁶¹ vento; 66 ⁴⁶² aura tamen vehi volunt propter pondus corporum viresque parvas — hinc volantium illa conquestio labore expressa —, aquilone ergo maxime volant, ortygometra⁴⁶³ duce. primam earum terrae adpropinquantem accipiter⁴⁶⁴ rapit. semper hic⁴⁶⁵ remeantes comitatum sollicitant, abeuntque una persuasa⁴⁶⁶ glottis⁴⁶⁷ et otus et cychramus⁴⁶⁸. 67 ⁴⁶⁹ glottis⁴⁷⁰ praelongam exerit linguam, unde ei⁴⁷¹ nomen. hanc initio blandita peregrinatione avide⁴⁷² profectam⁴⁷³ paenitentia⁴⁷⁴ in volatu cum labore scilicet subit: reverti incomitata m⁴⁷⁵ piget et sequi nec umquam plus uno die pergit, in proximo hospitio deserit. verum invenitur alia antecedente anno relicta simili modo in singulos dies. 68 ⁴⁷⁶ cychramus perseverantior⁴⁷⁷ festinat etiam pervenire ad expetitas sibi terras. itaque noctu⁴⁷⁸ [is] eas excitat admonetque itineris. otus⁴⁷⁹ bubone⁴⁸⁰ minor est, noctuis maior, auribus plumeis eminentibus, unde et nomen illi — quidam Latine a xionem⁴⁸¹ vocant —, imitatrix alias avis ac parasita⁴⁸² et quodam genere saltatrix. capitur haut difficulter ut noctuae, intentam⁴⁸³ in aliquem⁴⁸⁴ circumeunte alio. 69 ⁴⁸⁵ quod si ventus agmen adverso flatu coepit inhibere, pondusculis lapidum adprehensis aut gutture harena repleto stabilitae⁴⁸⁶ volant⁴⁸⁷. coturnicibus veneni semen gratissimus cibus, quam⁴⁸⁸ ob causam eas damnavere mensae, simulque comitialem propter morbum despui suetum, quem solae animalium sentiunt praeter hominem.

70 ⁴⁸⁹ 34 Abeunt⁴⁹⁰ et hirundines hibernis mensibus, sola came vescens avis ex iis quae aduncos ungues non habent. sed in vicina abeunt a pricos⁴⁹¹ secutae montium recessus, inventaeque iam sunt ibi nudae atque deplumes. Thebarum tecta subire negantur, quoniam urbs illa saepius capta sit, nec Biz yes⁴⁹² in T hrecia⁴⁹³ propter scelera Terei. 71 ⁴⁹⁴ Caecina Volaterranus ⁴⁹⁵ equestris ordinis, quadrigarum dominus, conprehensas in urbem secum auferens victoriae nuntias amicis mittebat in eundem nidum remeantes inlito victoriae colore. tradit et Fabius Pictor in annalibus suis, cum obsideretur praesidium Romanum a Ligustinis, hirundinem a pullis ad se adlatam, ut lino ad pedem eius adligato nodis significare t⁴⁹⁶ , quoto⁴⁹⁷ die adveniente auxilio eruptio fieri deberet.

72 ⁴⁹⁸ 35 Abeunt et merulae turdique et sturni⁴⁹⁹ simili modo in vicina. sed hi plumam⁵⁰⁰ non amittunt nec occultantur, visi⁵⁰¹ saepe ibi quo hibernum pabulum petunt; itaque in⁵⁰² Germania hieme maxime turdi cernuntur. verius turtur occultatur pinnasque amittit. abeunt⁵⁰³ et palumbes; quonam et in his incertum. 73 ⁵⁰⁴ sturnorum generi⁵⁰⁵ proprium⁵⁰⁶ catervatim volare et quodam pilae orbe circumagi, omnibus in medium agmen tendentibus. volucrum soli⁵⁰⁷ hirundini flexuosi volatus velox celeritas, quibus ex causis neque rapinae ceterarum alitum obnoxia est. eadem⁵⁰⁸⁵⁰⁹ sola avium non nisi in volatu pascitur.

36 Temporum⁵¹⁰ magna differentia avibus: perennes , ut columbae, semenstres, ut hirundines, trimenstres, ut turdi, turtures⁵¹¹, et quae, cum fetum eduxere, abeunt, ut galguli, upupae.

74 ⁵¹² 37 Auctores sunt omnibus annis advolare Ilium ex Aethiopia aves et confligere ad Memnonis tumulum, quas ob id Memnonidas vocant. hoc idem quinto quoque anno facere eas in Aethiopia circa regiam Memnonis, exploratum sibi Cremutius tradit. 38 simili modo pugnant Meleagrides in Boeotia. Africae hoc est gallinarum genus, gibberum , varies sparsum plumis. quae novissimae sunt peregrinarum avium in mensas receptae propter ingratum virus⁵¹³; verum Meleagri⁵¹⁴ tumulus nobiles eas fecit.

75 ⁵¹⁵ 39 Seleucides aves vocantur quarum adventum⁵¹⁶ ab⁵¹⁷ Iove⁵¹⁸ precibus inpetrant⁵¹⁹ Cadmi⁵²⁰ montis incolae, fruges eorum locustis vastantibus. nec unde veniant quove abeant compertum, numquam conspectis nisi cum praesidio earum indigetur.

40 invocant et Aegyptii ibis suas contra serpentium adventum, et Elei⁵²¹ My iacoren⁵²² deum muscarum multitudine pestilentiam adferente, quae protinus intereunt quam⁵²³ litatum est ei⁵²⁴ deo.

76 ⁵²⁵ 41 Sed in secessu⁵²⁶ avium et noctuae paucis diebus latere traduntur, quarum genus in Creta⁵²⁷ insula non ess e⁵²⁸, etiam, si qua invecta sit, emori⁵²⁹. nam haec quoque mira naturae differentia: alia aliis locis negat, tamquam ⁵³⁰genera frugum fruticumve, sic et animalium; non nasci tralaticium⁵³¹, invecta emori⁵³² mirum. quod⁵³³ illud est unius generis saluti adversum⁵³⁴, quaeve ista⁵³⁵ naturae invidia? aut qui terrarum dicti⁵³⁶ avibus⁵³⁷ termini? R hodos⁵³⁸ aquilam non habet. 77 ⁵³⁹ Transpadana Italia iuxta Alpes Larium lacum appellat amoenum arbusto agro, ad quem ciconiae non permeant, sicuti ne c⁵⁴⁰ octavum citra⁵⁴¹ lapidem ab eo inmens a⁵⁴² alioqui finitimo Ins ubrum⁵⁴³ tractu⁵⁴⁴ examina gra culorum⁵⁴⁵ monedularum⁵⁴⁶, cui soli avi furacitas argenti aurique praecipue⁵⁴⁷ mira est. picus Martius in Tarentino agro negatur esse. nuper et adhuc 78 ⁵⁴⁸ tamen rara ab Appennino ad urbem versus cerni coepere picarum genera, quae longa insignes cauda variae appellantur; proprium iis calvescere omnibus annis, cum serantur⁵⁴⁹ rapa. perdices non transvolant Boeotiae fines in Attica⁵⁵⁰, nec ulla avis⁵⁵¹ in Ponto insula, qua⁵⁵² sepultus est Achilles, sacratam ei⁵⁵³ aedem. in Fidenate agro iuxta urbem ciconiae nec pullos nec nidum faciunt. at in agrum Volaterranum ⁵⁵⁴ palumbium vis e mari quotannis advolat⁵⁵⁵. 79 ⁵⁵⁶⁵⁵⁷ Romae in aedem Herculis in foro Boario nec muscae nec canes intrant. multa praeterea similia, quae prudens subinde omitto in singulis generibus, fastidio parcens, quippe cum Theophrastus tradat invecticias esse⁵⁵⁸ in Asia etiam columbas et pavones et cervos⁵⁵⁹ et in Cyrenaica vocales ranas.

80 ⁵⁶⁰⁵⁶¹ 42 Alia admiratio circa oscines. fere⁵⁶² mutant colorem vocemque⁵⁶³ tempore anni ac repente fiunt aliae, quod in grandiore⁵⁶⁴ alitum genere grues tantum; hae⁵⁶⁵ enim senectute nigrescunt. merula⁵⁶⁶ ex nigra⁵⁶⁷ rufescit⁵⁶⁸, canit aestate, hieme balbutit⁵⁶⁹, circa solstitium muta. rostrum quoque anniculis in ebur⁵⁷⁰ transfiguratur, dumtaxat maribus. turdis colos⁵⁷¹ aestate⁵⁷² circa cervicem varius, hieme concolor ibus⁵⁷³.

81 43 Lusciniis diebus ac noctibus continuis XV garrulus sine intermissu cantus densante se frondium germine, non in novissim is⁵⁷⁴ digna miratu ave. primum tanta vox tam parvo in corpusculo, tam pertinax spiritus; deinde in una ⁵⁷⁵perfecta musica⁵⁷⁶ scientia: modulatus editur sonus et nunc continuo spiritu trahitur in longum, nunc variatur inflexo, nunc distinguitur conciso, 82? copulatur intorto, promittitur⁵⁷⁷ revocato , infuscatur ex inopinato, interdum et secum ipse murmurat⁵⁷⁸, plenus, gravis, acutus⁵⁷⁹, creber, extentus, ubi visum est, vibrans, summus, medius, imus. breviterque omnia tam parvulis in faucibus, quae tot⁵⁸⁰ exquisitis tibiarum tormentis ars hominum excogitavit, non ut sit⁵⁸¹ dubium hanc suavitatem praemonstratam efficaci auspicio, cum in ore Stesichori cecinit infantis. ac ne quis dubitet artis esse⁵⁸², plures singulis⁵⁸³ sunt cantus⁵⁸⁴, nec iidem⁵⁸⁵ omnibus, sed sui cuique. 83 ⁵⁸⁶ certant inter se, palamque animosa contentio est. victa morte finit saepe vitam spiritu prius deficiente quam cantu. meditantur aliae iuveniores⁵⁸⁷ versusque⁵⁸⁸ quos imitentur accipiunt. audit discipula intentione magna et reddit⁵⁸⁹, vicibusque⁵⁹⁰ reticent⁵⁹¹: intellegitur emendatae correptio⁵⁹² et in docente quaedam reprehensio. 84 ergo servorum illis pretia sunt, et quidem ampliora quam quibus olim armigeri parabantur . scio⁵⁹³ HS⁵⁹⁴ VI⁵⁹⁵ candidam alioqui⁵⁹⁶, quod est prope invisitatum ⁵⁹⁷, venisse, quae Agrippinae Claudi principis coniugi dono daretur. visum iam saepe iussas canere coepisse et cum symphonia alternasse, sicut homines repertos qui sonum earum addita in transversas harundines aqua foramen inspirantes linguaeve⁵⁹⁸ parva aliqua⁵⁹⁹ opposita⁶⁰⁰ mora indiscreta redderent similitudine. 85 ⁶⁰¹ sed hae⁶⁰² tantae tamque artifices⁶⁰³ argutiae a XV diebus paulatim desinunt, nec ut fatigatas possis dicere aut satiatas. mox aestu aucto in totum alia vox fit, nec modulata aut varia; mutatur et color. postremo hieme ipsa non cernitur. linguis earum tenuitas illa prima non est quae ceteris avibus. pariunt vere primo, cum plurimum, sena ova.

86 ⁶⁰⁴⁶⁰⁵ 44 Alia ratio ficedulis, nam formam simul coloremque mutant. hoc nomen autumno⁶⁰⁶ habent, postea melancoryphi⁶⁰⁷ vocantur. sic et erithacus hieme, idem phoenicurus aestate. mutat et upupa, ut tradit Aeschylus poeta, obscena alias pastu avis, crista visenda plicatili, contrahens eam subrigensque per longitudinem capitis.

87 ⁶⁰⁸ 45 Oenanthe⁶⁰⁹ quidem etiam statos latebrae dies habet. exoriente sirio occultata ab occasu eiusdem prodit, quod miremur, ipsis diebus utrumque. chlorion quoque, qui totus est luteus, hieme non visus, circa solstitia procedit.

merulae circa Cyllenen Arcadiae, nec usquam aliubi⁶¹⁰ , candidae nascuntur. ibis circa Pelusium tantum nigra est, ceteris omnibus locis candida.

88 ⁶¹¹ 46 Oscines praeter exceptas non temere fetus faciunt ante aequinoctium vernum aut post autunmale, ante solstitium autem dubios, post solstitium vitales.

89 47 Eo maxime sunt insignes halcyones⁶¹². dies earum partus maria quique⁶¹³ navigant novere. ipsa avis paulo amplior passere, colore cyanea⁶¹⁴ e t parte in fe riore⁶¹⁵ tantum purpurea⁶¹⁶⁶¹⁷, candidis admixta⁶¹⁸ pinnis⁶¹⁹ collo, gracili ac procero rostro.⁶²⁰ alterum genus earum magnitudine distinguitur et cantu⁶²¹⁶²²: minores in harundinetis canunt. 90 ⁶²³ hal cyonemvidere rarissimum est nec nisi vergiliarum occasu et circa solstitia brumamve, nave aliquando circumvolata statim in latebr as⁶²⁴ abeuntem. fetificant bruma, qui dies hal cyonides⁶²⁵ vocantur, placido mari per eos et navigabili, Siculo maxime⁶²⁶ . faciunt autem⁶²⁷ VII ante brumam diebus nidos et totidem sequentibus pariunt. 91 ⁶²⁸ nidi earum admirationem habent pilae figura paulum eminenti, ore perquam angusto, grandium spongearum ⁶²⁹ similitudine. ferro intercidi non queunt, franguntur ictu valido, ut spuma arida maris. nec unde confingantur invenitur; putant ex spinis⁶³⁰ aculeatis, piscibus enim vivunt. subeunt et in amnes. pariunt ova quina.

48 Gaviae⁶³¹ in petris nidificant, mergi et in arboribus. pariunt plurimum⁶³² terna, sed gaviae aestate, mergi incipiente vere.

92 ⁶³³ 49 Halcyonum nidi figura reliquarum quoque sollertiae admonet, neque alia parte ingenia avium magis admiranda sunt. hirundines luto construunt, stramento roborant . si quando inopia est luti, madefactis⁶³⁴ multa aqua pinnis pulverem spargunt; ipsum vero nidum mollibus plumis floccisque consternunt tepefaciendis ovis, simul ne durus sit infantibus pullis. in fetu summa aequitate alternant cibum . notabili munditia egerunt excrementa pullorum adultioresque ⁶³⁵ circumagi docent et foris⁶³⁶ saturitatem emittere. 93 alterum est hirundinum genus rusticarum et agrestium, quae raro in domibus diversos figura, sed eadem materia confingunt nidos, totos supinos, faucibus porrectis in angustum , utero capaci, mirum qua peritia⁶³⁷ et occultandis habil es⁶³⁸ pullis et substernendis molles⁶³⁹ . 94 ⁶⁴⁰ in Aegypti⁶⁴¹ Heracleotico ⁶⁴² ostio molem continuatione nidorum evaganti Nilo inexpugnabilem⁶⁴³ opponunt stadii fere unius spatio, quod humano opere perfici non posset. in eadem Aeg ypto⁶⁴⁴ iuxta oppidum Copton insula est sacra Isidi, quam ne laceret amnis idem, muniunt opere, incipientibus vernis diebus palea et stramento rostrum⁶⁴⁵ eius⁶⁴⁶ firmantes⁶⁴⁷, continuatis per triduum noctibus tanto labore, ut multas in opere emori⁶⁴⁸ constet; eaque militia illis cum anno redit semper. tertium est earum genus: excavant ripas⁶⁴⁹ atque ita internidificant⁶⁵⁰. 95 ⁶⁵¹— (Harum⁶⁵² pulli ad cinerem ambusti mortifero faucium malo multisque aliis morbis humani corporis medentur) — non faciunt hae nidos migrantque multis diebus ante, si futurum est, ut auctus amnis⁶⁵³ attingat⁶⁵⁴.

96 ⁶⁵⁵ 50 In genere vitiparrarum⁶⁵⁶ est cui nidus ex musco arido ita absoluta perficitur pila, ut inveniri non possit aditus . a ca nth yllis⁶⁵⁷ appellatur eadem figura ex lino intexens⁶⁵⁸. Picorum aliquis⁶⁵⁹ suspenditur⁶⁶⁰ surculo primis⁶⁶¹ in ramis⁶⁶² cyathi⁶⁶³ modo, ut nulla quadripes⁶⁶⁴ possit accedere. ga lgulos⁶⁶⁵ quidem ipsos dependentes pedibus somnum capere confirmant, quia tutiores ita se sperent⁶⁶⁶ . 97 ⁶⁶⁷ iam publicum quidem omnium est tabulata ramorum sustinendo nido provide eligere, camarare ab imbri aut fronde protegere densa. in Arabia cinnamolgus ⁶⁶⁸ avis appellatur cinnami surculis nidificans⁶⁶⁹; plumbatis eos sagittis decutiunt indigenae mercis gratia. in Scyt his avis magnitudine otidis⁶⁷⁰ binos⁶⁷¹ parit in leporina pelle semper in cacuminibus ramorum suspensa. 98 picae cum diligentius visum ab homine nidum sensere, ova transgerunt⁶⁷² alio. hoc in iis avibus, quarum digiti non sint⁶⁷³ accommodati conplectendis transferendisque⁶⁷⁴ ovis⁶⁷⁵, miro traditur modo. namque surculo super bina ova⁶⁷⁶ inposito ac ferum inato⁶⁷⁷ alvi glutino, subdita⁶⁷⁸ cervice medio, aequa utrimque libra deportant alio.

99 ⁶⁷⁹ 51 Nec vero iis minor sollertia, quae cunabula in terra faciunt corporis gravitate prohibitae sublime petere. merops vocatur genitores suos reconditos pascens, pallido intus colore pinnarum, superne cyaneo, prior e parte⁶⁸⁰ subrutilo . nidificat⁶⁸¹ in specu sex pedum defossa⁶⁸² altitudine.

100 ⁶⁸³Perdices spina⁶⁸⁴ et frutice⁶⁸⁵ sic muniunt receptaculum, ut contra feram⁶⁸⁶ abunde vallentur. ovis stragulum molle⁶⁸⁷ pulvere contumulant nec in quo loco peperere incubant: ne cui⁶⁸⁸ frequentior conversatio suspecta sit, transferunt alio. illae quidem et maritos suos fallunt, quoniam intemperantia libidinis frangunt earum ova, ne incubando detineantur⁶⁸⁹. tunc inter se dimicant mares desiderio feminarum; victum aiunt venerem pati. 101 ⁶⁹⁰ id quidem et coturnices Trogus et gallinaceos⁶⁹¹ aliquando, perdices vero a domitis feros et novos aut victos iniri promiscue. capiuntur quoque pugnacitate eiusdem libidinis, contra aucupis⁶⁹² in licem⁶⁹³ exeunte in proelium duce totius gregis. capto eo procedit alter ac subinde singuli. rursus circa conceptum feminae capiuntur contra aucupum feminam exeuntes, ut rixando abigant e am⁶⁹⁴. 102 ⁶⁹⁵ nec⁶⁹⁶ in alio animali⁶⁹⁷ par opus libidinis. si contra mares steterint, feminae aura ab iis flante praegnantes fiunt, hiantes⁶⁹⁸ autem exerta lingua per id tempus aestuant. concipiunt et supervolantium adflatu, saepe voce tantum audita masculi, adeoque vincit⁶⁹⁹ libido etiam fetus caritatem, ut illa furtim et in occulto incubans⁷⁰⁰ , cum sensit⁷⁰¹ feminam⁷⁰² aucupis accedentem ad marem, recanat revocetque et ultro praebeat se libidini. rabie quidem tanta feruntur, ut in capite aucupantium saepe caecae m otu⁷⁰³ sedeant. 103 ⁷⁰⁴ si ad nidum is coepit accedere , procurrit⁷⁰⁵ ad pedes eius feta, praegravem aut delumbem sese simulans, subitoque in procursu aut brevi aliquo volatu cadit, ut fracta⁷⁰⁶ ala aut pedibus⁷⁰⁷ , at⁷⁰⁸ procurrit iterum iamiam pre hensurum⁷⁰⁹ effugiens spemque⁷¹⁰ frustrans⁷¹¹, donec in diversum abducat⁷¹² a nidis. eadem in⁷¹³ pavore, libera ac materna vacan s⁷¹⁴ cura, in sulco resupina glaeba se terrae pedibus adprehensa operit. perdicum vita et ad⁷¹⁵ sedecim annos durare existimatur.

104 ⁷¹⁶ 52 Ab iis⁷¹⁷ columbarum maxime⁷¹⁸ spectantur simili ratione mores. ines t⁷¹⁹ pudicitia illis p lurima⁷²⁰ et neutri nota adulteria. coniugi⁷²¹ fidem non violant communemque servant domum. nisi caele bs⁷²² aut vidua nidum non relinquit. et imperiosos⁷²³ mares, subinde etiam iniquos ferunt, quippe suspicio⁷²⁴ est adulterii, quamvis natura non sit: tune plenum querela⁷²⁵ guttur saevique rostro ictus, mox in satisfactione exosculatio⁷²⁶ et circa veneris preces crebris pedum orbibus adulatio. 105 ⁷²⁷ amor utrique subolis aequalis; saepe et ex hac causa castigatio pigrius intrante femina ad pullos. parturienti solatia et ministeria ex mare. pullis primo salsiorem⁷²⁸ terram ⁷²⁹ collectam gutture in ora inspuunt praeparantes tempestivitatem cibo. proprium generis eius et turturum, cum bibant⁷³⁰ , colla non resupinare largeque bibere iumentorum modo.

106 ⁷³¹⁷³²Vivere palumbes ad tricensimum annum, aliquas⁷³³ et⁷³⁴ ad quadragensimum, habemus auctores, uno tantum incommodo ⁷³⁵ unguium — eodem et argumento senecta e⁷³⁶ —, qui citra perniciem reciduntur. cantus omnibus similis atque idem trino conficitur versu praeterque⁷³⁷ in clausula⁷³⁸ gemitu, hieme mutis, a vere⁷³⁹ vocalibus. Nigidius putat, cum ova incubet⁷⁴⁰ sub tecto, nominata m⁷⁴¹ palumbem relinquere nidos. pariunt autem post⁷⁴² solstitium⁷⁴³ . 107 ⁷⁴⁴ columbae et⁷⁴⁵ turtures octonis annis vivunt.

contra passeri minimum vitae, cui salacitas par⁷⁴⁶ . mares⁷⁴⁷ negantur anno diutius durare argumento, quia nulla veris initio appareat⁷⁴⁸ nigritudo in rostro, quae ab aestate incipit. 108 feminis longiusculum spatium. verum columbis inest quidam et gloriae intellectus: nosse credas suos colores varietatemque dispositam; quin⁷⁴⁹⁷⁵⁰ etiam ex volatu quaeritur⁷⁵¹⁷⁵² : plaudere in caelo varieque sulcare. qua in ostentatione ut vinctae⁷⁵³ praebentur accipitri, inplicatis⁷⁵⁴ strepitu pinnis, qui non nisi ipsis alarum umeris eliditur, alioquin ⁷⁵⁵ soluto volatu multum⁷⁵⁶ velociores⁷⁵⁷ . speculatur⁷⁵⁸ occultus fronde latro et gaudentem in ipsa gloria rapit. 109 ⁷⁵⁹

ob id cum iis habenda est avis quae tinnungulus⁷⁶⁰ vocatur; defendit enim illas terretque accipitres naturali potentia in tantum, ut visum vocemque eius fugiant. hac de causa praecipuus columbis amor eorum, feruntque, si in quattuor angulis defbdiantur in ollis novis oblitis, non mutare sedem columbas — quod et⁷⁶¹ auro insectis alarum articulis quaesivere aliqui⁷⁶², non aliter innoxiis vulneribus —, multivaga alioqui ave⁷⁶³. est enim ars illis inter se blandiri et corrumpere alias furtoque comitatiores reverti. 110 ⁷⁶⁴ 53 quin et internuntiae in magnis rebus fuere, epistulas adnexas earum pedibus obsidione Mutinensi⁷⁶⁵ in castra consulum Decumo Bruto mittente. quid vallum et vigil obsidio atque etiam retia in⁷⁶⁶ amne praetenta profuere⁷⁶⁷ Antonio, per caelum eunte nuntio? et harum amore insaniunt multi. super tecta exaedificant turres iis nobilitatemque singularum et origines narrant, vetere iam exemplo. L. Axius eques Romanus ante bellum civile Pompeianum denariis CCCC singula paria venditavit⁷⁶⁸, ut M. Varro tradit. quin et patriam nobilitavere in Campania grandissimae provenire existimatae.

111 54 Harum volatus⁷⁶⁹ in reputationem ceterarum quoque volucrum inpellit⁷⁷⁰ . omnibus animalibus reliquis certus et unius modi et in suo cuique genere incessus est; aves solae vario meatu feruntur et⁷⁷¹ in terra et in aëre. ambulant aliquae, ut cornices; saliunt aliae, ut passeres, merulae ; currunt, ut perdices, rusticulae; ante se pedes iaciunt, ut ciconiae, grues. expandunt alas pendentesque raro intervallo quatiunt, aliae crebrius, sed et primas dumtaxat pinnas , 112? aliae⁷⁷² tota latera plaudunt⁷⁷³ ; quaedam vero maiore ex parte conpressis volant percussoque semel, aliquae et gemino ictu⁷⁷⁴ , aëre feruntur: velut⁷⁷⁵ inclusum eum prementes eiaculantur ⁷⁷⁶ sese in sublime, in rectum, in pronum⁷⁷⁷ . impingi⁷⁷⁸ putes⁷⁷⁹ aliquas aut rursus ab alto⁷⁸⁰ cadere has, illas salire. anates solae quaeque sunt⁷⁸¹ eiusdem generis in sublime protinus sese tollunt atque e⁷⁸²⁷⁸³ vestigio caelum petunt, et hoc etiam ex aqua⁷⁸⁴. itaque in foveas, quibus feras venamur, delapsae solae evadunt. 113 ⁷⁸⁵ vultur et fere⁷⁸⁶ graviores nisi ex procursu aut altiore cumulo⁷⁸⁷ inmissae non evolant; cauda reguntur. aliae circumspectant, aliae flectunt⁷⁸⁸ colla, nec ullae⁷⁸⁹ vescuntur ea quae rapuere pedibus. sine voce non volant multae, aut⁷⁹⁰ e contrario semper⁷⁹¹ in volatu silent. subrectae ⁷⁹² , pronae, obliquae in latera, in ora, quaedam et resupinae feruntur, ut, si pariter cernantur plura genera⁷⁹³, non in eadem natura meare videantur.

114 ⁷⁹⁴ 55 Plurimum volant⁷⁹⁵ quae apodes, quia careant⁷⁹⁶ usu pedum, ab aliis cypseli appellantur, hirundinum⁷⁹⁷ specie. nidificant in scopulis. hae sunt quae toto mari cernuntur, nec umquam tam longo naves tamque continuo cursu recedunt a terra, ut non⁷⁹⁸ circumvolitent eas apodes. cetera genera residunt et⁷⁹⁹ insistunt; his quies nisi in nido nulla: aut pendent aut iacent.

115 ⁸⁰⁰ 56 Et⁸⁰¹ ingenia aeque varia, ad pastum⁸⁰² maxime. caprimulgi appellantur, grandioris⁸⁰³ merulae⁸⁰⁴ aspectu, fures nocturni; interdiu enim visu carent. intrant pastorum stabula caprarumque uberibus advolant suctum propter lactis, qua iniuria uber emoritur caprisque caecitas, quas ita mulsere , oboritur. platea⁸⁰⁵ nominatur advolans ad eas, quae se in mari mergunt, et capita illarum morsu corripiens, donec capturam extorqueat. eadem cum devoratis se inplevit conchis, calore ventris coctas⁸⁰⁶ evomit atque ita ex iis esculenta ⁸⁰⁷ eligit testas excernens⁸⁰⁸ .

116 ⁸⁰⁹ 57 Villaribus gallinis et religio⁸¹⁰ inest. Inhorrescunt edito ovo excutiuntque sese et circumactae purificant aut⁸¹¹ festuca aliqua sese et ova lustrant.

minimae avium cardueles imperata faciunt, nec voce tantum, sed pedibus et ore pro manibus. est quae boum mugitus imitetur , in Arelatensi agro taurus appellata, alioquin⁸¹² parva⁸¹³ est. equorum quoque hinnitus⁸¹⁴ anthus nomine herbae pabulo adventu eorum pulsa imitatur, ad hunc modum se ulciscens.

117 ⁸¹⁵ 58 super omnia humanas voces reddunt, psittaci⁸¹⁶ quidem etiam sermocinantes⁸¹⁷ . India hanc avem mittit, siptacen⁸¹⁸ vocat ⁸¹⁹ , viridem toto corpore, torque tantum miniato in cervice distinctam. imperatores salutat et quae accipit verba pronuntiat , in vino praecipue lasciva. capiti⁸²⁰ eius duritia eadem quae rostro. hoc⁸²¹ , cum⁸²² loqui discit, ferreo⁸²³ verberatur radio; non sentit aliter ictus. cum devolat, rostro se⁸²⁴ excipit, illi innititur levioremque ita se pedum infirmitati facit.

118 ⁸²⁵ 59 Minor nobilitas, quia non ex longinquo venit, sed expressior loquacitas certo⁸²⁶ generi picarum est. adamant verba quae loquantur nec discunt⁸²⁷ , sed⁸²⁸ diligunt⁸²⁹ meditantesque intra semet curam atque⁸³⁰ cogitationem⁸³¹⁸³² , intentionem non occultant. constat⁸³³ emori victas difficultate verbi ac, nisi subinde eadem audiant, memoria falli quaerentesque mirum in modum hilarari⁸³⁴ , si interim⁸³⁵ audierint id verbum. nec vulgaris his⁸³⁶ forma, quamvis non spectanda: satis illis decoris in spe cie⁸³⁷ sermonis humani est. verum⁸³⁸ addiscere alias negant posse quam⁸³⁹ ex genere earum⁸⁴⁰ quae glande vescantur, 119? ⁸⁴¹ et inter eas⁸⁴² facilius quibus quini⁸⁴³ sint digiti in pedibus, ac ne eas quidem ipsas nisi⁸⁴⁴ primis duobus vitae annis. latiores⁸⁴⁵ linguae omnibus⁸⁴⁶ in suo cuique genere, quae⁸⁴⁷ sermonem imi- ⁸⁴⁸ tantur humanum. 120 quamquam id paene in omnibus contigit⁸⁴⁹ : Agrippina Claudii⁸⁵⁰ Caesaris turdum habuit, quod numquam ante⁸⁵¹⁸⁵², imitantem sermones hominum. cum haec proderem, habebant et Caesares iuvenes sturnum⁸⁵³ , item luscinias Graeco ac Latino sermone dociles, praeterea meditantes assidue et in diem⁸⁵⁴ nova loquentes, longiore etiam contextu. docentur⁸⁵⁵ secreto et ubi nulla alia vox misceatur⁸⁵⁶ , adsidente⁸⁵⁷ qui crebro dicat ea, quae condita velit, ac cibis⁸⁵⁸ blandiente.

121 60 Reddatur et corvis sua gratia, indignatione quoque populi⁸⁵⁹ Romani⁸⁶⁰ testata⁸⁶¹ , non solum conscientia. Tiberio principe ex fetu⁸⁶² supra Castorum⁸⁶³ aedem⁸⁶⁴ genito pullus in adpositam⁸⁶⁵ sutrinam devolavit, etiam religione⁸⁶⁶ commendatus officinae domino. is mature sermoni adsuefactus, omnibus matutinis evolans in rostra in forum versus, Tiberium , dein Germanicum et Drusum Caesares nominatim, mox transeuntem populum Romanum salutabat, postea ad tabernam remeans, plurium annorum adsiduo officio mirus⁸⁶⁷ . 112 hunc sive aemulatione vicinitatis manceps proximae sutrinae sive iracundia subita, ut voluit videri, excrementis eius posita⁸⁶⁸ calceis macula, exanimavit, tanta plebei consternatione , ut primo pulsus ex ea regione, mox interemptus sit funusque aliti innumeris celebratum exequiis, constratunm⁸⁶⁹ lectum super Aethiopum duorum umeros, praecedente tibicine et coronis omnium generum ad rogum usque, qui constructus dextra viae Appiae ad secundum lapidem in campo R ediculi⁸⁷⁰ appellato fuit. 123 adeo satis iusta causa populo Romano visa est⁸⁷¹ exequiarum ingenium avis aut⁸⁷² supplicii de cive Romano in ea urbe, in qua multorum principum nemo deduxerat funus, Scipionis vero Aemiliani post⁸⁷³ Carthaginem Numantiamque deletas ab eo nemo vindicaverat mortem. 124 hoc gestum M. Servilio C.⁸⁷⁴ Cestio cos. a. d. V kal. Apriles. nunc quoque erat in urbe Roma, haec prodente me, equitis⁸⁷⁵ Romani cornix e Baetica primum colore mira admodum nigro, dein⁸⁷⁶ plura contexta⁸⁷⁷ verba exprimens et⁸⁷⁸ alia atque alia⁸⁷⁹ crebro addiscens. nec non et recens fama Crateri Mo nocerotis⁸⁸⁰ cognomine in Erizena⁸⁸¹ regione Asiae corvorum opera venantis eo quod⁸⁸² devehebat⁸⁸³ in silvas eos insidentes cornicul o⁸⁸⁴ umerisque; illi vestigabant agebantque eo perducta consuetudine, ut exeuntem sic comitarentur et feri. 125 ⁸⁸⁵ tradendum putavere memoriae quidam, visum per sitim lapides congerentem in situlam⁸⁸⁶ monimenti, in qua pluvia aqua⁸⁸⁷ durabat⁸⁸⁸ , sed quae attingi non poss et⁸⁸⁹ ; ita descendere paventem expressisse tali congerie quantum poturo⁸⁹⁰ sufficeret.

126 ⁸⁹¹ 61 Nec Diomedias praeteribo aves. Iuba⁸⁹² cataractas vocat, et⁸⁹³⁸⁹⁴ eis esse dentes oculosque igneo colore cetero candidis⁸⁹⁵ tradens. duos semper his duces: alterum ducere agmen, alterum cogere. scrobes excavare rostro, inde crate consternere et operire terra quae ante fuerit egesta; in his fetificare. fores binas omnium scrobibus: orientem spectare quibus exeant in pascua, occasum quibus redeant. alvum exoneraturas subvolare semper et contrario flatu. 127 ⁸⁹⁶ uno hae⁸⁹⁷ in loco totius orbis⁸⁹⁸ visuntur, in insula, quam diximus nobilem Diomedis tumulo atque delubro⁸⁹⁹ contra Apuliae oram, fulicarum⁹⁰⁰ similes. advenas barbaros clangore infestant, Graecis tantum adulantur miro discrimine , velut generi Diomedis hoc tribuentes, aedemque⁹⁰¹ earn cotidie pleno gutture madentibus pinnis perluunt atque purificant, unde origo fabulae Diomedis socios in earum effigies mutatos.

128 62 Non omittendum est, cum de ingeniis disserimus ⁹⁰² , e volucribus hirundines indociles esse, e terrestribus⁹⁰³ mures, cum elephanti iussa faciant, leones iugum subeant, in mari vituli totque piscium genera mitescant.

129 ⁹⁰⁴⁹⁰⁵ 63 Bibunt aves suctu, ex iis, quibus longa colla, intermittentes et capite resupinato velut infundentes⁹⁰⁶ sibi; porphyrio⁹⁰⁷ solus⁹⁰⁸ morsu bibit. idem est proprio genere, omnem cibum aqua subinde tinguens, deinde pede ad rostrum veluti manu adferens. laudatissimi in Commagene. rostra iis⁹⁰⁹ et praelonga crura rubent.

130 ⁹¹⁰ 64 Haec quidem et himantopodi⁹¹¹ multo minori, quamquam⁹¹² eadem⁹¹³ crurum altitudine. nascitur in Aegypto. insistit ternis digitis. praecipue ei pabulum muscae. vita in Italia paucis diebus.

65 Graviores omnes fruge⁹¹⁴ vescuntur, altivolae carne o tantum, inter aquaticas⁹¹⁵ mergi, soli ti⁹¹⁶ av ide vorare e t quae ceterae⁹¹⁷ reddunt.

131 66 Olorum similitudinem onocrotali habent nec distare existimarentur omnino, nisi faucibus ipsis inesset alterius uteri genus. h uc⁹¹⁸ omnia inexplebile animal congerit, mira ut sit capacitas. mox perfecta rapina sensim inde in os⁹¹⁹ reddita in veram alvum ruminantis modo⁹²⁰ refert⁹²¹. Gallia hos septentrionalis⁹²² proxima oceano mittit.

132 ⁹²³⁹²⁴ 67 In Hercynio Germaniae saltu invisitata⁹²⁵ genera alitum accepimus⁹²⁶ , quarum plumae ignium modo conluceant 20 noctibus. in ceteris nihil praeter nobilitatem longinquitate⁹²⁷ factam memorandum occurrit:

phalerides in Seleucia Parthorum⁹²⁸ et in Asia, aquaticarum laudatissimae, rursus phasianae in Colchis — geminas ex pluma aures submittunt subriguntque —, Numidicae in parte Africae Numidia; omnesque ⁹²⁹ iam in Italia.

133 ⁹³⁰ 68 Phoenicopteri⁹³¹ linguam praecipui saporis esse Apicius docuit, nepotum omnium altissimus gurges. attagen maxime Ionius celeber⁹³² et vocalis alias, captus vero obmutescens , quondam existimatus inter raras⁹³³ aves, iam et in Gallia ⁹³⁴ Hispaniaque. capitur circa⁹³⁵ Alpes etiam, ubi et phalacrocoraces ⁹³⁶ , avis⁹³⁷ Baliarium⁹³⁸ insularum peculiaris⁹³⁹ , sicut Alpium pyrrhocorax, luteo rostro niger⁹⁴⁰ , et praecipua⁹⁴¹ sapore lagopus⁹⁴² . pedes⁹⁴³ leporino villo nomen hoc dedere cetero candidae⁹⁴⁴ , columbarum magnitudine. 134 non extra⁹⁴⁵ terram eam vesci facile, quando nec vita⁹⁴⁶ mansuescit et corpus ocissime⁹⁴⁷ marcescit⁹⁴⁸ . est⁹⁴⁹ et alia nomine eodem, a coturnicibus magnitudine tantum differens, croceo unctu⁹⁵⁰ cibis gratissima. visam⁹⁵¹ in Alpibus ab se peculiarem Aegypti et ibim Egnatius Calvinus praefectus earum prodidit.

135 69 Venerunt⁹⁵² in Italiam Bedriacensibus⁹⁵³ bellis civilibus trans Padum et novae aves— ita enim adhuc vocantur —, turdorum⁹⁵⁴ specie, paulum infra columbas magnitudine , sapore gratae. Baliares insulae nobiliorem etiam supra dicto porphyrionem mittunt. ibi et⁹⁵⁵ buteo accipitrum⁹⁵⁶ generis in honore mensarum est, item vibiones⁹⁵⁷; sic⁹⁵⁸ vocant minorem gruem.

136 ⁹⁵⁹ 70 Pegasos equino capite volucres et grypas⁹⁶⁰ aurita⁹⁶¹ aduncitate rostri fabulosos reor, illos in Scythia, hos in Aethiopia. equidem et tragopana, de qua plures adfirmant, maiorem aquila, cornua in temporibus curvata habentem, ferruginei coloris, tantum capite phoeniceo. nec Sirenes impetraverint fidem, adfirmet⁹⁶² licet⁹⁶³ Dinon, Clitarchi celebrati auctoris pater, in India esse mulcerique earum cantu⁹⁶⁴ quos gravatos somno lacerent. 137 ⁹⁶⁵ qui credat⁹⁶⁶ ista, et Melampodi profecto aures⁹⁶⁷ lambendo dedisse intellectum avium sermonis dracones non abnuat⁹⁶⁸ vel quae Democritus⁹⁶⁹ tradit nominando aves quarum confuso sanguine serpens gignatur⁹⁷⁰ , quem quisquis ederit intellecturus sit alitum colloquia, quaeque de una ave galerita privatim⁹⁷¹ commemorat, etiam sine his inmensa vitae ambage circa auguria. nominantur ab Homero scopes avium genus: 138 ⁹⁷² neque⁹⁷³ harum saturicos motus , cum insidientur⁹⁷⁴ , plerisque⁹⁷⁵ memoratos facile conceperim mente, neque ipsae iam aves noscuntur⁹⁷⁶ , quam ob rem de confessis disseruisse⁹⁷⁷ praestiterit.

139 ⁹⁷⁸ 71 Gallinas saginare Deliaci⁹⁷⁹ coepere, unde pestis exorta opimas aves et suopte corpore unctas devorandi. hoc primum antiquis cenarum⁹⁸⁰ interdictis exceptum invenio iam lege Gai Fanni consulis undecim annis⁹⁸¹ ante tertium Punicum bellum, ne quid volucre⁹⁸² poneretur praeter unam gallinam quae non esset altilis⁹⁸³, quod deinde caput translatum per omnes leges ambulavit. 140 ⁹⁸⁴ inventumque deverticulum ⁹⁸⁵ est in fraude m⁹⁸⁶ earum gallinaceos quoque pascendi lacte madidis⁹⁸⁷ cibis: multo ita gratiores adprobantur. feminae quidem⁹⁸⁸ ad saginam non omnes eliguntur nec nisi in cervice pingui cute. postea culinarum artes, ut clunes⁹⁸⁹ spectentur, ut dividantur in tergora, ut a pede uno dilatatae repositoria occupent. dedere et Parthi cocis suos mores. nec tamen in hoc⁹⁹⁰ mangonio quicquam totum placet, clune, alibi pectore tantum laudatis.

141 ⁹⁹¹ 72 Aviaria primus instituit inclusis omnium generum avibus M. Lae nius⁹⁹² Strabo Brundisi equestris ordinis. ex eo coepimus carcere animalia coercere, quibus⁹⁹³ rerum natura⁹⁹⁴ caelum adsignaverat.

maxime tamen insignis est in hac memoria Clodii⁹⁹⁵ Aesopi, tragici histrionis, patina HS C⁹⁹⁶ ; taxata⁹⁹⁷ , in qua posuit aves cantu aliquo aut humano sermone vocales, 142? HS⁹⁹⁸ VI⁹⁹⁹ singulas coemptas, nulla alia inductus suavitate nisi ut in¹⁰⁰⁰ iis imitationem hominis manderet¹⁰⁰¹, ne quaestus quidem suos reveritus illos opimos et voce meritos, dignus prorsus filio, a quo devoratas diximus margaritas,¹⁰⁰²¹⁰⁰³ non¹⁰⁰⁴ sic¹⁰⁰⁵ tamen¹⁰⁰⁶ , ut verum¹⁰⁰⁷ facere¹⁰⁰⁸ veli m inter duos iudicium turpitudinis, nisi¹⁰⁰⁹ quod¹⁰¹⁰ minus est summas¹⁰¹¹ rerum naturae¹⁰¹² opes quam hominum¹⁰¹³ linguas cenasse.

143 ¹⁰¹⁴ 73 Generatio avium simplex videtur esse, cum et ipsa habeat sua miracula, quoniam et quadripedes ova gignunt, chamaeleontes, lacertae¹⁰¹⁵ et quae diximus ..., item¹⁰¹⁶¹⁰¹⁷ serpentes. pinnatorum¹⁰¹⁸ autem infecunda sunt quae aduncos habent ungues. cenchris¹⁰¹⁹ sola ex his supra quaterna edit ova. tribuit hoc avium generi natura, ut fecundiores essent fugaces earum quam fortes. plurima pariunt struthocameli¹⁰²⁰ , gallinae¹⁰²¹, perdices [soli]. coitus avibus duobus modis, femina¹⁰²² considente¹⁰²³ humi, ut in gallinis, aut stante, ut in gruibus.

144 ¹⁰²⁴ 74 Ovorum alia sunt candida, ut columbis, perdicibus, alia pallida, ut aquaticis, alia punctis¹⁰²⁵ distincta, ut meleagridum ¹⁰²⁶ , alia rubri¹⁰²⁷ coloris, ut phasianis, cenchridi¹⁰²⁸ . intus autem omne ovum volucrum bicolor, aquaticis¹⁰²⁹ lutei¹⁰³⁰ plus quam¹⁰³¹ albi¹⁰³², id¹⁰³³ ipsum magis luridum quam ceteris; piscium unicolor¹⁰³⁴, in quo nihil candidi. 145 ¹⁰³⁵ avium ova ex calore fragilia, serpentium ex frigore len ta¹⁰³⁶ , piscium ex liquore mollia. aquatilium rotunda, reliqua fere fastigio cacuminata. exeunt a rotundissima ¹⁰³⁷ sui parte, dum pariuntur, molli putamine, sed protinus durescente quibuscumque emergunt portionibus. quae oblonga sint ova, gratioris saporis putat Horatius Flaccus. feminam edunt quae rotundiora gignuntur, reliqua marem. umbilicus ovis a¹⁰³⁸ cacumine inest, ceu gutta eminens in putamine .

146 ¹⁰³⁹Quaedam omni tempore coeunt, ut gallinae, et pariunt , praeterquam duobus mensibus hiemis brumalibus. ex iis iuvencae¹⁰⁴⁰ plura quam veteres, sed minora, et in eodem fetu prima ac novissima. est autem tanta fecunditas, ut aliquae¹⁰⁴¹ et sexagena pariant, aliquae cotidie, aliquae bis die, aliquae in tantum, ut effetae¹⁰⁴² moriantur. Hadrianis laus maxima. 147 ¹⁰⁴³ columbae deciens anno pariunt, quaedam et¹⁰⁴⁴ undeciens , in Aegypto vero etiam brumali mense. hirundines et merulae et palumbi¹⁰⁴⁵ et turtures bis anno pariunt, ceterae aves fere semel. turdi, in cacuminibus arborum luto nidificantes paene contextim, in secessu generant. a coitu X diebus¹⁰⁴⁶ ova maturescunt in utero, vexatis autem gallinae et columbae pinna evulsa¹⁰⁴⁷ aliave¹⁰⁴⁸ simili iniuria diutius¹⁰⁴⁹ .

148 Omnibus ovis medio¹⁰⁵⁰ vitelli¹⁰⁵¹ parva inest velut sanguinea gutta, quod esse cor avium existimant, primum in omni corpore id gigni¹⁰⁵² opinantes: in ovo¹⁰⁵³ certe¹⁰⁵⁴ gutta¹⁰⁵⁵ ea¹⁰⁵⁶ salit palpitatque . ipsum animal ex albo¹⁰⁵⁷ liquore ovi corporatur. cibus eius¹⁰⁵⁸¹⁰⁵⁹ in luteo¹⁰⁶⁰¹⁰⁶¹ est. omnibus intus caput maius toto corpore, oculi conpressi capite maiores. increscente pullo candor in medium vertitur, luteum circumfunditur. 149 ¹⁰⁶² vicensimo die si¹⁰⁶³ moveatur ovum, iam viventis intra putamen vox auditur. ab eodem tempore plumescit¹⁰⁶⁴ , ita positus, ut caput supra dextrum pedem habeat, dextram vero alam supra caput. vitellus paulatim deficit¹⁰⁶⁵. aves omnes in pedes nascuntur , contra quam¹⁰⁶⁶ reliqua animalia. 150 ¹⁰⁶⁷ quaedam gallinae omnia¹⁰⁶⁸ gemina¹⁰⁶⁹ ova pariunt et geminos interdum excludunt, ut Cornelius Celsus auctor est, alterum maiorem; aliqui negant omnino geminos excludi. plus vicena quina incubanda ¹⁰⁷⁰ subici vetant. parere a¹⁰⁷¹ bruma incipiunt. optima fetura ante vernum aequinoctium. post solstitium nata non implent magnitudinem iustam tantoque minus, quanto serius provenere.

151 ¹⁰⁷² 75 Ova incubari intra decem dies edita utilissimum ; vetera aut recentiora infecunda. subici inpari numero debent. quarto die post quam coepere incubari¹⁰⁷³ , si contra lumen cacumine ovorum adprehenso ima manu¹⁰⁷⁴ purus et unius modi¹⁰⁷⁵ perluceat color, sterilia existimantur esse proque iis alia substituenda. et in aqua est¹⁰⁷⁶ experimentum: inane fluitat, itaque sidentia. hoc est plena, subici volunt. concuti vero experimento vetant, quoniam non gignant confusis vitalibus venis. 152 ¹⁰⁷⁷ incubationi datur initium post¹⁰⁷⁸ novam lunam¹⁰⁷⁹ , quia prius inchoata non proveniant. celerius excluduntur calidis diebus; ideo aestate undevicensimo educent¹⁰⁸⁰ fetum, hieme XXV. si incubitu tonuit, ova pereunt; et accipitris audita voce vitiantur. remedium contra tonitrus¹⁰⁸¹ clavus ferreus sub stramin e¹⁰⁸² ovorum positus aut terra ex aratro¹⁰⁸³ . 153 ¹⁰⁸⁴quaedam autem et citra incubitum sponte natura e¹⁰⁸⁵ gignunt¹⁰⁸⁶ , ut in Aegypti¹⁰⁸⁷ fimetis¹⁰⁸⁸ . scitum de quodam potore¹⁰⁸⁹ reperitur Syracusis tam diu potare¹⁰⁹⁰ solitum, donec cooperta terra fetum edere nt¹⁰⁹¹ ova.

154 ¹⁰⁹² 76 Quin et ab homine¹⁰⁹³ perficiuntur. Iulia¹⁰⁹⁴ Augusta prima sua iuventa Tib¹⁰⁹⁵ . Caesare¹⁰⁹⁶ ex Nerone gravida, cum parere virilem sexum admodum cuperet, hoc usa est puellari augurio, ovum in sinu¹⁰⁹⁷ fovendo¹⁰⁹⁸ atque, cum deponendum haberet¹⁰⁹⁹ , nutrici per sinum tradendo, ne intermitteretur¹¹⁰⁰ tepor; nec falso¹¹⁰¹ augurata¹¹⁰² proditur. nuper inde fortassis¹¹⁰³ inventum, ut ova calido in loco inposita paleis igne modico foverentur homine versante, pariterque et stato¹¹⁰⁴ die illinc¹¹⁰⁵ erumperet¹¹⁰⁶ fetus. 155 ¹¹⁰⁷ traditur quaedam ars gallinarii cuiusdam dicentis, quod ex quaque esset¹¹⁰⁸ . narrantur et mortua gallina mariti earum visi succedentes¹¹⁰⁹ in vicem et reliqua fetae more facientes abstinentesque se cantu. super omnia est anatum ovis subditis atque exclusis admiratio prima¹¹¹⁰ non plane agnoscentis fetum, mox incerti sin gultus¹¹¹¹ sollicite convocantis, postremo lamenta circa piscinae stagna mergentibus se pullis natura duce.

156 ¹¹¹² 77 Gallinarum generositas spectatur crista¹¹¹³ erecta¹¹¹⁴ , interim¹¹¹⁵ et gemina, pinnis¹¹¹⁶ nigris, ore rubicundo, digitis inparibus , aliquando et super IIII¹¹¹⁷ digitos traverso¹¹¹⁸ uno. ad rem divinam luteo rostro pedibusque purae non videntur, ad opertanea sacra nigrae. est et pumilionum¹¹¹⁹ genus non sterile in iis, quod non in alio genere alitum, sed quibus¹¹²⁰ centra¹¹²¹ , fecunditas rara et incubatio ovis noxia.

157 ¹¹²² 78 Inimicissima autem omni¹¹²³ generi¹¹²⁴ pituita maximeque ¹¹²⁵ inter messis¹¹²⁶ ac¹¹²⁷ vindemiae tempus. medicina¹¹²⁸ in fame et cubitusin fumo¹¹²⁹, utique si e lauru aut herba sabina fiat¹¹³⁰ , pinna¹¹³¹ per traversas¹¹³² inserta nares et per omnes dies mota¹¹³³; cibus alium¹¹³⁴ cum farre¹¹³⁵ aut aqua perfusus, in qua maduerit noctua, aut¹¹³⁶¹¹³⁷ cum semine vitis albae coctus ac quaedam alia.

158 ¹¹³⁸ 79 Columbae proprio ritu osculantur ante coitum. pariunt fere bina ova, ita natura moderante, ut aliis crebrior sit fetus¹¹³⁹ , aliis numerosior. palumbis¹¹⁴⁰ et turtur¹¹⁴¹ plurimum terna nec plus quam bis¹¹⁴² vere¹¹⁴³ pariunt, atque ita¹¹⁴⁴ , si prior¹¹⁴⁵ fetus corruptus est et ut,¹¹⁴⁶¹¹⁴⁷ quamvis III pepererint, numquam plus¹¹⁴⁸ II educant¹¹⁴⁹ . tertium¹¹⁵⁰ inritum est; urinum vocant. palumbis¹¹⁵¹ incubat femina post meridiana¹¹⁵² in matutinum, cetero mas. 159 ¹¹⁵³ columbae marem semper et feminam pariunt, priorem marem, postridie¹¹⁵⁴ feminam. incubant in eo genere ambo, interdiu mas, noctu femina. excludunt XX die, pariunt a coitu V. aestate quidem¹¹⁵⁵ interdum binis mensibus terna educunt¹¹⁵⁶ paria, namque¹¹⁵⁷ XVIII die excludunt statimque concipiunt ; quare inter pullos s aepe¹¹⁵⁸ ova inveniuntur, et alii provolant, alii erumpunt. ipsi deinde pulli quinquemenstres fetificant. 160 ¹¹⁵⁹ et ipsae autem inter se, si mas non sit, feminae aeque saliunt pariuntque ova inrita, ex quibus nihil gignitur, quae hypenemia¹¹⁶⁰ Graeci vocant.

161 ¹¹⁶¹Pavo a trimatu parit; primo anno unum aut¹¹⁶² alterum ovum, sequenti quaterna quinave, ceteris duodena, non amplius , intermittens binos dies ternosve parit, et ter anno, si gallinis subiciantur incubanda¹¹⁶³ . mares ea frangunt desiderio incubantium; quapropter noctu et in latebris pariunt aut in excelso cubantes, set¹¹⁶⁴ nisi molli strato excepta franguntur. mares singuli¹¹⁶⁵ quinis sufficiunt coniugibus. cum singulae aut binae fuere, corrumpitur salacitate fecunditas. partus excluditur diebus ter novenis aut tardius tricensimo.

162 ¹¹⁶⁶Anseres in aqua coeunt, pariunt vere aut, si bruma¹¹⁶⁷ coiere, post solstitium, XL prope¹¹⁶⁸ , bis anno, si priorem fe- ¹¹⁶⁹ tum gallinae excludant, alias¹¹⁷⁰¹¹⁷¹ plurima ova XVI, paucissima VII. si quis subripiat, pariunt done rumpantur. aliena non¹¹⁷² excludunt. 163 incubanda subici utilissimum VIII aut XI. incubant feminae tantum tricenis diebus, si vero tepidiores¹¹⁷³ sint, XXV. pullis eorum urtica contactu¹¹⁷⁴ mortifera, nec¹¹⁷⁵ minus aviditas nunc satietate nimia, nunc suamet vi, quando adprehensa radice morsu saepe conantes avellere ante colla sua abrumpunt. contra urticam remedium est stramento ab incubitu subdita radix earum.

164 ¹¹⁷⁶Ardiolarum¹¹⁷⁷ tria genera: leucon¹¹⁷⁸ , as terias¹¹⁷⁹ , pelion¹¹⁸⁰. hi in coitu anguntur; mares quidem cum vociferatu sanguinem etiam ex oculis¹¹⁸¹ profundunt. nec minus aegre pariunt gravidae. 165 ¹¹⁸² aquila tricenis diebus incubat et fere maiores alites, minores vicenis, ut miluus¹¹⁸³ et accipiter. milu us fere parit numquam plus ternos, is¹¹⁸⁴ qui aego lios¹¹⁸⁵ vocatur et quaternos¹¹⁸⁶ , corvus aliquando et¹¹⁸⁷ quinos. incubant totidem diebus. cornicem incubantem mas pascit. pica novenos¹¹⁸⁸ , melancoryphus supra XX parit, semper numero inpari, nec alia¹¹⁸⁹ i is¹¹⁹⁰ plures¹¹⁹¹ : tanto¹¹⁹² fecunditas maior parvis. hirundini caeci primo pulli sunt¹¹⁹³ et fere omnibus quibus numerosior fetus¹¹⁹⁴ .

166 ¹¹⁹⁵ 80 Inrita ova, quae hypenemia diximus, aut mutua feminae inter se libidinis imaginatione concipiunt aut pulvere,¹¹⁹⁶ nec columbae tantum, sed et gallinae, perdices, pavones , anseres, chenalopeces. sunt autem sterilia et minora ac minus iucundi saporis et magis umida. quidam et vento putant ea generari, qua de causa etiam zephyria appellant¹¹⁹⁷ . urina autem vere tantum fiunt incubatione derelicta, quae alii cynosura dixere. 167 ¹¹⁹⁸ ova aceto macerata in tantum¹¹⁹⁹ emolliuntur , ut per anulos transeant. servari ea in lomento aut hieme in paleis, aestate in furfuribus¹²⁰⁰ utilissimum. sale exinaniri creduntur.

168 ¹²⁰¹ 81 Volucrum animal parit vespertilio tantum¹²⁰² , cui et membranaceae¹²⁰³ pinnae¹²⁰⁴ uni¹²⁰⁵ . eadem sola volucrum lacte¹²⁰⁶ nutrit ubera admovens¹²⁰⁷ . parit geminos; volitat amplexa infantes secumque portat. eidem coxendi x¹²⁰⁸ una traditur esse.¹²⁰⁹ in cibatu¹²¹⁰ culices gratissimi.

169 ¹²¹¹ 82 Rursus in terrestribus ova pariunt serpentes, de quibus nondum dictum est¹²¹² . coeunt conplexu, adeo circumvolutae sibi ipsae, ut una existimari biceps possit. viperae mas caput inserit in os, quod illa abrodit voluptatis dulcedine. 170 terrestrium eadem sola intra se part ova, unius coloris et mollia, ut pisces. terti o¹²¹³ die intra uterum catulos excludit, dein singulis diebus singulos parity, XX fere numero . itaque ceteri¹²¹⁴ tarditatis inpatientes perrumpunt latera occisa parente. ceterae serpentes contexta¹²¹⁵ ova in terra incubant et fetum sequenti¹²¹⁶ excludunt anno. crocodili vicibus incubant, mas et femina. sed reliquorum quoque terrestrium reddatur generatio.

171 ¹²¹⁷ 83 Bipedum¹²¹⁸ solus homo animal gignit. homini tantum primi¹²¹⁹ coitus paenitentia¹²²⁰ , augurium scilicet vitae¹²²¹ a paenitenda origine. ceteris animalibus stati per tempora anni concubitus, homini, ut dictum est, omnibus horis dierum¹²²² noctiumque; ceteris sa tias¹²²³ in coitu, homini prope nulla. 172 ¹²²⁴Messalina Claudi Caesaris coniunx, regalem hanc¹²²⁵ existimans palmam, elegit in id certamen nobilissimam e prostitutis ancillam merce nariae¹²²⁶ stipis eamque nocte ac die superavit quinto atque vicensimo concubitu. in hominum genere ¹²²⁷ maribus¹²²⁸ deverticula¹²²⁹ veneris, excogitata omnia scelere¹²³⁰ naturae , feminis vero abortus. quantum in hac parte multo nocentiores quam ferae sumus! viros avidiores veneris hieme, feminas aestate Hesiodus¹²³¹ prodidit.

173 ¹²³² Coitus¹²³³ aversis elephantis, camelis, tigribus, lyncibus, rhinoceroti, leoni, dasypodi, cuniculis, quibus aversa genitalia . cameli etiam solitudines aut secreta certe petunt, neque intervenire datur sine pernicie; coitus tot o die¹²³⁴ , et his¹²³⁵ tantum ex omnibus. quibus solida ungula in quadripedum genere, mares olfactus a ccendit¹²³⁶ . avertuntur et canes, phocae, lupi, in medioque coitu invitique¹²³⁷ etiam cohaerent. 174 ¹²³⁸ supra dictorum dasypodum¹²³⁹ plerumque¹²⁴⁰ feminae priores superveniunt¹²⁴¹ , in reliquis¹²⁴² mares. ursi autem, ut dictum est,¹²⁴³ humanitus strati¹²⁴⁴ , irenacei stantes ambo inter se conplexi, feles mare stante, femina¹²⁴⁵ subiacente, vulpes in latera proiectae maremque femina amplexa¹²⁴⁶ . taurorum cervorumque feminae¹²⁴⁷ vim non tolerant; ea de causa ingrediuntur in conceptu¹²⁴⁸ . cervi vicissim ad alias transeunt et¹²⁴⁹ ad priores redeunt. lacertae ut ea, quae sine pedibus sunt, circumflexu ¹²⁵⁰ venerem novere.

175 ¹²⁵¹Omnia animalia quo maiora¹²⁵² corpore¹²⁵³ , hoc minus fecunda¹²⁵⁴ . singulos gignunt elephanti, cameli, equi; acanthis duodenos, avis minima. ocissime pariunt quae plurimos gignunt. quo maius est animal, tanto diutius formatur in utero. diutius gestantur quibus longiora sunt¹²⁵⁵ vitae spatia, neque crescentium tempestiva ad generandum aetas¹²⁵⁶. 176 ¹²⁵⁷¹²⁵⁸ quae solidas habent ungulas, singulos; quae bisulcas, et geminos pariunt; quorum in digitos pedum fissura divisa est, e t¹²⁵⁹ numerosiora in fetu. sed superiora omnia perfectos¹²⁶⁰ edunt partus, haec in- ¹²⁶¹choatos¹²⁶² , in quo sunt genere leaenae, ursae; et vulpes informe ¹²⁶³ etiam magis quam supra dicta parit¹²⁶⁴ , rarumque est videre parientem¹²⁶⁵ . postea lambendo calefaciunt fetus omnia ea et figurant. pariunt plurimum quaternos. caecos autem gignunt canes, lupi, pantherae, thoes.

177 ¹²⁶⁶Canum plura genera. Laconicae octavo mense utrimque ¹²⁶⁷ generant; ferunt LX diebus¹²⁶⁸ et plurimum III. ceterae canes et semenstres coitum patiuntur. inplentur omnes uno coitu. quae ante iustum tempus concepere, diutius caecos habent catul os¹²⁶⁹ , e t omnes totidem diebus. existimantur in urina¹²⁷⁰ attollere crus fere semenstres; id est signum consummati virium roboris. feminae hoc idem sidentes . 178 partus duodeni¹²⁷¹ quibus numerosissimi, cetero quini, seni, aliquando singuli, quod prodigiosum putant, sicut omnes mares aut omnes feminas gigni. primos quosque¹²⁷² mares pariunt, in ceteris alternant. ineuntur¹²⁷³ a partu sexto mense. octonos Laconicae pariunt. propria in eo genere maribus labore¹²⁷⁴ salacitas¹²⁷⁵ . vivunt Laconici annis denis, feminae duodenis , cetera genera XV annis¹²⁷⁶ , aliquando et XX¹²⁷⁷ , nec tota sua aetate generant, fere a duodecimo desinentes.

179 ¹²⁷⁸¹²⁷⁹Felium et ichneumonum reliqua ut canum. vivunt annis senis¹²⁸⁰ . dasypodes omni mense pariunt et superfetant, sicut¹²⁸¹ lepores. a partu statim inplentur; concipiunt quamvis ubera siccante fetu. pariunt vero¹²⁸² caecos. elephanti, ut diximus, pariunt singulos magnitudine vituli trimenstris.¹²⁸³ cameli¹²⁸⁴ XII mensibus ferunt; a¹²⁸⁵ trimatu pariunt vere¹²⁸⁶ iterumque post annum inplentur a partu. 180 ¹²⁸⁷ equas autem post ter- 180 tium dem um¹²⁸⁸ aut post unum ab enixu utiliter admitti putant coguntque invitas. asinas¹²⁸⁹ et¹²⁹⁰ septimo¹²⁹¹ die concipere facillime creditur. equarum iubas tondere praecipiunt, ut asinorum coitum patiantur humilitate; comantes enim gloria superbire . a coitu solae animalium currunt exadvers us¹²⁹² aquilonem austrumve¹²⁹³ , prout marem aut feminam concepere. colorem ilico mutant, rubriore pilo vel quicumque sit pleniore: hoc argumento desinunt admittere, etiam volentes¹²⁹⁴ . nec inpedit partus quasdam ab opere falluntque gravidae. vicisse Olympia praegnantem Echecratidis Thessali invenimus. 181 ¹²⁹⁵ equos et canes et sues initum¹²⁹⁶ matutinum adpetere, feminas¹²⁹⁷ autem post meridiem blandiri diligentiores tradunt. equas domitas LX¹²⁹⁸ diebus equire ante quam gregales, sues tantum coitu¹²⁹⁹ spumam ore fundere, verrem subantis audita voce, ni¹³⁰⁰ admittatur , cibum non capere usque in maciem, feminas autem in tantum effer ari¹³⁰¹ , ut hominem lancinent¹³⁰², candida maxime veste indutum. rabies ea aceto mitigatur naturae adsperso. aviditas coitus putatur et cibis fieri, 182? ¹³⁰³ sicut viro eruca, pecori caepa. quae ex feris mitigentur, non concipere, ut anseres, apros¹³⁰⁴ vero tarde et cervos nec nisi ab infantia educatos mirum est. quadripedum praegnantes venerem arcent praeter equam¹³⁰⁵ et suem; sed superfetant dasypus et lepus tantum.

183 ¹³⁰⁶ 84 Quaecumque animalpariunt, in capita gignunt circumacto fetu¹³⁰⁷ sub enixum, alia s¹³⁰⁸ in utero porrect o¹³⁰⁹ . quadripedes gestantur¹³¹⁰ extentis¹³¹¹ ad longitudinem cruribus et ad alvum suam adplicatis; homo in semet conglobatus inter duo genua naribus sitis. 184 ¹³¹² molas, de quibus ante diximus, gigni putant, ubi mulier non ex¹³¹³ mare, verum ex semet ipsa¹³¹⁴ tantum conceperit¹³¹⁵. ideo nec animari, quia non sit ex duobus , altricemque habere per se vitam illam quae satis arboribusque contingat.

ex omnibus, quae¹³¹⁶ perfectos fetus, sue s¹³¹⁷ tantu m¹³¹⁸ et numerosos¹³¹⁹ edunt, nam¹³²⁰ plures¹³²¹ contra naturam solidipedum aut bisulcorum.

185 ¹³²² 85 Super cuncta est murium fetus, haut¹³²³ sine cunctatione dicendus, quamquam sub¹³²⁴ auctore Aristotele et Alexandri¹³²⁵ Magni militibus. generatio eorum lambendo constare, non coitu, dicitur. ex una genitos CXX tradiderunt , apud Persas¹³²⁶ vero praegnant es¹³²⁷ in ventre¹³²⁸ parentis¹³²⁹ repertas . 186 ¹³³⁰¹³³¹ et salis gustatu¹³³² fieri praegnantes opinantur¹³³³. itaque desinit mirum esse unde vis tanta messes populetur murium agrestium, in quibus illud quoque¹³³⁴ adhuc latet, quonam modo illa multitudo repente occidat. nam nec exanimes reperiuntur neque extat qui murem hieme in agro effoderit. plurimi ita¹³³⁵ ad Troada proveniunt et iam inde fugaverunt incolas¹³³⁶ . proventus eorum siccitatibus. tradunt etiam obituris vermiculum in capite¹³³⁷ gigni. Aegypti¹³³⁸ muribus durus pilus sicut irenaceis¹³³⁹ . iidem bipedes ambulant ceu Alpini quoque. 187 ¹³⁴⁰ — Cum, diversi generis coiere animalia¹³⁴¹ , ita demum generant, si tempus nascendi par habent.— Quadripedum ova gignentium lacertas ore parere, ut creditur vulgo, Aristoteles negat. neque incubant e aedem¹³⁴², oblitae quo sint in loco enixae, quoniam huic animal nulla memoria; itaque per se catuli erumpunt.

188 ¹³⁴³ 86 Anguem ex medulla hominis spinae gigni accepimus ¹³⁴⁴ a multis. pleraque enim occulta et caeca origine proveniunt, etiam in quadripedum genere,

sicut salamandrae ¹³⁴⁵ , animal lacertae¹³⁴⁶ figura, stellatum, numquam nisi magnis imbribus proveniens et serenitate desinens¹³⁴⁷ . huic tantus¹³⁴⁸ rigor, ut ignem tactu restinguat¹³⁴⁹ non alio modo quam glacies. eiusdem sanie, quae lactea ore vomitur, quacumque parte corporis humani contacta toti¹³⁵⁰ defluunt pili, idque, quod contactum est, colorem in vitiliginem¹³⁵¹ mutat.

189 ¹³⁵² 87 Quaedam ergo¹³⁵³ gignuntur ex non genitis et sine ulla simili origine, ut supra dicta et quaecumque ver¹³⁵⁴ statumque¹³⁵⁵ tempus anni generant¹³⁵⁶. ex his quaedam nihil gignunt ut salamandrae, neque est in¹³⁵⁷ iis masculum¹³⁵⁸ femininumve , sicut neque in anguillis omnibus que¹³⁵⁹ quae nec animal nec ovum¹³⁶⁰ ex sese generant. neutrum est et¹³⁶¹ ostreis genus¹³⁶² et ceteris adhaerentibus vado vel saxo. 190 quae autem per se generantur, si in mares et feminas discripta¹³⁶³ sunt¹³⁶⁴ , generant quidem aliquid coitu, sed inperfectum ac dissimile et ex quo nihil amplius gignatur, ut vermiculos muscae. id magis declara bit¹³⁶⁵ natura eorum¹³⁶⁶ quae insecta dicuntur¹³⁶⁷ , arduae¹³⁶⁸ explanationis omnia et..privatim dicato opere narranda . quapropter ingenium praedictorum et reliqua¹³⁶⁹ subtexetur edissertatio¹³⁷⁰ .

191 ¹³⁷¹ 88 Ex sensibus ante cetera homini tactus, dein gustatus; reliquis superatur a multis. aquilae clarius cernunt , vultures sagacius odorantur, liquidius audiunt talpae: obrutae terra, tam denso atque surdo naturae elemento, praeterea voce omni¹³⁷² in sublime tendente¹³⁷³, sermonem exaudiunt et, si de iis loquare, intellegere etiam¹³⁷⁴ dicuntur et profugere. 192 ¹³⁷⁵ auditus cui¹³⁷⁶ hominum primo negatus est, huic et sermonis usus ablatus, nec sunt naturaliter surdi, ut non iidem sint¹³⁷⁷ et muti. in marinis ostreis auditum esse non est verisimile, sed ad sonum mergere se dicuntur¹³⁷⁸ solen es¹³⁷⁹; ideo et silentium in more¹³⁸⁰ piscantibus. 193 ¹³⁸¹

89 pisces quidem auditus¹³⁸² nec membra habent nec foramina, audire tamen eos palam est¹³⁸³ , utp ote¹³⁸⁴ cum plausu congregari feros ad cibum adsuetudine in quibusdam vivariis spectetur et in piscinis Caesaris genera piscium ad nomen venire quosdamve ¹³⁸⁵ singulos. itaque produntur etiam clarissimeaudire mugil, lupus, salpa, chromis¹³⁸⁶ et¹³⁸⁷ ideo in vado vivere.

194 ¹³⁸⁸ 90 Olfactum iis esse¹³⁸⁹ manifeste patet, quippe non omnes eadem esca capiuntur et prius quam adpetant odorantur ¹³⁹⁰. quosdam et speluncis latentes salsamento inlitis faucibus scopuli¹³⁹¹ piscator¹³⁹² expellit velut sui cadaveris agnitionem fugientes, conveniuntque ex alto etiam ad quosdam odores¹³⁹³, ut saepiam ustam et polypum, quae ideo coiciuntur¹³⁹⁴ in nassas. sentinae quidem¹³⁹⁵ navium odorem procul fugiunt, maxime¹³⁹⁶ tamen piscium sanguinem. 195 ¹³⁹⁷¹³⁹⁸ non potest petris avelli polypus; idem cunila¹³⁹⁹ admota ab odore¹⁴⁰⁰ protinus resilit. purpurae quoque faetidis capiuntur. nam de reliquo animalium genere quis dubitet? cornus cervini¹⁴⁰¹ odore serpentes¹⁴⁰² fugantur, sed maxime styracis; origani aut calcis aut sulpuris ¹⁴⁰³ formicae necantur. culices acida petunt, ad dulcia non advolant.

Tactus¹⁴⁰⁴ sensus omnibus est, etiam quibus nullus alius; nam et ostreis et terestrium vermibus quoque.

196 ¹⁴⁰⁵ 91 Existimaverim omnibus sensum et gustatus esse. cur enim alios alia sapor es¹⁴⁰⁶ adpetant? in quo¹⁴⁰⁷ vel¹⁴⁰⁸ praecipua naturae vari eta s¹⁴⁰⁹ et lusus:¹⁴¹⁰ alia dentibus praedantur, alia¹⁴¹¹ unguibus , alia rostri¹⁴¹² aduncitate carpunt, alia latitudine eruunt¹⁴¹³, alia acumine excavant, alia sugunt, alia lambunt, sorbent, mandunt, vorant. nec minor varietas in pedum ministerio, ut rapiant, distrahant, teneant, premant, pendeant, tellurem scabere non cessent.

197 ¹⁴¹⁴ 92 Venenis capreae¹⁴¹⁵ et coturnices, ut diximus, pinguescunt, placidissima animalia, at serpentes¹⁴¹⁶ ov is¹⁴¹⁷, spectanda¹⁴¹⁸ quidem draconum arte: aut enim solida hauriunt, si iam fauces capiunt, quae deinde in semet convoluti frangunt intus atque ita putamina extussiunt¹⁴¹⁹, aut si tenerior est¹⁴²⁰ catulis adhuc aetas, orbe adprehensa spirae¹⁴²¹ ita sensim vehementerque praestringunt, ut amputata parte ceu ferro e¹⁴²² reliqua¹⁴²³, quae amplexu tenetur, sorbeant. simili modo avibus devoratis solidis contentione¹⁴²⁴ plumam¹⁴²⁵ e xcita m¹⁴²⁶ revomunt .

198 ¹⁴²⁷¹⁴²⁸ 93 Scorpiones terra vivunt¹⁴²⁹. serpentes, cum occasio est, vinum praecipue adpetunt, cum alioqui exiguo indigeant potu; eaedem¹⁴³⁰ minimo et paene nullo cibo, cum adservantur inclusae, sicuti aranei quoque, alioqui suctu¹⁴³¹ viventes . ideo¹⁴³² nullum interit fame aut siti venenatum. nam neque calor iis¹⁴³³ nec sanguis¹⁴³⁴ nec sudor¹⁴³⁵ , quae aviditatem naturali ¹⁴³⁶ sale augent. in quo genere¹⁴³⁷ omnia magis exitialia¹⁴³⁸, si suum genus edere ante quam noceant. 199 ¹⁴³⁹ condit¹⁴⁴⁰ in thesauros maxillarum cibum sp hingiorum¹⁴⁴¹ et satyrorum genus, mox inde sensim¹⁴⁴² ad mandendum manibus expr omit¹⁴⁴³ , et quod formicis in annum, sollemne est his in¹⁴⁴⁴ dies vel horas.

unum animal digitos habentium herba alitur, lepus; e a¹⁴⁴⁵ et fruge¹⁴⁴⁶ solidipedes, et e bisulcis sues¹⁴⁴⁷ omni cibatu et radicibus. solidipedum volutatio propria. serratorum dentium carnivora ¹⁴⁴⁸ sunt omnia; ursi et fruge, fronde, vindemia, pomis vivunt et apibus, cancris etiam ac formicis; lupi, ut diximus,¹⁴⁴⁹ et terra in fame. 200 ¹⁴⁵⁰ pecus potu pinguescit, ideo sal illis aptissimus ; item veterina, quamquam et fruge et herba, scilicet¹⁴⁵¹ ut bibere¹⁴⁵² , sic edunt. ruminant praeter¹⁴⁵³ iam dicta silvestrium cervi, cum a nobis aluntur, omnia autem iacentia potius quam stantia, et hieme magis quam aestate, septenis fere mensibus. Pontici quoque mures simili modo remandunt.

201 ¹⁴⁵⁴¹⁴⁵⁵ 94 In potu¹⁴⁵⁶ autem, quibus serrati dentes, lambunt et mures hi vulgares, quamvis ex alio genere sint. quibus continui dentes, sorbent, ut equi, boves. neutrum ursi, sed aquam quoque morsu vorant. in Africa maior pars ferarum aestate non bibunt inopia imbrium, quam ob causam capti mures Libyci¹⁴⁵⁷ , si bibere, moriuntur. or ygem¹⁴⁵⁸ perpetuo¹⁴⁵⁹ sitientia ¹⁴⁶⁰ Africa e¹⁴⁶¹ generant¹⁴⁶² ex natura loci¹⁴⁶³ potu carentem¹⁴⁶⁴ et¹⁴⁶⁵¹⁴⁶⁶ mirabili modo ad remedia sitientium: namque Gaetuli latrones eo durant auxilio, repertis ap er to¹⁴⁶⁷ corpore eorum saluberrimi liquoris vesicis.

202 ¹⁴⁶⁸Insidunt in eadem Africa pardi condensa m arbore m¹⁴⁶⁹ occultatique e x ramis¹⁴⁷⁰ in praetereuntia desiliunt atque e volucrum sede grassantur¹⁴⁷¹. feles quidem quo¹⁴⁷² silentio, quam levibus¹⁴⁷³ vestigiis obrepunt avibus! quam occulte speculatae in musculos exiliunt! excrementa sua effossa obruunt terra, intellegentes odorem ilium indicem sui esse. 203 ¹⁴⁷⁴

95 ergo et alios quosdam sensus esse quam supra dictos haut difficulter apparet.

Sunt enim quaedam iis bella amicitiaeque, unde et adfectus , praeter illa quae de quibusque eorum suis diximus locis. dissident olores et aquilae, corvus et ch loreus¹⁴⁷⁵ noctu invicem ova exquirentes, simili modo corvus et miluus, illo¹⁴⁷⁶ praeripiente huic¹⁴⁷⁷ cibos, cornices atque noctua, aquilae¹⁴⁷⁸ et trochilus¹⁴⁷⁹, si credimus, quoniam rex appellatur avium, noctuae¹⁴⁸⁰ et ceterae minores aves, 204? ¹⁴⁸¹ rursus cum tr ochi lo¹⁴⁸² mustela et cornix, turtur et pyrallis¹⁴⁸³, ic hneumones¹⁴⁸⁴ vespae et phalangia¹⁴⁸⁵ aranei¹⁴⁸⁶, aquaticae¹⁴⁸⁷ brent hos¹⁴⁸⁸ et¹⁴⁸⁹ gavia et¹⁴⁹⁰ harpe, harpe et¹⁴⁹¹ triorchis ¹⁴⁹² accipiter, sorices¹⁴⁹³ et ardiolae¹⁴⁹⁴ invicem fetibus¹⁴⁹⁵ insidiantes , — (aegithus¹⁴⁹⁶ avis minima cum asino; spinetis enim se scabendi causa atterens nidos eius dissipat, quod¹⁴⁹⁷ adeo pavet, ut voce omnino rudentis¹⁴⁹⁸ audita ova eiciat, pulli ipsi metu cadant; igitur advolans ulcera eius rostro excavat) — volpes¹⁴⁹⁹ et mil ui¹⁵⁰⁰, angues¹⁵⁰¹ et mustelae et sues. 205 ¹⁵⁰² aesalon vocatur parva avis ova corvi frangens, cuius pulli infestantur a volpibus. invicem haec catulos eius¹⁵⁰³ ipsamque vellit; quod ubi viderunt¹⁵⁰⁴ corvi, contra auxiliantur velut adversus communem hostem. et¹⁵⁰⁵ acanthis¹⁵⁰⁶ in spinis vivit; idcirco asinos et ipsa odit flores¹⁵⁰⁷ spinae devorantes, aegithum vero¹⁵⁰⁸ in tantum , ut sanguinem eorum credant non coire multisque ideo ¹⁵⁰⁹ veneficiis¹⁵¹⁰ infament. 206 dissident thoes¹⁵¹¹ et leones¹⁵¹², et minima aeque ac maxima. formicosam arborem urucae¹⁵¹³ cavent¹⁵¹⁴. librat¹⁵¹⁵ araneus se filo in caput serpentis porrectae sub umbra arboris suae tantaque vi morsu¹⁵¹⁶ cerebrum adprehendit, ut¹⁵¹⁷ stridens subinde et vertigine¹⁵¹⁸ rotata ne filum¹⁵¹⁹ quidem pendentis¹⁵²⁰ rumpere, adeo non fugere queat. nec finis ante mortem est.

207 ¹⁵²¹ 96 Rursus amici pavones et columbae, turtures et psittaci, merulae et turtures, cornix et ardiolae contra volpium genus communibus inimicitiis, harpe et miluus contra triorchin¹⁵²² . quid, non et adfectus indicia sunt etiam in serpentibus , inmitissimo animalium genere? dicta sunt quae¹⁵²³ Arcadia narrat de domino a dracone servato et agnito¹⁵²⁴ voce [draconis¹⁵²⁵]. 208 ¹⁵²⁶ de aspide miraculum Phylarcho¹⁵²⁷ reddatur. is enim auctor est, cum ad mensam cuiusdam veniens in Aegypto aleretur adsidue enixa¹⁵²⁸ catulos, quorum ab uno filium hospitis interemptum, illam reversam ad consuetudinem cibi intellexisse¹⁵²⁹ culpam et necem intulisse catulo nec postea in tectum id reversam.

209 ¹⁵³⁰ 97 Somni quaestio non obscuram coniectationem habet. in terrestribus omnia quae coniveant¹⁵³¹ dormire manifestum est. aquatilia quoque exiguum quidem, etiam qui de ceteris dubitant, dormire tamen existimant¹⁵³², non oculorum argumento, quia¹⁵³³ non habent genas, verum ipsa quiete¹⁵³⁴ cernuntur placida ceu¹⁵³⁵ soporata neque aliud¹⁵³⁶ quam caudas¹⁵³⁷ moventia et ad tumultum aliquem expavescentia. 210 de thynnis confidentius adfirmatur; iuxta ripas enim¹⁵³⁸ aut petras dormiunt , plani autem piscium in vado, ut manu saepe tollantur. nam delphini ballaenaeque¹⁵³⁹ stertentes¹⁵⁴⁰ etiam audiuntur. insecta quoque dormire silentio apparet, quae¹⁵⁴¹ ne luminibus quidem admotis¹⁵⁴² excitentur.

211 ¹⁵⁴³ 98 Homo genitus premitur somno per aliquot menses , dein longior in dies vigilia. somniat¹⁵⁴⁴ statim infans; nam et pavore expergiscitur et suctum¹⁵⁴⁵ imitatur. quidam vero numquam, quibus mortiferum fuisse signum contra consuetudinem somnium¹⁵⁴⁶ invenimus exempla. magnus hic in vita¹⁵⁴⁷ locus et diversis refertus¹⁵⁴⁸ documentis, utrumne sint aliqua praescita animi quiescentis, qua e¹⁵⁴⁹ fiant ratione, an fortuita res sit ut pleraque. si¹⁵⁵⁰ exemplis agatur, profecto paria fiant. a v ino¹⁵⁵¹ et a cibis proxima atque in redormitione¹⁵⁵² vana esse visa prope convenit. est autem somnus nihil aliud quam animi in medium sese¹⁵⁵³ recessus¹⁵⁵⁴. 212 ¹⁵⁵⁵ praeter hominem somniare¹⁵⁵⁶ equos, canes, boves, pecora, capras palam est: ob hoc creditur et in omnibus quae animal pariant¹⁵⁵⁷. de iis quae ova gignunt incertum est¹⁵⁵⁸, sed dormire ea certum.

Verum et¹⁵⁵⁹ ad insecta transeamus; haec¹⁵⁶⁰ namque restant inmensae subtilitatis animalia.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. LIB. X

2. Ar. P IV 13, 697 b 14.— Diod. II 50, 4–6. III 28, 2, 3. Ael. II 27. IV 37. XIV 7 init. — (15) Th. IV 4, 5.

3. strutiocameli a ( passim). struthi- va.S

4. equo F. eque a

5. datus F 1 Ra

6. cętera a

7. attolluntur ego. toll- ll.v. cfr. CFW Müller p. 19

8. ungulae iis v. -lae his E 2 D. -la eis d.-la eius r

9. similes E(?) v.-lis r

10. delectu va.D. cfr. VII 107. 180. 149. VI 66. XXXIII 137

11. alti- tudinē F 1 R 1 a

12. occultauerunt z H Brot.

13. praemia del. F 2. praecipua R 2. praemira D

14. quibusdam habita pro ( P) D

15. conusque bellicas Fa

16. cfr. Herod. II 73. Mela III 83. 84. Ov. M XV 393–407. Tac. A VI 28. Ael. VI 58. Phil. VA III 49. Sol. 33, 11. 12. (cfr. Pl. XII 85. VII 197).

17. in indis colores F 1 a. ( an Aethiopiae atque Indis discolores... esse ferunt?)

18. et om. ( E?) D

19. arabiae FdEa v( D).-ia R(?) G

20. haud .. an om. F 1 au. an om. R

21. cętera az va.H

22. fauces ( Salm.) H. faces F 1 dEa.-cies F 2 R.-ciem v

23. honestante dz v( H) J. coho- G. honestare ll. -ri S( D)

24. diligentissimus va.S

25. Manilius v. mamill- ll. -ilius J. cfr. § 5 et ind. auct.

26. DXL ll.Sol.S. DLX Brot. DIX H. DCLX v. D diebus XL U

27. casiae F 2 H( D). -ia R 2 v( S).-ssia F 1 Ea. cossa R 1

28. deinde et F 2 L. -de e rG. -de ac z v

29. panchaiā F 2 C.-caiam E 2 v. pacaiā F 1.-atā R 2.-atū r. (prope Panchaiam del. voluit U)

30. Sol. 33, 13.— (20) Sol. 33,14. (Dio LVIII 27, 1).

31. ma- milius R J

32. tempestatium F.-tuū a

33. Cn. om. R 2 a. en F. M. va. H

34. tradit HBrot.

35. est et F 2( Rh) G. esset r. esse v

36. quam falsum F 2

37. Ar. IX 32, 618 b 26–31. 18–20. 23–26. Hom. ω 316. — (13) Val. M. IX 12 ext. 2. Ael. VII 16.

38. melana a

39. e F 1 a

40. eadem leporaria ego. -dem in (que v) ualeria ll.v ( ortum e corrupto leuaria). del. D. cfr. Ar. λαγωφόνος

41. fetuos F 1.-tos R 1

42. 13

43. pigargus FR.-rpus a

44. oppidis ll. Ven.( D). -dis mansitat Verc.

45. morphons FR 1.-phos R 2 va.B. -fons a

46. p. C. num a. perennum F 2 E. percnon va.S

47. plangum (-ncum v) et S ex Ar. clanuget Fa.-gem E. -n///get R 1.-ngunt et R 2.-gum et z.-gam et ( Gaza) Brot.

48. annatariam F 1 R 1 a

49. phemonoe E H. phoem- FR v. femone a

50. esse ei Fa D. ei esse ( R?) v

51. tarentique (-quae a) R 1 a. ear- F 1

52. consensit et FR v( S). om. a.-ntit et C( J)

53. Boeus. huius D 2 ( Herm. 1901 p. 3 n. 1). Boeus ( P) H. boet- huius F 1 E 1.-thuus E 2.-thus B( D 1). -tius R v. Huius a. poeta huius F 2

54. et E. ei rv

55. et ( pro e) R

56. fors FRE 2 z D. fros E 1. fors a v

57. praedictum Fa

58. eius v. ei ll. u. (ei —16 cauent om. a)

59. dei F 1 u. (eidem coni. Rh)

60. cauentem R 1 G.-nt. Item Fd. Item a.-ntem. Item R 2( E?) z v( S)

61. Ar. IX 32, 618 b 32–619 a 4. 8. 9. 13. 14.

62. percnopterus B ex Ar. -cepterus ad v.-turus F 1 E 1.-tirus R.-cipit irus F 2 E 2

63. oripelargus G ex Ar. -perlacus F 1 Rau. mori (-ratur v. nari F 2) per lacus E 2 F 2 v

64. uerberent FR 1 a

65. fieri ( pro fert) F 1 R 1 a

66. haliae- tus ( E?) S.-ietus R 2 v.-itus a.-ietos FR 1.-iaeetus C

67. ib. 34, 620 a 1.6–12. VIII 3, 593 b23. IX 32, 619 a 7. Ael. V 33.

68. illa Verc. illam ll. Ven. an illa autem (aū)?

69. mergente/// R

70. inde ictu ( Rh) G. in deiectu ll.v

71. ab ingente F 1 au

72. alae ( Rh) G. ala ll.B. alia z v

73. adpetiit ego. -tat ll.S. -tit v

74. lacu ego ( et dist.). -cus v. latus ll

75. scandente ego. candente F 2. -tes F 1 R 2 ad 1.-dantes u. cadentes R 1.-dantes E 1.-dente E 2 d 2 v. de mendo cfr. § 40

76. aquam FR S.-ua Ea v( J)

77. di- uersa va.H

78. respersus F 2

79. pinarum F 1 R 1 a. penn- R 2 va.S

80. hostem(?) obcecantes (oceantes R 1) R v. de dictione cfr. XI 146

81. saepe - 18 merguntur om. a

82. tolerante R 1 u.-tae F 1

83. Ar. IX 34, 620 a 2–5. Ael. II 26. IX 3 extr. Lucan. IX 902 sq.

84. aduersus R 2 va. Verc.

85. conniuentem R 2 v. conibe- a. conhibe- r

86. umectantemque R 2 S. umeta- R 1. ////ecta- F 1. humecta- (humeta- a) r u G( D). flectent- z. flent- v. cfr. XI 145

87. praeci- pitant FR

88. e om. a. //// F 1

89. Mir. ausc. 60.

90. alieti FRa

91. ossifragis v. -gi ll

92. progenerantur minores a va.S

93. cfr. Pl. XXX 130. XXXVI 149 —151. Ael. I 35 extr. (schol. Nic. ther. 37. Serv. Aen. I 394).

94. et d 1 v. est et d 2. est ll

95. aetites R 2 v. aeeti- R 1. aedi- Eu. edi- Fda

96. gagiten FR 1 E v( J).-gyten a. -gaten R 2 d C. cfr. XXXVI 141. gangiten H ( falso e schol. Nic. ther.37)

97. utilis nihil F 2 v. nihil utilis r

98. ipse FT

99. alio F 2 E 2 S. aluo R 2 d 2. auo r. om. v

100. alio uelut va. S

101. urceo Müller em. II p. 5

102. Ar. VI 6 init. IX 32, 619 a 26. 27. 34, 619 b 24 sq. Ael. II 26 extr.

103. reptis a. direptis R 2 E 2 va.D

104. et oua (uo R) ll.H. oua v

105. inaedie F 1. inedię a

106. pennae Ra ( passim) va.S

107. ossifragi ll.v( Brot.) -gae C. at cfr. § 11.XXX 60. 63. 68

108. Ar. ib. 619 b30.32. 619 a 28–34.

109. alioqui F 2 H.-uin rv( S)

110. par ( E?) v. per r

111. satiet F 1. saciet a

112. indiget E v. -gent R 2. indie et R 1 da. in die F

113. ergo - 5 queat om. a

114. spatia nec F 2 E 2 v( D). cfr. Ar. -ia/// et R.-ia et E 1. pati an & F 1

115. auehunt P

116. ib. 16–18. 14–16.— (8) Ael. IX 2.— (9) cfr. Serv. Aen. I 394.

117. negant umquam F 2 v.-atū quam (que z) r z

118. examinatam Fa ( passim)

119. iudicauit v. ind- ll

120. cfr. Sail. Cat. 59, 3.— (13) cfr. Veget. ep. r. mil. III 6 (p. 76, 11 Lang). Paul. Festi p. 148, 13. Fest. p. 234 a 31.

121. alis F 2

122. ferre R 2 S

123. le- gionis F 2 G( J).-nes rS. apud legiones z v

124. hiberna esse F 1 R 1 Eau( Rh) Brot. -nasse F 2 R 2 G.-natū esse (in castris) v

125. cfr. Ael. II 39.— (21) Ar. IX 1,609 a 4. Hom. M 201– 207. Verg. A XI 751–756. Nic. ther. 448 sq. Cic. div. I 106.

126. ora uerberans R 2 E 2 va.J( D)

127. dist. ego.cfr. XVIII 232. XXXII 30 extr.

128. illi v. illis ll

129. est. acrior est cum E 2 va.S( D)

130. malifica F 1 R

131. aquila ego. ab illa FRE 1 au. at illa E 2 v

132. inexu F 1 R 1. in nexu R 2. nexas ( om. alas) a

133. decidant L

134. cfr. Ael. II 40. VI 29 e Phylarcho.

135. ipse. Celebris ego. Saepe (Sepe F 1 a. Sepae E 1. Sem- per z) celebres (-ris R 2 z Rh) F 1 RE 1 auz J. Est percelebris (-re F 2) E 2 F 2 v( D). dist. Rh

136. seston F 2 in ras. R 2 v. sexto r

137. gloria ē educatam ego( cum P).-ia ee ductā (ducam E 1.-iare Eductā R 2) ll.-ia educatam (-ctam J) v

138. retulisset ad. rett- F 1

139. quam uocant heroeum Fau

140. Ael. II 46 extr.— Ar. VI 5 init. IX 11, 615 a 8–14.

141. nigridinos R 1.-nes a. Nigri//// F 1

142. attigit FE 2 v( D). -ingit ruz S

143. aduerso orbe v. -sa (-so F 2) urbe ll

144. enim in va.S

145. XIII v tre- decim ll.H ( recte terna dena). tria ( Sabell.) C

146. triduo v. -diuo R 2 in ras. -diuū R 3. Tria r

147. ante aduolare F 1 Rd 1 ed. pr. Brot.( D). antea uol- F 2 d 2 E 1 au H( J). ante uol- S. ante duo uol- E 2. ante aut biduo uol- v

148. futura sunt cadauera a

149. cfr. Fest. p. 317 b 31. Paul. Festi p. 316, 9. 112, 3. 113, 16.— Masur. fr. 23 Huschke.

150. Anqualem F. Enq- a

151. inmusilū a ( item 17). -ssulum va.S

152. magnae z v.-ni ll. -na in J. in magna G

153. quaestioni FRaz v.-ne ( E?) G

154. samqualem ll

155. ossifragum ( sc. uultu- rem) ll.D 2. -gae v

156. massurius ll.va.D

157. sanqualem a.-samq- r

158. ossifragam ( sc. aquilam) v( D 2). -gum ll.H

159. desideria au

160. Ar. IX 36,620 a 22. IX 15 extr.— (8) ib. IX 36 init. — (12) ib. VIII 3, 592 b 4. —

161. decem P ex Ar. an X, ut sit VI e dittogr. ortum ante in?

162. aegi//// R 1.-ithmum R 2. aegythum F. egyptū a. circon va.H

163. pecuriae F.-ie au. -uniariae C Bas.

164. triorchē v( J). -che ll. -chim S coll. § 204. 207

165. phemono edidit Fa. poemonoe (phoe- v) dedit R va.H. cfr.§ 7

166. buteonem v. butio- RE. bucio- Fa

167. familia v( D). -liā ll.S

168. etiam ex eo R(?) v

169. cognominatam Rd S J

170. epileum (-laeum F.-laeon z) ll. H coll. Ar. ( λεῖοι). aesalona B. esalon v

171. (13–17) ib. IX 36, 620 a 24–32. —

172. et ( pro ex) R

173. uolita//// R 1.-atē F. auol- a

174. pericula ( E?) v. -lo r

175. insula ( E?) v. -lae r

176. masaesyliae ( E?) H.-sesiliae F. mas///syliae R B. Masilię a v

177. adsueti ( E?) v. -tis r

178. ib. 32–608 b 8. Mir. ausc. 118. Ael. II 42. VI 65. Antig. Car. 27 (33).

179. threciae F. tracie a

180. parte E 2 v. -tes r

181. dist. ego

182. est om. a

183. ibi z va.G

184. tempus om. F 1 R 1 au

185. quidam a va.C

186. adm&im F 1. ad mixtim a

187. accipere F 1 a. acceperint R 2 S

188. Ar. IX 11, 615 a 5. 12, 615 b 6. 12–14.— § 25: Ar. VI 7,563 b 14–22. 27. 28.—

189. cibindis a. cypi- F 2. cymi- va.S. cfr. Ar.

190. interdium F.-dū a

191. interniciuū R 2. -ne- cybum FR 1.-yliū a.-necinum G

192. se ( pro saepe) F 1 a

193. prenduntur F 2 E 2 z S. prehend- v. pred- F 1. praed- R 1 E 1 a.-dan- tur R 2

194. cocyx R. coarx F 2

195. capitis F 1 Ra

196. ac uisu E 2 asz 1. ac uistu E 1. ac uitu F 1 R 1. ac uictu F 2 R 2 G 1. ac rictu v( G 2). aspectu z 2. habitu D

197. ab F 2 E 2 v. om. r

198. Ar. IX 49 B, 633 a 11–13. Ael. III 30 extr.— Ar. VI 7, 563 b 30 sq. IX 29, 618 a 8–12. 26–30. 11. 12. 16.17. 22–25. Mir. ausc. 3. (Ael. III 30).

199. inter quae ego. -rque ll. -reaque Rh. semperque v

200. minutae G 2( SD) ex Ar. -tas F 2 L. -ta rv( J)

201. an & alioqui?

202. (10) Ar. VI 7, 564 a 3.4.—

203. feto R 2 ecorr.

204. sese F 2 E 2 v( J). esse rS

205. quae T S

206. Theopomp. (fr. 79 Mü.) ap. Apollon. h. mir. 10. Paus. V 14, 1. Ael. II 47.— (19) Ar. VIII 16, 600 a 13 sq.—

207. extulenti F 1 a

208. e Fa. ex r(?) v

209. mucipiorum FEa. mancipiorum coni.D 2

210. idem —18 profundo om. a

211. docuiss&auidae Fd

212. quid G 2

213. solistitiis F. -icio R( SJ)

214. cfr. Ar. II 12, 504 a 5 sq. VIII 3 init. —

215. aut tamen (tn??? pro en???) Fa

216. ingere F 1. -res a

217. uti a v. ut// F. ut R S

218. ib. 593 b 14.— (25–p. 228, 2) cfr. Phaedri fab. II 7 (6), 11–13.

219. (6) Ael. V 8. Apollon. h. mir. 8. Antig. Car. 12 extr. - (8) Ar. VI 6 extr.—

220. utque F Verc. ut a. atque va.H

221. duritiem SJ

222. ac///ant F 1. iaciunt va.S

223. alibi z S

224. aspici F v. ausp- r

225. hic F 1 a

226. praeterea — 8 pascit huc traieci; post Athenis ( 6) ponunt ll.v

227. Ar. fr. 343 Rose.—

228. Ar. VI 6, 563 b 2. 3. IX 31 init. Ael. II 49. Mir. ausc. 126. Antig. Car. 15.—

229. robustus Fa

230. ngius F 1. nigidi' a

231. una coniugia P ex Ar.

232. cranonem F 2 R va.S. cacranomen F 1 E. cancranonē a

233. (16) cfr. Ael. I 47. Pl. XXIX 56 extr.— (19) Ar. IX 31 med.— Ar. G III 6 init. cfr. Pl. XXX 130. Sol. 32, 33.

234. (23) Ael. X 29.—

235. et del. R 2. ac H Brot.

236. item va.G. om. a

237. egrescunt R 1. agr- E. nigr- R 2. om. a

238. complurimum F 2. uĩ plu- a

239. eius F 1

240. inferantur F 2 v( J).-runtur r S

241. Ar. IX 31 extr.— (cfr. Ael. VII 7 med. Pl. XVIII 362).—

242. commedi//// F 1. cum Mediae va.S ( an post cum exciderunt ad Pharsalum? cfr. Ar.)

243. earum FEa

244. upupe a

245. nec tantum F 1 a

246. uocali a z va.G

247. Ar. VIII 3, 592 b 8. 9. IX 34 init.— (7) cfr. Verg. A IV 62 (coll. Servio). Obseq. 106. 107.

248. plurium R 2.-rim F 1 R 1 u.-rimū F 2 E v( H). om. a.-rimis ( Rh) G

249. auferuntur F 1 R 1 a

250. palpellio ll. cfr. CIL V 35. Tac. ann. XII 29. Pap- v. Palpelio H

251. pedaneo R. Pediano va.G

252. Obseq. 100. 111.— (22) cfr. Fest. p. 330 b 34.

253. quam propter FR S. quapr- E 1 ad. propter quam E 2 v ( D)

254. casia R

255. G. FRa

256. bibone niso R. bibun eius so F 1 au

257. lustratā E 2( Rh) D. -ata F 2 R v. lus tractata F 1 d.-acta u.-actu E 1 a

258. est R (?) va.D

259. non FRaT S. nec E(?) v

260. spinturnicem F 2 E 2 v, spit- r

261. Paul. Festi p. 64,10. Labeo fr. 19 Huschke. Nigid. fr. 120 Swob. (cfr. Ar. IX 1, 609 b 12).

262. Cliuinam va.H

263. super E 2 D. supter R 2. supter R 1. subter r. subis v. ( an insuper? ap. Ar. appellatur σίττη)

264. ap- pellat F 1.-atū a

265. seculis F 2 E 2 v( D).-li F 1. setuli E 1 u. sed ulli R(?) H. om. a

266. Hylas B ex ind.auct. illas. as FR 1 E. -as a R 2.-as has aT.-apsas v

267. trygonem E 1 D. trig- a Brot. trog- E 2 v. trygonam F S. trig- R

268. an de delendum?

269. Nigid. fr. 121 Swob.

270. fubare FR

271. (1) Ael. I 45. cfr. Pl. XXV 14.

272. Non. p. 518, 30 M. Plut. qu. Rom. 21, 268 f.— Ar. IX 9 init. Mir. ausc. 13.

273. martii F 2

274. auspiciis F 2( RE?) v( Brot.).—catis F 1 audTz ( an recte?). -catu ( Rh) H. cfr. XIII 118. XVI 75. VII 47

275. candentes FR 2 d 2. cad- R 1 d 1. ( cfr. § 9)

276. subrec- tum F 2 E(?) v( D). -eptum r Dal.

277. educunt F 1 a P

278. cauernos F 1 a

279. quodam Fa

280. labi F 2. om. F 1 R 1 a

281. Trebius- 15 dirum est om. a

282. cuneumue ( Rh) G. -um uel ll. uel cun- v

283. arbori ( Rh) G. -ris ll

284. strepitu F 2 Euz

285. clauo aut cuneo del.P

286. cuneo E(?) v. cuneo elabi (claui F) creditur aut uulgo FRd ( prave iterantes ex 2)

287. (6) cfr. Serv. Aen. VII 190.— (7) Varro ap. Non. p. 518, 37. Val. M. V 6, 4. Frontin. strat. IV 5, 14.

288. principales v. -lis ll.D

289. reddentis Ev.-ti r

290. et del. F 2 D

291. auem v( J). autem ll.L( SD). alitem coni. S

292. concerpsit E 2 v. correp- ll

293. Ar. VIII 3 extr. (coll. init.).— (15) Ar. I 1, 488 a 5. II 12, 504 b 8; P IV 12, 694 a 1. 8. 21–23. (IX 32, 619 b 7–9).

294. bibunt ego ( et dist.). uiuunt ll.v. cfr. n. luc. p. 47

295. quae- que ( E?) G. quaq- r. quoq- v

296. praedatur F 1 R 1 a

297. (2) Ael. V 21.

298. que om. a va.G

299. dist. G

300. formā va.C

301. intellectu... gloria C. -ctum (-ctu R?) ... gloriam ll.v

302. gemmates F 1 a

303. et del. R 2 va.H( S)

304. concatha F 1. -ta F 2 a

305. om???q; F. omnemq. u. om. a

306. contrahunt Fa

307. oculis au

308. Ar. VI 9, 564 a 32 sq.— (9) ib. 25. 26. Ael. V 32.— Ar. I 1, 488 b 23. 24.

309. renascantur F 2

310. alia ll.S( D). iterum v( J)

311. anserem C. -erum ll.v. -er G

312. Varro III 6, 6. 1. Ael. V 21 extr. Tertull. de pallio 5.

313. exitiali F 2

314. Lurco - 17 reditus om. a

315. exque eo F 2( E?) v. ex quo eo F 1 Rdu. an ex quo vel eoque ex? cfr. Wölfflini arch. XIIIp. 435

316. quaestu F 2 v.-tus r u

317. HS D. his F 1 R. Is F 2 a. sestertia z.-tium ( praem. is v) G

318. (23) cfr. Cic. div. II 72.

319. opera F 2 E 2 v.-ram r

320. eum ( pro eunt) F 1 R 1 a

321. uenientem ( E?) v. -te r

322. (5) Ar. IV 9, 536 a 27. Ael. IV 29 med.

323. intellegentes R(?) v.( genetivus pendet ex dimicatione sc. eorum)

324. contigit ego. -tingit ll.v. cfr. vol. IIp. 494

325. ipse F 1 a

326. cedra R 1. crebro va.S

327. caudam- 14 purpura om. a, suppl. ad marg. a 2

328. leonibus dominis a 2 z

329. (12) Varro III 9, 6. 19. Col. VIII 2,4.

330. dist. ego. cfr. U 194

331. aut R 2 T S. au r. ac a 2 v

332. ex F 1. ac va.H

333. chalchidici. Sunt (-cis ut F 2) F.-cis R 1

334. praebeat va.S

335. Cic. div. II 72. Paulus Festi p 244, 11.

336. (1) Cic. div. I 74. II 56 e Callisthene.

337. magistratus R 2( E?) v.-stros F 2 a 2. magis coruus r

338. nostro F 1 a 1

339. domosque va.S

340. ipsi F 2 E 2 a 2 va.( Rh) G

341. aures. erant F 1 a 1

342. faces F 3 R 2. fuces R 1 d. foces F 1. facies F 2

343. romanas F 2

344. extis ( Rh) G. ex his (iis v) ll. u

345. aut F 1 a 1 u

346. quam om. au

347. uictoriae LDal. ( SJ errore)

348. gratis F 2 a 2 D.-tae va.( Rh) G

349. et ll. u( Rh) G. ex se et F 2 R 2 E 2 z v( D). in se et a 2. verba addita fort. mutila; an ex re cognita vel tale quid?

350. proprie a 2. praeproperi T P

351. ita - 4 canere om. a 1

352. Ar. IX 50, 631 b 28. 25. Varro III 9, 3. Col. VIII 2. 3.

353. desinunt canere om. FdR 1

354. Castrantur uero duobus a 2

355. fit F 2 R 2 v. fint a 1. fi/// F 1. //// R 1. del. a 2

356. candenti Varro; cfr. Plin. de dub. serm. ( Beckp. 10,27)

357. figlina creta om. a 1.-naq. & a F 2

358. pinguescunt ( RE?) v. pinne- F. penne- adT

359. sciam accepim' a 2

360. Col. VIII 13, 2. Cic. p. Sex. Roscio 56. Ael. XII 33. Plut. qu. Rom. 98, 287 b c.— (14) Plut. SA 18, 972 f. Ael. V 29 e Theophr. X 41. Athen. XIII 606 c e Clearcho (fr. 36 Mü.) et Theophr.

361. Et ll. uz H cum Rh( J). Est et F 2 R 2 E 2 a 2 v ( SD)

362. testuta a. testi F 2

363. fama amoris F 2 E 2 a 2 v. fame (-mę F 1) moris r

364. Aegii H ex Ael. et Athen. argis ll.v

365. delecta a 2

366. in homine F 1 a 1. nomine del. H. excidit Amphilochi

367. olenii a 2 H. -ni rv( J)

368. clauces Rda.-ufes F 1

369. exodem a. ex eod- FdT

370. adamasse G 2

371. hi sese F 1 a

372. adesisse Fa

373. balneis Ra va.J

374. di- gressus ( E?) C.-um rv

375. Athen. IX 384 c. Hor. sat. II 8, 88.

376. (3) cfr. Varro III 10, 1.

377. scipio Fda G.-pione ( RE?) H. -pio an z v. cfr. n. luc.p. 51

378. Seius ( P) H. seseius (sesci- a) ll. Sestius C. Ses- sius v

379. cota F 1. quod ta R. om. a

380. palmas F 2 E 2 v.-ma r

381. torrere F 2 R 2 E 2 v. forbere r

382. (11. 12) Col. VIII 13, 3.

383. bis in a

384. rursus- 16 sta- tione om. a

385. que F 1 u. que quae va.H

386. sibe R 1. siue F 1 du. sibi F 2

387. dist. Rh

388. ganzae va.H

389. plura F 1 Rdu

390. ea- rum R

391. auxiliorum F 2 v( G).-lium r. -liarium Verc

392. sine in F 1 Ra

393. possint v. -ssunt ll

394. cfr. Pl. XXIX 55.

395. gelido ( R?) v. -dū ll

396. ob F 1 a

397. commagum Fa

398. cfr. Herod. II 72. Ar. VI 2, 559 b 29. VIII 3, 593 b 22. Ael. V 30.

399. (2) Suet. Cal. 22.

400. anserini G.-ris ll.D. -rum v

401. genera E 2 D

402. caenalopeces R. chelano- F 2.-opes E 2. penelopes va.G

403. chenerotes G. cereno- ll. chenalopeces v

404. fero F 1 G. uero F 2

405. ansare F 1.-seres F 2

406. tetraonas ( Potitian.) G. cfr. Suet. et trahonas R.-na FE.-acona a. erythrotaonas v

407. sius Ea

408. absolutaque R(?) v.-tamque r

409. nigritia v.-tiam ll

410. aues a. auis va.G

411. excepta Fa. ( an ē, excepto?)

412. uiua- riis F 2 a. auia- E 2 v. uia- r

413. (10) cfr. Ar. VI 6, 563 a 29. Ael. V 24.

414. is F 1 a. his F 2 D. eis ( R?) v

415. exemplo F 1 a

416. Ar. VIII 12, 597 a 6. 30 sq. IX 10 init. Ael. III 13. Plut. SA 10, 967 b c. Sol. 10, 13. 16. 12.

417. inducias R v

418. Pygmaea G. -eorum v. pigmaia R 2. pugmae F 1 a. pigne R. pigriaca F 2

419. 7,26

420. eo Fa

421. proficiscuntur Eau va.G

422. ante lucē au

423. que ( pro qui) F 2

424. adclament dispositos E 2 v.-mantis pos- R 2.-tes pos- F 2.-lementis pos- F 1 au.-tes pos- E 1. ad dem???tas pos- R 1

425. habent F 2 E 2 v.-ebant r u

426. laxatus R 2 G. lassa- r u.-tis T v

427. etere F 1. cęteri a

428. eaedem - 2 peragunt post 10 attigisse traiecit U

429. decoro coni. J. ( an haut indecoro?)

430. Sol. 10, 14. (12). 15.— Nepos exempl. fr. 9 Pet.— Hor. sat. II 8, 87.

431. Criu - 8 addidit om. a

432. transient F 1 R 1

433. guterae F 1.-tere Rd

434. coepto F

435. ginari R 1. saginarii F 1

436. attigisse F 2 ( Rh) G. ate ig- F 1 u. ateg- R. tetig- Ea v

437. Hom. γ 3. Hesiod. op. et d. 448. Ari- stoph. aves 710.— Verg. G II 319.

438. ueniant v( J). euen- ll.S

439. ferant a

440. loca F 2 R 2 S( D). -co rv( J) cfr. VI 117

441. certo a va.S( J)

442. (25) Mir. ausc. 23.

443. pythonos ( E?) G. -nis B. pithonos Fa.-nis v. -tonos R 1. -nes R 2

444. capitale R(?) va.S

445. occidisse R(?) v.-isisse r

446. (2) cfr. Cic. ND II 125. Ael. III 13. Plut. SA 10, 967 b. — (7) Ael. III 23. Aristoph. aves 1355. Ar. IX 13, 615 b 23.— (8) ib. 12,615 b 2. Ael. II 32. X 36.— Ar. IX 1, 610 a 1.

447. modo Dal. 2 ( errore)

448. foftrato F 1 a

449. dilatente a. dela- F 1 d

450. ad om. F 1 R 1 a. a R 2

451. uncos ego posui; pertinent vv.ad § 62 post uisas ibi: cfr. Sol.

452. falso R(?) G.-sos r.-sis dTz v ( an recte?)

453. (14) Ar. VIII 12, 597 a 21. 23.— (16) Sol. 11, 20. 21. (cfr. Varro III 5, 7).

454. differri- 14 possint om. a

455. enim om. R SJ

456. inuitari R

457. hae G. haec ll. eae v. ( cfr.§ 85. 127)

458. insidunt C

459. certo F 1 a

460. humidos F 1 a

461. grauire F 1. graui a

462. Ar. ib. 597 b 9–14. Sol. 11, 21.22.

463. ortygometrā F 1

464. ancipiter F 1 a

465. hie ( i.e. in terra) F 1 REau. hinc F 2 v

466. persuasae ( Rh) G. -asa FEau.-as//// R 1. per sua signa R 2 v

467. glottis et ( d 2 in ras.) otus (otis C) dTz v. gluttisse totus FEa. gloti///// R 1.-tites R 2

468. chicramus R. cicra- a. cen- chramis z.-mus va.B

469. Ar. ib. 15. 16. 20. 21.

470. glottis d v. gluttis FE. gu- a. gotis R 1. glotites R 2

471. undeci F 1.-cy a

472. auidae F.-da a

473. pro- uectam E 2 z va.G( D)

474. poenitentia v. penitentiam (pae- F) ll

475. incomitatam v. -tata ll

476. Ar. ib. 17. 21–25. Athen. IX 391 a. (cfr. Pl. XXIX 117).

477. perseuerantior ad v.-a//tior R. -atior FE

478. noctu ego. -tuis ll. u.-tu is ( Rh) G.-tibus is v. fefellit librarium noctuis ( 10)

479. ocus a. otis C

480. bubo Fa

481. axionem J coll. XXIX 117. acsi- E 2. acti- r. asi- v

482. pa- rasita E 2 v. parans. Ita r

483. intenta z va.S

484. aliquē FTz S. -quo rv

485. (17) Lucret. IV 639. Diog. La. IX 80. Geop. XIV 24, 2. cfr. Pl. infra § 197. XXVIII 35.

486. stabilitae v. -tate ll. z. ( an -tatae?)

487. ueratri ( B) C Bas.

488. quas a. quos R

489. Ar. VIII 16, 600 a 18 sq. Ael. I 52. Ar. VIII 3,592 b 16.— Sol. 10, 18.— cfr. Pl. IV 47. (Ael. II 3).

490. abeant R 1. hab- F 1 a

491. apricos R(?) Bas. afri- F 2 ( sed s rursus del.) E 2 v. -co r

492. Bizyes ( sc. tecta) J cum Salm. cfr. IV 47. -zaes E 2.-zicis r. -zyae H.-zyas S.-ziae B. -zecis v

493. in Threcia (Thra- v) J. in trecia F.-ema R 1.. introeat Eau. intrant R 2 S

494. Fabius fr. 24 Pet.

495. uolacerra- nus Fa

496. significaret v.-are ll

497. quoto F 2 E 2 v. quo R 2 d. quinto (qu///// R 1) r

498. Ar. VIII 16 extr. 3, 593 a 16–18. 12, 597 b 3 sq.

499. sturnis F 1 a

500. pluma F 1 R

501. nisi F 1 T va.G

502. in om. R

503. abeunte ( om. et) F 1 R

504. (21) Sol. 10,19.

505. genere F 1 R 1

506. proprium E 2 v. prius r (a lac.)

507. sibi a

508. eadem — 23 pascitur om. a

509. eadem ego. ea demum ll.H. eadem demum v

510. temporum om. F 1 a

511. et turtures va.S

512. Ael. V 1. Sol. 40, 19.— (7) Varro III 9, 18. (Col. VIII 2, 2). cfr. Pl. XXXVII 38. 40. Scyl. perieg. 112. Clytus Miles. (fr. 1 Mü.) ap. Athen. XIV 655 b. Ael. IV 42. Ov. M VIII 544.

513. uirus F 2 R 2 E 2 v. munus E 1. murus F 1 R 1. a lac.

514. ille (////le F 1) agri F 1 R 1 d

515. Zosim. I 57, 6. Eunap. fr. 1 Mü.— (16) Herod. II 75. Cic. ND I 101. Mela III 82. Diod. I 83, 1. 87, 6. Plut. de Iside 381 c. Ael. II 38.— Paus. VIII 26, 7. cfr. Sol. 1, 11. Pl. XXIX 106 extr.

516. aduentu F 1 a

517. a F 2. ad F 1 a

518. iouē a

519. inpetra/// F 1.-trani a

520. cadmi F 1 RE Jcoll. V 118. cagmi a. casmi F 2.-sii B. -sini v

521. Elei G. eui F 1 R. euis E. eliti F 2. om. a v

522. Myiacoren ( Salm.ex. 10 a E) D. myfac- F 1 Rd. nyfac- E. nifac- F 2. om. a. Myia- gron Ge Paus.

523. quam v( H). quia F 2. qua rG( S). om. a. postquam z C. cfr. XV 67

524. die G

525. Ar. VIII 16 extr.— Ael. V 2 init. Sol. 11, 14.

526. sed incessu ad

527. cretę R S

528. ee ( sc. traditur) ego. est (ē) ll.v

529. emoritur va.S

530. dist.G

531. translaticium Rau 2 G

532. inuicta emori F 1.-te mori au

533. quod FRE 1 au( Rh) S. quid E 2 G( D). quidem v

534. aduersus F 1 au

535. quaeue ista F 2 E 2 G. quaeue is (quae a) r u. quaenam est iis v

536. dic//// F 1. diciti du. om. a. dicati va.H

537. aui//// F 1.-ius ad

538. rodos ll

539. (6.7) cfr. Suet. Tib. 14 p. med.

540. nec v. ne ll

541. citra ll. z Brot. circa v

542. inmensa v. -so ll

543. insobrum FRa. Insubrium C

544. tractu v. -tū ll

545. gragulorum FR. galg- a

546. monedularum ll. v( S). et praem. C. que add. G

547. praecipua Faz

548. (16.17) Sol. 7, 28.— (17. 18) Antig. Car. 122 (134). Sol. 19, 1.

549. seratur a. -ritur va.G

550. Atticam Gesner e Sol.

551. aues FR

552. qua/// F. quo au. in qua va.G

553. ei del. F 2

554. agro uolant a

555. quodannis euolat F 1

556. Sol. 1, 11. cfr. Varro ap. Plut. qu. Rom. 90, 285 e.

557. (2) cfr. Ael. III 35. Pl. VIII 227.

558. inuectricia sese F 1 a

559. ceruos ll.v( S). cor- Ven.

560. Ar. IX 49 B, 632 b 14–22. Ael. XII 28.

561. (5. 6) Ar. III 12 init. Sol. 10, 16.

562. fore F 1 a

563. uocemque R(?) v.-que ut r

564. grandiores F 1 a

565. haec F 2 a

566. merulae F 2. melū/// R 1.-ūla R 2

567. nigro F 2

568. rufes ut a. rufes //// F 1.-escunt F 2

569. balbuttit Fa.-utat R

570. ebor FR

571. color R va.D

572. aetate F. etate ad

573. con- coloribus ego. -lor ll.v

574. nouissimis anon. ap. Dal. -mū ll.v. cfr. CFW Müller p. 17

575. dist. ego

576. musicae va.S

577. promitur R 1 z

578. memorat Fa

579. actus F 1 a

580. tot om. R 1 H. in R 2

581. non ut sit ego. non sit ut F 1 Ra S. ut non sit F 2( E?) v( D). cfr. VII 1. II 49

582. sese F 1 au

583. singulis F 2 v.-li r

584. cantus nec F 2 R 2 ( Rh) G. -tu ut ( pro -tuus) nec F 1 R 1 au. -tus ut nec E D.-tus et non v

585. iidem ( Rh) G. id- ll.v( D)

586. (4) Ar. IV 9, 536 b 17. Plut. SA 19, 973 a b.

587. iuniores va.Brot.

588. uersosque Fa

589. magnae reddit F 1 R 1 a

590. quae ( pro que) F 1 a

591. reticent E 1 ad v. riti- F 1. re- ticens F 2 E 2( R?) Brot.

592. correctio va.H

593. scio - 10 daretur om. a

594. HS D. tis F 1 u. is d. del. F 2 E 2 va.G. sestertiis R(?) Rh

595. VI D. VI F 2 R Rh. ui F 1 dEu. om. va.G

596. alioqui F 2.-uin rv

597. inusitatum F 2 E 2 va.Brot. cfr. § 132. ( VIII 149)

598. lin- guaeue (-aue F 2 D) ll. uz S. -aeque ( Rh) G. -ae ut v

599. aliquā F 1

600. oppositam oram F 1 a

601. Ar. IX 49 B, 632 b 22–25. 27. Ael. XII 28 init.(18) Ar. IX 15, 616 b 8.9. V 9, 542 b 25.

602. hae ( Rh) G. haec ll. eae v

603. arti- ficis au

604. Ar. IX 49 B, 632 b 31 sq.— (23) ib. 27–30.

605. (1) Ar. ib. 633 a 17.18. (IX 15 init.).

606. autumno F 2 v( D). no n??? r. -no: non (habent) H

607. melanoryphi R 2. melaor- R 1

608. Ar. ib. 14–16. - (6) Ar. IX 22 init. Ael. IV 47.— (8) Ar. IX 19 med. Mir. ausc. 15. Ael. V 27. Sol. 7,12.— (9) Ar. IX 27. Sol. 32, 33.

609. onante a. oua- R

610. alicubi a. alibi S

611. Ar. V 8, 542 b 2–4. IX 14 init.— (18) Ar. VIII 3, 593 b 9–11.

612. alciones a. alcro- F

613. maria quique ll. u Rh coll. § 90. qui maria quo- que z va.G. maria quiqui ( anon. ap. H) D

614. cyanea et ego. -nea et ex Rh. -neta ex a.-nneta ex E 1.-neneta ex u. -neaeta ex F 1.-neo ex F 2 E 2( R?) v

615. inferiore ego. mteiore Fu. om. a. maiore E 2 in ras. ( R?) v. interiore Rh. minore ( coni. S) J. cfr. Ar. νῶτον. . . κυαϝοῦν

616. purpurea ( Rh) D. -reas ll. u. -rea sed J. -reis et v. an -rea est (-reast)?

617. dist. ego

618. admixta ll. u( Rh) Brot.( J). -tis v( S)

619. pennis Rau va.S

620. rostro ego ex Ar. om. ll. v

621. et caret cantu J. sed cfr. Müller stil, p. 91

622. Altionē FRa

623. Ar. V 9, 542 b 21–24. 4–7. cfr. Pl. II 125. XVIII 231. Varro ap. Gell. III 10, 5. Col. XI 2, 21. Serv. geo. I 399. Isid. XII 7, 25.

624. latebras v. -ris ll

625. alcionides F 2. aleso- Ra. al////o- F 1

626. maxime ll.( P) H. add. in reliquis partib' ē a, in rel- part- ẽ quidem mitius pelagus siculū utique (itaque E 1. utrique R 2 E 3.-inque z) tractabile r z v

627. septem ( pro septenis) ll.v

628. Ar. IX 14, 616 a 19–33.— (11–13) Ar. V 9 init. VIII 3,593 b 20.

629. spongiarum F 2 a va.S

630. et spinis Fa

631. Cauiae F 1 R

632. an cum plurimum?

633. Ar. IX 7, 612 b 21–25. 27–31.

634. madefactis ( coni. Dal.) D. -ta ll. -tae G. -tum z v

635. adulterioresque F 1 au

636. foras va.G

637. peritia et F 2 G. -tiae F 1 RE 1 a.-tia E 2 v

638. habilis F 2 Ea S. bhab- F 1. habillis R

639. mollis F 2 S

640. Thrasyll. ap. Ps.—Plut. de fluv. 16, 2.

641. egypto ad

642. Heracleotico - 4 Aegypto om. a

643. inexpugnabilem E v. -le r

644. aegipto F 2 v( D). om. rH

645. rostro va.G

646. ē au

647. firmantis F 1 a

648. et mori Fa ( an recte?)

649. genus quae ripas excauant u (?) v a.S

650. internidificant ll. u ( Rh) G. in terra nid- T D. in terram (-rra C) foetificant v

651. cfr. Pl. XXX 33. (Cels. IV 7 (1) extr.).

652. uncis inclusa alieno loco inserta videntur: cfr. XXX 33

653. omnis F 1 a

654. attingat F 2 E 2 v( D).-gant rS

655. (17) Ar. IX 13, 616 a 4–6.

656. uitiparrarum H. uitae ( del. F 2) par- uarum (parra- E) FRE. om. a. parrarum G. itē ripariarum B. uiteriparum v

657. acanthyllis ( B) H ex Ar. agathillis dT. -thilis a.-tillis r. argatilis C. -thylis v

658. intexens E 2 ( R?) v. extex- F. tex- E 1 au

659. alicui ( Rh) H

660. suspendit in C

661. primus au

662. rami FR

663. cyathi E(?) v. ciati r u

664. quadripedes F

665. galgulos v. gaug- ll

666. sperent F G. -rant rv( S)

667. (1) ib. 616 a 6–12. Herod. III 111. (Ael. II 34). Sol. 33, 15. cfr. Pl. XII 85.— (4) Ar. IX 33.

668. cinnamolgus (cyna- FEa v) ll.Sol.v( Brot.). -mologos G

669. nidificans ego. -cant F 1 R.-cat rv

670. ut idis F 1 Ra

671. bina ( sc. oua) coni. Dal.

672. transferunt C( J)

673. sunt C

674. transferendis a

675. ouis quae F 1 Ra

676. oua om. S errore

677. ac fe- rumato (-minato v) F 2 v. om. r u. ( del. Rh)

678. glutinosus dita F 1.-osius ita au

679. Ar. IX 8 init. VI 1, 559 a 1. 3. 4. IX 13, 615 b 25. 28–32.

680. priore parte ego ex Ar. priori ll.v. primori d(?) G

681. nidificant F 1 Ra SJ

682. defossus F 1.-ssos F 2. ( an -sso?)

683. Ar. IX 8, 613 b 9–11. 15–17. Ael. III 16 init. 5. X 35. Sol. 7,29.— (21) Ar. ib. 25–28. 33. 614 a 7. 9. Ael. III 16 extr. Geop. XIV 20. Sol. 7, 30.

684. spinas FR

685. frutices R

686. feras R(?) va.D

687. molli C

688. neui R. neue cui va.S

689. deteneantur Fa

690. (3) Ar. ib. 614 a 10–17. Ael. IV 16 med.

691. trocus et gallinaceus F 1 Ra

692. aucupes F 2

693. inlicem ( P) S. indi- ll.v

694. eam ( Rh) G. eum ll.v

695. Ar. VI 2, 560 b 13–16. V 5, 541 a 26–31. (Ael. XVII 15. Athen. IX 389 e f. Archelaus ap. Varr. III 11, 4). Sol. 7, 30.— (12) Ar. IX 8, 614 a 23–28.

696. neque R(?) C

697. animal R

698. hiantes - § 117 super omnia om. a

699. uin- cit E v. uicit r

700. incumbans Rd

701. sensit F 2 R 2 ( E?) B. sit r u v

702. femina (-nae u) aucupe (-pis d?) accedente du va.G

703. motu ego. metu (-tus E 1.-tuus F 1) ll.v. inpetu J. del. P. initu coni.H

704. Ar. ib. 613 b 17–21. Plut. SA 16, 971 c d. Sol. 7, 31. 32.— Ar. IX 7, 613 a 23. 24. (VI 4 extr.).

705. procurrit ad F 2 E 2 v( D). adprocurrit rS

706. ut fracta z. fracta ut R S. -ta aut rv. (Ar. ὡς ἐπίληπτος οὖσα)

707. uel pedibus Sol.

708. at ego. ac z. del. F 2 Bas. aut rv

709. prehensurum v. prens- D. press- R 2 E. praes- r

710. speque u. spe va.G

711. frustrans F 2 u v( J). -tans E.-tras F 1.-trat R 1. -tratur R 2 S

712. adducat F 1

713. in ll.G 1( D). om. G 2. iam v

714. uacans G. -cant F 2 E 2. uocant r. -nte v

715. et ad F D. ad rv

716. (4–7) Ar. ib. 612 b 31–34. Ael. III 5 med. 44.

717. ab iis (his G) v. ab is F 2 D. auis F 1 R. aues Eudz

718. gesta maxime va.G

719. inest ego ( et dist.). inde sed ll.v. iidem sed Ber. uitae sed Rh. (spectatur .. induere. et Müller em. II p. 7)

720. plurima ego. prima ll.v. cfr. VIII 212

721. coniugii F 2 va.S. -gri F 1

722. caeleps ll

723. quisque E 2

724. suspitio F

725. quaerella F. an querelae?

726. & osculatio F

727. Ar. ib. 34–613 a 5. (Ael. III 45).— (16) Ar. ih. 613 a 11–13. Athen. IX 394 e

728. sal- sumorem F 1

729. horam F 1.-ra F 2

730. uiuant F 1 R

731. Ar. ib. 17–21. (cfr. VI 4 extr.).

732. (1) Ar. IX 49 B, 633 a 6. 8. 9. Athen. l. l.— Nigid. fr. 122 Swob.

733. aliquas d S.-quos B. reliquas FR.-quos E v

734. et ll.S. om. v

735. in- commodo (-omo- E 2) F 2 E 2 v. comm- F 1 d. quomodo r

736. se- nectae v. -ta ll

737. praeterquam in va. ( Rh) G

738. clausula ( E?) u( Rh) G. -lae rv

739. a uere H. uere v. habere ll

740. incubet ll.Brot. -bat u Rh. -bant va.G

741. nominatam v.-ta ll

742. post F 2 R 2 z v. cum F 1 R 1 Eud

743. solstitio EudT.-tia z va.G

744. Ar. IX 7, 613 a 22. 29–33.

745. ut ( pro et) F

746. par v. pars ll

747. maris FRd 1

748. appareat E 2 v( J).-rent r. -ret d 2 T S

749. quin ( Rh) G. qui ll. u. quae z v

750. in z

751. cre- ditur z.-duntur va.( Rh) G

752. dist. ( Rh) J

753. uinctae B. uic- ll. v

754. inplicati FR 1

755. alioqui HBrot.

756. multum v. in mul- ll.B. illo mul- CFW Müller p. 17

757. uelociores ll. u( Rh) H. -re G.-rem v. dist. Rh

758. speculator R

759. De- mocr. ap. Col. VIII 8, 7.— § 110: Frontin. strat. III 13, 8.

760. tinnungulus v. -lis R. tinung- Ven.( D). -lis (cin- F 2) r. tinnunculus C. cfr. Col.

761. et om. va.S

762. alioqui F 2 R H.-uin rv( S)

763. aue F 2 E 2 v. abe F 1. ab r

764. (5) Varro III 7, 1. 10. Col. VIII 8, 1. 10. 8.

765. mutiniensi FR

766. in F 1. om.rv

767. profruere R. prae- fu- F

768. uendita (-di ita R) VI F 1 R.-icauit va.C

769. uolatus F 2 v. uel- R 1. rel- r u

770. nos inpellit va.S. cfr. § 92

771. et aere R SJ

772. aliae ego. -ia et FR.-iae et E v

773. plau- dunt F 2 d. pland- F 1 R. pand- E v. cfr. n. luc. p. 8

774. ictu ////referuntur R

775. uelut F 2 E 2 v( D). uel F 1 E 1 u. ut R S

776. hę iacu- lantur u. iac- va.G

777. pronum F 2 E 2 v. probum r

778. impingi F 2 E 2 v. pingi F 1 d.-gui RE 1

779. putes F 2 E 2 v. pot- r

780. alto R 2 E 2 v. labi r

781. sint R

782. e R 2 v. om. r

783. & F 2 R v. //// F 1

784. ex qua F 1 R 1

785. (1. 2) cfr. Ar. IX 32, 619 b 1. 5.

786. fere F v( D). -rae rH

787. tumulo va.G

788. flectuntq. F 2

789. nec ullae FdRE 1 u( Rh) S. nec nu- E 2 z. nonnu- v( D). at cfr. § 73

790. an aliae (alie) pro aut?

791. sese per F 1

792. sub- Rectę F 2 E 2 v.-to r u

793. genera om. F 1 R 1. ( post cernantur add. F 2)

794. Ar.I 1,487 b 25. IX 30 init.

795. n??? uolant R

796. carent du va.G

797. hirundinū E v.-inē r

798. non om. F 1 d

799. et FE 2 v( D). om. r du S

800. Ar. IX 30 med.—(21) Cic. ND II 124. Ar. IX 10 extr. Mir. ausc. 14. Antig. Car. 41 (47). Ael. III 20.

801. Et nec F 1 du

802. partum R 1

803. grandiores dTz va.G( P)

804. merula P ex Ar.

805. platalea Cic.

806. coctas R 2 E 2 v. concis R 1. cunctas r

807. esculenta eligit R S.-nta legit v. aesculeant (-lent E) legit DFE

808. exernens F 1.-rcens F 2. excreans va.Bas.

809. Ar. VI 2, 560 b 7. 8.— (7) Ar. IX 1, 609 b 16. Ael. VI 19 extr.

810. religio inest F 2 R 2 E 2 d 2 v.-giones r

811. ac ( pro aut) G

812. alioqui d 2 HBrot.

813. parua. Est quae va.S

814. innituus F 1.-tus F 2

815. Ctes. Ind. (fr. 57 Mü.) 3. Ar. VIII 12 extr. Ael. XVI 2. 15 init. XIII 18 med. Plut. SA 19, 972 f. Sol. 52, 43. 44. 43. Apul. flor. 12 p. 14 Kr. cfr. Pl XI 132.

816. psitaci F 2 va.C. psyt- a. sitta- ( vel sipta-) F 1

817. sermocinantis FR

818. siptacen E D. psit- a B. sitta- v( G). septagen rJ

819. uocant ad Verc.

820. capit F 1. caput ad

821. haec z va.G. hae E 2

822. cum F 2 R 2 E 2 v. in ea (eo E 1 a) r

823. ferro F 1 R 1 a

824. se om. a. s F 1

825. cfr. Ael. VI 19. Plut. SA 19, 973 d. (Stat. silv. II 4, 7).

826. certo om. R(?) H

827. dis- cunt tantum R(?) va.D

828. se DF 1

829. eligunt D

830. curā atque R 2. cura atque F 2 E 2 v. curuatque (corru- F 1) r

831. cogitationem F 1 dRa.-one F 2 ( DE?) v

832. dist. ego. cfr. Müller stil. p. 69, 32

833. constat - p. 255, 6 annis om. a

834. hilarari si F 2 v.-re si E 2.-lare si E 1.-laris (-res R 2) r

835. iterum z

836. an his delendum ut e dittogr. natum?

837. specie v. spe ll. D. cfr. XXXIII 95 et XXXVII 87, ubi item specie ( spe) restitui rectius erit

838. uerbum R 2 S

839. quam F 2 D. quae Ed. que DF 1. quam quae R(?) v

840. earum sunt va.S

841. cfr. Sol. 52,45. Apul. flor. 12 p. 15 Kr.— Ar. II 2, 504 b 1.

842. eas F 2 v. ea r

843. quini F 2 E 2 v. ni (in E 1 d) r

844. nisi Bas. om. ll .v.cfr. Sol.

845. latior his (is E 2) est lingua F 2 R 2 E 2 va.J( D)

846. om- nibus v. -busque (quae FaT) ll. z G

847. quae om. T

848. dist.ego

849. contingit v

850. claudia F 1 a

851. antea F 2 D

852. dist. H

853. sturnum item R(?) L. itē stur- rv

854. in diem (die a) et assidue (asiduae F) ll.v. traieci ego

855. uocentur Fa

856. mi- sceantur R

857. adsistente F 1

858. ac cibis R(?) G. ad ciuis (-ues F 2) DF. alicui Ea. aliquo ( praem. addisci v) s v

859. p. F. p??? a

860. r. F 2 in ras. om. a

861. textata a

862. ex fectu F 1 R. effe- a

863. ca- strorum Fa

864. eadem F 1. ed- a

865. oppositam R(?) va.D

866. ligionem F 1 R

867. mir//// F 1. mirans ad. meritus z va.G

868. eius imposita va.H. an inspersa?

869. an constrato lecto?

870. Redi- culi B e Festo. ridic- R 2 E 2 ad v. ridiac- E 1. ridiaeu- DF.-rid///u- R 1

871. uis est F 1 a

872. an ac pro aut?

873. post om. F 1 R 1 a

874. C. v. g. F 2 in ras. R 2. o (ho R 1) r

875. equitanis ad. ae- quit//// F 1

876. dedein F 1. deinde R(?) va.D

877. contexta DF 2 v. -xa R 1.-xtū. -xtu r

878. et talia F 1 a

879. atque alia om.HBrot.

880. monocerotis R(?) v. moce- r

881. eriza E. Troe- zena va.G

882. eo quod ll.v( L). equo z( P) G 2

883. edebat F. debebat a

884. corniculo Salm. -li ll. -lis G. om. v

885. Ael. II 48. Plut. SA 10, 967 a.

886. sitlam FR 1

887. aquam E 2 z

888. durabat E 1 d v. drubat DF. ////bat R 1. dabat R 2 E 2 z. ( a lac.)

889. posset v. -ssit ll ( a lac.)

890. poturo R 2 v. poto E 1.-tui E 2 z.-tero r ( a lac.)

891. Iuba fr. 68 a Mü. (cfr. Ar. IX 12, 615 a 28). Sol. 2, 46–48.

892. iuua F 1 a

893. et ( del. L) eis ll.v( S). prob. Müller em. II p. 9 coll. § 7 ( loc. corr.)

894. dist. ego. cfr. § 133 extr.

895. candidas z va.G

896. Sol. 2, 45.49. 50. Strabo VI 284 init. Ael. I 1. Mir. ausc. 79. Lycus (fr. 4 Mü) ap. Antig. Car. 172 (188).

897. hae F 2 v( D). haec E 2. hac F 1 R 2. hoc rS

898. urbis F 1 R

899. 3,151

900. an formae fulicarum? cfr. Sol. ( n. luc. p. 29)

901. ędemque F 2 v. ead- r

902. disseremus Fa

903. et terrestribus F 1 Ra

904. (5) Ar. ap. Athen. IX 388 d.

905. Ar. VIII 6, 595 a 10–12.

906. infundentib; F

907. porpurio R. purp- F 1. porfirio a

908. solo F 2

909. is F 2 in ras. his ( DE?) a D

910. Oppian. ixeut. II 9.— (10) Ar. P. IV 12, 694 a 7.8.

911. himantopodi ( B) G( S). cfr. index. emant- F 2 R 2 Ea. aemant- r. haemant- C. haemat- v( H) D

912. quam a

913. eadem v. in ead- ll.J

914. an et fruge?

915. aquatecas F 2.-uas tecas (tectas a) F 1 a

916. soliti auide uorare et ego. ( cfr. XI 67). solida (-do R) ut deuorauere (-rare E) ll.soliti sunt (soli dicuntur J) deuorare v

917. ceteri F 2

918. huc v. hoc ll. cfr. XI 135. 138

919. in os F 2 Ea v. onos D. onus F 1. honor R

920. more adz HBrot.

921. fertur az

922. septentrionali R(?) L cum P. cfr. IX 76

923. Sol. 20,3.— (22) Ar. VIII 3, 593 b 16. Athen. IX 393 c. 395 e. Varro III 11,4. Col. VIII 15, 1.

924. (2) Ar. IX 49 B, 633 b 2. Athen. IX 387 c e. Martial. III 58, 16. 15. XIII 72. 73. Pallad. I 29. Col. VIII 2, 2.

925. inusitata ad v a.Brot. cfr. § 84

926. accepimus Ea v. accip- rS

927. longin- quitatem F 1 a.-tatum F 2

928. phartorum F 1. pant- F 2

929. an omnes ( vel quae omnes)?

930. Martial. XIII 71.— (7) Hor. epod. 2, 54. Martial. XIII 61. Ael. XV 27. Athen. VIII 388 a.— (9. 10) cfr. Pl. XI 130.

931. poenico opteri (obt- R) F 1 R pheni a

932. celeber et ~ R 1.-bratur va.S. an celeber est?

933. inter raras F 2 E 2 v. in terras r

934. dist. ego

935. circa ( ca) ego. et ll.v. et per C. cfr.XIV 132

936. phalacoraces a.-cocroraces F 1 R

937. aues F 2 va.D

938. baliarum a.-learium R 2 va.S

939. peculiares R(?) va.D. cfr. vol. V p. 487 ad XXXII 59

940. ni generet F 1 a. et G

941. praecipuo R(?) va.D

942. lagopos F 2.-pes a

943. pedes E(?) z v. pede r

944. gandi (gra- a) de F 1 a

945. an non ē extra?

946. uiua va.S

947. ocissime E 2 ( margo Verc.) D. occisie Rd.-si rS. -sae statim v

948. emarcescit SJ

949. Est et F 2 G. Est Ead. Esse r. Et v

950. tinctu F 2 E 2 v

951. uisa Fa

952. uenerem F 1 R.-re F 2 va.D

953. bedriacensibus (beri- a) ll.S. bebri- Verc.( G). -nses v. cfr. Tac.hist. II 50

954. turdorum F 2 E 2 v. dorum DF 1 R. ho- E 1 a

955. et in puteo F 1 R 1 a

956. 129

957. uibiones Tom. e Polem. bibi- d Brot. uiui- F 2. uipi- rv( S). cfr. index

958. sic enim R(?) va.D

959. Mela III 88 extr. (cfr. Pl VIII 72. VII 10. Phil. VA III 48). Sol. 30, 29.

960. grypas FE S.-ppas R. gripas a. gryphas ( D?) d v( J). cfr.VI 10. XXXIII 66

961. auritos va.G. an auritos ac dira?

962. affirmet ( om. licet - 14 quae) a

963. licet affirmet va.S

964. cantus DF 1 R

965. Apollod. bibl. I 9, 11, 3.— Gell. X 12, 7. cfr. Pl XXIX 72. Phil. VA III 9.

966. credit F 1 va.S

967. aures R(?) v. au- gures r. -guri aures D

968. abnuet F 2 va.S( D)

969. democritos F 1 R 1.-tes a

970. gignantur F 1 R

971. priuati F 1 a

972. Hom. ε 66. (Ar. IX 28). Ael. XV 28. Athen. IX 391 a b .

973. neque -20 insidientur om. E 1 a

974. insidientur d 2 in ras. T( P) S. -dentur E 2 H. assidien- r

975. plerique FR 1 a

976. noscuntur ( P) H. nasc- ll.v

977. disseruisse F 2 Ea Verc.( Bas.). deseruisset (de- cons- F 1) r. -sse v

978. Varro III 9, 2. Col. VIII 2, 4. Cic. acad. II 57.— (4) Macrob. III 17, 5. Gell. 1124, 3 sq.

979. deliaci ( DE?) v. -acia r

980. erarum F 1.-anū ad 2 T

981. annis om. F 1. a a

982. uolucrum E 2 va.H( D)

983. at illis F 1 R 1 a. utilis F 2

984. cfr. Col. VIII 7, 4. - (11) cfr. Martial. III 60, 7. Sen. ep. 47, 6.

985. diuerticuluma F 2 Ea va.S. cfr. § 172

986. fraudē z S.-de ll.v

987. lacte madidis G.-tē addidis DF 1 R. -tis F 2.-te additis Eas.-to z v

988. quidam F 1 a

989. clunes F 2 E 2 v.-ne (-nę R) r

990. hic clune va.J

991. Varro III 5, 8.— (20) cfr. PL. XXXV 163. Val. M. IX 1, 2. Tertull. de pallio 5.

992. Laenius ( P) H e Varr. leuus E. lelius a. lael- rv( D)

993. rebus Fads. om. va.( P) H

994. naturę F.-re R

995. glodii Fa

996. HS C H. del. E 2. con F 2. in is (his d) r. sexcentis HS v

997. taxata E 2 d 2 v. texa tua F 2. ta eaia (caia a. eua R) r

998. HS H. his E 2. in his r. nūmis d 2 in ras. v

999. VI S. VI R v. III a. ui r

1000. in F 2 d 2 v. om. r

1001. mandere ne F 1.-dere inde a.-daret ne F 2

1002. 9,122

1003. dist. D

1004. non — tamen om. a

1005. sic F 2 D. sit RE 2 v. si r

1006. tamen auiū R 2

1007. uerear D

1008. facere uelim ego ( cfr. VII 130). -cere ui DE.-cere F 2 in ras. D. -cile R (?) ad. fatear facile v

1009. nisi v. si ll.( P) D

1010. quidem ( P) D

1011. summas F 2 v.-ma r

1012. na- tura// F 1

1013. auium P

1014. (10) Ar. VI 1,558 b 27–30; GIII 1, 749 b 10. 750 a 6. 7. 749 b 31 sq. (cfr. IX 15, 616 b 5).— (14) Ar. V 2, 539 b 27–31.

1015. lac. indic. S; exciderunt in aqua- Tilibus

1016. inter R(?) va.J

1017. 9,37

1018. pinnatarum F. penn- ad

1019. cenchris B. cancris (generis E 2) ll. generi v

1020. strutho- camellinae ( om. galli) DE 1. structo- F 1. strutio- Rad

1021. uncos ego posui coll. Ar. sali DF v. soli rH ( ad seqq. referens)

1022. femina ( DE?) v.-nae F.-ne Ra

1023. considente F 2 E 2 v. continente r

1024. Ar. VI 2, 559 a 23–26. 17–21. 10, 564 b 22; G III 1, 751 b 12. 19. 749 a 18. 25.

1025. punctis F 2 d 2 E 2 v.-ta r

1026. meleagridi G

1027. rubri F 2 E 2 v. probri r

1028. cencridi FR. om. a

1029. aquatici F 2 a

1030. ut ei F 1

1031. quā F 2 E 2 v. quo r

1032. albi v. alibi ll

1033. idque va.D

1034. unicolor F 1 ( sc. ouum est). unus color rv

1035. Ar. VI 2, 559 a 15. 27. 28. 559 b 13–15; G III 2, 752 a 12 sq. 32 sq.— Hor. sat. 11 4, 12.13.— (7.8) Col. VIII 5, 11 (contra Ar. VI 2, 559 a 28–30).— Ar. G III 2, 752 b 2. (VI 3, 561 24).

1036. lenta v.-nia ll

1037. potamine F 2 a.-nes F 1.-nis R 1

1038. a om. F 1. (a lac.)

1039. Ar. VI 1 init.— (12) ib. 2, 560 b 4–6.— (14) ib. 1,558 b 15. 20. 21. 16; G III , 750 a 27 sq. 749 b 29

1040. iuuent F 1 a.-en/// R 1

1041. aliquae ante incubitum et Petav. ex Ar. ( πρὸ ἐπῳασμοῦ)

1042. effectae F 1.-te R

1043. Ar. VI 4, 562 b 24. 25.— (18) Ar. V 13 init. VI 4 init.— (19) Ar. VI 1, 559 a 5–7. VIII 16 extr.— (20) ib. 2, 560 b 19–25. — § 148. 149: Ar. VI 3, 561 a 10–13. 24–28. 561 b 10–12. 27–31. Varro III 9, 16. Col. VIII 5,14.

1044. et in F 1 a

1045. an palumbes, turtures? cfr.§ 158 et nota ad XXX 61

1046. diebus decem H

1047. pinne euulsa (-sae F 2) F

1048. aliaue F 2 v.-aeue r ( a lac.)

1049. diu- tius v.-tinus ll ( a lac.)

1050. in medio dT

1051. uitelli R(?) v.-tuli r

1052. gigni F 2 E v.-nunt r

1053. in ouo - 10 deficit om. a

1054. certa F 2

1055. guttam F 1

1056. ea om. F

1057. aluo F 1. ipso F 2

1058. eius om. HBrot.

1059. ut ( pro in) F 1

1060. luteo E 2 v.-to r

1061. an initio? cfr.Ar.

1062. (10) Ar. G III, 2, 752 b 12–14.

1063. si F 2 R 2 v. om. r

1064. plumes ut F 1

1065. defecit FR

1066. que ( pro quā) F 1

1067. Celsus = Ar. VI 3,562 a27 sq. cfr. G IV 4,770 a13. — (14) Varro ib. § 8.9. Col. ib. § 8. 1.8.9.

1068. omnia del. E 2 z D.at cfr. Ar. ( πάντα δίδυμα)

1069. gemina F 2 R 2 E 2 z v. om. r

1070. incubandas ubique tant F 1 R 1.-ntū ad

1071. a F 2 E 2 v. om. r

1072. Col. ib. § 4.8. Varro ib. § 12. 11. Geop. XIV 7, 27. 13.

1073. incu- bare az.-bar// F 1. -bat R 1

1074. una F 2 v. cfr. XXIX 75 (pede imo)

1075. modus F 1 a

1076. eis ll.v

1077. Varro III 9,16. Col. VIII 5, 9. Geop. ib. § 13. (cfr. Pl. XVIII 322).— (4) Ar. G III 2, 753 a 17. 18. Ar. VI 2, 559 b 29–560 a 2. 4.— (7) cfr. Col. ib. § 12. Geop. ib. § 11.

1078. an decima demum post? cfr. Col.

1079. nom??? iam lu- nam F 1

1080. educunt va.D

1081. tonitrus (tonot- F 1) FRa H. -ruus ( DE?) D.-ruum z.-rua d.-rum v. cfr. vol. Ip. 538 ad II 142

1082. stramine v( J). -na (tram- a) ll.S

1083. aratro F 2 R 2 E 2 v. eretro (cre- E 1) r

1084. Ar. VI 2, 559 b 1–4. (cfr. Geop. XIV 8).

1085. naturae G.-ra ll.v( J)

1086. gignit R va.G( J)

1087. egypto a

1088. fim???tis F 1 R. figm???- F 2. om. a

1089. potore F 2 E 2 G( D). om. rH. uini pot- v. ( Ar. φιλοπότης τις)

1090. putare Fa

1091. ederent v. -re ll

1092. Suet. Tib. 14 init.

1093. homini F 1 a

1094. Liuia va.G( H 2)

1095. iuuentatibus (-tutibus F 1.-ta F 2) ll

1096. caesarem F 1 Ra

1097. sinū F

1098. fouendo E(?) B.-dū rv

1099. habere F 1 R 1

1100. immitteretur a. imitar- F 1

1101. falsu F 1 R 1

1102. augusta F 1 R 1 a ( add. augurata va.G)

1103. fortasse G. at cfr. nota ad VII 9

1104. aestato F 1. est- Ra. statuto va.G

1105. illinc F 2 E 2 v. -ic R 2. milium r. an uiuus vel uitalis?

1106. erumpet retus R 1.-pet recti' a.-p////&us F 1

1107. Cic. acad. II 86.— Ar. IX 49 extr. Ael. IV 29 med. — (4) Cic. ND II 124.

1108. esset v. eent R 2 E 2. ee r

1109. succedentis FR

1110. primo Bas.

1111. incerti singultus ( P) S. -tis incultus (-tuus DF 1) DFE 2.-tis (-tos v) incubitus RE 1 a v

1112. Varro III 9, 4. Col. VIII 2, 7. 8. Geop. XIV 7, 9.— (13) Col. ib. § 14.— (15) Geop. ib. § 17.

1113. crista F 2 d v.-ste r

1114. erecta R 2 d v. recta (-te F 1) rD

1115. interdum va.S. cfr. vol. I p. 537 ad II 104

1116. pinnis F S. penn- rv( D). primis L errore

1117. IIII a. quattuor ( pro quaternos) rv

1118. transuerso Ra va.J

1119. pumu- lionum F 1 R

1120. minus ( pro in iis) F 2 e corr.

1121. contra Eaz D. certa va.J. cfr. Geop.

1122. cfr. Col. VIII 5, 20. 21. (3, 1). Geop. ib. § 5. 6. Pl. XXIV 102 extr. XX 57.

1123. omni ego. -ium ll.v. cfr.vol. IV p. 483 ad XXIV 78

1124. genere F 1

1125. maxime quae a. -maeque F 2.-mae quae F 1

1126. messis F 2 da v.-sses r

1127. ac E S. ae DF 1 R. et F 2 da v

1128. medicinae Fa. om. R 1. ( an -cina ē?)

1129. fimo F 1 R 1 a

1130. fiet curua ut a. si ex lauro aut va.S

1131. pinnas F 1. pennas Ra.-nna va.S( D)

1132. transuersas F 2 Ra va.J

1133. mota F 2 E 2 v( D). et mota r. em- Tz S

1134. allium R 2 va.S

1135. ferre F 1 a

1136. aut F 2 R G. aui DF 1. auis Ea v

1137. at a. et va.S

1138. Ar. VI 2, 560 b 26. VI 4 init. 1, 558 b 26. 4, 562 b 4. 6–8. 9–11. 8, 564 a 18–20.

1139. faetus F. factus a. partus G 2

1140. palumbis DFR 1.-bes R 2 v.-bus Ead D

1141. turturi F 2.-res R 2 va.J

1142. uis F 1 a

1143. fere F 2 va.( P) H

1144. ita ut si D

1145. prioris F 1 a

1146. et ut ego. et ll.v

1147. tria ( pro terna) ll.v

1148. duobus ll.v ( rectius binos)

1149. educunt R(?) L

1150. tertium quod F 2 R 2 E 2 va.J( D)

1151. pa- lumbes va. Brot.( S)

1152. an meridianā ( sc. horam)?

1153. Ar. VI 4, 562 b 14–19. 26. cfr. 2,560 b 21.— (15) cfr. Varro III 7, 9. Geop. XIV 1,4.

1154. an post biduū? cfr. Ar.

1155. quinque F. quinto R (?) C. XXV az ( an VII? cfr. Ar.)

1156. educant F 2 R 2. edunt va.H

1157. nam G

1158. saepe v( D). sepe F 2 E 2. om. rS

1159. Ar. VI 2 extr.

1160. hypemenia F. hypp- R. yp- a

1161. Ar. VI 9 init. Ael. V 32. Col. VIII 11, 5. 10. 9. 5. 12. Varro III 9, 10.

1162. autem F 1 a

1163. incubando F 2

1164. set ego. et ll.v

1165. singulis F 1 Ra

1166. Varro III 10, 3. Col. VIII 14, 4. 5. 6.— (12) Ar. VI 8, 564 a 10. 6,563 a 29. Varro ib. § 3.5. Col. ib. § 7.8.7.—

1167. brumam F 1 a

1168. probe F 1.-ba a

1169. sedecim. . septem et

1170. alias-17 earum om. a

1171. alias v. -io F 2 D. -ia r

1172. nouem aut undecim ll.v pro num. distrib.

1173. tepidiores v. -ris ll.D

1174. contractu F 1 d

1175. ne DF 1 R 1

1176. Ar. IX 1, 609 b 21–2.— § 165:Ar. VI 6, 563 a 27–563 b 2.

1177. archolarum a. ardeo- R 2 va.J

1178. leucon R 2 ( DE?) v. leugon r

1179. asterias v ex Ar. suasperia ll

1180. pelion ( πελιόν) ll. pellos v. ( Ar. πέλλος)

1181. oculi F 1 R

1182. (1) Ar. VI 8, 564 a 17.— IX 13 init. 15, 616 b 4–7.— (4) Ar. G IV 6, 774 b 26 sq.—

1183. miluus ( olim scriptum miluos) ego ex Ar. singulos ll.v. miluus binos Gesner. ( cfr. Müller em. II p. 10. 11)

1184. is

1185. aegolios v. -onos R 2.-ornos F 2. egonus d 2 T. cfr. Ar. ( ubi var. lect. αἰτώλιος)

1186. quaternos F 2 R 2 d 2 T v. om. r z

1187. et del. d 2 va.S

1188. piganos uenos F 1 a

1189. nec alia DFR G.-ias B. in- equalia Ea ( add. nec alias v)

1190. iis ego. in ll.v. del. G

1191. pluris Ea S.-ibus va.G

1192. tanta F 2 E 2 dTs va.G

1193. pulli sunt F 2 D.-llis DF 1 E 1 a.-lli E 2( R?) v

1194. partus va.H

1195. Ar. G III 1, 751 a 18 sq.— Ar. VI 2, 559 b 28. (V 1, 539 a 33). 559 b 24.— (10) ib. 560 a 6–8.5.

1196. 160

1197. ap- pellant. Vrina F 2. -ntur urina R 2 S. -ntur in DF 1 R 1. -ntur haec E v.-ntur ( om. urina —16 creduntur) a

1198. Varro III 9,12. Col. VIII 6,1.2.—

1199. tantum. Vrina fiunt va.H

1200. in furfuribus R v. furf- rD

1201. (19) Ma- crob. VII 16, 7.

1202. tantum F 2 v. in ta- r

1203. membranaceę F 2 R G. -na (-nae D) ceu E 2 v( D). -cae r

1204. pinnae F 2 R G. pen- E 2 v( D). pemne r

1205. um Ea. om. v a.G( D)

1206. la&e F 1. letę a 1

1207. admouens parit ego ( et dist.). -ouit (-ouet H) parens DFR 1 E 1 a H.-ouens parens R 2 E 2 S.-ouens v. cfr. vol. I p. 545 ad III 100

1208. coxendix v. -dis ll

1209. ee ego ( et dist.). et ll.v

1210. cibato Fa

1211. Ar. III 1, 511 a 16. V 4.— Herod. III 109. Mir. ausc. 165. Ael. I 24. Ar. V 34. (Isid. XII 4.11. 10).—

1212. est C. sit ll.v

1213. tertio ego. -ia ll.v. cfr. luc. p. 60

1214. ceteris a.-rae C

1215. contecta va.( P) H

1216. sequenti F 2. -te rv. cfr. § 161 et vol. IV p. 495 ad XXIX 137

1217. Ar. V 1, 539 a 15.— (15) Ar. V 8, 542 a 19. 26.—

1218. bi- pedum - 25 prodidit om. a

1219. primo F 1

1220. poenitentiae R

1221. uita F 1

1222. 7,38

1223. sacias FR. satietas va.S. cfr. V 6. XII 78. XIII 130. ( VIII 209. XXXII 45 extr.)

1224. Hesiod op. et d. 586. Ar. ib. 32.

1225. regalē hanc F 2 D.-lē rH. hanc (hoc L) reg- v

1226. mercedariae FR

1227. dist. ego

1228. maribus D 2 v. mani- r

1229. diuerticula F 2 va.S. cfr. § 140

1230. sce- lerae D 1 F.-ra Rz

1231. hesiodos F 2. hess- F 1

1232. : Ar. V 2, 539 b 22. (II 1, 500 b 15. 16). Sol. 27, 16.— Ar. ib. 540 a 13–17. Ael. VI 60.— (5) cfr. Ar. VI 18, 572 b 10. Col. VI 27, 10. 24, 2.— (6) Ar. V 2, 540 a 23–25. 9. 10.—

1233. coitos F 1 R 1

1234. toto die ego. tota die F 2 R 2 E 2. tote (-tę a) r

1235. dist. ego cum Ven.

1236. accendit G. antcedit E. antec- rv

1237. inuiti ( U 196) D

1238. Ar. ib. 539 b 24. 29–540 a 4. (cfr. VI 30 init.). ib. 10. 11.— (12) ib. 5–7. VI 29 init.— V 4 extr.—

1239. dasypodum ego ex Ar. om. ll. v

1240. plerisque B

1241. superueniunt in dT S.-unt F v. -untur rD

1242. reliqu/// R 1.-uę R 2

1243. 8,126

1244. humi strati P ex Ar.

1245. feminam F 1

1246. amplexa F 2 v.-xae (-xe R) r. ( a lac.)

1247. fe- minae R(?) v. minae (-ne Fa) r

1248. coitu ( B) G

1249. et ll.v. an nec? cfr. Ar.

1250. circumplexu va.J

1251. Ar. G IV 4, 771 a 18 sq. —(19. 20) ib. 10, 777 a 32.—

1252. maturia a.- ra F 1 d. maiore va.H

1253. corpora a

1254. fecunda sunt va.S

1255. gloria sunt a. glorias F 1. ////// sunt R 1

1256. aetas - 274, 5 tantum om. a

1257. Ar. G IV 4, 771 b 2.

1258. (3) ib. 6, 774 b 5–16. Ar. VI 34. 35. (cfr. Pl. VIII 126.151).

1259. et ego. del. F 2 D. e ll. ea L. eo v

1260. perfectus F 1 R 1

1261. dist. H ex Ar.

1262. inchoatus FR

1263. informe R J.-ma r. -mem S. -mia v

1264. ursa parit z. ursae pariunt va.H

1265. parientes va.H

1266. Ar. VI 20, 574 a 16. 17. 22. 18. 26 sq. 574 b 19. 23 -26.— (19) 574 a 24.574 b 26.29–33. V 14, 546 a 28.—

1267. utrimque v. utrum- ll

1268. sexaginta .. tribus ll.v

1269. catulos et ego. -li se (-lis R) ll. -los nec v. at cfr. Ar.

1270. ruina F 1 R 1

1271. duodenis R

1272. quosque ( J) S. -oque ll

1273. ineunt ora F

1274. labore Brot.( J). -res ll. -ris v( L). a labore G 2. post laborem ( P) S

1275. alacritas va.( P) Brot.

1276. annis d. annos ll.v. an delendum?

1277. XX T G. uiginti ll.v( S). uicenos H

1278. Ar. VI 35, 580 a 23. 24. ib. 33, 579 b 31. 580 a 2–4.

1279. (4) Ar. V 14 extr.— (5) ib. 546 b 2–5.—

1280. denis coni. Brot.

1281. pasta F 1

1282. uero (ů) H. non (n???) ll.v. autem J

1283. 175 8,28

1284. duodecim ll.v

1285. a F 2 R 2 E 2 v( S). u DF 1. ut E 1. e R 1. del.H

1286. an fere? cfr. Ar.

1287. Ar. VI 22, 576 b 28 sq. 22. cfr. Pl. VIII 164.— (8) Ar. ib. 23, 577 a 29.— (9) Xenoph. r. equ. 5, 8. (Ar. VI 18, 572 b 8).— Ar. ib. 572 a 17.—

1288. demū J. diem ll.v( H). annum C

1289. asinas ( P) U 197. om. ll.v

1290. et ego. et mulier (-iter E) ll.G ( ortum ex utiliter prave iterato). mulier v. set muli mater J. cfr. n. luc.p. 98

1291. septima va.H

1292. exaduersus ( S) D. -sos DF 1. -so rv. -sum J

1293. aquilone austroue H.-onum austrorumue v

1294. uolentes v. nol- ll.H

1295. (17) Ar. V 14, 546 a 22.

1296. initium FR

1297. feminis P

1298. sexaginta DFE D. XL z

1299. coitum FR. an in coitu?

1300. nisi va.S

1301. efferari v.-erri ll

1302. lancinent R 2 T S. laci- D 1 FRd. lacerent D 2 E v

1303. (4) Ar. VII 4, 585 a 3–6. cfr. Pl. supra § 179. VIII 219. (VII 48).—

1304. dist. H

1305. praeter quam R 1. -quem F 1

1306. Ar. VII 8, 586 b 4. 586 a 34; G IV 9. cfr. Pl. VII 45.—

1307. fetu ( om. R) sub enixum ll. Verc.( D). sub enixum fetu v( C)

1308. alias B. -ia ll. antea D. cfr. Ar.

1309. porrecto B. -ta ll.v

1310. gesta- tur F

1311. extentis R S.-ndis a.-nsis rv( J) ad v. om. ll.S

1312. cfr. Ar. G IV 7 init.— (14) ib. 6, 774 b 17. —

1313. ex semet FdE 2 v. ea (a R) se- r

1314. 7,63

1315. conperit F 1 R 1 a

1316. que om. F 1 a

1317. sues G. ue ll. uel v

1318. tantum B. -tus DF 1 R. -tos rv

1319. numeros F 1. in humerosos E 2

1320. nam ego. item ll.v. cfr. § 176 et Ar.

1321. mures D

1322. (19) Ar. VI 37, 580 b 31.13. 29. Ael. XVII 17 extr. IX 3 init.—

1323. haut om. F

1324. sub om. z va.G. ab a

1325. dist.G

1326. aut persas F 1 R 1 a

1327. prae- gnantes in B. in praegnantis (-atis F 1 Ra) ll.S

1328. utero va.H

1329. parentis B. parie- ll.v( S). cfr. Ar.

1330. Ar. ib. 580 b 16. 21.

1331. (5) cfr. Ael. XI 28. XVII 41.— (6) Th. fr. 174, 7. 8 Wim. Ar. ib. 581 a 1 sq. cfr. Pl. VIII 132.

1332. gustu a

1333. opinatur F 1 R 1 a

1334. an adhuc quoque?

1335. itaque Ez va.G( D)

1336. dist. ( P) H. (5–7 turbato ordine laborant)

1337. capite F 2 v. cante DF 1 R. coitu Ea

1338. aegypti ad S. -tiis F 2 E 2 v( D). -tii r. cfr. XI 111

1339. iraenaceis F. iran- a. irin- R 2. erin- ( vel herin-) va.J

1340. Ar. G II 7, 746 a 32. (Ar. VI 23, 577 b 9).— (14) Ar. V 33, 558 a 16.

1341. animalia F 1 Ra

1342. eędem v. eod- ll

1343. Ov. M XV 390. Ael. I 51.— (18) schol. Nic. alex. 537. Th. fr. VI 1, 15. III 8, 60 Wim. Ar. V 19, 552 b 17. Ael. II 31. Geop. XV 1, 34. cfr. Pl. XXIX 75.

1344. accepimus d v. accip- ll.H

1345. salamandra va.S. cfr. not. p. 259,10

1346. lacerti va.S

1347. deficiens va.S

1348. in ( pro ut) F 1 a

1349. tactu restinguat F 2 H( D). -tur ext- DF 1.-tuf ext- F 1 corr. Ea. -tu ext- R(?) S. -tū ext- v

1350. toti — p. 276, 3 generant om. a

1351. uitilignē F 1 R 1. uitii lig- F 2

1352. (4) Ar. IV 11, 537 b 32. 24. cfr. V 1, 539 a 22. 15, 547 b 18 sq.; G I 1,715 a 23–25. 715 b 4. 17. III 11, 761 b 23. 762 b23.

1353. ergo DFET S. uero R(?) v

1354. 188

1355. uer statumque R 2 E 2 S. om. rH. praem. aestas aut E 2 v( D). at cfr. Ar.

1356. generant ll.v( SD). -rat H( J)

1357. in his genus R(?) va.D

1358. masculinum va.S

1359. omnibusque v. -bus ll

1360. neouum F 1. neoum R 1

1361. et sese DF 1 E 1. om. R SJ

1362. nec ( pro uel) F 1 R 1

1363. discripta FE 1 D. desc- rv

1364. sunt ( pro si in) F 1 a

1365. declarabit ego. -ruit F 1.-rauit rH ( a lac.). -rant (naturae) v

1366. eorum D(?) v. ear- r ( a lac.)

1367. dicuntur v. duc- RE 2.-cantur r ( a lac.)

1368. ardua F 1 R 1

1369. qua om. FR 1

1370. edisse statio F 1 R 1. disserta- va.Brot.

1371. Ar. I 15 extr.— § 192: (22) Ar. IV 9, 536 b 3.

1372. omne R 1.-nium va.S

1373. tendentes F

1374. etiam - 21 profugere om. F 1 R 1 a

1375. (1) Ar. IV 8, 535 a 14. 15. 533 b 16.

1376. qui a. quin F 1

1377. sunt F 1 Ra

1378. dicuntur om. va.H

1379. solenes H ex Ar. -lent (-lere F 2) ll.v

1380. more F 1 R 1 a mare F 2. mari R 2( DE?) v. cfr. XVI 13.XXV 85

1381. ib. 533 b 1 sq.— cfr. Pl. XXXII 16. 17. Martial. IV 30, 7.— (7) Ar. ib. 534 a 8 sq.

1382. audituus F 1 D. -tuos R 1.-tū os a

1383. est om. a

1384. utpote G( SD). ut pute F 2. ut pate DF 1. ut ( om. a) patet rv( H). del.J

1385. quosdamue ego. -dam a v. -damque rH

1386. cromis F. cronus a

1387. et- uiuere del. P

1388. Ar. ib. 14. 15. 17–19. 23–26. 28–534 b2.

1389. es//// R 1. ess& F 1. esse F 2

1390. adorantur F 1 a

1391. scopoli FR

1392. piscatur F 1 a

1393. ////odores F 1. modo res a

1394. coiciuntur F 2 G( D). coigu- DF 1. cogu- rv( J)

1395. Sed in aequidem F 1. Sed equ- a

1396. an escis? cfr. Ar.

1397. Ar. ib. 534 b 27–29. 535 a 7. 8.— (19) ib. 534 b 22–25. (cfr. Pl. VIII 118. XXVIII 149. XII 81).— (21) Ar. ib. 535 a 3. 4.

1398. (1) ib. 533 a 17.18.—

1399. cunila B ex Ar. cunicula (uni- R) ll.v

1400. an ob odorē?

1401. an ceruini usti?

1402. insecta ( pro ser- pentes) P ex Ar.

1403. solporis F 1. sulpho- F 2 R.-phuris a va.J

1404. actuus F 1.-tus a

1405. (5) Cic. ND II 122.—

1406. saporis FRa

1407. quod F 1 a

1408. uel om. F 1

1409. uarietas ego coll. v. 8. arcitae DF 1 E 1 adT. artae F 2. ar- chitectio R 2 e corr. G. -tiq; E 2 v.-tae H. -ti J. artificia D

1410. et lusus ego. cfr. IX 102 et XIV 42. XX 11. et hiois DF. ////his R 1 E 1. et his a. Ex his E 2. et fibis d. et uiuis T. uis v( H). del. G( D)

1411. alia — eruunt om. FR 1 a

1412. rostro F 1.-ris a

1413. ruunt va.S. cfr. XI 159

1414. (13) Ar. VIII 4 extr.—

1415. caprae Lucret. IV 639

1416. ad serpentes (-tis F 2) FR

1417. ouis v. oua ll

1418. 69

1419. excutiunt a va.H

1420. ē F 2 E 2 H. et r. est et v

1421. spire F 1.-ra a

1422. et ( pro e) a

1423. reliquam ( om. e) va.S

1424. contentione dT v.contione (cot- R 1) ll. certione s. contritione coni. B

1425. plumā Rds( P) H. -mas B. -ma DF 1 E 1 aT. plurima F 2 E 2 v

1426. excitā( P) H. et cita DF 1 E 1 dT.-tha R.-to a. et ossa F 2 E 2 G( D). et cita et (et cetera v) ossa sz v

1427. (22) ib. 4, 594 a 9. 7. 22–24. 15.

1428. (5) ib. 29, 607 a 28. (cfr. Pl. XI 281).—

1429. uiuunt et R S

1430. edem F 1. edent a

1431. fuctu F 2 v. ru- r

1432. ideoque H

1433. calor his G. -ris ll. -ris uim z ( add. habent v)

1434. sanguis G.-inis ll. z v

1435. sudoris z va.G

1436. naturalē F 2 va.G

1437. genera F 1 a

1438. exiit alia F 1 a

1439. (10) cfr. Ar. VIII 28, 606 b 1.— (10. 11) Ar. VIII 6, 595 a 13–18.— (12) ib. 5 init.—

1440. condit — 9 horas om. a

1441. sphingiorum B. spi- DR.-onum FE. spong- v

1442. scensim F 1 R

1443. ex- promit C.-primit ll.v

1444. his in F 2 R 2 d 2 v. om. r

1445. ea ego. sed ll.v

1446. fuge F 1 a

1447. sues R 2 v. suis r D

1448. carniuiora F 2

1449. 8,83

1450. Ar. ib. 10, 569 a 16. 17. ib. 8 init.— (17) Ar. IX 50, 632 b. 3–6. 9.—

1451. scilicet ego. sed ll.v. ( Ar. ὡς γὰρ ἄν πίνῃ)

1452. ut bibere F 2 E 2 v. uiuere r. ( a lac.)

1453. et praeter R

1454. Ar. VIII 6 init.

1455. (1) ib. 28, 606 b 25–28.—

1456. potu T v.-tum F 1 E 2. pontu a.-tum r

1457. libici Fa

1458. origem FRa

1459. perpetuos F 1 Ra

1460. sitientem sz va.G

1461. Africae G. -ca ll. sz v

1462. generat sz va.G

1463. naturali (-ri E 1) loco Eaz

1464. carentē F 1 R v.-te r

1465. et G

1466. et ll.G. cum v

1467. apto ego. pro (pro in F 2 E 2) ll.in v

1468. (12) Ael. VI 27.

1469. condensā arborē ego ( cfr. IX 10). -sa arbore ll.v( H). -sa arborū G

1470. ex ramis ego. earum ramis ll.G. eius ra- z v

1471. crassantur F 1 Ra va.C

1472. quodā F 2

1473. leuis F 1 R 1

1474. (18) Ar. IX 1,610 a. 1. 609 a 7.20. (Cic. ND II 125. Ael. V 48).— (20) Ar. ib. 609 a 8. 609 b 12. 11, 615 a 19. — (21. 22) ib. 609 a 14.— (22. 23) ib. 17. 18. 5. (cfr. Pl. XI 72).

1475. chloreus ( P) H ex Ar. cho- ll. clo- v. chlorio B

1476. illi F 1

1477. hic F 1 a

1478. an aquila ut Ar.?

1479. prochilus F 1 R 1 a

1480. an noctua ut Ar.?

1481. (1) ib. 23. 24.— (2) ib. 30.— (3) ib. 31–35. (7) ib. 609 b 3. 28.—

1482. trochilo ego ex Ar. terrestribus (t???reftrib.) ll.v

1483. pyralis va.S( J)

1484. icneumones FR. om. a

1485. phalangi F 2.-ges va.Bas.

1486. dist.( P) J

1487. aquatica F 2

1488. brenthos D ex Ar. uentos F 2. om. r H. anates v( S)

1489. et om. DE 2

1490. gauia et D. -uiae DRE 1 v.-uia F 2 E 2.-ui F 1 d

1491. harpe et ego coll. § 207. et ll.v. ( nisi vero ex Ar. inserenda sunt rubeta et serpens)

1492. brenthos — triorchis om. a

1493. forices ll.v. an coruus ( olim scriptum coruos)? Ar. πίπρα vel πιπώ i.e. coruus ut p. 280,18

1494. et ardeolae R 2 va. J. om. a

1495. festibus F 1 R. flet- F 2

1496. aegithus — 6 excauat alieno loco videntur inserta e margine, inserenda potius v. 7 ante aesa- lon

1497. qua F 1 R 1 a

1498. prudentis F 1 a

1499. Molpes F 1 a

1500. milui v( D). mili F 2. nili rG ( subl. dist.). nisi ( i. e. κίρκοι ap. Ar.?) H cum Turn.

1501. angues ( om. et) R(?) G

1502. (7–11) ib. 30–34.— (11–14) ib. 610 a 3–8. 13. 14.

1503. eius ll.v. an uolpis?

1504. uiderint a va.G

1505. et om. a

1506. aganthis F 1.-tis a

1507. flores F 2 E 2 v.-rē R 2.-ra r

1508. uero ll.v( D). uero anthus B ex Ar.

1509. ideo z. ob id R(?) v. id ( pro ido) r

1510. beneficis F 1 R

1511. thoes v ex Ar. thopes d. iho- DE. hio- F 2. ho- F 1. io- R. yo- a

1512. a leones R. at le- d. ac le- Dal. 2

1513. erucae F 2 R 2 ( P) Brot. sorices v

1514. carent FR 1 a

1515. librat—p. 282, 2 est om. a

1516. an morsus?

1517. ac va.S( J)

1518. uirgine F 1 R 1

1519. filium F 1 R

1520. desuper pendentis va.S

1521. (4) Ar. IX 1, 610 a 13. 8. 11.—

1522. triorchū a.-chem va.H

1523. 8,61

1524. adgnito F. agnita R 2 Bas.

1525. draconi R(?) H. hominis v. uncos ego posui

1526. Phylarch. fr. 27 Mü.—

1527. pyllarco Fa

1528. enixam va.D

1529. intellegisse FR 1

1530. Ar. IV 10 init.— (17) ib. 537 a 2–4. 15–18. 23–25. 31. 537 b 2. 7. 12.

1531. coniueant F 2 J. conn- R 2 G 2. contuant DF 1 Ea. -tinuant R 1. cor habent v

1532. extimant FR 1. esti- az

1533. qui R S

1534. quiete om. a

1535. feu a

1536. aliud F 2( R?) G.-ia rv

1537. caudas R(?) C. -dis rv

1538. quod iuxta ( om. enim) a

1539. ballaenę qua F 1.-llenę eque F 2. et ballene a

1540. sternentes F 1 a

1541. quae DRd S. qua FE. ( a lac.). quia v

1542. admo////tis F 1

1543. Ar. VII 10, 587 b 6–10. IV 10 extr. (cfr. Suet. Nero 46 init.).—

1544. somniat F 2 E 2 v.-iai D.-ia// F 1.-ia r

1545. ructū a

1546. somnum F 2.-niorum s va. G

1547. in uita FaT. inuitat r(?) v. cfr. VII 178

1548. refertus F 2 v. -tur r

1549. quae ego. qua ll.v. et qua D. quaque coni. S

1550. Et si va.S

1551. a uino v. au- tumno ll ( a lac.)

1552. redormitatione G

1553. se F 1 R 1 d. om. a

1554. c???cessus F 2

1555. Ar. IV 10, 536 b 27–31.—

1556. somnia se F 1.-asse F 2 a

1557. pariunt F 2 dT va.G

1558. est om. FR 1 ad. ( an recte?)

1559. et om. R(?) G

1560. haec—6 animalia om. G

Pliny the Elder Naturalis Historia 10