Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECVNDI

NATVRALIS HISTORIAE

LIBER XI

praef ² 1 Restant inmensae subtilitatis animalia, quando aliqui ea neque spirare et sanguine³ etiam⁴ carere prodiderunt.

multa⁵ haec et multigenera, terrestrium volucrumque vita (alia⁶... pinnata, ut apes, alia utroque⁷ modo, ut formicae, aliqua et pinnis et pedibus carentia), et iure⁸ omnia insecta appellata ab incisuris, quae nunc cervicium⁹ loco, nunc pectorum atque alvi¹⁰, praecincta separant¹¹ membra, tenui modo fistula cohaerentia, aliquis vero non tota incisurae ambiente¹² ruga¹³, sed in alvo aut superne tantum imbricatis flexili¹⁴ vertebris , nusquam¹⁵ alibi spectatiore naturae rerum artificio. 2

in magnis siquidem corporibus aut certe maioribus facilis officina sequaci materia fuit: in his tam parvis atque tam nullis quae ratio, quanta vis, quam¹⁶ inextricabilis perfectio! ubi tot sensus collocavit in culice? et sunt alia dictu minora: sed ubi visum in eo praetendit? ubi gustatum adplicavit? ubi odoratum inseruit? ubi vero truculentam illam et portione maximam vocem ingeneravit? 3 qua subtilitate pinnas adne xuit¹⁷, praelongavit pedum crura, disposuit ieiunam caveam ¹⁸ uti alvum, avidam sanguinis et potissimum¹⁹ humani sitim²⁰ accendit! telum²¹ vero perfodiendo tergori quo spiculavit ingenio atque, ut²² in capaci²³, cum cerni non possit exilitas²⁴, reciproca generavit²⁵ arte, ut fodiendo acuminatum pariter sorbendoque fistulosum esset! quos teredini ad perforanda robora terebraum²⁶ sono teste dentes adfixit potissimumque e ligno cibatum fecit! 4 sed turrigeros elephantorum miramur umeros taurorumque colla et truces in sublime iactus, tigrium rapinas, leonum iubas, cum rerum natura nusquam magis quam in minimis tota sit. quapropter quaeso ne²⁷ legentes , quoniam ex his spernunt multa, etiam relata fastidio damnent, cum in²⁸ contemplatione naturae nihil possit videri supervacuum.

5 ²⁹ 2 Insecta multi negarunt spirare, idque ratione persuadentes, quoniam³⁰ viscera interiora³¹ nexus spirabilis non inesse nt³². itaque vivere ut fruges arboresque, sed plurimum interesse³³, spiret aliquid³⁴ an vivat. eadem de causa nec sanguinem iis esse, qui sit nullis³⁵ carentibus corde atque iecore. sic nec spirare ea quibus pulmo desit. unde numerosa quaestionum series exoritur. 6 iidem enim et vocem esse iis negant in tanto murmure apium³⁶, cicadarum sono, et alia³⁷ quae suis³⁸ aestimabuntur locis. nam mihi contuenti semper suasit³⁹ rerum natura nilil incredibile existimare de ea. nec video cur magis possint non⁴⁰ trahere animam talia et vivere quam spirare⁴¹ sine visceribus, quod etiam in marinis docuimus⁴² quamvis arcente spiritum⁴³ densitate et altitudine umoris. 7 volare quidem aliqua et animatu carere in ipso spiritu viventia , habere sensum victus, generationis, operis atque etiam de futuro curam, et quamvis non sint membra quae velut carina⁴⁴ sensus invehant, esse tamen iis auditum, olfactum , gustatum, eximia praeterea naturae dona, sollertiam, animum, artem, quis facile crediderit? 8 ⁴⁵ sanguinem non esse iis fateor sic ut⁴⁶ terrestribus quidem, cunctis inter se similem: verum⁴⁷ ut saepiae in mari sanguinis vires⁴⁸ atramentum optineat ⁴⁹, purpurarum generi infector⁵⁰ ille sucus, sic et insectis quisquis est vitalis umor, hic erit⁵¹ sanguis. denique⁵² existimatio ⁵³ sua⁵⁴ cuique sit: nobis propositum est⁵⁵ naturas⁵⁶ rerum manifestas indicare⁵⁷, non causas indagare dubias.

9 ⁵⁸ 3 Insecta, ut intellegi possit, non videntur habere nervos⁵⁹ nec ossa nec spinas nec cartilaginem nec pinguia nec carnes, ne crustam⁶⁰ quidem fragilem ut quaedam marina , nec quae⁶¹ iure dicatur⁶² cutis, sed mediae cuiusdam inter omnia haec naturae⁶³ corpus, arenti simile, nervo⁶⁴ mollius, in reliquis partibus tutius⁶⁵ vere quam durius. et hoc solum iis est, nec praeterea aliud. nihil intus nisi admodum paucis intestinum inplicatum. 10 ⁶⁶ itaque⁶⁷ divolsis praecipua vivacitas⁶⁸ et partium singularum palpitatio, quia quaecumque est ratio vitalis illa non certis inest membris, sed toto in corpore, minime tamen capite, solumque non movetur nisi cum pectore avolsum. in nullo genere plures sunt pedes, et quibus ex his plurimi, diutius vivunt divulsa, ut in scolopendris videmus. habent autem oculos praeterque e⁶⁹ sensibus et tactum⁷⁰ atque gustatum, aliqua et odoratum, pauca et auditum .

11 ⁷¹ 4 Sed inter omnia ea principatus apibus et iure praecipua⁷² admiratio, solis ex eo genere hominum causa genitis . mella contrahunt sucumque dulcissimum atque subtilissimum ac saluberrimum, favos confingunt et ceras mille⁷³ ad usus vitae, laborem tolerant, opera conficiunt, rem publi- cam⁷⁴ habent, consilia privatim quoque⁷⁵, a t⁷⁶ duces gregatim et, quod maxime mirum sit, mores habent praeter ce te ra⁷⁷, cum sint neque mansueti generis neque feri. 12 tant a⁷⁸ est natura rerum, ut prope ex umbra minima⁷⁹ animalis incomparabile effecerit quiddam. quos efficaciae industriaeque tanta e⁸⁰ comparemus nervos, quas vires? quos ratione⁸¹ medius fidius iis⁸² viros, hoe certe praestantioribus, quo d⁸³ nihil novere nisi commune? non⁸⁴ sit de anima quaestio, constet et de sanguine , quantulum tamen esse in tantulis potest? aestimemus post ea⁸⁵ ingenium.

13 ⁸⁶ 5 Hieme conduntur — unde enim firmae⁸⁷ pruinas nivesque et aquilonum flatus perferre⁸⁸ vires? — sane et insecta ⁸⁹ omnia, sed minus diu quae parietibus nostris occultata mature tepefiunt. circa apes aut temporum locorumve ratio mutata est, aut erraverunt priores. conduntur a vergiliarum occasu et⁹⁰ latent ultra exortum — adeo non ad veris initium, ut dixere, nec⁹¹ quisquam in Italia de alvis existimat ante fabas⁹² florentes —, 14 ⁹³ exeunt⁹⁴ ad opera et labores, nullusque, cum per caelum licuit, otio perit dies. primum favos⁹⁵ construunt , ceram fingunt⁹⁶, hoc est domos cellasque faciunt, dein subolem, postea mella, ceram ex floribus, melliginem e⁹⁷ lacrimis arborum quae glutinum pariunt, salicis, ulmi, harundinis suco⁹⁸ , cummi, resina. 15 his primum alvum ipsam⁹⁹ intus in totum¹⁰⁰ ut quodam tectorio inlinunt et aliis amarioribus ¹⁰¹ sucis¹⁰² contra aliarum bestiolarum aviditates, id se facturas consciae quod concupisci possit; isdem¹⁰³ fores quoque¹⁰⁴ latiores circumstruunt.

16 ¹⁰⁵ 6 Prima fundamenta commosin¹⁰⁶ vocant periti, secunda pissoceron¹⁰⁷, tertia propolin, inter coria cerasque, magni ad medicamina usus. commosis crusta est prima, saporis amari. pissoceros super eam venit, picantium modo, ceu dilutior cera. e vitium populorumque mitiore cummi propolis, crassioris iam materiae additis floribus, nondum tamen cera, sed favorum stabilimentum, qua omnes frigoris aut iniuriae aditus obstruuntur, odore et ipsa etiamnu m¹⁰⁸ gravi, ut qua plerique pro galbano utantur.

17 ¹⁰⁹ 7 Praeter¹¹⁰ haec convehitur erithace, quam aliqui sandaracam , alii cerinthum¹¹¹ vocant. hic erit apium dum operantur cibus, qui saepe invenitur in favorum inanitatibus sepositus, et ipse amari¹¹² saporis. gignitur autem rore¹¹³ verno et arborum suco cummium¹¹⁴ modo, capit ur¹¹⁵ i n¹¹⁶ fici s¹¹⁷ minor, austri flatu nigrior, aquilonibus melior et rubens, plurimus in Graecis nucibus. Menecrates florem esse dicit¹¹⁸, sed nemo praeter eum.

18 ¹¹⁹ 8 Ceras ex omnium arborum satorumque floribus confingunt excepta rumice et echinopode¹²⁰; herbarum haec genera¹²¹. falso excipitur et spartum, quippe cum in Hispania multa in spartariis mella herbam eam sapiant. falso et oleas excipi arbitror, quippe olivae proventu plurima examina gigni certum est. fructibus nullis nocetur. mortuis ne floribus quidem, non modo corporibus, insidunt. 19 ¹²² operantur intra LX¹²³ p. et¹²⁴ subinde consumptis in proximo floribus speculatores ad pabula ulteriora mittunt, noctu deprehensae in expeditione excubant supinae, ut alas a rore protegant ¹²⁵¹²⁶,

9 ne quis miretur amore earum captos Aristomachum Solensem duodesexaginta annis nihil aliud egisse, Philiscum¹²⁷ vero Thasium in desertis apes colentem Agrium cognominatum, qui ambo scripsere de iis.

20 ¹²⁸¹²⁹ 10 Ratio operis¹³⁰ mire div isi¹³¹: statio ad portas more¹³² castrorum, quies¹³³ in matutinum, donec una excitet¹³⁴ gemino aut triplici bombo ut bucino aliquo. tune universae provolant , si dies mitis futurus est. praedivinant enim ventos imbresque, cum¹³⁵ se¹³⁶ continent tectis¹³⁷; itaque¹³⁸ temperie¹³⁹ caeli otium¹⁴⁰ hoc inter praescita habent¹⁴¹. cum agmen ad opera processit, aliae flores adgerunt pedibus, aliae aquam ore guttasque lanugine totius corporis. 21 ¹⁴² quibus est¹⁴³ earum adulescentia , ad opera exeunt et¹⁴⁴ supra dicta convehunt, seniores intus operantur. quae flores comportant, prioribus pedibus femina onerant¹⁴⁵ propter id natura scabra, pedes priores rostro, totaeque onustae remeant sarcina pandatae. excipiunt eas ternae quaternae, quae¹⁴⁶ exonerant. 22 ¹⁴⁷ sunt enim intus quoque officia divisa: aliae struunt, aliae poliunt, aliae suggerunt, aliae cibum comparant ex eo quod adlatum est; neque enim separatim vescuntur, ne inaequalitas operis et cibi fiat et temporis. struunt orsae a¹⁴⁸ conca maratione¹⁴⁹ alvi textumque¹⁵⁰ velut a¹⁵¹ summa tela deducunt, limitibus binis circa singulos actus¹⁵², ut aliis intrent, aliis exeant. 23 ¹⁵³¹⁵⁴ favi, superiore parte adfixi et paulum etiam lateribus, simul haerent¹⁵⁵ et¹⁵⁶ pendent; ima¹⁵⁷ alvum non contingunt, obl ongi¹⁵⁸¹⁵⁹ au t¹⁶⁰ rotundi, qualiter poposcit¹⁶¹ alvus, aliquando et duorum generum, cum duo examina concordibus populis dissimiles habuere ritus. ruentes ceras fulciunt, pilarum intergerivis¹⁶² a solo fornicatis, ne desit¹⁶³ aditus ad sarciendum. 24 ¹⁶⁴ primi fere tres versus inanes struuntur, ne promptum sit quod invitet furantem¹⁶⁵ ; novissimi maxime inplentur mille. ideo aversa alvo favi eximuntur . gerulae secundos flatus captant. si cooriatur procella , adprehensi pondusculo lapilli¹⁶⁶ s e librant; quidam in umeros eum inponi tradunt. iuxta vero terram volant in adverso flatu vepribus evitatis¹⁶⁷. 25 ¹⁶⁸ mira observatio operis: cessantium inertiam notant, castigant, mox et puniunt morte. mira munditia amoliuntur¹⁶⁹ omnia e¹⁷⁰ medio, nullaeque inter opera spurcitiae iacent; quin et excrementa operantium intus , ne longius recedant, unum congesta in locum turbidis diebus et operis otio egerunt. 26 ¹⁷¹ cum advesperascit, in alvo strepunt minus ac minus, donec una circumvolet eodem quo excitavit bombo ceu quietem capere imperans¹⁷² , et hoc castrorum¹⁷³ more. tunc repente omnes conticescunt¹⁷⁴.

Domos primum plebei¹⁷⁵ exaedificant, deinde regibus. si speratur¹⁷⁶ largior¹⁷⁷ proventus, adiciuntur contubernia et fucis. hae¹⁷⁸ cellarum minimae, sed ipsi maiores apibus. 27 ¹⁷⁹ 11 sunt autem fuci sine aculeo, velut inperfectae¹⁸⁰ apes novissimaeque ¹⁸¹ a fessis aut¹⁸² iam emeritis inchoatae, serotinus fetus et quasi servitia verarum apium, quam ob rem imperant iis primosque expellunt in opera, tardantes sine dementia puniunt . neque in opere tantum, sed in fetu¹⁸³ quoque adiuvant eas, multum ad calorem conferente turba. 28 certe quo maior eorum fuit multitudo, hoc¹⁸⁴ maior fi t et¹⁸⁵ examinum proventus. cum mella coeperunt maturescere, abigunt eos multaeque singulos adgressae trucidant. nec id genus nisi vere conspicitur . fucus¹⁸⁶ ademptis alis¹⁸⁷ in alvum¹⁸⁸ reiectus ipse ceteris ¹⁸⁹ adimit. 29 ¹⁹⁰ 12 regias imperatoribus futuris in ima parte alvi exstruunt amplas, magnificas, separatas, tuberculo eminentes , quod si exprimatur, non gignuntur¹⁹¹. sexangulae omnes cellae a¹⁹² singulorum pedum¹⁹³ opere. nihil¹⁹⁴ horum stato tempore, sed rapiunt diebus serenis munia¹⁹⁵. melle uno alterove summum¹⁹⁶ die cellas replent.

30 ¹⁹⁷Venit hoc ex¹⁹⁸ aëre et maxime siderum exortu, praecipueque ipso sirio explendescente¹⁹⁹, nec omnino prius vergiliarum ²⁰⁰ exortu, sublucanis temporibus. itaque tum prima aurora folia arborum melle roscida inveniuntur ac²⁰¹, si qui matutino sub diu²⁰² fuere, unctas liquore vestes capillumque concretum sentiunt, sive ille²⁰³ est caeli sudor sive quaedam²⁰⁴ siderum saliva sive purgantis s e²⁰⁵ aëris sucus; utinamque²⁰⁶ esset²⁰⁷ purus²⁰⁸ ac liquidus et suae naturae, qualis defluit primo ! 31 ²⁰⁹ nunc vero e tanta cadens altitudine multumque, dum venit, sordescens et obvio terrae halitu infectus, praeterea e²¹⁰ fronde ac pabulis potus et in utriculos²¹¹ congestus apium — ore enim eum vomunt —, ad hoc²¹² suco florum corruptus et alvi vitiis²¹³ maceratus totiensque mutatus, magnam tamen caelestis naturae voluptatem adfert. 32 ²¹⁴

13 ibi optimus²¹⁵ semper, ubi optimorum doliolis florum conditur. fit²¹⁶ Atticae²¹⁷ regionis hoc²¹⁸ et²¹⁹ Siculae Hymetto²²⁰ et Hybla²²¹ locis²²², mox Calydna²²³ insula²²⁴. est autem initio mel ut aqua dilutum et primis diebus fervet ut musta²²⁵ seque purgat, vicensimo die crassescit, mox obducitur tenui membrana, quae fervoris ipsius spuma concrescit. sorbetur optimum et minime fronde infectum e quercus, tiliae²²⁶, harundinum foliis.

33 ²²⁷ 14 Summa quidem bonitatis natione²²⁸ constat, ut supra diximus, pluribus modis. aliubi enim favi cera²²⁹ spectabiles ²³⁰ tabiles gignuntur, ut in Sicilia, Paelignis, aliubi copia mellis, ut in Creta, Cypro, Africa, aliubi magnitudine, ut in septentrionalibus , viso iam in Germania octo pedum longitudinis favo in cav a parte nigr o²³¹. 34 ²³² in quocumque tamen tractu terna sunt genera mellis. vernum ex²³³ floribus constructo favo, quod ideo vocatur anthinum. hoc quidam attingi vetant, ut largo alimento valida exeat suboles. alii ex nullo minus²³⁴ apibus relinquunt, quoniam magna sequatur ubertas magnorum siderum exortu, praeterea solstitio²³⁵, cum thymum²³⁶ et uva florere incipiunt, praecipua cellarum materia. 35 ²³⁷ est autem in eximendis favis necessaria dispensatio, quoniam inopia cibi desperant moriunturque aut diffugiunt, contra copia ignaviam adfert, ac iam melle, non erithace, pascuntur. ergo²³⁸ diligentiores ex hac vindemia XV²³⁹ partem apibus relinquunt. dies status inchoandae²⁴⁰, ut quadam lege naturae, si scire aut observare homines vellent²⁴¹, tricensimus ab educto examine, fereque Maio mense includitur haec vindemia.

36 Alterum genus est mellis aestivi, quod ideo vocatur horaeon ²⁴² a tempestivitate praecipua, ipso sirio exsplendescente post solstitium diebus XXX fere. inmensa circa hoc subtilitas naturae mortalibus patefacta est, nisi²⁴³ fraus hominum cuncta pernicie corrumperet. 37 ²⁴⁴ namque ab exortu²⁴⁵ sideris cuiuscumque, sed nobilium maxime, aut caelestis arcus, si non sequantur imbres, sed ros tepescat solis radiis, medicamenta , non mella, gignuntur, oculis, ulceribus internisque visceribus dona caelestia. quod si servetur hoc sirio exoriente casuque congruat in eundem diem, ut saepe, Veneris aut lovis Mercurive exortus, non alia suavitas²⁴⁶ visque²⁴⁷ mortalium malis a morte revocandis²⁴⁸ quam divini nectaris fiat.

38 ²⁴⁹ 15 Mel plenilunio uberius²⁵⁰ capitur, sereno²⁵¹ die pinguius²⁵². in omni melle quod per se fluxit²⁵³ ut mustum oleumque , appellatur acetum²⁵⁴ . maxime laudabile est aestivum²⁵⁵ omne rutilum, ut siccioribus confectum diebus²⁵⁶. album²⁵⁷ mel non fit ubi thymum est, sed oculis et ulceribus aptissimum existimatur²⁵⁸²⁵⁹. e thymo coloris aurei, saporis gratissimi, quo fit²⁶⁰²⁶¹ palam; .... doliolis pingue, e²⁶² marino rore²⁶³ spissum. quod concrescit²⁶⁴ autem, minime laudatur. 39 ²⁶⁵ thymosum non coit et tactu²⁶⁶ praetenuia fila mittit, quod primum bonitatis²⁶⁷ argumentum est; abrumpi²⁶⁸ statim et resilire²⁶⁹ guttas vilitatis indicium habetur. sequens probatio ut sit odoratum etex dulci acre²⁷⁰, glutinosum, perlucidum. 40 ²⁷¹ aestiva²⁷² mellatione X partem Cassio²⁷³ Dionysio apibus relinqui placet, si plenae fuerint alvi; si minus, pro rata portione aut, si inanes, omnino non attingi. huic vindemiae Attici signum dedere initium caprifici, alii diem²⁷⁴ Volcano sacrum.

41 ²⁷⁵Tertium genus mellis minime probatum silvestre, quod ericaeum²⁷⁶ vocant. convehitur²⁷⁷ post primos autumni imbres , cum erice²⁷⁸ sola floret in silvis, ob id harenoso simile. gignit²⁷⁹ id maxime arcturi exortus²⁸⁰ ex²⁸¹ a. d. pr²⁸². id. Septembres. quidam aestivam mellationem ad arcturi exortum proferunt, quoniam ad aequinoctium autumni ab eo supersint dies XIIII, et ab aequinoctio ad vergiliarum occasum diebus XXXXVIII plurima sit erice²⁸³. 42 ²⁸⁴ Athenienses²⁸⁵ eam²⁸⁶ tetra licen²⁸⁷ appellant, Euboea sisyrum²⁸⁸, putantque²⁸⁹ apibus esse gratissimam , fortassis quia tune nulla alia sit copia. haec ergo mellatio fine²⁹⁰ vindemiae et vergiliarum occasu idibus Novembribus fere includitur. relinqui ex ea duas partes apibus ratio persuadet, et semper eas partes favorum, quae habeant ²⁹¹ erithacen. 43 ²⁹² a bruma ad arcturi exortum diebus LX²⁹³ somno aluntur sine ullo cibo. ab arcturi exortu ad aequinoctium vernum tepidiore tractu iam vigilant, sed etiamnum²⁹⁴ alvo se continent servatosque in id tempus cibos repetunt. in²⁹⁵ Italia vero hoc idem a²⁹⁶ vergiliarum exortu faciunt et²⁹⁷ in eum dormiunt. 44 ²⁹⁸ alvos²⁹⁹ quidam³⁰⁰ in eximendo melle expendunt, ita diribentes³⁰¹ quantum relinquant. aequitas quidem³⁰² etiam in iis³⁰³ obstringitur, feruntque societate fraudata alvos³⁰⁴ mori. in primis ergo praecipitur, lauti ut³⁰⁵ purique eximant mella³⁰⁶. f aet orem³⁰⁷ mulierumque menses³⁰⁸ odere³⁰⁹. 45 ³¹⁰ cum eximantur mella, apes abigi³¹¹ fumo utilissimum, ne irascantur aut ipsae avide³¹² vorent. fumo crebriore³¹³ et³¹⁴ ignavia earum excitatur ad opera, nam³¹⁵ nisi incubavere³¹⁶, favos lividos faciunt. rursus fumo nimio inficiuntur, quando³¹⁷ iniuriam³¹⁸ celerrime³¹⁹ sentiunt mella, vel minimo contactu roris³²⁰ acescentia. et ob id inter genera servatur³²¹ quod acapnum³²² vocant³²³.

46 ³²⁴³²⁵ 16 Fetus quonam modo progenerarent, magna inter eruditos et subtilis fuit quaestio. apium enim coitus visus est numquam. plures existimavere ore confingi³²⁶ floribus compositas³²⁷ apte atque³²⁸ utiliter³²⁹; aliqui coitu³³⁰ unius, qui rex in quoque appelletur³³¹ examine: hunc esse solum marem, praecipua magnitudine, ne fatiscat; ideo³³² fetum sine eo non³³³ edi, apesque reliquas tamquam³³⁴ marem feminas comitari, non tamquam ducem. quam probabilem alias sententiam fucorum proventus³³⁵ coarguit. quae enim ratio, ut idem coitus inperfectos³³⁶ generet alios? 47 ³³⁷ propior³³⁸ vero prior existimatio fieret, ni³³⁹ rursus alia difficultas occurreret. quippe nascuntur aliquando in extremis favis apes grandiores, quae ceteras fugant. oestrus vocatur hoc malum, quonam³⁴⁰ modo nascens, si ipsae³⁴¹ fingunt? 48 ³⁴² quod certum est, gallinarum modo incubant . id, quod exclusum est, primo vermiculus videtur candidus, iacens transversus adhaerensque ita ut pars cerae³⁴³ videatur. rex statim mellei coloris, ut electo flore ex omni copia factus, neque vermiculus, sed statim pinniger. cetera turba³⁴⁴ cum formam capere coepit, nymphae vocantur, ut³⁴⁵ fuci serenes³⁴⁶ aut cep henes³⁴⁷ . 49 ³⁴⁸ si³⁴⁹³⁵⁰ quis alterutris capita demat prius quam pinnas habeant, pro gratissimo sunt pabulo matribus. tempore procedente³⁵¹ instillant cibos atque incubant, tum³⁵² maxime murmurantes, caloris, ut³⁵³ putant, faciendi gratia necessarii³⁵⁴ excludendis pullis, donec ruptis membranis, quae singulos cingunt, ovorum modo³⁵⁵ universum agmen emergat. spectatum hoc Romae consularis cuiusdam surburbano, alvis cornu lanternae³⁵⁶ tralucido factis. 50 ³⁵⁷³⁵⁸ fetus intra XLV diem peragitur . fit in favis quibusdam qui vocatur clavus³⁵⁹, amarae duritia cerae, cum fetum³⁶⁰ inde non eduxere morbo³⁶¹ aut ignavia aut infecunditate naturali; hic est abortus apium. protinus autem educti operantur quadam disciplina cum matribus, regemque iuvenem aequalis turba comitatur. reges plures inchoantur, ne des int³⁶². 51 ³⁶³ postea ex his suboles cum adulta esse coepit, concordi³⁶⁴ suffragio deterrimos³⁶⁵ necant, ne distrahant agmina. duo autem genera eorum: melior rufus, deterior³⁶⁶ niger variusque. omnibus forma semper egregia et duplo quam ceteris maior, pinnae breviores, crura recta³⁶⁷, ingressus celsior, in fronte macula quodam diademate candicans . multum etiam nitore a volgo differunt.

52 ³⁶⁸ 17 Quaerat nunc aliquis, unusne Hercules fuerit et quot³⁶⁹ Liberi patres³⁷⁰, et reliqua vetustatis³⁷¹ situ obruta! ecce in re parva villisque nostris adnexa, cuius adsidue³⁷² copia est, non constat inter³⁷³ auctores, rex nullumne solus habeat aculeum, maiestate tantum armatus, an dederit quidem eum natura, sed usum eius³⁷⁴ illi³⁷⁵ tantum³⁷⁶ negaverit. illud constat, imperatorem aculeo non uti. mira plebei circa eum obedientia . 53 ³⁷⁷ cum procedit, una est totum examen circaque eum globatur, cingit, protegit, cerni non patitur. reliquo tempore , cum populus in labore est, ipse opera intus circumit³⁷⁸, similis exhortanti, solus inmunis. circa eum satellites quidam lictoresque, adsidui³⁷⁹ custodes auctoritatis³⁸⁰. 54 procedit foris³⁸¹ non nisi migraturo³⁸² examine³⁸³. id multo intellegitur ante, aliquot diebus murmure intus strepente, apparatus indice³⁸⁴ diem tempestivum eligentium. si quis alam ei detruncet, non fugiat³⁸⁵ examen. cum processere, se quaeque³⁸⁶ proximam illi cupit esse, in³⁸⁷ officio conspici gaudet. fessum umeris sublevant, validius fatigatum ex toto portant. si qua lassata³⁸⁸ defecit³⁸⁹ aut forte aberravit, odore persequitur. ubicumque ille consedit³⁹⁰, ibi cunctarum castra sunt.

55 ³⁹¹ 18 Tunc³⁹² ostenta faciunt privata ac publica, uva dependente in domibus templisque, saepe expiata magnis eventibus. sedere in ore infantis tum etiam³⁹³ Platonis, suavitatem illam praedulcis eloquii portendentes. sedere in castris Drusi imperatoris, cum prosperrime³⁹⁴ pugnatum apud Arbalonem est, hautquaquam perpetua haruspicum coniectura , qui dirum id ostentum existimant semper. duce prenso³⁹⁵ totum tenetur agmen, 56? ³⁹⁶ amisso dilabitur migratque ad alios. esse utique sine rege non³⁹⁷ possunt. invitae autem interemunt eos, cum plures fuere, potiusque nascentium domos diruunt, si proventus desperatur. tunc et³⁹⁸ fucos abigunt . 57 ³⁹⁹⁴⁰⁰ quamquam et de his video dubitari propriumque iis genus esse aliquos existimare, sicut furibus, grandissimis inter illos⁴⁰¹, sed nigris lataque alvo, ita appellatis, quia furtim devorent mella. certum est ab apibus fucos interfici. utique regem non habent. et quo⁴⁰² modo sine⁴⁰³ aculeo nascantur ⁴⁰⁴ in quaestione est.

58 ⁴⁰⁵Vmido vere melior⁴⁰⁶ fetus, sicco mel copiosius⁴⁰⁷ ; quod si defecit⁴⁰⁸ aliquas alvos cibus, impetum in proximas faciunt rapinae proposito. at illae contra derigunt⁴⁰⁹ aciem et⁴¹⁰, si custos⁴¹¹ adsit, alterutra pars, quae sibi favere sensit⁴¹², non adpetit eum. ex⁴¹³ aliis quoque saepe dimicant causis duasque⁴¹⁴ acies contrarias duosque⁴¹⁵ imperatores instruunt, maxime rixa in convehendis floribus exserta⁴¹⁶ et suos quibusque evocantibus , quae dimicatio iniectu pulveris aut fumo tota discutitur, reconciliatur⁴¹⁷ vero lacte vel aqua mulsa.

59 ⁴¹⁸ 19 Apes sunt et rusticae silvestresque, horridae aspectu⁴¹⁹, multo iracundiores, sed opere ac labore praestantes. urbanarum⁴²⁰ duo genera: optimae breves variaeque et in rotunditatem compactiles, deteriores longae et quibus similitudo vesparum, etiamnum deterrimae⁴²¹ ex iis pilosae. in Ponto sunt quaedam albae⁴²², quae⁴²³ bis in mense mella faciunt, circa Thermodontem autem fluvium duo genera, aliarum quae in arboribus mellificant, aliarum quae sub terra, triplici cerarum ordine, uberrimi proventus. aculeum apibus dedit⁴²⁴ natura, ventri consertum ad unum ictum. 60 ⁴²⁵ hoc infixo⁴²⁶ quidam eas statim emori putant, aliqui non nisi in tantum adacto, ut intestini quippiam sequatur, sed fucos postea esse nec mella facere velut⁴²⁷ castratis viribus pariterque et nocere et prodesse desinere. 61 ⁴²⁸ est in exemplis equ us⁴²⁹ ab iis occisus⁴³⁰. odere foedos odores proculque⁴³¹ fugiunt, sed et fictos; itaque unguenta redolentes⁴³² infestant. ipsae plurimorum animalium iniuriis obnoxiae. inpugnant eas naturae eiusdem degeneres vespae atque crabrones, etiam e culicum genere qui vocantur muliones. populantur hirundines et quaedam aliae aves. insidiantur aquantibus ranae, quae maxima earum⁴³³ est operatio tum cum subolem faciunt; 62 ⁴³⁴ nec hae tantrum quae stagna rivosque obsident, verum et rubetae veniunt ultro adrepentesque foribus⁴³⁵ portas⁴³⁶ sufflant: ad⁴³⁷ hoc s tatio⁴³⁸ provolat⁴³⁹ confestimque abripitur⁴⁴⁰ . nec sentire ictus apium ranae traduntur . inimicae et oves difficile se e⁴⁴¹ lanis earum explicantibus . cancrorum etiam odore, si quis iuxta coquat, exanimantur.

63 ⁴⁴² 20 Quin et morbos⁴⁴³ suapte⁴⁴⁴ natura sentiunt. index eorum tristitia torpens et cum ante fores in teporem⁴⁴⁵ solis promotis aliae cibos ministrant, cum defunctas progerunt⁴⁴⁶ funerantiumque⁴⁴⁷ more comitantur exequias. 64 ⁴⁴⁸⁴⁴⁹ rege ea⁴⁵⁰ peste⁴⁵¹ consumpto maeret plebes ignavo dolore, non cibos convehens ⁴⁵² , non procedens⁴⁵³; tristi tantum murmure glomeratur⁴⁵⁴ circa corpus eius. subtrahitur itaque deductae⁴⁵⁵ multitudini⁴⁵⁶. alias spectantes exanimem luctum non minuunt; tunc quoque ni subveniatur, fame moriuntur. hilaritate igitur et nitore sanitas aestimatur⁴⁵⁷.

sunt et operis morbi: cum favos⁴⁵⁸ non⁴⁵⁹ explent, claron⁴⁶⁰ vocant; item⁴⁶¹⁴⁶² blapsigonian⁴⁶³, si fetum non peragant⁴⁶⁴ .

65 ⁴⁶⁵ 21 Inimica et echo est resultanti sono, qui pavidas alterno pulset⁴⁶⁶ ictu; inimica et nebula. aranei quoque vel maxime hostiles: cum praevaluere, ut intexant, enecant alvos. papilio⁴⁶⁷ etiam hic⁴⁶⁸ ignavus et inhonoratus, luminibus accensis advolitans, pestifer, nec uno modo: nam et ipse ceras depascitur et relinquit excrementa, e⁴⁶⁹ quibus teredines⁴⁷⁰ gignuntur; fila etiam araneosa⁴⁷¹ , quacumque incessit, alarum maxime e⁴⁷² lanugine⁴⁷³ obtexit. 66 ⁴⁷⁴ nascuntur et in ipso ligno teredines , quae ceras praecipue adpetunt. infestat et⁴⁷⁵ aviditas pastus⁴⁷⁶, nimia forum satietate verno maxime tempore alvo cita. oleo quidem non apes tantum⁴⁷⁷, sed omnia insecta exanimantur , praecipue si capite uncto in sole ponantur. 67 ⁴⁷⁸ aliquando et ipsae contrahunt mortis sibi causas, cum sensere eximi mella,avide vorantes, cetero preaparce et quae alioqui prodigas atque⁴⁷⁹ edaces non secus ac pigras et ignavas proturbent⁴⁸⁰. nocent et⁴⁸¹ sua mella ipsis inlitaeque⁴⁸² ab aversa⁴⁸³ parte moriuntur. tot hostibus, tot casibus — et quotam⁴⁸⁴ portionem⁴⁸⁵ eorum commemoro⁴⁸⁶? — tam munificum animal expositum est. remedia dicemus suis locis; nunc enim sermo de natura est.

68 ⁴⁸⁷ 22 Gaudent plausu atque tinnitu⁴⁸⁸ aeris eoque convocantur. quo manifestum est auditus quoque inesse sensum. effecto opere⁴⁸⁹, educto fetu functae⁴⁹⁰ munere⁴⁹¹ omni exercitationem tamen⁴⁹² sollemnem habent, spatiataeque in aperto et in altum elatae⁴⁹³, gyris⁴⁹⁴ volatu editis⁴⁹⁵, tum demum ad cibum redeunt. 69 ⁴⁹⁶ vita iis⁴⁹⁷ longissima, ut⁴⁹⁸ prospere inimica ac⁴⁹⁹ fortuita cedant⁵⁰⁰ , septenis annis. universas alvos⁵⁰¹ numquam ultra decem annos durasse proditur. sunt qui mortuas , si intra tectum⁵⁰² hieme serventur⁵⁰³ , dein⁵⁰⁴ sole verno torreantur ac ficulneo cinere tepido⁵⁰⁵ foveantur⁵⁰⁶, putent revivescere ⁵⁰⁷; 70 ⁵⁰⁸ 23 in totum vero amissas reparari ventribus bubulis recentibus cum fimo obrutis⁵⁰⁹, Vergilius iuvencorum corpore exanimato, sicut equorum vespas atque crabrones, sicut asinorum scarabaeos⁵¹⁰ , mutante natura ex aliis⁵¹¹ quaedam in⁵¹² alia. sed horum omnium coitus cernuntur, et tamen in fetu eadem prope natura quae apibus.

71 ⁵¹³ 24 Vespae in sublimi e luto nidos faciunt, in iis⁵¹⁴ ceras, crabrones cavernis⁵¹⁵ aut sub terra. et horum omnium sexangulae cellae, cerae⁵¹⁶ autem e⁵¹⁷ cortice⁵¹⁸, araneosae⁵¹⁹. fetus⁵²⁰ ipse inaequalis ut⁵²¹ barbaris⁵²² : alius evolat, alius in nympha est, alius in vermiculo⁵²³ , et autumno, non vere⁵²⁴, omnia ea. plenilunio maxime crescunt. 72 ⁵²⁵ vespae quae ichneumones vocantur — sunt autem minores quam aliae — unum genus ex araneis peremunt⁵²⁶ , phalangium appellatum, et in nidos suos ferunt, deinde inlinunt et ex iis⁵²⁷ incubando suum genus procreant. praeterea omnes care vescuntur contra quam apes, quae nullum corpus attingunt. sed vespae muscas grandiores venantur⁵²⁸ amputatoque⁵²⁹ iis capite reliquum corpus auferunt. 73 ⁵³⁰ crabronum⁵³¹ silvestres in arborum cavernis degunt ; hieme ut cetera insecta conduntur; vita bimatum non transit. ictus eorum haut⁵³² temere sine⁵³³ febri est. auctores sunt ter novenis punctis interfici hominem. aliorum, qui mitiores videntur, duo genera: opifices, minores corpore, qui moriuntur⁵³⁴ hieme, matres, quae biennio durant; hi⁵³⁵ et clementes. 74 ⁵³⁶ nidos vere faciunt fere quadrifores⁵³⁷, in quibus opifices generentur⁵³⁸. his eductis alios deinde maiores nidos fingunt⁵³⁹, in quibus matres futuras producant⁵⁴⁰ iam: tum opifices ⁵⁴¹ funguntur munere et pascunt eas. latior matrum species , dubiumque an habeant aculeos, quia non egrediuntur. et iis⁵⁴² sui⁵⁴³ fuci⁵⁴⁴. quidam opinantur omnibus his ad hiemem decidere aculeos. nec crabronum autem nec vesparum generi reges aut examina, sed subinde renovatur multitudo subole⁵⁴⁵.

75 ⁵⁴⁶ 25 Quartum⁵⁴⁷ inter haec genus est bombycum, in Assyria⁵⁴⁸ proveniens, mains quam supra dicta. nidos luto fingunt salis specie, adplicatos lapidi⁵⁴⁹, tanta duritia⁵⁵⁰, ut spiculis perforari vix possint. in iis⁵⁵¹ ceras largius⁵⁵² quam apes faciunt, dein maiorem vermiculum.

76 ⁵⁵³ 26 Et alia⁵⁵⁴ horum⁵⁵⁵ origo. ex⁵⁵⁶ grandiore vermiculo gemina protendens⁵⁵⁷ sui⁵⁵⁸ generis cornuum⁵⁵⁹ urica⁵⁶⁰ fit, dein quod⁵⁶¹ vocatur bombylis, ex ea necydallus⁵⁶², ex hoc⁵⁶³ in sex mensibus bombyx⁵⁶⁴. telas araneorum modo texunt ad vestem luxumque feminarum, quae bombycina appellatur. prima eas re⁵⁶⁵- dordiri rursusque texere invenit in Coo⁵⁶⁶ mulier Pamphile⁵⁶⁷, Plateae⁵⁶⁸ filia, non fraudanda gloria excogitatae rationis, ut denudet feminas vestis.

77 27 Bombycas⁵⁶⁹ et in Coo insula nasci tradunt⁵⁷⁰ cupressi , terebinthi⁵⁷¹, fraxini, quercus florem⁵⁷² imbribus decussum terrae halitu⁵⁷³ animante. fieri autem primo papiliones⁵⁷⁴ parvos nudosque, mox frigorum inpatientia villis inhorrescere et adversus⁵⁷⁵ hiemem tunicas sibi instaurare densas, pedum⁵⁷⁶ asperitate radentes⁵⁷⁷ foliorum lanuginem⁵⁷⁸. in⁵⁷⁹ vellera⁵⁸⁰ hanc ab iis cogi⁵⁸¹ subigique unguium carminatione, mox trahi in tram as⁵⁸², tenuari ceu pectine, postea adprehensam corpori involvi nido volubili; 78 tum ab homine tolli fictilibusque vasis⁵⁸³ tepore et furfurum esca nutiri⁵⁸⁴, atque ita subnasci sui generis plumas, quibus vestitos ad alia⁵⁸⁵ pensa⁵⁸⁶ dimitti. quae vero capta⁵⁸⁷ sint⁵⁸⁸ lanitica⁵⁸⁹, umore⁵⁹⁰ lentescere⁵⁹¹, mox in fila tenuari iunceo⁵⁹² fuso⁵⁹³. nec puduit has vestes usurpare etiam viros levitatem⁵⁹⁴ propter aestivam⁵⁹⁵: in tantum a lorica gerenda discessere mores, ut oneri⁵⁹⁶ sit etiam vestis. Assyria⁵⁹⁷ tamen bombyce adhuc feminis cedimus⁵⁹⁸.

79 ⁵⁹⁹ 28 Araneorum his non absurde iungatur natura, digna vel praecipua⁶⁰⁰ admiratione⁶⁰¹. plura autem sunt genera nec dictu necessaria in tanta notitia. phalangia ex iis appellantur quorum noxii morsus, corpus exiguum, varium, acuminatum, adsultim⁶⁰² ingredientium. altera eorum species⁶⁰³ nigri, prioribus cruribus⁶⁰⁴ longissimis⁶⁰⁵. omnibus internodia terna in cruribus. 80 ⁶⁰⁶ luporum minimi non texunt, maiores in terra⁶⁰⁷, et cavernis⁶⁰⁸ exigua vestibula praepandunt. tertium eorundem ⁶⁰⁹ genus erudita operatione conspicuum. orditur telas tantique operis materiae uterus ipsius sufficit, sive ita corrupta alvi natura stato tempore, ut Democrito placet, sive est quaedam⁶¹⁰ intus lanigera fertilitas: tam moderato ungue, tam tereti filo et tam⁶¹¹ aequali deducit stamina, ipso se pondere usus. 81 ⁶¹² texere a medio incipit, circinato⁶¹³ orbe subtemina⁶¹⁴ adnectens, maculasque paribus semper intervallis, sed subinde crescentibus ex angusto dilatans indissolubili nodo inplicat. quanta arte celat pedicas a⁶¹⁵ scutulato rete grassantes ⁶¹⁶! quam non ad hoc videtur pertinere⁶¹⁷ crebratae⁶¹⁸ pexitas telae et quadam⁶¹⁹ politurae⁶²⁰ arte ipsa per se tenax ratio tramae! quam l axus⁶²¹ ad flatus⁶²² ac non⁶²³ respuenda quae veniant sinus! 82 derelicta lasso⁶²⁴ praetendi⁶²⁵ summa parte arbitrere licia⁶²⁶: at illa difficile cernuntur atque, ut in plagis, lineae offensae praecipitant in sinum. specus ipse qua concamaratur architectura! et contra frigora quan to⁶²⁷ villosior! quam remotus a medio aliudque agenti⁶²⁸ similis, inclusus vero sic, ut sit nec ne⁶²⁹ intus aliquis cerni non possit⁶³⁰! age⁶³¹ firmitas, quando rumpentibus ventis, qua pulverum mole degravante! 83 ⁶³² latitudo telae saepe inter duas arbores, cum exercet artem et discit⁶³³ texere, longitudo fili⁶³⁴ a cacumine⁶³⁵ ac⁶³⁶ rursus⁶³⁷ a terra per illud ipsum velox reciprocatio, subitque pariter ac fila deducit. cum vero captura incidit, quam vigilans et paratus accursus⁶³⁸! licet extrema haereat plaga⁶³⁹, semper in medium currit, quia⁶⁴⁰ sic maxime totum concutiendo inplicat. scissa protinus reficit ad polituram sarciens. 84 ⁶⁴¹namque⁶⁴² et lacertarum⁶⁴³ catulos venantur, os⁶⁴⁴ primum tela involventes ⁶⁴⁵ et tunc demum labra utraque morsu⁶⁴⁶ adprehendentes ⁶⁴⁷, amphitheatrali spectaculo, cum contigit. sunt ex eo et auguria. quippe incremento amnium futuro telas suas altius tollunt. iidem sereno texunt⁶⁴⁸, nubilo retexunt⁶⁴⁹, ideoque multa⁶⁵⁰ aranea imbrium signa sunt. feminam putant esse quae texat, marem qui ven etur⁶⁵¹; ita paria fieri merita coniugio⁶⁵².

85 ⁶⁵³⁶⁵⁴ 29 Aranei conveniunt clunibus, pariunt vermiculos ovis similes: nam nec horum differri potest genitura, quoniam insectorum vix ulla⁶⁵⁵ alia ratio⁶⁵⁶ est. pariunt autem om nia⁶⁵⁷ in tela, set sparsa⁶⁵⁸, quia saliunt⁶⁵⁹ atque ita emittunt⁶⁶⁰. phalangia tantum in ipso specu incubant magnum numerum, qui, ut emersit, matrem⁶⁶¹ consumit, saepe et patrem; adiuvat⁶⁶² enim incubare. pariunt autem et tr ecenos⁶⁶³ — ceterae pauciores —et incubant triduo. consummantur aranei quater septenis diebus.

86 ⁶⁶⁴ 30 Similiter his⁶⁶⁵ et scorpiones⁶⁶⁶ terrestres vermiculos ovorum specie pariunt similiterque pereunt⁶⁶⁷, pestis inportuna⁶⁶⁸ , veneni serpentium, nisi quod graviore⁶⁶⁹ supplicio lenta per triduum morte conficiunt, virginibus letali semper ictu et feminis⁶⁷⁰ fere⁶⁷¹ in totum, viris autem matutino, exeuntes cavernis prius quam aliquo fortuito ictu ieiunum egerant⁶⁷² venenum. 87 ⁶⁷³ semper cauda in ictu est nulloque momento meditari cessat, ne⁶⁷⁴ quando desit occasioni; ferit⁶⁷⁵ et obliquo ictu et inflexo⁶⁷⁶. venenum ab iis candidum fundi Apollodorus auctor est, in novem genera discriptis⁶⁷⁷ per colores maxime supervacuos⁶⁷⁸, quoniam non est scire quos minime exitiales praedixerit. geminos quibusdanm aculeos esse, maresque saevissimos — nam coitum iis tribuit⁶⁷⁹ —, intellegi autem gracilitate et longitudine⁶⁸⁰. 88 ⁶⁸¹ venenum omnibus medio die, cum incanduere solis ardoribus, itemque, cum sitiunt, inexplebiles⁶⁸² potus⁶⁸³. constat et septena caudae internodia saeviora⁶⁸⁴ esse; pluribus enim sena sunt. hoc malum Africae volucre etiam austri faciunt pandentibus bracchia ut remigia sublevantes; Apollodorus idem plane⁶⁸⁵ quibusdam inesse pinnas tradit. 89 ⁶⁸⁶ saepe Psylli, qui reliquarum venena terrarum invehentes quaestus⁶⁸⁷ sui causa peregrinis malis implevere Italiam, hos quoque importare conati sunt, sed vivere intra Siculi caeli regionem non potuere. visuntur tamen aliquando in Italia, sed innocui, multisque aliis in locis, ut circa Pharum in Aegypto. 90 in Scythia interemunt⁶⁸⁸ etiam sues, alioqui⁶⁸⁹ vivaciores contra venena talia, nigras quidem celerius, si in aquam⁶⁹⁰ se inmerserint⁶⁹¹. homini icto putatur esse remedio ipsorum cinis potus in vino. magnam adversitatem oleo mersis et⁶⁹² stellionibus putant esse, innocuis ⁶⁹³ dumtaxat iis qui et ipsi carent sanguine, lacertarum figura; a eque⁶⁹⁴ scorpiones in totum nullis⁶⁹⁵ nocere quibus non sit sanguis. 91 ⁶⁹⁶⁶⁹⁷ quidam et ab ipsis fetum devorari arbitrantur; unum modo relinqui sollertissimum et qui se ipsius matris clunibus inponendo tutus⁶⁹⁸ et a cauda et a morsu loco fiat; hunc esse reliquorum ultorem⁶⁹⁹, qui postremo genitores superne conficiat⁷⁰⁰. pariuntur autem undeni.

31 Chamaeleonum stelliones hi⁷⁰¹ quodam modo naturam habent, rore tantum viventes praeterque araneis⁷⁰².

92 ⁷⁰³ 32 Similis cicadis vita, quarum duo genera: minores quae primae proveniunt et novissimae⁷⁰⁴ pereunt; sunt autem mutae⁷⁰⁵. sequens est⁷⁰⁶ volatura earum⁷⁰⁷ quae canunt⁷⁰⁸ ; vocantur achetae et, quae minores ex his sunt, tet tigonia⁷⁰⁹. sed illae magis canorae. mares canunt⁷¹⁰ in utroque genere, feminae silent. gentes vescuntur iis ad orientem, etiam Parthi opibus abundantibus. ante coitum mares praeferunt, a coitu feminas⁷¹¹ , ovis earum corrupti⁷¹², quae sunt candida. 93 ⁷¹³ coitus supinis. asperitas praeacuta in dorso, qua⁷¹⁴ excavant⁷¹⁵ feturae⁷¹⁶ locum in terra. fit primo vermiculus, deinde⁷¹⁷ ex eo quae vocatur tet tigometra, cuius cortice rupto⁷¹⁸ circa solstitia evolant , noctu semper, primo nigrae atque durae. unum hoc ex iis, quae vivunt, et sine ore est; pro eo quiddam aculeat orum⁷¹⁹ linguis simile, et hoc in pectore, quo rorem lambunt. pectus ipsum fistulosum. hoc canunt achetae, ut dicemus⁷²⁰.⁷²¹ de cetero in ventre nihil est. 94 ⁷²² excitatae cum subvolant, umorem reddunt, quod solum argumentum est rore eas ali. isdem solis nullum ad excrementa corporis foramen. oculis⁷²³ tam hebetes, ut, si quis digitum contrahens ac remittens⁷²⁴ adpropinque t iis⁷²⁵, transeant⁷²⁶ velut folio⁷²⁷ ludente.⁷²⁸ quidam duo alia genera faciunt earum: surculariam, quae sit grandior; frumentariam, quam alii avenariam vocant, apparet enim simul cum frumentis arescentibus. 95 ⁷²⁹

cicadae non nascuntur in raritate arborum — idcirco non⁷³⁰ sunt Cyrenis nisi⁷³¹ circa oppidum — nec in campis nec in frigidis aut umbrosis nemoribus. est quaedam et his locorum differentia. in⁷³² Milesia regione paucis sunt locis⁷³³, sed in Cepha llania⁷³⁴ amnis quidam paenuriam earum et copiam dirimit. at in Regino agro silent omnes, ultra flumen in Locrensi canunt. pinnarum illis natura quae apibus, sed pro⁷³⁵ corpore amplior.

96 ⁷³⁶ 33 Insectorum autem quaedam binas gerunt⁷³⁷ pinnas , ut muscae, quaedam quaternas, ut apes. membranis et cicadae volant. quaternas habent quae aculeis in alvo armantur . nullum, cui telum⁷³⁸ in ore, pluribus quam binis advolat pinnis. illis enim ultionis causa datum est⁷³⁹, his aviditatis ⁷⁴⁰. nullis eorum pinnae revivescunt⁷⁴¹ avulsae. nullum, cui aculeus⁷⁴² in alvo, bipinne⁷⁴³ est.

97 ⁷⁴⁴⁷⁴⁵ 34 Quibusdam pinnarum tutelae crusta⁷⁴⁶ supervenit, ut scarabaeis⁷⁴⁷ , quorum tenuior fragiliorque pinna. his negatus⁷⁴⁸ aculeus, sed⁷⁴⁹ in quodam genere eorum grandi cornua praelonga , bisulca dentatis⁷⁵⁰ forci pibus⁷⁵¹ in cacumine⁷⁵² , cum libuit, ad morsum coeuntibus, infantium etiam remediis ex cervice suspenduntur; lucavos⁷⁵³ vocat hos Nigidius. 98 ⁷⁵⁴ aliud rursus eorum genus, qui e fimo ingentes⁷⁵⁵ pilas aversi pedibus volutant parvosque in iis contra rigorem hiemis vermiculos fetus sui nidulantur. volitant alii magno cum murmure aut⁷⁵⁶ mugitu, alii focos et prata⁷⁵⁷ crebris foraminibus excavant⁷⁵⁸, nocturno stridore vocales. lucent ignium modo noctu laterum et clunium colore⁷⁵⁹ lampyrides⁷⁶⁰, nunc pinnarum hiatu refulgentes , nunc vero conpressu obumbratae, non ante matura pabula aut post desecta⁷⁶¹ conspicuae. 99 ⁷⁶² e contrario tenebrarum alumna⁷⁶³ blattis⁷⁶⁴ vita⁷⁶⁵, lucemque fugiunt in balinea rum⁷⁶⁶ maxime umido vapore prognatae. fodiunt ex eodem⁷⁶⁷ genere rutili atque praegrandes scarabaei tellurem aridam favosque parvae et fistulosae modo spongiae⁷⁶⁸ medicate melle fingunt. in Threcia⁷⁶⁹ iuxta Olynthum locus est parvus, in quo unum hoc animal exanimatur, ob hoc⁷⁷⁰ Cantharolethrus⁷⁷¹ appellatus. 100 ⁷⁷²⁷⁷³ pinnae insectis omnibus sine scissura. nulli cauda nisi⁷⁷⁴ scorspion i⁷⁷⁵. hic eorum solus et bra cchia habet et in cauda spiculum ; reliquorum quibusdam aculeus in ore, ut⁷⁷⁶ asilo, sive tabanum dici placet, item culici⁷⁷⁷ et quibusdam muscis, omnibus ⁷⁷⁸ autem his in ore et pro lingua. sunt hi aculei quibusdam hebetes neque ad punctum, sed ad suctum, ut muscarum generi, in quo lingua evidens fistula est. nec sunt talibus dentes. aliis cornicula ante oculos praetenduntur ignava, ut⁷⁷⁹ papilionibus. quaedam insecta carent pinnis, ut scolopendra.

101 ⁷⁸⁰ 35 Insectorum pedes quibus sunt, in obliquum moventur. quorundam extremi longiores⁷⁸¹ foris curvantur, ut locustis.

Hae pariunt, in terram⁷⁸² demisso⁷⁸³ spinae caule⁷⁸⁴, ova condensa ⁷⁸⁵ autumni⁷⁸⁶ tempore. ea durant hieme; e⁷⁸⁷ terra subsequenti anno exitu veris emittunt parvas, nigrantes et sine cruribus⁷⁸⁸ pinnisque reptantes. itaque vernis aquis intereunt ova, sicco⁷⁸⁹ vere⁷⁹⁰ maior proventus. 102 ⁷⁹¹ alii duplicem earum fetum geminumque⁷⁹² exitium tradunt: vergiliarum exortu parere⁷⁹³, deinde⁷⁹⁴ ad canis ortum obire et alias renasci; quidam arcturi occasu renasci. mori matres⁷⁹⁵, cum pepererint⁷⁹⁶ , certum est, vermiculo statim circa fauces innascente⁷⁹⁷ qui eas strangulat . eodem tempore mares obeunt. e t⁷⁹⁸ tam frivola⁷⁹⁹ ratione morientes serpentem, cum⁸⁰⁰ libuit, necant singulae, faucibus eius adprehensis mordicus. non nascuntur ni si⁸⁰¹ rimosis⁸⁰² locis . 103 ⁸⁰³ in India ternum pedum longitudinis esse traduntur, cruribus⁸⁰⁴ et feminibus serrarum⁸⁰⁵ usum praebere, cum inaruerint . est et⁸⁰⁶ alius earum obitus: gregatim sublatae vento in maria aut stagna decidunt. forte hoc casuque⁸⁰⁷ evenit, non, ut prisci existimavere, madefactis nocturno umore alis. iidem⁸⁰⁸ quippe nec volare eas noctibus propter frigora tradiderunt , ignari⁸⁰⁹ etiam longinqua maria ab iis transiri⁸¹⁰ , continuata plurium dierum — quod maxime miremur — fame⁸¹¹ quoque, quam propter externa pabula petere sciunt. 104 deorum irae⁸¹² pestis ea intellegitur. namque et grandiores cernuntur et tanto volant pinnarum stridore, ut [aliae⁸¹³] alites credantur⁸¹⁴ , solemque obumbran t⁸¹⁵ sollicitis suspectantibus populis, ne suas operiant terras. sufficiunt quippe vires et, tamquam parum sit maria transisse, inmensos tractus permeant diraque ⁸¹⁶ messibus nube⁸¹⁷ contegunt, multa contactu adurentes, omnia vero morsu erodentes⁸¹⁸ et fores quoque tectorum.

105 ⁸¹⁹Italiam ex Africa maxime coortae⁸²⁰ infestant, saepe populo R omano⁸²¹ ad Sibyllina⁸²² coacto⁸²³ remedia confugere inopiae metu. in Cyrenaica regione lex etiam est ter anno debellandi ⁸²⁴ eas, primo⁸²⁵ ova obterendo⁸²⁶, dein fetum, postremo adultas , desertoris poena⁸²⁷ in eum qui cessaverit. 106 et in Lemno insula certa mensura praefinita est, quam singuli enecatarum ad magistratus referant. graculos⁸²⁸ quoque ob id colunt adverso volatu occurrentes earum exitio. necare et in Syria militari imperio coguntur. tot orbis partibus vagatur⁸²⁹ id⁸³⁰ malum. Parthis et hae in cibo gratae.

107 ⁸³¹ Vox earum proficisci ab occipitio videtur. eo loco in commissura scapularum habere quasi dentes existimantur⁸³² eosque inter se terendo⁸³³ stridorem edere, circa duo maxime aequinoctia, sicut cicadae circa solstitium. coitus locustarum qui et insectorum omnium quae coeunt, marem portante femina, in eum feminarum ultimo caudae reflexo tardoque digressu. minores autem in omni hoc genere feminis mares.

108 ⁸³⁴30. 36 Plurima insectorum vermiculum gignunt, nam et⁸³⁵ formicae similem ovis vere⁸³⁶ , .... et hae⁸³⁷ communicantes laborem ut apes, sed illae⁸³⁸ faciunt cibos, hae condunt. ac⁸³⁹ si quis conparet onera corporibus earum, fateatur nullis portione⁸⁴⁰ vires esse maiores. gerunt ea morsu; maiora aversae postremis pedibus moliuntur umeris obnixae. et his rei⁸⁴¹ publicae ratio, memoria, cura. 109 semina adrosa condunt , ne rursus in frugem⁸⁴² exeant e terra⁸⁴³, maiora ad introitum dividunt, madefacta imbre proferunt atque siccant. operantur et noctu plena luna, eaedem⁸⁴⁴ interlunio cessant. iam in opere qui labor, quae sedulitas! et quoniam ex diverso convehunt altera alterius ignara⁸⁴⁵, certi dies⁸⁴⁶ ad recognitionem ⁸⁴⁷ mutuam nundinis dantur. 110 ⁸⁴⁸ quae tune earum concursatio , quam diligens cum obviis quaedam conlocutio atque percunctatio⁸⁴⁹! silices itinere earum adtritos videmus et opere⁸⁵⁰ semitam factam, ne quis dubitet⁸⁵¹ , qualibet in re quid possit quantulacumque adsiduitas. sepeliunt inter⁸⁵² se viventium solae praeter hominem. non sunt in Sicilia⁸⁵³ pinnatae .

111 ⁸⁵⁴Indicae formicae cornua⁸⁵⁵ Erythris⁸⁵⁶ in aede Herculis fixa miraculo fuere. aurum hae⁸⁵⁷ cavernis egerunt⁸⁵⁸ terra⁸⁵⁹ in regione septentrionalium Indorum qui Dardae vocantur. ipsis color felium⁸⁶⁰ , magnitudo Aegypti⁸⁶¹ luporum. erutum hoc ab iis tempore hiberno Indi furantur aestivo fervore, conditis propter vaporem in cuniculos formicis, quae tamen odore sollicitatae provolant crebroque lacerant quamvis praevelocibus camelis fugientes. tanta pernicitas feritasque est cum amore auri.

112 ⁸⁶² 37 Multa autem insecta et aliter nascuntur, atque ⁸⁶³ in primis e rore⁸⁶⁴. insidet⁸⁶⁵ hic raphani folio primo vere et⁸⁶⁶ spissatus sole in magnitudinem milii cogitur. inde porrigitur ⁸⁶⁷ vermiculus parvus et triduo mox⁸⁶⁸ uruca⁸⁶⁹, quae adiectis diebus accrescit, inmobilis, duro cortice. ad tactum tantum movetur, araneo accreta⁸⁷⁰ , quam chrysallidem appellant. rupto deinde cortice⁸⁷¹ volat papilio.

113 ⁸⁷² 38 Sic quaedam ex imbri⁸⁷³ generantur in terra, quaedam et in ligno. nec enim cossi tantum in eo, sed etiam tabani ex eo nascuntur et alias⁸⁷⁴, ubicumque umor est nimius, 39 sicut intra hominem taeniae tricenum⁸⁷⁵ pedum, aliquando et plurium longitudine. 114 ⁸⁷⁶ iam in carne exanima et⁸⁷⁷ viventium quoque hominum et⁸⁷⁸ capillo⁸⁷⁹, qua foeditate et Sulla dictator et Alcman ex clarissimis Graeciae poetis obiere. hoc quidem et aves infestat, phasianas vero interemit nisi pulverantes sese⁸⁸⁰; 115 pilos habentium asinum tantum inmunem hoc malo credunt et oves. gignuntur autem et vestis genere, praecipue lanicio interemptarum a lupis ovium . aquas quoque quasdam, quibus lavemur, fertiliores eius generis invenio apud auctores, quippe cum etiam cerae id gignant quod animali um⁸⁸¹ minimum existimatur. alia rursus⁸⁸² generantur sordibus aridi⁸⁸³ soli⁸⁸⁴, posteriorum lascivia crurum petaurist ae⁸⁸⁵, alia pulvere umido in cavernis volucria.

116 ⁸⁸⁶⁸⁸⁷

40 Est animal eiusdem temporis⁸⁸⁸, infixo semper sanguin i⁸⁸⁹ capite vivens atque ita intumescens. unum animalium , cui cibi non sit exitus, dehiscit i n⁸⁹⁰ nimia satietate, alimento ipso moriens. numquam⁸⁹¹ hoc in iumentis gignitur, in bubus frequens, in canibus aliquando, in quibus omnia; in ovibus et in capris⁸⁹² hoc solum. aeque⁸⁹³ mira sanguinis et hirudinum⁸⁹⁴ in palustri aqua⁸⁹⁵ sitis; namque et hae toto capite conduntur. est volucre canibus peculiare suum⁸⁹⁶ malum , aures maxime lancinans⁸⁹⁷ , quae⁸⁹⁸ defendi morsu non queunt⁸⁹⁹.

117 ⁹⁰⁰ 41 Idem pulvis in lanis et veste tineas⁹⁰¹ creat, praecipue si araneus una includatur. siti ens⁹⁰² enim et omnem umorem absorbens⁹⁰³ ariditatem ampliat. hoc et in chartis nascitur⁹⁰⁴. est earum genus tunicas suas trahientium quo cocleae modo; sed harum⁹⁰⁵ pedes cernuntur. spoliatae ex- spirant⁹⁰⁶. 118 ⁹⁰⁷ si aderevere, faciunt chrysallidem. ficarios culices caprificus generat, cantharidas vermiculi ficorum et piri et peuces et cynacanthae⁹⁰⁸ et rosae. venenum hoc remedia⁹⁰⁹ secum habet: alae medentur, quibus demptis letale est. rursus alia genera culicum acescens natura gignit, quippe cum et in nive⁹¹⁰* inveniantur⁹¹¹ vetustiore⁹¹² vermiculi⁹¹³* rutili — nam et ipsa nix vetustate rufescit⁹¹⁴ — hirti pilis, in Media⁹¹⁵ quidem candidi*, grandiores torpentesque.

119 ⁹¹⁶ 42 Gignit aliqua et⁹¹⁷ contrarium naturae elementum . siquidem in Cypri aerariis⁹¹⁸ fornacibus et⁹¹⁹ medio igni maioris muscae magnitudinis volat pinnatum quadrupes; appellatur pyrallis⁹²⁰, a quibusdam pyroto con⁹²¹ . quamdiu est in igni⁹²², vivit; cum evasit longiore paulo volatu, emoritur⁹²³.

120 ⁹²⁴ 43 Hypanis fluvius in Ponto circa solstitium defert acinorum effigie tenues membranas, quibus erumpit volucre⁹²⁵ quadrupes⁹²⁶ supra dicti⁹²⁷ modo, nec ultra unum diem vivit, unde hemerobion⁹²⁸ vocatur. reliquis talium ab initio ad finem septenarii⁹²⁹ sunt numeri, culici et vermiculi s⁹³⁰ ter septeni, corpus parientibus quater septeni; mutationes et in alias figuras transitus trinis aut quadrinis diebus. cetera⁹³¹ ex his pinnata autumno fere moriuntur tabe alarum, tabani⁹³² quidem etiam caecitate. muscis umore exanimatis, si cinere condantur, redit vita⁹³³.

121 ⁹³⁴⁹³⁵ 44 Nunc⁹³⁶ per singulas corporum partes praeter iam dicta membratim tractetur historia.

Caput habent cuncta quae sanguinem. in capite paucis animalium nec nisi volucribus apices, diversi quidem generis , phoenici plumarum serie e medio eo exeunte ali a⁹³⁷, pavonibus crinitis arbusculis, stymphalidi⁹³⁸ cirro, phasianae corniculis, praeterea parvae⁹³⁹ avi⁹⁴⁰ , quae, ab illo galerita⁹⁴¹ appellata quondam, postea Gallico vocabulo etiam legioni nomen dederat alaudae. 122 diximus et cui⁹⁴² plicatilem cristam dedisset natura. per medium caput a rostro residentem et fulicarum⁹⁴³ generi⁹⁴⁴ dedit, cirros pico quoque Martio et grui Balearicae⁹⁴⁵ , sed⁹⁴⁶ spectatissimum insigne gallinaceis, corporeum, serratum⁹⁴⁷; nec carnem ita⁹⁴⁸ esse nec⁹⁴⁹ cartilaginem nec callum⁹⁵⁰ iure dixerimus , verum peculiare datum⁹⁵¹. draconum enim cristas qui io viderit, non reperitur.

123 ⁹⁵² 45 Cornua multis quidem et aquatilium et marinorum et serpentium variis data sunt modis, sed quae iure cornua intellegantur, quadripedum tantum generi; Actaeonem enim et Cipum⁹⁵³ etiam in Latia⁹⁵⁴ historia fabulosos reor. nec⁹⁵⁵ alibi⁹⁵⁶ maior⁹⁵⁷ naturae lascivia⁹⁵⁸. lusit⁹⁵⁹ animalium armis⁹⁶⁰, sparsit haec in ramos⁹⁶¹, ut cervorum, aliis simplicia tribuit, ut in⁹⁶² eodem genere subulonibus ex argumento dictis, aliorum fudit⁹⁶³ in palmas digitosque emisit ex iis, unde platycerotas⁹⁶⁴ vocant. pb n=323 dedit ramosa capreis, 124 ⁹⁶⁵ sed parva nec fecit decidua, convoluta in anfractum arietum⁹⁶⁶ generi, ceu caestus daret, infesta tauris — in hoc quidem genere et feminis tribuit, in multis tantum maribus —, rupicapris in dorsum adunca, dammis⁹⁶⁷ in adversum; erecta autem rugarumque ambitu contorta et in leve fastigium⁹⁶⁸ exacuta, ut lyras⁹⁶⁹ decerent⁹⁷⁰, strepsiceroti⁹⁷¹, quem addacem⁹⁷² Africa appellat; 125 ⁹⁷³ mobilia eadem, ut aures, Phrygiae armentis, Trogodytarumn in terram derecta⁹⁷⁴, qua de causa obliqua cervice pascuntur, aliis singula, et haec medio capite aut naribus, ut diximus. iam⁹⁷⁵ quidem⁹⁷⁶ aliis ad incursum⁹⁷⁷ robusta, aliis ad ictum, aliis adunca, aliis redunca, aliis ad iactum⁹⁷⁸ pluribus modis, supina, convexa, conversa, omnia in mucronem nigrantia⁹⁷⁹. in quodam genere pro manibus ad scabendum corpus, cocleis ad praetemptandum iter, corporea⁹⁸⁰ haec, sicut cerastis⁹⁸¹; his aliquando singula, cocleis⁹⁸² semper bina et ut protendantur⁹⁸³ ac resiliant⁹⁸⁴.

126 ⁹⁸⁵⁹⁸⁶Vrorum corlibus barbari septentrionales potant⁹⁸⁷ urnisque ⁹⁸⁸ bina⁹⁸⁹ capitis unius cornua inplent; alii⁹⁹⁰ praefixa hastilia⁹⁹¹ cuspidant. apud nos in lamnas secta tra lucent⁹⁹² atque etiam lumen inclusum latius fundunt multasque alias⁹⁹³ ad delicias conferuntur, nunc tincta, nunc sublita, nunc quae cestrota⁹⁹⁴ a⁹⁹⁵⁹⁹⁶ picturae genere dicuntur. 127 ⁹⁹⁷— (Omnibus autem cava et in⁹⁹⁸ mucrone⁹⁹⁹ demum concreta sunt, cervis tantum¹⁰⁰⁰ tota solida et omnibus annis decidua) — boum attritis ungulis cornua unguendo arvina medentur agricolae, adeoque sequax natura est, ut in ipsis viventium corporibus ferventi cera flectantur¹⁰⁰¹ atque nascentium in diversas partes¹⁰⁰² torqueantur, ut¹⁰⁰³ singulis capitibus quaterna fi ant¹⁰⁰⁴.

128 ¹⁰⁰⁵Tenuiora feminis plerumque sunt, ut in pecore¹⁰⁰⁶ multis¹⁰⁰⁷, ovium nulla nec cervorum¹⁰⁰⁸; nec quibus multifidi pedes, nec solidipedum¹⁰⁰⁹ ulli excepto asino Indico, qui uno armatus est cornu. bisulcis bina natura¹⁰¹⁰ tribuit¹⁰¹¹, nulli¹⁰¹² superne primores habent i¹⁰¹³ dentes. qui putant eos in cornua absumi, facile corguuntur cervarum natura, quae nec dentes¹⁰¹⁴ habent (ut neque¹⁰¹⁵ mares) nec tamen cornua. ceterorum ossibus adhaerent , cervorum tantum cutibus enascuntur.

129 ¹⁰¹⁶ 46 Capita piscibus portione corporum maxima, fortassis ut mergantur. ostrearum generi nulla nec spongeis¹⁰¹⁷ nec aliis fere, quibus solus ex sensibus tactus est. quibusdam ¹⁰¹⁸ indiscretum caput, ut cancris.

130 ¹⁰¹⁹ 47 In capite¹⁰²⁰ animalium cunctorum homini plurimus pilus, iam quidem promiscue maribus ac feminis, apud intonsas utique gentes. atque etiam nomina ex eo Capillatis Alpium incolis, Galliae Comatae, ut tamen sit aliqua in hoc terrarum differentia. quippe Myconii carentes eo gignuntur, sicut in Cauno lienosi¹⁰²¹. et quaedam animalium naturaliter calvent, sicut struthocameli et corvi aquatici, quibus apud Graecos nomen inde. 131 ¹⁰²² defluvium eorum in muliere rarum, in spadonibus non visum,nec in ullo¹⁰²³ ante¹⁰²⁴ veneris usum nec infra cerebrum aut infra verticem ant circa tempora atque aures. calvitium un tantum animalium homini praeterquam innatum. canities homini tantum et equo¹⁰²⁵, sed homini semper a priore parte capitis, tum deinde ab aversa. vertices bini¹⁰²⁶ hominum tantum aliquis.

132 ¹⁰²⁷ 48 Capitis ossa plana, tenuia, sine medullis, serratis pectinatim structa conpagibus. perfracta non queunt solidari , sed exempta¹⁰²⁸ modice non sunt letalia, in vicem eorum succedente corporea¹⁰²⁹ cicatrice. infirmissima esse ursis, durissima psittacis suo diximus loco.

¹⁰³⁰

133 ¹⁰³¹ 49 Cerebrum omni habent animalia quae sanguinem, etiam¹⁰³² in maria quae mollia appellavimus, quamvis careant ¹⁰³³ sanguine, ut polypus¹⁰³⁴. sed homo portione maximum et umidissimum omniumque viscerum frigidissimum, duabus supra subterque membranis velatum, quarum alterutram¹⁰³⁵ rumpi¹⁰³⁶ mortiferum est. cetero viri¹⁰³⁷ quam feminae mains, omnibus¹⁰³⁸ hoc sine sanguine, sine venis, et sebosis¹⁰³⁹ sine pingui. 134 ¹⁰⁴⁰ aliud esse¹⁰⁴¹ quam medullam eruditi¹⁰⁴² docent, quoniam coquendo durescat. omnium cerebro medio insunt ossicula¹⁰⁴³ parva. uni homin i in¹⁰⁴⁴ infantia palpitat¹⁰⁴⁵ nec corroboratur¹⁰⁴⁶ ante primum sermonis exordium. 135 ¹⁰⁴⁷ hoc¹⁰⁴⁸ est viscerum excelsissimum ....¹⁰⁴⁹ que¹⁰⁵⁰ caelo¹⁰⁵¹ capitis, sine carne, sine cruore, sine sordibus. hanc¹⁰⁵² habent¹⁰⁵³ sensus¹⁰⁵⁴ arcem, h uc¹⁰⁵⁵ venarum omnis a corde vis tendit, hic desinit, hoc¹⁰⁵⁶ columen¹⁰⁵⁷ altissimum, hic mentis est regimen. omniu m¹⁰⁵⁸ autem animalium in priora pronum, quia¹⁰⁵⁹ et sensus ante nos tendunt¹⁰⁶⁰ . ab eo proficiscitur somnus, hinc¹⁰⁶¹ capitis nutatio. quae cerebrum non habent, non dormiunt . —Cervis in capite inesse vermiculi sub linguae inanitate et circa articulum, qua caput iungitur, numero¹⁰⁶² XX produntur.—

136 ¹⁰⁶³¹⁰⁶⁴ 50 Aures homini tantum inmobiles. ab his Flaccorum cognomina. nec in alia parte feminis maius inpendium margaritis dependentibus; in Oriente quidem et viris aurum eo loci gestare decus existimatur. animalium aliis maiores, aliis¹⁰⁶⁵ minores; cervis tanlim scissae ac velut divisae, sorici¹⁰⁶⁶ pilosae, sed aliquae¹⁰⁶⁷ omnibus animal dumtaxat generantibus, excepto vitulo marino atque delphino et quae cartilaginea¹⁰⁶⁸¹⁰⁶⁹ appellavimus et viperis: 137 haec¹⁰⁷⁰ cavernas tantum habent¹⁰⁷¹ aurium loco praeter cartilagin ea et delphinum, quem tamen audire manifestum est. nam et cantu mulcentur et capiuntur attoniti¹⁰⁷² sono. quanam¹⁰⁷³ audiant¹⁰⁷⁴ mirum. iidem¹⁰⁷⁵ nec olfactus vestigia habent, cum olfaciant sagacissime. pinnatorum animaliumn¹⁰⁷⁶ buboni tantum et oto¹⁰⁷⁷ plumae velut aures¹⁰⁷⁸ , ceteris cavernae ad audit m; simili modo squamigeris atque serpentibus. in equis et omni¹⁰⁷⁹ iumentorum gener e¹⁰⁸⁰ indicia animi praeferunt, marcidae fessis, micantes¹⁰⁸¹ pavidis, subrectae furentibus, resolutae aegris.

138 ¹⁰⁸²¹⁰⁸³ 51 Facies homini tantum, ceteris os aut rostra. frons et aliis, sed homini tantui tristitiae, hilaritatis, clementiae, severitatis¹⁰⁸⁴ index. in assiisu¹⁰⁸⁵ eius supercilia homini et pariter et alterna¹⁰⁸⁶ mobilia. et in his pars animi: negamus iis,¹⁰⁸⁷ annuimus¹⁰⁸⁸ . haec maxime indicant fastum¹⁰⁸⁹ , superbiam¹⁰⁹⁰. aliubi conceptaculum, sed hic¹⁰⁹¹ sedem habet; in corde nascitur , h uc subit, hic pendet. nihil altius simul abruptiusque invenit in corpore, ubi solitaria esset.

139 ¹⁰⁹² 52 Subiacent oculi, pars corporis pretiosissima et quae¹⁰⁹³ lucis usu¹⁰⁹⁴ vitam distinguat¹⁰⁹⁵ a morte. non omnibus animalium hi; ostreis nulli, quibusdam concharum dubii. pectines enim, si quis digitos adversum¹⁰⁹⁶ hiantes eos moveat, contrahunt ur¹⁰⁹⁷ ut¹⁰⁹⁸ videntes, et solenes¹⁰⁹⁹ fugiunt admota ferramenta . quadripedum talpis visus non est; oculorum effigies inest, si quis praetentam detrahat membranam. et inter aves ardiolarum¹¹⁰⁰ in¹¹⁰¹ geniere quos leucos vocant, 140 ¹¹⁰² altero oculo carere tradunt, optimi augurii, cum ad austrum volent¹¹⁰³ septentrionemve : solvi enim pericula et metus narrant¹¹⁰⁴ . Nigidius nec locustis, cicadis¹¹⁰⁵ esse dicit. cocleis oculorum vicem cornicula bina praetemptatu inplent. nec lumbricis ulli sunt vermiumve generi.

141 ¹¹⁰⁶ 53 Oculi homini tantum diverso colore, ceteris¹¹⁰⁷ in suo cuique genere similes. et¹¹⁰⁸ equorum quibusdam glauci, sed in homine numerosissimae varietatis atque differentiae: grandiores, modici, parvi; prominentes quos¹¹⁰⁹ hebetiores¹¹¹⁰ putant , conditi quos clarissime cernere, sicuti¹¹¹¹ colore caprinos.

142 ¹¹¹² 54 Praeterea alii contuentur longinqua, alii nisi prope admota non cernunt. multorum visus fulgore solis constat, nubilo die non cernentiun nec post occasus¹¹¹³. alii interdiu hebetiores, noctu praeter ceteros cernunt. de geminis pupillis aut quibus noxii visus essent satis diximus. caesii¹¹¹⁴ in ¹¹¹⁵ tenebris clariores. 143 ¹¹¹⁶ ferunt Ti¹¹¹⁷. Caesari, nec¹¹¹⁸ alii¹¹¹⁹ genitorum mortalium, fuisse naturam ut¹¹²⁰ expergefactus noctu paulisper haut alio modo quam luce clara contueretur omnia, paulatim tenebris sese¹¹²¹ obducentibus. Divo Augusto equorum modo glauci fuere superque¹¹²² hominem albicantis¹¹²³ magnitudinis, quam ob causam diligentius spectari eos iracunde ferebat; 144 ¹¹²⁴Claudio Caesari ab angulis candore carnoso sanguineis venis subinde suffusi, Gaio principi rigentes, Neroni... a t¹¹²⁵, nisi cum¹¹²⁶ coniveret¹¹²⁷ ad¹¹²⁸ prope admota, hebetes. XX¹¹²⁹ gladiatorum¹¹³⁰ in Gai principis ludo fuere, in iis¹¹³¹ duo omnino qui contra comminationem aliquam non coniverent, et ob id invicti. tantae hoc difficultatis est homini. plerisque vero naturale ut nictari¹¹³² non cessent, quos pavidiores accepimus¹¹³³. 145 ¹¹³⁴ oculus¹¹³⁵ unicolor¹¹³⁶ nulli; comm uni¹¹³⁷ candore omnibus medius colos¹¹³⁸ differens. neque ulla ex parte maiora animi indicia cunctis animalibus, sed homini maxime¹¹³⁹, id¹¹⁴⁰ est moderationis, clementiae , misericordiae, odii, amoris, tristitiae, laetitiae. contuitu quoque multiformes, truces, torvi, flagrantes, graves transversi, limi, summissi, blandi. profecto in oculis animus habitat¹¹⁴¹. 146 ardent, intenduntur, umectant, conivent¹¹⁴². hi nc¹¹⁴³ illa misericordiae lacrima, hos cum exosculamur¹¹⁴⁴, animum ipsum videmur¹¹⁴⁵ attingere, hi nc fetus et rigant es¹¹⁴⁶ ora rivi. quis ille est umor in dolore tam fecundus et paratus ant ubi reliquo tempore? animo autem videmus, animo cernimus: oculi ceu vasa quaedam visibilem eius partem accipiunt atque tramittunt . sic magna cogitatio obcaecat¹¹⁴⁷ abducto intus visu. sic in morbo comitiali animo¹¹⁴⁸ caligante¹¹⁴⁹ aperti nihil cernunt. 147 ¹¹⁵⁰quin et patentibus dormiunt lepores multique hominum, quos¹¹⁵¹ κορυβαντιᾶν¹¹⁵² Gra eci¹¹⁵³ dicunt. tenuibus multisque membranis eos natura composuit, callosis contra frigora caloresque in extumo¹¹⁵⁴ tunicis. quas subinde purificat¹¹⁵⁵ lacrimationum salivis, lubricos propter incursantia et mobiles.

148 ¹¹⁵⁶ 55 Media eorum cornua¹¹⁵⁷ fenestravit pupilla, cuius angustiae non sinunt vagari incertam aciem ac velut¹¹⁵⁸ canali dirigunt¹¹⁵⁹ obiterque incidentia facile declinant, aliis nigri, aliis ravi¹¹⁶⁰, aliis¹¹⁶¹ glauci coloris orbibus circumdatis, ut¹¹⁶² habili mixtura et¹¹⁶³ accipiatur circumiecto candore lux et¹¹⁶⁴ temperato¹¹⁶⁵ repercussu non obstrepat. adeoque his absoluta vis speculi, ut tam parva illa pupilla totam imaginem reddat hominis. ea causa est, ut pler aeque¹¹⁶⁶ alitum e manibus hominum oculos potissimum adpetant, quod effigiem suam in iis cernentes velut ad cognata desideria sua tendunt. 149 ¹¹⁶⁷ veterina tantum quaedam ad incrementa¹¹⁶⁸ lunae morbos sentiunt. sed homo solus emisso umore caecitate liberatur. post vicensimum annum multis restitutus est visus, quibusdam statim nascentibus negatus nullo¹¹⁶⁹ oculorum vitio, multis repente ablatus simili modo nulla praecedente iniuria. venas¹¹⁷⁰ ab iis pertinere ad cerebrum peritissimi auctores tradunt; ego et ad stomachum crediderim: certe nulli¹¹⁷¹ sine redundatione eius eruitur oculus. 150 ¹¹⁷² morientibus illos¹¹⁷³ operire rursusque in rogo patefacere Quiritium magno¹¹⁷⁴ ritu sacrufn est, ita more condito , ut neque ab homine supremum eos spectari fas sit et caelo non ostendi nefas. uni animalium homini depravantur, unde cognomina Strabonum¹¹⁷⁵ et Paetorum. ab isdem qui altero lumine orbi nascerentur Coclites vocabantur; qui¹¹⁷⁶ parvis utrisque, Ocellae¹¹⁷⁷; Iuscini¹¹⁷⁸ iniuriae cognomen habuerunt . 151 ¹¹⁷⁹ nocturnorum animalium veluti felium in tenebris fulgent radiantque oculi, ut contueri non sit; et caprae¹¹⁸⁰ lupoque splendent lucemque iaculantur. vituli marini et hyaenae in mille colores transeunt subinde. quin et in tenebris multorum piscium refulgent, aridi sicut¹¹⁸¹ robusti caudices putresque¹¹⁸² vetustate. non¹¹⁸³, conivere diximus quae non obliquis¹¹⁸⁴ oculis, sed circumacto capite cernerent. 152 ¹¹⁸⁵ chamaeleonis¹¹⁸⁶ oculos ipsos circumagi totos tradunt. cancri in oblicum aspiciunt crusta fragili inclusos gerentes¹¹⁸⁷. locustis, squillis¹¹⁸⁸ magna ex parte sub eodem munimento praeduri eminent. quorum duri sunt, minus cernunt quam quorum umidi. serpentium catulis et¹¹⁸⁹ hirundinum pullis, si quis eruat¹¹⁹⁰, renasci tradunt. 153 ¹¹⁹¹ insectorum omnium et testacei¹¹⁹² operimenti¹¹⁹³ oculi moventur sicut quadripedum aures. quibus fragilia operimenta, his oculi duri. omnia talia et pisces et insecta non habent genas nec integunt oculos. omnibus membrana vitri modo tralucida obtenditur.

154 ¹¹⁹⁴ 56 Palpebrae in genis¹¹⁹⁵ homini utrimque, mulieribus fu co¹¹⁹⁶ etiam infectae¹¹⁹⁷ cotidiano: tanta est decoris adfectatio, ut tinguantur oculi quoque. alia de causa hoc natura dederat ceu vallum quoddam visus et prominens munimentum contra occursantia animalia ant alia fortuito¹¹⁹⁸ incidentia. defluere eas haut inmerito venere abundantibus tradunt. 155 ¹¹⁹⁹ ex ceteris nulli sunt nisi quibus et in reliquo corpore pili, sed quadripedibus in¹²⁰⁰ superiore tantum gena, volucribus in¹²⁰¹ inferiore et quibus molle tergus, ut serpentibus, et quadripedum quae ova pariunt, ut lacertae. struthocamelus alitum sola ut homo utrimque palpebras habet.

156 ¹²⁰² 57 Ne¹²⁰³ genae quidem omnibus. ideo¹²⁰⁴ neque nictatio nis i¹²⁰⁵ iis quae animal generant, graviores alitum inferiore gena conivent, eaedem nictantur ab angulis membrana obeunte. columbae et similia utraque conivent; at¹²⁰⁶ quadripedes quae ova pariunt, ut testudines, crocodili, inferiore tantum sine ulla nictatione propter praeduros oculos. 157 ¹²⁰⁷ extremum ambitum genae superioris antiqui cilium vocavere, unde et supercilia . hoc vulnere aliquo diductum¹²⁰⁸ non coalescit, ut¹²⁰⁹ in paucis humani corporis membris¹²¹⁰.

58 Infra oculos malae homini tantum, quas prisci genas vocabant, XII tabularum interdicto radi a feminis¹²¹¹ vetantes . pudoris haec sedes: ibi maxime ostenditur rubor.

158 ¹²¹² 59 Infra¹²¹³¹²¹⁴ eas hilaritatem¹²¹⁵ risumque indicantes buccae et altior homini tantum, quem¹²¹⁶ novi mores subdolae inrisioni dicavere¹²¹⁷, nasus¹²¹⁸ . non alii¹²¹⁹ animalium nares eminent: avibus, serpentibus, piscibus foramina tantum ad olfactus sine naribus, et hinc cognomina Simorum, Silonum. septimo mense genitis saepenumero foramina aurium et narium defuere.

159 ¹²²⁰¹²²¹ 60 Labra, a quibus Brocchi¹²²², Labeon es¹²²³ dicti, et os¹²²⁴ probum duriusve animal generantibus. pro his cornea et acuta volucribus rostra, eadem rapto viventibus adunca, collecto recta, herbas eruentibus¹²²⁵ limumque lata¹²²⁶, ut et¹²²⁷ suum ¹²²⁸ generi; iumentis vice manus¹²²⁹ ad colligenda pabula. ora apertiora¹²³⁰ laniatu viventibus.

Mentum nulli praeter hominem, nec¹²³¹ malae. maxillas crocodilus tantum superiores movet, terrestres quadrupedes¹²³² eodem quo cetera more praeterque¹²³³ in oblicum.

160 ¹²³⁴ 61 Dentium tria genera, serrati aut continui aut exerti : serrati pectinatim¹²³⁵ coeuntes, ne contrario occursu atterantur , ut serpentibus, piscibus, canibus; continui, ut homini, equo; exerti, ut apro¹²³⁶, hippopotamio¹²³⁷, elephanto. continuorum qui digerunt cibum lati et acuti, qui conficiunt duplices; qui discriminant eos canini appellantur¹²³⁸: hi sunt¹²³⁹ serratis longissimi. 161 ¹²⁴⁰ continui aut utraque parte oris¹²⁴¹ sunt, ut equo, ant superiore prifmores non sunt, ut bubus, ovibus omnibusque quae ruminant. caprae superiores non sunt praeter primores ge minos¹²⁴². nulli exerti quibus serrati, raro feminae, et tamen sine usu. itaque cum apri percutiant, feminae sues mordent. 162 ¹²⁴³ nulli, cui cornua, exerti¹²⁴⁴, sed omnibus concavi; ceteris¹²⁴⁵ dentes solidi. piscium omnibus serrati praeter scarum¹²⁴⁶; huic uni aquatilium pl ani¹²⁴⁷. cetero multis eorum in lingua et toto ore¹²⁴⁸, ut turba vulnerum molliant quae attritu subigere non queunt¹²⁴⁹, multis et in palato [atque etiam in cauda]¹²⁵⁰, praeterea in os vergentes, ne excidant cibi nullum habentibus retinendi adminiculum.

163 ¹²⁵¹ 62 Similes aspidi¹²⁵² et serpentibus, sed duo in supera¹²⁵³ parte dextra laevaque longissimi, tenui fistula perforati, ut scorpioni¹²⁵⁴ aculei, venenum infundentes. non aliud hoc esse quam fel serpentiumn et inde venas¹²⁵⁵ sub spina ad os pervenire diligentissimi auctores scribunt; quidam unum esse eum et, quia sit aduncus, resupinari, cum momorderit; aliqui tum¹²⁵⁶ decidere eum rursusque recrescere facilem decussu , et sine eo¹²⁵⁷ esse quas¹²⁵⁸ tractari cernamus. scorpionis caudae inesse eum et plerisque¹²⁵⁹ ternos. 164 ¹²⁶⁰ viperis¹²⁶¹ dentes gingivis ¹²⁶² conduntur. haec, eodem praegnans¹²⁶³ veneno, inpressu m¹²⁶⁴ dentium repulsu¹²⁶⁵ virus fundit in morsus. volucrum nulli dentes praeter vespertilionem. camelus una ex iis, quae non sunt cornigera, in superiore maxilla¹²⁶⁶ primores¹²⁶⁷ non habet¹²⁶⁸. cornua¹²⁶⁹ habentium nulli¹²⁷⁰ serrati. et cocleae dentes habent. indicio est et¹²⁷¹ a minimis¹²⁷² earum derosa¹²⁷³ vicia¹²⁷⁴. 165 ¹²⁷⁵¹²⁷⁶ at in marinis crustata et cartilagin ea primores¹²⁷⁷ habere, item echinis quinos esse unde intellegi potuerit miror. dentium vice aculeus -¹²⁷⁸ insectis. simiae dentes ut homini. elephanto intus ad mandendum¹²⁷⁹ IIII¹²⁸⁰, praeterque eos¹²⁸¹ prominent masculis¹²⁸² reflexi, feminis recti atque proni. musculus¹²⁸³ marinus, qui ballaenam antecedit, nullos habet¹²⁸⁴, sed pro iis saetis intus¹²⁸⁵ os hirtum et linguam etiam ac palatum¹²⁸⁶ . terrestrium minutis¹²⁸⁷ quadripedibus primores bini utrimque longissimi.

166 ¹²⁸⁸ 63 Ceteris¹²⁸⁹ cum ipsis¹²⁹⁰ nascuntur, homini post quam natus est septimo mense. reliquis perpetui¹²⁹¹ manent, mutantur homini, leoni, iumento, cani et ruminantibus¹²⁹², sed leoni et cani non nisi canini appellati. lupi dexter caninus in magnis¹²⁹³ habetur operibus¹²⁹⁴ . maxillares, qui sunt a caninis, nullum animal mutat. homini novissimi¹²⁹⁵, qui genuini vocantur , circiter¹²⁹⁶ vicensimum annum gignuntur, multis et octogensimo , feminis quoque, sed quibus in iuventa¹²⁹⁷ non fuere nati. 167 ¹²⁹⁸¹²⁹⁹ decidere in senecta et mox renasci certum est. Zoclen¹³⁰⁰ Samothracen¹³⁰¹ , cui renati essent post CIII annos, Mucianus visum a se prodidit. cetero maribus plures quam feminis in homine, pecude, capra, sue¹³⁰². Timarchus Nicoclis filius Paphi¹³⁰³ duos ordines habuit maxillarium¹³⁰⁴; frater eius non mutavit primores ideoque praetrivit¹³⁰⁵. est exemplum dentis homini et in palato geniti. a caninis¹³⁰⁶ amissi casu aliquo numquam renascuntur. ceteris senecta rufescunt¹³⁰⁷, equo tantum candidiores fiunt.

168 ¹³⁰⁸ 64 Aetas veterinorum¹³⁰⁹ dentibus iudicatur¹³¹⁰. equo sunt numero XL¹³¹¹. amittit tricensimo mense primores utrimque binos, sequenti¹³¹² anno totidem proximos, cum subeunt dicti¹³¹³ columellares; quinto anno incipiente amittit binos, qui sexto anno renascuntur; septimo omnes habet et renatos et inmutabiles ¹³¹⁴. 169 ¹³¹⁵ equo¹³¹⁶ castrato prius non decidunt dentes. asinorum genus tricensimo mense similiter amittit, dein senis mensibus. quod si non prius peperere quam decidant postremi , sterilitas certa. boves bimi¹³¹⁷ mutant. subus¹³¹⁸ non¹³¹⁹ decidunt umquam¹³²⁰. absumpta hac observatione senectus in equis et ceteris veterinis intellegitur dentium brocchitate, superciliorum canitia¹³²¹ et circa ea lacunis, cumn fere XVI annorum existimantur. 170 hominum dentibus quoddam inest virus¹³²²; namque et speculi nitorem ex adverso nudati hebetant et¹³²³ et columbarum fetus inplumes necant¹³²⁴. reliqua de iis in generatione hominum dicta sunt. erumpentibus morbi¹³²⁵ corpora¹³²⁶ infantium¹³²⁷ accipiunt¹³²⁸ reliqua¹³²⁹ animalia quae serratos habent saevissime¹³³⁰ dentiunt¹³³¹.

171 ¹³³² 65 Linguae non omnibus eodem modo. tenuissima serpentibus et trisulca¹³³³, vibrans, atri coloris et, si extrahas, praelonga; lacertis bifida et pilosa, vitulis quoque marinis duplex, sed supra dictis capillamenti¹³³⁴ tenuitate. ceteris ad circumlambenda ora, piscibus paulo minus quam¹³³⁵ tota adhaerens , crocodilis tota; sed in gustatu linguae vice carnosum aquatilibus palatum. 172 leonibus¹³³⁶, pardis¹³³⁷ omnibusque generis eius, etiam felibus, imbricatae asperitatis ac limae similis attenuansque¹³³⁸ lambendo cutem hominis¹³³⁹, quae causa etiam mansuefacta¹³⁴⁰, ubi¹³⁴¹ ad vicinum sanguinem pervenit saliva , invitat ad raliiem. de purpurarum linguis diximus.¹³⁴² 173 ¹³⁴³¹³⁴⁴ranis¹³⁴⁵ prima cohaeret, intima¹³⁴⁶ absoluta a gutture, qua vocem emittunt¹³⁴⁷ mares¹³⁴⁸, cum vocantur ololygones¹³⁴⁹. stato id tempore evenit, cientibus ad coitum feminas. tum siquidem inferiore labro demisso ad libramentum aquae modice¹³⁵⁰ receptae in fauces palpitante ibi¹³⁵¹ lingua ululatus eliditur¹³⁵². tunc et¹³⁵³ extenti ¹³⁵⁴ buccarum sinus perlucent, oculi flagrant labore perpulsi ¹³⁵⁵. quibus in posteriore parte aculei, his¹³⁵⁶ et dentes et lingua, apibus etiam praelonga, eminens et cicadis. quibus aculeus¹³⁵⁷ in ore fistulosus, his nec lingua nec dentes. quibusdam insectis intus lingua, ut formicis; ceterum lat et e¹³⁵⁸ elephanto praecipue¹³⁵⁹. 174 ¹³⁶⁰ reliquis in suo genere semper absoluta , homini tantum ita saepe constricta venis¹³⁶¹, ut intercidi eas necesse sit. Metellum pontificem adeo inexplanatae fuisse accipimus¹³⁶², ut multis mensibus tortus¹³⁶³ credatur, dum meditatur in dedicanda aede Opi¹³⁶⁴ opiferae¹³⁶⁵ dicere. ceteris septimo ferme anno sermonem exprimit. multis vero talis ars¹³⁶⁶ eius contingit, ut¹³⁶⁷ avium et animalium vocis indiscreta¹³⁶⁸ edatur imitatio¹³⁶⁹. intellectus saporum ceteris in prima lingua, homini et in palato.

175 ¹³⁷⁰ 66 Tonsillae in homine, in sue glandulae. quod inter eas uvae nomine ultimo dependet palato, homini tantum est. sub ea minor lingua¹³⁷¹ nulli ova generantium. opera eius gemina duabus interpositae¹³⁷² fistulis. interior¹³⁷³ earum appellatur arteria¹³⁷⁴, 176 ad pulmonem atque cor pertinens; hanc operit in epulando, spiritu¹³⁷⁵ et voce¹³⁷⁶ in illa¹³⁷⁷ meante, ne, si¹³⁷⁸ potus cibusve in alienum deerraverit tramitem, torqueat. altera exterior ¹³⁷⁹ appelletur¹³⁸⁰ sane gula¹³⁸¹, qua cibus atque potus devolant¹³⁸². tendit haec ad stomachum, is¹³⁸³ ad ventrem. hanc per vices operit, cum spiritus tantum aut vox commeat, ne restagnatio intempestiva alvi obstrepat. ex cartilagine et¹³⁸⁴ carne arteria, gula e¹³⁸⁵ nervo¹³⁸⁶ et carne constat.

177 ¹³⁸⁷ 67 Cervix nulli nisi quibus utraque haec; ceteris collum, quibus¹³⁸⁸ tantum gula. sed quibus cervix, e multis vertebratisque orbiculatim ossibus flexilis ad circumspectum articulorum nodis iungitur, leoni tantum et lupo et hyaenae singulis¹³⁸⁹ rectisque ossibus rigens. 178 ¹³⁹⁰ cetero spinae adnectitur, spina lumbis, ossea, sed tereti structura, per mediae¹³⁹¹ foramina a cerebro medulla descendente. eandem¹³⁹² esse ei naturam quam cerebro colligunt, quoniam praetenui eius membrana modo incisa statim expiretur. quibus longa crura, his longa et colla, item aquaticis quamvis brevia crura habentibus , simili modo uncos ungues.

179 ¹³⁹³ 68 Guttur homini tantum et subus¹³⁹⁴ intumescit, aqua- 15 rum quae potantur plerumque vitio. summum gulae fauces vocantur, extremum¹³⁹⁵ stomachus. hoc nomine est sub arteria iam carnosa inanitas adnexa spinae, ad¹³⁹⁶ latitudinem ac longitudinem ¹³⁹⁷ la gonae¹³⁹⁸ modo fusa. 180 ¹³⁹⁹ quibus fauces non sunt, ne stomachus quidem est nec colla nec guttur, ut piscibus, et ora ventribus iunguntur. testudini marinae lingua nulla¹⁴⁰⁰ nec dentes: rostri acie comminuit omnia. postea arteria et stomachus denticulatus¹⁴⁰¹ callo in modum rubi ad confi ciendos-¹⁴⁰² cibos, decrescentibus crenis¹⁴⁰³ quicquid¹⁴⁰⁴ adpropinquent¹⁴⁰⁵ ventri; novissima asperitas ut scobina e¹⁴⁰⁶ fabri lis¹⁴⁰⁷.

181 ¹⁴⁰⁸ 69 Cor animalibus ceteris medio¹⁴⁰⁹ pectore est, homini tantum infra laevam papillam turbinato mucrone in¹⁴¹⁰ priora eminens. piscibus solis ad os spectat¹⁴¹¹. hoc primum nascentibus formari in utero tradunt, deinde¹⁴¹² cerebrum, sicut tardissime oculos, sed hos primum emori, cor novissime. huic praecipuus calor. palpitat certe et quasi alterum movetur intra animal¹⁴¹³ praemolli firmoque opertum membranae involucro, munitum costarum et pectoris muro, ut pariat¹⁴¹⁴ praecipuam vitae causam et originem. 182 prima¹⁴¹⁵ domicilia intra se animo et sanguini¹⁴¹⁶ praebet sinuoso¹⁴¹⁷ specu et in magnis animalibus triplici, in nullo¹⁴¹⁸ non gemino. ibi mens habitat. ex hoc fonte duae grandes venae in priora¹⁴¹⁹ et terga discurrunt¹⁴²⁰ sparsaque¹⁴²¹ ramorum serie¹⁴²² per alias minores¹⁴²³ omnibus membris vitalem sanguinem rigant. solum hoc viscerum vitiis non maceratur nec¹⁴²⁴ supplicia vitae¹⁴²⁵ trahit laesumque mortem ilico adfert. ceteris¹⁴²⁶ corruptis¹⁴²⁷ vitalitas in corde durat.

183 ¹⁴²⁸ 70 Bruta existimantur animalium quibus durum riget, audacia quibus parvum est, pavida quibus praegrande. maximum autem est portione muribus, lepori, asino, cervo, pantherae , mustelis, hyaenis et omnibus timidis aut propter metum maleficis. in Paphlagonia bina perdicibus corda. in equorum corde et boum¹⁴²⁹ ossa reperiuntur interdum. 184 ¹⁴³⁰ augeri ¹⁴³¹ id per singulos annos in homine et¹⁴³² binas drachmas¹⁴³³ ponderi¹⁴³⁴ ad quinquagensimum annum¹⁴³⁵ accedere, ah eo detrahi tantundem, et ideo non vivere hominem ultra centensimum annum defectu cordis Aegyptii existimant, quibus mos est cadavera adservare medicata. 185 ¹⁴³⁶ hirto¹⁴³⁷ corde gigni quosdam homines proditur neque alios fortioris¹⁴³⁸ esse industriae ¹⁴³⁹, sicut Aristomenen Messenium, qui trecentos occidit Lacedaemonios. ipse convolneratus captus¹⁴⁴⁰ semel per cavernam ¹⁴⁴¹ lautumiarum evasit angustias¹⁴⁴², volpium aditus secutus . iterum captus sopitis custodibus¹⁴⁴³ somno ad ignem advolutus lora cum corpore exussit. tertium capto¹⁴⁴⁴ Lacedaemonii pectus dissecuere viventi¹⁴⁴⁵, hirsutumque cor repertum ¹⁴⁴⁶ est.

186 ¹⁴⁴⁷ 71 In corde summo pinguitudo quaedam est laetis extis. non semper autem in parte extorum habitum est. L. Postumio L. F. Albino¹⁴⁴⁸ rege sacrorum post CXXVI¹⁴⁴⁹ Olympiadem , cum rex Pyrrhus ex Italia decessisset, cor in extis haruspices inspicere coeperunt. Caesari dictatori, quo die primum veste purpurea processit atque in sella aurea sedit, sacrificanti¹⁴⁵⁰ in extis defuit. unde quaestio magna de divinatione argumentantibus, potueritne sine illo¹⁴⁵¹ viscere hostia vivere an ad tempus amiserit¹⁴⁵² . 187 ¹⁴⁵³ negatur¹⁴⁵⁴ cremari posse in iis qui cardiaco morbo obierint¹⁴⁵⁵, negatur¹⁴⁵⁶ et veneno interemptis. certe exstat oratio Vitelli, qua Gn aeum¹⁴⁵⁷ Pisonem¹⁴⁵⁸ eius sceleris coarguit, hoc usus argumento palamque testatus non potuisse ob venenum cor Germanici Caesaris cremari. contra genere¹⁴⁵⁹ morbi defensus est Piso.

188 ¹⁴⁶⁰ 72 Sub eo pulmo est spirandique officina attrahens¹⁴⁶¹ ac reddens animam¹⁴⁶², idcirco spongeosus¹⁴⁶³ ac fistulis inanibus cavus¹⁴⁶⁴. pauca eum, ut dictum est, habent aquatilia, cetera¹⁴⁶⁵¹⁴⁶⁶ ova parientia exiguum spumosumque¹⁴⁶⁷ nec sanguineum. ideo non sitiunt. eadem est causa, quare sub aqua diu ranae et phocae urinentur. testudo quoque, quamvis praegrandem et sub toto tegumento habeat¹⁴⁶⁸, sine sanguine tamen habet. quanto minor hic corporibus, tanto velocitas maior. chamaeleonti ¹⁴⁶⁹ portione maximus et nihil aliud intus.

189 ¹⁴⁷⁰¹⁴⁷¹ 73 Iecur in dextera¹⁴⁷² parte est, in eo quod caput extorum ¹⁴⁷³ vocant magnae varietatis. M. Marcello circa mortem, cum periit ab Hannibale, defuit in extis¹⁴⁷⁴; sequenti deinde die geminum repertum est. defuit et C. Mario, cum immolaret Vticae, item¹⁴⁷⁵ Gaio¹⁴⁷⁶ principi kal¹⁴⁷⁷. Ian.¹⁴⁷⁸, cum iniret consulatum quo anno interfectus est, Claudio successori eius quo mense interemptus est veneno. 190 ¹⁴⁷⁹ Divo Augusto Spoleti sacrificanti primo potestatis suae die sex victimarum iocinera¹⁴⁸⁰ replicata intrinsecus ab ima fibra¹⁴⁸¹ reperta sunt responsumque duplicaturum intra annum imperium. caput extorum tristis ostenti caesum quoque est, praeterquam in sollicitudine ac metu; tunc enim peremit¹⁴⁸² c uras¹⁴⁸³. bina¹⁴⁸⁴ iocinera leporibus ¹⁴⁸⁵ circa Briletum¹⁴⁸⁶ et Tharnen¹⁴⁸⁷ et in¹⁴⁸⁸ Cherroneso ad Propontidem, mirumque, tralatis alio interit alterum.

191 ¹⁴⁸⁹ 74 In eodem est fel, non omnibus datum animalibus. in Euboea e¹⁴⁹⁰ Chalcide nullum pecori, in Naxo praegrande geminumque, ut sit¹⁴⁹¹ prodigii loco utrumque¹⁴⁹² advenae. equi, muli, asini, cervi, capr eae¹⁴⁹³, apri¹⁴⁹⁴, cameli, delphini non habent. murium aliqui habent. hominum paucis non est, quorum valitudo firma¹⁴⁹⁵ et vita longior. 192 ¹⁴⁹⁶¹⁴⁹⁷ sunt qui equo non quidem in iecore¹⁴⁹⁸ esse, sed in alvo putent et cervo in cauda aut intestinis; ideo tantam¹⁴⁹⁹ an amaritudinem, ut a¹⁵⁰⁰ canibus non ¹⁵⁰¹ attingantur. est autem nihil aliud quam purgamentum, pessimumque ¹⁵⁰² sanguinis ideo et in¹⁵⁰³ materia¹⁵⁰⁴ eius¹⁵⁰⁵. certe iecur nulli est nisi sanguinem habentibus. accipit hoc a corde, cui iungitur, funditque in venas.

193 ¹⁵⁰⁶ 75 Sed in felle nigro insaniae causa homini morsque toto reddito. hinc et in mores crimen bilis nomine: adeo magnum est in hac parte virus, cum se fundit in animum. quin et toto¹⁵⁰⁷ vagum corpore colorem oculis¹⁵⁰⁸ quoque aufert, illud¹⁵⁰⁹ quidem redditum etiam aënis¹⁵¹⁰, nigrescuntque contacta¹⁵¹¹ eo, ne¹⁵¹² quis miretur id venenum esse serpentium. 194 ¹⁵¹³— (Carent eo quae¹⁵¹⁴ apsinthio¹⁵¹⁵¹⁵¹⁶ vescuntur¹⁵¹⁷ in Ponto¹⁵¹⁸) — Sed avibus¹⁵¹⁹ et¹⁵²⁰ parte tam en¹⁵²¹ altera intestino iungitur in¹⁵²² corvis¹⁵²³, coturnicibus , phasianis, quibusdam intestimo tantum, ut in¹⁵²⁴ columbis , accipitre, murenis¹⁵²⁵; paucis avium in iecore¹⁵²⁶. serpentibus portione maxime copiosum. 195 ¹⁵²⁷ et¹⁵²⁸ piscibus¹⁵²⁹ autem est¹⁵³⁰ toto plerisque intestino, sicut accipitri, miluo¹⁵³¹; praeterea et¹⁵³² in iecore¹⁵³³ est, ut¹⁵³⁴ cetis omnibus¹⁵³⁵. — Vitulis quidem marinis ad multa quoque nobile. taurosum felle aureus ducitur color. haruspices id Neptuno et¹⁵³⁶ umoris potentiae¹⁵³⁷ dicavere, geminumque fuit Divo Augusto quo die apud Actium vicit.

196 ¹⁵³⁸ 76 Murium iocusculis¹⁵³⁹ fibrae ad numerum lunae in mense congruere dicuntur totidemque inveniri, quotum lumen eius sit, praeterea bruma increscere. culiculorum exta¹⁵⁴⁰ in Baetica gemina¹⁵⁴¹ saepe¹⁵⁴² reperiuntur. ranarum rubetarum altera fibra a formicis non attingitur propter venenum , ut arbitrantur. iecur maxime vetustatis patiens centenis durare annis obsidionum¹⁵⁴³ exempla¹⁵⁴⁴ prodidere.

197 ¹⁵⁴⁵ 77 Exta serpentibus et lacertis longa. Caecinae Volaterrano dracones emicuisse de extis laeto prodigio traditur, et profecto¹⁵⁴⁶ nihil incredibile¹⁵⁴⁷ sit aestimantibus¹⁵⁴⁸ Pyrrho regi quo die periit praecisa hostiarum capita repsisse sanguinem suum lambentia. exta homini ab inferiore viscerum parte separantur¹⁵⁴⁹ membrana¹⁵⁵⁰, quam¹⁵⁵¹ praecordia appellant, quia¹⁵⁵² a corde¹⁵⁵³ praetenditur¹⁵⁵⁴ quod Graeci appellaverunt φρένας.¹⁵⁵⁵. 198 omnia quidem principalia viscera membranis propriis ac velut vaginis inclusit providens natura; in hac¹⁵⁵⁶ fuit et peculiaris causa vicinitas alvi, ne cibo¹⁵⁵⁷ supprimeretur animus¹⁵⁵⁸. huic certe refertur accepta subtilitas mentis; ideo nulla est ei caro, sed nervosa exilitas. in eadem praecipua hilaritatis sedes, quod titillatu maxime intellegitur alarum, ad¹⁵⁵⁹ quas subit, non aliubi¹⁵⁶⁰ tenuiore humana¹⁵⁶¹ cute ideoque¹⁵⁶² scabendi ¹⁵⁶³ dulcedine ibi proxima. ob¹⁵⁶⁴ hoc in proeliis¹⁵⁶⁵ gladiatorumque spectaculis mortem cum risu traiecta praecordia attulerunt.

199 ¹⁵⁶⁶ 78 Subest venter stomachum habentibus, ceteris sim- 199 plex, ruminantibus geminus, sanguine carentibus nullus. intestinum¹⁵⁶⁷ enim¹⁵⁶⁸ ab ore incipiens¹⁵⁶⁹ quibusdam¹⁵⁷⁰ eodem reflectitur , ut saepiae et¹⁵⁷¹ polypo. in homine adnexus infimo stomacho similis canino. his solis animalium inferiore parte angustior; itaque¹⁵⁷² et sola vomunt, quia repleto propter angustias supprimitur cibus, quod accidere non potest iis quorum spatiosa laxitas eum in¹⁵⁷³ inferiora transmittit.

200 ¹⁵⁷⁴¹⁵⁷⁵ 79 Ab hoc ventriculo lactes in ove et homine¹⁵⁷⁶, per quas labitur cibus, in ceteris hillae¹⁵⁷⁷, a quibus capaciora intestina ad alvum, hominique flexuosissimis orbibus. idcirco magis avidi ciborum quibus ab alvo longius spatium. i tem¹⁵⁷⁸ minus sollertes quibus obesissimus venter. aves quoque geminos¹⁵⁷⁹ sinus habent quaedam: unum quo¹⁵⁸⁰ mergunt¹⁵⁸¹ recentia ut¹⁵⁸² guttur, alterum in quem ex eo dimittunt¹⁵⁸³ concoctione maturata, ut gallinae, palumbes, columbae, perdices. 201 ¹⁵⁸⁴ ceterae ¹⁵⁸⁵ fere¹⁵⁸⁶ carent eo, sed gula patentiore utuntur, ut graculi, corvi, cornices. quaedam neutro modo, sed ventrem proximum habent, quibus¹⁵⁸⁷ praelonga colla et angusta, ut¹⁵⁸⁸ porphyrioni ¹⁵⁸⁹. venter solidipedum asper et durus; terrestrium aliis denticulatae asperitatis¹⁵⁹⁰, aliis¹⁵⁹¹ cancellatim¹⁵⁹² mordacis, quibus neque¹⁵⁹³ dentes utrimque nec ruminatio¹⁵⁹⁴. hic conficiuntur 01 cibi, hinc¹⁵⁹⁵ in alvum delabuntur¹⁵⁹⁶. 202 ¹⁵⁹⁷ media haec umbilico adnexa omnibus¹⁵⁹⁸, in homine suillae¹⁵⁹⁹ infima parte similis, a¹⁶⁰⁰ Graecis appellatur colon, ubi dolorum¹⁶⁰¹ magna causa. angustissima canibus, qua de causa vehementi nisu nec sine cruciatu levant eam. insatiabilia animalium quibus a ventre protinus recto intestine transeunt cibi, ut lupis cervariis et inter aves¹⁶⁰² mergis. 203 ¹⁶⁰³ ventres¹⁶⁰⁴ elephanto¹⁶⁰⁵ quattuor, cetera subus similia , pulmo quadruplo maior¹⁶⁰⁶ bubulo¹⁶⁰⁷. avibus venter carnosus callosusque. in ventre hirundinum pullis lapilli candido aut rubenti colore, qui chelidonii vocantur, magicis¹⁶⁰⁸ narrati artibus, reperiuntur; et in iuvencarum secundo ventre pilae rotunditate nigricans tophus, nullo pondere, singulare, ut putant, remedium aegre parientibus, si tellurem non attigerit.

204 ¹⁶⁰⁹ 80 Ventriculus atque. intestina pingui ac tenui omento¹⁶¹⁰ integuntur praeterquam ova gignentibus. huic adnectitur lien in sinistra parte adversus iecori¹⁶¹¹, cum quo¹⁶¹² locum aliquando permutat, sed prodigiose¹⁶¹³. quidam¹⁶¹⁴ eum putant inesse ova parientibus, item serpentibus admodum exiguum. ita certe¹⁶¹⁵ apparet in testudine et crocodilo et lacertis et ranis. aegocephalo¹⁶¹⁶ avi non inesse¹⁶¹⁷ constat neque iis quae careant sanguine. 205 ¹⁶¹⁸ peculiare cursus inpedimentum aliquando in eo, quam ob rem minuitur¹⁶¹⁹ cursorum laborantibus. et per vulnus etiam exempto vivere animalia tradunt. sunt qui putent adimi simul risum homini intemperantiamque eius¹⁶²⁰ constare lienis magnitudine. Asiae regio Scepsis¹⁶²¹ appellatur, in qua¹⁶²² minimos esse pecori tradunt, et inde ad lienem invecta¹⁶²³ remedia.

206 ¹⁶²⁴¹⁶²⁵ 81 At in Brileto et Tharne¹⁶²⁶ quaterni renes cervis, contra pinnatis squamosisqiue nulli. de¹⁶²⁷ cetero summis adhaerent lumbis. dexter omnibus elatior et minus pinguis sicciorque. utrique autem pinguitudo e medio exit praeterquam in vitulo marino. animalia in renibus pinguissima¹⁶²⁸, oves quidem letaliter circum eos concrete¹⁶²⁹ pingui¹⁶³⁰. aliquando in iis inveniuntur lapilli.— Renes¹⁶³¹ habent omnia quadripedum quae animal generant¹⁶³², ova parientium testudo sola, quae et alia omnia viscera, sed ut¹⁶³³ homo bubulis similes¹⁶³⁴ velut e multis renibus compositos.

207 ¹⁶³⁵ 82 Pectus, hoc est ossa¹⁶³⁶., praecordiis et vitalibus natura circumdedit, at ventri, quem necesse erat increscere, ademit: nulli animalium circa ventrem ossa pectus homini tantum¹⁶³⁷ latum, reliquis carinatum, volucribus magis et inter eas aquaticis maxime. costae homini octonae, subus¹⁶³⁸ denae, cornigeris XIII, serpentibus XXX.

208 ¹⁶³⁹ 83 Infra alvum est a priore parte vesica, quae nulli ova gignentium¹⁶⁴⁰ praeter testudinem, nulli nisi sanguineum pulmonem habenti¹⁶⁴¹, nulli pedibus carentium. inter eam¹⁶⁴² et alvum arteriae¹⁶⁴³ ad pubem tendentes, quae ilia¹⁶⁴⁴ appellantur. in vesica lupi lapillus, qui syrites vocatur, sed in hominum quibusdam diro cruciatu subinde nascentes calculi et saetarum capillamenta¹⁶⁴⁵. vesica membrana constat, quae volnerata cicatrice non solidescit nec qua¹⁶⁴⁶ cerebrum aut cor involvitur ; plura enim membranarum genera.

209 ¹⁶⁴⁷¹⁶⁴⁸ 84 Feminis eadem¹⁶⁴⁹ omnia praeterque¹⁶⁵⁰ vesicae¹⁶⁵¹ iunctus utriculus, unde dictus uterus. quod alio nomine locos¹⁶⁵² appellant , hoc in reliquis animalibus volvam haec viperae et intra¹⁶⁵³ se parientibus duplex, ova generantium adnexa praecordiis , et in mulnere geminos sinus¹⁶⁵⁴ an utraque parte laterum habet, funebris¹⁶⁵⁵ quotiens versa spiritum inclusit. 210 boves gravidas negant praeterquam dextero volvae sinu ferre, etiam cum geminos ferant. volva eiecto partu melior quam edito¹⁶⁵⁶: eiecticia¹⁶⁵⁷ vocatur illa, haec pprcaria. primiparae¹⁶⁵⁸ suis optima, contra effetis¹⁶⁵⁹. a partu, praeterquam eodem die suis occisae, livida¹⁶⁶⁰ ac macra. 211 ¹⁶⁶¹ nec novellarum suum praeter primiparas probatur¹⁶⁶² potiusque veterum, dum ne effetarum¹⁶⁶³, nec¹⁶⁶⁴ biduo ante partum aut post partum aut quo eiecerint die. proxima ab¹⁶⁶⁵ eiecticia est occisae uno die¹⁶⁶⁶ post partum. huius et sumen optimum, si modo fetus¹⁶⁶⁷ non hauserit; eiecticiae deterrimum . antiqui abdomen vocabant prius quam cal leret¹⁶⁶⁸, incientes¹⁶⁶⁹ occidere non adsueti.

212 ¹⁶⁷⁰ 85 Cornigera una parte dentata et quae in pedibus talos habent sebo¹⁶⁷¹ pinguescunt, bisulca scissisve in digitos¹⁶⁷² pedibus et non cornigera adipe¹⁶⁷³. concretus hic et, cum refrixit , fragilis semperque in fine carnis; contra pingue inter carnem cutemque suco liquidum. quaedam non pinguescunt , ut lepus, perdix. steriliora cuncta pinguia et in maribus ¹⁶⁷⁴ et in feminis; senescunt quoque¹⁶⁷⁵ celerius praepinguia¹⁶⁷⁶. omnibus animalibus est quoddam in oculis pingue. 213 ¹⁶⁷⁷ adips cunctis sine sensu, quia nec arterias habet nec venas. plerisque animalium et¹⁶⁷⁸ pinguitudo sine sensu; quam ob causam sues spirantes¹⁶⁷⁹ a muribus tradunt adrosos¹⁶⁸⁰, quin et L. Aproni consularis viri filio detractos adipes levatumque corpus inmobili onere.

214 ¹⁶⁸¹ 86 Medulla¹⁶⁸² ex eodem videtur esse, iuventae¹⁶⁸³ rubens¹⁶⁸⁴, in¹⁶⁸⁵ senecta albescens. non nisi cavis haec ossibus nec cruribus iumentorum aut canum; quare fracta non feruminantur, quod¹⁶⁸⁶ defluente¹⁶⁸⁷ evenit medulla. est autem pinguis iis¹⁶⁸⁸ quibus adips¹⁶⁸⁹, sebosa cornigeris, nervosa et in spina tantum dorsi ossa non habentibus, ut piscium generi, ursis nulla, leoni in feminum et bracchiorum ossibus paucis exigua admodum ; cetera sunt¹⁶⁹⁰ tanta¹⁶⁹¹ duritia¹⁶⁹², ut¹⁶⁹³ ignis elidatur velut e¹⁶⁹⁴ silice¹⁶⁹⁵. 215 ¹⁶⁹⁶ 87 et iis¹⁶⁹⁷ dura quae non pinguescunt, asinorum ad t ib ias¹⁶⁹⁸ canora. delphinis ossa, non spinae¹⁶⁹⁹, animal enim pariunt; serpentibus spinae. aquatilium mollibus nulla, sed corpus circulis carnis vinctum, ut saepiae atque lolligini. et insectis negatur¹⁷⁰⁰ aeque¹⁷⁰¹ esse ulla. cartilagin ea¹⁷⁰² aquatilium habent medullam in spina, vituli marini cartilaginem, non ossa. 216 ¹⁷⁰³ item omnium¹⁷⁰⁴ auriculae¹⁷⁰⁵ ac nares, quae modo eminent, flexili mollitia, naturae providentia ne frangerentur. cartilago¹⁷⁰⁶ rupta non solidescit nec praecisa ossa recrescunt praeterquam veterinis¹⁷⁰⁷ ab ungula ad suffragin em¹⁷⁰⁸. . . . . homo¹⁷⁰⁹ in longitudinem usque¹⁷¹⁰ ad ter¹⁷¹¹ septenos annos¹⁷¹², tum deinde ad plenitudinem . maxime autem pubescens nodum quendam solvere , et praecipue aegritudine, sentitur.

217 ¹⁷¹³ 88 Nervi, orsi¹⁷¹⁴ a corde bubuloque etiam circumvoluti, similem naturam et causam habent, in omnibus lubricis applicati¹⁷¹⁵ ossibus nodosque corporum, qui¹⁷¹⁶ vocantur articuli, aliubi interventu, aliubi ambitu, aliubi transitu ligantes¹⁷¹⁷, hic teretes, illic lati, ut¹⁷¹⁸ quaeque poscit figuratio. 218 nec hi¹⁷¹⁹ solidantur ¹⁷²⁰ incisi, mirumque, vulneratis summus dolor, praesectis nullus. sine nervis sunt quaedam animalia, ut pisces, arteriis enim constant¹⁷²¹; sed neque his molles piscium generis. ubi sunt nervi, interiores¹⁷²² conducunt membra, superiores revocant¹⁷²³.

219 ¹⁷²⁴¹⁷²⁵ 89 Inter hos latent arteriae, id est spiritus semitae; his innatant¹⁷²⁶ venae, id est sanguinis rivi. arteriarum pulsus in cacumine maxime membrorum¹⁷²⁷ evidens, index fere morborum ¹⁷²⁸, in modulos certos legesque metricas¹⁷²⁹ per aetates— stabilis¹⁷³⁰¹⁷³¹ aut citatus aut tardus¹⁷³² —discriptusab¹⁷³³ Herophilo medicinae¹⁷³⁴ vate miranda arte; nimiam propter suptilitatem desertus, observatione¹⁷³⁵ tamen crebri aut languidi ictus gubernacula vitae temperat¹⁷³⁶. 220 ¹⁷³⁷ arteriae carent sensu, nam¹⁷³⁸ et sanguine ¹⁷³⁹. nec omnes vitalem continent spiritum, praecisisque torpescit tantum pars ea corporis. aves nec venas nec arterias habent, item serpentes, testudines, lacertae, minimumque ¹⁷⁴⁰ sanguinis.

Venae in¹⁷⁴¹ praetenues postremo¹⁷⁴² fimbrias¹⁷⁴³ supter¹⁷⁴⁴ totam cutem dispersae adeo in angustam suptilitatem tenuantur, ut penetrare sanguis non possit aliudve quam excitus¹⁷⁴⁵ umor ab illo, qui cacuminibus innumeris sudor appellatur. venarum in umbilico nodus¹⁷⁴⁶ ac¹⁷⁴⁷ coitus¹⁷⁴⁸.

221 ¹⁷⁴⁹¹⁷⁵⁰ 90 Sanguis¹⁷⁵¹ quibus multus et¹⁷⁵² pinguis, iracundi¹⁷⁵³. maribus quam feminis nigrior et iuventae¹⁷⁵⁴ quam¹⁷⁵⁵ senio, et inferiore parte pinguior. magna et¹⁷⁵⁶ in eo vitalitatis¹⁷⁵⁷ portio¹⁷⁵⁸. emissus spiritum secum trahit, tactum tamen non sentit¹⁷⁵⁹. animalium fortiora quibus crassior sanguis, sapientiora quibus tenuior¹⁷⁶⁰, timidiora quibus minimus aut¹⁷⁶¹ nullus. 222 ¹⁷⁶² taurorum celerrime¹⁷⁶³ coit atque durescit—ideo pestifer potu—, proxime ¹⁷⁶⁴ aprorum, a t¹⁷⁶⁵ cervorum caprearumque et bubalorum¹⁷⁶⁶ omni no non¹⁷⁶⁷ spissatur. pinguissimus asinis, homini tenuissimus. iis, quibus plus quaterni pedes, nullus. obesis¹⁷⁶⁸ minus copiosus , quoniam absumitur pingui. 223 ¹⁷⁶⁹ profluvium eius uni fit in maribus¹⁷⁷⁰ homini, aliis nare alterutra¹⁷⁷¹ vel utraque¹⁷⁷², quibusdam per inferna, multis per ora stato tempore, ut nuper Macrino¹⁷⁷³ Visco¹⁷⁷⁴ praetorio viro et omnibus annis Volusio Saturnino urbis praefecto, qui nonagensimum etiam excessit¹⁷⁷⁵ annum. solum hoc in corpore temporarium¹⁷⁷⁶ sentit incrementum , si quidem hostiae abundantiorem fundunt, si prius bibere.

224 ¹⁷⁷⁷ 91 Quae animalium latere certis temporibus diximus,¹⁷⁷⁸ non habent¹⁷⁷⁹ tunc sanguinem praeter exiguas admodum circa corda guttas, miro opere naturae, sicut in homine vim eius ad minima momenta mutari, non som no¹⁷⁸⁰ tantum¹⁷⁸¹ minore¹⁷⁸² materia suffusi¹⁷⁸³, verum ad singulos animi habitus, pudore, ira, metu, palloris pluribus¹⁷⁸⁴ modis, item ruboris: alius enim irae et¹⁷⁸⁵ alius verecundiae. 225 ¹⁷⁸⁶ nam in metu refugere et¹⁷⁸⁷ nusquam ¹⁷⁸⁸ esse certum est multisque non¹⁷⁸⁹ profluere¹⁷⁹⁰ transfossis, quod hominid tantum evenit. nam quae mutare¹⁷⁹¹ diximus¹⁷⁹² colorem, alienum accipiunt quodam repercussu¹⁷⁹³; homo solus in se mutat. morbi omnes morsque sanguinem absumunt.

226 ¹⁷⁹⁴ 92 Sunt qui suptilitatem animi constare non tenuitate sanguinis putent, sed cute operimentisque corporum magis aut minus bruta esse, ut¹⁷⁹⁵ ostreas¹⁷⁹⁶ et testudines; boum¹⁷⁹⁷ ferga, saetas suum obstare tenuitati¹⁷⁹⁸ immeantis spiritus , nec purum liquidumque tramitti; sic et in homine, cum crassior callosiorve excludat cutis: ceu¹⁷⁹⁹ vero non crocodilis et duritia¹⁸⁰⁰ tergoris tribuatur et sollertia¹⁸⁰¹. 227 ¹⁸⁰² 93 hippopotami corio¹⁸⁰³ crassitudo talis, ut inde tornentur¹⁸⁰⁴ hastae, et tamen quaedam ingenio medica diligentia. elephantorum¹⁸⁰⁵ quoque tergora inpenetrabiles caetras¹⁸⁰⁶ habent, cum tamen omnium quadripedum suptilitas animi praecipua perhibetur¹⁸⁰⁷ illis. ergo¹⁸⁰⁸ cutis ipsa sensu caret, maxime in capite. ubicumque per se ac sine carne est, volnerata non coit, ut in bucca cilioque.

228 ¹⁸⁰⁹¹⁸¹⁰ 94 Quae animal pariunt, pilos¹⁸¹¹ habent; quae ova, pinnas aut squamas aut corticem¹⁸¹² , ut testudines, aut cutem¹⁸¹³ puram , ut serpentes. pinnarum caules omnium cavi¹⁸¹⁴. praecisae ¹⁸¹⁵ non crescunt, evulsae¹⁸¹⁶ renascuntur. membranis volant fragilibus insecta, umentibus hirundines in mari, siccis inter¹⁸¹⁷ tecta. vespertilionum¹⁸¹⁸ alae quoque articulos habent.

229 ¹⁸¹⁹Pili e¹⁸²⁰ cute exeunt crassa¹⁸²¹ hirti, feminis tenuiores; equis¹⁸²² in iuba largi, in armis leoni, dasypodi et in buccis intus et sub¹⁸²³ pedibus, quae utraque Trogus et in lepore tradidit, hoc exemplo libidinosiores hominum quoque hirtos colligens. villosissimum¹⁸²⁴ animalium lepus. 230 ¹⁸²⁵ pubescit homo solus, quod nisi contigit¹⁸²⁶ , sterilis in gignendo est, seu mas¹⁸²⁷ seu femina¹⁸²⁸. pili in homine partim simul, partim postea gignuntur. hi¹⁸²⁹ castr atis¹⁸³⁰ non nascuntur¹⁸³¹, congeniti autem non desinunt, sicut nec feminis magno opere; inventae tamen quaedam defluvio capitis invalidae, ut¹⁸³² et lanugine¹⁸³³ oris, cum menstrui cursus stetere. quibusdam post genituri¹⁸³⁴ sponte non gignuntur. quadripedibus pilum cadere atque subnasci annuum est. 231 ¹⁸³⁵¹⁸³⁶ viris crescunt maxime in capillo¹⁸³⁷, mox in barba. recisi non, ut herbae ac¹⁸³⁸ cetera, ab incisura augentur, sed ab radice exeunt. crescunt¹⁸³⁹ et in quibusdam morbis, maxime pht hisi¹⁸⁴⁰, et in senecta, defunctis¹⁸⁴¹ quoque corporibus. libidinosis congeniti ¹⁸⁴² maturius defluunt, agnati celerius crescunt. quadripedibus senectute crassescunt¹⁸⁴³ lanaeque rarescunt¹⁸⁴⁴. quadripedum dorsa pilosa, ventres glabri.— Boum coriis glutinum excoquitur, taurorumque praecipuum.—

232 ¹⁸⁴⁵ 95 Mammas homo solus¹⁸⁴⁶ e maribus habet, cetera animalia mammarum notas tantum. sed ne feminae quidem in pectore nisi quae possunt partus suos attollere. ova gignentium nulli; nec lact¹⁸⁴⁷ nisi animal parienti. volucrum¹⁸⁴⁸ vespertilio ni¹⁸⁴⁹ tantum: fabulosum enim arbitror de strigibus, ubera eas infantium labris inmulgere. esse in maledictis iam antiquis strigem convenit, sed quae sit avium, constare non arbitror. 233 ¹⁸⁵⁰

asinis a fetu dolent, ideo sexto mense arcent partus, cum equae¹⁸⁵¹ anno prope toto praebeant. quibus solida ungula nec supra geminos fetus, haec omnia binas habent¹⁸⁵² mammas, nec aliubi¹⁸⁵³ quam in feminibus. eodem loci¹⁸⁵⁴ bisulca et cornigera, boves quaternas, oves¹⁸⁵⁵ et caprae¹⁸⁵⁶ binas. quae numeroso fecunda partu et quibus digiti in pedibus, haec plures¹⁸⁵⁷ habent et¹⁸⁵⁸ toto ventre duplici ordine, ut sues, generosae duodenas, volgares¹⁸⁵⁹ binis¹⁸⁶⁰ minus; similiter canes. alia¹⁸⁶¹ ventre medio quaternas, ut pantherae, alia¹⁸⁶² binas, ut leaenae¹⁸⁶³ . elephans¹⁸⁶⁴ tantum sub armis duas nec in pectore, sed citra¹⁸⁶⁵ in alis¹⁸⁶⁶ occultas. nulli¹⁸⁶⁷ in feminibus digitos habentium . 234 ¹⁸⁶⁸ primis¹⁸⁶⁹ genitis¹⁸⁷⁰ in quoque¹⁸⁷¹ partu sues¹⁸⁷² primas praebent¹⁸⁷³ —eae sunt faucibus proximae—, et¹⁸⁷⁴ suam quisque novit in fetu¹⁸⁷⁵ quo genitus est ordine, eaque alitur nec alia. detracto ¹⁸⁷⁶ illa alumno suo¹⁸⁷⁷ sterilescit ilico ac resilit, uno¹⁸⁷⁸ vero ex omni turba relicto¹⁸⁷⁹ sola munifex, quae genito fuerat attributa, dependet¹⁸⁸⁰. 235 ¹⁸⁸¹ ursae mammas quaternas gerunt, delphini binas in ima¹⁸⁸² alvo papillas¹⁸⁸³ tantum nec evidentes et paulum in oblicum ¹⁸⁸⁴ porrectas. neque¹⁸⁸⁵ aliud animal in cursu lambitur¹⁸⁸⁶. et ballaenae autem¹⁸⁸⁷ vitulique ma rini mammis nutriunt fetus.

236 ¹⁸⁸⁸¹⁸⁸⁹ 96 Mulieri ante septimum mensem¹⁸⁹⁰ profusum¹⁸⁹¹ lact inutile, ab eo¹⁸⁹² mense, quo¹⁸⁹³ vitales¹⁸⁹⁴ partus, salubre¹⁸⁹⁵. plerisque autem totis mammis atque etiam alarum¹⁸⁹⁶ sinu¹⁸⁹⁷ fluit. cameli lact habent, donec¹⁸⁹⁸ iterum gravescant¹⁸⁹⁹. suavissimum id¹⁹⁰⁰ existimatur ad unam mensuram tribus aquae additis. bos¹⁹⁰¹ ante partum non habet¹⁹⁰², et¹⁹⁰³ primo semper a partu¹⁹⁰⁴ colostrae¹⁹⁰⁵ fiunt, ni¹⁹⁰⁶¹⁹⁰⁷ admisceatur aqua, in¹⁹⁰⁸ pumicis modum¹⁹⁰⁹ coeunte duritia. asinae praegnates¹⁹¹⁰ continuo lactescunt. pullos earum, ubi¹⁹¹¹ pingue pabulum, biduo a partu¹⁹¹² maternum lact¹⁹¹³ gustasse letale est. 237 ¹⁹¹⁴ genus mali vocatur colostratio. caseus non fit ex utrimque¹⁹¹⁵ dentatis, quoniam eorum lact non coit. tenuissimum camelis, mox equis, crassissimum asinae, ut quo¹⁹¹⁶ coaguli vice utantur. 238 ¹⁹¹⁷ conferre aliquid¹⁹¹⁸ et candori¹⁹¹⁹ in mulierum cute existimatur. Poppaea certe, Domiti Neronis coniunx, quingentas per omnia secum fetas trahens, balnearum etiam solio totum corpus illo lacte macerabat, extendi quoque¹⁹²⁰ cutem credens¹⁹²¹. omne autem igne spissatur, umore¹⁹²² fervescit¹⁹²³. bubulum caseo fertilius quam¹⁹²⁴ caprinum, ex eadem mensura paene altero tanto. quae plures quaternis¹⁹²⁵ mammas habent, caseo inutilia, et meliora quae binas.

239 ¹⁹²⁶¹⁹²⁷Coagulum hinnulei¹⁹²⁸, leporis, haedi laudatum, praecipuum tamen dasypodis, quod et profluvio alvi medetur, unius utrimque¹⁹²⁹ dentatorum. mirum barbaras gentes, quae lacte vivant, ignorare aut spernere tot saeculis casei¹⁹³⁰ dotem, densantes id alioqui in acorem iucundum et pingue butyrum¹⁹³¹. spuma id est, lacte¹⁹³² concretior¹⁹³³ lentiorque¹⁹³⁴ quam quod serum¹⁹³⁵ vocatur. non omittendum in eo olei vim esse et barbaros omnes infantesque nostros ita ungui¹⁹³⁶.

240 97 Laus caseo Romae, ubi omnium gentium bona comminus iudicantur, e provinciis Nemausensi¹⁹³⁷ praecipua, Lesurae¹⁹³⁸ Gabalicoque¹⁹³⁹ pagis¹⁹⁴⁰, sed brevis ac musteo tantum commendatio¹⁹⁴¹. duobus Alpes generibus pabula sua adprobant : Delmaticae¹⁹⁴² Docleatem mittunt, Ceutronicae¹⁹⁴³ Vatusicum¹⁹⁴⁴. numerosior Appennino: 241 ¹⁹⁴⁵¹⁹⁴⁶ Cebanum¹⁹⁴⁷ hic e Liguria mittit ovium maxime lacte¹⁹⁴⁸, Sassinatem¹⁹⁴⁹ ex Vmbria¹⁹⁵⁰ mixtoque Etruriae atque Liguriae confinio¹⁹⁵¹ Luniensem¹⁹⁵² magnitudine¹⁹⁵³ conspicuum, quippe et ad singula milia pondo premitur, proximum¹⁹⁵⁴ autem urbi Vestinum¹⁹⁵⁵ eumque e Caedicio¹⁹⁵⁶ campo laudatissimum. et caprarum gregibus sua laus est, in recenti¹⁹⁵⁷ maxime au gente¹⁹⁵⁸ gratiam¹⁹⁵⁹ fumo, qualis in ipsa urbe conficitur cunctis praeferendus; nam Galliarum sapor¹⁹⁶⁰ medicamenti¹⁹⁶¹ vim optinet. trans maria vero Bithynus fere in gloria est. 242 inesse pabulis¹⁹⁶² salem¹⁹⁶³, etiam ubi¹⁹⁶⁴ non detur¹⁹⁶⁵ , ita¹⁹⁶⁶ maxime intellegitur, omni in salem¹⁹⁶⁷ caseo senescente, quales redire in musteum saporem aceto et thymo¹⁹⁶⁸ maceratos certum est. tradunt¹⁹⁶⁹ Zoroastren ¹⁹⁷⁰ in desertis caseo vixisse annis XX¹⁹⁷¹ ita temperato, ut vetustatem non sentiret.

243 ¹⁹⁷² 98 Terrestrium solus homo bipes. uni iuguli¹⁹⁷³, umeri, ceteris armi¹⁹⁷⁴; uni ulnae. quibus animalium manus sunt, intus tantum carnosae, extra nervis et cute constant¹⁹⁷⁵.

244 ¹⁹⁷⁶ 99 Digiti quibusdam in manibus seni¹⁹⁷⁷. M.¹⁹⁷⁸ Corani¹⁹⁷⁹ ex patricia gente filias duas ob id Sedigitas accipimus¹⁹⁸⁰ appellatas et Volcacium¹⁹⁸¹ Sedigitum, inlustrem in poetica. hominis digiti ternos¹⁹⁸² articulos¹⁹⁸³ habent¹⁹⁸⁴, pollex binos; et¹⁹⁸⁵ digitis adversus¹⁹⁸⁶ universis¹⁹⁸⁷ flectitur, per se vero¹⁹⁸⁸ in oblicum porrigitur, crassior ceteris. huic minimus mensura par, ac¹⁹⁸⁹ duo reliqui sibi, inter quos medius longissime protenditur. quibus ex rapina victus quadripedum, quini digiti in¹⁹⁹⁰ prioribus pedibus, in reliquis quaterni. 245 ¹⁹⁹¹ leones, lupi, canes, pa nthera¹⁹⁹² in posterioribus quoque quinos¹⁹⁹³ ungues¹⁹⁹⁴ habent uno¹⁹⁹⁵ iuxta cruris articulum ¹⁹⁹⁶ dependente¹⁹⁹⁷; reliqua, quae sunt minora; et digitos quinos.

Bracchia non omnibus paria¹⁹⁹⁸ secum. Studioso Threci¹⁹⁹⁹ in²⁰⁰⁰ C. Caesaris ludo notum est dexteram²⁰⁰¹ fuisse proceriorem.

Animalium quaedam ut manibus utuntur priorum ministerio pedum sedentque ad os illis admoventia cibos, ut sciuri. 246 ²⁰⁰² 100 nam simiarum genera perfectam²⁰⁰³ hominis imitationem²⁰⁰⁴ continent facie, naribus, auribus, palpebris, quas²⁰⁰⁵ solae quadripedum et in inferiore²⁰⁰⁶ habent gena, iam mammas in pectore et bracchia et crura in contrarium similiter²⁰⁰⁷ flexa, in manibus ungues, digitos longioremque medium. pedibus paulum²⁰⁰⁸ differunt; sunt enim ut manus praelongae²⁰⁰⁹, sed vestigium palmae simile²⁰¹⁰ faciunt. pollex quoque iis et²⁰¹¹ articuli²⁰¹² ut homini, ac praeter genitale — et hoc in maribus tantum²⁰¹³ — viscera etiam interiora omnia ad exemplar²⁰¹⁴.

247 ²⁰¹⁵ 101 Vngues clausulae nervorum summae²⁰¹⁶ existimantur . omnibus hi quibus et digiti. sed simiae imbricati²⁰¹⁷, hominibus lati — et defuncto crescunt —, rapacibus unci²⁰¹⁸, ceteris recti²⁰¹⁹, ut canibus, praeter eum qui a crure²⁰²⁰ plerisque dependet. 248 ²⁰²¹ omnia digitos habent quae pedes, excepto elephanto ; huic enim informes, numero quidem V²⁰²², sed indivisi ac leviter discreti ungulisque, non²⁰²³ unguibus, similes, et pedes maiores priores, in posterioribus articuli²⁰²⁴ breves. idem²⁰²⁵ poplites intus flectit hominis modo, cetera animalia in diversum posterioribus²⁰²⁶ pedibus quam prioribus. nam quae animal generant , genua ante se flectunt et suffraginum artus in aversum²⁰²⁷.

249 ²⁰²⁸ 102 Homini genua et cubita contraria, item ursis et simiarum generi, ob id minime pernicibus. ova²⁰²⁹ parientibus quadripedum, crocodilo²⁰³⁰, lacertis, priora genua post curvantur, posteriora in priorem partem²⁰³¹. sunt autem crura his obliqua , humani pollicis²⁰³² modo. sic et multipedibus praeterquam novissima salientibus. aves, ut quadripedes, alas in priora curvant, suffraginem²⁰³³ in posteriora.

250 103 Hominis genibus quaedam et religio²⁰³⁴ inest observatione ²⁰³⁵ gentium. haec supplices attingunt, ad²⁰³⁶ haec²⁰³⁷ manus tendunt, haec ut aras adorant, fortassis quia inest iis vitalitas ²⁰³⁸. namque in ipsa genus²⁰³⁹ utriusque commissura, dextra laevaque, a priore parte gemina quaedam buccarum inanitas inest, qua perfossa ceu iugulo²⁰⁴⁰ spiritus fluit²⁰⁴¹. inest et aliis partibus quaedam religio, sicut in dextera²⁰⁴²: osculis aversa²⁰⁴³ adpetitur, in fide porrigitur. 251 ²⁰⁴⁴²⁰⁴⁵ antiquis Graeciae in supplicando mentum²⁰⁴⁶ attingere mos erat. est in aure ima memoriae locus, quem tangentes a ntestamur²⁰⁴⁷; est post²⁰⁴⁸ aurem aeque dexteram²⁰⁴⁹ Nemeseos²⁰⁵⁰, quae dea Latinum nomen ne in Capitolio quidem invenit, quo²⁰⁵¹ referimus²⁰⁵² tactum²⁰⁵³ ore proximum a²⁰⁵⁴ minimo²⁰⁵⁵ digitum²⁰⁵⁶, veniam sermonis a diis²⁰⁵⁷ ibi²⁰⁵⁸ recondentes .

252 ²⁰⁵⁹ 104 Varices in cruribus viro tantum, mulieri raro. C.²⁰⁶⁰ Marium²⁰⁶¹, qui VII consul fuit, stanti²⁰⁶² sibi extrahi²⁰⁶³ passum unum hominum²⁰⁶⁴ Oppius auctor est.

253 ²⁰⁶⁵ 105 Omnia animalia a dextris²⁰⁶⁶ partibus incedunt, sinistris ²⁰⁶⁷ incubant. reliqua ut libitum est gradiuntur, leo tantum et camelus pedatim²⁰⁶⁸, hoc est, ut sinister pes non transeat²⁰⁶⁹ dextrum, sed subsequatur. pedes homini maximi²⁰⁷⁰, feminis tenuiores in omni genere. surae homini tantum et crura carnosa²⁰⁷¹. reperitur apud auctores quendam²⁰⁷² in Aegypto non habuisse suras. vola²⁰⁷³ homini tantum exceptis quibusdam . 254 ²⁰⁷⁴²⁰⁷⁵ namque et hinc cognomina inventa Planci, Plauti, Pansae²⁰⁷⁶, Scauri, sicut²⁰⁷⁷ a cruribus Vari, Vatiae²⁰⁷⁸, Vatini, quae vitia et in quadripedibus. solidas habent ungulas quae non sunt cornigera; igitur pro iis²⁰⁷⁹ telum ungulae ictus²⁰⁸⁰ est illis. nec talos habent eadem, at quae²⁰⁸¹ bisulca sunt, habent. i idem digitos habentibus non sunt, neque in prioribus omnino pedibus ulli. camelo tali²⁰⁸² similes²⁰⁸³ bubulis, sed minores paulo; est enim bisulcum²⁰⁸⁴ discrimine exiguo; pes in²⁰⁸⁵ vestigio carnosus ²⁰⁸⁶ ut ursi²⁰⁸⁷, qua de causa in²⁰⁸⁸ longiore itinere sine calceatu²⁰⁸⁹ fatiscunt²⁰⁹⁰.

255 ²⁰⁹¹ 106 Vngulae veterino tantum generi renascuntur. sues in Illyrico quibusdam locis solidas habent ungulas. cornigera fere bisulca; solida ungula et bicorne nullum, unicorne²⁰⁹² asinus tantum Indicus; unicorne²⁰⁹³ et bisulcum oryx. talos asinus Indicus unus solidipedum²⁰⁹⁴ habet²⁰⁹⁵, nam sues ex utroque genere existimantur, ideo foedi earum. hominem qui²⁰⁹⁶ existimarunt²⁰⁹⁷ habere, facile convicti²⁰⁹⁸. lynx²⁰⁹⁹ tantum digitos habentium simile²¹⁰⁰ quiddam talo habet; leo etiamnum tortuosius . talus autem rectus est in articulo²¹⁰¹ pedis, ventre eminens concavo²¹⁰², in vertebra ligatus.

256 ²¹⁰³²¹⁰⁴ 107 Avium²¹⁰⁵ aliae digitatae²¹⁰⁶, aliae palmipedes, aliae²¹⁰⁷ inter utrumque, divisis digitis adiecta latitudine. sed omnibus quaterni digiti, tres in priore parte, unus a calce. hic deest quibusdam longa crura habentibus. iynx²¹⁰⁸ sola utrimque binos habet; eadem linguam serpentium similem in magnam longitudinem porrigit²¹⁰⁹; collum²¹¹⁰ circumagit in aversam²¹¹¹ se²¹¹²; ungues ei grandes ceu graculis. 257 ²¹¹³ avium²¹¹⁴ quibusdam gravioribus in cruribus additi radii, nulli²¹¹⁵ uncos habentium ²¹¹⁶ ungues²¹¹⁷. longipedes porrectis ad caudam cruribus volant; quibus breves²¹¹⁸, contractis ad medium. qui negant volucrem ullam sine pedibus esse, confirmant et apodas habere, docen t²¹¹⁹ et drepanin²¹²⁰, quae ex his²¹²¹ rarissime apparet²¹²². — Visae iam²¹²³ et serpentes anserinis pedibus.—

258 ²¹²⁴ 108 Insectorum pedes primi²¹²⁵ longiores duros habentibus oculos, ut subinde pedibus eos tergeant, ceu notamus in muscis. quae ex iis novissimos habent longos²¹²⁶, saliunt, ut locustae. omnibus autem his seni pedes. araneis quibusdam praelongi accedunt bini. internodia singulis terna. octonos et marinis esse diximus, polypis, saepiis, ²¹²⁷ lolligini²¹²⁸, cancris, qui bracchia in contrarium movent, pedes in orbem aut²¹²⁹ in oblicum²¹³⁰; iidem solis²¹³¹ animalium rotundi. 259 ²¹³²²¹³³cetera binos pedes duces²¹³⁴ habent, cancri tantum quaternos. quae vermes, non infra duodenos habent, aliqua vero et centenos . numerus²¹³⁵ pedum inpar nulli est.

260 ²¹³⁶Solidipedum²¹³⁷ crura statim iusta nascuntur mensura, postea exporrigentia se verius quam crescentia²¹³⁸. itaque in infantia scabunt aures posterioribus pedibus²¹³⁹, quod addita aetate non queunt, quia longitudo superficiem²¹⁴⁰ corporum solam²¹⁴¹ ampliat. hac de causa inter initia pasci nisi²¹⁴² summissis genibus non possunt nec usque dum cervix ad iusta incrementa²¹⁴³ perveniat .

pumilionum²¹⁴⁴ genus in omnibus animalibus est, atque etiam inter volucres.

261 ²¹⁴⁵ 109 Genitalia maribus quibus essent retrorsa²¹⁴⁶ diximus. ossea sunt lupis, vulpibus, mustelis, viverris²¹⁴⁷, unde²¹⁴⁸ etiam²¹⁴⁹ calculo humano remedia praecipua. urso quoque, simul atque ²¹⁵⁰ expiraverit, cornescere aiunt. camelino arcus intendere orientis populis fidissimum. nec non aliqua gentium quoque in hoc²¹⁵¹ discrimina²¹⁵² et sacrorum etiam, citra²¹⁵³ perniciem amputantibus²¹⁵⁴ Matris deum Gallis. 262 ²¹⁵⁵ contra mulierum paucis prodigiosa adsimulatio²¹⁵⁶, sicut hermaphroditis utriusque sexus, quod etiam quadripedum generi accidisse Neronis principatu ²¹⁵⁷ primum arbitror. ostentabat certe²¹⁵⁸ hermaphroditas subiunctas²¹⁵⁹ carpento suo equas, in Treverico²¹⁶⁰ Galliae agro²¹⁶¹ repertas²¹⁶²: ceu²¹⁶³ plane²¹⁶⁴ visenda res esset²¹⁶⁵ principem terrarum insidere²¹⁶⁶ portentis.

263 ²¹⁶⁷ 110 Testes pecori armentoque ad crura decidui, subus adnexi. delphino praelongi ultima²¹⁶⁸ conduntur alvo; et elephanto occulti. ova²¹⁶⁹ parientium lumbis intus adhaerent, qualia ocissima in venere. piscibus serpentibusque nulli²¹⁷⁰, sed eorum vice²¹⁷¹ binae²¹⁷² ad genitalia a²¹⁷³ renibus venae. buteonibus terni. homini tantum iniuria aut sponte naturae franguntur, idque tertium ab hermaphroditis²¹⁷⁴ et spadonibus semiviri genus²¹⁷⁵ habent.— Mares in omni genere fortiores sunt²¹⁷⁶ praeterquam pantheris²¹⁷⁷ et²¹⁷⁸ ursis.

264 ²¹⁷⁹ 111 Caudae praeter hominem ac simias omnibus fere et²¹⁸⁰ animal²¹⁸¹ et²¹⁸² ova gignentibus, pro desiderio corporum nudae hirtis, ut apris, parvae villosis, ut ursis, praelongae²¹⁸³ saetosis, ut equis. amputatae lacertis et serpentibus renascuntur . piscium²¹⁸⁴ meatus gubernaculi modo regunt atque etiam in dexteram²¹⁸⁵ ac laevam²¹⁸⁶ motae²¹⁸⁷ ut remigio quodam inpellunt . lacertis inveniuntur et geminae²¹⁸⁸. 265 ²¹⁸⁹²¹⁹⁰ boum caudis longissimus²¹⁹¹ caulis²¹⁹² atque in ima parte hirtus²¹⁹³; idem asinis longior²¹⁹⁴ quam equis, sed saetosus veterinis²¹⁹⁵. leoni²¹⁹⁶ in prima²¹⁹⁷ parte²¹⁹⁸ ut bubus et sorici, pantheris non item; vulpibus et lupis villosus²¹⁹⁹ ut ovibus, quibus procerior. sues²²⁰⁰ intorquent²²⁰¹, canum degeneres²²⁰² sub alvum reflectunt.

266 ²²⁰³ 112 Vocem non habere nisi quae pulmonem²²⁰⁴ et arterias²²⁰⁵ habe ant²²⁰⁶, hoc est nisi quae spirent²²⁰⁷, Aristoteles putat. idcirco et insectis sonum esse, non vocem, intus inmeante ²²⁰⁸ spiritu²²⁰⁹ et incluso sonante; alia murmur edere, ut apes, alia c ontractu m²²¹⁰ stridorem, ut cicadas, receptum²²¹¹ enim duobus²²¹² sub pectore²²¹³ cavis²²¹⁴ spiritum²²¹⁵, mobili occursante membrana intus, attritu²²¹⁶ eius sonare. muscas, apes, cetera²²¹⁷ similia cum volatu et incipere audiri et desinere, sonum enim attritu et interiore aura²²¹⁸, non anima, reddi; locustas pinnarum ²²¹⁹ et feminum²²²⁰ attritu sonare. 267 ²²²¹²²²² credatur²²²³ sane item aquatilium pectines stridere, cum volant, mollia et crusta intecta²²²⁴ nec vocem nec²²²⁵ sonum ullum habere: sed²²²⁶ ceteri pisces, quamvis pulmone et arteria²²²⁷ careant, non in totum sine ullo sunt sono²²²⁸ — stridorem eum dentibus fieri cavillantur —, et is, qui caper²²²⁹ vocatur in Acheloo²²³⁰ amne, grunnitum habet et alii²²³¹, de quibus²²³² diximus. ova parientibus si-²²³³ bilus²²³⁴, serpentibus longus, testudini abruptus. ranis sui²²³⁵ generis, ut²²³⁶ dictum est, nisi si²²³⁷ et in his ferenda dubitatio²²³⁸ est, quia vox²²³⁹ in ore concipitur, non in pectore. multum tamen in his refert et locorum natura: mutae in Macedonia traduntur, muti et apri. 268 ²²⁴⁰ avium loquaciores quae minores, et circa coitus²²⁴¹ maxime: aliis in pugna vox, ut coturnicibus, aliis ante pugnam, ut perdicibus, aliis cum vicere, ut gallinaceis . isdem sua maribus, aliis eadem et²²⁴² feminis, ut lusciniarum generi. quaedam toto anno canunt, quaedam certis temporibus, ut in singulis dictum est. 269 ²²⁴³ elephans²²⁴⁴²²⁴⁵ citra nares ore ipso sternumento²²⁴⁶ similem elidit sonum, per nares autem turbarum raucitati. bubus²²⁴⁷ tantum feminis vox gravior, in alio omni²²⁴⁸ genere exilior quam maribus²²⁴⁹, in homine etiam castratis. 270 ²²⁵⁰ infantis in nascendo nulla auditur ante quam totus emergat utero. primus²²⁵¹ sermo anniculo; set²²⁵² semenstris²²⁵³ locutus est Croesi filius et²²⁵⁴ in crepundiis²²⁵⁵ prodigio, quo²²⁵⁶ totum id²²⁵⁷ concidit regnum. qui celerius fari coepere, tardius ingredi incipiunt. vox roboratur a²²⁵⁸ XIIII²²⁵⁹ annis²²⁶⁰; eadem in senecta exilior, neque in alio animalium saepius mutatur.

Mira praeterea sunt de voce digna dictu: theatrorum²²⁶¹ in orchestris²²⁶² scobe aut harena superiacta²²⁶³ devoratur, ite m²²⁶⁴ rudi²²⁶⁵ parietum circumiectu²²⁶⁶, doliis etiam inanibus. currit eadem recto vel conchato²²⁶⁷ parietum spatio, quamvis levi sono dicta verba ad alterum²²⁶⁸ caput²²⁶⁹ perferens, si nulla inaequalitas impediat . 271 vox in homine magnam²²⁷⁰ voltus habet²²⁷¹ partem. adgnoscimus ea²²⁷² prius qua cernamus non aliter quam oculis, totidemque sunt hae²²⁷³, quot²²⁷⁴ in rerum natura mortales, et sua cuique sicut facies. hinc²²⁷⁵ illa gentium totque linguarum toto orbe diversitas²²⁷⁶, hinc²²⁷⁷ tot cantus²²⁷⁸ et moduli²²⁷⁹ flexionesque, sed ante omnia²²⁸⁰ explanatio animi, quae nos distinxit a feris et²²⁸¹ inter ipsos quoque homines discrimen alterum, aeque quam a beluis, fecit.

272 113 Membra animalibus adgnata inutilia sunt, sicut sextus²²⁸² homini²²⁸³ semper digitus. placuit in Aegypto nutrire portentum, binis et in aversa capitis parte²²⁸⁴ oculis hominem, sed iis non cernentem.

273 ²²⁸⁵ 114 Miror²²⁸⁶ equidem²²⁸⁷ Aristotelem non modo credidisse praescita vitae²²⁸⁸ esse²²⁸⁹ aliqua in corporibus ipsis, verum etiam prodidisse. quae quamquam vana existimo nec sine cunctatione proferenda, ne in se quisque ea²²⁹⁰ auguria²²⁹¹ anxie²²⁹² quaerat, attingam²²⁹³ tamen, quia²²⁹⁴ tantus vir in doctrinis²²⁹⁵ non sprevit. 274 igitur vitae brevis signa ponit raros dentes, praelongos digitos, plumbeum colorem pluresque in manu incisuras ²²⁹⁶ nec perpetuas. contra longae esse vitae incurvos umeris et in manu unam²²⁹⁷ aut²²⁹⁸ duas incisuras longas habentes²²⁹⁹ et plures quam XXXII dentes, auribus amplis. nec universa haec, ut arbitror, sed singula observat, frivola, ut reor²³⁰⁰, et volgo tamen narrata. addidit morum quoque spectus²³⁰¹ simili modo apud nos Trogus, et ipse auctor e severissimis²³⁰², quos verbis eius subiciam: 275 ²³⁰³ Frons²³⁰⁴ quib us²³⁰⁵ est magna²³⁰⁶ subesse significat; quibus parva, mobilem²³⁰⁸²³⁰⁹; quibus rotunda²³¹⁰, iracundum, velut hoc vestigio tumoris²³¹¹ apparente. supercilia quibus porriguntur²³¹² in rectum, molles significant; quibus iuxta nasum flexa²³¹³ sunt, austeros; quibus iuxta tempora inflexa, derisores²³¹⁴; quibus in totum demissa ²³¹⁵, malivolos et invidos. 276 ²³¹⁶ oculi quibus u trimque ²³¹⁷ sunt longi, malificos moribus²³¹⁸ esse indicant; qui carnosos²³¹⁹ a²³²⁰ naribus angulos habent, malitiae notam²³²¹ praebent: candida²³²² pars extenta notam inpudentiae ²³²³ habet²³²⁴; qui identidem operiri²³²⁵ solent, inconstantiae . oricularum²³²⁶ magnitudo loquacitatis et stultitiae nota est. hactenus Trogus.

277 ²³²⁷ 115 Animae²³²⁸ leonis virus grave²³²⁹, ursi pestilens. contacta²³³⁰ halitu eius nulla fera attingit, ociusque²³³¹ putrescunt adflata. e²³³² reliquis homini²³³³ tantum infici natura voluit pluribus modis, et ciborum ac dentium vitiis, sed maxime senio. dolorem sentire non poterat, tactu sensuque²³³⁴ omni carebat sine²³³⁵ qua nihil sentitur; eadem²³³⁶ commeabat²³³⁷ recens assidue, exitura²³³⁸ supremo et sola ex homine²³³⁹ superfutura, denique haec²³⁴⁰ trahebatur e caelo: 278 huius quoque tamen reperta poena est, ut²³⁴¹ neque id²³⁴² ipsum, quo²³⁴³ vivitur²³⁴⁴, in vita iuvaret. Parthorum populis haec²³⁴⁵ praecipue et a iuventa propter indiscretos cibos²³⁴⁶, namque et vino faetent ora²³⁴⁷ nimio²³⁴⁸; sed sibi proceres medentur grano²³⁴⁹ Assyrii mali, cuius et²³⁵⁰ suavitas praecipua, in esculenta²³⁵¹ addito.

279 ²³⁵²²³⁵³Elephantorum anima serpentes extrahit, cervorum urit²³⁵⁴. diximus hominum genera qui venena serpentium suctu²³⁵⁵ corporibus²³⁵⁶ eximerent²³⁵⁷. quin et subus²³⁵⁸ serpentes²³⁵⁹ in pabulo sunt, et aliis²³⁶⁰ venenum est. quae insecta appellavimus, omnia olei²³⁶¹ aspersu necantur²³⁶²,²³⁶³ vultures unguenti²³⁶⁴—qui fugat²³⁶⁵ alios appetunt odorem²³⁶⁶ —, scarabaei²³⁶⁷ rosa²³⁶⁸. quasdam serpentes²³⁶⁹ scorpio occidit. Scythae sagittas tingunt viperina²³⁷⁰ sanie et humano sanguine; inremediabile id scelus: mortem ilico adfert levi tactu.

280 ²³⁷¹ 116 Quae animalium pascerentur veneno diximus. quaedam, innocua alioqui, venenatis pasta noxia fiunt et ipsa. ²³⁷² apros in Pamphylia et Ciliciae montuosis²³⁷³ salamandra ab iis devorata qui edere²³⁷⁴, moriuntur: neque²³⁷⁵ enim²³⁷⁶ est intellectus ullus²³⁷⁷ in odore vel sapore; et²³⁷⁸ aqua vinumque interemit²³⁷⁹ salamandra ibi inmortua vel si omnino biberit unde potetur²³⁸⁰, item rana²³⁸¹ quam rubetam vocant. tantum insidiarum est vitae! 281 ²³⁸² vespae serpente²³⁸³ avide vescuntur, quo alimento mortiferos ictus faciunt. adeoque²³⁸⁴ magna differentia est victus, ut in tractu pisce viventium²³⁸⁵ Theophrastus prodat²³⁸⁶ boves quoque pisce vesci, sed non nisi vivente.

282 ²³⁸⁷²³⁸⁸ 117 Homini cibus utilissimus simplex, acervatio saporum pestifera et condimento²³⁸⁹ perniciosior²³⁹⁰. difficulter autem perficiuntur omnia in cibis acria²³⁹¹, aspera²³⁹², inconsueta, varia²³⁹³, nimia²³⁹⁴ et avide²³⁹⁵ hausta, et aestate quam hieme difficilius et in senecta quam in²³⁹⁶ iuventa²³⁹⁷. vomitiones homini ad haec in remedium excogitatae frigidiora corpora faciunt, inimicae oculis maxime ac²³⁹⁸ dentibus.

283 ²³⁹⁹ 118 Somno concoquere corpulentiae²⁴⁰⁰ quam²⁴⁰¹ firmitati utilius; ideo athletas²⁴⁰² ambulatione malunt cibos perficere. pervigilio quidem praecipue vincuntur cibi.

augescunt²⁴⁰³ corpora dulcibus atque pinguibus et potu²⁴⁰⁴, minuuntur siccis et aridis fridigisque ac siti. quaedam animalia et pecudes quoque in Africa quarto die bibunt. homini non utique septimo letalis²⁴⁰⁵ inedia²⁴⁰⁶; durasse et²⁴⁰⁷ ultra undecimum plerosque certum est. morbus²⁴⁰⁸ esuriendi²⁴⁰⁹ semper inexplebili aviditate²⁴¹⁰ uni²⁴¹¹ animalium homini²⁴¹².

284 ²⁴¹³ 119 Quaedam²⁴¹⁴ rursus exiguo gustu²⁴¹⁵ famem²⁴¹⁶ ac sitim sedant conservantque vires, ut butyrum²⁴¹⁷, hippace²⁴¹⁸, glycyr rhiza²⁴¹⁹. perniciosissimum autem et²⁴²⁰ in omni quidem vita quod nimium , praecipue tamen corpori, minuique quod gravet²⁴²¹ quolibet²⁴²² modo utilius.

Verum ad reliqua naturae transeamus.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. LIB. XI

2. (21) cfr. infra § 5.— (284,1–5) Ar. IV 1, 523 b 12. 17–20. 13–15.

3. sanguinem F

4. etiam om. a

5. multa genera R 1 a.-tigena va.H

6. lac. ego indicavi; exciderunt fere pinnis carentia, ut iuli ( vel scolopendrae), alia. cfr. Ar.

7. utraque R

8. et iure Ead v( Brot.). ut iure F 2 R 2. eiuri D. ///iuri R 1. iuri F 1. iure T L( S)

9. ceruitium F.-icum R (?) va.D

10. alia a

11. sepaerant F. seper- R

12. incisurae ambiente ego. -ra eam amb- ll.H. -ra eas amb- v

13. ruga F 2 H. -am R 2.-as v. roga R 1 d.-as r

14. flexilibus F 2 R 2 G( SD). -lium v

15. numquam F 1 a

16. quam C. tam ll.v

17. adnexuit v( D). -ectit ll. -euit ( Chiff.) S

18. dist. ego

19. potissi- mam DF 1 Ra

20. siti D

21. telum—p. 285, 4 superuacuum om. a

22. ut om. F 1

23. capaci ( sc. spatio) ll.v. canali coni. D 2

24. exilitas, ita va.S

25. geminauit G

26. terebrarum ego. cum ll.v

27. ne ll.S. ne nostra z v( H). ne haec G

28. in v. om. ll

29. cfr. Ar. IV 9, 535 b 5. 7, 532 b 5–8. II 15, 506 a 1. 2. 5. 6; de somno et vigilia 2, 456 a 12; de respir. 9, 475 a 29. (Pl. IX 16. 17).—

30. quoniam ll.v.( S). -am in H. -am per lsz

31. uisceri inter- iori va.H. -era inter et ora D. at cfr. § 37. IX 16. 17

32. inessent ( U 198) J. -sset ll

33. interesset F 1 a

34. aliquid F 2 v. -uis r

35. nullus Tz( P) S

36. apum va.H ( passim)

37. alia ( sc. contendunt) quae ll. quae alia ( coni. S) D. aliis quae v. cfr.n. luc. p. 20

38. uis F 1 a

39. semper (seper F 1) suasit adTlz v( S). se persu- r G( J)

40. non possint d va.G

41. ispirare M.inspi- Ra. /////irare F 1

42. 9,16 sqq.

43. spiritum MF 2 l v( D). spirat- r z H. ( a lac.). cfr. luc. p. 71

44. carina ll.v. an canali?

45. cfr. Ar. I 4 init.; G II 1, 733 a 25; P I 5, 645 b 9. (II 4, 650 b 24 sq.).

46. sicut M. ne sicut l. sicut ne (nec F 2) r v. cfr. Fels p. 11. luc. p.23

47. similem. uerum M J. -lē a.-lem quidem (-demum D 1) r l v. uerum simile quiddam B

48. uires ll. lz v( J). uices B. uicem C

49. obteneat DF 1. optineant Md 1.-net C

50. infectis Ml v. infectus r

51. erit et G

52. sanguis. denique M J. -uis. donec r l G. -uinis loco. Sed v

53. aestimatio G

54. ne sua M J

55. est om. M

56. natura R.-rae M ( sc. causas? cfr. Müller stil. p. 12)

57. indagare MdTz J. indicare r l. iud- v

58. Ar. IV 7, 532 a 31–532 b 3. 8–10. —

59. habere neruos M J. neruos habere rv

60. ne crustum M. nec crustam F 2 adz va.G

61. nec quae M G. nec quē R 2. neque r z. nec v

62. dicetur z va.G

63. natura M

64. neruo ll.v. in aluo coni. J coll. § 1

65. tutius R 2 S. totius MF 2. istius r. siccius v. tostius Fels p. 60

66. Ar. IV 7,531 b 30. 33–532 a 7. 8, 533 a 4. 16. 17. (P IV 6 init.).

67. itaque inplicatum M

68. prae- cipua uiualitas F 1 R 1 a.-puum leuacitas M

69. e G. om.ll. (sensus v)

70. et tactum ego. tact- F 2 v. et act- r

71. (5–7) cfr. Verg. G IV 4. 5. 153–155. Varro III 16, 5. 3. 6. Didym. in Geop. XV 3, 1. 2.—

72. praecipuae R. ( an -pua ē?)

73. ceras mille RdT G 2 cum P( H). ceras ille (illae v) F 2 v( L). ceteras /////e F 1.-ra simile DEa

74. rem publicam v. rem. p. F 2. femp r. cfr. § 109 init.

75. quoque ego. que DEa. in F spat. vac. om. R(?) v

76. at ego. ac F 2 v. ad r

77. praeter cetera (cet???a) ego ( etdist.). praeterea ll.v

78. tanta J.-tū ll. tamen tanta v

79. minimi va.J

80. tantae v. -tos ll

81. ratione (-nem R 2) ll.v.-ni G

82. iis ego. om. ll. v

83. quod ego. quo ll.v

84. non om. a. an ne?

85. post ea ego. postea ll.v. cfr. XII 83

86. Ar. VIII 14 init.— (21) cfr. Col. IX 14, 1.18. (Verg. G IV 52). Pl. XVIII 253.

87. enim firmae ego. enim ad ll.v. cfr. XIV 35. XVIII 83. XVI 241

88. perferendos v

89. sqq. dist. va.H

90. et F 2 R 2 S. se r. ( a lac.). sed v

91. nec DF 2 H. ne r. nec ut v

92. dist. J. cfr. XVIII 253

93. Ar. IX 40, 625 b 23. 24.— (2) V 22, 553 b 23–28. IX 40, 623 b 27–32. Varro III 16, 8. Didym. in Geop. XV 3, 3.—

94. non exeunt va.H( S)

95. famos F 1 R

96. figunt F 1 a

97. e R(?) C. a rv

98. suco v.-cos ll

99. alueum ipsum va.S ( item passim)

100. in totum coni.S 2. totum ll.v. totam ( S 1) J

101. a maioribus F 1 a. amaris F 2

102. suis F 1 R 1 a

103. isdem F 2. hisd- R 2. his (//// F 1. om. dTz) dein rS. ( a lac.). his deinde v

104. quodque DF 1 E. ( a lac.)

105. Ar. ib. 623 b 31. cfr. Hesych. s. v. κόμμωσις.— (12) Ar. ib. 624 a 17.13–17. Varro ib. § 23. Verg. G IV 38.— (13. 14) cfr. Pl. XXII 107. XIII 67. XXIV 47.—

106. commosin B. cfr. index et Hesych. s. v. -osi in a. conmosin F 2.-ssin R 2.-mo- sisin E 2.-missin R 1.-ssi in DF 1 E 1. conisin ( κόνισιν.) coni. B 2 ex Ar. metyn v ex Ar. ( item 13)

107. pissoceron v ex Ar. diss- ll ( item 14)

108. etiamnum v. -nunc ll.S

109. Ar. V 22, 554 a17. IX 40, 626 a 7. 623 b 23. Hesych. s. v. κήριϝθος. Varro ib. § 23–25. 22.

110. praeter F 2 v. post a. prae r

111. cherinthum FRa

112. amari F 2 v.-aris R. amoris r

113. rore marino P e Varr.

114. commium F 1 Ra. gum- F 2 H.-mi v

115. capitur—10 excipi om. a

116. capitur in ego. capiti E.-ita DF 1 E. del. F 2 v. -itur ( coni. S) J

117. ficis ego. fici (-co F 2) ll.africi v

118. florem esse dicit F 2 G.-re mensē dicit r. -rem ait esse v. add. futurae messis indicium va.H( SJ)

119. Ar. V 22, 553 b 27. 31.— (8) Ar. IX 40, 627 a 5. 9. cfr. Col. IX 4, 7. (Pl. XIX 27).— (10) Ar. V 21, 553 a 21. 22, 553 22. Varro III 16, 24. (aliter Pl. XXI 71).— Ar. ib. 554 a13. IV 8, 535 a 2.3. VIII 11, 596 b 15. IX 40, 625 b 20. Varro ib. § 6. Ael. V 11 med. Didym. in Geop. XV 3,4.—

120. chenopode va.H

121. herbarum haec genera del. voluit S

122. cfr. Col. IX 13, 8 de Aristom. Hygini auctore.—

123. XL z

124. et om. R SJ

125. protegat F 1 R 1

126. dist. ego. cfr. § 110. 193. IX 63 al. et CFW Müller p. 4 ad IX 122

127. Philiscum (fil- F 2) G.-stum B. illius cum r. Hyliscum v. cfr. ind. auct.

128. cfr. Sen. ep. 121, 22.— Verg. G IV 165. Ael. I 10 extr.

129. (1) Ar. IX 40, 627 a 24. 25. 627 b 10–13. Th. fr. VI 3, 46 Wim. Ael. I 11 med. Verg. G IV 191 sq. cfr. Varro ib. § 37. Pl. XVIII 364.— (6) Ar. IX 40,625 b 18. 19. 627 a 22.—

130. operis haec F 2 G( S)

131. mire diuisi ego. cfr. § 22. 25 init., de mendo p. 299,15. interdiu ll.v. interim dicenda Müller em. IIp. 13

132. in ore F 1 a

133. noctu quies va.S

134. excitet F 2 G.-tet et D.-te et Ea. -tae et F 1 R.-tet omnes z v

135. cū ego. in DFEa. et R(?) sz H. et tune v. ni D

136. si R 1

137. tectis — 5 habent om. a

138. ita quae J

139. temperie v.-ries ll.J D

140. otium ego. cfr. § 14. 25. eum DF 1 RE. cum dT J. & F 2 G. est unde D. (hanc enim v)

141. habēt ( sc. apiarii) ll. v. an habet????

142. ib. 626 b 8. 9. (Verg. G IV 178). 624 a 33 sq. 624 b 6. 7. Verg. ib. 167. —

143. est om. a

144. et om. R S

145. onerant R(?) v.-ntur r

146. quaternae quae F 1 ( DE?) D. -naeque rv. -naeque et H. -nae atque C

147. Ar. IX 40, 625 b 18–20. 627 a 20 sq. Verg. G IV 179. Ael. V 11 init. — (16) Ar. ib. 624 a 5. 6. 8–10.—

148. orsa ea va.( P) H. rursus ae E.-sus ea a

149. concamaratione (-mer- v) S. concaua rat- ll

150. tecta va.G 2( L)

151. uelut a F 2 R G 2( H). uel ista Ea. uel sta D. u////ta F 1. uel usque ad v( L)

152. actus ll.v( G 2) H. arcus B( L)

153. Col. IX 15, 6–8.

154. (4) Ar. ib. 625 a 11–13. —

155. haerent ( DE?) v.-runt FR. erunt a

156. dist.D

157. ima ( sc. parte) ll.-am D. una v

158. oblongi — 5 sar- ciendum om. a

159. oblongi P e Col. obliqui ll.v. praem. tune F 2 D. nunc va.S( J)

160. aut ego. tunc DFE D. nunc R(?) v

161. poscit va.G

162. intergeriuis ll.S. -rinis G.-rinis sic H. instar in- terius v. cfr. XIII 82. XXXV 173

163. ne sit F. ut sit va.G

164. ib. 624 a 10 3.— (8) ib. 626 b 24. 25. Verg. G. IV 194. Plut. SA 10, 967 b. Ael. I 11 extr. V 13.—

165. forantem a. & for- F 1

166. adprehensi .. lapilli se G. -nsis . ..- llis ll.v

167. eultatis R ( coni. Dal.) H. euauatis DF 1 E 1. ( a lac.). euacua- E 2 dTz. hebeta- F 2.-ato v

168. Ar. ib. 627 a 19. (625 a 14–16). Varro III, 16, 8. Didym. in Geop. XV 3, 9.— (13) Ar. ib. 627 a 10. 11. (626 a 24). Ael. I 10 extr. Didym. ib. § 4.—

169. emoliuntur F. mol- a

170. e v. om ll.D

171. Ar. ib. 627 a 26–28. Verg. G IV 185–190. Ael. V 11.— (20) Ar. ib. 623 b 32–34. 624 a 1. 2. 4. 5. 624 b 26.

172. imperans (inp- F 2) F 2 d 2 v. imp///// d 1. impetratis (inp- DF 1) r. inperitans iis S. -ans J

173. tum Fa

174. conticiscunt F 1 R

175. plebeis va.G 2( L)

176. spiratur F 1 a

177. longior F

178. hae C

179. Ar. V 21, 553 b 4. IX 40, 626 b 10. Col. IX 15, 1. 2. Democr. in Geop. XV 9, 3. Verg. G IV 243. 168. Varro III 16, 8. Ael. I 9.— (12) Ar. V 22, 554 b 4.—

180. inperfecta et F 1 Ra

181. dist. va. H

182. aut M. et rv

183. impetu in fetu M 1

184. eo ( pro hoc) va.H

185. fit et ego. fit M J. fiet rv. cfr.XV 105 extr.

186. fucos F 1 R 1 a. rugus M

187. aliis M. salis F 1. sali a

188. inatum M

189. una va.( P) H. cfr. p. 291,1

190. cfr. Ar. IX 40, 624 a 3. Sen. de clem. I 19, 2. Col. IX 11, 4. 5. (Pallad. VII 7, 9). Ael. I 59. Florent in Geop. XV 2, 15.— (15) Ar. V 23, 554 b 25. Varro ib. § 5. 24. Didym. in Geop. XV 3, 10. Ael. V 13.— Ar. IX 40, 625 b 21. V 22, 554 a 1. 2.—

191. gignuntur M.-tur subole r. -li D ( ad seq. referens). -les d v

192. a om. az H Brot.

193. eae pedum va.S

194. nihil—17 tempore om. M

195. muniam F.-iant a.-ia. Et va.S

196. ad summum va.S

197. ib. 553 b 29–31. Verg. G IV 1 sq. (Col. IX 14, 5).

198. ex om. FRa

199. explendescente M J. -scit r. -scente fit v

200. cum F 2 va.G

201. a ( pro ac) M

202. diu M J. diuo F 1 Ra v( S). dio F 2 Bas.

203. siue ille — 15. 16 dilutum et om. a

204. quaedam (qued- M)-sucus MF 2 v. quae R. que r. aquae lzp

205. se v. si M. om. F 2

206. utinamque M C. siue F 2. om. r. siue aquae v

207. esset M D. esset et C. est et r lzp v

208. purus om. M

209. (10) Ar. V 22, 554 a 17.—

210. e DFE( D). om. RdT. a v( J)

211. utriculos F 2 Verc. -lo r Brot. uterculos v( C)

212. haec va.S

213. alui uitiis ego. aluinis DFE. aluis S. alueis R(?) v. in aluis D

214. Diosc. II 101. Dio- phan. in Geop. XV 7, 1. cfr. Pl. XXI 57. Varro III 16, 14. Strabo IX 399 extr. X 489 extr.— (15–17) Ar. V 22, 554 a 7–9.

215. optimum z

216. fit ego. om. ll.v

217. atticiae F 1 R

218. hic va.H

219. et v. ē ll. est et D

220. hymetio FR

221. hybia F 1

222. locis F 2 ( add. in marg. uel aolicis). licis F 1. a locis Rd S. ab locis D(?) E v( D). ( vox corr.; an apricis?)

223. callydna F 1( DE?).-ymne va.Bas. calydne F 2. (-dnae insulae D 2)

224. an in insula?

225. mustum C

226. tiliae F 2 v. om. a. fil- (-lio et R 2) r

227. (2) Verg. G IV 152 (Col. IX 2, 3).—

228. ratione F 2

229. fabi ceras F 1 a

230. 32

231. caua .. nigro v. caue.. nigra ll

232. (4. 5) cfr. Celsus ap. Col. IX 14, 20. Mir. ausc. 16.— (9) cfr. Col. ib. § 10. Varro ib. § 14. Pl. XXI 56.—

233. e F 2 d. et F 1 a

234. modo ( pro minus) F 2

235. solstitio d(?) v. soliti ll. cfr. XXI 56

236. thumum FR

237. Ar. IX 40, 627 a 31 sq. — Varro ib. § 33. Didym. in Geop. XV 5,4. Col. IX 15, 8. 9.— (16) Col. IX 14, 5. Didym. ib. § 1.—

238. hace ( pro ergo) M

239. XII Ea va.S

240. inchoande F 1.-di va.H

241. uellent M J. uelint rv

242. oraeon FR. oran a

243. ni FRa S

244. (25) cfr. infra § 38. XXII 108. 109.

245. eortu M. ortu F 1

246. suauitas MR B.-tatis rv

247. uisque M G. sui- r. ususque v

248. reuocandis M J. uoc- F 2( DE?) v.-di r

249. (5–7) Ar. IX 40, 627 a 4. V 22, 553 b 21.— (7.8) IX 40, 627 a 2.— (9. 10) V 22, 554 a 10. cfr. Col. IX 4, 6. Varro III 16, 26.—

250. uberius v. -ibus M. uerius r

251. serena va.S

252. pinguis F 1 a

253. fluit C

254. acoeton B. tacitum MF 2 v

255. aestiuum M v( S). Est- F 2 R 2 d. Estiu R 1.-ium DF 1. Est iam Ea. etiam z H

256. ut—diebus MF 2 J. ut diebus confectum siccioribus v( S). ut siccioribus r. om. z. uel sic auribus H

257. album— 8 ulceribus M J. om. rv. ut ulceribus z. cfr. § 45 extr.

258. existimatur MF 2 G( S).-tus F 1 R. in aestimatus E.-tur a.-tu est z H.-tione est v

259. dist.ego n. luc. p. 34

260. quo fit MDF 1 a. quo fit R. cofit E. quod fit F 2 G. coit D. cum fit v

261. lac. ego indicavi; exci-dit floris nomen. ( an potius e uiolis pro doliolis?)

262. pingue e D. -gui e MR.-guę F.-gue rv. ( a lac.)

263. rore MF 2 D. res DF 1.re RE. e rore v

264. concrescit M v. c???gr- F 2. cogr- R. eogr- D. ///gr- F 1. eo cr- Ed

265. Ar. IX 40, 627 a 1. Diophan. in Geop. XV 7, 2. (Diosc. II 101).

266. an remittit?

267. bonitatis M. graui- r v. leui- P

268. abrupti M 2

269. res iure M 1.-ilere M 2

270. acre M G. re rv

271. (1) Ar. V 22, 554 a 15.

272. ex aestiua coni. J. cfr.§ 35. 42

273. casio M 2. -stio M 1, Thasio va.( P) G 2

274. caprificialem diem va.H

275. Diosc. I 117. cfr. Col. IX 4, 7.— (7) Col. IX 14, 11. Varro III 16, 34.—

276. ericaeum R v. erigae- M. irice- DF. erite- E. erithe- a

277. conuenitur M

278. erice M v( J). heri- F 2. myri- Rd S. in africe (-ca Ea) r

279. gignitur va.S

280. exortus d S.-tu Ea v.-tuus r

281. et ( pro ex) M. om. a va.H

282. a. d. pr. J. ad pr. M. april DFR. -ili E. apli a. a (ante H) pridie v

283. sit eriche F 1 R 1.-itache F 2.-ithe l. se tyriche a. sideriten va.B

284. (10) cfr. Th. VI 4, 4. Pl. XXI 94 extr.— (14) Varro ib. Didym. in Geop. XV 5,4. Col. IX 15,8. 14,11.—

285. athinienses F 1. as then- R 1. as tiniensis a. as thi- l

286. eam J. iam M. tam DF 1 R. tum El. om. a. eam- dem F 2

287. tetralicem B 1 e Theophr. -adicen M v ( J). terra dicen l. -cent r. radicem F 2. tamaricen ( B 2) S

288. sisyrum M J. syr- a. sysyr- r. sisir- d Brot. sisarum v. -ram B e Varr.

289. quam putant va.S

290. finē R. sine M

291. habeant MF 2 d 2 v. ha////ant F 1 d 1. haec ant DE. haec inth R. anth a

292. Ar. IX 40, 625 b 28. VIII 4, 599 a 24 sq. cfr. Col. IX 14,17.— (297, 1) cfr. supra § 13. 30.

293. XL a ( item Ar. et Col., sed cfr. XVIII 237)

294. etiam nunc F.-am tunc Ra va.J

295. in—4 mori om. a

296. a om. M

297. et MF 2 v. om. r H

298. cfr. supra § 35.— (5) Col. IX 14, 3. Florent. in Geop. XV 2, 19. Ar. IX 40, 626 a 26. 27. Varro ib. § 6. Ael. I 58.—

299. aluo M

300. quidē F

301. diribentes MDF 1 G( S).-ipentes R. -iuentes F 2.-imentes Ez v( Brot.)

302. quidem ll.G( J). om. v. siqu- d(?) L

303. eis FR va.J

304. aluus F 1 R

305. lauti ut M. ut lauti (loti H) rv

306. melle F 1 Ra

307. faetorem ego e Col. ( cfr. § 61). et furem ll.v. et furfurem Müller em. II p. 14

308. meses Ma ( pas-sim)

309. odore F. ore R

310. Ar. ib. 623 b 19–21. Varro ib. § 36. Col. ib. § 2. Ar. ib. 625 a 6. - (12) cfr. Strabo IX 400 init. (Col. VI 33, 2).—

311. abici M.-iq; a 1

312. auidae MF 2 va. G. cfr. § 67

313. creuriore R 1.-uiore F 1

314. etiam va.S

315. ubi va.G

316. incubare F 1 a.-buere Müller em. II p. 15

317. quando M J. quarum rv

318. iniuria F 2 R.-riae F 1 a

319. celeber- rime M

320. oris P. nidoris D 2

321. seruantur F 1 Ra

322. acap- nunc Rd.-non B. acarnon F 2 v. apac nunc F 1. opacnū a

323. post uocant add. Album mel non fit quod bithymum est, sed oculis et ulceribus aptissimum (existimatur add. G) va.H. cfr.§ 38

324. Ar. V 21 init. G III 10 init.; 759 b 22.— V 22, 553 b 24. G III 10, 759 a 21. Verg. G IV 198. 200. 201.

325. Ar. V 21, 553 a 27. 30.—

326. ore confingi M J. oportere confici rv

327. compositas ( sc. apes) M.-tis rv. cfr. n. luc. p. 35

328. apte atque R(?) v. atque apte MF 2. atque r. calami atque D

329. utiliter ll.v. oliuae D ( ex Ar.)

330. coitus Fa

331. appellatur Rad va.D

332. idio F 1 R 1. om. a. tedio R 2

333. non om. M

334. tamque M

335. preuentus F 1. ore ue- ad. eue- va.G

336. alios perfectos, imperfectos R(?) va.J

337. (8) Col. IX 14, 4 (Verg. G III 148).—

338. proprior R.-rio F 1 a. pro ... or M

339. ne F 1 Ra

340. quodam M

341. ipse MF 1 a.-sae se va.G

342. Ar. V 22, 554 a 18–25. 27. 19, 551 b 2. (cfr. IX 40, 623 b 1. Ael. IV 5. V 42).—

343. pars cerae ( RD?) H cum Petavio. pascere rv

344. dist. ego n. luc. p. 12

345. et ( pro ut) F 2

346. sirenes v

347. cefenes FR. efe- a

348. Ar. V 22, 554 b 3. IX 40, 625 b 30. V 22,554 a 30.—

349. si— 21 emergat om. a

350. si q??? R

351. procedente F 2 v. -tes r

352. tum om. Dal. ( errore)

353. ut R v. ue DF. sue E 1. sui E 2

354. necessarii v. -riis (-rius F 2) ll. -rius is coni.D 2

355. modo om. F 1

356. laternae F 2 a va.S

357. cfr. infra § 64. 65.

358. (4) cfr. Ar. IX 40, 625 b 25.—

359. clarus D. clerus va.H. at cfr. n. luc. p.13.14

360. confetum F.-ectum a

361. moruo F.-rtuo R 1. cfr. § 63

362. ne desint B. nec desunt ll

363. Ar. V 22, 553 b 15. 19. IX 40, 625 a 16–18. Verg. G IV 91 sq.— Ar. V 21, 553 a 25–27. (IX 40, 624 b 21). cfr. Varro III 16, 8. Florent. in Geop. XV 2, 16. Col. IX 10, 1. Sen. de clem. 1 19, 2.—

364. concordi a v.-de r S

365. teterrimos adz va.G

366. rufus, deterior J. rufus quam B( S) ex Ar. om. ll.v( H)

367. erecta F 2. at cfr. Col.

368. (16) Ar. V 21, 553 b 5–7. IX 41, 628 b 1. Ael. V 10. Col. ib. Sen. ib.—

369. quot F 2 Rz( P) H. quod rv

370. patris Ea.-res (-ris v) sepulcrum z va.H

371. uetustatis F 2 v. uenu- r

372. adsidue Ea D.-uae r. -ua v

373. inter ( pro in re) F 1

374. eius F 2 R 2 d 2 G( D). e////s F 1. estis DR 1. mes- d 1. esse Ea v. om. Bas. pestis J

375. illi R 1 d 2 L( J). ille R 2. illis r Bas.( S). om. v

376. statum R 1 J.-tutum R 2 d 1

377. Ar. IX 40, 624 a 26. 29. 27. 625 b 6–8. 11. G III 10, 760 b 8. 9. 19. Didym. in Geop. XV 3, 8. 4, 2. Ael. V 11. 10. Verg. G IV 210–212. 215–217. 106–108. Col. IX 9, 4. 3. Varro III 16, 30. 8.

378. circuit a va.S

379. adsidui F 2 G.-ua rv

380. auctoritatis F 2 R(?) G.-tes DF 1.-te Ead v

381. foris F 2 E 1 a.-ras E 2 v. -res r. cfr. § 101. VIII 106. X 92. XXI 7

382. migraturo F 2 v.-tur r

383. ex amne F 1. ex anime a

384. indice om. a.—cio va.G

385. fugiet F va.S

386. quęque F 2 v. quoque r

387. et in E(?) v

388. lassatus B ex Ar.

389. deficit a va.S

390. confedit d(?) v. conce- ll

391. cfr. Obseq. 95. 103. 113. 130. Cic. de har. resp. 25.— (14) Val. M. I 6 ext. 3.— (16) Obseq. 132. Dio LIV 33,2.—

392. tunc— 301, 2 mella om. a

393. tam etiam F 1 R

394. prospere R 2 S.-erime F 1 R 1

395. prehenso va.S

396. Verg. G IV 212. Sen. de clem. I 19, 2. Ar. IX 40, 624 a 30. 31. 625 a 16. 17. 19. 21–23. 626 b 6. 7. —

397. con ( pro non) F 1 R 1

398. et om. va.S

399. (24) Ar. V 22, 553 b 9. 10. Varro III 16,19.

400. (2) cfr. supra § 27.

401. illas R(?) va.J

402. et quo F 2. quo M. ęquo d J. equo r. hi quo z. sed quo v

403. si sine J

404. nascuntur F 1 Ra

405. Ar. ib. 553 b 21. 22. IX 40, 626 b 12–15.— (9) Col. IX 9, 6. (Verg. G IV 86. 87). Varro ib. § 35.

406. melior M v. om. r

407. copiosus FRa

408. deficit F 2 R SJ. -fecerit v

409. derigunt M. diri- rv

410. et MF 2 v. ei r

411. suis va.H

412. sentit va.S

413. ex - 13 mulsa om. a

414. duasque M( P) J. easque (quae F) rv

415. duosque M U. duo rv( D)

416. exserta Md 2. ins- d 1. exerta DFE. exorta R(?) v

417. reconciliantur va.H

418. Ar. IX 40, 624 b 28. V 22 init. Varro ib. § 20. 19. cfr. Col. IX 3, 1. 2.— (19) Ar. V 22, 554 b 8–10. 16–19. Verg. G IV 42–44.

419. aspectum F 1 a

420. urbanorum Fa

421. deterrimae F 2 v. tet- Eaz. determinae r

422. aluae D. -ueae F 1. aleas M

423. que M

424. dist. D

425. Ar. P IV 6, 683 a 8.— IX 40, 626 a 17–19. 20. 26. 27. 8. 9. Verg. G IV 237.

426. confixo M

427. facere uelut (ut S) M v. -ciunt sed ut (ut om. a) r

428. (5) Verg. G IV 49. cfr. supra § 44.— (6) Th. C. VI 5, 1. Ael. I 58. Varro III 16, 6. Col. IX 5, 1 extr.— (7) Verg. G IV 245. 13–15. Ael. ib. et V 11. Florent. in Geop. XV 2, 18.

429. equus ego. -uos (= uus) ll.v

430. occisus M. -sos rv. cfr. n. luc.p. 31, de dictione VII 35. VIII 180

431. procuique M. -cul va.G

432. redolentis M S

433. eorum ME 1 a

434. Ar. IX 40,626 a 31. 627 b 4. Ael. V 11.— (16) Verg. G IV 47. 48. Col. IX 5, 6.

435. floribus Fa va.B

436. portas MF 2. pertas DF 1 R 1. pcas a. per eas Ez G. repertas R 2. ope- v

437. ad ll.G. ac z. ab v

438. statio J coll. § 20. spa- ll.v( S). del.G

439. prouolant F 2 va.S

440. abripiuntur z va.S

441. se e M S. se r. se a v

442. Verg. G IV 252–256. Col. IX 13, 7. Ar. ib. 626 a 23.

443. morbos MF 2 v. -rtuos D 1 R 2 E. -rtuus r. ( a lac.). de mendo cfr. § 50

444. suaptae F 2. suae apte E. suraptae DF 1

445. tepore R 2 az S

446. cum-progerunt MF 2 v. om.r

447. quam ( pro que) F 1 Ra

448. Ar. ib.624 a 30–33. Varro III 16,20.

449. (7. 8) Ar. VIII 27, 605 b 10. IX 40, 625 a 7 sq. (cfr. supra § 50). Col. IX 13, 11. 13.

450. ea ll.H. del. G. a z C. hac B. ac v

451. pestes F 1 R

452. conucheus F 1.-uehunt az va.G.-uehit G

453. proce- dent a. -dunt z va.G. -dit G

454. glomerantur FRaz S

455. de- ductae (-te M) G. -ta a v. diductae DFds J. -te RT. -ta Ez( P) H

456. multitudini Md 2 s G( J). -ne rv( H)

457. stimatur R 1. ext- F. exist- R 2 d S

458. cauos M

459. non MRd 2 v. om.r

460. cleron va.Brot. ex Ar.

461. item- 8 peragant om. a

462. idem MF. iid- va.P

463. bla- sigonian FR

464. peragunt R(?) Ez H

465. Varro ib. § 12. Col. IX 5, 6. Verg. G IV 50. 247. Ael. I 58.— (12) Ar. VIII 27, 605 b 13–15. Col. IX 7, 5. 14, 8. 9. Verg. G IV 246.

466. pulset (sul- M) ictu MF 2 R 2 H. -lse situ r. -lsat ictu v

467. papillo MF 1 a

468. hic M G( D). om. rv( H)

469. e M J. om. rv

470. teredides: F 1 R

471. aradeosa M

472. maxime e M. -mae Fa.-me rv

473. lan- guine DF 1.-gine R 1.-guidae Ea

474. (17) Ar. ib. 19. Col. IX 13, 2.— (19) Ar. ib. 19–21. Ael. IV 18.

475. e ( pro et) F 1 Ra

476. pastuus MF 1 D

477. apes non tantum M

478. Ar. IX 40, 623 b 19–22. 627 a 19. 20.

479. atque ( pro et) R(?) Dal. 2 errore

480. proturbant F 2

481. et om. R. es F

482. inlutaeque M

483. auersa M( P) J. adu- rv

484. quo- Tū a. -ta va.H

485. portione F 1 a va.H

486. commemoratam (cum- F) F 1 Rd. -ta a. -ta tam va.H

487. ib. 627 a 15–18. Didym. in Geop. XV 3, 7. Ael. V 13. Varro III 16, 7. Verg. G IV 64.

488. initu F 1 R 1 d 1

489. opere — 13 redeunt om. a

490. functae M v( J). -to rS

491. munere MF 2 R 2 v. -ri r

492. tamen ll.v( S). tum B

493. elatae M J. datae F 2 v. -tae e r

494. giris RE

495. editis F 2 v. -ti M. -tus r

496. Ar. V 22, 554 b 6–8. Verg. G IV 207. Col. IX 3, 3.— (16) Ar. de respir. 9, 475 b 4. Hygin. ap. Col. IX 13, 4. Varro ib. § 37. 38.

497. iis J. his M D. est r. eis v

498. ut MF 2 v. aut r

499. dist. D

500. hac fortuna cadant F 2

501. uniuersas aluos Madvig adv. crit. IIp. 525. -sa saluos M. -sa aluos (albos F 2) rv

502. tectum — sole om. M

503. seruetur F 1 R

504. deinde va.D

505. tepido ( Mone) J. t. pido M. totidē tepido F 2. toto die v

506. ac — foueantur MF 2 v. om. r

507. reuiuiscere Fad va.Brot. cfr. nota ad IX 132

508. Mago ap. Col. IX 44, 6. Verg. G IV 284 sq. Florent. in Geop. XV 2, 23 sq. Nic. ther. 740 sq. Ov. M XV 364 sq. Archelaus ap. Varr. ib. § 4. Ael. II 57. I 28. Ar. V 19,552 a 16. G III 9, 758 b 6–8. 10, 761 a 2–8.

509. obrotis M. an obrutas aut cum delendum?

510. scara- baeos MF 2 v.-beorum r

511. ex aliis (oliis M)— 4 cernuntur MF 2 v. om.r

512. in om. M

513. Ar. V 23 init. ib. 5551–4. 8–10. (G III 10, 761 a 4. 5).

514. iis M v. his rH

515. in cauernis va.S

516. cerae Md( P) G 2 J. cere T. cera rH. cetera v( LS)

517. e M C( J). om. rv( H)

518. cortice ll.v( G 2) S. -ce et z B. -cea et H

519. araneosae Md( D?) S. -ose T. -oso G 2. -osa H. -os Ea. ant neore F 1. araneus F 2 R 2 e corr. -neis z v. arena B

520. effetus F 2 R 2 e corr. et fetus S

521. ut M v( G). et rB( Brot.)

522. barbaris M G. -rus rB( Brot.). uarius D. ( saltem uariae aetatis ex Ar.)

523. alius miculo M

524. uere M L cum P( D). uerno rv( H)

525. Ar. V 20 init.— (15) IX 42 init.

526. perimunt Ra va.J

527. iis R v. is M. his rD

528. uenan- tur et va.Brot.

529. que M D. om. rv

530. Ar. IX 41, 627 b 23–25. 30. 31. 29. 27.— (21) ib. 628 a 1–5. 7. 8.

531. cabrorum F. -ones R 2 e corr.

532. hau MFd. ( a lac.)

533. sine M v. sin (in E) r. ( a lac.)

534. moriuntur F 2 v. ori- r. cfr. Ar.

535. an hę?

536. ib. 628 a 11–15. 17. 18. 22. 23. 30. 35. 628 b 1–3. 7. 8. - (8) Ael. V 15. Ar. IX 42, 629 a 2. 3 (aliter). 9. 10.

537. quadri- flores F 1 Ra

538. generantur R 2 dT SJ

539. dist. ego coll. Ar. ( an iam producant?)

540. producant— 11 Quar- tum om. a

541. opificis F 2

542. his F 2 v.in r

543. suo E

544. fuci F 2 v. foci DF 1 R. foti E

545. subolem F 1. sub sole F 2

546. Ar. V 24.

547. quartum F 2 v. -rum r

548. assurias F 1. -urras R. assirias F 2

549. lapidi F 2 v. -de d 2. latide r

550. duritie Dal.

551. in his F 2 R(?) Brot. ut us DF 1. ut Ea. in iis et v

552. longius a

553. Ar. V 19, 7–14. (Pollux VII 76). cfr. Sen. ep. 90, 20. Pl. IV 62 extr. V 14.

554. alia om. F

555. horum alia F 2

556. ex F 2 d S. e B. ea rv

557. protendente ( P) G 2 H

558. sui Ea v. suis r

559. cornū a. -nua ( P) G 2. -nua primum H. -nua hi v

560. urica ( coni. H) S. -cas ll. eruca G 2( H). -cae sunt v( L)

561. quae G 2

562. nycidallus a. necydalus va.S

563. et hoc ( Petavius) Brot.

564. bombyces va.G 2 ( Brot.)

565. redordiri D 2 FR G. -rdori D 1. retorqueri Ea v. -re z C

566. choo F 2 ( item 4). choa a. Ceo B. Co v

567. pampilae R. -phy- lae F 1 a.-laei F 2. -phila va.S

568. plateae (-taę F 1) ll.G 2( S). -tis v. Latoi B( L) ex falsa lect. ap. Ar., ubi πλάτεω

569. bom- bycas (-cus a) ll.G. -ces S. -ca z.-cina ( ad praecedd. relatum) v

570. tradunt M G( J). -ntur rv( S)

571. terebinthin F 1 R. -thini F 2

572. florem M v. -re r

573. halitu M v. -tum r

574. papiliones (-nis F 2) paruos MF 2 v. -nis paruo r

575. aduersum G

576. dist.U 201

577. radentis M S. -te va.C

578. lanugine D(?) Ea

579. in MF 2 v( J). om. rH

580. uellere H

581. cogi subigique MF 2 G ( praem. quo- que v). cogique d. -quae R. coique DF 1. coqui a. quoqui E. quoque lp

582. in tramas J coll. § 81. inter ramos ll.v. in terram. mox F 2

583. an in uasis?

584. nutriri atque Md 2 v. nutriatque (-ricet quae R) r

585. alia M v. -ias r

586. pensa (-sas d) dimitti MF 2 d v. pensandi mitti (dim- R) r

587. carpta D. coepta C

588. sint M Verc. sit rv

589. lanifica M J. -ficia RE av. -facia DF. lanicia ( coni.J) D coll. § 115

590. umore MRd 2 v. -rem r

591. lentescere MF 2 v. -te cere DF 1 R. -tē caere (cerę a) Ea

592. iunceo MF 2 d 2 v. un- F 1. tun- r

593. fuso M v. fuco r

594. leui- tatem propter M( R?) G. -tate propterea (-ter F 2) r. -pter onera v

595. aestiuuaim DF 1. -iua Ea va.G

596. onere FR 1 a

597. asspria M. at syria a. adsiria F 1. -riā R

598. cedimus om. M( spat. vac.)

599. Ar. IX 39 init.

600. praecipua M C. -puae DFa. -pue RE v

601. admirationi Fa

602. ad saltū a va.B

603. specie M

604. cruribus om. M

605. longis- simis - 7 cruribus MF 2 v. om. r

606. ib. 623 a 2–4. 30–32. (cfr. Pl. XXIX 84. 85).

607. in terra M v( S). inter F 1. -terna rH

608. cauernis MF 2 G. -na r. -narum v

609. eun- dem M

610. an quaedam in cute? cfr. Ar.

611. et tam v. etiam ll

612. cfr. Ael. VI 57. I 21.— (14. 15) Ar. ib. 623 a 8–11. Sen. ep. 121, 22.

613. cercinato FR

614. subtegmina a va.Verc.( C)

615. a R(?) Brot. om. rv

616. grassantes R v. gress- F. gres- r

617. reti- nere F 2

618. crebratae ll.H. crib- G. crebrata v. crib- B

619. quadam v. quaed- ll

620. politura E. -ra (artis) va.G

621. laxus v. luxus ll

622. flatuus F D

623. ad non (non ad G) va.H

624. lassa R

625. praetenti ... ut arbitrari va.H

626. licia at ( P) H. -cea at DF 1 Rd. -ceat at F 2. -ceat E v. -cet G

627. quanto v. -ndo ll

628. agenti F 2 v. -tis H. genti E. -tis r

629. necne v. necte ll

630. possit F 2 z v. potest r

631. age z v. ager ll

632. (2. 8. 11) Ar. ib. 12–15. 18–20.

633. discit F 2 v. -cet r

634. filo FRd S

635. a cacumine D 2. acum- ll. a culm- v. cfr. § 97

636. dist.J

637. uelix F 1. uelut va.G

638. accursus F 2 R S. acu- DF 1. ad cursum E v( D)

639. plagas F 1 R

640. quia F 2 G( J). ex (et R 2 S) quia DF 1 R. ex qua E. ex quo v

641. ib. 33–623 b 3.— (16) Ar. probl. 947 a 33 sq. Th. fr. 29 Wim. Avien. Arat. 1771 sq.— (17) Ar. IX 39,623 a 23. 24.

642. namque ll.v. an ranarumque? cfr. Ar.

643. lace- ratarum F 1 R

644. hos va.( P) H

645. telam uoluente sed F 1 R. telam (uel tena in marg.) uoluente et F 2

646. morsus F 1

647. adprehendentis FR

648. texunt R H. retex- F 2. non tex- v( S). texit r

649. retexunt ego. tex- ll.v. cfr. Avien. Arat. 1771

650. an multa in aere ( vel in aura) aranea?

651. uenetur H. -natur ll.v

652. dist. G

653. Ar. V 8, 542 a 15.16. V 27 init. G III 9, 758 b 9. 10.

654. (1) Ar. V 27, 555 b 1. 4. 5. 10–17. (schol. Nic. ther. 715).—

655. uix ulla F 2 v. uia uix R 2. ulę ulla Ea. uia culla r. an uix ullis?

656. ratio ego. narratio ( ortum ex raratio) ll.v. gene- ratio D 2. ( an potius aliena ratio? de dictione cfr. XV 73.107. XIX 55. 128. XXIX 29)

657. omnia ( sc. genera) ll.v( S). oua ea B

658. tela sed sparsa ( P) H. telas et sparsa ll.G. telas ex- pansa v. tela set perfecta D 2

659. quia saliunt F 2 v. qua sal- d S. quas aliud r. saliunt D 2. ( an oua; saliunt?)

660. ita emittunt F 2 v. inemi- DF 1 R. inmi- E. immi- a. fila emi- ( ego ex Ar.) D 2 ( loc.corr.)

661. partem F 1 a

662. adiuuant R

663. trecenos Brot. -ntos B ex Ar. tricenos ll.v( G)

664. Ar. V 26.—

665. his om. asz

666. scorpiones F 2 ( R?) v. -nibus r

667. periunt F 1. -imunt az va.G

668. infortuna R

669. grauiores Fa

670. femini F 1. -nini R

671. fuere F 2

672. egenerant F 1. gen- a

673. cfr. Ov. fast. IV 163.— (16) de Apollodoro cfr. OSchneider Nic. p. 190 sq.— (17. 19) Ael. VI 20.

674. ne F 2 v. nec r

675. feri F 1. fieri a

676. inflexo F 2 G. -xu rv

677. descriptis F 2 a va.D

678. superuacuos ll.v. -cuo ( P) H. ( an opere superuacuo?)

679. tribuunt F

680. gracilitatem et longitudinem FRd

681. (3. 7) Strabo XVII 830 extr. schol. Nic. ther. 781. Me- gasth. fr. 10. 12. Mü. Ael. XVI 42.—

682. inexplebiles (expl- M) v( J). -li F 2 dT S. -le r D

683. potus a J. -tu dT v. -tuus r D

684. an saeuiorū?

685. plene Fa

686. (9.10) cfr. Pl. XXXVII 140. V 42.— (11–14) Ar. VIII 29, 607 a 14–21.— (14–16) cfr. Pl. XXIX 91. 90. 73. (Ael. VI 22).—

687. quasi quaestuus ( ortum e dittogr.) M

688. interimunt a va.J

689. alioqu.. M. -quin ( DE?) va.H( S)

690. in quam F 1 Ra

691. inmerserint M. v. -rit r

692. et M G. Sed r. cum v

693. innocuos a va.G

694. aeque ego. atque ll.v. cfr. n. luc. p. 34 n. 12

695. nullis ( coni. Dal.) H. nulli (nonnu- R 1) ll.v( S)

696. (23) Ar. V 26 extr.

697. (2) IX 1,609 a 29.30.—

698. totus F 1 R 1

699. multorum R

700. conficiant F 1 d. -ciunt R. ( a lac.)

701. hi om. va.S. in a

702. araneis M v. -nei r

703. Ar. V 30,556 b 16. 556 a 14. 15. 19. 20. (cfr. Ael. X 44).— (7) ib. 556 b 11–14. Ael. I 20 extr.— (8) cfr. Ael. X 6 extr. Athen. IV 133 b. —

704. nouissime G

705. mutae F 2 Verc.( G). multae rv( C)

706. est om. F uolatura ll.v( S). -tu rara B

707. earū ego. ea d S. om. ll.G( J). item maiores B

708. canant F 1 R 1 a. cantant z

709. tettigonia S. -iae B. -ometrae v. tetogonia (-iae E 2) ll. cfr. Ar.

710. cantant va.G

711. oua E 2

712. corrupti ll.( P) S. -tis dT v. -ta E 2. cor- reptis Verc. conceptis ( Petav.) Brot.

713. Ar. ib. 556 a 25. 26. 30. 556 b 5–11.— (14) Ar. IV 7, 532 b 10–12. 16. 7. —

714. qua ( DE?) v. quae ll

715. excabant F. excub- R 1. cfr, § 98

716. futurę F 1 a

717. dein a va.S

718. oui//s.. corrupto R

719. aculeatorum ( coni. Dal.) S ex Ar. -tarum ll.H. -tum v. cfr. § 173

720. dicemus D coll. § 266. -cimus ll. -ximus v

721. 266

722. Ar. V 30, 556 b 14–20.

723. oculi Bas. -li sunt J

724. remittens iis va.S

725. adpropinquet iis J. -quens DFR 1. -quans Ead. -ques R 2 S. -uet v

726. transeant R(?) v. -eat r

727. uelut folio F 2. -lia v. uelut in folia B. om. r S

728. ludente ego. om.ll.v. cfr. Ar. ὡς ἐπὶ φύλλον . . κινούμενον, de dictione XVII 90. XVIII 360

729. ib. 556 a 21–25.— (7) Ar. VIII 28 init. Ael. V 9. Strabo VI 260 med. Paus. VI 6,4. Sol. 2, 40.—

730. non del. B

731. nisi ( Schlenger philol. XIIp. 301) D. om. ll.v. cfr.Ar.

732. differentia. In ( add. v) milesia F 2 v. milesia diff- r. cfr.Ar.

733. pauci sunt loci DFE. ( a lac.)

734. Cephallania S coll. XXXII 18. -alenia v ex Ar. -ania ll

735. pro MF 2( R?) v. quae r

736. Ar. IV 7, 532 a 20. 21.— (14) I 5, 490 a 16. 20.— (16) IV 7, 532 a 11. 12. P IV 6, 682 b 32.— (17)III 12 extr. IV 7, 532 a 22. 23.—

737. gerant R

738. cui telum om. M

739. est M G. et rv

740. auiditatibus M

741. reuiuescunt M Brot. -cere DFRE. -iui- scere a. -cunt v

742. aculeum M

743. bipinnae F. -penne R va.S. -pennae Ma

744. (19. 20) Ar. ib. 531 b 24. I 5, 490 a 14.15.

745. (4) Nigid. fr. 123 Swob.—

746. crusta R(?) v. crista r

747. icarabaeis M scarabei FRa

748. negatis R 1. -at a

749. et ( pro sed) M

750. bisulca dentatis Brandis p. 37. -cis dentata ll.v. cfr. IX 97

751. forcipibus v. -cibus F. forficibus r S

752. acumine R 2 dT S

753. lucanos E va.J

754. (10) cfr. Ar. IV 1, 523 b 21. Pl. XVIII 250. 252.—

755. ingentes v. -ntis (-nitis F 2) ll.S

756. aut cū a. ut R S. ac G

757. parata F. parietes D coll. § 13. strata M Haupt Herm. IIIp. 149

758. excabant F. extab- R 1. cfr. § 93

759. candore P

760. iampyrides M. lampir- F 2. lampr- F 1 a

761. defecta FR va.C. defpe- a

762. (13) Verg. G IV 243.— (17) Mir. ausc. 120. Plut. de an. tranqu. 15, 473 e.—

763. arumna F 1. om. a. alumnae va.G

764. blattis MF 2 G. om. a. blatus r. -ttae v. -tta is D

765. uitam d va.G

766. balinearum ego. -eas (ual- DF 1) MDFd. balneas Ea. balineis R(?) v

767. et eodem ex eodem M

768. spungiae M. spongeae a. -gaee F. -gee R. -geae e SJ

769. thretia R 1. thratia R 2. tracia a. Thra- G. -ciae partibus v

770. hoc F 2 a v( D). hic F 1 R 1. id R 2 T( P) S

771. cantarotethrus (cantur- R 1) FR. -tarotus a

772. Ar. IV 7, 532 a 25. 26. 16–18.

773. (1) Ar. P IV 5, 682 a 10.— Ar. I 5, 490 a 19. —P. IV 6, 683 a 1–3. 21. 22. 5, 678 b 12–15. cfr. infra § 173.— (6) Ar. IV 7,532 a 12. 26. 1, 523 b 17. 18. (cfr. supra § 1).—

774. nisi E v. ( a lac.). sine r

775. scorpioni v. -ne ll. ( a lac.)

776. ut F 2 v. om. r

777. culicibus va.H

778. dist. ego

779. ut F 2 R v. ant r

780. Ar. IV 2, 525 b 24. 25. cfr. II 1, 498 a 18. 19.— IV 7, 532 a 27–29. cfr. P IV 6 extr.— (12) Ar. V 28, 555 b 20–22. 24. 30. 556 a 6. 3. 555 b 29.— (15) Ar. V 29.—

781. longiores R 2 v. -ris r D

782. terra az va.G

783. demisso R(?) B. dim- rv

784. caulae F 1. caudae F 2

785. dist. J

786. aut omni F 1 a

787. e del. F 2. om. d. sub va.J

788. an hibernis? cfr. Ar. μετοπωρινῶν ὑδάτων

789. siccoque H Brot.

790. uero F

791. (19–21) Ar. V 28, 556 a 1–6.— (22) IX 6, 612 a 34.

792. que om. H Brot.

793. parare FR

794. dein a

795. mares Fa

796. pepererit R. peperint Fa

797. enascente Dal. 2 ( errore?)

798. obeunt. et ego. -ntes ll. -nt v

799. friuola a v. -uula E. -bula r

800. cum F 2 v. curri r

801. nisi H. in ll. nisi in v

802. rimosis ll.H( J). prim- d 2 T. planis et rimosis v( S) ex Ar.

803. (4) cfr. Liv. per. 60. Obseq. 90. Aug. CD III 31 extr. Oros. V 11.—

804. cruribus serra ( prave prae- ceptum) M

805. serrarum M v. sed rarum r. ( a lac.)

806. est et MF 2 v. Esse et a. Esset r

807. casu qui R. -uqu F 1. casu F 2.

808. aliis isdem M

809. ignari MF 2 v. in mari r

810. trastri M

811. famē F 2

812. deorum irae M v. dierum mire (imbre R 2) r

813. aliae del. D

814. credentur FR. -da.tur M

815. obumbrant G. -rans ll. -rent v. ob umbras F 2

816. diraque M v. -amque r

817. nubē F 2 Ez

818. morue rodentes DF 1. in orbe rod- E

819. cfr. Liv. XLII 10, 7. 8. 2, 4.

820. maxima (magna v) cohorte az va.G

821. Romano ( Mone) J. R. M D. om. rv

822. sibullina M 2. -llaina M 1

823. coacto MF 2 v. -arto r

824. deuellandi F. deualedi R 1. diue- lendi R 2

825. prima FaT

826. obterendo MF 2 v. obce- DF 1. opce- R. obicere Ea

827. pena (poe- v) in a v. poenam R 2. -nam in (-narum R 1) r

828. gragulos MF 2 R

829. uacatur F 1. uatur R 1

830. et ( pro id) M

831. cfr. Ar. IV 9, 535 b 12 (aliter).— (9) Ar. V 28 init. cfr. V 8 init. 542 a 7. 8. (V 19 init.).—

832. existimantur R(?) v. -tes r

833. terendo F 2 v. -dos r

834. Ar. V 25. IX 40, 623 b 13. 14. 17.— § 109. 110: Ar. I 1, 488 a 7. 10. Ael. II 25. Plut. SA 11, 967 f sq. Geop. XV 1, 26.— (23) Ar. IX 38 extr. Ael. IV 43. I 22.

835. dist. B

836. lac. ego indicavi; exciderunt fere mirabiles opere

837. hae G 2. haec ll. ( a lac.) hae ut apes z v

838. ut apes sed illae (ille R 2) F 2 R 2 G 2( S D). sed apes utilae (uti ille R 1. utiles Ea v) rv( H)

839. ac ll.D. et C. at v

840. portatione R 2

841. reip???. F. recipit a

842. fruges va.S

843. e (et R 2) terre R

844. eaedem R(?) v. ead- r

845. ignarę Fa ( an recte?)

846. dies ll.v. indices D

847. ea R

848. (5) Ael. VI 43 extr. Cleanthes ap. Plut. SA 11, 967 e et Ael. VI 50. Paxam. in Geop. XIII 10, 14.—

849. percontatio ( DE?) va.Brot.( S)

850. et in opere va.S

851. dubitet v. -tet et ll.S

852. sese ( del. inter) F 2

853. siciliae F. -lie R

854. Herod. III 102. 105. Megasth. fr. 39 Mü. Mela III 62. (Ael. III 4. XVI 15). cfr. Isid. XII 3, 9. PL. XXXIII 66.—

855. cornu F 2 R 1 a

856. erithris R 2. -tris a. ////thris R 1. ery- theris F 2

857. hae D S. haec F. he R. e Ea. ex v

858. egerunt F 2 R 2 v. ger- v

859. terra ll.J. -rrae v( D). an cum terra?

860. felium R(?) v. faeli- F 2. fedi- ad. faedi- r

861. aegyptii R. cfr. X 186

862. Ar. V 19, 551 a. 2. 14–24.

863. atque om. a. atque asilus z va.G

864. e rore ego. rore F 2 R 2. ex ore r. ex rore v

865. insidit Fa

866. uere et F 2 R 2 v( J). om. a. uerset r. uere sed S

867. porrigitur F 2 R 2 E G. corr- DF 1 a. rig- R 1. oritur dT v

868. mox ll.B( S). om. v( Dal.)

869. uruca F 2 R 2 T J. uruga F 1. ruta R 1. urica Ea S. eruca B. eruca mox urica v

870. araneo accreta (-to R) RdT H. -neo (-nei a) occreta (hoc cr- Ea) r. -nei (-neosa G 2) haec eruca v

871. cortice R (?) v. eo cor- rD

872. (5) Ar. V 19, 551 a 5. 552 a 29.—

873. ex inde Ez. ex imbre va.S

874. alias F 2. om. R. ali r. alibi dT( P) H. alia v( Brot.)

875. trecenum Brot.S

876. Ar. V 31, 556 b 28 sq. 557–2. 7. cfr. Plut. Sulla 36 extr. Pl. VII 138. XXVI 138.— (11) Ar. ib. 557–11. 12. 14. 16.— (13) Ar. VIII 10 extr. Plut. qu. conv. II 9, 642 b sq.— (15) Ar. V 31,557 a 19. 20 (aliter). 32, 557 b 6–8.— (18) V 31, 556 b 25. 26. cfr. 32, 557 b 11.—

877. exanima et R 2 S. -met r. -mi et v

878. hominum et z. -num (-nem F 1 Ra) ll.v

879. capillo del. P

880. sese F 2 v. esse (se R 2) r

881. animaliū v. -al id ll

882. rursus — 19 alia om. R 1

883. aridi F 2 v. aradi DF 1. a radio Ea H( D). a radiis z S

884. soli F 2 v. solis r H

885. petauristae H. -stis z. -starum B. petauris ll. ...ris R 2 in marg. ( reliquis abscisis). et auris F 2. petauri et auris v

886. cfr. Pl. XXX 82.— Col. VII 13, 1. VI 2, 6. Cato 96, 2. cfr. Ar. V 31, 557 a 15–18.

887. (6) cfr. Pl. XXXII 123.— (7) Col. VII 13, 1.—

888. temporis ll.v( H). turpitudinis B

889. sanguini v. -ne ll

890. in ego coll. XXX 82. cui DF 1 RE (cu = geminato cit). cū ad v( J). a F 2. que G

891. nonnum- quam P

892. et capris R SJ

893. aeque F 2 RdTz H. om. a.-quee r. -que est v( D)

894. hirundinum Fa. -udinum generi va.S

895. palustria quae F 2. -tria a

896. an et suum?

897. langinans F 1 a. lanians z

898. qua G

899. queant d

900. Ar. V 32, 557 b 1–6.— (12) ib. 8. 9. 15. 18. 20. 22. 23.—

901. tinias F 1 R

902. sitiens ego. sititur ll ( a lac). sitit v. -it is D

903. obsorbens Fd

904. an noscitur? ( de mendo cfr. XXI 92)

905. harum ( DE?) C( J). horum ll.v( S)

906. exspirant v. asp- a. adsp- r

907. Ar. ib. 25. 26. cfr. Pl. XV 80.— (16) Ar. V 19, 552 b 1–3. cfr. Pl. XXIX 94.— (18) Ar. V 19, 552 b 5. 7–10.

908. cynachante (cin- Fa) FRa. -tae va.G

909. remedia –18 medentur F 2 R 2 v( S). remedidentur DF 1 R 1. -ditentur a. -diantur Ed. alae medicantur H

910. niue ego ex Ar. niue candidi ll.v

911. inueniantur ego. -antur (uen- F 1 R 1) et ll.H. re- periantur et v

912. uetustiores F 2

913. uermiculi ego. -culi in media- quidem altitudine ll.v

914. rufetit R. rubescit a va.S

915. in Media—2 candidi ego. om. ll.v. cfr. supra

916. Ar. ib. 10–14. Ael. II 2.—

917. aliqua et F 2 v( J). -quae DF 1 a. -que R 1 E. -qua R 2 S

918. aeraribus F 1 R 1 a

919. e d. ex va.H

920. pyralis va.S

921. pyrotocon ego. cfr. index. -roto (-rato F 2) ll. -rota J. -rausta v ( falso ex Ar. VIII 27)

922. igne a va.S( D)

923. uolatu //// moritur F 1. -at tunc mo- az

924. Ar. ib. 17–22. (Cic. Tusc. I 94. Ael. V 43).— (11) Ar. V 20, 553 a 2–6. 9. 10. 14–16.— (16) Ar. de respir. 9,475 b 4. Ael. II 29. Lucian. en- cor. muscae 7. Varro III 16, 38. cfr. supra § 69.—

925. uolucre G 2. -cres ll. z. -cris v

926. quadrupes a v. -pedes r z. ( an -pedis?)

927. dictae Fdaz va.G 2

928. hemerobios va.G 2. ( ἐφήμερον Ar.)

929. uel septētrionarii F 2 supra scr.

930. uermiculis J. -li ll. -lo v. cfr. § 100

931. ceterę F. -re R. ( a lac.)

932. tabe alarum tabani ego. ta- bani ll.v. cfr. Ar. τῶν πτερῶν συσπωμένων

933. uita F 2 R 2 v. ///// R 1. ita r

934. (20) Ar. P IV 10, 685 b 35.

935. (1) cfr. Pl. X 3.— (3) Varro LL V 76. Marcell. med. 28, 50. 29, 30. (4) Suet. Iul. 24.—

936. Itaque nunc z va.G

937. alia Salm. p. 386 a F. alio ll.v

938. stymphalidi z H. -de ll. -des L. -dae v

939. paruae ll.G. parrae z 2 Verc. paro et z 1. parco v

940. aui R(?) z 1 H cum Salm. aut r. ( a lac.). del. z 2 G. at v

941. gallerita F. galeritia R 2

942. cui F 2 R v. eui r

943. 10,86

944. dist. H

945. grui balearicae F 2 R 2 B coll. X 135. gruib///ar- R 1. gruibus (gruui- DF 1) ar- (Arieae v) rv

946. sed — 10 datum om. a

947. corpore cum seratum F. -re consertum (-erratum v) z va.G

948. ita ( sc. ut est) ll. z J.rite R 2 S. id v( D)

949. nec d v. ne ll

950. callum R 2 v. ga- r

951. peculiare datum M D. -liarum R. -liarem r. -liare v

952. Ar. II 1, 500 a 2 sq.— (13) Hygin. fab. 180. Ov. M III 194 sq.— (15) Val. M. V 6, 3.— (16) Ar. P III 2, 662 b 31.— (17) Ar. IX 5, 611 a 32–34.

953. uel in cybum F 2 supra scr. Cippum va.H

954. Latina va.( P) S

955. ne DF 1 Ea

956. alibi MF 2 v. albi r

957. nec albi maior del. R 2

958. laciuia M. lasciuae R

959. iussit M

960. armi F 1 R 1

961. ramos MF 2 R 2 C. -mis rv. ( a lac.)

962. ut in M v. In a. et in r

963. fudit MF 2 R 2 S. fu//it R 1. fugit r. finxit v

964. platycerontas R 2. platiger- FR 1 a

965. (2. 3) cfr. Ar. IV 11 extr.—

966. arieti M

967. dammis om. M. damis va.D. cfr. VIII 214

968. fastidium FR

969. lyras M( DE?) v( J). liras FR H. ( a lac.)

970. decerent ll.v( D). dice- z. -eres B. decorent J

971. stepsiceroti M

972. admodacem M 1

973. Ar. III 9, 517 a 28.— (9) cfr. Ael. XVI 33.— (9. 10) P III 2, 663 a 24. 25.— (14. 15) cfr. Pl. infra § 140. IX 101. (XVI 220. XVII 221).—

974. directa Ea va.J

975. Nam a

976. quidem Tz( P) H. quid R. quod r. que v

977. 8,71.76.

978. ad tactum M. adiect- a

979. nigrantia ll. mig- v

980. corpora FR. ( a lac.)

981. cerastis; his ego. -stis (-stes M) ll.v ( de cerastis cfr. XVI 220. XVII 221)

982. cocleis singula ll. et singula cochleis v

983. praetendantur va. Brot.

984. resistant M. at cfr. § 234

985. Caes. BG VI 28, 3. Sol. 20, 5.

986. (1. 2) cfr. Pl. XXXV 149.—

987. barbaris septentrionalibus putant (pot- R 2) F 1 Ra

988. urnis quae F 2. ur nisi quae a. urnasque va.H. -naque Brot.

989. uina M. -ni D. binas va. H

990. alii—324, 3 sunt om. a

991. his (has E) pila Ez va. G 2

992. tralucent S. tradu- ll. translu- v

993. alia D 2(?) F 1 E

994. cestrota ll.H. cerostr- B. -strata v

995. a coni. H. om. ll. v

996. alieno loco inserta videntur

997. Ar. II 1, 500 a 6. 7. 10. III 9, 517 a 20 sq. P III 2, 663 b 12.— (4) Ar. VIII 7, 595 b 12 sq. cfr. Pl. XXVIII 266.—

998. in v( J). om. ll.S

999. mucrone F 2 z v. -nem r

1000. tantum ll.v( S). autem Dal. 2 errore. ( Ar. μόνοις)

1001. flectatur Fa

1002. partibus R 2

1003. ut FdEa v( D). in R( D?) S

1004. fiant v( J). fiunt ll.S

1005. Ar. IV 11, 538 b 22–24. 18. 19. P ib. 662 b 30.— (11) Ar. II 1, 499 b 16–19. P ib. 663 a 18 sq. cfr. infra § 255.— (12. 13) II 1, 501 a 12. 13. P ib. 663 b 37 sq.— (15) II 1, 500 a 8–10. III 9, 517 27. 28.—

1006. pecore ( DE?) v. -ctore r

1007. mutilis H falso coll. Ael. NA XII 19

1008. ceruorum ( sc. feminis) ll.S. -uarum v

1009. solipedum FR Dal. 2 errore

1010. natura S cum Brot. om. ll.v

1011. an tribuit, at?

1012. nulla Brot. nulli qui va.G

1013. habenti ( F 3) G. -ent ll.v

1014. neque dentes R(?) va.D

1015. Plin. male intellexit Ar. HA III 9, 517 a 26

1016. (20) Ar. P IV 10, 685 b 35.

1017. spongiis a va.S( D)

1018. quibusdam — 325, 10 infra om. a

1019. Ar. II 1, 498 b 18. 19. P II 14, 658 b 2. 3.— (5) Strabo X 487 med.— (7) Ar. P IV 14, 697 b 18. 19. Pl. X 133.—

1020. capellatis F 2

1021. lienosi B. leniosi (lento- R 2) ll. Lien- tosi v

1022. Ar. III 11, 518 a 30. 31. 29. 26. 27. 7–9. G V 3, 784 a 1. 4.6. 783 b 26. 782 a 8. 10–16. 4, 784 b 35. 5, 785 a 11.— (13) Ar. I 7 extr.

1023. ullo F 2 R v. nu- r

1024. tam??? ante F 2

1025. equo F 2 R S. aequos DF 1. equis Ea v aliquibus va.S

1026. dist. ( P) H

1027. (15. 16) Ar. III 7, 516 a 15. 17.—

1028. exempta F 2 v excepta rS

1029. corporea R(?) v. -ora r ( a lac.)

1030. 8,130 10,117

1031. Ar.I 16,494 b 26–31. P II 7, 652 b 23–25 653 a 27–29.

1032. etiam F 2 R(?) G. equam DF 1 E. om. a. eque d. aeque z v

1033. 9,83

1034. polipus R. cfr. Ar. polypi (-lipi E 1) rva.s( D)

1035. alterutr*a-; R 2 v. -trū F 2. alterū R 1 altertra r

1036. abrumpi R

1037. uiro F 1

1038. omnib; F. ( cfr. Ar. πάντων). hominibus rv

1039. febofis ego ex Ar. reliquis ll.v. an aliq-? ( loc. corr.)

1040. Ar. I 16, 495 a 4–7. III 3, 514 a 18. 17, 520 a 27. 28.— (2) Ar. P II 7, 652 a 24. 25. 27. 653 a 22. G II 6, 744 a 15–17.— (5) Ar. VII 10, 587 b 12. 13. P ib. 653 a 34–36. G ib. 744 a 26. cfr. Pl. VII 4.—

1041. ali- desse F 1 R 1

1042. erudito DF 1 E

1043. ossucula F. oscilla P. ( κοῖλόν τι μικρόν Ar.)

1044. homini in H. -num ll.C. -num in v

1045. palpitat R 2 v. -ant rD

1046. corroboratur G( J). -antur R 2 Elp S( D). conborantur DF. ////bor- R 1. roboratur v

1047. (7) cfr. Ar. P II 10, 656 a 13. 14.— (8) ib. 656 b 11. 12. 22–26. Cic. ND II 140.— (10) Ar. I 16, 494 b 24. 25. — (11) P II 7, 653 a 10–12.— (13) Ar. II 15, 506 a 26–29. 31. —

1048. hoc — excelsis- simū F 2 v. om. r lp

1049. lac. ego indicavi. proximum v. an cu- stoditum ( vel protectum)?

1050. quae Fl. quasi D 2

1051. caelo ll.v. ( cfr. Vitr. VII 3, 3 imum caelum camararum). an cauo, ut IX 163? cella D 2

1052. hanc ll. G. hoc dz. hic v

1053. habent R(?) G. -bet rv

1054. sensum z. -uum va. G

1055. huc v. hoc ll. cfr. § 138. X 131

1056. hoc ll.S. hic v

1057. columen R S. culmen rv( D). cfr. IX 106, contra XXV 3

1058. omniū v. -nib; ll.S. ( aliter se habent § 139 non omnibus. 162. 206)

1059. quia om. R

1060. ante ostendunt Ez

1061. hic F 1 va. C

1062. humero z. -mero numero v a.G

1063. Ar. I 11, 492 a 22. 28. Cic. ND I 80.

1064. (4) cfr. Pl. VIII 225.— (5 sq.) Ar. ib. 25–29. 24. 25. IV 8, 533 b 13–15. 534 b 7–10.— (12) cfr. Pl. X 68.— Ar. II 12, 504 a 21. 503 a 5. P II 12–(15) cfr. Verg. G III 84.—

1065. alii FR 1 a

1066. soricis F 2 R 2. -cibus va.H

1067. aliquae (-q; R) ll.v( S). auriculae C

1068. cartilaginea v. -na D 1 F 2 Ea. cafti- r. ( item § 165: cfr. IX 78)

1069. 9,78

1070. hae DEa Ven.

1071. habeant F 2 v. -bet r

1072. attoniti F 2 R 2 v. et con- r

1073. quonam modo va.( P) H

1074. audiantur F 1. -iunt R

1075. inde R 2

1076. animalium F 2 v. -lia im (in a. imme R 1) r

1077. e toto F 2 a. eo toto R. et toto Dal. 2 errore

1078. aures v. -ris ll.D

1079. omni ego. -nium ll.v. cfr. vol. IV p. 483 ad XXIV 78

1080. genere v. -ra ll

1081. nutantes va. G. ( cfr. Verg. G III 84)

1082. (17) Ar. I 8, 491 b 9–11. P III 1 extr. Cic. de leg. I 27.— (20. 21) Quintil. XI 3, 79. cfr. Gell. XIX 7, 16.

1083. (1. 2) cfr. Ar. P III 4, 666 a 11. 12.—

1084. dist. va.H

1085. assensu F 2 dT v( J). anse- DF 1 R asce- G. anima (-mo s H)sensus Easz H

1086. al- terne va.S

1087. iis ego. om. ll.v

1088. annuimus DF 2 d Verc.( D) om. F 1. an ann- rv

1089. faftum F 2 G. -us v. factum r Brot.

1090. su- perbiā F 2 R 2 Ea. -ruiā r. -rbia v. ( dist. ego)

1091. huc G. hoc ll. hic v. cfr. § 135

1092. Ar. I 9, 491 b 18. 26. 27.— (7) IV 8, 535 a 17. 18. 14. 15.— (9) I 9, 491 b 28–33. (cfr. Pl. IX 178. XXX 19).—

1093. quae RdT S. - qui rv

1094. usum uita F 1 a. usu(?) uita DE

1095. distinguant va.S

1096. aduersu//// ante F 1 R 1. -sū ante a

1097. contrahuntur v. -hunt (-hunc R) ll

1098. ut F 2 v. et r

1099. solentes Fda. ol- va.B

1100. ar- dialarum F. ardeol- R 2 z va.S

1101. in coni.S. om. ll. v

1102. Nigid. fr. 124 Swob. — (15) cfr. supra § 125.—

1103. uolant a va.S

1104. narrat F 2 a

1105. uel cicadis F 2. nec cic- v. deasyndeto cfr. Müller stil. p. 39

1106. Ar. I 10, 492 a 5–10. 3. 4. (cfr. G V 1, 779 a 34 sq.).—

1107. ceteris F 2 R v. ceris DF 1. ceruis Ea

1108. et del. F 2

1109. quos ( DE?) v. quod r

1110. her- bitiores R 1 a. erb- F 1

1111. sicuti ego. sicut in ll.v

1112. cfr. Gels. VI 6, 38. (Non. 135, 9).

1113. occasuus DF D. -sum z va.G

1114. caesii (cesii R 2) G. caesis DE. -si sunt D. cesis r. om. z v

1115. 7,16

1116. (4) Suet. Tib. 68. — (7) ib. Aug. 29.

1117. Ti. F 2 v. L. Rd. Li. r

1118. nec (naec F 2) G. nae DF 1 E. ne Ra. om. v

1119. aliam quam z va.G

1120. ut v. om. ll

1121. sese F 2 v. ee r

1122. supraque va.Brot.

1123. albicantis F 2 R 2 v. abdic- r

1124. ib. Calig. 50. Nero 51.— (16) Ar.I 10, 492 a 10–12.

1125. Neroni ... at ego. -onia ll. -oni v. excidit caesii: cfr. Suet.

1126. dist. Blümner technol. III p. 319

1127. coniueret F 2 R 2 v. -rec DF 1. -re Ead. -ro R 1

1128. at F 1. om. a

1129. XX( U) D. XX ll.v

1130. gladiatorum paria va.U

1131. ini his a

1132. nictare B. nut- va.B

1133. accipimus T

1134. ib. 1. 2.— (19) Cic. de or. 221. (or. 60). Quintil. XI 3, 75 sq.

1135. ocu- lus G. -los ll.v

1136. unicolor R (?) G. -re DFEa. -res dT v. ( an uno colore?)

1137. communi (c???uni) ego. cum ll.v

1138. mediuscu- los a. -lo z va.G

1139. maxime ad v. -mi r

1140. idem R

1141. habitant FR

1142. cohibent (-tur C) au va.G

1143. hinc z 1 v. hic ll. z 2 ( item infra)

1144. osculamur va.S

1145. uidemur ( DE?) v. -etur r

1146. rigantes v. -tis ll.D

1147. occaecat F 1

1148. anima F 2. om. a

1149. caligante ( DE?) v. calica- F 2 R 2. callica- a. galica- R 1. gallica- F 1. (an- calig- post cernunt pos. va.S)

1150. (10) cfr. Cels. VII 7, 9.— (11) ib. 13.

1151. quas Fa. quod C

1152. corybantian v. -tia R. -tias F 2. -tia/// F 1. -tiare DEa D

1153. graeci (gre- F 2) dicunt F 2 R v. //// dicunt F 1. gredi- Dd. -diunt Ea

1154. extamo F. -timo dz H. -tremo v

1155. purificant va.S

1156. (14) cfr. Ar. I 9, 491 b 20. 21.

1157. cornea va.H

1158. et uelut va.S

1159. diligunt Fa. ( rectius derigunt)

1160. raui F 2 R 2( P) G 2. araui DF 1 R 1. acra ui Ea. atra v. ( add. aliis rufa (rufi G) va.H)

1161. talis F 1 a

1162. ut del. F 2 S

1163. ut ( pro et) F 2 S

1164. et F 2 v. ex r

1165. temperato v. -ret o ll

1166. pleraeque (-reque F 2) v. -rique rD ( contra Pli-nii usum)

1167. (6) Ar. I 11, 492 a 21.

1168. incrementa R 2 v ( SD). crem- rH( J). cfr. II 221

1169. ne- catus ullo F 1 a

1170. uenas F 2 R G. -na DF 1 a. -nam Ed v( D)

1171. nullis F 2

1172. cfr. Val. M. II 6, 8 extr. (Verg. A IV 244).— (12) cfr. Ar. probl. 960 a 12.— Cic. ND I 80. Horat. sat. I 3, 44. 45. Non. 27, 1 sq.— Varro LL VII 71.

1173. illos del. d 2 H

1174. magno F 2 R 2 v( SD). om. rH( J)

1175. stradonum a. -omum F 1

1176. qui// F. quis a

1177. ocelle a. ocęll/// F 1.-llis F 2

1178. lucini F 1 R 1 a va.G

1179. (18) cfr. Pl. VIII 106.— § 152: cfr. Pl. VIII 121. — (23) Ar. IV 2, 526 a 8–11

1180. capreae G

1181. sicut aridi z va.G ( et dist.). a lac.

1182. pu- tresque uetustate ego. uet- putresque ll.v( S). -tres G( J)

1183. non v. om. ll. ( loc. corr.)

1184. 8, 107

1185. (2) P II 13, 657 a 32–34.— (3) Ar. II 17, 508 b 4–7. VI 5 extr. G IV 6, 774 b 31. 32. Pl. XXIX 128.

1186. chamaeleontis G. cfr. § 188

1187. inclusos regentes a. -sis rigentes va.S

1188. squillisque va.D

1189. et F 2 v. ex r

1190. eruat v. seruat (-rbat DF) ll

1191. Ar. P II 13, 657 b 36 sq. 30. 31. 657 a 34. cfr. Pl. X 209. (Cels. VII 7, 13 extr.).

1192. testacei F 2 H( D). -ta//// F 1. -ta ei r. -tei d J. quibus testacea v

1193. ope- riment// F 1. -nto a. -nta va.H

1194. Ar. I 9, 491 b 18. - (11) Ar. P II 15 init. Cic. ND II 143.— (13) Ar. III 11, 518 b 10. 11. (probl. IV 18, 878 b 22).

1195. genus Fa

1196. fuco ego. uero ll.G. om. v. (cura coni. H)

1197. infetae F 1. -te a

1198. for- tuita R 2 va.S. ( a lac.)

1199. Ar. II 1, 498 b 21–25. P II 14, 658 a 11–19. IV 14, 697 b 18. 20.

1200. in ( ante in) om. FR

1201. in ( pro ut) R 1

1202. cfr. supra § 153. -Ar. P II 13, 657 a 27–30. 657 b 10. 11. 5–7. 22. IV 11, 691 a 19–24. cfr. Ar. II 12, 504 a 24–26.

1203. ne D(?) S. nec rv

1204. ideo ll.v. an item?

1205. nictatio nisi ego ex Ar. -onis F 1 R. -ones rv

1206. ac F 1. ( a lac.). et va.G

1207. (5) Ar. I 13, 493 a 28. 29. III 11, 518 a 1. 2. P II 13, 657 b 3. 4. - (8) Leg. XII tab. p. 154 Scholl. Cic. leg. II 59.

1208. aliquod aductum (duc- a) F 1 a

1209. ut L. om. ll.v

1210. membri F 1 R

1211. feminis F 2 R v fenis DF 1. fetus Ea. add. eas va.S

1212. (11) cfr. Pl. praef. 7. Quintil. XI 3, 80. Hor. sat. I 6, 5. II 8, 64. ep. I 19,45.— (13) Ar. P II 16, 659 a 36 sq. cfr. Ar. II 12, 504 a 21. IV 8, 533 a 23. 24. 34. Pl. supra § 137.— (14) cfr. Pl. IX 23. Cic. ND I 80. (Varro ap. Non. 25,17).— (14. 15) Ar. G IV 6, 774 b 36 sq.

1213. infra—12 nasus om. a

1214. infra F 2 v. intra rH

1215. hilaritatis FdT. -ates z va.C

1216. que F 2

1217. dictauere Fz

1218. nasus del. F 2

1219. alii F 2 R 2 v. alia r

1220. cfr. Non. 25, 22. Verr. Flacc. ap. Charis. I p. 103, 7 Keil.—(18) Ar. II 12, 504 a 19–21. P II 16, 659 b 21. 22. IV 12, 692 b 18. - (19) P III 1, 662 b 1. 2. (5–9). 9–14. IV 12, 693 a 11–17.

1221. (2) Ar. II 7 init. P III 1, 662 a 26 sq.— (3) Ar. I 11, 492 b 23. III 7, 516 a 23–25. P IV 11, 691 a 28–30.

1222. brocchi R 2 Brot. -occi G. -ochi v. bocchi DR 1. bochi FE. hoc hy a

1223. Labeones v. -nis ll.D

1224. os R v. hos r

1225. eru- entibus C( H). ruent- ll.v( GS). rodent- z. cfr. X 196

1226. lata F 2 R 2 v. rata r

1227. ut et ego. ut u FR 1 a. uti ( DE?) D. ut R 2 v. ( Ar. ὥσπερ καὶ τῶν τετραπόδων τὸ τῆς ὑός)

1228. sū R 1 a

1229. manuus F 1 D. -aum R 1

1230. dist. va.G

1231. an ut nec? cfr. supra § 157

1232. quadrupedes F 2 R 2 v. om. r

1233. praeterquam va.H

1234. Ar. P III 1, 661 b 18. 19. 21. 22. 17. 18. cfr. Ar. II 2, 501 a 16. 19. 15. II 13, 505 a 28. II 7. 5.— (10) Ar. P ib. 661 b 8. 9. cfr. Ar. II 1, 501 b 17–20. Cic. ND II 134.

1235. pectinatim F 2 v. -antim E 2. -antes (pict- DF 1) r

1236. exerti ut apro F 2 G. -rti ut R 2. -rti pro (apro v) F 1 R 1 v. -rta pro DEa

1237. hipopomio a. hippopotamo F 2 ( R?) va.D. cfr. VIII 95

1238. appell&ur R 1. -ll//// F 1

1239. an sunt in ( vel e)?

1240. Ar. II 1, 501 a 11. IX 50, 632 b 1. 2.— (15) Ar. P ib. 661 b 22. 25. 26.

1241. oris F 2 v( J). ori rS

1242. geminos v. genui- ll

1243. Ar. II 1, 501 a 19.— (18) II 13, 505 a 28–30. P III 1, 662 a 6–8. 13–15.

1244. exerti F 2 v. -tis r. ( a lac.)

1245. ceteris ( DE?) v. -ri FR. ( a lac.)

1246. scaurum F 2

1247. plani v ex Ar. pleni ll

1248. tot ore F 1 a

1249. queant G

1250. cauda DFRE v. palato a. gula vet. Dal. uncos ego po-sui coll. Ar.

1251. Nic. ther. 182–185.— (5. 6) cfr. Pl. infra § 193. XXIX 122.

1252. aspid// F 1.-de a

1253. superna va.G

1254. scor- pioni F 2 Ea S. -poni r. -pionum v( J). an scorpionis?

1255. ue- nis va.S

1256. dū a. tunc va.S

1257. eos F 1 R. ( a lac.)

1258. quos va.H( J)

1259. an ut plerique ( sc. scribunt)?

1260. (13.14) Ar. II 12, 504 a 20. III 1, 511 a 30. 31.— (14) II 1, 501 a 13. 14. P III 14, 674 a 31. cfr. Pl. VIII 67. — (16) Ar. II 1, 501 a 19.— (16) IV 4,528 b 27. 28.

1261. uiperae va.S

1262. gingiuis v. -iuas R 1 a. -iua R 2 S. -inas E. gigniuis F 2. -iuas DF 1

1263. praegnans F 2 R v.-nas rD

1264. inpressū ego. -ssu z. -sso ll.v

1265. repulsa Rdaz

1266. maxilla F 2 R v. -llam r

1267. primores E v. prio- r

1268. habet E G. -ent rv

1269. cornua - 17 at om. a

1270. nullis F 2

1271. et ego. t ll. del. F 2 v( J). etiam H. am S. an uel (???)?

1272. a minimis F 2 v. am in animis r

1273. derosas va.G. denas a F 2 in marg.

1274. uicia R 2 S. uiciea F 2. uitia d 2. uicta r. uitis G. uites v

1275. Ar. P IV 5, 678 b 7. 9. 10. cfr Ar. IV 1, 524 b 2. 2, 526 b 30. 31. — (18) ib. 5, 530 b 24.— (19) ib. 7, 532 a 12. (cfr. P IV 6, 683 a sq.). -II 8, 502 a 29.

1276. (1) II 5.— (3–5) III 12, 519 a 23. 24.

1277. primores R (?) G. -mos r. priores v

1278. aculeus F 2 R 2. -leis F 1 R 1 a.-lei DE(?) v. -lei sunt D. cfr. § 173

1279. quattuor ( pro quaterni sc. utrim- que) ll.v praeter d S

1280. IIII- 5 palatum om. a

1281. eos DFE. eos qui R(?) v

1282. masculis ( DE?) v. -li FR

1283. musculus F 2 R 2 v. masc- r

1284. habet F 2 R 2 v. -ent r

1285. entus DF 1 E

1286. ac palatum R(?) G. ad pal- F 2. appellatum DF 1 E Ven. -tam d v

1287. minutis R(?) v. inmutis r

1288. Ar. VII 10 extr. (G II 6, 745 b 9 sq.). cfr. Pl VII 68.— (9) Ar. II 1, 501 b 1–3. 6–8. VI 20, 575 a 5.521, 575 b 7. 31 extr.— (10) cfr. Pl. XXVIII 257. — (11) Ar. II 1, 501 b 3.— (12) Ar. II 4. (cfr. Fest. 94, 14).

1289. ceteri F 2

1290. ipsis F 2 v. -si r

1291. perpetuo C

1292. rumi- nantibus F 2 R(?) v. om. a fumma- r. fuba- z

1293. Magicis coni. D 2

1294. an opibus ( pro opibus)?

1295. nouissime M

1296. cir- citer om. RdT

1297. iu.enta M. iume- F 1 Ra

1298. Mucian. fr. 6 Brunn.— (17) Ar. II 3, 501 b 19–21. cfr. Pl. VII 71.— (18) cfr. Pollux II 95.

1299. (3. 4) Ar. ib. 501 b 15. 16.

1300. Zanclen va.Brot.

1301. samothracem (-tra- F 1) F 1 T( P) D. -cen MF 2 d 1. -ceni (-tra- DE) r. ( a lac.). -cenum d 2 v

1302. capra sue MdT G 2 cum P( S). -resue DF 1 R. -risue F 2 E v( L). -ris a. -ris sue H

1303. papii FRE. Pappii va.B. (illius pater P e Polluce

1304. maxillarium M Verc.( J). -rum rv( C)

1305. praetriuit M G. -teriuit rv. ( a lac.). pertriuit B

1306. at canini va.J. an a genuinis?

1307. fufescunt F 1. nife- R 1. rube- a va.S

1308. Ar. VI 22, 576 a 6 sq. Varro II 7, 2. 3. Col. VI 29, 4. 5.

1309. ueternorum F 2

1310. iudicatur MF J. ind- rv( D). a lac.

1311. XI M

1312. sequenti a v. -te rS

1313. dicit F 1 a

1314. omnis . . . inmutabilis M S

1315. (11) Ar. II 1, 501 b 2. VI 23, 577 a 18–20. 31. 32.— (13) VI 21, 575 b 7.— (13. 14) Ar. II 1 extr. G IV 8, 788 b 15.— Varro II 7, 3.

1316. equo - 17 existimantur om. a

1317. bimi F 2 R(?) G. bini M. bi r. bis dTz v

1318. suibus F 2 R 2 va.J

1319. non MF 2 J. om. rv

1320. numquam R 2 va.J

1321. canitie F 2 va.S

1322. uiros F 1 a

1323. hebetant et MF 2 R 2 v. -antes r

1324. inplumes necant MF 2 R v. -mescunt r

1325. morbi MF 2 v( D). -bis rS. ( a lac.)

1326. 7, 68 sqq.

1327. infantiam DFE. ( a lac.). -ia va.G

1328. a pi- unt M. afficiunt D

1329. reliquia.. M. -qua ea Müller em. V p. 24. ( an inter reliqua aut delendum reliqua ut iteratum ex v. 19?)

1330. saeuissima va. S

1331. dentiū R 2 da. -ibus va.S

1332. Ar. II 17, 508 a 22–27. P II 17 init. ib. 660 b 6 sq. cfr. Verg. A II 475.— (5) Ar. II 10, 503 a 2. 3. 1. 13, 506 a 31. IV 8, 533 a 26–29. cfr. P II 17, 661 a 4. 5. 660 b 27. 28 (cfr. Pl. VIII 89). 34. 35.

1333. trisula R 1. -ulcis a

1334. capillamentis M

1335. quam om. HBrot.

1336. leonis M. -ibus ac va.H

1337. parcus F 1. -rtus a

1338. attenuasque F 1 Ra

1339. hominis ( pro etiam) R

1340. mansue- facta M v. -tam r

1341. ubi om. M

1342. 9,128

1343. Ar. IV 9, 536 a 8–13. 16–19. Plut. SA 34,982 e. Ael. IX 13.— (18) Ar. P IV 6, 683 a 3 sq.— (19) cfr. Ar. V 22, 554 a 14.— IV 7, 532 b 12. Pl. supra § 93.— Ar. P II 17, 661 a 18. 15. 16.

1344. (1.2) Ar. II 6.

1345. uoce R

1346. intuma DFRE S

1347. emittunt P. mi- ll.v

1348. matres F 1 a

1349. obolygones F. -li- gones a. ololyzontes B

1350. modice M D. -cae rv

1351. sibi F 2

1352. eliditur M J. edilitur R 2. elicitur F 2 v. eiic- L. elitur r. editur z S

1353. tunc et M. tunc ad R 2. tunc F 2 in ras. R 1 v. ////no D. no Ead

1354. extenti MF 2 R 2 v. exenti (-te D 1) r

1355. pelpulsi DF 1. pulsi R. propu- H. cfr. n. luc.p. 52

1356. his (iis v) et MR v( S). et his et r. et iis H

1357. aculeus MF 2 R v. -leis r. ( a lac.). cfr. § 165

1358. latet et ego. lata (lata ut a) ll.v. cfr. Ar. ἐντός, ὥστε ἔργον εἶναι ἰδεῖν. ( cfr. Müller em. II p. 16)

1359. praecipue —

1360. (2.3) cfr. Ar. I 11,492 b 32.— (9) ib. 27. 28.

1361. an neruis?

1362. accepimus F 2 va.S

1363. tor- tus MF 2 v. tornus r

1364. Opi lordan ephem. epigr. Ip. 229. opifaerae M. om. rv

1365. opiferae M v( S).-re DF 1 RE 2. ope fere E 1. opifices F 2. Opis uere H.Opis (Opi J) uerba U 206

1366. ars (ar M) eius MR 2 S. eius ars F 2 v. om. R 1. eius r

1367. ut et F 2

1368. indiscreta M D. -te v. discretaea D. -tea F 1 E. -te R

1369. imitatio om. a

1370. Ar. I 11 extr.— II 12, 504 b 4. I 12 init. 16, 495 a 19–21. 23. 27–31. 495 b 14–16. 19–22. P III 3, 664 a 15–21. 32. 33. 664 b 2–6. 21–29. cfr. Cic. ND II 136 init.

1371. lin- gua epiglossis B ex indice

1372. interpositae MR( B) G 2. -ta rv

1373. exterior C e Celso

1374. alteri F 1 R 1 a

1375. ne spiritu C

1376. uoce in ego. -cem M. -ce rv. cfr. & 266

1377. illac va.S

1378. ne si M v( S). nisi r. si C

1379. interior C

1380. appelletur G 2( J). -llatur appelletur M. appellatur rv( SD)

1381. gyla M ( item infra) F

1382. de- uolant MF 2 D. -olat DF 1 R 1 S. -tur R 2. -orat Ea. -tur v

1383. his F 1 a

1384. et ( pro ex) F 1 Ra

1385. e om. va.S. et M

1386. uero M

1387. Ar. P III 3 init. IV 10, 686 a 2. 17–22. Ael. X 26 init. Pl. VIII 105.

1388. ceteris tantum quibus collum M

1389. et (ex C) singulis va.S

1390. Ar. I 15, 493 b 12. III 7, 516 a 11–13. P II 6, 651 b 32.— (12. 13) P IV 12, 692 b 22–24.

1391. mediae M. -ia rv

1392. eadem F 1 Ra

1393. cfr. Iuven. 13, 162.— Ar. I 12 init. 16, 495 b 21–23. cfr. Cic. ND II 135.

1394. suibus F 2 R(?) va.S

1395. extremum F 2 R(?) G. stre- DF 1. postre- Ez v

1396. ad F 2 v( S). et rH

1397. latitudine ac longitudine HBrot.

1398. lagonae ego. -genae v. -goenae D. lacunae ll.H

1399. (19–21) Ar. IV 9, 535 b 15. II 17, 507 a 26–28. — (341, 2) cfr. Varro LL VII 68.

1400. nulla F 2 R v. -llae r. -lla est D

1401. denticulatus F 2 R 2 v. -lus R 1. -los r

1402. conficiendo F 1 R

1403. crenis v. renis ll.Brot. taeniis J. serris coni. H. ( locuscorr. an spinis aut rimis?)

1404. quicquid ll.v. quacumque coni.H

1405. adpropinquent F 2. -quet DF 1 E. -quat R v

1406. scobinae ego. -na F 2 R 2 v. sob- r

1407. fabrilis ( U 209) J. -ris ll.Brot. -ri v

1408. Ar. I 17,: 496 a 14–17. 10. II 17 init. P III 4 666 a 14 sq. 666 b 6. 7. 11. 12 - (5) P ib. 666 a 10. G II 5, 741 b 16. 18. 19. cfr. Pl. X 148.— (8) P III 7, 670— 24–26.— ib. 4, 666 a 20–22. 666 b 14.16. Ar I 17 init. III 13.— (11) P III 3, 665 a 11.12. 4, 666 a 8.9. 666 b 21 22. Ar. III 3,513 a 27 sq.— (14) Ar. I 17 init. P III 5, 667 b 15–17. 668 a 11 sq. cfr. Cic. ND II 138 extr.— (17) P ib. 4, 667 a 32 sq.

1409. in medio va.S

1410. mucrone in F 2 R v. –nem DF 1. -ne Eaz

1411. spectatur F 1 a

1412. dein Fd

1413. animal B. -lia ll.v( J)

1414. pareat FdT va.C.par erat P

1415. primam DF D. at cfr. Ar. ὑποδοχὴ πρώτη

1416. sanguini F 2 v. -nis r

1417. sinuoso — 19 durat om. a

1418. nullo ( del. in) F 2

1419. priora Rd(?) v prorsa DFEz. an recte?

1420. et terga (temga DF 1 d) discurrunt DFRd v. et item grandes currunt E

1421. sparsaeque B

1422. series Fd

1423. ad minores F 2 superscr f uenaf

1424. nec est M

1425. supplitia uiae F

1426. eteris F 1. ecet- R

1427. corrupti F 1 R 1

1428. Pib. 667 a 13. 16. 15.19–22.— (5) Th. fr. 182 Wim. ap. Ael. X 35. XI 40. Athen. IX 390 c. Gell. XVI 15.— (6) Ar. II 15, 506 a 9. 10. P III 4, 666 b 17–19.

1429. botim F 1 a

1430. Varro (ex Diosc. astrol.) ap. Cens. DN 17, 14.

1431. auguri FR. -rii a. -ria va.B

1432. et ll.S. et ad s. ac C. ad v

1433. dragmas FRa

1434. ponderi ego. -ris ll.v. cfr. nota ad XXVI 28

1435. annum MF 2 d 2 v ( D). om. rH

1436. (13) Plut. Romul. 25 med. Paus. IV 18, 6. Polyaen. strat. II 31, 2. 3.— (17) Val. M. I 8 ext. 15.

1437. hir- suto G

1438. fortioris M 1 G( J). -ori M 2. -ores rv( H)

1439. indu- striae ( M) G. -ria F 2 d 2 v( H). -ria et r

1440. et captus va.S

1441. ca- uernam MR v. -nas F 2 dTz. -na r

1442. angustias MF 2 R 2 z v( S). -tiae r. -tos C

1443. pastoribus M

1444. tertium capto M. -tio captum DFR. -terciū captū a. -rtio capto E v

1445. uidenti a. causa uidendi va.( P) H

1446. compertum ( pro cor rep-) F 2

1447. (2) Cic. div. I 119. Val. M. I 6,13. Suet. Iul. 77. Plut. Caes. 63 init. Obseq. 127.— (4) Cic. div. II 36 sq.

1448. L. f. Albino ( coni. S) D. L. Lib- M. L. Alb- rv. Alb- B. Lae- uino U

1449. CXXIII va.( P) H

1450. sacrificanti F 2. -tis Ma 1. -ntib; r. -ti bis v. -ti bouis U( D)

1451. illo R(?) v( Brot.) ullo rL

1452. amiserit M v. om- r

1453. (8) Suet. Calig. 1 extr.

1454. negatur MF 2 R 2 v. -antur r

1455. obierit a. -r& F

1456. negatur MF 2 v. -antur r

1457. Gnaeum (gne- M) J. re uim DF 1. reum rv

1458. pissonem F. pissio- a

1459. generi F 1 a

1460. Ar. I 17, 469 b sq. II 15, 506 a 1. 2. 11. VIII 4, 594 a 7–9. 18, 601 b 4. 5. P III 6, 669 a 13.16–18. 25. 27. 29–32. 34. 35. de respir. 1, 470 b 16–19. cfr. Cic. ND II 136 extr.— (20) Th. fr. 189 Wim. ap. Plut. SA 27, 978 f.

1461. ac trahens M

1462. anima F 1 a

1463. spongiosus FRa va.S

1464. cauos M S

1465. cetera M D. a cet- E 1. ac cet- rv( S). at cet- H cum Dal.( J)

1466. 9,16

1467. que M D. om. rv

1468. habent F 1 a

1469. chamaeleonti M G. -oni rv( L). cfr. luc. p. 77

1470. Ar. I 17, 496 b 15. II 17,507 a 12 sq.— (22) Liv. XXVII 26, 13. Val. M. I 6, 9. Plut. Marcell. 29 med.

1471. (2) cfr. Sail. Iug. 63, 1. Plut. Mar. 8.

1472. dextra G

1473. ex//orum F 1. texto- a

1474. extis F 2 R v. exestis M. extii DF 1. exitu Eaz

1475. item — 5 ueneno om. a

1476. gaio Fa

1477. k. F 2. om. F 1 R 1

1478. ienuaris F 1. gen- R 1. ianuaris R 2. -ri S( errore). -rias F 2

1479. Suet. Aug. 95. Dio XLVI 35, 4.— (8) cfr. Liv. VIII 9, 1. Ov. M XV 795.— (10) Ar. II 17, 507 a 16–18. P III 7, 669 b 34. Mir. ausc. 122. Theopomp. ap. Ael. V 27 init. XI 40. Athen. IX 401 ab. Gell. XVI 15. Steph. Byz. s. v. βισαλτία.

1480. iocinora a ( item 10) S. ieci- Hack.

1481. fimbria M. fabra D 1. fibram E 1

1482. peri- mit F 2 C

1483. curas v. coras (cor ac Ea) ll

1484. binas F 1

1485. leporibus R v. -ri r

1486. Briletum v. prilietū ll

1487. tharnen F 2 v( G). -nem rD. ( a lac.). Thernen B. Parnethem coni. H. cfr.§ 206

1488. in om. F

1489. Ar. I 17, 496 b 22. 23. 24–28. P IV 2, 676 b 36 sq. cfr. Ael. XI 29.— (15) P ib. 25–27. 29. cfr. Ar. II 15, 506 a 21. 22. 506 b 5.— (17. 18) P ib. 30–33. 677 a 31.

1490. Euboeae v. -oea ll

1491. ut sit ego. ut ll.v

1492. utrum- que R Verc. utrim- rv

1493. capreae ( P) H ex Ar. -prae DFEa v. -pri R 2. -pti R 1

1494. apri R v. ca- r

1495. firmior R(?) v

1496. Ar. II 15, 506 a 23. 24. 31–33. cfr. Antig. Car. 70 (76).

1497. (2) Ar. P ib. 677 a 29. 30. 26. 27.— (3) Ar. II 15, 506 a 12. (P III 4, 666 a 24. 25).

1498. iecur F 1 Ra

1499. tantum F 1. -tam habent va.S

1500. a om. FR 1

1501. dist.ego coll. Ar. ( ἀποκάθαρμά ἐστιν)

1502. pessimum /// R. -mi va.H

1503. ideo et in ego. et ideo ll.v( J). et ideo H. et inde D

1504. maria E 1. amarum H

1505. eius R J. est rH. eius est v

1506. Ar. probl. 955 a 29.— (9) cfr. Pl. XXVI 123.— (11) cfr. supra § 163.

1507. e toto FR 1

1508. quoque oculis va.S

1509. an illum?

1510. enis R 1. in his R 2. ahenis va.S

1511. conta&a F 1. -tacto R 2. -teto R 1

1512. neq; mi- rum F 2

1513. Th. IX 17, 4. (Ael. XI 29). cfr. Pl. XXVII 45.— (12–15) Ar. II 15, 506 b 19 —24.— (15–346, 1) P IV 2, 676 b 21. 20. Ar. II 17, 508 a 35. 15, 506 b 11 sq.

1514. qui va.S

1515. carent - apsinthio om. R 1

1516. apsin- tium F. -thium G

1517. uncos ego posui; carent — 346, 2 omnibus aberrasse a suo loco videntur: pertinent carent — Ponto ad § 191 post aduenae, reliqua ad § 192 post attingantur

1518. ponte FR

1519. auibus P. renibus ll.v. totum locum perturbatum esse elucet ex Ar., qui carere aves renibus tradit: cfr. infra § 206

1520. ex va.G( P)

1521. tamen ego. tantum (totum R) ll.v. ( an potius de-lendum?)

1522. in ll.G. ut v

1523. coruis -14 phasianis ll.v. rectius accipitre miluo (346, 1)

1524. in om. E va.S

1525. columbis — murenis ll.v. rectius columbis, coruis — phasianis

1526. iecore F 2 R G. pec- DF 1. pect- Ead v

1527. ib. 506 b 7. 8.— (2 sq.) cfr. Pl. VIII 111. XXVIII 146.

1528. et om. a

1529. et piscibus cum praecedd. iung. v

1530. Auibus autem est ( coni. S) JD. Est autem v

1531. accipitri miluo ll.v. rectius acipenseri murenis (345,15)

1532. et om. va.S

1533. iecore ( P) G 2. .. core M. pecore DF 1 da. pectore F 2 RE v( S)

1534. ut ego. et ll.v

1535. cetis omnibus B ex Ar. ceteris aui- bus ll.v

1536. ut ( pro et) coni. H

1537. patientiae M

1538. cfr. Pl. II 109. XXIX 59. Ael. II 56.— (10) cfr. Pl. XXXII 50. Ael. XVII 15.— (11. 12) Philo mech. synt. V 2 p. 86, 35 Schoene.

1539. iocuscu- lus MF 2 J. -lis F 1 R 1 a. iecusculis R 2 v

1540. exta om. z HBrot.

1541. ge- minae HBrot.

1542. sęper DF. semper R S

1543. obsidionum (ops- M) MF 2 v. odionum R. obsodion cum DF 1. hoc sirion cum E. om. a

1544. exempla MF 2 R v. om. a. explenda r

1545. Ar. II 17, 508 a 29.— (15) Plut. Pyrrh. 31 extr.— (17) Ar. I 17, 496 b 10 sq.— P III 11 init. 10, 672 b 10–13 14–19. 30. 31. 673 a 2–4. 7–12. (cfr. Plut. plac. philos. IV 899 b).

1546. protecto F 1 a

1547. incredibilis ita F 1. -lius a

1548. extimantibus F 1 R 1. existi- a va.J

1549. separant F 2

1550. membranis va.( P) H

1551. quam MR 2( P) S. quae rv

1552. quam ( pro quia) M. an quoniam?

1553. a cordi E. corde R. cordi v. cfr. Fels p. 42

1554. praetenduntur va.H

1555. phranas M. phyenas F. chyenas a

1556. an in hoc?

1557. cibosu (-so R 1) premeretur F 1 R 1

1558. ani- mus- 7 cute om. a

1559. ad om. va.G. a M

1560. ubi FRd. alibi va.D

1561. humana om. R S

1562. ideo Ra va.D

1563. scabenda R 2. -ben R 1

1564. ab M

1565. praeliis MFa C( JD)

1566. Ar. II 17, 507 a 31 27. 28. P III 14, 674 a 9. 11. 25. 30. 674 b 5.— (13) Ar. IV 1, 524 b 10–14 (cfr. P IV 5, 678 b 27–29). — (14. 15) I 16, 495 b 24. P III 14, 675 a 34 sq.

1567. intestinum M ( coni. Dal.) D. -nus rv( H). nis T G 2

1568. enim quibusdam v.a.H

1569. incipiens M v( S). -ient DF 1 R -iet Ea. -it et F 2 H

1570. quibusdam MF 2 Rd 2 H. quidam r. quadam uia v

1571. et om. C

1572. ita- que et F 2 in ras. R 2 v. linque et M. liqui et D. liquet Ea. liquida et R 1

1573. in om. F 1 a. ad va.G 2

1574. cfr. Paul. Festi 101, 6. Non. 122,5. (cfr. Ar. I 16 extr. P III 15 init.). — (20–22) cfr. P III 14, 675 b 22 sq.

1575. (1) Ar. III 17, 520 a 25. 26.— (1–5) II 17, 508 b 26 —29.

1576. homini F 1 a

1577. hillae a MF 2 H. -lla e F 1. hilae a R. illa a. ile a C. ilae a B. ilia v

1578. item ( U 210) D. idem ll. iid- v

1579. dist. P

1580. quo om. M. an in quem?

1581. mergunt M. -ntur rv

1582. ut MF 2 v. aut r. ad D

1583. demittunt G

1584. ib. 508 b 33 sq. - (6–8) ib. 509 a 10. 11.

1585. ceterae M Hack. -ra rv

1586. ferae M

1587. quibusdam P. an item ( vel et) quibus?

1588. ut F 2 E v. et r

1589. porphorioni M

1590. asperitatas M

1591. denticulatae —aliis MF 2 R 2 v. om. r

1592. concellatim F 1. colla- R 1

1593. neque om. z B

1594. luminatio M

1595. hinc M v. hic r

1596. dilabuntur Md

1597. Ar. I 16, 495 b 27.— P III 14, 675 b 7. 675 a 35. 36. 20–24.

1598. in omnibus G

1599. uillae F 1 d. hillę a. ille (ile Verc.) va.G

1600. a om. a

1601. colorum M

1602. auis R SJ

1603. Ar. II 17, 507 b 34 sq.— (18) ib. 508 b 32.— (19) cfr. Pl. XXX 91. Diosc. II 60.— (21) cfr. Pl. XXVIII 247.

1604. uentres - 23 attigerit om. a

1605. elephanto F 2 G. et ele- (-tos F 1) rv

1606. maior F 2 v. -rib; r

1607. bulo R

1608. magicis F 2 R 2 v. -gis r

1609. Ar. I 16, 495 b 29. 30. (cfr. III 13. 14. P IV 3).— (2) I 17, 496 b 16–21. II 17, 507 a 19–24. G IV 4, 771 a 8. 9.— (4) Ar. II 15, 506 a 13. 14. 17. 19. 20. 12. cfr. P III 7, 670 a 32 sq.

1610. omento F 2 E 2 a ( index) v. iom- DF 1 E 1. ium- R 1. indum- R 2

1611. iecuri F. -ur va.( P) G 2

1612. cum quod cum R

1613. prodi- giosae F 1. -sa F 2

1614. quidam F 2 v. -dem r

1615. certe v. certe admodum ll ( prava iteratione)

1616. aegocephalo B. egoc- F 2 R 2. equoc- d. cynoc- v. egoe (ecgoe E. Ergo a) palo r

1617. esse va.S

1618. cfr. Pl. XXVI 132. — (11) Seren. Samm. 426 sq.

1619. minuitur J coll. XXVI 132. inuritur ll.v. ( de dictione cfr. XX 243)

1620. eius F 2 R G. cios r. ( a lac.) ioci v

1621. sepsis a va.C. pscessis R

1622. quā FR

1623. inuecta F 2 R 2 dT S. -enta Ea v( D). -eta r

1624. (15) Apion ap. Ael. XI 40.— Ar. P III 9 init.— (16–19) Ar. I 17,496 b 34 sq. 497 a 5 — 7. P III 9, 671 b 28. 29. 3–5. 672 a 23. 24.— (19) Ar. III 18, 520 a 28–32. P ib. 672 a 1. 2. 28.

1625. (1–4) Ar. II 16. P III 9 init. ib. 671 b 5–7.

1626. tarne FR. ( a lac.). cfr. § 190

1627. de om. va.S

1628. pinguissima z v. -mus R. -mis r

1629. con- creto M v. -tos r

1630. pingu M

1631. Renes - 4 compositos videntur pertinere ad 349, 15 ante At in Brileto

1632. animalia gerant M

1633. ut om. va.H

1634. si- milis a S. simis F 1. similis similes M

1635. Ar. III 7, 516 a 30. 31. P II 9, 654 b 35 sq. (IV 10, 688 b 34 sq.).—- (7) Ar. II 1, 497 b 33. P IV 10, 688 a 13. 12, 693 b 15. 16. de incessu an. 10 extr.— (9) Ar. I 15,493 b 14. II 17, 508 b 3. 4.

1636. ossa MF 2 R v. orta r. ( a lac.)

1637. homini tantum R 2 va.J

1638. subus Md 2 J. sui- bus F 2 R(?) v. subitus DF 1 d 1. -tos Ea

1639. Ar. II 16. III 15 init. P III 8 init. ib. 671 a 15.— (14) cfr. Ar. I 17, 497 a 17 sq. Cels. IV 1 extr.— (15–18) Ar. II 15. 13 extr.

1640. gignentem M

1641. habent F 1

1642. ea M

1643. alteriae M. act- F 1. ( a lac.)

1644. ilia F 2 in marg. R v. ila E 2. illa r. ( a lac.)

1645. capillamentum R va.S

1646. nec qua MF 2 R 2 S. neque r. -que qua v

1647. Ar. I 17, 497 a 30. 31.— (21) cfr. Varro LL V 15.

1648. (1) Ar. III 1, 511 a 3.6. 7.— (3) ib. 510 b 8–10. Hip- pocr. morb. mul. I 10.

1649. eo- dem M

1650. que om. M

1651. uesica (sica R 1) et unctus (uictu R 1) DF 1 R 1 Ea

1652. lucos F 1 d. om. R 1 a. melocos R 2

1653. intraue M. inter se a

1654. sinos F 1. sino R 1

1655. funebris MF 2 R 2 v. -eris r

1656. eiecto ( B) Verc. ele- M. iecto (icto R 1) R. fecto F 2. e tecto r. ene- v

1657. eiecticia DF S. -titia (iect- a) Ea v. electicia M. &iec- R. similiter 12. 13

1658. qui primiparae M

1659. effetis R(?) v. -etus M. -etas F 2. -ectus r. ( a lac.)

1660. liquidam M

1661. (12) cfr. Pl. VIII 209. (Non. 458, 2).— (15) cfr. Fest. 97, 15.—

1662. probatur MR G 2. -antur rv

1663. effectarum DF 1 Ea

1664. nec- dum z va. ( P) G 2

1665. ab (hab R) om. va.s

1666. die eras. R 2

1667. fetum M

1668. calleret v. calaret MDF 1. caleret r

1669. incientes MDF 1 R ( Turn.) H coll. Festo. inici- Ea. insci- F 2. id scientes (sine- B) v

1670. Ar. P II 5, 651 a 30–32. 33–35.— Ar. III 17, 520 a 15. 7. 8. 11–13.— (21) III 18 med. P ib. 651 b 13. 8.

1671. seuo a va. S

1672. di- gitis Fa

1673. adipem R 2

1674. et in maribus—

1675. quoque M D. que R Brot. om. v

1676. praepin- guia MR v. om. r

1677. Ar. III 18 init. (IV 8, 533 a 9).— (2) P ib. 651 b 6.— (4) Varro II 4, 12.—

1678. et MFE D. est DR(?) v. (a lac.)

1679. spirantes F 2 R v. -ritantes M ( an recte?). -rantur r

1680. adrosas a. rosas (arro- G) va.H

1681. Ar. P II 6 init.— Ar. III 20, 521 b 8–12.— (10) P ib. 651 b 30–32. 13. 14. 36. 37. Ar. III 7,516 b 7–11.—

1682. medulla M. et med- rv

1683. iuuentae (iume- M) DF 1. -nt ac E. -nta F 2 R. in iu- Bas. e iu- C. a iu- v. (a lac.). cfr. § 221

1684. rubents M

1685. in ll.S. et v. et in J D

1686. quod MR v. quo r

1687. defruente M

1688. iis R v. in M. is D. ///s F 1. his F 2 Ea D

1689. adeps R(?) a va.s

1690. cetera sunt (s???) F 2 D. ceta sit DF 1. cetus in Ea. cetera R(?) G ( Brot.). sed in iis H. ceteris enim est v

1691. tanta a DF 1. -tū ae R

1692. duritia F 2 Ead v ( H) D. -itiae F 1 R. -iciae D. -itie G ( S)

1693. ut F 2 Rd v. u DF 1. et Ea

1694. e om. R 1 Ea

1695. silice. et F 2 R G( S).-cet DF 1. -ice Ea v( Brot.)

1696. (16) Ar. ib. 516 b 12.19. 20. P II 9, 655 a 16.— (17) cfr. P II 8, 654 a 10. 11. 13. 18. 26 sq.— (19) Ar. III 8, 516 b 36 sq. VI 12, 567 a 9. P II 9,655 a 37 sq.

1697. is DF. his RE Brot.

1698. tibias Bas. tubas ll.v. cfr. XVI 172

1699. spina F 2

1700. negantur, R. regatur E

1701. aeque R(?) v. atque (adque D. del. F 2) r

1702. cartilagina DFE. animalia R 1. cartilago (-ginea v) animalium R 2 va.Bas.

1703. Ar. III 8, 517 a 3.4. 516 b 33. P ib. 655 a 29–31.34.— (5) Ar. VII 1 extr. cfr. Macrob. in somn. Scip. I 6, 72. Sen. benef. VII 1, 5. Cens. DN 7, 2.—

1704. hominum coni. S. an omnium animal parientium? ( Ar. ζῳοτόκων καὶ πεζῶν)

1705. auriculae R s v. ori- DFE

1706. cartilla- gine R 1

1707. lac. ego indicavi; exciderunt fere celeriter crescunt cetera animalia

1708. suffraginem C. -gia F 1. -gina rv

1709. homo cre- scit v

1710. usque—plenitudinem om. R 1

1711. usque ad ter F 2 R 2 S. utque (-ui DF 1) atere r. ad annos usque ter v

1712. annos DFR 2 S. om. Ed v

1713. Ar. III 5 init. G V 7, 787 b 15.— (13) Ar. III 5, 515 b 19. 24. 25.—

1714. ursi F 2

1715. applicatis a. apl- Fd

1716. que ( pro qui) R s

1717. rigantes R s

1718. ut quęque F 2 z. ut quoque D F 1 E. et hubiqueue que R s. a lac. ut in unoquoque d 2 v. om. d 1

1719. ne hi E. neci hi D 2. neque ii va.S

1720. solidantur R s F 2 v. sali- D 1 F 1. salli- D 2 E. a lac.

1721. constat R s e corr.

1722. interioris R s

1723. uocant R s

1724. (20) cfr. Ar. III 4, 514 b 22. 5, 515 a 30. 19, 520 b 12. 13. 521 a 6. P III 5 init.

1725. (2) cfr. Pl. XXIX 6. Cens. DN 12, 4. (Varro ap. Gell. III 10, 13).—

1726. natant R s Ea

1727. memb- farum R s

1728. morborum R 2 v. membro- r

1729. metricas R s F 2 ( D?) v. ///// F 1. meretr- MEa

1730. stabilis —discriptus MR s F 2 v. om. r

1731. stabilis R s F 2 v. tantis M

1732. tar- dius R s

1733. descriptus F 2 G. -tas v

1734. dist. ego coll. XXIX 6

1735. obseruatio va. G

1736. temperant R s F 2 D. -ret E. a lac.

1737. (7) cfr. Ar. III 4 extr.— (10) Ar. P III 5, 668 b 1–4.— (14) Ar. VII 8, 586 b 12 sq. G II 7 init. 4, 740 a 30 sq.—

1738. nam om. a. nec F 2

1739. sanguinem & omne R s

1740. que om. a. quia F 2

1741. in om. R s Fa

1742. postremos R s

1743. fimbras R s. finbrias F 2. fibras D 2 E 2 in ras. va. S

1744. super F 1 Ta

1745. excitus ego n. luc. p. 37. exitus M. exilis rv

1746. nodos F. -osus Ts. -oso va.G. rodu R s

1747. ad M. ab ac R s. a F. at a. om. Ts va. G

1748. coitu. M. va.G

1749. Ar. P II 4, 650 b 33–35.— (16) cfr. Ar. III 19, 521 a 21. 22. 33. 34. 4. 5. (P II 2, 647 b 34).— (17) cfr. P II 4, 651 a 12 sq.— (18) Ar. III 19, 521 a 10–12. 520 b 14. 15. (P III 4, 666 a 16. 17).

1750. (1) P II 4, 650 b 33. 34. 18–21. 27-

1751. sanguinis R s S ( cum coitus iungens)

1752. et om. R s

1753. iracundi M ( D?) J. -dus R s -dia rv ( Brot.). -da C

1754. iuuenta F 2. in iu- va. G. cfr. § 214

1755. magis quam va.S

1756. et ( del. G) tamen tactum va.H. iacturam tamen F 2. at cfr. Ar.

1757. uitalitatis M v. uili- R s. utili- r

1758. tertie portio M

1759. sentio F 1. (sentiunt F 3 in marg., sed rursus detersum)

1760. tau- rorum om. R s

1761. aut ut nullus F. at quibus nullus hebetia va.H

1762. Ar. III 19, 520 b 26. 27. (cfr. Pl. XXVIII 147). 23. 24. III 6 extr. P II 4, 651 a 2–4–(5) Ar ib. 521 a 3. 4 2. 3. — (6) I 4, 489 a 32–34. — (6. 7) III 19, 521 a 31 sq. —

1763. dist. ego n. luc. p. 32

1764. proxume R s. . . . . . me M. maxime rv

1765. at ego. ad MR s. a D 1 F 1 E. ac rH. & v

1766. bubulorum R s

1767. omnino non ego. -im onos R s. -ium no rv

1768. obesus R s

1769. Ar. ib. 521 a (13) cfr. Ar. ib. 520 b 30.—

1770. maribus MFd. ma//ni- R s. nari- r(?) v. cfr. Madvig adv. crit. II p. 526. n. luc. p. 32

1771. altera va.J

1772. uel utraque M. que ( del. F 2) r. aliis utraque v

1773. sed H

1774. uisco MR s F 2 G. uico r. Iusto B. om. szv

1775. annum etiam ex- cessit M

1776. tempore corporarium R s

1777. (18) Ar. ib. 521 a 15. 16. Quintil. XI 3, 78.

1778. 8, 122. 128

1779. habentē ( om. tc???) R s

1780. somno ego ex Ar. modo ll.v. add. felis R s. fellis SJ

1781. tantum R s v( H). -to rG. toto D

1782. minore MD 2 F 2 G. in ore rv ( H)

1783. suffusi MR s G( S) -sus Dd. -sa FEa v( H) D

1784. palloris M Verc. -res R s. -ribus rv

1785. et om. R s S. est D. cfr. Müller stil. p. 149 ( 65)

1786. (2. 3) Ar. ib. 17–

1787. et in va.S

1788. nūquam R s

1789. non om. Ea. //// D 1

1790. profluere M J. preflu- R s. transflu- F 2 v -sf////ere F 1 -sfuere D. -sfugere Eaz

1791. mutari va.S

1792. 8, 122 9, 87

1793. repercussus Fd. percurro R s

1794. cfr. Ar. de anima II 9, 421 a 25. 26.—

1795. tuta R s

1796. ostrea G

1797. litium ( pro boum) R s

1798. tenuitate R s F 2

1799. ce D 1 F. quae E va. G. a lac.

1800. duritiae F 2

1801. sollertico F

1802. Ar. II 7 extr. (Herod. II 71). cfr. Pl. VIII 96–(17) Ar. III 11 517 b 31 sq. cfr. supra § 157.—

1803. 13 colio M. cori F 1. -rii va.S. iecori F 2

1804. turnentur R s. torme- F 1

1805. maedica elephantorum diligentia M

1806. scaetras DE 2. cetras ad G. cer///tras R s. setas v. (certas Dal. errore)

1807. perhib&us R 2 -beatur v. cfr. CFW Müller p. 6

1808. erga M

1809. Ar. III 10 init. (I 6, 490 b 21–24. G V 3 init.).

1810. (1. 2) ib. 12, 519 a 26–28—(2) I 5, 490 a 6–8. (P IV 6, 682 b 18. 19. 13, 697 b 11). cfr. Pl. IX 82

1811. pilosque auent R s

1812. corticem ll. ( P) G 2. -cem aut testam v

1813. cutem pura DF 1. purpuram cutem R s S. puram cutem J. ( loc. corr.)

1814. caui DFdT ( P) G 2. -ues R s. auiū Eaz v

1815. praecisae ll. v ( H). -si z. -sique dT ( P) G 2

1816. uulsae F 2 d. -sa ea F 1 a. -sae autem T va. G

1817. dist. ego. ( Plin. male intellexit verba Ar.)

1818. uespertilionum dT. -iorum R s. -io. horum DFE v ( D). -io. nam horum J ( errore

1819. Ar. III 10, 517 b 11. 12. (G V 3, 782 a 33)— IV 11, 538 b 8.—(5. 6) II 1, 498 b 27–30. (P II 14, 658 a 30. 31.)— (6. 7) III 12, 519 a 22. 23. Trogus = G IV 5, 774 a 35 sq—

1820. pili e (ae D 1 F 1) DFE S ( D). -lpe R s. -li a d v ( J)

1821. crassa R s F 2 v. -sse E. grassae D 1 F 1. grossi D 2

1822. equi DE. aequi F

1823. sub R s S. in rv. cfr. index et Ar.

1824. uillo- sissimū R s G 2. -mus rv ( H)

1825. Ar. III 11, 518 a 19–21. 518 b 3. 4. 518 a 18. 19. 31–33. 30. 34. 35. (IX 50, 631 b 31 sq. G V 3, 784 a 4–10). cfr. Sen. ep. 95, 21 extr.—(15) Ar. III 11, 518 b 2. 3–

1826. contingit (can- R s) R s S. -gat d va.H

1827. mas R s G 2 ( S). mās DF. masculus Ea v ( H) D

1828. feminas R s

1829. hi—

1830. castratis S. castris R s

1831. nascuntur R s. S. om. rv. cfr. Ar.

1832. ut et DFE G ( J). ut a. uelut R s v ( S)

1833. lanu- gine oris DFEa ( P) J. -nes oris B. languini oris R s. -uidiores v. lanuginosi oris S

1834. genituri ( sc. pili) ego coll. Ar. genitis (-ti Ber.) uiris ll. v

1835. ib. 518 b 5. 6. 27. 28. (12, 519 a 25). 20–22. 24. 25. (G II 6, 745 a 10–13. 17).

1836. (5) Ar. ib. 518 b 30—32.— (6) II 1, 498 b 19–20. (P II 14, 658 a 19–21).— (7. 8) III 10, 517 b 29. 30.—

1837. capite R s va. ( P) H. ( Ar. αἱ ἐν τῇ κεφαλῇ)

1838. ac (hac R s) cetera ab R s S. ab cetera rv. ab ipsa C

1839. crescunt H ex Ar. recr- R s v. decr- r. excrescunt coni. Dal.

1840. phtbisi C. ptysi Verc. tussi ll.v. cfr. Ar.

1841. defunctis R 2 S. -tum r. -torum v

1842. ac (at v) nati F 2 d v a. Bas.

1843. carescunt R s

1844. rarescuntque lanae z. an ii lanaeque et rarescunt?

1845. Ar. II 1, 497 b 34. 35. (P IV 10, 688 a 18. 19. 29. 30. 688 b 30–32).— (11) II 13, 504 b 19–21. III 20, 521 b 21. 22. 25. 26. (P IV 11, 692 a 9–14). — (14) Isid. XII 7, 42. cfr. Fest. 314 a 34.—

1846. solu & R s

1847. lact M D. lac R s D 2 F 2 v. om. a. laetis r. cfr. § 236. 237

1848. parientium olucrum R s

1849. uespertilioni E(?) G 2. -lio ll.v

1850. cfr. Varro II 6, 4 (aliter).— (18) Ar. P IV 10, 688 a 32–34.— (20) Ar. II 1, 500 a 23–25. 18–21. P ib. 688 b 5. 6.

1851. aeque M. -uae F

1852. et quibus F 2

1853. alibi S

1854. loco R s va. D. cfr. § 136. luc. p. 75

1855. quaternas oues om. R s

1856. et caprae MR s S. cap- rv. -raeque C

1857. pluris MR s S

1858. et om. DFE va.S

1859. uolgare R s

1860. binas B

1861. alias R s E

1862. et alia R s. alias DFE

1863. leenae F 2 d 2. lanae D 1 F 1. lamiae E

1864. helephans R s. elephas va.J

1865. utra M. an circa ( vel iuxta)?

1866. alis v. om. R s. aliis r

1867. nulli MR s G 2. -llis r. -lla v

1868. (5–7) P ib. 8. 11. 12. 14.—

1869. primis MR S G ( S). -mis in r. -mo z C ( H). -mi v

1870. geniti z va. G ( H)

1871. quoquo R s. quaque E 2 z va. G

1872. partu sues G ( S). -tus sues D 1 Fd. -tus uel M. -tus sue E. -tu et R s. -tu suis H. -te sues D 2 z v

1873. praebent MR s G ( S). -ement DFE. premunt Tsz v ( H)

1874. et MR s G 2 ( S). ut rG 1. om. dTz H. tamen v

1875. fetus F 1

1876. s& tracto R s. sed detr- S

1877. alumnuo sus R s

1878. un F 1. tunc E

1879. relicta D 1 F 1 E

1880. dependet R s S. -dent M. -dat E 2. defendat DF. -nsa E 1. defcendit v

1881. Ar. II 1, 500 a 23. — (11–13) ib. 13, 504 b 21–26.— (14) III 20, 521 b 23–25.—

1882. imo M. bina F 1. om. a

1883. papilla R s

1884. oblicuum F. obi- licum R s

1885. neque ne M. ///// nec R s SJ

1886. lambitur MF 2 v. lab- R s. amb- r

1887. autem om. az va.G marini mammis ( coni. Dal.) S. mammis ll.v ( D)

1888. Ar. VII 5 init.— (16. 17) ib. 11 init.

1889. (1) VI 26 extr. cfr. Pl. XXVIII 123.— (2) VI 21, 575 b 9–12.— (5) ib. 23, 577 a 28.—

1890. mense ( om. septimum) R s

1891. profusum MF 2 v. praf- R s. fu- r

1892. eo MR s D 2 F 2 v. eius r

1893. quo Mz S. e quo R s. quod rv

1894. uitalis est va.H

1895. salubres R s

1896. alarum MR s F 2 v. mal- r

1897. sinu MR s G 2. -nus rv

1898. lact (lac R s B) habent done MR s ( B) Bas. lac tabendo nec r. lac mulgetur ne v

1899. grauescat va. ( B) Bas.

1900. id MR s S. hoc F 2 v. hic r

1901. bis D 1 F 1 Ea

1902. habet MR s F 2 v. -ent E 1. -eant r

1903. et MR s F 2 S. ex rv

1904. a partu MD 2 F 2 v. -tum DF 1. apar R s. apertum Ea

1905. clostrę F 1 a. colostae M. -stra va. Brot.

1906. ne R s. quae ni C

1907. spumae D coll. § 239. at cfr. n. luc. p. 11

1908. aquatim in R s. aqua S

1909. modo R s S coeunte MR s S. -nt rv

1910. praegnaces R s.—antes Fa va.J pullo (-llis G) va.Brot.

1911. ubi om. R s

1912. parunt R s

1913. lact M D. lac rv

1914. Ar. III 20, 521 b 29–33.—

1915. utrique R s Fa

1916. quo del. F 2

1917. Dio LXII 28, 1. schol. Iuven. 6,462. cfr. Pl. XXVIII 183.— (14) cfr. Ar. III 20, 521 b 33 sq.— (15) ib. 522 a 29–522 b 2.—

1918. aliquit M. aliquod et candor ferre aliquid R s

1919. et candori MR s F 2 v. ex candore rv

1920. quorumque R s. quocu- S

1921. rendens R s

1922. umore (hu- F 2 v) ll. v ( J). frigore ( B) C

1923. feruescit (ferbe- DF) ll. v ( D). ferescit ( B) Verc. ex Ar.

1924. quam om. R s

1925. plure quaternas R s

1926. Ar. ib. 522 b 12. 9–11.

1927. (4) cfr. Pl. XXVIII 133.— (6) ib. § 134.—

1928. hinnulei M H. -llis R s. hinulei G 2. -li C. inulei F 2. -li B. inutilei D 1 F 1. -le rv

1929. utrumque R s

1930. caseis F 1 a

1931. buturum R s. bytir- F 1 a. byttir- F 2. cfr. § 284

1932. lactis R s (?) va. J

1933. concretior (congr- R s) MR s S. -tiorque r H. -tiusque v

1934. lentiorque MR s J. om. rv

1935. ferum v. -ru D 2 F 2. fer R s. cerum d. -ras a. -ru r

1936. ungi Fa va. S

1937. nemauseni MFd

1938. lesurę F 2 d v. -ur R s. -ure r D. cfr. Sid. Apoll. 24, 44

1939. Gabalicoque D. -li quoque M. -licique (geb- R s) rv

1940. pagis MF 2 v ( D). pacis R s. pa- uis r. pagi H

1941. commendatior R s

1942. delmaticae MR s S. dol- Fa. Dal- G. -iae v docleatem (dio- R s) R s F 2 v ( J). -te M. -tam r Brot. Docleante S ( errore)

1943. centronicae D(?) H. cfr. III 135. Fels p. 50

1944. uathusiccum R s

1945. (14) Sil. Ital. VIII 462. Martial. I 43, 7. III 58, 35.— (15) Mar- tial. XIII 30.

1946. (1) ib. 32. (cfr. Col. VII 8, 7). —

1947. cebanum R s G. caeb- F. a lac. coeb- r D. cfr. CIL V p. 895

1948. lacte MR s. -ti r. -tis v. e lacte J. cfr. Fels p. 14

1949. Sassinatem ( U) J. saes- R s. sassinn- a. sasinn- r. Aesina- B. Auxima- v. cfr. III 114. CIL XI p. 977

1950. ex bria R s

1951. continuo R s

1952. iuniensem F 1. lu- nensem F 2 va. J. cfr. XXXVI 48. 135

1953. magnitudinem F

1954. proximum—362, 5 detur om. a

1955. aestinum F 1. uesci- num T ( Cluver) D 2. cfr. CIL X p. 463. Niss. It. 1 p. 517 n. 10.II p. 665 n. 5

1956. caedicio MDE J.—itio ( c in ras.) F G. ceditio R s v ( H). cfr. XIV 62

1957. in recenti MF 2 v ( S). rece- G 2. in rege- R s. ingrege- F 1. in- graege- DE. Agrige- ( Merula) Verc. ( H)

1958. augente (eam praem. v) J. aque- Md. -ēte DFE. hcauente R s. hanc acuente S

1959. gratia MR s

1960. saper MD 1 F 1

1961. medicamentiu tium R s.—nti uitium S

1962. paruulis R s

1963. sale M

1964. ubi om. M

1965. detur MFd v. uidetur R s ( DE?) S. cfr. XXXI 88. n. luc. p. 52

1966. maior ( pro ita) R s S. an situ?

1967. salem M C. -le rv

1968. himo Fa

1969. traditum. tradunt Fa

1970. zorastren MF 1 a

1971. XXX R s S

1972. Ar. V 1, 539 a 15. (cfr. P I 3, 643 a 3).— (11) I 15, 493 b 32. 33. 494 a 2. —

1973. iuguli MDFa v. -lum R s S. unguli E. cfr. Sen. De ira I 2, 2. Lucan. II 317

1974. armis R s a

1975. constat F 1 a

1976. cfr. Ar. G IV 4, 770 b 30.— (15) cfr. Gell. XV 24.— (16) Ar. I 15, 493 b 29. 30. II 11, 503 a 24. 25. P IV 10, 687 b 11 –14. 17. 18.

1977. eni F 1. om. a

1978. M. om. R s a va.G ( H)

1979. corani MF 2 J. -am R s. -//// F. 1 -aci r. Curiatii G. C. Oratii (Hor- H) v( H). cfr.CIL VI p. 451

1980. accepimus va.S

1981. uolcaciū M. -atium R s Bas. uulcatium F v. ( a lac.)

1982. ternos MR s D 2 F 2 S. om. rv

1983. apticulos F 1 Ea. oculos R s

1984. habent ternos va.S

1985. et om. M

1986. aduersis a

1987. iniuersis M

1988. peruerso R s

1989. ac del. F 2. e a. es d. est z va.S

1990. in om. Fda va.S

1991. P ib. 688 a 4–7. 8. 9.— (9) Ar. II 1, 497 b 20.—

1992. panthera ego ex Ar. et pauca ll.v

1993. quenos F 1. quanas R s

1994. unguis M S. linces dTs ( P)

1995. unū R s S

1996. quino ( pro articulum) M

1997. dependentem S

1998. paria MD 2 F 2 v. piria D 1 F 1. pria R s. propria Ea

1999. thraeci M. traeci R s. trechi F. a lac. Thracio (-ci B) va.S

2000. gai Fa

2001. dextram G

2002. ib. 8, 502 a 27–502 b 8. 23–26.—

2003. perfecta DF 1 Ea

2004. imitationem MR s F 2 G. simila- DF 1. simula- Eaz v

2005. quae Eaz va.Bas. ( S)

2006. inferiorē Fa. (-orē [ om. in] . . . genā R s F 2 z va. Bas.)

2007. similiter et R s

2008. paulolū F 2

2009. praelonge E 2. -ges DF 1 E 1 a. -gi F 2 va. ( P) D. cfr. Ar. οἷον χεῖρεξ μεγάλαι

2010. similem R s Fa

2011. et G 2

2012. articulis F 1 Ea. -lus D 1

2013. extrema R s

2014. exempla F 1 a. -liarum R s

2015. (21) Ar. III 9, 517 a 30.— (22) ib. 11, 518 b 23. 9,517 a 33 sq. 31. 32.

2016. digitur simiae R s. -ti, simiae SJ

2017. imbricati R s v. -tae M. inbricti D 2 F 2. -tae r

2018. uncę F 2

2019. rectae F. a lac.

2020. crure om. R s

2021. (3) Ar. II 1,497 b 22–26. 498 12. 13. 5–7.—

2022. V a. quinque ( pro quini) r

2023. haud ( pro non) G 2

2024. articulis DF 1 Ea

2025. item R s

2026. posterioribus (-eribus R s) MR s. -bus articuli (-los B) r v. cfr. 5

2027. aduersum R s va.Bas.

2028. Ar. ib. 498 a 19–22. (cfr. supra § 246). 13–17 (aliter). 29. 31. —

2029. oua MR s F 2 v. qua (quia E 2) r

2030. ut crocodilo P

2031. partem—13 humani om. M

2032. poplitis coni. B

2033. suffragines va.G 2 ( H)

2034. religioni M

2035. obseruationem F 1 a

2036. ad —21 fluit om. a

2037. hae M

2038. uilitas R s

2039. genu va.S

2040. iugulo MR s F 2 G. iungulo D 1 (?). -los F 1. ungulos E. -las D 2. -la D 2. uinculis v

2041. fluit MR s D 2 S. fuit D 1 F 1 E. fugit F 2 v

2042. in dextera M D. dextra rv. dist. Fels p. 27

2043. aduersa M

2044. (23) cfr. Horn. A 501.

2045. (2) Hor. sat. I 9, 76.

2046. metu DF 1 Ea

2047. antestamur H cum vet. Dal. ( S). adt- DF. att- MR s a v ( Brot.). -antur Ez G 2

2048. postea R s

2049. dextram va.J

2050. nemesios Fda va.S

2051. qua M

2052. referemus F 1 a

2053. tractu R s. tacto va. H

2054. a R s F 2 v. om. M. an r

2055. nimi mo R s

2056. digito F 2. ducitū F 1. duci a

2057. ab iis M

2058. ibi MR s G. sibi r. om. v

2059. Ar. III 19, 520 a 29.— Oppius fr. 8 Pet. cfr. Cic. Tusc. II (35) 53. Plut. Mar. 6 extr.

2060. C. om. R s. G. F 2 in ras.

2061. Marium v. -rtium R s. -rio MDF 2 in ras. -ri Ead

2062. stantis R s. -te Fda. -tē va.S

2063. extrahi MF 2 v. intr- R s. extra r

2064. hominē Fda

2065. Ar, II 1, 498 b 6–10. de incessu an. 4, 705 b 18 sq.— (13) P IV 10, 690 a 27. (cfr. Ar. IV 11, 538 b 11).— (14) Ar. II 1, 499 b 3–5. P ib. 689 b 7.— (16) Paul. Festi 370, 7. Ar. I 15, 494 a 16. 17.

2066. dexetris M 1. -xteris J

2067. sinistris R s (?) E 2 a v. -tra F 2. -tras r ( an recte? cfr. II 145)

2068. pedum R s S J

2069. nostram seat R s

2070. maxime M. -mae R s

2071. carnosae DFEa

2072. quedam a. quaed- DFE va. G

2073. uota M. ola R s

2074. Paul. Festi 231, 3.— Fest. 238 a, 31. Paul. Festi 239, 4. Quintil. I 4, 25. Hor. sat. I 3, 47. 48.

2075. (1) Ar. P IV 10, 690 a 6–10. 21. 24. 16. 17. 22–24. 28–30. cfr. Sol. 49, 9.

2076. panasae M. -nsa R s

2077. sicuti Fa. scut R s

2078. aua- tiae R s. Vaciae H

2079. iis M. his r H. eis v

2080. ungulae ictus (int- M) M J. enun- cule hictus R s. in ungulae ictu S. ungula (inung- D) eius r. ( a lac.) -la v

2081. atque MF 1

2082. tales R s

2083. similis R s F

2084. bisulcus D 2 G ( D). -corum C. cfr. n. luc. p. 67

2085. pes in MR sD F 2 S. pes inus F 1. pes a. pessimus E v. pes imus B

2086. carnosus MF 2 S. -sis D 2. -nasis R s. -nosa E 2. -si r. -so v

2087. uasi M. ursis R s F 2 S

2088. in om. R s S

2089. talceatu M. calciatu rv

2090. fatescunt R s

2091. (10) Ar. II 1, 499 b 12. 13. 16 -22. (cfr. supra § 128. VIII 76). 23–25. 27.

2092. et unicorne Müller stil.p. 148, 58

2093. linicorne M

2094. sol- dipedum MF. solip- a. sodep- R s

2095. habent R s F 1 a

2096. homi- neque R s

2097. extimar??? F. esti- a. existimat R s

2098. conbicti F 1. conni- DEa

2099. linx Fa.—nax R s

2100. simile—367, 5 radii om. a

2101. articulis R 2 S

2102. concaua ( cum seqq. iunctum) va. H

2103. Ar. II 12, 504 a 5–10.

2104. (1) P IV 12, 695 a 20. 21.— Ar. II 12, 504 a 11. 12. 14–19.

2105. auibus DFE

2106. acitata & R s

2107. palmipedes aliae om. R s

2108. iynx M B. lynx D v. linx FE. eux R s

2109. corrigit R s

2110. longa ( pro collū) F 1

2111. auersam DF S. -sum E Bas. auer. . . M. aduersam R s. -sum sz v

2112. se ll. sz v ( S). del. Bas.

2113. ib. 504 b 6–9. 504 a 32–35 (P IV 12, 694 a 12 sq. 694 b 21. 23).— (7) Ar. I 1, 487 b 24–27. 30. 31.

2114. auibus R s S

2115. nonnulli E 2

2116. dist. P

2117. unguis R s

2118. pedes ( pro breues) R s

2119. docent ego. ctocen D. /////cen F 1. et ocen R s F 2 v ( G). -cem d. rectorem E. om. a. et oten Ber. (Brot.) nyc- terin B. hirundinem ( P) H ex Ar. breuiores D. ( cfr. n. luc. p. 94)

2120. drepani Ed. om. a

2121. quae ex his R s S. eisque D. ////sq; F 1. in eis quae Ed v ( L). ex his quae F 2 G 2. om. a. quae D

2122. apparent va.S

2123. tam R s

2124. Ar. P IV 6, 683 a 26–30. 31. 33. 34. 683 b 2.— (16) Ar. IV 1, 523 b 27. P IV 9, 685 a 22. 23 - Ar. IV 2, 525 b 24–26. (P IV 8, 683 b 33–35 aliter).

2125. primo FdT

2126. longas R s F

2127. 9,83 97

2128. lolliginis a. -nibus va.S ( D)

2129. ad ( pro aut) R s. ( loc. corr., nisi forte Ar. verba male intellecta redduntur; cfr. IX 97)

2130. oblicuū F. -icum ( DE?) J

2131. iidem solis ego. idem soli ll. v. iisdem solis H e coni. Dal.

2132. Ar. I 5 extr.

2133. (3) ib. 489 b 22. 23.

2134. duce R s

2135. numerus ( DE?) v. -rū R s. -ro F 2. -ros F 1 a

2136. Ar. P IV 10, 686 b 12–17. (cfr. Ar. II 1, 501 a 4–6).— (10) ib. 2. 3. 20–22.

2137. soli- pedum F 1 a

2138. cfiftentia R s. crescenti' a

2139. pedibus R s S. om. rv

2140. superfici F 1. -cie d. a lac.

2141. sola FEz. a lac.

2142. ni Fa

2143. crementa R s

2144. pumilionum R s F 2 G 2. popi- r. pomi- v

2145. (13) Ar. II 1, 500 b 23. 24. IX 6 extr. (Mir. ausc. 12).— (15) V 2, 540 a 18. 19.— cfr. Pl. XXXV 165.

2146. retrosa F 1. -tro sat (satis v) dT va. S

2147. ui- uerris G. uniuerfif R s. uiuerrę dv. -ere r

2148. unde R s G. sunt die r. sunt dis (iis v) s v. sunt inde z

2149. 10, 173

2150. atque om. a. ut d 2 va. G

2151. ho M 2 a. hod M 1. iis va. G

2152. crimina a

2153. circa R s

2154. amputatibus M. -antis F 1 a. -atis z va. G

2155. (19) cfr. Pl. VII 34.

2156. adsi- milatio M J D. cfr. III 43. XXXVII 179

2157. principatus R s. -tum F 1

2158. certa F 1 a

2159. subiungias F 1. -gi a a. -iuges va. ( P) G 2

2160. triuerico Ma. trinueria (triue- F 2) F

2161. acro F 1. egro R s

2162. reperias F 1. om. R s

2163. ceti R s

2164. pinnae M

2165. esse F 1 a

2166. insudere M

2167. Ar. III 1, 509 b 13. 14. 9. 10. 15–17. G I 3 init.— (7) cfr. Pl. X 21.— (10) Ar. IX 1, 608 a 33. 34.

2168. ultuma MR s D

2169. qua Fa. qui oua va.G

2170. nullis R s F 1 a

2171. uie R s

2172. binae MR s v. om. r

2173. a om. M. ea R s

2174. hermaproditis MF. -frod- a

2175. semiuiri genus om. R s

2176. sunt M D. om. rv

2177. phantheris M. fon- R s. in pan- va. J

2178. ut ( pro et) M. ( item 15)

2179. Ar. P IV 10, 689 b 2. 3. 5. 6. 33. II 14, 658 a 34. 36 sq. 33.— (15) Ar. II 17, 508 b 8.— (16) P IV 9, 685 b 22. 23.

2180. et M D. om. rv

2181. animali D 1 F 1. -libus D 1 Ea va. H

2182. et MR s F 2 v. om. r

2183. praelongae saetosis ego. -gis saetosae MDFEa v ( D). saetosis (-sae S) prae- longis R s

2184. piscibus R s S

2185. in dextera F. -tra R s. om. M

2186. laeua MR s F 2

2187. otae M. motem R s

2188. geminae om. R s

2189. (19. 20) cfr. Ar. I 6, 491 a 1.

2190. (2) cfr. Pl. VIII 207.

2191. lautissimus R s

2192. caulis MR s D 2 F 2 v. caudis D 1 F 1. om. Ead

2193. hirsutus a

2194. seqq. dist. S

2195. ueterinus Fa

2196. leoni D 2 F 2 v. -nis D 1 F 1 Ea. -num R s. om. M

2197. in prima MR s F 2 S ( D). in trima E. -ina a. in tria DF 1. infima v( J)

2198. ita R s F 2

2199. lupus uillosis R s

2200. sue F 1. su R s

2201. intor- quet F 1 a. torquent R s. reto- G

2202. degenere R s F 1 a

2203. Ar. IV 9, 535 a 30.— (6) ib. 535 b 3–12. cfr. supra § 93 107.

2204. pul- monem — nisi quae R 1 D 2 v ( S). om. r H

2205. an arteriam? cfr. § 267 med.

2206. habeant ( U 212) J. -ent R s D 2 v

2207. spirant Ea va. H

2208. inmeantes R s. a lac. meante va.S

2209. spiritus R s

2210. contractū ego. -tu D. cum tractu ll.v

2211. recepto va.S

2212. duobus R s S. ut du- rv

2213. sub pectore om. R s

2214. cauid R s. canis E 1. a lac. cannis E 2 z

2215. spiritu va.S

2216. ad tritus F

2217. ceteua R s. et z H

2218. aure R s

2219. dist. D

2220. et feminum F 2 G 2. et fum- R s. et fem- D 2. et em- D 1. //////m- F 1. ee minimum Ea. et femo- rum v

2221. Ar. ib. 26. 27. 13–18. (cfr. Pl. XXXII 19).— (19) ib. 536 a 5–8. 11.

2222. (4) cfr. Ar. VIII 27, 606 a 5. (Mir. ausc. 68). Ael. III 35. Pl. VIII 227.

2223. credatur R s S. -ditur rv ( D)

2224. uoce R s

2225. nec R s v. in r

2226. sed et va.S

2227. arteriae R s

2228. sunt sonu (-no S) R s S. sono sunt rv ( D)

2229. aper ( B) SJ ex Ar. ( ὁ κάπρος ὁ ἐν τῷ ʼαχελῴῳ). sed ipsi Plinio error tri- buendus

2230. archelo////ne F 1. acheo omne R s. a lac.

2231. alii R s DF 2 v. de alii D 1 F 1. de haliis E 1. de aliis E 2 d. a lac.

2232. de quib; de qua R s

2233. 9,70

2234. surilus R s

2235. suis R s F 1 a. sonus sui v, sed uox intellegenda est propter seqq.

2236. an uox, ut?

2237. si om. R s

2238. 172 sqq.

2239. quia uox R s S. qui mox rv. ( a lac.)

2240. (5–9) Ar. IV 9, 536 a 24–27. (cfr. Pl. X 47). 27–29.

2241. coetus R s

2242. et R s S. ut rv

2243. Ar. V 14, 545 a 18–21. (IV 9 extr. 11, 538 b 12–15. G V 7, 786 b 16 sq. 787 b 19).

2244. elephans — 11 sternume om. M

2245. elephas F va. J

2246. sternutamento d va. S. leto M

2247. raucitate bobus F 2. -ci etatibus R s

2248. aliquo omni F 2. alio homine R s. omni alio va.S

2249. malibus M

2250. Ar. VII 10, 587 a 33.— (16) Cic. div. I 121.— (18) Ar. VII 1, 581 a 17. 18. - G V 7, 787 a 26. 27. 787 b 13.— (20–372,2) cfr. Ar. probl. 901 b 30. 899 b 25.

2251. utero primus MEa v ( D) . -rus primo F 1 d. -ro primo F 2 ( R sD?) S

2252. set M J. et R s E. ē a v. ee F 1. ee DF 2 d

2253. semestris F 2 v. -enstri MEa. senestri R s. Menstris D 2. -tri r

2254. et om. va. S

2255. hinc rependius R s

2256. prodigio quod R s S. quo prod- v. an prodigioq. eo?

2257. tunc id R s S

2258. a om. R s G 2

2259. XIII z va. G 2

2260. anno G 2

2261. theatro in F 2. -trorum R s S. eatropum in a

2262. ochestris M. orchertris F 1. ortenst- a. horechestros R s

2263. superacta F 1. -riecta va.s

2264. item ego. et D 2. et in rv

2265. rudi MR 2 F 2 v. nuri DF 1. muri r

2266. circumiectu (-tum Fa)—3 pa- rietum om. R s

2267. concato a. conhato M. chonato F 1. chon- cauo D 2. chon- F 2 E 2 va. S

2268. ad olterum F 1. adult- a

2269. ica- put M

2270. magna M

2271. habent M. -bet et F 1 a

2272. ea RF 2 z ( P) S. eā rv. cfr. VIII 61. X 207

2273. he R s a. eae va.S

2274. quod MF 1 a

2275. huic R s. hic F. hi M 2. hil M 1. a lac.

2276. deuer- sitas MR s

2277. hic MF

2278. cantuus MF 1 D. -tibus T va. G

2279. modolis R s. -dulis F va. G. a lac.

2280. omni M

2281. et MR s S. om. rv

2282. sexus Ma

2283. homines R s

2284. recte ( pro parte) D 1 Ea. -tae F 1

2285. cfr. Ar. fr. 286 Rose.— (22) Ar. II 3 extr.

2286. miror—22 spreuit om. a

2287. quidem Fd va.S

2288. uitate R s 1. del. R s 2. uita uitae F 1

2289. esse del. F 2.

2290. & ( pro ea) F 1 d va.S

2291. auria M

2292. anxiae M. -ia F 1 d

2293. attingat F 1. tingam R s 1. tang- R s 2

2294. quae D 2 d va.S. cfr. II 85

2295. doctrina R s va. G ( Dal. 2)

2296. incurui R s e corr. inceruos Fa

2297. unam R s 2 S. una rv

2298. aut MR s S. et Fda. om. v

2299. habentis MR s S

2300. rear R s. recor F 1

2301. spectuus MDF 1 E D. -tus a J. aspectus R s(?) F 2 v. species R Förster physiogn. II p. 263

2302. e feuerissimis T( P) S. e reuer- D 1 F 1. ē feuer- D 2. ē uer- F 2. esteuerissim. . M. ē feue- rissimus a. ///feuer- E v. est uer- R s

2303. Trogus = Ar. I 8 extr.— (11) I 9 init.

2304. fros M. fons F 1

2305. quib; Birt p. 152. ubi ll.v

2306. animā F 1

2306. magnam. . . , se- gnem animum²³⁰⁶

2308. mobile R s v. nob- r

2309. uelocius Birt

2310. rutunda MF

2311. humoris R s

2312. porrigentur R s S

2313. flexa MR s v. ple- r

2314. delusores R 2

2315. demisso M. dimissa a

2316. I 9, 491 b 24–26.— (18) I 10 extr.— (20) I 11, 492 b 1. 2.

2317. quibus utrimque ego ex Ar. -bus- cumque ll.v. quibus anguli Birt. quibus canthoe Gutschmid opusc. V p. 218

2318. moribus om. va.S

2319. carnosus F 1. -sis a

2320. a om. F 1 a

2321. notā pre//ent// F 1. nota (-tā a) prae- uenti adTz va. G

2322. candido F. -idi ad va. G

2323. inpudentiae R s v. inpru- r. cfr. Ar. ( Plin. XI 143. 144)

2324. habent F 1 a

2325. operiri MR s F 2. -rire rv

2326. auricularum R s Tz va. G ( Brot. S)

2327. Ar. VIII 5, 594 b 26. cfr. Pl. VIII 46.— (11) cfr. Pl. XIV 142.— Th. IV 4, 2 extr. Verg. G II 134. cfr. Pl. XII 16.

2328. anima Ea

2329. graui (-is R s 2) ursis R s. grauetur a

2330. con- tata F 1. concit- F 2

2331. otiusque Fda. cici- R s 2. citi- E 2 va.S

2332. adflata. e Müller em. II p. 17. -tae (-te Ea) ll.v. -ta ( R s?) C

2333. homini MR s F 2 ( P) J. -ne R s 2. -nis rv

2334. sensuque R s (?) v. esuque r

2335. sine quibus R s e corr. SJ

2336. eadem —13 addito om. a

2337. commeaba D 1 F 1. -mae ab ea E. -meabat ab eo z va.G

2338. exitura R s F 2 v. -tura ut D 2. -tur ut F 1 d. -tu ut D 1. -tus in E

2339. homine R s ( P) S. omne (-ni D 2 E) r. -nibus v

2340. ae F 1. a F 2

2341. ui F 1

2342. in id F 2

2343. quo R s v. quia E 2. qua r

2344. uuitur R s F 2 v ( S). uiuere DF 1 E 1. -ret E 2 H

2345. hoc R s (?) va.D

2346. cibonos R s 1 an posteaque?

2347. faetentiora D. -n///ora F 1. fe- tentiora E 1. -ntia ora E 2

2348. nimis & ibi (cibi R s 2) R s

2349. gra- nos R s 1. -nis R s 2

2350. est R s(?) v

2351. esculenti R s

2352. cfr. Pl. VIII 118. XXVIII 149.— (16) Ar. IX 1, 609 b 30. — (17) Ar. VIII 27 extr. cfr. supra § 66.

2353. (1) Th. C. VI 5, 1. (Mir. ausc. 147). Ael. IV 18. III 7. - (3) Mir. ausc. 141.

2354. ut R s. item urit d 2 va.H

2355. sucu R s a

2356. 7, 13 sq.

2357. eximerent G. &ime- R s. exige- rv

2358. sub his a. his z. ceruis B e Th. C IV 9, 2

2359. ser- pentis R s

2360. et aliis a v. -lii DFE. et aluu. Alu R s. ( loc.corr. an nec aluo?)

2361. 1

2362. negantur F 1 a uulturesq; F 2

2363. dist. ego n. luc. p. 100

2364. unguenti ( sc. aspersu) R s. -to rv

2365. fugat R s. -antur rv. -antem J

2366. odorem R s J. -res rv

2367. scarabae& R s ( an -baei et?)

2368. rosa R s ( B) J. -sam rv

2369. serpentis R s SJ

2370. uiperinae R s

2371. (8. 9) Ael. IX 28.— (12) Ael. XVII 12.

2372. 10, 69

2373. mon- tuosius R s. -tosis va. G

2374. qui inedere R s

2375. nec va.S

2376. enim R s v ( S). om. r G

2377. nullus R s

2378. et ( pro uel) R s SJ

2379. interimit F 2 a va.J

2380. petetur D 1 F 1 Ea. put- F 2

2381. ranam Fa

2382. Ael. IX 15. Mir. ausc. 140.— (15) cfr. Ael. XVII 30. (Herod. V 16 extr.).

2383. serpentem R s S J. -tes va. Verc.

2384. adeoque R s S. Ide- Fd v. a lac.

2385. uiuentium —16 pisce om. R s

2386. prodat F 1 dT S. -dit F 2 H. -didit v

2387. Diog. La. X 27,131. Hor. sat. II 72. 73. Cels. I 1 (p. 13, 14 Dar.).— (18) cfr. Cels. I 2 (p. 15, 18).— (20) ib. I prooem. (p. 12, 22).

2388. (1) cfr. Gels. I 3 (p. 18, 25. 19, 16 sq.). Pl. XXVI 17. XXVIII 54. Sen. cons. ad Helv. 10, 3 med.

2389. condimento MR s F 2 H. -ta rv

2390. perni- cior M. -ciosiora D 2 d va.H

2391. acrim R s

2392. aspera -20 uaria MR s J. om. rv

2393. uari R s

2394. nimie F 2

2395. auida a

2396. quam in M v. quam r

2397. iumenta R s

2398. aut (autem B) a va. G

2399. (6) Gels. I 3 (p. 18,13.14. 20, 15). Pl. XXIII 41.— (8) Ar. VIII 8 extr. (Pl. VIII 68).— (9) cfr. Hippocr. (de carne) I p. 442 Kühn. Varro ap. Gell. III 10, 15. Macrob. in somn. Scip. I 6, 78.

2400. corpulentae M 1 d. -ta F 1. -tiam R s

2401. equam R s

2402. athetas F 1. ad lethas a. ad laetas R s

2403. augescun- tur R s

2404. petu R s. poto F 1

2405. letalis MF 2 v ( D). -les R sa. -le est H. laetales D F 1 E

2406. inedia MDF v ( D) . -di R s. -dias Eaz H. -diam S

2407. at ( pro et) HBrot.

2408. morbus R s. mori rv. dist. va. H. cfr. Madvig adv. crit. II p. 527

2409. esurienti a. exuendis R s

2410. auiditatē R s

2411. uni R s S. uini M. om. rv

2412. homini MR s S. uni hominum (-ni v) D 2 F 2 v. uni qui (cui F 1) D 1 F 1. unicuique Ea H

2413. (14) cfr. Pl. XXV 83. XXII 26.

2414. quedam Fa. quid- D 1

2415. gustus MR s. gestu F 1 a. an gustatu? cfr. nota ad IX 77 et XXV 79

2416. fame R s

2417. buturum R s. cfr. § 239

2418. hippace B. ipp- M. ip- E. tipp- F. typp- R s. ut ipp- D d. ut urip- a. ut titip- v

2419. glycyrhiza M. -ciriza R s. -cyrrhizon va.Brot. clyzyrica F. -zirica a

2420. est in D. at cfr. vol. I p. 543 ad 11247

2421. grauet MR s H. -uat B. -uę F. -ue rv

2422. quodibet R s. -dlibet a va. B

Pliny the Elder Naturalis Historia 11