Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXXVI

1 1 Lapidum natura restat, hoc est praecipua¹ morum insania, etiam ut gemmae² cum sucinis atque crystallinis murrinisque sileantur³. omnia namque, quae usque ad hoc volumen tractavimus, hominum genita causa⁴ videri possunt: montes natura sibi fecerat ut⁵ quasdam compages telluris visceribus densandis⁶, simul ad fluminum impetus domandos⁷ fluctusque⁸ frangendos ac minime quietas partes coercendas durissima sui materia. caedimus hos trahimusque nulla alia quam deliciarum causa, quos transcendisse quoque mirum fuit. 2 ⁹ in portento prope maiores habuere Alpis¹⁰ ab¹¹ Hannibale exsuperatas et postea a Cimbris : nunc ipsae caeduntur in mille genera marmorum. promunturia¹² aperiuntur mari, et rerum natura¹³ agitur in planum; evehimus ea, quae¹⁴ separandis gentibus pro terminis constituta erant, navesque¹⁵ marmorum causa fiunt, ac per fluctus, saevissimam rerum naturae partem, huc illuc portantur iuga, maiore¹⁶ etiamnum¹⁷ venia¹⁸ quam cum ad frigidos potus¹⁹ vas petitur in nubila caeloque proximae rupes cavantur, ut bibatur glacie. 3 secum²⁰ quisque cogitet, et quae²¹ pretia horum audiat, quas²² vehi trahique moles videat²³, et²⁴ quam sine iis²⁵ multorum²⁶ sit²⁷ beatior²⁸ vita²⁹. ista facere, immo³⁰ verius pati³¹ mortales quos ob usus quasve ad voluptates alias nisi ut³² inter maculas lapidum iaceant, ceu vero non tenebris noctium, dimidia³³ parte vitae cuiusque , gaudia haec auferentibus!

4 ³⁴ 2 Ingens ista reputantem subit etiam antiquitatis rubor³⁵. exstant censoriae leges Claudianae³⁶ in cenis glires³⁷ et alia dictu minora adponi vetantes: marmora invehi, maria³⁸ huis rei causa transiri quae vetaret, lex nulla³⁹ lata est. 5 ⁴⁰

dicat fortassis⁴¹ aliquis: non enim invehebantur. id quidem falso. CCCLX columnas M. Scauri aedilitate ad scaenam theatri temporari⁴² et vix mense uno futuri in usu viderunt⁴³⁴⁴ portari silentio legum. sed publicis nimirum indulgentes voluptatibus. id ipsum cur? aut qua magis⁴⁵ via inrepunt vitia quam publica? quo enim alio modo in privatos usus⁴⁶ venere⁴⁷ ebora, aurum, gemmae? aut quid om-⁴⁸ nino diis reliquimus⁴⁹? 6 verum esto, indulserint publicis voluptatibus. etiamne⁵⁰ tacuerunt, maximas earum atque adeo duodequadragenum pedum Lucullei⁵¹ marmoris in atrio Scauri conlocari? nec clam id ⁵²occulteque factum est. satisdare sibi damni infecti coegit⁵³ redemptor cloacarum, cum in Palatium eae⁵⁴ traherentur. non⁵⁵ ergo in tam malo exemplo moribus caveri⁵⁶ utilius fuerat⁵⁷? tacuere⁵⁸ tantas moles in privatam domum trahi praeter fictilia deorum fastigia! 7 ⁵⁹

3 nec potest videri Scaurus rudi et huius mali inprovidae⁶⁰ civitati obrepsisse⁶¹ quodam vitii⁶² rudimento. iam L. Crassum oratorem illum, qui primus peregrini marmoris columnas habuit in eodem Palatio⁶³, Hymettias⁶⁴ tamen nec plures sex aut longiores duodenum pedum, M. Brutus in iurgiis⁶⁵ ob id Venerem Palatinam appellaverat. 8 nimirum ista omisere moribus victis, frustraque interdicta, quae vetuerant, cernentes nullas potius quam inritas esse leges maluerunt. haec⁶⁶ atque quae⁶⁷ secuntur⁶⁸ meliores⁶⁹ esse nos⁷⁰ probabunt. quis enim hodie tantarum columnarum atrium habet? sed priusquam de marmoribus⁷¹ dicamus, hominum in iis praeferenda⁷² iudicamus⁷³ pretia. ante igitur artifices percensebimus⁷⁴.

9 ⁷⁵ 4 Marmore⁷⁶ scalpendo⁷⁷ primi⁷⁸ omnium inclaruerunt Dipoenus⁷⁹ et Scyllis⁸⁰, geniti⁸¹ in Creta insula etiamnum Medis⁸² imperantibus priusque, quam Cyrus in Persis regnare inciperet . hoc est Olympiade circiter quinquagensima⁸³. hi⁸⁴ Sicyonem se contulere, qnae diu fuit officinarum omnium talium⁸⁵ patria. deorum simulacra publice locaverant⁸⁶ iis⁸⁷ Sicyonii⁸⁸, quae⁸⁹ priusquam absolverentur⁹⁰, artifices iniuriam questi⁹¹ abiere⁹² in Aetolos. 10 protinus Sicyonem fames invasit⁹³ ac sterilitas maerorque dims. remedium petentibus Apollo Pythius respondit: si Dipoenus et Scyllis⁹⁴ deorum simulacra⁹⁵ perfecissent. quod magnis mercedibus obsequiisque⁹⁶ impetratum⁹⁷ est. fuere autem simulacra ea Apollinis, Dianae, Herculis, Minervae, quo d de⁹⁸ caelo postea tactum est. 11 ⁹⁹—

Cum hi¹⁰⁰ essent, iam fuerat¹⁰¹ in Chio insula Melas¹⁰² scalptor¹⁰³, dein filius eius Micciades ac deinde nepos Archermus¹⁰⁴, cuius¹⁰⁵ filii Bupalus¹⁰⁶ et¹⁰⁷ Athenis¹⁰⁸ vel¹⁰⁹ clarissimi in ea scientia fuere Hipponactis poetae¹¹⁰ aetate, quem certum est LX olympiade fuisse. quodsi quis horum familiam ad proavum¹¹¹ usque retro agat, inveniat¹¹² artis eius originem cum olympiadum¹¹³ initio¹¹⁴ coepisse. 12 ¹¹⁵ Hipponacti notabilis foeditas voltus¹¹⁶ erat; quam ob rem imaginem eius lascivia iocos am¹¹⁷ hi¹¹⁸ proposuere ridentium circulis, quod Hipponax indignatus destrinxit¹¹⁹ amaritudinem carminum in tantum, ut credatur aliquis¹²⁰ ad laqueum¹²¹ eos conpulisse. quod falsum est. conplura enim in¹²² finitimis insulis simulacra postea fecere, sicut in Delo, quibus subiecerunt carmen non vitibus tantum censeri Chion¹²³, sed et¹²⁴ operibus Archermi¹²⁵ filiorum. ostendunt et Iasii¹²⁶ Dianam manibus eorum factam¹²⁷. 13 in ipsa Chio narrata est operis eorum Dianae facies in sublimi posita, cuius voltum intrantes tristem¹²⁸, abeuntes¹²⁹ exhilaratum¹³⁰ putant. Romae eorum signa sunt in Palatina aede Apollinis in fastigio et¹³¹ omnibus¹³² fere¹³³, quae fecit divus Augustus. patris quoque eorum et Deli fuere opera et in Lesbo¹³⁴ insula. 14 ¹³⁵ Dipoeni quidem Ambracia, Argos, Cleonae operibus refertae fuere.

Omnes¹³⁶ autem candido tantum¹³⁷ marmore usi sunt e Paro insula, quem lapidem coepere lychniten¹³⁸ appellare, quoniam ad lucernas in cuniculis caederetur¹³⁹, ut auctor est Varro, multis postea candidioribus repertis, nuper vero¹⁴⁰ etiam in Lunensium lapicidinis¹⁴¹. sed in Pariorum¹⁴² mirabile proditur, glaeba lapidis unius cuneis dividentium soluta, imaginem Sileni intus¹⁴³ extitisse.

15 ¹⁴⁴ Non omittendum hanc artem tanto vetustiorem fuisse quam picturam aut¹⁴⁵ statuariam¹⁴⁶, quarum utraque cum Phidia coepit octogensima¹⁴⁷ tertia olympiade¹⁴⁸, post annos circiter CCCXXXII¹⁴⁹ et ipsum Phidian tradunt scalpsisse¹⁵⁰ marmora , Veneremque eius¹⁵¹ esse Romae in Octaviae operibus eximiae pulchritudinis. 16 ¹⁵² Alcamenen Atheniensem, quod certum est, docuit in primis nobilem, cuius sunt¹⁵³ opera Athenis complura in aedibus sacris praeclarumque¹⁵⁴ Veneris¹⁵⁵ extra muros, quae appellatur ʼἀφροδίτη ἐν κήποις.¹⁵⁶ huic summam manum ipse Phidias inposuisse dicitur. 17 ¹⁵⁷ eiusdem¹⁵⁸ discipulus fuit Agoracritus Parius¹⁵⁹, et¹⁶⁰ aetate gratus¹⁶¹, itaque e¹⁶² suis operibus pleraque¹⁶³ nomini eius donasse fertur. certavere autem inter se ambo discipuli Venere facienda, vicitque¹⁶⁴ Alcamenes¹⁶⁵ non opere, sed civitatis suffragiis contra peregrinum suo faventis¹⁶⁶. quare Agoracritus ea lege signum suum vendidisse traditur, ne Athenis esset, et¹⁶⁷ appellasse Nemesin. id positum est Rhamnunte¹⁶⁸ pago Atticae, quod M.¹⁶⁹ Vrro omnibus signis praetulit. est et in Matris Magnae delubro eadem civitate Agoracriti opus. 18 ¹⁷⁰Phidian clarissimum esse per omnes gentes, quae¹⁷¹ Iovis Olympii famam intellegunt, nemo dubitat, sed ut laudari merito¹⁷² sciant etiam qui opera eius non videre¹⁷³, proferemus¹⁷⁴ argumenta parva et ingenii tantum. neque ad hoc Iovis Olympii pulchritudine utemur, non Minervae Athenis factae amplitudine, cum sit ea cubitorum XXVI—ebore haec et auro constat—, sed in¹⁷⁵ scuto eius¹⁷⁶ Amazonum proelium caelavit¹⁷⁷ intumescente¹⁷⁸ ambitu¹⁷⁹, in parmae¹⁸⁰ eiusdem concava parte deorum et Gigantum dimicationes¹⁸¹, in soleis¹⁸² vero¹⁸³ Lapitharum et Centaurorum. adeo momenta omnia¹⁸⁴ capacia ¹⁸⁵ artis illi fuere. 19 ¹⁸⁶ in basi¹⁸⁷ autem quod caelatum est, πανδώρας γένεσιν appellant¹⁸⁸:¹⁸⁹ dii¹⁹⁰ sunt¹⁹¹ nascenti¹⁹² ....s xx numero¹⁹³. Victoria praecipue¹⁹⁴ mirabili, periti mirantur et serpentem¹⁹⁵ ac¹⁹⁶ sub ipsa¹⁹⁷ cuspide aeream¹⁹⁸ sphingem¹⁹⁹. haec sint²⁰⁰ obiter dictaideT artifice numquam satis laudato, simul ut noscatur illam magnificentiam aequalem fuisse et in parvis.

20 ²⁰¹ Praxitelis aetatem inter statuarios diximus, qui marmoris gloria superavit etiam semet. opera eius sunt ²⁰² Athenis in Ceramico, sed ante omnia est²⁰³ non solum Praxitelis ²⁰⁴, verum²⁰⁵ in toto orbe terrarum Venus, quam ut viderent, multi navigaverunt Cnidum²⁰⁶. duas fecerat simulque vendebat , alteram²⁰⁷ velata specie, quam ob²⁰⁸ id praetulerunt²⁰⁹ quorum condicio erat²¹⁰, Coi, cum²¹¹ eodem pretio detulisset, severum id ac pudicum arbitrantes; reiectam Cnidii²¹² emerunt , inmensa differentia famae. 21 ²¹³ voluit eam²¹⁴ a Cnidiis postea mercari rex Nicomedes, totum aes alienum, quod erat ingens, civitatis²¹⁵ dissoluturum se promittens. omnia perpeti maluere, nec inmerito; illo enim signo Praxiteles²¹⁶ nobilitavit Cnidum²¹⁷. aedicula eius tota aperitur, ut conspici possit undique effigies deae²¹⁸, favente ipsa, ut creditur, facta²¹⁹. nec minor ex quacumque parte admiratio²²⁰ est. ferunt amore captum quendam²²¹, cum delituisset²²² noctu²²³, simulacro cohaesisse²²⁴, eiusque cupiditatis²²⁵ esse indicem maculam. 22 ²²⁶ sunt²²⁷ in Cnido et alia signa marmorea inlustrium artificum, Liber pater Bryaxidis²²⁸ et alter Scopae²²⁹ et Minerva, nee maius aliud Veneris Praxiteliae²³⁰ specimen quam quod inter haec sola memoratur²³¹. eiusdem est et Cupido, obiectus²³² a Cicerone Verri ille, propter²³³ quem²³⁴ Thespiae visebantur , nunc in Octaviae²³⁵ scholis positus; eiusdem et alter nudus in Pario colonia Propontidis, par Veneri Cnidiae nobilitate et iniuria; adamavit enim²³⁶ Alcetas²³⁷ Rhodius atque in eo quoque simile amoris vestigium reliquit²³⁸. 23 ²³⁹Romae Praxitelis opera sunt Flora²⁴⁰, Triptolemus²⁴¹, Ceres in hortis²⁴² Servilianis, Boni²⁴³ Eventus²⁴⁴ et Bonae Fortunae simulacra in Capitolio, item²⁴⁵ Maenades et quas Thyiadas²⁴⁶ vocant et Caryatidas²⁴⁷, et Sileni²⁴⁸ in Pollionis Asini monimentis et Apollo et Neptunus²⁴⁹. 24 ²⁵⁰—Praxitelis filius Cephisodotus²⁵¹ et artis heres fuit. cuius²⁵² laudatum est Pergami²⁵³ symplegma²⁵⁴ nobile²⁵⁵ digitis corpori verius quam marmori inpressis. Romae eius opera sunt Latona in Palatii delubro, Venus in Pollionis Asini monumentis et intra Octaviae porticus in Iunonis aede Aesculapius ac Diana.

25 ²⁵⁶ Scopae laus cum his certat²⁵⁷. is fecit Venerem et Pothon ²⁵⁸, qui Samothrace²⁵⁹ sanctissimis caerimoniis coluntur, item Apollinem Palatinum, Vestam sedentem laudatam in Servilianis hortis duosque²⁶⁰ campteras²⁶¹ circa eam, quorum²⁶² pares in Asini²⁶³ monimentis sunt, uhi et canephoros²⁶⁴ eiusdem. 26 sed in maxima dignatione²⁶⁵ delubro²⁶⁶ Cn. Domitii in circo Flaminio Neptunus ipse et Thetis²⁶⁷ atque Achilles, Nereides supra delphinos et cete aut²⁶⁸ hippocampos²⁶⁹ sedentes, item Tritones chorusque²⁷⁰ Phorci²⁷¹ et pistrices²⁷² ac multa alia marina, omnia eiusdem manu²⁷³, praeclarum opus, etiam si totius vitae fuisset. nunc vero praeter supra dicta quaeque nescimus Mars etiamnum²⁷⁴ est²⁷⁵ sedens colossiaeus²⁷⁶ eiusdem man u²⁷⁷ in templo Bruti Callaeci²⁷⁸ apud circum eundem²⁷⁹, praeterea Venus in eodem loco nuda²⁸⁰, Praxiteliam²⁸¹ illam antecedens et quemcumque²⁸² alium locum nobilitatura²⁸³.

27 Romae quidem multitudo²⁸⁴ operum et iam²⁸⁵ obliteratio²⁸⁶ ac²⁸⁷ magis²⁸⁸ officiorum negotiorumque²⁸⁹ acervi omnes²⁹⁰ a contemplatione tamen²⁹¹ abducunt, quoniam otiosorum et in magno²⁹² loci²⁹³ silentio talis²⁹⁴ admiratio est. qua de causa ignoratur artifex eius quoque Veneris, quam Vespasianus imperator in operibus Pacis suae dicavit antiquorum dignam fama. 28 ²⁹⁵ par haesitatio est in templo Apollinis Sosiani ²⁹⁶, Niobae²⁹⁷ liberos²⁹⁸ morientes²⁹⁹ Scopas an Praxiteles fecerit ; item Ianus pater, in suo templo dicatus ab Augusto ex Aegypto advectus, utrius manu³⁰⁰ sit, iam quidem et auro occultatus³⁰¹. similiter in curia Octaviae quaeritur de Cupidine fulmen tenente; id demum adfirmatur, Alcibiaden esse, principem forma in ea aetate. 29 multa in eadem³⁰² schola sine auctoribus placent: Satyri³⁰³ quattuor, ex quibus unus Liberum patrem palla³⁰⁴ velatum³⁰⁵ umeris³⁰⁶ praefert, alter Liberam³⁰⁷ similiter, tertius ploratum infantis cohibet, quartus cratere alterius sitim sedat, duaeque Aurae³⁰⁸ velificantes sua veste. nec minor quaestio est in Saeptis, Olympum et Pana, Chironem³⁰⁹ cum Achille qui fecerint, praesertim cum capitali satisdatione fama iudicet dignos.

30 ³¹⁰ Scopas³¹¹ habuit aemulos eadem aetate Bryaxim et Timotheum et Leocharen, de quibus simul dicendum est, quoniam pariter caelavere Mausoleum³¹². sepulchrum hoc est ab uxore Artemisia. factum Mausolo³¹³, Cariae³¹⁴ regulo, qui³¹⁵ obiit olympiadis CVII³¹⁶ anno secundo. opus id ³¹⁷ut esset inter septem miracula, hi³¹⁸ maxime fecere artifices. patet ab austro et septentrione sexagenos ternos³¹⁹ pedes, brevius a³²⁰ frontibus, toto circumitu pedes CCCCXXXX, attollitur in altitudinem XXV³²¹ cubitis, cingitur columnis XXXVI. pteron vocavere³²² circumitum. 31 ab³²³ oriente caelavit Scopas³²⁴, a septentrione Bryaxis³²⁵, a meridie Timotheus, ab occasu Leochares, priusque quam peragerent, regina³²⁶ obiit³²⁷. non tamen recesserunt ³²⁸ nisi absoluto, iam id gloriae ipsorum artisque monimentum iudicantes; hodieque certant manus. accessit et quintus artifex. namque supra pteron³²⁹ pyramis altitudine m³³⁰ inferiorem aequat³³¹, viginti quattuor gradibus in metae cacumen se contrahens; in summo est quadriga marmorea, quam fecit Pythis³³². haec adiecta CXXXX pedum altitudine totum³³³ opus includit. 32 ³³⁴—Timothei manu Diana³³⁵ Romae est in Palatio Apollinis delubro, cui signo caput reposuit Avianius³³⁶ Evander.

In magna admriratione est Hercules Menestrati³³⁷ et Hecate ³³⁸ Ephesi³³⁹ in templo Dianae post aedem, in cuius contemplatione ³⁴⁰ admonent aeditui parcere oculis; tanta marmoris ³⁴¹ radiatio est.—(Non³⁴² postferuntur³⁴³ et Charites in propylo³⁴⁴ Atheniensium, quas Socrates fecit, aliuis ille quam pictor, idem ut aliqui putant).—nam Myronis illius,³⁴⁵ qui in aere laudatur, anus ebria est Zmyrnae in³⁴⁶ primis³⁴⁷ incluta³⁴⁸.

33 ³⁴⁹ Pollio Asinius, ut fuit acris³⁵⁰ vehementiae³⁵¹, sic quoque spectari monumenta sua voluit. in iis³⁵²sunt Centauri Nymphas gerentes Arcesilae³⁵³, Thespiades³⁵⁴ Cleomenis³⁵⁵, Oceanus et Iuppiter Heniochi³⁵⁶, Appiades³⁵⁷ Stephani³⁵⁸, Hermerotes Taurisci , non caelatoris illius, sed Tralliani³⁵⁹, Iuppiter hospitalis³⁶⁰ Papyli³⁶¹, 34 ³⁶² Praxitelis³⁶³ discipuli, Zethus³⁶⁴ et Amphion³⁶⁵ ac Dirce³⁶⁶ et taurus³⁶⁷ vinculumque ex eodem lapide, a Rhodo advecta opera Apollonii³⁶⁸ et Taurisci. parentum hi certamen de se fecere, Menecraten³⁶⁹ videri³⁷⁰ professi, sed esse naturalem Artemidorum. eodem loco Liber pater Eutychidis³⁷¹ laudatur, ad Octaviae vero porticum Apollo Philisci Rhodii³⁷² in delubro suo, item Latona et Diana et Musae novem et alter Apollo nudus³⁷³. 35 ³⁷⁴ eum, qui citharam³⁷⁵ in eodem templo tenet, Timarchides³⁷⁶ fecit, intra Octaviae vero porticus aedem³⁷⁷ Iunonis ipsam deam Dionysius³⁷⁸ et Polycles aliam³⁷⁹, Venerem eodem loco Philiscus, cetera signa Praxiteles³⁸⁰. iidem³⁸¹ Polycles et Dionysius, Timarchidis³⁸² filii³⁸³, Iovem³⁸⁴, qui est in proxima aede, fecerunt, Pana et Olympum luctantes eodem loco Heliodorus³⁸⁵, quod est alterum in terris symplegma³⁸⁶³⁸⁷ nobile, Venerem lavantem³⁸⁸ sese³⁸⁹ Daedalsas³⁹⁰, stantem³⁹¹ Polycharmus³⁹². 36 ³⁹³ ex honore apparet, in magna auctoritate habitum Lysiae opus, quod in Palatio super arcum divus Augustus honori Octavi patris sui dicavit in aedicula columnis adornata, id est quadriga currusque et Apollo ac Diana ex uno lapide. in hortis Servilianis reperio laudatos ³⁹⁴ Calamidis³⁹⁵ Apollinem³⁹⁶ illius caelatoris, Dercylidis³⁹⁷³⁹⁸ pyctas³⁹⁹, Amphistrati⁴⁰⁰ Callisthenen⁴⁰¹ historiarum⁴⁰² scriptorem.— 37 ⁴⁰³Nec deinde⁴⁰⁴ multo plurium⁴⁰⁵ fama est, quorundam⁴⁰⁶ claritati in operibus eximiis⁴⁰⁷obstante⁴⁰⁸ numero artificum, quoniam nec unus occupat gloriam nec plures pariter nuncupari possunt, sicut⁴⁰⁹ in Laocoonte⁴¹⁰, qui⁴¹¹ est in Titi imperatoris domo⁴¹², opus omnibus et picturae et statuariae artis praeferendum ⁴¹³. ex uno lapide eum ac⁴¹⁴ liberos⁴¹⁵ draconumque mirabiles nexus⁴¹⁶ de consilii⁴¹⁷ sententia fecere summi artifices Hagesander⁴¹⁸ et Polydorus⁴¹⁹ et Athenodorus Rhodii⁴²⁰. 38 similiter⁴²¹ Palatinas domos Caesarum replevere probatissimis signis Craterus⁴²² cum Pythodoro⁴²³, Polydeuces⁴²⁴ cum Hermolao , Pythodorus⁴²⁵ alius cum Artemone, at⁴²⁶ singularis Aphrodisius Trallianus. Agrippae Pantheum⁴²⁷ decoravit Diogenes Atheniensis⁴²⁸; in columnis templi eius Car yatides⁴²⁹ probantur inter pauca operum, sicut in fastigio posita signa, sed propter altitudinem loci minus celebrata. 39 ⁴³⁰ inhonorus est nec in templo ullo Hercules, ad quem Poeni omnibus annis humana sacrificaverant⁴³¹ victima, humi stans⁴³² ante aditum porticus ad nationes. sitae fuere et Thespiades ad aedem Felicitatis⁴³³, quarum unam⁴³⁴ amavit⁴³⁵ eques 1 Romanus lunius Pisciculus⁴³⁶, ut⁴³⁷ tradit Varro, admirator⁴³⁸ et Pasitelis⁴³⁹, qui et quinque volumina scripsit nobilium operum in toto orbe. 40 natus hic in Graeca⁴⁴⁰ Italiae ora et civitate Romana donatus cum iis⁴⁴¹ oppidis, Iovem fecit eboreum⁴⁴² in Metelli aede, qua campus petitur⁴⁴³. accidit⁴⁴⁴ ei⁴⁴⁵, cum in navalibus, ubi ferae Africanae erant, per caveam intuens leonem caelaret, ut ex alia⁴⁴⁶ cavea panthera erumperet , non levi periculo diligentissimi artificis. fecisse opera complura dicitur; quae⁴⁴⁷ fecerit, nominatim non refertur ⁴⁴⁸. 41 ⁴⁴⁹ Arcesilaum quoque magnificat Varro, cuius se marmoream habuisse leaenam⁴⁵⁰ aligerosque ludentes cum ea Cupidines, quorum alii religatam⁴⁵¹ tenerent, alii⁴⁵² cornu⁴⁵³ cogerent bibere, alii⁴⁵⁴ calciarent soccis⁴⁵⁵, omnes ex uno lapide. idem et a Coponio⁴⁵⁶ quattuordecim⁴⁵⁷ nationes, quae sunt circa Pompeium⁴⁵⁸, factas auctor est. 42 ⁴⁵⁹—Invenio et⁴⁶⁰ Canachum⁴⁶¹ laudatum⁴⁶² inter statuarios fecisse marmorea.⁴⁶³ nec Sauram⁴⁶⁴ atque Batrachum obliterari convenit, qui fecere⁴⁶⁵ templa Octaviae porticibus inclusa⁴⁶⁶, natione ipsi Lacones. quidam et opibus praepotentes fuisse eos putant ac sua inpensa construxisse, inscriptionem sperantes, qua negata hoc tamen alio modo usurpasse. sunt certe etiam nunc⁴⁶⁷ in columnarum spiris⁴⁶⁸ inscalptae⁴⁶⁹ nominum eorum argumento⁴⁷⁰ lacerta atque rana. 43 ⁴⁷¹ in Iovis aede ex iis⁴⁷² pictura⁴⁷³ cultusque reliquus⁴⁷⁴ omnis⁴⁷⁵ femineis argumentis constat⁴⁷⁶; erat enim facta Iunoni⁴⁷⁷, sed, cum inferrentur⁴⁷⁸ signa, permutasse geruli traduntur, et id⁴⁷⁹ religione⁴⁸⁰ custoditum, velut ipsis diis sedem ita partitis. ergo et in lunonis aede cultus est qui lovis esse debuit.

Sunt et in parvolis⁴⁸¹ marmoreis⁴⁸² famam⁴⁸³ consecuti Myrmecides ⁴⁸⁴, cuius quadrigam cum agitatore operuit alis⁴⁸⁵ musca, et Callicrates⁴⁸⁶, cuius formicarum⁴⁸⁷ pedes atque alia membra pervidere non est.

44 ⁴⁸⁸ 5 Haec sint dicta de marmoris⁴⁸⁹ scalptoribus summaque claritate artificum, quo⁴⁹⁰ in tractatu⁴⁹¹ subit⁴⁹² mentem non fuisse tum auctoritatem maculoso⁴⁹³ marmori. fecere et⁴⁹⁴⁴⁹⁵ e Thasio⁴⁹⁶, Cycladum insularum aequ o⁴⁹⁷, et e Lesbio⁴⁹⁸; lividius ⁴⁹⁹hoc paulo. versicolores quidem⁵⁰⁰ maculas et in totum marmorum apparatum etiam Menander, diligentissimus⁵⁰¹ luxuriae interpres⁵⁰², primus et⁵⁰³ raro attigit⁵⁰⁴. 45 ⁵⁰⁵ columnis demum utebantur in templis⁵⁰⁶, nec lauti tiae causa—nondum enim ista intellegebantur⁵⁰⁷—, sed quia firmiores aliter statui non poterant. sic est inchoatum Athenis templum Iovis Olympii, ex quo Sulla⁵⁰⁸ Capitolinis aedibus advexerat columnas. fuit tamen inter lapidem atque marmor differentia iam et apud Homerum; 46 ⁵⁰⁹ dicit enim⁵¹⁰ marmoreo⁵¹¹ saxo percussum, sed hactenus⁵¹², regias quoque domus⁵¹³, cum⁵¹⁴ lautissime⁵¹⁵, praeter aes, aurum, electrum, argentum ebore tantum adornans. primum, ut arbitror, versicolores istas maculas Chiorum lapicidinae⁵¹⁶ ostenderunt, cum exstruerent muros, faceto in⁵¹⁷ id M.⁵¹⁸ Ciceronis sale—omnibus enim ostentabant ut magnificum—: multo, inquit⁵¹⁹, magis mirarer⁵²⁰, si Tiburtino ⁵²¹ lapide fecissetis. et, Hercules, non fuisset picturis⁵²² honos ullus⁵²³, non modo tantus, aliqua⁵²⁴ marmorum auctoritate.

47 ⁵²⁵ 6 Secandi⁵²⁶ in crustas nescio an Cariae⁵²⁷ fuerit inventum . antiquissima, quod equidem inveniam, Halicarnasi ⁵²⁸ domus Mausoli⁵²⁹ Proconnesio⁵³⁰ marmore exculta⁵³¹ est latericiis⁵³² parietibus. is obiit⁵³³ olympiadis CVII⁵³⁴ anno secundo , urbis Romae CDIII⁵³⁵.

48 ⁵³⁶ 7 Primum Romae parietes crusta⁵³⁷ marmoris operuisse totos⁵³⁸ domus⁵³⁹ suae in Caelio monte Cornelius Nepos tradit⁵⁴⁰ Mamurram, Formiis⁵⁴¹ natum equitem Romanum⁵⁴², praefectum fabrum C. Caesaris in Gallia, ne quid⁵⁴³ indignitati⁵⁴⁴ desit⁵⁴⁵, tali auctore inventa re. hic namque est Mamurra⁵⁴⁶ Catulli⁵⁴⁷ Veroniensis⁵⁴⁸ carminibus proscissus, quem⁵⁴⁹, ut res est, domus ipsius⁵⁵⁰ clarius⁵⁵¹ quam Catullus ⁵⁵² dixit habere quidquid habuisset Comata Gallia. namque adicit⁵⁵³ idem Nepos⁵⁵⁴ primum⁵⁵⁵ totis aedibus nullam nisi e marmore columnam habuisse⁵⁵⁶ et omnes⁵⁵⁷ solidas e⁵⁵⁸ Carystio⁵⁵⁹ aut⁵⁶⁰ Luniensi⁵⁶¹. 49 ⁵⁶² 8 M. Lepidus Q.⁵⁶³ Catuli in consulatu conlega primus omnium limina ex Numidico⁵⁶⁴ marmore in domo posuit magna⁵⁶⁵ reprensione. is⁵⁶⁶ fuit consul anno urbis DCLXXVI⁵⁶⁷. hoc primum invecti Numidici marmoris vestigium invenio⁵⁶⁸, non in columnis tamen⁵⁶⁹ crustisve⁵⁷⁰, ut supra⁵⁷¹ Carystii, sed⁵⁷² in massa ac vilissimo⁵⁷³ liminum usu. post⁵⁷⁴ hunc Lepidum quadriennio⁵⁷⁵ L. Lucullus consul⁵⁷⁶ fuit, qui nomen, ut ex re apparet⁵⁷⁷, Luculleo⁵⁷⁸ marmori⁵⁷⁹ dedit, admodum delectatus illo, primusque⁵⁸⁰ Romam invexit⁵⁸¹, atrum alioqui, cum cetera maculis aut coloribus commendentur. 50 ⁵⁸²nascitur autem in Melo⁵⁸³ insula, solumque paene hoc⁵⁸⁴ marmor ⁵⁸⁵ ab⁵⁸⁶ amatore⁵⁸⁷ nomen accepit. inter hos primum, ut arbitror, marmoreos parietes habuit scaena M.⁵⁸⁸ Scauri, non facile dixerim secto⁵⁸⁹ an solidis glaebis polito⁵⁹⁰, sicuti est hodie Iovis Tonantis aedis⁵⁹¹ in Capitolio. nondum enim secti⁵⁹² marmoris vestigia invenio⁵⁹³ in Italia.

51 ⁵⁹⁴ 9 Sed⁵⁹⁵ quisquis primus⁵⁹⁶ invenit secare luxuriaque⁵⁹⁷ dividere, inportuni ingenii fuit. harena hoc⁵⁹⁸ fit et ferro videtur fieri, serra in praetenui linea premente harenas versandoque tractu⁵⁹⁹ ipso⁶⁰⁰ secante. Aethiopica⁶⁰¹ haec⁶⁰² maxime probatur, nam id quoque accessit, ut ab⁶⁰³ Aethiopia⁶⁰⁴ usque peteretur quod secaret⁶⁰⁵ marmora, immo vero etiam in Indos, quo margaritas quoque peti severis⁶⁰⁶ moribus indignum ⁶⁰⁷ erat. 52 haec proxime laudatur; mollior tamen quae Aethiopica, illa nulla scabritie secat, Indica non aeque levat⁶⁰⁸, sed combusta⁶⁰⁹ ea polientes⁶¹⁰ marmora fricare iubentur . simile et⁶¹¹ Naxiae⁶¹² vitium est et Coptitidi⁶¹³, quae vocatur Aegyptia. haec fuere antiqua genera marmoribus secandis . postea reperta est⁶¹⁴ non minus probanda ex quodam Hadriatici maris vado, aestu⁶¹⁵ nudante, observatione non facili. 53 ⁶¹⁶ iam quidem quacumque harena secare e fluviis⁶¹⁷ omnibus fraus artificum ausa est, quod dispendium admodum pauci intellegunt. crassior⁶¹⁸ enim harena laxioribus segmentis terit et plus erodit marmoris maiusque opus scabritia politurae relinquit⁶¹⁹; ita sectae attenuantur crustae. rursus Thebaica⁶²⁰ polituris accommodatur et quae fit⁶²¹ e⁶²² poro lapide aut e pumice. 54 ⁶²³—

10 Signis e marmore poliendis gemmisque etiam scalpendis⁶²⁴ atque limandis Naxium⁶²⁵ diu⁶²⁶ placuit ante alia. ita vocantur cotes in Cypro insula genitae. vicere postea ex Armenia invectae⁶²⁷.

11 Marmorum genera et colores non attinet dicere in tanta notitia nee facile est enumerare in tanta multitudine . quoto⁶²⁸ cuique⁶²⁹ enim loco non suum marmor invenitur ? et tamen⁶³⁰ celeberrimi generis dicta sunt in ambitu terrarum cum gentibus suis. 55 ⁶³¹ non omnia autem in lapicidinis⁶³² gignuntur, sed multa et sub terra sparsa⁶³³, pretiosissimi quidem⁶³⁴ generis, sicut⁶³⁵ Lacedaemonium viride cunctisque hilarius, sicut⁶³⁶ et Augusteum⁶³⁷ ac deinde Tibereum ⁶³⁸, in Aegypto Augusti ac Tiberii⁶³⁹ primum principatu reperta. differentia eorum est ab ophite⁶⁴⁰, cum⁶⁴¹sit illud serpentium maculis simile, unde⁶⁴² et nomen accepit, quod haec maculas diverso modo colligunt⁶⁴³, Augusteum undatim crispum⁶⁴⁴ in vertices⁶⁴⁵, Tibereum⁶⁴⁶ sparsa, non convoluta, canitie ⁶⁴⁷. 56 ⁶⁴⁸ neque ex ophite⁶⁴⁹ columnae nisi parvae admodum inveniuntur . duo eius genera: molle⁶⁵⁰ candidi⁶⁵¹, nigrican tis⁶⁵² durum⁶⁵³. dicuntur ambo capitis dolores sedare adalligati et serpentium ictus⁶⁵⁴. quidam phreneticis ac⁶⁵⁵ lethargicis adalligari iubent candicantem. contra serpentes autem a quibusdam praecipue laudatur⁶⁵⁶ ex iis⁶⁵⁷ quem⁶⁵⁸ tephrian⁶⁵⁹ appellant a colore cineris. vocatur et Memphites a loco, gemmantis naturae. huius usus conteri⁶⁶⁰ et iis, quae urenda sint aut secanda⁶⁶¹, ex⁶⁶² aceto inlini⁶⁶³; obstupescit ita corpus nec sentit cruciatum⁶⁶⁴. 57 ⁶⁶⁵ rubet porphyrites⁶⁶⁶ in eadem⁶⁶⁷ Aegypto; ex eodem⁶⁶⁸ candidis intervenientibus punctis leptopsephos⁶⁶⁹ vocatur. quantislibet molibus caedendis sufficiunt lapicidinae ⁶⁷⁰. statuas ex eo Claudio Caesari procurator eius in urbem ex Aegypto advexit Vitrasius⁶⁷¹ Pollio⁶⁷², non admodum probata novitate; nemo certe postea imitatus⁶⁷³ est. 58 ⁶⁷⁴ invenit⁶⁷⁵ eadem⁶⁷⁶ Aegyptus in Aethiopia quem vocant basaniten⁶⁷⁷, ferrei coloris atque duritiae, unde et nomen ei dedit. numquam hic⁶⁷⁸ maior repertus est quam in templo Pacis ab imperatore Vespasiano Augusto dicatus argumento Nili⁶⁷⁹, sedecim liberis⁶⁸⁰ circa ludentibus, per quos totidem cubita summi incrementi augentis⁶⁸¹ se⁶⁸² amnis⁶⁸³ eius⁶⁸⁴ intelleguntur. non absimilis illi⁶⁸⁵ narratur in Thebis delubro Serapis, ut putant, Memnonis⁶⁸⁶ statuae dicatus, quem cotidiano solis ortu contactum radiis crepare tradunt⁶⁸⁷.

59 ⁶⁸⁸ 12 Onychem⁶⁸⁹ in Arabiae⁶⁹⁰ tantum montibus nec usquam aliubi⁶⁹¹ nasci putavere nostri veteres, Sudines⁶⁹² in Carmania⁶⁹³. potoriis⁶⁹⁴ primum vasis inde factis, dein pedibus lectorum sellisque, Nepos Cornelius tradit⁶⁹⁵ magno fuisse miraculo , cum P. Lentulus Spinther⁶⁹⁶ amphoras ex eo Chiorum⁶⁹⁷ magnitudine cadorum ostendisset, post quinquennium deinde XXXII pedum longitudinis⁶⁹⁸ columnas vidisse se. 60 ⁶⁹⁹ variatum in⁷⁰⁰ hoc lapide et postea est, namque pro miraculo insigni quattuor modicas in theatro suo Cornelius Balbus posuit; nos ampliores xxx vidimus in cenatione, quam Callistus⁷⁰¹ Caesaris Claudi libertorum, potentia notus⁷⁰², sibi exaedificaverat .

hunc aliqui lapidem alabastriten vocant, quem cavant⁷⁰³ et ad vasa unguentaria, quoniam optume servare incorrupta dicatur⁷⁰⁴. 61 ⁷⁰⁵ idem et ustus⁷⁰⁶ emplastris convenit. nascitur circa Thebas Aegyptias et Damascum Syriae. hic ceteris⁷⁰⁷ candidior, probatissimus vero⁷⁰⁸ in Carmania⁷⁰⁹, mox in India, iam quidem et in Syria Asiaque, vilissimus autem et sine⁷¹⁰ ullo nitore in Cappadocia. probantur quam maxime mellei coloris, in vertices⁷¹¹ maculosi atque non tralucidi ⁷¹². vitia in iis⁷¹³ corneus colos⁷¹⁴ aut candidus et quidquid⁷¹⁵ simile⁷¹⁶ vitro est.

62 ⁷¹⁷ 13 Paulum distare ab eo in unguentorum fide multi existimant⁷¹⁸ lygdinos⁷¹⁹, in Paro⁷²⁰ repertos amplitudine⁷²¹ qua lances craterasque non excedant, antea ex Arabia tantum advehi solitos, candoris eximii⁷²². magnus et duobus⁷²³ contrariae inter se naturae honos, corallitico⁷²⁴ in Asia reperto mensurae non ultra bina cubita, candore proximo⁷²⁵ ebori et quadam similitudine. e diverso niger est Alabandicus⁷²⁶ terrae suae nomine, quamquam et Mileti nascens, ad purpuram tamen magis aspectu declinante. idem liquatur⁷²⁷ igni⁷²⁸ funditurque ad usum⁷²⁹ vitri. 63 ⁷³⁰ Thebaicus lapis⁷³¹ interstinctus ⁷³² aureis guttis invenitur in Africae⁷³³ parte Aegypto adscripta⁷³⁴, coticulis ad terenda collyria quadam utilitate naturali⁷³⁵ conveniens, circa Syenen vero⁷³⁶ Thebaidis syenites⁷³⁷, quem antea⁷³⁸ pyrrhopoecilon⁷³⁹ vocabant.

64 ⁷⁴⁰ 14 Trabes ex eo fecere reges quodam certamine, obeliscos vocantes Solis numini sacratos. radiorum eius argumentum in effigie est, et⁷⁴¹ ita significatur nomine Aegyptio. primus omnium id instituit Mespheres⁷⁴², qui regnabat in Solis urbe, somnio iussus; hoc⁷⁴³ ipsum⁷⁴⁴ inscriptum ⁷⁴⁵ in eo, etenim scalpturae⁷⁴⁶ illae effigiesque quas videmus Aegyptiae sunt litterae. 65 ⁷⁴⁷ postea et alii excidere reges. statuit⁷⁴⁸ eos⁷⁴⁹ in supra dicta urbe Sesothes⁷⁵⁰ quattuor numero, quadragenum octonum cubitorum longitudine, Rhamsesis⁷⁵¹ autem⁷⁵², quo regnante Ilium captum est, CXXXX⁷⁵³ cubitorum.⁷⁵⁴ idem⁷⁵⁵ ..... digressis⁷⁵⁶ inde, ubi fuit Mnevidis⁷⁵⁷ regia⁷⁵⁸, posuit alium, longitudine quidem⁷⁵⁹ CXX cubitorum, sed prodigiosa crassitudine, undenis⁷⁶⁰ per latera⁷⁶¹ cubitis⁷⁶².

opus id fecisse dicuntur CXX⁷⁶³ hominum. 66 ipse rex, cum surrecturus⁷⁶⁴ esset verereturque⁷⁶⁵, ne machinae ponderi non sufficerent, quo maius⁷⁶⁶ periculum curae artificum denuntiaret , filium suum adalligavit cacumini, ut salus eius apud molientes prodesset et lapidi. hac admiratione operis effectum est, ut, cum oppidum⁷⁶⁷ id expugnaret Cambyses rex ventumque esset incendiis ad⁷⁶⁸ crepidines⁷⁶⁹ obelisci, extingui iuberet molis reverentia qui nullam habuerat urbis. 67 ⁷⁷⁰ sunt et⁷⁷¹ alii duo, unus a Zmarre⁷⁷² positus, alter a Phio⁷⁷³ sine notis, quadragenum octonum⁷⁷⁴ cubitorum. Alexandriae statuit unum Ptolemaeus Philadelphus octoginta cubitorum. exciderat eum⁷⁷⁵ Necthebis⁷⁷⁶ rex purum, maiusque opus⁷⁷⁷ in devehendo statuendove inv entum⁷⁷⁸ est quam in excidendo⁷⁷⁹. a Satyro⁷⁸⁰ architecto aliqui⁷⁸¹ devectum tradunt rate, Callixenus a Phoenice⁷⁸², fossa perducto⁷⁸³ usque ad iacentem obeliscum⁷⁸⁴ Nilo⁷⁸⁵, 68 ⁷⁸⁶ navesque duas in latitudinem⁷⁸⁷ patulas pedalibus⁷⁸⁸ ex eodem lapide ad rationem geminati per duplicem mensuram ponderis oneratas ita, ut⁷⁸⁹ subirent obeliscum pendentem extremitatibus suis in ripis utrimque; postea egestis⁷⁹⁰ laterculis adlevatas⁷⁹¹ naves⁷⁹² excepisse⁷⁹³ onus; statutum⁷⁹⁴ autem in sex talis⁷⁹⁵ e monte eodem, et artificem⁷⁹⁶ donatum talentis L. hic fruit in Arsinoeo⁷⁹⁷ positus a rege supra dicto munus amoris, coniuge⁷⁹⁸ eademque sorore Arsinoe. 69 inde eum navalibus incommodum⁷⁹⁹ Maximus quidam⁸⁰⁰ praefectus Aegypti transtulit in forum⁸⁰¹, reciso cacumine, dum vult⁸⁰² fastigium addere auratum, quod postea omisit. et alii duo⁸⁰³ sunt Alexandreae ad portum in Caesaris templo, quos excidit Mesphres⁸⁰⁴ rex, quadragenum binum cubitorum.

Super omnia accessit difficultas mari Romam⁸⁰⁵ devehendi, spectatis⁸⁰⁶ admodum navibus. 70 ⁸⁰⁷ divus Augustus eam⁸⁰⁸, quae priorem advexerat, miraculi gratia Puteolis perpetuis⁸⁰⁹ navalibus dicaverat⁸¹⁰; incendio⁸¹¹ consumpta ea est. divus Claudius aliquot per annos adservatam, qua⁸¹² C. Caesar inportaverat , omnibus quae umquam in mari visa⁸¹³ sunt mirabiliorem ⁸¹⁴, in ipsa⁸¹⁵ turribus Puteolis⁸¹⁶ e pulvere exaedificatis, perductam⁸¹⁷ Ostiam portus⁸¹⁸ gratia⁸¹⁹ mersit. alia ex hoc cura navium, quae Tiberi⁸²⁰ subvehant⁸²¹, quo experimento patuit⁸²² non minus aquarum huic amni⁸²³ esse quam Nilo. 71 ⁸²⁴ is autem obeliscus, quem divus Augustus in circo magno statuit, excisus est⁸²⁵ a rege Psemetnepserphreo⁸²⁶, quo regnante Pythagoras in Aegypto fuit, LXXXV⁸²⁷ pedum et dodrantis praeter⁸²⁸ basim⁸²⁹ eiusdem lapidis; is vero, quem in campo Martio, novem pedibus⁸³⁰ minor⁸³¹, a Sesothide⁸³². inscripti⁸³³ ambo rerum naturae interpretationem Aegyptiorum philosophia⁸³⁴ continent. 72 —

15 Ei, qui est in campo, divus Augustus addidit mirabilem usum ad deprendendas solis umbras dierumque ac noctium⁸³⁵ ita⁸³⁶ magnitudines, strato lapide ad longitudinem⁸³⁷ obelisci⁸³⁸, cui par fieret⁸³⁹ umbra brumae⁸⁴⁰ confectae⁸⁴¹ die sexta hora paulatimque per regulas, quae sunt ex aere inclusae, singulis diebus decresceret⁸⁴² ac rursus augesceret, digna cognitu res, ingenio⁸⁴³ Facundi⁸⁴⁴ Novi⁸⁴⁵ mathematici⁸⁴⁶. is apici auratam pilam addidit, cuius vertice umbra colligeretur in se⁸⁴⁷ ipsam⁸⁴⁸, alias⁸⁴⁹ enormiter⁸⁵⁰ iaculante⁸⁵¹ apice, ratione, ut ferunt, a capite hominis intellecta . 73 haec observatio⁸⁵² xxx iam fere annis non congruit , sive solis⁸⁵³ ipsius dissono cursu et⁸⁵⁴ caeli aliqua ratione mutato sive universa tellure a centro suo aliquid⁸⁵⁵ emota⁸⁵⁶ (ut deprehendi et aliis⁸⁵⁷ in locis accipio) sive urbis⁸⁵⁸ tremoribus ibi tantum gnomone intorto sive inundationibus Tiberis sedimento molis facto, quamquam ad altitudinem⁸⁵⁹ inpositi oneris⁸⁶⁰ in terram quoque dicuntur⁸⁶¹ acta⁸⁶² fundamenta . 74 ⁸⁶³—

Tertius est⁸⁶⁴ Romae⁸⁶⁵ in Vaticano Gai et Neronis principum circo—ex omnibus unus⁸⁶⁶ omnino fractus⁸⁶⁷⁸⁶⁸ est⁸⁶⁹ in molitione⁸⁷⁰—, quem⁸⁷¹ fecerat Sesosidis⁸⁷² filius Nencoreus⁸⁷³. eiusdem remanet et alius centum cubitorum ⁸⁷⁴, quem post caecitatem visu reddito ex oraculo Soli sacravit.

75 ⁸⁷⁵ 16 Dicantur obiter et pyramides in eadem Aegypto, regum pecuniae⁸⁷⁶ otiosa⁸⁷⁷ ac stulta ostentatio, quippe cum faciendi eas causa a plerisque tradatur, ne pecuniam successoribus aut aemulis insidiantibus praeberent aut ne plebs⁸⁷⁸ esset otiosa⁸⁷⁹. multa circa hoc vanitas hominum illorum fuit. 76 ⁸⁸⁰ vestigia complurium incohatarum⁸⁸¹ extant. una est in Arsinoite⁸⁸² nomo, duae⁸⁸³ in Memphite, non procul⁸⁸⁴ labyrintho⁸⁸⁵, de quo et ipso dicemus, totidem ubi fuit⁸⁸⁶ Moeridis lacus, hoc est fossa grandis, sed⁸⁸⁷ Aegyptiis⁸⁸⁸ inter mira ac memoranda narrata⁸⁸⁹. harum cacumina cc cubita⁸⁹⁰ extra aquam⁸⁹¹ eminere dicuntur. reliquae tres⁸⁹², quae orbem terrarum inplevere⁸⁹³ fama⁸⁹⁴, sane conspicuae undique adnavigantibus , sitae sunt in parte Africae monte⁸⁹⁵ saxeo sterilique inter Memphim oppidum et quod appellari diximus Delta, a Nilo⁸⁹⁶ minus IIII⁸⁹⁷ milia⁸⁹⁸ passuum⁸⁹⁹, a Memphi⁹⁰⁰⁹⁰¹ VII D⁹⁰², vico adposito quem vocant⁹⁰³ Busirin⁹⁰⁴; in eo sunt adsueti scandere illas.

77 17 Ante⁹⁰⁵ est sphinx vel magis narranda, de qua⁹⁰⁶ siluere⁹⁰⁷, numen⁹⁰⁸ accolertium. Harmain⁹⁰⁹ regem putant in ea conditum et volunt invectam videri; est autem saxo naturali elaborata. rubrica⁹¹⁰ facies⁹¹¹ monstri colitur⁹¹². capitis per frontem ambitus⁹¹³ centum duos pedes colligit, longitudo pedum CXLIII est, altitudo⁹¹⁴ a ventre ad summam⁹¹⁵ aspidem⁹¹⁶ in capite, LXIS⁹¹⁷.

78 ⁹¹⁸ Pyramis amplissima⁹¹⁹ ex Arabicis lapicidinis⁹²⁰ constat. CCCLX milia hominum⁹²¹annis xx eam construxisse produntur . tres vero factae annis LXXXVIII⁹²², mensibus⁹²³ IIII. 79 ⁹²⁴qui⁹²⁵ de iis⁹²⁶ scripserint⁹²⁷—sunt Herodotus⁹²⁸, Euhemerus⁹²⁹, Duris Samius, Aristagoras, Dionysius⁹³⁰, Artemidorus , Alexander polyhistor, Butoridas⁹³¹, Antisthenes , Demetrius, Demoteles, Apion⁹³²—, inter omnes eos⁹³³ non constat, a quibus factae sint, iustissimo casu obliteratis tantae vanitatis auctoribus. aliqui ex iis⁹³⁴ prodiderunt in raphanos⁹³⁵ et alium⁹³⁶ ac cepas MDC⁹³⁷ talenta erogata. 80 ⁹³⁸ amplissima septem⁹³⁹ iugera optinet soli. quattuor angulorum paribus⁹⁴⁰ intervallis DCCLXXXIII⁹⁴¹ pedes singulorum laterum, altitudo⁹⁴² a cacumine⁹⁴³ ad solum pedes DCCXXV colligit, ambitus cacuminis pedes XVIS⁹⁴⁴. alterius intervalla singula⁹⁴⁵ per quattuor angulos pedes⁹⁴⁶ DCCLVIIS⁹⁴⁷ comprehendunt . tertia minor quidem praedictis, sed multo spectatior , Aethiopicis lapidibus adsurgit CCCLXIII pedibus inter angulos. 81 ⁹⁴⁸ vestigia aedificationum⁹⁴⁹ nulla exstant, harena late pura circa⁹⁵⁰, lentis⁹⁵¹ similitudine⁹⁵², qualis in maiore parte Africae. quaestionum summa est, quanam ratione⁹⁵³ in tantam ⁹⁵⁴ altitudinem subiecta⁹⁵⁵ sint caementa. alii nitro ac⁹⁵⁶ sale adaggeratis cum⁹⁵⁷ crescente opere et peracto fluminis⁹⁵⁸ inrigatione dilutis; alii lateribus e luto factis exstructos pontes, peracto opere⁹⁵⁹ lateribus⁹⁶⁰ in privatas domos distributis ⁹⁶¹, Nilum enim non putant rigare potuisse multo humiliorem . in pyramide maxima est intus puteus LXXXVI⁹⁶² cubitorum; flumen illo admissum⁹⁶³ arbitrantur. 82 ⁹⁶⁴ mensuram altitudinis earum omnemque⁹⁶⁵ similem⁹⁶⁶ deprehendere invenit Thales Milesius umbram metiendo, qua hora par esse corpori solet. haec⁹⁶⁷ sunt pyramidum miracula, supremumque illud, ne quis regum opes⁹⁶⁸ miretur, minimam ex iis⁹⁶⁹, sed laudatissimam, a Rhodop ide⁹⁷⁰ meretricula factam. Aesopi fabellarum⁹⁷¹ philosophi conserva⁹⁷² quondam⁹⁷³ et contubernalis haec fuit, maiore miraculo, tantas opes meretricio esse conquisitas⁹⁷⁴

83 ⁹⁷⁵ 18 Magnificatur et alia turris a rege facta in⁹⁷⁶ insula Pharo portum⁹⁷⁷ optinente Alexandriae, quam constitisse DCCC talentis⁹⁷⁸ tradunt, magno animo, ne quid omittamus, Ptolemaei regis, quo⁹⁷⁹ in ea permiserit Sostrati Cnidi i⁹⁸⁰ architecti structura⁹⁸¹ ipsa⁹⁸² nomen inscribi. usus eius nocturno navium cursu⁹⁸³ ignes ostendere ad praenuntianda vada portusque⁹⁸⁴ introitum, quales iam compluribus locis⁹⁸⁵ flagrant⁹⁸⁶, sicut⁹⁸⁷ Ostiae ac Ravennae. periculum in continuatione ignium, ne sidus existimetur, quoniam e longinquo similis flammarum aspectus est. hic idem architectus primus omnium pensilem ambulationem Cnidi fecisse⁹⁸⁸ traditur.

84 ⁹⁸⁹ 19 Dicamus⁹⁹⁰ et labyrinthos, vel portentosissimum⁹⁹¹ humani inpendii⁹⁹² opus, sed non, ut existimari potest, falsum . durat etiam nunc⁹⁹³ in⁹⁹⁴ Aegypto in⁹⁹⁵ Heracleopolite nomo qui primus factus est ante⁹⁹⁶ annos, ut tradunt, III DC⁹⁹⁷ a Petesuchi ⁹⁹⁸ rege sive Tithoe⁹⁹⁹, quamquam Herodotus totum opus XII¹⁰⁰⁰ regum esse dicit novissimique Psammetichi¹⁰⁰¹. causas¹⁰⁰² faciendi varie interpretantur, Demoteles regiam Moteridis¹⁰⁰³ fuisse, Lyceas sepulchrum¹⁰⁰⁴ Moeridis, plures Soli sacrum id exstructum¹⁰⁰⁵, quod maxime creditur. 85 ¹⁰⁰⁶ hinc utique sumpsisse Daedalum exemplar eius labyrinthi, quem fecit in Creta, non est dubium, sed centensimam tantum portionem eius imitatum¹⁰⁰⁷, quae itinerum ambages occursusque ac recursus inexplicabiles continet, non—ut in¹⁰⁰⁸ pavimentis puerorumve ludicris¹⁰⁰⁹ campestribus videmus—brevi lacinia¹⁰¹⁰ milia¹⁰¹¹ passuum plura ambulationis continentem¹⁰¹², sed crebris¹⁰¹³ foribus inditis ad fallendos occursus redeundumque in errores eosdem¹⁰¹⁴. 86 ¹⁰¹⁵ secundus hic fuit ab Aegyptio¹⁰¹⁶ labyrinthus , tertius in Lemno, quartus in Italia, omnes¹⁰¹⁷ lapide polito fornicibus¹⁰¹⁸ tecti¹⁰¹⁹, Aegyptius, quod¹⁰²⁰ miror¹⁰²¹ equidem, introitu lapidis¹⁰²² e Paro¹⁰²³ columnisque¹⁰²⁴, reliqua¹⁰²⁵ e¹⁰²⁶ syenite¹⁰²⁷ molibus compositis, quas dissolvere ne saecula quidem possint, adiuvantibus Heracleopolitis, quod¹⁰²⁸ opus invisum¹⁰²⁹ mire spectavere¹⁰³⁰.

87 ¹⁰³¹ Positionem operis eius singulasque partes enarrare non est, cum sit in regiones divisum atque¹⁰³² praefecturas, quas vocant¹⁰³³ nomos, XXI¹⁰³⁴ nominibus eorum totidem vastis domibus adtributis, praeterea templa omnium¹⁰³⁵ Aegypti deorum contineat¹⁰³⁶ superque¹⁰³⁷ Nemesis¹⁰³⁸ XL¹⁰³⁹ aediculis incluserit pyramides complures quadragenarum¹⁰⁴⁰ ulnarum¹⁰⁴¹ senas¹⁰⁴² radice ἀρούρας¹⁰⁴³ optinentes. fessi iam eundo¹⁰⁴⁴ perveniunt ad viarum illum inexplicabilem errorem, 88? ¹⁰⁴⁵ quin et cenacula clivis¹⁰⁴⁶ excelsa, porticusque¹⁰⁴⁷ descenduntur¹⁰⁴⁸ nonagenis gradibus; intus columnae¹⁰⁴⁹ porphyrite lapide, deorum simulacra, regum statuae , monstrificae¹⁰⁵⁰ effigies. quarundam domuum¹⁰⁵¹ talis est situs, ut adaperientibus fores tonitrum¹⁰⁵² intus terribile existat , maiore autem in parte transitus est per tenebras. aliae rursus extra murum¹⁰⁵³ labyrinthi aedificiorum moles; pteron¹⁰⁵⁴ appellant. inde aliae perfossis cuniculis subterraneae domus. 89 ¹⁰⁵⁵ refecit¹⁰⁵⁶ unus omnino pauca ibi Chaeremon¹⁰⁵⁷, spado Necthebis¹⁰⁵⁸ regis¹⁰⁵⁹, D¹⁰⁶⁰ ante Alexandrum Magnum annis¹⁰⁶¹. id quoque traditur, fulsisse¹⁰⁶² trabibus spinae oleo¹⁰⁶³ incoctae, dum¹⁰⁶⁴ in fornices quadrati lapides¹⁰⁶⁵ adsurgerent¹⁰⁶⁶.

90 ¹⁰⁶⁷ Et¹⁰⁶⁸ de Cretico labyrintho¹⁰⁶⁹ satis dictum est. Lemnius¹⁰⁷⁰ similis illi¹⁰⁷¹ columnis tantum CL memorabilior fuit, quarum in officina turbines ita librati pependerunt, ut¹⁰⁷² puero circumagente tornarentur¹⁰⁷³. architecti fecere Zmilis¹⁰⁷⁴ et Rhoecus¹⁰⁷⁵ et Theodorus indigenae¹⁰⁷⁶. exstantque¹⁰⁷⁷ adhuc reliquiae eius, cum Cretici Italicique nulla vestigia exstent¹⁰⁷⁸. 91 ¹⁰⁷⁹ namque et Italicum dici convenit, quem fecit sibi Porsina¹⁰⁸⁰, rex Etruriae , sepulchri¹⁰⁸¹ causa, simul ut externorum regum vanitas quoque Italis¹⁰⁸² superetur¹⁰⁸³. sed cum excedat omnia fabulositas , utemur ipsius M. Varronis in expositione e a¹⁰⁸⁴ verbis¹⁰⁸⁵: Sepultus¹⁰⁸⁶ sub urbe Clusio, in quo loco monimentum reliquit lapide quadrato quadratum¹⁰⁸⁷, singula latera pedum tricenum¹⁰⁸⁸, alta quinquagenum. in qua¹⁰⁸⁹ basi quadrata intus labyrinthum inextricabile ¹⁰⁹⁰, quo si quis introierit¹⁰⁹¹ sine glomere lini, exitum invenire nequeat. 92 supra id quadratum pyramides stant quinque, quattuor in angulis et in medio una, imae¹⁰⁹² latae pedum quinum septuagenum , altae centenum¹⁰⁹³quinquagenum, ita fastigatae ¹⁰⁹⁴, ut in¹⁰⁹⁵ summo orbis aeneus et petasus unus omnibus sit inpositus, ex quo pendeant exapta¹⁰⁹⁶ catenis tintinabula¹⁰⁹⁷, quae vento agitata longe sonitus referant, ut Dodonae¹⁰⁹⁸ olim factum. 93 supra quem orbem quattuor pyramides¹⁰⁹⁹ insuper singulae ¹¹⁰⁰stant¹¹⁰¹ altae¹¹⁰² pedum centenum. supra quas uno solo quinque¹¹⁰³ pyramides. quarum altitudinem Varronem puduit adicere; fabulae Etruscae tradunt eandem¹¹⁰⁴ fuisse quam totius operis ad eas¹¹⁰⁵, vesana¹¹⁰⁶ dementia, quaesisse gloriam inpendio nulli profuturo, praeterea fatigasse regni vires, ut tamen laus maior artificis esset.

94 ¹¹⁰⁷ 20 Legitur et pensilis hortus¹¹⁰⁸, immo vero totum oppidum Aegyptiae Thebae, exercitus armatos subter¹¹⁰⁹ educere solitis regibus nullo oppidanorum¹¹¹⁰ sentiente; etiamnum hoc minus mirum quam quod flumine medium oppidum interfluente. quae si fuissent, non dubium est Homerum dicturum fuisse, cum centum portas ibi¹¹¹¹ praedicaret .

95 ¹¹¹² 21 Graecae¹¹¹³ magnificentiae vera admiratio exstat templum Ephesiae Dianae¹¹¹⁴ CXX¹¹¹⁵ annis factum a¹¹¹⁶ tota Asia. in solo id palustri¹¹¹⁷ fecere, ne terrae motus sentiret aut hiatus timeret¹¹¹⁸, rursus ne in lubrico atque instabili fundamenta tantae¹¹¹⁹ molis locarentur¹¹²⁰, calcatis ea substravere carbonibus, dein velleribus lanae. universo templo longitudo est ccccxxv¹¹²¹ pedum, latitudo ccxxv¹¹²², columnae CXXVII a singulis¹¹²³ regibus factae LX pedum altitudine, ex iis¹¹²⁴ XXXVI¹¹²⁵ caelatae, una a Scopa¹¹²⁶. operi praefuit Chersiphron¹¹²⁷ architectus. 96 summa¹¹²⁸ miraculi¹¹²⁹ epistylia¹¹³⁰ tantae molis¹¹³¹ attolli potuisse; id consecutus ille est¹¹³² aeronibus¹¹³³ harenae¹¹³⁴ plenis, molli¹¹³⁵ clivo¹¹³⁶ super capita columnarum exaggerato ¹¹³⁷, paulatim exinaniens imos¹¹³⁸, ut sensim opus¹¹³⁹ in loco¹¹⁴⁰ sederet¹¹⁴¹. difficillime hoc contigit in limine ipso, quod foribus inponebat; etenim ea maxima¹¹⁴² moles fuit nec sedit in cubili, anxio¹¹⁴³ artifice¹¹⁴⁴ mortis destinatione suprema. 97 tradunt in ea cogitatione fessum nocturno tempore in quiete vidisse praesentem deam, cui templum fieret¹¹⁴⁵, hortantem, ut viveret: se composuisse lapidem. atque ita postera luce¹¹⁴⁶ apparuit; pondere ipso correctus¹¹⁴⁷ videbatur. cetera eius operis ornamenta plurium librorum instar¹¹⁴⁸ optinent, nihil ad specimen¹¹⁴⁹ naturae pertinentia.

98 22 Durat et Cyzici delubrum, in quo millum¹¹⁵⁰ aureum commissuris omnibus politi¹¹⁵¹ lapidis subiecit artifex , eboreum¹¹⁵² Iovem dicaturus intus coronante¹¹⁵³ eum¹¹⁵⁴ marmoreo Apolline. translucent¹¹⁵⁵ ergo iuncturae¹¹⁵⁶ tenuissimis¹¹⁵⁷ capillamentis lenique adflatu¹¹⁵⁸ simulacra refovent¹¹⁵⁹, et praeter ingenium artificis ipsa materia ingenii¹¹⁶⁰ quamvis occulta in pretio operis intellegitur. 99 ¹¹⁶¹— 23 Eodem in oppido est lapis fugitivus appellatus; Argonautae¹¹⁶² eum pro¹¹⁶³ ancora usi reliquerant¹¹⁶⁴ ibi. hunc e prytaneo—ita vocatur locus— saepe profugum vinxere plumbo¹¹⁶⁵.—Eadem in urbe iuxta portam, quae Thracia¹¹⁶⁶ vocatur, turres septem acceptas voces numeroso repercussu¹¹⁶⁷ multiplicant. nomen¹¹⁶⁸ huic miraculo Echo est a Graecis datum. 100 et hoc quidem corum natura evenit ac¹¹⁶⁹ plerumque convallium; ibi casu accidit, Olympiae autem arte, mirabili modo, in porticu, quam ob id heptaphonon¹¹⁷⁰ appellant, quoniam septiens eadem vox redditur. Cyzici et buleuterium¹¹⁷¹ vocant aedificium ¹¹⁷² amplum, sine ferreo clavo ita disposita contignatione ¹¹⁷³, ut¹¹⁷⁴ eximantur¹¹⁷⁵ trabes sine fulturis¹¹⁷⁶ ac reponantur . quod item Romae in ponte¹¹⁷⁷ sublicio¹¹⁷⁸ religiosum¹¹⁷⁹ est, posteaquam Coclite¹¹⁸⁰ Horatio¹¹⁸¹ defendente aegre revolsus est.

101 ¹¹⁸² 24 Verum et ad urbis nostrae¹¹⁸³ miracula transire conveniat¹¹⁸⁴ DCCCque annorum dociles scrutari vires et sic quoque terrarum orbem victum ostendere. quod¹¹⁸⁵ accidisse totiens paene, quot referentur miracula, apparebit; universitate vero acervata¹¹⁸⁶ et in quendam unum cumulum coiecta non alia magnitude exurget¹¹⁸⁷ quam si mundus alius quidam in uno loco narretur¹¹⁸⁸. 102 ¹¹⁹⁰ nec ut circum maximum a Caesare dictatore exstructum longitudine stadiorum trium, latitudine unius, sed cum aedificiis iugerum quaternum, ad sedem CCL¹¹⁹¹, inter magna opera dicamus: non inter¹¹⁹² magnifica basilicam Pauli columnis e¹¹⁹³ Phrygibus mirabilem forumque¹¹⁹⁴ divi Augusti et templum¹¹⁹⁵ Pacis Vespasiani Imp. Aug., pulcherrima operum, quae umquam vidit¹¹⁹⁶ orbis? non et tectum di ribitori¹¹⁹⁷ ab Agrippa facti, cum¹¹⁹⁸ theatrum ante texerit Romae Valerius Ostiensis¹¹⁹⁹ architectus ludis Libonis? 103 ¹²⁰⁰ pyramidas regum miramur, cum solum tantum foro exstruendo HS¹²⁰¹ |M???|¹²⁰² Caesar dictator emerit et, si quem¹²⁰³ inpensa¹²⁰⁴ move at¹²⁰⁵ captis¹²⁰⁶ avaritia animis¹²⁰⁷, HS | CXLVII¹²⁰⁸ domo¹²⁰⁹ empta Clodius¹²¹⁰, quem Milo occidit, habitaverit. 104 ¹²¹¹ quod equidem non secus ac regum insaniam miror; itaque et¹²¹² ipsum Milonemn HS | DCC|¹²¹³ aeris alieni debuisse inter prodigia animi 51 humani duco¹²¹⁴. sed tum¹²¹⁵ senes aggeris vastum spatium¹²¹⁶, substructiones¹²¹⁷ Capitolii¹²¹⁸ mirabantur¹²¹⁹, praeterea cloacas, opus¹²²⁰ omnium¹²²¹ dictu¹²²² maximum, subfossis¹²²³ montibus atque, ut paullo ante retulimus, urbe pensili subterque navigata¹²²⁴ M. Agrippae¹²²⁵ in aedilitate post consulatum. 105 permeant¹²²⁶ conrivati¹²²⁷ septem amnes, cursuque¹²²⁸ praecipiti torrentium modo rapere atque auferre omnia coacti¹²²⁹, insuper¹²³⁰ imbrium mole concitati vada ac latera¹²³¹ quatiunt, aliquando Tiberis retro infusus¹²³² recipitur¹²³³, pugnantque diversi aquarum impetus ¹²³⁴ intus¹²³⁵, et tamen obnixa firmitas resistit¹²³⁶. 106 trahuntur moles superne¹²³⁷ tantae non succumbentibus cavis¹²³⁸ operis, pulsant ruinae sponte praecipites aut inpactae incendiis, quatitur solum terrae motibus, durant tamen a Tarquinio Prisco annis DCC¹²³⁹ prope inexpugnabiles, non omittendo memorabili¹²⁴⁰ exemplo vel magis¹²⁴¹, quoniam celeberrimis rerum conditoribus omissum est. 107 ¹²⁴² cum id opus Tarquinius Priscus plebis manibus faceret¹²⁴³, essetque labor incertum maior¹²⁴⁴ an longior¹²⁴⁵, passim conscita¹²⁴⁶ nece Quiritibus taedium fugientibus , novum¹²⁴⁷, inexcogitaltum ante¹²⁴⁸ posteaque remedium¹²⁴⁹ invenit ¹²⁵⁰ ille rex, ut omnium ita defunctorum corpora figeret¹²⁵¹ cruci spectanda civibus¹²⁵² simul¹²⁵³ et feris volucribusque laceranda . 108 ¹²⁵⁴ quam ob rem pudor Romani nominis proprius¹²⁵⁵, qui saepe res perditas servavit in proeliis¹²⁵⁶, tune quoque subvenit, sed illo¹²⁵⁷ tempore vi post vitam¹²⁵⁸ erubescens, cum puderet vivos¹²⁵⁹, tamquam puditurum esset extinctos. amplitudinem cavis eam¹²⁶⁰ fecisse proditur¹²⁶¹, ut vehem faeni¹²⁶² large onustam¹²⁶³ transmitteret.

109 Parva sunt cuncta, quae diximus, et omnia uni¹²⁶⁴ comparanda miraculo, antequam nova attingam. M. Lepido Q. Catulo cos., ut constat inter diligentissimos auctores, domus pulchrior non fuit Romae quam Lepidi ipsius, at¹²⁶⁵, Hercules¹²⁶⁶, intra annos¹²⁶⁷ xxxv eadem centensimum locum non optinuit¹²⁶⁸. 110 computet in hac¹²⁶⁹ aestimatione qui volet marmorum molem, opera pictorum, inpendia regalia et cum pulcherrima laudatissimaque certantes centum domus¹²⁷⁰ posteaque ab innumerabilibus aliis in hunc¹²⁷¹ diem victas. profecto incendia¹²⁷² puniunt luxum, nec tamen effici¹²⁷³ potest, ut mores aliquid ipso homine mortalius¹²⁷⁴ esse intellegant.

111 ¹²⁷⁵ Sed omnes¹²⁷⁶ eas duae domus¹²⁷⁷ vicerunt. bis¹²⁷⁸ vidimus urbem totam¹²⁷⁹ cingi domibus principum Gai et Neronis, huius quidem, ne quid deesset¹²⁸⁰, aurea¹²⁸¹. nimirum sic habitaverant ¹²⁸²¹²⁸³ illi, qui hoc imperium fecere tantum, ad devincendas ¹²⁸⁴ gentes triumphosque referendos ab aratro¹²⁸⁵ aut foco exeuntes, quorum agri quoque minorem modum optinuere quam sellaria¹²⁸⁶ istorum! 112 ¹²⁸⁷ subit¹²⁸⁸ vero cogitatio, quota portio harum fuerint areae illae, quas invictis imperatoribus decernebant publice ad exaedificandas¹²⁸⁹ domos; sumnmusque illarum honos erat, sicut in P.¹²⁹⁰ Valerio Publicola, primo consule cum L.¹²⁹¹ Bruto, post tot¹²⁹² merita et fratre¹²⁹³ eius, qui bis in eodem magistratu Sabinos devicerat, adici decreto, ut domus eorum fores extra aperirentur¹²⁹⁴ et ianua in publicum ¹²⁹⁵ reiceretur¹²⁹⁶. hoc erat clarissimum¹²⁹⁷ insigne inter triumphales quoque domos.

113 ¹²⁹⁸ Non patiar¹²⁹⁹ istos duos¹³⁰⁰ ne hac quidem gloria famae frui, docebimusque etiam insaniam eorum victam privatis opibus¹³⁰¹ M. Scauri¹³⁰², cuius nescio an aedilitas maxime prostraverit mores¹³⁰³ maiusque¹³⁰⁴ sit Sullae¹³⁰⁵ malum tanta privigni¹³⁰⁶ potentia quam proscriptio tot milium. 114 ¹³⁰⁷ in aedilitate hic sua¹³⁰⁸ fecit opus maximum omnium, quae umquam fuere humana manu facta, non temporaria mora¹³⁰⁹, verum etiam aeternitatis destinatione¹³¹⁰. theatrum hoc fuit; scaena ei triplex in¹³¹¹ altitudinem¹³¹² CCCLX columnarum in ea¹³¹³ civitate, quae sex Hymettias¹³¹⁴ non tulerat sine probro civis amplissimi ¹³¹⁵. ima¹³¹⁶ pars scaenae e¹³¹⁷ marmore fuit, media¹³¹⁸ e vitro, inaudito etiam postea genere luxuriae, summa e¹³¹⁹ tabulis inauratis; columnae, ut diximus, imae duodequadragenum¹³²⁰ pedum. 115 signa aerea inter columnas, ut indicavimus, fuerunt III¹³²¹ numero¹³²²; cavea ipsa cepit hominum LXXX¹³²³,¹³²⁴ cum Pompeiani theatri totiens multiplicata urbe tantoque maiore populo sufficiat large XXXX¹³²⁵ sedere¹³²⁶. relicus¹³²⁷ apparatus tantus Attalica veste, tabulis pictis, cetero chorag io¹³²⁸ fuit, ut, in Tusculanam villam reportatis quae superfluebant cotidiani usus deliciis, incensa villa ab iratis¹³²⁹ servis¹³³⁰ concremaretur HS | CCC|¹³³¹.

116 Aufert¹³³² animum et a destinato¹³³³ itinere degredi¹³³⁴ cogit contemplatio tam prodigae mentis aliamque¹³³⁵ conectit¹³³⁶ maiorem ¹³³⁷ insaniam e ligno. C. Curio¹³³⁸, qui bello civili in Caesarianis partibus obiit¹³³⁹, funebri¹³⁴⁰ patris munere cum opibus apparatuque non posset¹³⁴¹ superare Scaurum—unde enim illi vitricus Sulla¹³⁴² et Metella¹³⁴³ mater proscriptionum¹³⁴⁴ sectrix? unde M. Scaurus pater, totiens princeps civitatis et Mariani¹³⁴⁵ sodalicii¹³⁴⁶ rapinarum¹³⁴⁷ provincialium¹³⁴⁸ sinus? cum iam ne¹³⁴⁹ ipse quidem Scaurus sibi par¹³⁵⁰ esse posset¹³⁵¹, quando hoc certe incendi illius praemium habuit convectis ex orbe terrarum rebus, ut nemo postea par esset insaniae 117? illi—ingenio ergo¹³⁵² uteindum¹³⁵³ suo¹³⁵⁴ Curioni et aliquid¹³⁵⁵excogitandum fuit. operae pretium est scire, quid invenerit, et gaudere moribus nostris ac verso¹³⁵⁶ modo nos vocare maiores. theatra iuxta duo fecit amplissima¹³⁵⁷ ligno, cardinum singulorum versatili¹³⁵⁸ suspensa libramento, in quibus utrisque antemeridiano ludorum spectaculo edito¹³⁵⁹ inter sese aversis, ne invicem obstreperent¹³⁶⁰ scaenae¹³⁶¹, repente circumactis—ut constat¹³⁶², post primos¹³⁶³ dies etiam sedentibus ¹³⁶⁴ aliquis¹³⁶⁵—, cornibus¹³⁶⁶ in se coeuntibus faciebat amphitheatrum gladiatorumque proelia¹³⁶⁷ edebat, ipsum magis auctoratum populum Romanum circumferens. 118 quid enim miretur quisque in hoc primum, inventorem an inventum, artificem an auctorem, ausum aliquem hoc excogitare an suscipere an iubere¹³⁶⁸? super omnia erit populi sedere ausi¹³⁶⁹ furor tam infida instabilique sede. en hic est ille terrarum victor et totius domitor orbis, qui gentes¹³⁷⁰, regna diribet¹³⁷¹, iura exteris¹³⁷² mittit¹³⁷³, deorum quaedam immortalium generi humano portio, in machina pendens et ad periculum suum plaudens! 119 quae vilitas animarum ista aut¹³⁷⁴ quae querella¹³⁷⁵ de Cannis! quantum mali potuit accidere! hauriri urbes terrae hiatibus publicus mortalium dolor est: ecce¹³⁷⁶ populus Romanus universus, veluti duobus navigiis inpositus , binis cardinibus sustinetur et se ipsum depugnantem spectat, periturus momento aliquo luxatis machinis! 120 et per hoc quaeritur¹³⁷⁷ tribuniciis¹³⁷⁸ contionibus gratia, ut pensiles¹³⁷⁹ tribus quatiat¹³⁸⁰, in rostris quid non ausurus apud eos, quibus hoc persuaserit! vere¹³⁸¹ namque confitentibus populus Romanus funebri munere ad tumulum¹³⁸² patris eius depugnavit universus. variavit hanc suam magnificentiam fessis turbatisque cardinibus et amphitheatri¹³⁸³ forma custodita novissimo die diversis¹³⁸⁴ duabus per medium scaenis athletas edidit raptisque e¹³⁸⁵ contrario repente pulpitis eodem die victores e¹³⁸⁶ gladiatoribus suis produxit. nec fuit rex Curio aut gentium imperator, non opibus insignis, ut qui nihil in censu habuerit praeter discordiam principum.

121 ¹³⁸⁷ Sed dicantur vera¹³⁸⁸ aestimatione invicta miracula. Q.¹³⁸⁹ Marcius Rex, iussus¹³⁹⁰ a senatu aquarum Appiae¹³⁹¹, Anienis¹³⁹², Tepulae¹³⁹³ ductus reficere¹³⁹⁴, novam a nomine suo appellatam cuniculis per montes actis intra praeturae suae tempus adduxit; Agrippa vero in aedilitate adiecta Virgine aqua ceterisque¹³⁹⁵ conrivatis atque emendatis lacus¹³⁹⁶ DCC fecit praeterea salientes¹³⁹⁷ D¹³⁹⁸, castella CXXX¹³⁹⁹, complura¹⁴⁰⁰ et¹⁴⁰¹ cultu magnifica, operibus iis signa CCC aerea aut marmorea inposuit, columnas¹⁴⁰² e marmore CCCC eaque omnia annuo spatio. adicit ipse¹⁴⁰³ aedilitatis suae conmemoratione et ludos diebus undesexaginta factos et gratuita praebita balinea CLXX, quae nunc¹⁴⁰⁴ Romae ad infinitum auxere numerum. 122 ¹⁴⁰⁵—Vicit antecedentes aquarum ductus novissimum inpendium operis incohati¹⁴⁰⁶ a C. Caesare et peracti a Claudio¹⁴⁰⁷, quippe a XXXX¹⁴⁰⁸ lapide ad eam excelsitatem, ut¹⁴⁰⁹ omnes¹⁴¹⁰ urbis montes lavarentur¹⁴¹¹, influxere Curtius atque Caeruleus¹⁴¹² fontes et Anien¹⁴¹³ nov us¹⁴¹⁴, erogat is¹⁴¹⁵ in id opus HS | MMM|¹⁴¹⁶ D. 123 quod si quis diligentius aestumaverit abundantiam aquarum¹⁴¹⁷ in publico, balineis¹⁴¹⁸, piscinis, euripis, domibus, hortis, suburbanis villis, spatia aquae¹⁴¹⁹ venientis¹⁴²⁰, exstructos arcus¹⁴²¹, montes perfossos¹⁴²², convalles aequatas, fatebitur nil magis mirandum fuisse in toto orbe terrarum . 124 ¹⁴²³—Eiusdem Claudi inter maxime¹⁴²⁴ memoranda equidem duxerim, quamvis destitutum successoris odio, monte perfossum ad lacum Fucinum emittendum inenarrabili profecto ¹⁴²⁵ impendio¹⁴²⁶ et operarum multitudine per tot annos, cum aut conrivatio aquarum, qua terrenus mons erat, egereretur in verticem¹⁴²⁷ machinis¹⁴²⁸ aut silex caederetur¹⁴²⁹ quantaque ¹⁴³⁰ intus in tenebris fierent, quae neque concipi animo nisi ab iis, qui videre, neque enarrari humano sermone possunt! 125 ¹⁴³¹ nam portus¹⁴³² Ostiensis¹⁴³³ opus praetereo¹⁴³⁴, item¹⁴³⁵ vias per¹⁴³⁶ montes¹⁴³⁷ excisas¹⁴³⁸, mare Tyrrhenum¹⁴³⁹ a Lucrino molibus seclusum, tot pontes tantis inpendiis factos. et inter plurima alia Italiae ipsius¹⁴⁴⁰ miracula marmora¹⁴⁴¹ in lapicidinis¹⁴⁴² crescere auctorest Papirius Fabianus, naturae rerum peritissimus, exemptores quoque adfirmant compleri sponte illa montium ulcera. quae si vera sunt, spes est numquam defutura¹⁴⁴³ luxuriae¹⁴⁴⁴.

126 25 A¹⁴⁴⁵ marmoribus degredienti¹⁴⁴⁶ ad reliquorum lapidum¹⁴⁴⁷ insignes¹⁴⁴⁸ naturas quis dubitet in primis magnetem¹⁴⁴⁹ occurrere? quid enim mirabilius aut qua in parte naturae maior¹⁴⁵⁰ inprobitas? dederat vocem saxis, ut diximus, respondentem¹⁴⁵¹ homini, immo vero¹⁴⁵² et obloquentem¹⁴⁵³. quid lapidis rigore pigrius? ecce sensus¹⁴⁵⁴ manusque tribuit illi. quid¹⁴⁵⁵ ferri duritia pugnacius? 127 ¹⁴⁵⁶ pedes e i¹⁴⁵⁷ inpertivit¹⁴⁵⁸ et mores¹⁴⁵⁹. trahitur namque¹⁴⁶⁰ magnete¹⁴⁶¹ lapide, domitrixque illa rerum omnium materia ad¹⁴⁶² inane nescio quid currit atque, ut¹⁴⁶³ propius venit, adsilit¹⁴⁶⁴, tenetur¹⁴⁶⁵ amplexuque¹⁴⁶⁶ haeret. sideritim ¹⁴⁶⁷ ob id alio nomine vocant, quidam Heraclion¹⁴⁶⁸. magnes appellatus est ab inventore, ut auctor est Nicander— in Ida¹⁴⁶⁹, ut reper io¹⁴⁷⁰, namque et passim inveniuntur¹⁴⁷¹, in¹⁴⁷² Hispania quoque—; invenisse autem fertur clavis crepidarum , baculi¹⁴⁷³ cuspide haerentibus, cum armenta pasceret. quinque genera magnetis¹⁴⁷⁴ Sotacus demonstrat: 128 ¹⁴⁷⁵ Aethiopicum et a¹⁴⁷⁶ Magnesia¹⁴⁷⁷ Macedoniae¹⁴⁷⁸ contermina ab Euboea¹⁴⁷⁹ Iolcum¹⁴⁸⁰ petentibus dextra, tertium in Hyetto¹⁴⁸¹ Boeotiae¹⁴⁸², quartum circa Alexandriam Troadem, quintum in Magnesia Asiae. differentia est¹⁴⁸³ prima¹⁴⁸⁴, mas sit¹⁴⁸⁵ an¹⁴⁸⁶ femina, proxima¹⁴⁸⁷ in colore. nam qui¹⁴⁸⁸ in Magnesia Macedonica reperiuntur rufi nigrique sunt, Boeoti¹⁴⁸⁹ vero rufi coloris plus habent¹⁴⁹⁰ quam nigri. is, qui¹⁴⁹¹ in¹⁴⁹² Troade invenitur, niger est et feminei sexus¹⁴⁹³ ideoque sine viribus, deterrimus autem in Magnesia Asiae¹⁴⁹⁴, candidus neque attrahens ferrum similisque pumici. conpertum¹⁴⁹⁵ tanto meliores esse, quanto sint¹⁴⁹⁶ magis caerulei. 129 Aethiopico¹⁴⁹⁷ palma¹⁴⁹⁸ datur pondusque argento rependitur. invenitur hic in Aethiopiae Zmiri¹⁴⁹⁹; ita vocatur regio harenosa. ibi et haematites magnes sanguinei coloris sanguinemque reddens, si teratur, sed et crocum. in adtrahendo ferro¹⁵⁰⁰ non eadem haematiti¹⁵⁰¹ natura quae magneti¹⁵⁰². Aethiopici argumentum est, quod magneta quoque alium ad se trahit. 130 ¹⁵⁰³ omnes autem hi oculorum medicamentis prosunt ad suam¹⁵⁰⁴ quisque portionem¹⁵⁰⁵, maximeque epiphoras sistunt. sanant et adusta cremati tritique. alius rursus in eadem¹⁵⁰⁶ Aethiopia non procul m agn es¹⁵⁰⁷ ferrum omne abigit respuitque¹⁵⁰⁸. de utraque natura saepius diximus.¹⁵⁰⁹

26 Lapidem¹⁵¹⁰ e Syro¹⁵¹¹ insula¹⁵¹² fluctuari¹⁵¹³ tradunt, eundem comminutum mergi.

131 ¹⁵¹⁴ 27 In Asso¹⁵¹⁵ Troadis sarcophagus lapis fissili vena scinditur. corpora defunctorum condita in eo absumi constat intra XL diem exceptis dentibus. Mucianus specula¹⁵¹⁶ quoque et strigiles¹⁵¹⁷ et vestes et calciamenta inlata¹⁵¹⁸ mortuis¹⁵¹⁹ lapidea fieri auctor est. eiusdem¹⁵²⁰ generis et in Lycia saxa sunt et in oriente¹⁵²¹, quae viventibus quoque adalligata erodunt corpora.

132 ¹⁵²² 28 Mitiores¹⁵²³¹⁵²⁴ autem servandis corporibus nec absumendis cher nites¹⁵²⁵ ebori simillimus, in quo Darium conditum ferunt, Parioque similis candore et duritia, minus tantum¹⁵²⁶ ponderosus¹⁵²⁷, qui porus¹⁵²⁸ vocatur. Theophrastus auctor est et tralucidi¹⁵²⁹ lapidis¹⁵³⁰ in Aegypto, quem¹⁵³¹ Chio¹⁵³² similem¹⁵³³ ait¹⁵³⁴. fortassis tunc fuerit, quoniam et desinunt et novi reperiuntur.

Assius¹⁵³⁵ gustatu¹⁵³⁶ salsus podagras lenit, pedibus in vas¹⁵³⁷ ex eo cavatum¹⁵³⁸ inditis. praeterea omnia crurum vitia in iis lapicidinis sanantur, cum in metallis omnibus crura vitientur¹⁵³⁹. 133 ¹⁵⁴⁰ eiusdem lapidis flos appellatur¹⁵⁴¹, in farinam¹⁵⁴² mollis¹⁵⁴³ ad quaedam perinde efficax. est autem similis pumici rufo. admixtus cerae Cypriae¹⁵⁴⁴ mammarum vitia sanat, pici autem resinaeve strumas et panos discutit. prodest et p hthisicis¹⁵⁴⁵ linctu¹⁵⁴⁶. cum melle vetera ulcera ad cicatrices perducit, excrescentia erodit et a¹⁵⁴⁷ bestiarum morsu¹⁵⁴⁸ repugnantia curationi¹⁵⁴⁹ suppurata siccat. fit cataplasma ex eo podagricis mixto fabae lomento.

134 ¹⁵⁵⁰ 29 Idem Theophrastus et Mucianus esse aliquos lapides, qui pariant¹⁵⁵¹, credunt; Theophrastus et¹⁵⁵² ebur fossile e¹⁵⁵³ candido et nigro inveniri¹⁵⁵⁴ et ossa¹⁵⁵⁵ e¹⁵⁵⁶ terra nasci invenirique lapides osseos.

Palmati circa¹⁵⁵⁷ Mundam¹⁵⁵⁸ in Hispania, ubi Caesar dictator Pompeium vicit, reperiuntur idque quotiens fregeris. 135 ¹⁵⁵⁹ sunt et nigri, quorum auctoritas venit in marmora, sicut Taenarius ¹⁵⁶⁰. Varro nigros ex Africa firmiores esse tradit quam in Italia, e¹⁵⁶¹ diverso albos Coranos¹⁵⁶² duriores¹⁵⁶³ quam Parios, idem Luniensem¹⁵⁶⁴ silicem serra¹⁵⁶⁵ secari, Tusculanum¹⁵⁶⁶ dissilire igni, Sabinum fuscum addito oleo etiam lucere. idem¹⁵⁶⁷ molas versatiles Volsinis¹⁵⁶⁸ inventas; aliquas et sponte motas invenimus in prodigiis. 136 30 nusquam hic¹⁵⁶⁹ utilior quam in Italia¹⁵⁷⁰ gignitur¹⁵⁷¹ lapisque, non saxum, est. in quibusdam vero provinciis¹⁵⁷² omnino non invenitur. sunt quidam in eo genere molliores¹⁵⁷³, qui et cote levantur¹⁵⁷⁴, ut procul in-o tuentibus ophites¹⁵⁷⁵ videri possit¹⁵⁷⁶, neque est alius firmior, quando et lapidis natura¹⁵⁷⁷ ligno¹⁵⁷⁸ similiter imbres¹⁵⁷⁹ solesque aut hiemes non patitur in aliis generibus¹⁵⁸⁰ atque aliis. sunt et qui lunam non tolerent¹⁵⁸¹ et qui vetustate robiginem trahant coloremve¹⁵⁸² candidum oleo mutent¹⁵⁸³.

137 ¹⁵⁸⁴Molarem quidam¹⁵⁸⁵ pyriten vocant, quoniam plurimus sit ignis illi, sed est alius¹⁵⁸⁶ spongiosior¹⁵⁸⁷ tantum¹⁵⁸⁸ et alius etiamnum¹⁵⁸⁹ pyrites similitudine aeris. in Cypro eum reperiri volunt metallis¹⁵⁹⁰, quae sint¹⁵⁹¹ circa Acamanta¹⁵⁹², unum argenteo colore, alterum aureo. cocuntur varie¹⁵⁹³, ab aliis iterum tertiumque in melle, donec¹⁵⁹⁴ consumatur liquor, ab aliis pruna prius, dein in¹⁵⁹⁵ melle, ac postea lavantur ut aes. usus eorum in medicina excalfacere, siccare,¹⁵⁹⁶ discutere¹⁵⁹⁷,¹⁵⁹⁸ extenuare¹⁵⁹⁹ et duritias in pus¹⁶⁰⁰ vertere¹⁶⁰¹. utuntur et¹⁶⁰² crudis tusisque¹⁶⁰³ ad strumas atque furunculos. 138 ¹⁶⁰⁴ pyritarum ¹⁶⁰⁵ etiamnum¹⁶⁰⁶ unum¹⁶⁰⁷ genus aliqui faciunt plurimum ignis habentis¹⁶⁰⁸. quos vivos appellamus¹⁶⁰⁹, ponderosissimi sunt, hi¹⁶¹⁰ exploratoribus castrorum maxime necessarii. qui clavo vel altero lapide percussi scintillam¹⁶¹¹ edunt, quae excepta¹⁶¹² sulpure aut fungis aridis vel foliis¹⁶¹³ dicto celerius¹⁶¹⁴ praebet¹⁶¹⁵ ignem.

139 ¹⁶¹⁶ 31 Ostracitae¹⁶¹⁷ similitudinem testae habent. usus eorum pro pumice ad levandam¹⁶¹⁸ cutem. poti¹⁶¹⁹ sanguinem sistunt et inliti cum melle ulcera doloresque mammarum sanant.—Amiantus alumini similis nihil igni deperdit. hic veneficiis¹⁶²⁰ resistit omnibus, privatim Magorum.— 140 ¹⁶²¹ 32 Geoden¹⁶²² ex argumento appellant, quoniam conplexus est terram, oculorum medicamentis utilissimum, item mammarum ac testium vitiis.— 33 Melitinus¹⁶²³ lapis sucum remittit dulcem melleumque¹⁶²⁴. tunsus¹⁶²⁵ et cerae¹⁶²⁶ mixtus eruptionibus pituitae maculisque corporis medetur et faucium exulcerationi, epinyctidas¹⁶²⁷ tollit, volvarum dolores inpositus vellere¹⁶²⁸. 141 ¹⁶²⁹— 34 Gagates lapis nomen habet¹⁶³⁰ loci et amnis Gagis¹⁶³¹ Lyciae. aiunt et in Leucolla¹⁶³² expelli mari atque intra XII stadia colligi. niger est, planus, pumicosus , levis, non multum a ligno differens, fragilis, odore, si teratur, gravis. fictilia ex eo inscripta¹⁶³³ non delentur; cum uritur, odorem sulpureum reddit; mirumque, accenditur aqua, oleo¹⁶³⁴ restinguitur. 142 ¹⁶³⁵ fugat serpentes ita recreatque volvae strangulationes. deprendit sonticum morbum et virginitatem suffitus. idem¹⁶³⁶ ex vino decoctus dentibus medetur strumisque cerae permixtus. hoc dicuntur uti Magi¹⁶³⁷ in ea¹⁶³⁸, quam vocant axinomantiam¹⁶³⁹, et peruri¹⁶⁴⁰ negant, si eventurum¹⁶⁴¹ sit quod aliquis optet. 143 ¹⁶⁴²— 35 Spongitae¹⁶⁴³ lapides¹⁶⁴⁴ inveniuntur in spongeis et sunt marini. quidam eos te colithos¹⁶⁴⁵ vocant, quoniam vesicis¹⁶⁴⁶ medentur, calculos rumpunt in vino poti.— 36 Phrygius lapis gentis habet nomen; est autem glaeba pumicosa. uritur¹⁶⁴⁷ ante vino perfusus¹⁶⁴⁸, flatus¹⁶⁴⁹ follibus, donee rufescat¹⁶⁵⁰, ac rursus dulci vino extinguitur ternis¹⁶⁵¹ vicibus, tinguendis vestibus tantum utilis.

144 ¹⁶⁵² 37 Schistos¹⁶⁵³ et haematites¹⁶⁵⁴ cognationem habent¹⁶⁵⁵. haematites invenitur in metallis, ustus¹⁶⁵⁶ minii¹⁶⁵⁷ colorem imitatur , uritur ut¹⁶⁵⁸ Phrygius, sed non restinguitur vino. adulteratu m¹⁶⁵⁹ haematiten¹⁶⁶⁰ discernunt venae rubentes et friabilis¹⁶⁶¹ natura. oculis cruore suffusis mire convenit. 145 ¹⁶⁶² sistit profluvia ¹⁶⁶³ mulierum potus. bibunt et qui sanguinem¹⁶⁶⁴ reiecerunt cum suco Punici mali. et in vesicae vitiis efficax bibitur et in vino contra serpentium ictus¹⁶⁶⁵. infirmiora omnia¹⁶⁶⁶ eadem in eo¹⁶⁶⁷, quem¹⁶⁶⁸ schiston¹⁶⁶⁹ appellant. oculorum vi tiis¹⁶⁷⁰ commodior¹⁶⁷¹ croco similis, peculiaris¹⁶⁷² explendis¹⁶⁷³ ulc erum¹⁶⁷⁴ lacunis¹⁶⁷⁵ in lacte muliebri, procidentesque oculos praeclare cohibet. haec est sententia eorum, qui nuperrime scripsere; 146 ¹⁶⁷⁶ 38 Sotacus e vetustissimis auctoribus quinque genera haematitarum tradit praeter magnetem. principatum dat ex iis¹⁶⁷⁷ Aethiopico, oculorum medicamentis utilissimo et iis, quae panchresta¹⁶⁷⁸ appellat¹⁶⁷⁹, item ambustis. alterum androdamanta dicit¹⁶⁸⁰ vocari, colore nigrum¹⁶⁸¹, pondere ac duritia insignem, et inde nomen traxisse praecipueque in Africa repertum; trahere autem in se argentum, aes, ferrum. 147 experimentum eius esse in cote ex lapide basanite— reddere enim sucum sanguineum—, et esse ad iocineris vitia praecipui¹⁶⁸² remedii. tertium¹⁶⁸³ genus Arabici facit, simili duritia, vix reddentis sucum ad cotem aquariam, aliquando croco similem. quarti generis hepatiten¹⁶⁸⁴ vocari¹⁶⁸⁵, quamdiu crudus¹⁶⁸⁶ sit, coctum vero miltiten¹⁶⁸⁷, utilem ambustis, ad omnia utiliorem rubrica¹⁶⁸⁸; quinti generis schiston, haemorrodias ¹⁶⁸⁹ reprimentem in potu¹⁶⁹⁰. 148 omnes autem haematitas tritos¹⁶⁹¹¹⁶⁹² in oleo II drachmarum pondere a ieiunis bibendos ad¹⁶⁹³ vitia sanguinis. idem¹⁶⁹⁴ schiston et alterius generis quam¹⁶⁹⁵ haematiten tradit, quem vocat anthraciten¹⁶⁹⁶; nasci in Africa nigrum, attritum¹⁶⁹⁷ aquariis¹⁶⁹⁸ cotibus reddere ab ea parte, quae¹⁶⁹⁹ fuerit ab radice, nigrum colorem, ab altera parte¹⁷⁰⁰ croci. ipsum utilem esse oculorum¹⁷⁰¹ medicamentis.

149 ¹⁷⁰² 39 Aëtit ae¹⁷⁰³ lapides ex¹⁷⁰⁴ argumento nominis magnam famam habent. reperiuntur in nidis aquilarum, sicut in decumo¹⁷⁰⁵ volumine diximus. aiunt binos inveniri,¹⁷⁰⁶ marem¹⁷⁰⁷ ac feminam, nec sine iis¹⁷⁰⁸ parere quas diximus aquilas, et ideo binos¹⁷⁰⁹ tantum; genera eorum quattuor¹⁷¹⁰ in Africa nascentem pusillum ac mollem, intra se¹⁷¹¹ velut in¹⁷¹² alvo¹⁷¹³ habentem argillam suavem, candidam. ipsum friabilem ¹⁷¹⁴ feminei¹⁷¹⁵ sexus¹⁷¹⁶ putant, marem autem, qui in Arabia nascatur¹⁷¹⁷, durum, gallae¹⁷¹⁸ similem aut subrutilum¹⁷¹⁹, in alvo habentem durum lapidem. 150 tertius in Cypro invenitur colore illis in Africa nascentibus similis, amplior tamen atque dilatatus; ceteris enim globosa facies. habet in alvo harenam iucundam et lapillos, ipse tam mollis, ut etiam digitis frietur¹⁷²⁰. quarti generis Taphiusius¹⁷²¹ appellatur, nascens iuxta Leucada¹⁷²² in Taphiusa, qui¹⁷²³ locus est dextra¹⁷²⁴ navigantibus ex Ithaca¹⁷²⁵ Leucadem¹⁷²⁶. invenitur in¹⁷²⁷ fluminibus candidus ac rotundus. huic est in alvo lapis, qui vocatur callimus¹⁷²⁸, nec quicquam terren i¹⁷²⁹. 151 ¹⁷³⁰ aëtitae gravidis¹⁷³¹ adalligati mulieribus vel quadripedibus pelliculis¹⁷³² sacrificatorum¹⁷³³ animalium continent¹⁷³⁴ partus¹⁷³⁵, non nisi parturiant removendi; alioqui¹⁷³⁶ volvae excidunt¹⁷³⁷. sed nisi parturientibus auferantur, omnino¹⁷³⁸ non pariant¹⁷³⁹.

152 ¹⁷⁴⁰ 40 Est et lapis Samius in eadem insula, ubi terram laudavimus, poliendo auro utilis, in medicina oculorum¹⁷⁴¹ ulceribus cum lacte quo supra dictum est modo et contra veteres lacrimationes¹⁷⁴². prodest et contra vitia stomachi¹⁷⁴³ pots, vertigines sedat mentesque¹⁷⁴⁴ commotas restituit. quidam et morbis comitialibus utiliter dari putant et ad urinae difficultates. et acopis miscetur. probatur gravitate , candore. volunt¹⁷⁴⁵ et partus contineri adalligato eo.¹⁷⁴⁶- 41 Arabus¹⁷⁴⁷ lapis, 153 ¹⁷⁴⁸ ebori similis, dentifriciis adcommodatur¹⁷⁴⁹ crematus. privatim haemorroidas¹⁷⁵⁰ sanat cum lanugine linteorum aut super¹⁷⁵¹ linteolis inpositis¹⁷⁵².

154 ¹⁷⁵³ 42 Non praetermittenda est et pumicum natura. appellantur quidem¹⁷⁵⁴ ita¹⁷⁵⁵ erosa saxa in aedificiis¹⁷⁵⁶, quae musaea ¹⁷⁵⁷ vocant, dependentia ad imaginem specus¹⁷⁵⁸ arte reddendam , sed ii¹⁷⁵⁹ pumices, qui sunt in usu corporum levandorum ¹⁷⁶⁰¹⁷⁶¹ feminis, iam quidem et viris, atque, ut ait Catullus, libris, laudatissimi¹⁷⁶² sunt¹⁷⁶³ in Melo, Nisyro¹⁷⁶⁴ et Aeoliis insulis. 155 ¹⁷⁶⁵ probatio in candore minimoque pondere et ut¹⁷⁶⁶ quam maxime spongiosi aridique¹⁷⁶⁷ sint, teri¹⁷⁶⁸ faciles nec harenosi in fricando¹⁷⁶⁹. vis eorum in medicina extenuare , siccare, trina¹⁷⁷⁰ ustione¹⁷⁷¹ ita, uti¹⁷⁷² torreantur¹⁷⁷³ carbone puro, totiens vino restinguantur albo¹⁷⁷⁴. lavantur¹⁷⁷⁵ deinde ut¹⁷⁷⁶ cadmia et siccati¹⁷⁷⁷ conduntur quam minime uliginoso loco. usus farinae e x i is¹⁷⁷⁸ oculorum maxime medicamentis: 156 ¹⁷⁷⁹ ulcera purgant¹⁷⁸⁰ eorum leniter explentque¹⁷⁸¹, cicatrices¹⁷⁸² emendant ¹⁷⁸³.¹⁷⁸⁴—(Quidam a tertia ustione refrigerates potius quam restinctos terere¹⁷⁸⁵ malunt ex vino).—adduntur et in¹⁷⁸⁶ malagmata capitum verendorumque ulceribus utilissimi¹⁷⁸⁷. fiunt ex iis¹⁷⁸⁸ et¹⁷⁸⁹ dentifricia. Theophrastus auctor¹⁷⁹⁰ est potores in certamine bibendi¹⁷⁹¹ praesumere farinam eam, sed, nisi universe¹⁷⁹² potu inpleantur, periclitari, tantamque¹⁷⁹³ refrigerandi naturam esse, ut musta fervere desinant pumice addito.

157 ¹⁷⁹⁴ 43 Auctoribus curae fuere lapides mortariorum quoque, nec¹⁷⁹⁵ medicinalium tantum aut ad pigmenta pertinentium . Etesium¹⁷⁹⁶ lapidem in iis praetulere ceteris, mox¹⁷⁹⁷ Thebaicum, quem pyrropoecilon appellavimus—aliqui¹⁷⁹⁸ psaranum¹⁷⁹⁹ vocant—, tertium¹⁸⁰⁰ ex¹⁸⁰¹ chalazio chrysiten¹⁸⁰², medicis autem ex basanite¹⁸⁰³. hic enim lapis nihil ex sese remittit . ii¹⁸⁰⁴ lapides, qui sucum reddunt, oculorum medicamentis utiles existimantur; ideo Aethiopici ad ea maxime probantur. 158 ¹⁸⁰⁵ Taenarium lapidem¹⁸⁰⁶ et Phoeniceum¹⁸⁰⁷ et haematiten iis medicamentis prodesse tradunt, quae ex croco componantur; ex alio Taenario¹⁸⁰⁸, qui niger est, et¹⁸⁰⁹ ex Pario lapide non¹⁸¹⁰ aeque medicis utilem, potioremque¹⁸¹¹ ex alabastrite¹⁸¹² Aegyptio¹⁸¹³ vel ex ophite¹⁸¹⁴ albo. est enim hoc genus ophitis¹⁸¹⁵, ex¹⁸¹⁶ quo vasa et cados etiam faciunt.

159 ¹⁸¹⁷ 44 In Siphno¹⁸¹⁸ lapis est, qui cavatur tornaturque in vasa vel¹⁸¹⁹ coquendis¹⁸²⁰ cibis utilia vel ad esculentorum¹⁸²¹ usus, quod¹⁸²² et in Comensi¹⁸²³ Italiae lapide viridi¹⁸²⁴ accidere scimus, sed in Siphnio¹⁸²⁵ singulare quod excalfactus oleo nigrescit durescitque natura¹⁸²⁶ mollissimus¹⁸²⁷. tanta qualitatium¹⁸²⁸ differentia est, nam mollitiae trans¹⁸²⁹ Alpis¹⁸³⁰ praecipua sunt exempla. in Belgica provincia candidum lapidem serra, qua lignum, faciliusque etiam secant tantum¹⁸³¹ ad¹⁸³² tegularum¹⁸³³ et imbricum vicem vel, si libeat, quae¹⁸³⁴ vocant pavonacea tegendi¹⁸³⁵ genera.

160 ¹⁸³⁶ 45 Et hi quidem sectiles sunt, specularis vero, quoniam et hic lapidis¹⁸³⁷ nomen optinet, faciliore multo natura finditur¹⁸³⁸ in quamlibeat¹⁸³⁹ tenues crustas. Hispania hunc tantum citerior olim dabat, nec tota, sed intra C???¹⁸⁴⁰ passuum¹⁸⁴¹ circa Segobrigam¹⁸⁴² urbem, iam et Cypros et Cappadocia et Sicilia et nuper inventum Africa, postferendos tamen omnes Hispaniae, Cappadocia¹⁸⁴³ amplissimos¹⁸⁴⁴ magnitudine¹⁸⁴⁵¹⁸⁴⁶, sed obscuros¹⁸⁴⁷. 161 ¹⁸⁴⁸ sunt et in Bononiensi Italiae parte¹⁸⁴⁹ breves, macula¹⁸⁵⁰ complexu silicis alligata¹⁸⁵¹, quorum¹⁸⁵² tamen appareat natura similis. puteis in Hispania effoditur e¹⁸⁵³ profunda altitudine, nec non et saxo inclusus sub terra invenitur extrahiturque¹⁸⁵⁴ aut exciditur, sed maiore¹⁸⁵⁵ ex parte fossili natura, absolutus in se caementi¹⁸⁵⁶ modo, numquam adhuc quinque pedum longitudine amplior. umorem¹⁸⁵⁷ hunc terrae quadam anima¹⁸⁵⁸ crystalli¹⁸⁵⁹ modo glaciari et in lapidem concrescere manifesto¹⁸⁶⁰ apparet, quod cum ferae decidere in puteos tales, medullae in ossibus earum post unam¹⁸⁶¹ hiemem in eandem¹⁸⁶² lapidis naturam¹⁸⁶³ figurantur¹⁸⁶⁴. 162 invenitur et niger aliquando, sed candido¹⁸⁶⁵ natura¹⁸⁶⁶ mira, cum sit mollitia nota, perpetiendi soles¹⁸⁶⁷ rigoresque, nec¹⁸⁶⁸ senescit, si modo iniuria¹⁸⁶⁹ absit¹⁸⁷⁰, cum hoc etiam in caementis multorum generum accidat. invenere et alium usum in ramentis squamaque¹⁸⁷¹, Circum maximum ludis Circensibus sternendi ut sit in commendatione candor.

163 ¹⁸⁷² 46 Nerone principe in Cappadocia repertus est lapis duritia marmoris, candidus atque tralucens etiam qua parte fulvae inciderant venae, ex argumento phengites appellatus. hoc construxerat aedem Fortunae, quam¹⁸⁷³ Seiani¹⁸⁷⁴ appellant¹⁸⁷⁵, a Servio rege sacratam, amplexus aurea domo; quare etiam foribus opertis¹⁸⁷⁶ interdiu claritas ibi diurna¹⁸⁷⁷ erat alio¹⁸⁷⁸ quam specularium modo tamquam inclusa luce, non transmissa.—In Arabia quoque esse lapidem vitri modo tralucidum, quo utantur¹⁸⁷⁹ pro specularibus, Iuba auctor est.

164 47 Nunc ad operarios¹⁸⁸⁰ lapides transisse conveniat primumque cotes ferro acuendo¹⁸⁸¹. multa earum genera: Creticae¹⁸⁸² diu maximam laudem habuere, secundam Laconicae e Taygeto¹⁸⁸³ monte, oleo utraeque¹⁸⁸⁴ indigentes. inter aquarias Naxiae laus maxima¹⁸⁸⁵ fuit, mox Armeniacae¹⁸⁸⁶, de quibus diximus. ex oleo et aqua Ciliciae¹⁸⁸⁷ pollent, ex¹⁸⁸⁸ aqua Arsinoiticae¹⁸⁸⁹. 165 ¹⁸⁹⁰ repertae¹⁸⁹¹ sunt et in Italia aqua trahentes aciem acerrimae¹⁸⁹² effectu, nec non et trans Alpis, quas passernices vocant. quarta ratio est saliva hominis¹⁸⁹³ proficientium in¹⁸⁹⁴ tonstrinarum¹⁸⁹⁵ officinis¹⁸⁹⁶. Laminitanae¹⁸⁹⁷ ex Hispania citeriore in eo genere praecipuae.

166 ¹⁸⁹⁸ 48 E¹⁸⁹⁹ reliqua multitudine¹⁹⁰⁰ lapidum tofus¹⁹⁰¹ aedificiis inutilis est mortalitate¹⁹⁰², mollitia¹⁹⁰³. quaedam¹⁹⁰⁴ tamen loca non alium habent, sicuti¹⁹⁰⁵ Carthago in Africa. exestur¹⁹⁰⁶ halitu¹⁹⁰⁷ maris, friatur¹⁹⁰⁸ vento, everberatur¹⁹⁰⁹ imbri. sed cura tuentur picando parietes, quoniam et tectori i¹⁹¹⁰ calce¹⁹¹¹ eroditur¹⁹¹², sciteque dictum est ad tecta eos pice¹⁹¹³, ad vina calce uti, quoniam sic musta condiunt. 167 ¹⁹¹⁴ allia mollitia circa Romam Fidenati¹⁹¹⁵ et Albano. in Umbria¹⁹¹⁶ quoque¹⁹¹⁷ et Venetia albus lapis dentata serra secatur. hi tractabiles in opere¹⁹¹⁸ laborem ¹⁹¹⁹ quoque tolerant¹⁹²⁰, sub tecto dumtaxat; aspergine et gelu pruinisque¹⁹²¹ rumpuntur in testas, nec contra auram maris robusti. Tiburtini, ad reliqua fortes, vapore dissiliunt .

168 ¹⁹²² 49 Nigri silices optimi¹⁹²³, quibusdam in locis et¹⁹²⁴ rubentes . nonnusquam vero et albi¹⁹²⁵, sicut in¹⁹²⁶ Tarquiniensi Anicianis lapicidinis¹⁹²⁷circa lacum¹⁹²⁸ Volsiniensem et in Statoniensi ¹⁹²⁹, quibus ne ignis¹⁹³⁰ quidem noce at¹⁹³¹. iidem et in¹⁹³² monimentis¹⁹³³ scalpti¹⁹³⁴ contra vetustatem quoque incorrupti permanent; ex iis formae fiunt, in quibus aera funduntur. est et viridis¹⁹³⁵ lapis vehementer igni resistens, 169? sed nusquam copiosus et, ubi invenitur, lapis, non saxum, est. e¹⁹³⁶ reliquis¹⁹³⁷ pallidus¹⁹³⁸ in caemento¹⁹³⁹ raro utilis, globosus contra iniurias fortis, sed¹⁹⁴⁰ structurae¹⁹⁴¹ infidelis, nisi¹⁹⁴² multa suffrenatione devinctus. nec certior fluviatilis, semper veluti madens. 170 ¹⁹⁴³ 50 remedium est in lapide dubio¹⁹⁴⁴ aestate eum¹⁹⁴⁵ eximere nec ante biennium inserere tecto, domitum tempestatibus . quae ex eo laesa fuerint, subterraneae¹⁹⁴⁶ structurae ¹⁹⁴⁷ aptentur¹⁹⁴⁸ utilius; quae¹⁹⁴⁹ restiterint¹⁹⁵⁰, tutum est vel caelo committere.

171 ¹⁹⁵¹ 51 Graeci¹⁹⁵² e lapide duro aut silice¹⁹⁵³ aequato¹⁹⁵⁴ struunt¹⁹⁵⁵ veluti latericios parietes. cum ita fecerunt, isodomon¹⁹⁵⁶ vocant genus structurae; at¹⁹⁵⁷ cum inaequali crassitudine structa sunt¹⁹⁵⁸ coria¹⁹⁵⁹, pseudisodomon¹⁹⁶⁰. tertium est emplecton; tantummodo frontibus¹⁹⁶¹ politis reliqua fortuita conlocant. 172 ¹⁹⁶²alternas coagmentationes¹⁹⁶³ fieri, ut commissuras antecedentium medii lapides optineant, necessarium est, in medio quoque pariete, si res patiatur¹⁹⁶⁴; si minus, utique a lateribus¹⁹⁶⁵. medios parietes farcire fractis caementis diatonicon¹⁹⁶⁶ vocant. reticulata¹⁹⁶⁷ structura¹⁹⁶⁸, qua¹⁹⁶⁹¹⁹⁷⁰ frequentissime Romae struunt, rimis opportuna est¹⁹⁷¹. structuram ad normam et libellam¹⁹⁷² fieri, ad perpendiculum respondere oportet¹⁹⁷³¹⁹⁷⁴. 173 ¹⁹⁷⁵

52 cisternas harenae purae asperae¹⁹⁷⁶ V partibus, calcis quam v¹⁹⁷⁷ehementissim ae¹⁹⁷⁸ II construi, fragmentis ¹⁹⁷⁹ silicis non excedentibus¹⁹⁸⁰ libras; ita ferratis vectibus calcari¹⁹⁸¹ solum parietesque similiter. utilius geminas esse, ut in¹⁹⁸² priore vitia considant atque per colum in proxima m¹⁹⁸³ transeat pura¹⁹⁸⁴ aqua.

174 ¹⁹⁸⁵ 53 Calcem e vario lapide Cato censorius inprobat; ex albo¹⁹⁸⁶ melior¹⁹⁸⁷. qua e ex duro, structurae utilior; quae ex fistuloso¹⁹⁸⁸, tectoriis; ad utrumque damnatur ex silice. utilior eadem effosso¹⁹⁸⁹ lapide quam ex ripis fluminum collecto , utilior¹⁹⁹⁰ e¹⁹⁹¹ molari, quia est quaedam pinguior natura eius¹⁹⁹². mirum aliquid¹⁹⁹³, postquam arserit, accendi aquis.— 54 Harenae tria genera: 175 ¹⁹⁹⁴ fossicia, cui¹⁹⁹⁵ quarta pars calcis addi debet, fluviatili aut marinae¹⁹⁹⁶ tertia. si et¹⁹⁹⁷ testae tusae tertia pars addatur, melior materia erit. ab Appennino ad Padum¹⁹⁹⁸ non¹⁹⁹⁹ invenitur fossicia, nec trans²⁰⁰⁰ maria²⁰⁰¹. 176 ²⁰⁰² 55 Ruinarum urbis ea maxume causa, quod furto²⁰⁰³ calcis sine ferumine suo caementa componuntur. intrita²⁰⁰⁴ quoque ea²⁰⁰⁵ quo²⁰⁰⁶ vetustior, eo melior. in antiquorum²⁰⁰⁷ aedium legibus invenitur, ne recentiore²⁰⁰⁸ trima uteretur redemptor; ideo²⁰⁰⁹ nullae²⁰¹⁰ tectoria eorum²⁰¹¹ rimae foedavere. tectorium, nisi quod²⁰¹² ter²⁰¹³ harenato et bis marmorato²⁰¹⁴ inductum est, numquam ²⁰¹⁵satis splendoris habet. uliginosa et²⁰¹⁶ ubi salsugo viti et²⁰¹⁷ testaceo sublini²⁰¹⁸ utilius. 177 ²⁰¹⁹ in Graecia²⁰²⁰ tectoriis²⁰²¹ etiam harenatum, quo²⁰²² inducturi sunt, prius in mortario ligneis vectibus subigunt. experimentum²⁰²³ marmorati est in subigendo ²⁰²⁴, done rutro²⁰²⁵ non cohaereat; contra²⁰²⁶ in albario opere, ut macerata calx ceu glutinum²⁰²⁷ haereat; macerari non nisi ex glaeba²⁰²⁸ oportet. Elide aedis²⁰²⁹ est Minervae, in qua frater Phidiae Panaenus²⁰³⁰ tectorium induxi lacte et Fdha v( D). late e B S. lacte e J. an tale e?t lacte et croco subactum, ut ferunt²⁰³¹; ideo, si teratur hodie in eo saliva pollice, odorem croci saporemque reddit.

178 ²⁰³² 56 Columnae eaedem²⁰³³ densius positae crassiores videntur . genera earum quattuor: quae sextam partem altitudinis in crassitudine²⁰³⁴ ima²⁰³⁵ habent, Doricae vocantur; quae nonam, Ionicae; quae septimam, Tuscanicae²⁰³⁶; Corinthiis eadem ratio quae lonicis, set²⁰³⁷ differentia, quoniam capitulis ²⁰³⁸ Corinthiarum²⁰³⁹ eadem est altitudo, quae colligitur crassitudine²⁰⁴⁰ ima, ideoque graciliores videntur; Ionicis²⁰⁴¹²⁰⁴² enim capituli altitudo²⁰⁴³ tertia pars est²⁰⁴⁴ crassitudinis²⁰⁴⁵. 179 ²⁰⁴⁶ antiqua ratio erat columnarum altitudinis tertia pars latitudinum delubri. in Ephesiae Dianae aede, quae²⁰⁴⁷²⁰⁴⁸ prius fuit²⁰⁴⁹, primum columnis spirae²⁰⁵⁰ subditae et capitula addita, placuitque altitudinis octava²⁰⁵¹ pars in crassitudine et ut²⁰⁵² spirae haberent crassitudinis dimidium septimaeque partes²⁰⁵³ detraherentur ²⁰⁵⁴ summarum crassitudine²⁰⁵⁵. praeter haec²⁰⁵⁶ sunt quae vocantur Atticae columnae quaternis angulis²⁰⁵⁷, pari laterum intervallo.

180 ²⁰⁵⁸ 57 Calcis et in medicina magnus usus. eligitur recens nec aspersa aquis. urit, discutit, extrahit incipientesque serpe ntium²⁰⁵⁹ ulcerum impetus²⁰⁶⁰ coercet; aceto et rosaceo mixta²⁰⁶¹ atque inlita, mox cera ac rosaceo temperata perducit²⁰⁶² ad cicatricem. luxatis quoque cum liquida resina aut adipe suillo ex melle medetur, eadem compositione et strumis.

181 ²⁰⁶³ 58 Maltha²⁰⁶⁴ e calce fit recenti. glaeba vino restinguitur , mox tunditur cum adipe suillo et fico²⁰⁶⁵, duplici lenimento²⁰⁶⁶. quae res omnium tenacissima²⁰⁶⁷ et duritiam lapidis antecedens. quod malthatur²⁰⁶⁸, oleo perfricatur²⁰⁶⁹ ante.

182 ²⁰⁷⁰ 59 Cognata²⁰⁷¹ calci res gypsum est. plura eius genera. nam et e²⁰⁷² lapide coquitur²⁰⁷³, ut in²⁰⁷⁴ Syria ac Thur iis²⁰⁷⁵, et e²⁰⁷⁶ terra foditur, ut²⁰⁷⁷ in Cypro ac Perrhaebia²⁰⁷⁸; e summa tellure et²⁰⁷⁹ Tymphaicum²⁰⁸⁰ est. qui coquitur lapis non dissimilis alabastritae esse debet aut marmoroso. in Syria durissimos ²⁰⁸¹ ad²⁰⁸²²⁰⁸³ id eligunt²⁰⁸⁴ cocuntque cum²⁰⁸⁵ fimo bubulo, ut celerius urantur. omnium autem optimum fieri compertum est e lapide speculari²⁰⁸⁶ squamamve talem habente. 183 ²⁰⁸⁷ gypso madido statim utendum est, quoniam celerrime coit²⁰⁸⁸; tamen rursus tundi se²⁰⁸⁹ et in farinam resolvi patitur. usus gypsi in albariis ²⁰⁹⁰, sigillis aedificiorum et coronis²⁰⁹¹ gratissimus. exemplum inlustre est²⁰⁹², C. Proculeium²⁰⁹³, Augusti Caesaris²⁰⁹⁴ familiaritate ²⁰⁹⁵ subnixum, in²⁰⁹⁶ stomachi dolore gypso poto conscivisse sibi mortem.

184 ²⁰⁹⁷ 60 Pavimenta originem apud Graecos habent elaborata arte²⁰⁹⁸ picturae ratione, done²⁰⁹⁹ lithostrota²¹⁰⁰ expulere²¹⁰¹ eam celeberrimus fuit in hoc genere Sosus²¹⁰², qui Pergami stravit quem vocant asaroton oecon²¹⁰³, quoniam purgamenta cenae in pavimentis²¹⁰⁴ quaeque everri²¹⁰⁵ solent velut relicta fecerat parvis e tessellis²¹⁰⁶ tinctisque in varios colores. mirabilis ibi columba bibens et aquam umbra capitis infuscans ; apricantur²¹⁰⁷ aliae²¹⁰⁸ scabentes²¹⁰⁹ sese in canthari labro²¹¹⁰. 185 ²¹¹¹— 61 Pavimenta credo primumfacta quae nunc vocamus barbarica atque subtegulanea²¹¹², in Italia festucis pavita²¹¹³. hoc certe²¹¹⁴ ex nomine ipso intellegi potest. Romae scutulatum ²¹¹⁵ in Iovis Capitolini aede primum factum est post²¹¹⁶ tertium bellum Punicum initum, frequentata vero pavimenta ante Cimbricum magna gratia animorum indicio est Lucilianus²¹¹⁷ ille versus²¹¹⁸:

Arte²¹¹⁹ pavimenti²¹²⁰ atque emblemate²¹²¹ vermiculato²¹²².

186 ²¹²³ 62 Subdialia Graeci invenere talibus domos contegentes , genus²¹²⁴ facile²¹²⁵ tractu²¹²⁶ tepente²¹²⁷, sed fallax²¹²⁸ ubicumque imbres gelant. necessarium binas per diversum coaxationes ²¹²⁹ substerni²¹³⁰ e t²¹³¹ capita earum praefigi, ne torqueantur, et ruderi novo tertiam partem testae tusae addi, dein rudus²¹³², in quo II quintae calcis misceantur, pedali crassitudine ²¹³³ festucari, 187? tunc²¹³⁴ nucleo crasso VI digitos²¹³⁵ induci, tessella²¹³⁶ grandi²¹³⁷ non minus alta²¹³⁸ II digitos²¹³⁹ strui, fastigium vero servari in pedes denos sescunciae²¹⁴⁰ ac diligenter cote despumari²¹⁴¹. quernis²¹⁴² axibus²¹⁴³ contabulari²¹⁴⁴, quia²¹⁴⁵ torquentur²¹⁴⁶, inutile²¹⁴⁷ putant, immo et felice²¹⁴⁸ aut palea substerni melius esse²¹⁴⁹, quo minor vis calcis perveniat. necessarium et globosum lapidem subici. similiter fiunt spicata testacea.— 188 ²¹⁵⁰ 63 Non neglegendum²¹⁵¹ est etiamnum unum²¹⁵² genus Graecanici : solo festucato inicitur²¹⁵³ rudus²¹⁵⁴ aut testaceum pavimentum , dein spisse calcatis carbonibus inducitur ex²¹⁵⁵ sabulo et²¹⁵⁶ calce ac favilla mixtis materia crassitudine semipedali, ad regulam et libellam exigitur, et est²¹⁵⁷ forma terrena; si vero cote²¹⁵⁸ depolitum²¹⁵⁹ est, nigri pavimenti usum²¹⁶⁰ optinet.

189 ²¹⁶¹ 64 Lithostrota²¹⁶² coeptavere²¹⁶³ iam sub Sulla²¹⁶⁴; parvolis certe crustis exstat hodieque quod in Fortunae delubro Praeneste fecit. pulsa deinde ex humo pavimenta in camaras ²¹⁶⁵ transiere²¹⁶⁶ v itro²¹⁶⁷. novicium et hoc inventum; Agrippa certe in thermis, quas Romae fecit, figlinum²¹⁶⁸ opus encausto²¹⁶⁹ pinxit²¹⁷⁰ in calidis, reliqua albario²¹⁷¹ adornavit, non dubie vitreas²¹⁷² facturus camaras, si prius inventum id fuisset²¹⁷³ aut a parietibus scaenae, ut diximus, Scauri pervenisset in camaras. quam ob rem et vitri natura indicanda est.

190 ²¹⁷⁴ 65 Pars²¹⁷⁵ Syriae, quae Phoenice²¹⁷⁶ vocatur, finitima Iudaeae²¹⁷⁷ intra montis²¹⁷⁸ Carmeli radices paludem habet²¹⁷⁹, quae vocatur Candebia²¹⁸⁰. ex ea²¹⁸¹ creditur nasci Belus amnis quinque milium²¹⁸² passuum²¹⁸³ spatio in mare perfluens iuxta Ptolemaidem ²¹⁸⁴ coloniam. lentus hic cursu, insaluber²¹⁸⁵ potu, sed caerimoniis²¹⁸⁶ sacer, limosus, vado profundus²¹⁸⁷, non nisi refuso ²¹⁸⁸ mari harenas fatetur²¹⁸⁹; fluctibus enim volutatae²¹⁹⁰ nitescunt detritis sordibus. 191 ²¹⁹¹ tunc et marino creduntur adstringi morsu²¹⁹², non prius utiles. quingentorum est passuum non amplius litoris spatium, idque tantum²¹⁹³ multa per saecula gignendo fuit vitro. fama est adpulsa nave mercatorum nitri, cum sparsi per litus epulas pararent nec esset²¹⁹⁴ cortinis attollendis lapidum occasio, glaebas²¹⁹⁵ nitri e nave²¹⁹⁶ subdidisse, quibus accensis, permixta harena litoris, tralucentes²¹⁹⁷ novi liquoris fluxisse rivos, et hanc fuisse originem vitri. 192 66 mox, ut est²¹⁹⁸ ingeniosa sollertia, non fuit contenta nitrum²¹⁹⁹ miscuisse; coeptus addi et magnes lapis, quoniam in se liquorem vitri quoque ut ferrum trahere²²⁰⁰ creditur. simili modo et calculi splendentes multifariam ²²⁰¹ coepti uri²²⁰², dein conchae²²⁰³ ac fossiles harenae. auctores sunt²²⁰⁴ in India et crystallo²²⁰⁵ fracta²²⁰⁶ fieri et ob id nullum conparari Indico. 193 ²²⁰⁷ levibus autem aridisque lignis coquitur addito cypro²²⁰⁸ac nitro, maxime Aegyp tio²²⁰⁹. continuis²²¹⁰ fornacibus²²¹¹ ut aes liquatur, massaeque fiunt colore pingui nigricantes. acies tanta est quacumque, ut citra sensum ullum ad ossa consecet quidquid adflaverit²²¹² corporis. ex massis rursus funditur in officinis tinguiturque, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur²²¹³, aliud argenti modo caelatur, Sidone quondam his officinis nobili, siquidem etiam specula excogitaverat.

194 ²²¹⁴ Haec fuit antiqua ratio vitri. iam vero²²¹⁵ et in Volturno amne²²¹⁶ Italiae harena alba nascens sex milium passuum litore inter Cumas atque Liternum²²¹⁷, qua²²¹⁸ mollissima est, pila molave²²¹⁹ teritur. dein miscetur III partibus²²²⁰ nitri pondere vel mensura ac liquata²²²¹ in alias fornaces transfunditur . ibi²²²² fit massa, quae vocatur hammonitrum, atque haec recoquitur et fit vitrum purum ac massa vitri candidi. iam vero et²²²³ per Gallias Hispaniasque simili modo harena temperatur²²²⁴. 195 ²²²⁵ ferunt Tiberio principe excogitato vitri temperamento , ut flexile²²²⁶ esset, totam officinam artificis²²²⁷ eius abolitam²²²⁸, ne aeris,, argenti, auri metallis pretia²²²⁹ detraherentur ²²³⁰, eaque fama crebrior diu quam certior²²³¹ fuit. sed quid refert, Neronis principatu reperta vitri²²³² arte, quae modicos calices duos, quos appellabant petrotos²²³³, HS VI²²³⁴ venderet?

196 ²²³⁵ 67 In genere²²³⁶ vitri et obsiana²²³⁷ numerantur ad similitudinem lapidis, quem in Aethiopia invenit Obsius²²³⁸, nigerrimi coloris, aliquando et tralucidi, crassiore visu atque in speculis²²³⁹ parietum pro imagine umbras reddente. gemmas multi ex eo faciunt; vidimus et solidas imagines divi Augusti capaci²²⁴⁰ materia²²⁴¹ huius crassitudinis²²⁴², dicavitque ipse pro miraculo in templo Concordiae obsianos²²⁴³ IIII elephantos. 197 ²²⁴⁴ remisit et Tiberius Caesar Heliopolitarum²²⁴⁵ caerimoniis²²⁴⁶ repertam in hereditate Sei eius²²⁴⁷, qui praefuerat Aegypto, obsianam²²⁴⁸ imaginem Menelai, ex qua²²⁴⁹ apparet antiquior materiae origo, nunc vitri similitudine interpolata²²⁵⁰. Xenocrates obsianum²²⁵¹ lapidem in India et in²²⁵² Samnio²²⁵³ Italiae et ad oceanum in Hispania tradit nasci. 198 fit et tincturae genere²²⁵⁴ obsianum²²⁵⁵ ad escaria vasa et totum rubens vitrum atque non tralucens, haematinum appellatum. fit²²⁵⁶ et album et murrina²²⁵⁷ aut hyacinthos²²⁵⁸ sappirosque²²⁵⁹ imitatum et omnibus aliis coloribus, neque est alia. nunc sequacior materia aut etiam picturae accommodatior. maximus tamen honos in²²⁶⁰ candido tralucentibus²²⁶¹, quam proxima crystalli similitudine . 199 ²²⁶²usus eoru m²²⁶³ ad potandum argenti metalla et auri pepulit. est autem caloris inpatiens, ni praecedat frigidus liquor, cum addita aqua vitreae pilae sole adverso in tantum candescant²²⁶⁴, ut vestes exurant. fragmenta²²⁶⁵ teporata adglutinantur tantum²²⁶⁶, rursus tota fundi²²⁶⁷ non queunt praeterquam abruptas²²⁶⁸ sibimet²²⁶⁹ in guttas²²⁷⁰, veluti cum calculi fiunt, quos quidam ab oculis²²⁷¹ appellant, aliquos²²⁷² et pluribus modis versicolores.—Vitrum sulpuri concoctum feruminatur in lapidem.

200 ²²⁷³ 68 Et²²⁷⁴ peractis omnibus, quae constant ingenio arte naturam²²⁷⁵ faciente, succurrit mirari nihil paene non igni²²⁷⁶ perfici.

accipit²²⁷⁷ harenas, ex quibus aliubi²²⁷⁸ vitrum, aliubi argentum²²⁷⁹, aliubi²²⁸⁰ minium, aliubi²²⁸¹ plumbi genera, aliubi pigmenta, aliubi medicamenta fundit. igni²²⁸² lapides in aes solvuntu²²⁸³r, igni²²⁸⁴ ferrum gignitur ac domatur, igni aurum perficitur²²⁸⁵, igni cremato lapide caementa in tectis ligantur. 201 alia saepius uri prodest, eademque materia aliud gignit²²⁸⁶ primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis, quando ipse carbo vires habere incipit restinctus atque interisse creditus maioris²²⁸⁷ fit virtutis. inmensa, inproba rerum naturae portio et in ²²⁸⁸qua dubium sit, plura absumat an pariat.

202 ²²⁸⁹ 69 Est et ipsis ignibus medica vis. pestilentiae, quae obscuratione solis contrahitur, ignes²²⁹⁰ si fiant²²⁹¹, multifariam ²²⁹² auxiliari certum est. Empedocles²²⁹³ et Hippocrates id demonstravere²²⁹⁴ diversis locis. Ad convolsa interiora²²⁹⁵ viscera aut contusa, M. Varro—ipsis enim verbis eius utar—pyxis²²⁹⁶ sit, inquit, focus²²⁹⁷. 203 inde enim cinis lixivus²²⁹⁸ potus medetur. licet videre gladiatores, cum deluserunt, hac iuvari potione. quin et carbunculum, genus morbi, quo duos consulares nuper absumptos indicavimus, querneus²²⁹⁹ carbo tritus²³⁰⁰ cum melle sanat. adeo in rebus damnatis quoque ac iam²³⁰¹ nullis sunt aliqua²³⁰² commoda, ut²³⁰³ carbone²³⁰⁴ ecce²³⁰⁵ atque cinere²³⁰⁶.

204 ²³⁰⁷ 70 Non praeteribo et unum foci exemplum²³⁰⁸ Romanis litteris clarum: Tarquinio Prisco regnante tradunt repente in foco eius comparuisse genitale e²³⁰⁹ cinere masculi sexus eamque, quae insederat ibi, Tanaquilis²³¹⁰ reginae ancillam Ocresiam²³¹¹ captivam consurrexisse gravidam. ita Servium Tullium²³¹² natum, qui regno successit. inde et in regia cubanti ei²³¹³ puero caput arsisse²³¹⁴, creditumque Laris familiaris filium. ob id Compitalia ludos²³¹⁵ Laribus primum instituisse.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. praecipuam eorum V.

2. gemma VR.

3. silentur VR.

4. causa genita dT v.a.S. ( an genita homrinum causa?).

5. ut Fröhner anal. crit. p. 19. et ll. S. ad v. cfr. XXXVII 1.

6. denfandif Bd v( S). -do r. -das G.

7. domanda R.

8. fluctuuf refrangendof B.

9. cfr. Plin. XII 2.—Seneca ep. 114, 9.

10. alpis V S. -piif B. -pes Rdh H. -peis v.

11. ab B v. om. r.

12. promontoria Rd v.a.D.

13. natura Bdh v. -rae V. -re R.

14. eaque B 2.

15. in auesque R.

16. iuga montium v.a.H.

17. etiamnunc RT. &iannum B 1.

18. uesania v.a.H.

19. potuf B 2 d h v. ut potuuf B 1. portus r. ( in ut latet fortasse modo).

20. glacie secum VRdh v. -ief. & cum B. -ies. secum D. ( an set secum?). de glacie cfr. XXXVII 23. 26.

21. & quae B J. quae rv( S). cum H.

22. quas ll.v( S). cum H.

23. uideam VR.

24. & B S. at d. ad r. om. h H. sed et v.

25. hiif B 2. his Rd v.a.S. tis V.

26. multorum om. Brot.

27. fit ll. S. fuerit v.

28. beatior B v. uiator r.

29. uita ll.H( S). uita (uia d) ad (necem ad d 2) quam (quamque v)multorum neces ( om. d 2) sit necesse d 2 in marg. h v( Brot.).

30. immo B v( S). om. r Brot.

31. pati Bdh v. parti V. parci R. ob ll.H. ab h. ad v.

32. ut om. B.

33. dimidiae parti v.a.S.

34. cfr. Plin. VIII 223.

35. robur Vd.

36. claudianae B D cum U 790. glandia rv( J coll. VIII 209).

37. gliref B S. -resque (quae V 1) rv.

38. in maria R. et maria h v.a.S.

39. in- ulla B 1.

40. cfr. Plin. infra §50.115. XXXIV 36.

41. fcaurii B 2.

42. temperari B 2 Vd.

43. uiderunt Bd v. -rint r.

44. dist. v.a.S. ( cfr. U 790).

45. quam magif B.

46. ufuuf D. ufufuf B 1.

47. uenere B S. illa (ille V) uenere rv( D).

48. quid om. B. qui d in ras.

49. relinquimus R(?) G.

50. &ianne B 1. ne R.

51. luculli B 2. -lle in V.

52. id ll.S. illud h v.

53. egit v.a.H.

54. eae B 1 S. hę B 2. ex rv.

55. non B v. nec r.

56. caueri B v( S). -re rBas.

57. an fuerat. at?

58. tacuere ll.H. quam tacere v.

59. cfr. Plin.XVII 6.

60. inprouidi VR. -de B 1.

61. obrepiffe Bh.

62. uiti V S. uitae v.a.H.

63. pa-latio B G. matrio V 1. in atrio R. atrio V 2 dTh v.

64. hymettias v. hymm&iaf B. hime- R. hiemettias V.

65. iurgif B 1 D. lurgis Vd. iugis R.

66. haec om. h v.a.Brot. sed H.

67. atque quae B S. atque r. et quae (que T) dT Brot. et qui H. qui nos h v.

68. sequentur h Verc.

69. meliorif B.

70. nos (non v) esse h v.a.H.

71. moribuf B 1.

72. praeferenda BR v( D). profer- dh H. .. fer- V. ( an vero praeuertenda? cfr. XVI 1 et nota ad XXVIII 123).

73. dicemus G.

74. percensibimus V 1. -biumuf B 1.

75. cfr. Pausan. II 15, 1. 22, 5. Clem. Alex. προτρεπτ. IV p. 42.

76. marmori R.

77. fcvlpendo B S.

78. primū R.

79. diepe-nuf B 2. diede- B 1.

80. fcyllif B B( S). -llus v. -lus r. -lis Brot. scillis H.

81. genita R.

82. & iaunnū B 1. -amnunc R. an etiamtum? mediif B 1 V 1 R.

83. quinquagenfima (-geT- B 2) B D. L r(?) v.

84. ii Rdh v.a.S.

85. talium B S. metallum r. -llorum h v.

86. lo- cauerant cod. Poll. G. -rat B. simulauerant r. simul locaue- v.

87. iif B 1 S. hiif B 2. om. rv.

88. sicyonis V. -ni B D.

89. quae Bdh v. qui r.

90. obfoluerentur B 1.

91. quaefti B v.a.Bas.

92. ab-iere Bd S. -runt h v. abere R. abiec/// V. protenuf B 1.

93. fterelitaf B.

94. scyllus d v.a.B. scelus R. oylus V.

95. simulacrea ( om. ea) V.

96. ob- sequosque V.

97. imperatum B 1.

98. quod de U quo// de B 1. quod e rv( J).

99. Loewy Inschr. Gr. Bildh. 1. C. I. A. IV 373, 95. schol. Aristoph. av. 573. Suid. s. v. ʽἱππῶναξ. Hor. epod. 6, 14.

100. ii dh v.a.S. g R.

101. fuerant h v.a.Brot.

102. melaf B S. malas Vdh v. -la R.

103. fcvlptor B 2 v.a.J.

104. anthermus v.a.Brot.

105. culus Vdh. chius cuius v.a.Brot. fili V 1. -lius V 2 dh.

106. bupaluf B v. buta- r.

107. et—2 hipponactif B v. om. r.

108. athenif B P. anthermus v.a.Brot.

109. uel B S. om. v.

110. poeta ea V.

111. proauom B 1 S. -of B 2.

112. inueniet V 2 dh v.a.S.

113. olympia in R.

114. initio B S. rigine rv.

115. Pausan. IV 30, 6. IX 35, 6.

116. foditaf uoltuuf B 1.

117. iocofam OJahn. -corum Rh v. lo- corum r. cfr. XXXV 114 de mendo etiam ib. 72.

118. ii d v.a.S.

119. distringit R. -nxit v.a. Brot.

120. aliquis ll.S. -uibus G. -uos eorum (ex iis v) h v.

121. laqueum eof B G. -ueos r. -ueum v.

122. in om. Vd.

123. chion B S. cion r. chium d v.

124. et om. B.

125. archermi B Brot. ach- r. anth- v.

126. iasii R v. ( cfr. IX 33. V 107). lafii B S. lasi Vd.

127. facta V 1 R.

128. trifte B.

129. exeuntes G.

130. exhilaratum B v( S). hil- RFdh H. in V lac.

131. ex ( pro &) B 2.

132. omnibus ll. v. (ex) manubiis (quas) Löschke. an operibus? cfr. § 15 27. XXXIV 31. 84. XXXV 139.

133. fere ll.v. an fori? cfr. § 102. XXXV 94. XVI 191. VII 183. II 94.

134. lesbo h(?) B. lebedo ll.v.

135. Pausan. II 22, 5. 15, 1.—Isid. XVI 5, 8. Pollux VII 100. (Athen. V 39 p. 205 f).—Cic. de divin. I 13, 23.

136. & B.

137. tantum candido VRdh v.a.S.

138. lichniten B. lycn- V.

139. cederetur B 2.

140. uero B S. om. rv.

141. lapicidinis RFdh H. lapidicinif B v( D). cfr. § 46. 57. 78. XXXI 77. VII 195. III 30, contra § 55. XXXVII 105.

142. parcorum Vd. pharto- B.

143. intuf B v ( S). in his r. del. H.

144. cfr. Plin. XXXIV 49. XXXV 54.—cfr. Aristot. eth. Nicom. VI 7.

145. aut om. R.

146. ftatuarum B.

147. octogenfima (-ge- B 2 V 2 Rd v) tertia (teria V 1) ll.v( D). LXXXIII C( S). -II Brot.

148. olympiade B v. ludorum ol- (olim ita de R) r.

149. CCCXXXIIf. Et ipfum B.

150. scalpisse V. fcvlpfi- B 2 v.a. Lugd.( S).

151. eius esse om. B S.

152. cfr. Plin. XXXIV 49. 72. Pausan. I 19, 2. Lucian. imag. 4. 6.—

153. funt Bd G. om. rv.

154. praeclarumaue B S. -raque rG. -ramque v.

155. uenus R(?) G. -neris imaginem (posuere) v.

156. ἐν κήποις h(B) G. ence poes (pues VR) ll. exopolis v.

157. Pausan. IX 34, 1. Tzetz. chil. VII 931 sqq.—Sirabo IX 1, 17 p. 396. Antig. Caryst. ap. Zenob. V 82 (paroem. Gr. I p. 135). Suid. s. v. ' ʽῥαμνουσία νέμεσις. (Pausan. I 33, 2 sqq. Pomp. Mela II 46).—Pausan. I 3, 5.

158. eiufdem B G. ipse r. -sius v.

159. parus V.

160. et ll. Brot. ei T v.

161. gradus R.

162. e om. V.

163. pluraque V.

164. uicitque B v. -ctiusque r.

165. alchamenef B v.a.C.

166. fa-uentis (pa- B) Bd v. -tes r.

167. et om. R.

168. rhamnum te B. hramnunte V.

169. M. VRdh v( D). om. B S.

170. cfr. Plin. XXXIV 49. 54.

171. quae B v. quae de (dei dh) r. ( an quae quidē?).

172. merito laudari VRdh v.a.S.

173. uidere B S. cfr. § 125. -rint V. -runt Rd h v.

174. proferemuf Bh v. -rimus r.

175. in ll.r( S). del. Bas.

176. eiuf Bd S. ei is V 1. eris R. aenis V 2. eius in quo h v.

177. dist. U

178. intumefcente Bd v. inte V 1. inter V 2 R. om. h.

179. ambitu in Michaelis. -tum BV 2. -tu r v.a.D.

180. parme V. par- uae B.

181. dimicationef B S. -nem (-igatione V 1) rv.

182. foliif B.

183. uero Bh v. uerbisr.

184. omnia Bd v. -Iū r.

185. capacia B Gron. catacia V. -acta dT. -atita R. om. h. com- pacta v.a.H.

186. Pausan. I 24, 5. 7. (Hesiod. ἔργα κ. ἡμ. 81. 82).

187. uafi B.

188. appellart B S. -aui R. -auit dh v. apellaui V 1. -auit V 2.

189. lac. ego indicavi; excidit fere fauentes ( cfr.XXXV 12) vel dona ferentes. supplevit adstantes J cum Panofka.

190. di R S. om. d. ibi dii h v.

191. ad- sunt U cum Böttigero.

192. nascenti UJ. -tis R. -tes rB. noscentes v. adstantes D cum Letronnio. cfr. XXXV 27. 63. 70.

193. dist. S cum Gerhardo.

194. praecipue B B. -ua & r.

195. fer per tem B.

196. ac ll.H. et v. del. J. transposuerunt U D cum Panofka ante sphingem.

197. supra ipsam cassidem Meursius. sub cristae cuspide Bursianus. excidisse et in cas- side putavit J. an sub crista cassidae?

198. aeream ll.v( J). -eum Panofka. aureum U( D). an eboream? ipsius Plinii errorem statuit S.

199. pigem R.

200. sint ll.S. sunt G. licet sint h v.

201. Pausan. I 2, 3. 4. Cic. Verr. IV 60, 135.—Cic. or. 2, 5.

202. 34,50. 69

203. eft B S. et rv.

204. praxitele B.

205. uerum et h v.a.S.

206. gnidum h v.a.S ( item isfra).

207. alteram B v. -ra r.

208. ob d R. obid quidem d(?) v.a.S.

209. praetulerunt optione h v. a.H.

210. era B.

211. cum S. tū B. cum etiam (alteram add.v) rv.

212. cnidii S. -di Vd D. nidi B 1. gnidi B 2. -dii Rh v.

213. cfr. Plin. VII 127. Val. Max. VIII 11 ext. 4.

214. eam Bd v. etiam r.

215. ciuitatis post alienum ( v. 14) ponit V, post aes ( v. 14) h v. a.S. om. d.

216. praxitelif B 2 V. pha- B 1.

217. nidum B.

218. deae (duae V 1) VRdh v. dea B S.

219. facto V(?) v.a.S.

220. admiratio Bd v. -ta r.

221. quen-dam captum SUJ ( errore).

222. delituiffet B v. detulisset d. -sse r.

223. nocto V 1. -te R.

224. cohefiffe B.

225. esse om. R.

226. Strabo IX 2, 25 p. 410. Pausan. IX 27, 3. Cic. Verr. IV 2, 4. 60, 135.—cfr. anth. Plan. IV 207.

227. sunt h v. om. II. an extant ( post maculam)?

228. bryaxidis dh v. bruaxi- B. briasi- r.

229. fcopae Bd v. co- r.

230. praxiteliae B H. -lia r. -li est d. -licae v.

231. re moratur B.

232. abiectus V.

233. propter B v. grauiter r.

234. quem Bh v. quā r.

235. octauia VR.

236. enim eum v.a.S.

237. alcetaf B S. -edas d. alchedas (el- R) r. -chidas v.

238. reliquid BV.

239. cfr. Aelian. var. hist. IX 39. anth. Pal. IX 756.

240. lore V. Cora vel Horae anon. ap. B.

241. treptolemuf B. trito- V.

242. feruilianif Bh v( S). -lia r. -lii H.

243. bona et V.

244. euentuuf B 1 D.

245. item et h C.

246. thyiadaf B B( S). tyla- B. tila- V. thya- G. theula- v.

247. caryatidas B. carsa- VRd v. cariatydaf B. cfr. § 38.

248. fyleni B.

249. nec ptunuf B 1.

250. cfr. Property. II 31, 15.

251. cephisodotus (-ifid- B) B S. -douae r. -do d. -dorus (-isso B) T Ven. -do et rei v.

252. ciuf B.

253. pergami Bh v. -mis r.

254. symplegma Bas. e codd. B. -egam B 1. -ega B 2 h B. -egarum v. syplegam V. si pl- R. cfr. § 35.

255. signum nobile d(?) v.a.S.

256. (cfr. Pausan. I 43, 6).—Propert. II 31, 5.

257. certat. is v. -atis VRd. -atuf B.

258. pothon B S. photon r. phetontem h. pothon et phaetontem v.

259. famotrace B. -thraces CFW Müller p. 21. -ciae v.a.H. ( an -cae? cfr. XXXVII 181).

260. duasque h v.a.S.

261. campteraf B S coll. Polluce III 30, 147. camit- r. chametaeras v. lampteras J coll. Hom. c 307. 7 63.

262. quarum v.a.S.

263. anii B.

264. canephorof Bdh( B) H. -rus (chane- R) rv.

265. indignatione d. ( an sed maxima dignatione in?).

266. delibro B 1.

267. thetif B v. cethis d. -tis r.

268. aut B S. om. r. et v.

269. ippocampos d. ipo- VR.

270. tritonis coruque R.

271. phorci B v. po- r.

272. pristes B.

273. mann B S. -us d v. magnus r.

274. & iannum B 1. -amnunc VRd.

275. e R.

276. coloffiaeuf B 1 S. -ffeuf B 2 Rd G. -seus V. -ssus v. cfr. XXXIV 39.

277. manu S cum J. manci B. om. rv.

278. callaeci B S. -aici d v. calaici r.

279. eundem BdT H. euntem r. eundem ad Labicanam portam eunti v.

280. an post nuda excidit quibusda ( vel aetate post illam)? cfr. de Plinii iudicio § 20.

281. praxitelia Vh. -licam v.a.H.

282. quem- cumque B H. -unque Rd G. quae cum V. -unque v.

283. nobili-tatura Bh G. -atur r. -ant v.

284. multitudo B S. magnit- RFdTh v. in V lac.

285. et iam ego. etiam ll.S. eam G. est iam. v.

286. obliteratio ll.S. -rat G. -rata dT v.

287. ac B G. a rv.

288. magis (-gi B 1) ll.S. magni G. -nis v.

289. negotiorumque Bd v. -iatorum quia r.

290. omnif B S. an homines?

291. tamen B S. tali RFdTh. in V lac. talium v.

292. magno Bd G. -ni RFh v.

293. talif B S. latis r. -ta d. apta v.

294. talis est d v.a.S.

295. (cfr. anth. Plan. IV 129. Auson. epitaph. 28).—anth. Plan. IV 250.

296. fofiani B v. -ia r.

297. niobae BT S. -ben v. nitobe R. intobe dh. incobe F. in V lac.

298. liberof BdT S. -rus r. -riis h. cum liberis v.

299. morientem v.a.S.

300. manu VRh v( S). -nuf Bd G.

301. occultatuf ll.v( S). -tur d(?) h Brot.

302. edem B 1. eodem V.

303. faturi B.

304. pala B.

305. uelatus G.

306. umeris (hu- G) J. -ri B. ueneris rB( H). -ri v. ulnis S.

307. liberam ll.H. -rum v.

308. aure V. uare R.

309. cironem Vdh. chironemque v.a.S.

310. (cfr. Diodor. XVI 36).—Val. Max. IV 6 ext. 1. Vitruv. II 8, 11. VII praef. 13.

311. scophas R.

312. mausoleum (muf- B 1) fepulchrum hoc eft (hoc est sep- cod. Poll. v) ab uxore artemisia (-mefia B) factum B cod. Poll.v( S). om. r( P) H. mausoleum h.

313. ausolo Vd.

314. carte V.

315. quo B.

316. CVII B S. cui r. c/// d. centesimae h v.

317. id ut B v. ut id r. idem h.

318. ii d v.a.S.

319. sexagenos ternos ll.v. cen- tenos praemisit U( D). an cxxs ( pro LXIII)?

320. quadringentos undecim V(?) Rdh v.a.S.

321. xxv B v( S). uiginti. xx. quinque V. uiginti quinque Rd(?) H. xxxx U. xxxv D.

322. pteron uocauere circumitum. ll.S. om. h v. circumitum del. H.

323. ad V.

324. copas R.

325. brixas R.

326. regina ll. S. regina artemi- sia quae mariti memoriae id opus exstrui iusserat h v.

327. obit B D. cfr. XXXIII 131.

328. dist. U.

329. pteron Bd v. iteron r.

330. altitudinem U cum O Jahnio. -ine ll.v

331. aequat B S. -ant V. -auit Rdh v.

332. pytis R. pitis F. in V lac.

333. totum Bd v. totum pedum V. pedum R.

334. Propert. II 31, 15. Cic. ad fam. XIII 2. 27, 2. Horat. sat. 13, 90.—cfr. Strabo XIV 1, 23 p. 641.—Pausan. I 22, 8. IX 35, 7. Diog. Laert. II 19. Suid. s. v. σωκράτης.

335. deiana B 1.

336. auianiuf B S. aula- RFd v. in V lac.

337. meneftrati Bdh B. mnest- v. mensestraty V. -ses strat' R.

338. haecate B. aehc- V.

339. ephesi B 1 v. -fii B 2. ethisi Fh. //& hisi R.

340. contemplationem h v.a.G. -nes R. -acio- nes V.

341. uncos posui cum Furtwänglero.

342. non om. V.

343. referentur V. carites R.

344. propylo B S. cfr. XXXV 101. -pyro r. -pylaeo G. -aeis v.

345. 35, 137

346. in Bd G. om. rv. ( an alio- quin?).

347. 34,57

348. incluta B 1 V S. induta Rh. inclita B 2. -lyta v.

349. cfr. Plin. infra § 41. Cic. Verr. IV 2, 5.—cfr. C. I. Gr. n. 6169. Ovid. ars amat. I 79.

350. agris V.

351. an post uehementiae exciderunt ad artis opera colligenda?

352. iis B 1 dh v. his rS.

353. arcesilae S e coni. H. -cae (-chae B 2) filae B. -chesitae rv.

354. thespiades dh(?) v. les- R. def- B. tespya- (ies- V 1) V.

355. cliomenif B. deo- V.

356. heniochi S cum J. enio- B. entho- r Ven. ento- v. antiochi U( D) coll. C. I. Gr. n. 6135.

357. appiadef B( codd.B) S. hippiades B. om. rv.

358. ftephani B G. om. rv.

359. traliani B 1 V. traiani B 2.

360. 33,156

361. papyli B S. -puli h. -pli r. papypi d. pappipi v. pamphili G.

362. cfr. Plin. XXXIV 51. 78. (Pausan. VI 2, 6).

363. fraxitelif B. praxiteli Vd. Pasitelis coni. U ( Quellenregister p. 8).

364. zetus VR v.a.H.

365. ampion B. äp- R.

366. diree B. -rcae V.

367. tauris VR.

368. apollonii dh v. -ni B D. -llini r.

369. menecraten (-egr- VRh) ll.S. -tem d v.

370. uidere Bh.

371. euthidis R.

372. rhodii v. -di B D. -diodi r.

373. nodus VR.

374. cfr. Plin. XXXIV 91. Pausan. X 34, 6. 7. VI 4, 5.—cfr. Plin. XXXIV 51. 91.—(cfr. Arrian. ap. Eustath. ad Dionys. Perieg. 793).

375. cytharam B.

376. timachides R.

377. aedem B D. -de r. in aede h v. cfr. § 24.

378. dyonifiuf BF. -omedem V 2 in ras.

379. ante aliam comma posuit U ( Quellenregister p. 8) coll. § 15 de Venere Phi- diae.

380. pasiteles dT( P) UD. Praxitelis filii coni. U ibid. p. 8. ( cfr. § 24).

381. iidem ( U e coni. J. idem B S. item v) —dionyfiuf B v( S). om.rH.

382. timarcidif B. marchi- Vdh.

383. filii Rh v( U). fili B 1 Vd D. fili' B 2. -lius cod.Poll.SJ.

384. iouem v. quem B. iouis r.

385. heuodoruf B.

386. fymplecama B 1. -egama B 2.

387. 24

388. labantem V.

389. se S.

390. daedalfaf B. -lus aliam J. -lus ac U. -lum h cod. Poll. v. dedalsa r. sed et aliam S.

391. astantem h cod. Poll. Ven. ( v. a. G).

392. polycharimuf B. poli- charmus V.

393. cfr. Plin. XXXIV 47. 71. (Pausan. I 3, 4).—cfr. Tatian. c. Graec. 52 p. 34 Schwartz.

394. laudatus Vh.

395. clamidif B 2.

396. apol- line B.

397. dercylidif B H. -lis dT. -cilis V. decilis R. dacty- lidis v.

398. 33,155

399. pyctas H cum P. pictas Bd. pycias r. pythias v.

400. ampistrati Vh.

401. callif tenenf B. -nem V.

402. storiarum V. torta- B.

403. cfr. Pin. XXXIV 86.

404. nec deinde ll.S. cfr. XXXVII 6. nee H. deinde h v.

405. multorum obscurior h v. a. H.

406. quorumda B. -undem V.

407. eximif B 1.

408. obftanti B.

409. sicuti V v.a.C.

410. lacoonte B.

411. quif B 1.

412. in ( pro priore et) B. an uel?

413. praeferendum B G( S). praeponen- rv( H).

414. ac ll.S. & dh v.

415. liberus VR.

416. nexuuf B D.

417. confuli B 1. -lis B 2.

418. hagefander B J. age- rv.

419. polydoris R.

420. rhodii d v. -di B D. hodi r.

421. simi- liter—11 celebrata post scriptorem ( § 36 extr.) transposuit U.

422. craterif B 2.

423. phythodoro B. pythoro R.

424. polydeuces S cum P. -deuchef (polly- VT) BVT. -decuches R. -dectes d(?) v.

425. pyhodoruf B.

426. at ego. & ll.v.

427. pantheum Bh v. phath- r.

428. athenienfif Bd v. amen- r.

429. caryatides B. cariatidaf B. carsatides r v. cfr. § 23. ( praem. et posuerunt ante in columnis v.a.S).

430. cfr. Serv. ad Verg. Aen. VIII 720.—cfr. Plin. XXXIV 69. XXXV 156. XXXIII 156.

431. facrificauerunt VR v. a.S.

432. humitans VR.

433. teffpiadef B. hiesp- V.

434. una VR.

435. adamauit G.

436. piscicillis V.

437. & ( pro ut) B.

438. ad- mirator B( P). -tur rv.

439. pasitelis T( P). passi- VRd. paxi- h. fraxitelef B. pasi- G. praxi- v.

440. graeca (gre- B) B S. -cia rv( H). -ciae G.

441. iis dh v. if B 1. his rD.

442. eburneum v.a.H.

443. et itur VR. (qua campus petitur uncis iclusit U).

444. accidit Bd v. -cedet r.

445. et ( pro ei) Vh.

446. alea V.

447. sed quae v.a.S.

448. refertur Bd v. fertur r.

449. cfr. Plin. XXXV 155.—cfr. Suet. Nero 46.

450. leaenam tradit R(?) v.a.S.

451. ali religatam V D. aure lig- B.

452. ali V D.

453. e cornu v.a.S.

454. ali V D.

455. sociis VR.

456. coponio v. coro- B. copunio (quop- R) r.

457. quattuordecim—10 inuenio om. B.

458. pompeium VRdh v( J). -pei G. -pei theatrum Brot. ( cfr. Suet. Nero 46).

459. cfr. Vellei. I 11, 3.

460. et uenio et V.

461. chanacum B.

462. laudatim B 1. -ti B 2.

463. 34,50.75

464. Sauron v.a.Brot.

465. fere VR.

466. incluta B 1. -lita B 2.

467. etiamnunc d. -num (&iann- B 1) lI. v.

468. spiris (-riif B 1) ll. G cum B. epistyliis h v.

469. infcalptae B 1 D. -pta (-pia V) rG. -cvlptae B 2 S. -pta v( UJ).

470. argumenta R(?) v.a.S.

471. cfr. Plin. VII 85. Athen. XI 19 p. 782 b. Aelian. var. hist. I 17. Varro 1. L. VII 1. Cic. acad. prior. II 38, 120.

472. ex iif (hiif B 2) B S. exstitisse (extit- V) rv. de mendo cfr. § 82.

473. picturam ( Rd?) h v.a.S.

474. relicuuf B 1 -iqus V. -iquos Rh v.a.S.

475. omnif B S. -nes rv.

476. conftat erat B S. -tanter ad r. -tat at (Et v) d v.

477. iunoni fed B S. -nis sed r. -nis aede h v.

478. inferentur B 1 V.

479. id om. B S.

480. religione (-leg- B) B C. -ni h v. regioni Vd. reioni R.

481. paruvlif B 2. paruis VRdh v.a.S.

482. eburneis coni. B coll. VII 85.

483. flammam B.

484. miremercides V.

485. aliif B 1.

486. gallicratef B. calligr- V.

487. fcvlptoribuf B 2 v.a.G( S).

488. cfr. Seneca ep. 86, 6.—Isid. XVI 5,14.—Menandri fragm. inc. 344 (Meineke). cfr. Phaedri fab. V 1, 12.

489. marmorum h v.a.S.

490. con ( pro quo in) R.

491. tractatu B B. -ctu v. structus r.

492. subit B v. ubita r.

493. maculofo Bdh v. -su V. -sū R.

494. et om. Rd v.a.S.

495. dist. ego coll. § 14 et IV 65–67. 73.

496. e thafio B G. -so B. e thapso (ta- v) d v. et abso R 1. et apro V. et abciso R 2.

497. aequo ( sc. marmori Cycladum) ego. -ue 11. G. una aeque h v.

498. & helefbio B.

499. leuidiuf B 1.

500. quidem Bd v. quaede r.

501. diligentiffimuf Bd v. -mū r.

502. inter tres Vh.

503. et LL. v. an set?

504. attigit Bh v. -ingit r.

505. cfr. Suet. Aug. 60.—Homerus π 735.

506. in templif nec lautitiae (-iliae B)—

507. intellegebantur (-atur v.a.G) B v. om. r.

508. fylla B. silla R.

509. cfr. Plin. XXXIII 81.

510. enim LL.H. enim paridem (-dis Verc.) os h v. an enim Cebrionem? cfr. Horn.

511. marmoreus RF.

512. an post hactenus exciderunt mentioned habet ( vel facit) eius?

513. domos dh v.a.S.

514. cum om. v.a.G.

515. lautiffime B( P) S. laudati- RFd G. -m tum V 2. -me tum v.

516. lapidicinae v.a.H. cfr. § 14.

517. in eras. V 2.

518. mi ( pro M.) B 1.

519. in- quit BRdh v. inthis ( om. magis—7 fecissetis) V.

520. mirarer B G. mire sit (esset h) Rdh. mira res esset v.

521. & Bdh v. om. r.

522. picturae h v.a.S.

523. aliuf ( pro ullus) B.

524. ali- qua ll.v( S). sine al- h B. in al- G.

525. Vitruv. II 8, 10.

526. secandi marmor h v.a.S.

527. cariae R v. castae V. //arte d. arte B 1. ante B 2.

528. alicarnafi B.

529. maufolii B 2.

530. proconnesio C. -onefio B 2. -onnefcio B 1. -esso h. -eso v. -cunesto r.

531. exulta R. exal- V.

532. latericeif B.

533. is ob id V. ///oui. id B 1. ioui. id B 2.

534. CVII B 2 S. cui i B 1. CVI T v( H). cui r. CIII d. c G( Brot.).

535. CDIII B S. CCCCIII V. -IIII RdT H. -II h v. CCCLXXV Brot.

536. cfr. Plin. XXXV 2.—Corn. Nep. fragm. 14 (Halm). Catullus 29, 3.

537. crufta Bd v. fru- R. -tra V.

538. totof B S. -tus (-tas R 1) r. -tius h v.

539. domuuf B 1 D.

540. tradit B S. -didit rv.

541. formiis Rh v. -mis rVen.( D).

542. fabruum B 1. -rorum h B.

543. ne quid (quit B 1) B S. neque id r. neque d v.

544. indignitati B S. -nati r. -natio d v.

545. desit ll.S. om. d. sit v.

546. marmura VR.

547. catuli Bh.

548. ueronensis dh v.a.J. cfr. XIV 16. 67. XV 48. II 209. ( infra et § 135. XVII 25).

549. que VR.

550. ipsius VRd v. iuf B 1. uif B 2. om. h. an eius?

551. clariuf B v. ca- r.

552. catu- lus VRh.

553. adhicit VR. adiecit v.a.S.

554. nepost VR.

555. primuf B. eum primum h v.a.S.

556. habuiffe & B S. -sset V. -sse Rd v.

557. omnif B S.

558. e om. BVd Ven.

559. caryftio B v. caristo r.

560. aut BR v. au V.

561. luniensi J. -fe B. -nensi rv.

562. Isid. XVI 5, 16. 17. 1.

563. Q Q. B S. om. rv.

564. numidi quo V.

565. magnam B 1. an magna cum? cfr. III 1.

566. his V.

567. DCLXXVI dT cod.Poll.H. -LXVI ll.v.

568. inuento Vh.

569. tantum v.a.H.

570. crustis uelut (-ud R) VRh.

571. mamurra ( pro ut supra) v.a.H.

572. carystii sed RT H. -tif & B. -ti sed Vd D. -tis (-tium v) posuit sed h v.

573. minasso V.

574. 48

575. ferme quadriennio h v.a.S.

576. cof B 1. conf B 2. sos V.

577. appar& & B.

578. luculleo dh v. -llaeo B. loculeo r.

579. mar- morei B.

580. primuf qui B.

581. aduexit S ( errore).

582. Isid. XVI 5, 17.—cfr. Plin. supra § 5.

583. Melo S cum P. heo B. millo cod. Poll. nilo dTh v. -li C. ilo r. Chio H ex Isid.

584. hoc B Isid.S. horum RFdh v.

585. marmor Rd Isid. S. -rinor F. -rmore B. -rmorum h v.

586. ab BTh v. om. RFd.

587. amatore Bh v. atore RFdT.

588. M. om. Bh S.

589. sectos R(?) h v.a.S.

590. polito ll.S. -tos Th v. positos G.

591. aedif Bd S. -des Rh v. haedis V.

592. fepte B 1.

593. uefti- gia inuenio in BdT Brot. -gio inuento in r. -gia inuenerat v.

594. Isid. XIX: 3.

595. fe B 1.

596. primum dh v.a.S. cfr. XXXV 126. 151. 152.

597. luxuriaque Müller emend. V 22. -iamque ll.v. an luxuriaeque ( dat.)?

598. non ( pro hoc) B.

599. gractu V.

600. ipfo Bd v. -sas r h.

601. aethiopicae B. aetiophica V.

602. haec BVd G( D). ad haec R H. ad hoc h v.

603. ab Bh S. ad rv.

604. aethiopias d. -pas R v.a.S. aetiophies V.

605. fecaret P. faceret ll.v.

606. petisse uersis V.

607. indigne B 1.

608. leuigat v.a.S.

609. cvmbustea R.

610. potientef B. polli- Vd.

611. et om. B S.

612. naxio d.

613. coptitidi B S. coptidi rv.

614. est ll.S. est ars h v. est ha- rena C.

615. esto V.

616. Isid. XIX 13.

617. efluuif B.

618. grafrior B 1. groff- B 2.

619. reliquit V.

620. tebaica B.

621. fit BVTh v( S). fit Rd(?) G.

622. e poro B B. e toro Vd v. ex oro R.

623. Diosc. V 165. Pind. Isthm. 6, 107 c. schol. Th. lap. 44.

624. fcvlpendif B 2.

625. naxium dh v. cfr. XXXVII 109. -xum ll.

626. Creta coni. J.

627. inuectae Bd S. uectae rv.

628. coto V.

629. cuique ll. H. quoque v.

630. tamen R(?) v.a.S.

631. Isid. XVI 5, 2. 4.

632. lapid cinif Bd v.a.H( D).

633. terras prasa Vd.

634. quaedam H.

635. ficut B S. -ti rH. om. v.

636. ficut B S. sic rv.

637. auguftaeum B 1 ( item infra). -tum v.a.Brot.

638. tibereum B S. -rium r lsid.v. -rianum h Brot. an Tibereium? cfr. Stat. Silv. III 3, 66.

639. tiberi B 1 D.

640. ofite B 2. -ti B 1.

641. cum B v. ctum r. dum d.

642. unde Bh v. inde r.

643. colligunt ll.v. an collocant?

644. aut ( vel et) in Schneider ad Theophr. V p. 270.

645. uertice Isid. cfr. § 61.

646. tiberium dT v. -rianum h Brot.

647. cauite V.

648. Isid. XVI 5, 3. Diosc. V 161 (eupor. II 132).—Isid. XVI 5, 18. 4, 14. Diosc. V 157.

649. opite Vd.

650. molli VR.

651. candi- dum h Isid.v.a.S.

652. nigricantis M%u:;ller emend. V 23. -cans ll.v.

653. durum h v( Müller 1. 1.). -ri ll.S.

654. ictuuf B D.

655. aut ( pro ac) B.

656. laudatur B v. om. r.

657. iif B 1 S. hiif B 2 ( item infra). his rv. Lunensis vel Limensis Isid.

658. quem Bd v. quā Kr.

659. tephrian B S. -am v. tepriam Rd. -periam V.

660. conteri & B( R?) G. -tenet V. -tinet d. -uenit v.

661. fecunda B 1.

662. & ex R.

663. inter- line B. an interlini, ut XXVIII 132?

664. crucutum B 1.

665. Isid. XVI 5, 5. 6.

666. porpyritef B 1 V.

667. eadem BdT G. om. rv.

668. ex eodem B J. ex ead- Vd. exad- R. om. T S. ex eo v.

669. leptopsephos h( P) H. -osephos ll. leucostictos v.

670. lapicidinae h H. -cedeae T. -cede & Rd. -caede et V. -idicinae B v ( D).

671. uitrasius H. cfr. Dio Cass. 58, 19, 6. -riasius VRdTh. -riariuf B. triarius G. tris asinius v.

672. polio Vd.

673. immittatus V. iminitatus R.

674. cfr. Philostr. imag. I 5 p. 383.—Strabo XVII 1, 46 p. 816. Tac. ann. II 61. cfr. Philostr. vita Apoll. Tyan. VI 4 p. 233.

675. ANuenit B 1. ( an iam inuenit?).

676. eadem eadem aegyptof B.

677. bafaniten B S. cfr. Isid. -salten (-te V) rv.

678. hic B G. id r. is v.

679. nili BTh G. nym V. ny R. in d. del. v.

680. liberis om. B. laboris v.a.B.

681. augentif BRd G. -ti V. -tes v. arguentes B.

682. se om. d B.

683. amnif B 1 Rh G. -nef B 2. annis V v. -ni d 2 in ras. -nos B.

684. eiuf BVh v( S). om. R(?) d Lugd.

685. abfimili B.

686. memnoni Vd.

687. dicunt d(?) h v.a.S.

688. cfr. Plin. XXXVII 90.—Athen. XI 83 p. 495 a. Corn. Nep. fragm. 16 (Halm).

689. onychim Vd. -ydum R.

690. in arabiae tantum BdT S. -ia &iantum r. etiam- tum in arabiae h v.

691. alibi B 2 h v.a.G( S).

692. fudinef B G. sudes r. sed et v. sed h C.

693. carmania Bd S. ger- rv. cfr. XXXVII 39.

694. potorif B D.

695. trahit V.

696. spinten R. spisten V.

697. chruorum V.

698. longitudinis ll. -ne v.

699. Diosc. V 152. Isid. XVI 5, 7. cfr. Plin. XIII 19. Catull. 66, 83. Horat. od. IV 12, 17. Martial. ep. VII 94.

700. & B S. om. rv.

701. califtuf B 2 V v.a.C. -ixtus d.

702. potentia notuf B G. potent panotus r. potentissimus h v.

703. & B S. om. rv.

704. dicitur h v.a.S.

705. Isid. XVI 5, 7. cfr. Plin. XXXVII 143.

706. & uftuf Bh G. exustus VdT( v) H. exetus R.

707. ceretif B.

708. uero om. R.

709. carminiam ex inendia V.

710. et fine—cappa- docia B v. om. r.

711. uertice B 2 d 2 cum ras. v.a.H( D). cfr. § 55. XIII 96.

712. et p. 329, 1 tralucidi B 1 J. si tral- V. transl- rv.

713. his VR.

714. colof B S. -or rv.

715. quidquid VRd H( J). quicq- h v. quid B 1. quod B 2 S.

716. fimili B 1. -lif B 2 S.

717. Isid. XVI 5, 8. 9.

718. existi- mans V.

719. lygdinos d G (-nus v). tyg- B. lig- r.

720. paro B H. taro r. tauro h v.

721. amplitudi B 1. -dine B 2.

722. eximit V. exhi- R.

723. duabuf B.

724. corollitico B. corali- V v.a.Brot.

725. proxume B 1. -xime B 2.

726. alabam dicus V.

727. liquatur B v. -tu RFh.

728. igni—p. 330, 9 dicuntur om. VFRh.

729. ad usum—20 aegyptio om. dL 1.

730. Isid. XVI 5, 10. 11.

731. lapif B S. om. a v.

732. interftinctuf B H. interci- a v. interti- G.

733. africae a v( J). -ca e B S.

734. asscriptae (adsc- v) a v.a.S.

735. naturali B G. -rae alii (alia v) a v.

736. circa fyenen uero B v. om. a.

737. fyenitef B B. simi- v. hisetites a.

738. antea B S. -te a v.

739. pyrrhopoecilon v. -phoecilion B. pyrropocilon a.

740. Isid. XVI 5, 11. (XVIII 31, 1). Joseph. c. Apion. I 15.

741. est et a v( D). eft B S.

742. mefpheref B J. mestres dT H. mitres a v. mesphres S cum Zoëga. cfr. § 69.

743. et hoc L v.a.H.

744. ipsum om. a.

745. et p. 330, 1 infcriptum Bd H. -tum est La v( D).

746. fcalpturae B 1 dTL G. fcvl- B 2 a v.

747. Tac. ann. II 60.—Strabo XVII 1, 22 p. 803. 27 p. 805.

748. excidere regef ftatuit B S. om. dTLa v.

749. eof B S. eorum dTa. orum L. regum v.

750. fefothef B S. efotis dL. fothis a v. sochis B.

751. rhamfefif BL S. -ses is U. ramesesis a. ramisesis d. -ises cod. Poll. v

752. autem is v.a.S.

753. cxxxx B S. XL La. quadraginta d(?) v.

754. lac. ego indicavi; excidit men- surae significatio (D passus ad meridiem vel tale quid).

755. idemque L v.a.G.

756. di- greffif Ba. -ssus d v. D gressus D cum Bursiano.

757. mneuidis d v. cfr. Strabo XVII 1, 22. 27 ( p. 803. 805). mneuuidif B 1. inne- B 2. neuida a.

758. regia Bd v. rex a.

759. quidem—8 pro- digiofa (-diofa B 1) craffitudine (croff- B 2) B S om. dLa v.

760. undenif BdTLa S. -ecenis v. -ecentenis Brot.

761. per latera B dT S. -ra pedibus L. pedibus per latura (-tera v) a v.

762. cubitif BdTa S. -tis IIII L v.

763. CXX S. cxx BdT. cxx. M R(?) H. xx. M v.

764. furrecturuf B J. subr- RFdh v.

765. uerebaturque B. -erenturque v.a.C.

766. maiuf Bd v. matiriuf F. matur- R.

767. opidum BF.

768. ad BR v. ac Vdh.

769. crepidinis VR.

770. cfr. Diodor. I 61.—cfr. Vitruv. VII praef. 12. Strabo XVI 4, 5 p. 769.

771. et om. B S.

772. Smarre v.a.Brot.

773. a phio ll.v( S). a raphio d cod. Poll. Brot. ab eraphio B.

774. octogenum B. -onumque L.

775. exciderat eum cod. Poll. Brot. ceciderat (caec- V) eum ll. D. quem h. quem exciderat v.

776. nectabis v. a. Brot. -tanebis U.

777. opus fuit v. a. Brot.

778. inuetum est D cum U 791. multum eft B. -to est (fuit Brot.) r. -to v( S).

779. exi- dendo B 1. exed- B 2.

780. a fatyro B v. nat- r.

781. aliqui B v. alio qui r.

782. phonice d. -cae V.

783. perducta Rh v.a.S.

784. obilifcum B. oboel- V ( item infra).

785. e nilo v.a.S.

786. cfr. Plin. XXXIV 148.

787. altitudinem d. -ne R.

788. pedalibus spatiis L v.a.G. (laterculis add.P. an trabibus? cfr. § 64).

789. i& aut B 1.

790. dist. Brot.

791. alleuataf BT G. -ta v. adleuatis r.

792. nauef B 2 T G. -uis rS. -ue v. del. D cum Mario Matt.

793. excepif B 1. -cipi B 2.

794. ftatum B.

795. excisos autem sex tales cod.Poll.v.a.Brot.

796. artificem Bh v. -cum r.

797. arfinoeo B 1 VR( Gron.) H. -noe B 2 v. -neo dT P.

798. coniuge ego. in coniuge ll.v ( accusativos cum P posue- runt H Brot.).

799. in commodum Mahaffy in Athenaei nr. 3618 ( 1897) p. 285.

800. quidem S. del. U 792.

801. pharum Mahaffy 1. 1.

802. uoluit B ( in ras., ut videtur; ortum ex uolt) S. cfr. Fro- been p. 24.

803. templum B 1.

804. mefphref B S. cfr. § 65. mestres T H. -tires Vdh. tyres R. mesphees v.

805. romam Bh v. -ma r.

806. spectatis—nauibus ad seqq. referri vult Fröhner anal. crit. p. 16.

807. Suet. Claud. 20. cfr. Plin. XVI 201. 202.

808. eam quae B cod. Poll. S. eam quam h. eam r. del. v.

809. perpetui U.

810. dicauerat, sed h v.a.S. ( an at?).

811. incendiae RF.

812. quā B 2 Vere. quae V.

813. uisa ll.v( S). -sae h Lugd.

814. mirabilioref B.

815. in ipfa B S. in R. it V. om. dh v.

816. puteolis ll.v( S). -lano C e XVI 202.

817. oftia B 2.

818. portuuf B 1 D.

819. gratiam B 1.

820. tiberi B 1 d v. -rii B 2. -ris r.

821. fubuehant BRdh G. -ueant V. -ueherant L. -rent Brot. -hebant v. (alia .. cura .. quo corrupta videntur; an alta [ vel lata] .. carina .. quod? cfr. III 54).

822. patuit B G( S). pati fit r. palam fit (fuit v) h Brot.

823. amni B 2 h v. -nif B 1 omnia Fd. cō ma R.

824. Diog. Laert. VIII 1,. 3.

825. eft Bd G. sit R. sed V. del. v.

826. psemetnepserphreo (fpem&- B) B JD. -pherphreo U. semetn- pserteo r. semenps- L S. semneserteo v.

827. LXXXV B S. cxxv Fh v. xxcv Rd. LXXXII Brot.

828. pr&er B.

829. baraim B 1.

830. pedibus Bh Lugd. ped. G. -dum rv.

831. minor a R G. -or af B. -or est a v. in oras Vd.

832. fefothide ll. S coll. § 65. -tide v. sesostride B.

833. infcripti B G. -tus h. -tam v. -ribi r.

834. philosophia ll.H (-iae B). opere et (-ra G) philoso- phiae v.

835. ac noetium V. anno etiū R.

836. ita ll.H. del. v.

837. longitudinem B S. magnit- rv.

838. obelifcy B. oboelisci V.

839. fier& B v.-re r.

840. umbra brumae B 2 R H. -rarum ae B 1 V. -ra romae B. -rarum romae dT v.

841. confecto v.a.H.

842. decrefcere VR.

843. et ingenio Th v.a.S. ( an inuento? cfr. XXXII 1).

844. fecundi T. -do v.a.S.

845. noui B S. non. L. V. II L R. om. dT H. manilius h Brot. manlius v.

846. mathematici if B S. -cis r. -cus h v.

847. in se VRh H. ipfe B. in semet cod. Poll. v

848. ipfam B cod. Poll.v( S). -sa rH.

849. alias ll. H. -ia Dal. -ia atque alia v.

850. enormiter ll.H. incremental cod. Poll. v.

851. iaculantem v.a.H.

852. obferuatio Bd G. deser- r. dierum obser- v.

853. foli B 2.

854. curfuf B 1.

855. aliquit B 1.

856. di mota h v.a.Brot.

857. alif B 1 VR D.

858. orbif B.

859. altitudinem Bd v. actit- (-ne V) r.

860. inpofiti onerif BR( P) H. -res VdT. -tae rei v.

861. dicantur h v.a.S.

862. iacta h v.a.H.

863. cfr. Plin. XVI 201.—Diodor. I 59, 4. Herodot. II 111.

864. eft om. R(?) G.

865. romae om. h v.a. G.

866. ufuf B.

867. dist. S.

868. factus H.

869. est om. v.a.G.

870. in molitione (immo- V) VRd G( S). in immolat- B. imitat- h H. in molitudine v.

871. quem ll. G( S). eius quem h v( H).

872. sesosidis VRd S. -odif B. -othidis U coll. § 71. -ostridis v. cfr. Diod.

873. nencoreuf B U. none- (ei' R) r. nunc- v.

874. uifui B. -so R.

875. cfr. Martial. spect. 1, 1.

876. pecunia B.

877. odiosa ac Perizonius. otiosae Burmannus.

878. plepf B.

879. onerosa V.

880. Herodot. II 149. Diodor. I 52, 4. cfr. Plin. V 50. Pomp. Mela I 9, 55.

881. incohatarum ego. incoat- B 1. inchoat- rv.

882. in arsinoite B 1 T B. -ino itē B 2. -inote R. -ienote d. -inoe v. marsi note V.

883. duo VR.

884. procul a d v.a.G.

885. & B v. om. r.

886. 84

887. sed ll.v. et U e coni. J.

888. aegyptiif B S. -tis V. -tus Rd v.

889. narrata h S. -atio B. -ato VdT. -at R v( ad seqq. relatum).

890. cc cubita ego coll. Herod. om. ll. v. lac. indic. J, L ulnas excidisse ratus coll. § 87.

891. extra aquam B S. extrema quā (quae dT v) r dT v.

892. tref Bd v. res r.

893. inplebere V. implere R.

894. fanae B.

895. montes ex eo Vdh.

896. delta a nilo BR v. delacam lo V.

897. IIII Vh S. illi B. quattuor Rd(?) v.

898. milia B 2 S. m. V C( D). millia rG. milibus h v.

899. paffum B. p. V D.

900. ad memphim B.

901. 5,48

902. VII D B S VII. M. D rv. D VII. M. D H. sex G.

903. uocantibus V. -ib; R.

904. bufirin Bd v. -rim S. irina Vh. uisirim R.

905. ante B S. -tea r. -te has v. cfr. § 8. de om. h v.a.S. an recte?

906. qua BVdT v( S). quasi R G. quae h. an quia? cfr. § 106.

907. filuere B S. siluestre VdT G. -stria h v. siuestra R. desunt fortasse aliqua.

908. numen Bd G. nam R. māmen V. sunt h v.

909. harmain B S. arm- r. amasin h v.

910. rubrica B v( S). lu- Vd. et lu- Rh B.

911. facief B S. capitis rv.

912. colitur—4 frontem om. h v.a.S.

913. ambitus per frontem h v.a.S.

914. pedum CXLIII (CCXLIII B) eft altitudo B v. om. r.

915. summum hB.

916. afpidem BR v( S). -de V. apsidem dT( B 2 Gron.) H. apicem h B 1.

917. LXIf B S. LXII rv.

918. Diodor. I 63, 9. (cfr. Herodot. II 124).

919. ampliffimi B.

920. lapidicinis V(?) dh v.a.H. cfr. § 14.

921. hominum millia R v.a.S. hominum VdTh.

922. LXX IX B.

923. menfib. IIII B S. mepte r. nempe d. et mensibus IIII G ( add. nempe v).

924. Diodor, I 64,13. Herodot. II 125. Diodor. I 63, 4. Pomp. Mela I 9, 55.

925. dist. ego.

926. hiif B 2. his VRh.

927. rcripferint B G. -runt rv.

928. eurhodotuf B.

929. euche- merus V. euth- R.

930. dionisius V.

931. butoridaf B S. -iadas r. -ides G. -tarides v.

932. demotelef apion B v. -thele (-lae R) raton (-thon R) r.

933. eos om. B.

934. iif B v( S). his rG.

935. rhaphanof B.

936. allium B 2 R v.a.S.

937. MDC RdT( B) H ex Herodoto. CCDC V. MD B S. octingenta ( praem. mille v) h v.

938. (Herodot. II 127). Diodor. I 64, 7. Herodot. II 134.

939. septem ll.( B) S. octo v( J) ex Herodoto.

940. paribus—singulorum om. B.

941. DCCCLXXXIII d v.a. Brot.( S).

942. latitudo h G.

943. a cacumine (-nae B)—2 cacuminif B S. a cacuminis r. a -ine dT v.

944. XVIf BR S. XVI sed V. XVS dT H. xxv v.

945. singulae VR.

946. pedef B S. pares Rd v. om. V. partes h.

947. DCCXXXVIIS V ( om. s h v.a.S). DCCCXXXVIIS d ( om. s R).

948. Diodor. I 63, 7. 8.

949. interaedificationum B. in terra aed- coni. J.

950. circa B S. -cum rv.

951. lendis P.

952. fimilitudinem BV S.

953. rationem V.

954. falem B.

955. subuecta h v.a.S.

956. ac Vh v.a.S.

957. cum Bd v( S). con rB.

958. fluminif—12 pontef B v( S). Fluminif—11 factis T H. om. r.

959. peracto opere B G. o pere r. om. v.

960. lateribuf B S. -bus e lut (lucto R) factis r. om. v.

961. distributos v.a.H.

962. xxcvi B.

963. admisso VR.

964. Plutarch. conv. sept. sap. p. 147 a.—Diodor. I 64, 14. Herodot. II 134. Strabo XVII 1, 33 p. 808. Aelian. var. hist. XIII 33.

965. omnem qui B. -niumque h v.a.S.

966. similium h v.a.S.

967. ex ( pro haec) Vh.

968. opus Vd(?) G.

969. ex iif (hiif B 2. his G) fed B( G) S. ex istis set rD. extitisse dh v. de mendo cfr. § 43.

970. rhodopide S. -pede B. -pe Rh v. rodoper V.

971. fabularum R v.a.S. om. V.

972. serua R.

973. condam V.

974. conquesitas V. consequitas R. conquisitas quaestu h v.a.S.

975. Isid. XV 2, 37 (XX 10, 10). cfr. Strabo XVII 1, 6 p. 791. Lucian. quom. sit hist. conscr. 62.—Suet. Claud. 20.

976. facta et in B.

977. phoro porto V.

978. talentis om. B 1.

979. quo B S. quod rv.

980. cnidii (gni- B) S. gnidi B. casidi r. cassidis v.

981. ftructura BVdh( B) S. -rae R(?) v.

982. ipsa ll.( B) S. -sius v.

983. cursui h lsid.v.a.Hack.

984. portuufque B 1 D.

985. locis om. B.

986. flagrant Bh v. -ran r.

987. ficut (ut H) oftiae B( H)) S. sicueo sitae r. ut puteolis B. utpote uedsice h. ut potneosice v.

988. gnidi fecisse R v.a.S. omni difficisse V.

989. Herodot. II 148. Strabo XVII 1, 37 p. 811.

990. & B v. om. RFdh.

991. portentiffimum B.

992. inpendii BdT H. incendi r. ingenii v.

993. etiamnum B S.

994. in Bh v. om. r.

995. in BFRh v. om. d(?) JD.

996. ante om. R. ut ē RF.

997. III. DC RF. IIII. DC dT. ??? Dc B ( sine lineola S). III M. DC v.

998. petefuchi B S. -uci RFd. -uco v.

999. tithoe B v. titho V. thito R.

1000. XII B S. om. r v.

1001. psammetichi dh v. pfamethichi B. spammetici F. spame- R.

1002. causam h v.a.S.

1003. moteridif B S. -turudis r. -ridis d. -therudis v. motaindis U. an motendis?

1004. sepulcrum B v.a.J.

1005. exftructum B v. extremum r.

1006. Diodor. I 61, 3. Isid. XV 2, 36. Pomp. Mela I 9, 56.

1007. itinerum B v. iterum r.

1008. in om. B.

1009. ludigrif B 1.

1010. lacinef B 1. lagi- B 2.

1011. sed milia U.

1012. an continente?

1013. federe brif B 1. sed del. U.

1014. eofdem Bdh v. eod- r.

1015. Herodot. II 148. Isid. XV 2, 36.

1016. aegyptio d v. -to ll.

1017. omnif B D.

1018. foribuf B v. -ris r.

1019. an tectis?

1020. quod Bdh v. quo r.

1021. mirer Rh.

1022. lapidif BRdT S. -de V(?) H. del. G. -deis h v.

1023. e paro ll.v( S). e pario d(?) H. del. G.

1024. columnifque B G. -nis domo- que S. -nis (-mpnis V) rv( HU).

1025. reliqua B S( J). cfr. § 189. -que VdT. -quis R(?) h G( U). -quae v.

1026. e B 1 G. ex B 2. om.r. erant v.

1027. syenite R(?) H( U). -tae v( S). ftenite B 1. fie- B2 r. del. G.

1028. quod Bh S. quid V. qui id Rd(?) v.

1029. inuifum B B. in usu dTh. in uisu v. in uso r. locus nondum sanatus.

1030. fpectauere B U. cfr. § 69. 33. XXXV 169. infect- R. infeft- Vd v. ( de mendo cfr. XXXV 41). suspectauere CFW Müller p. 28.

1031. cfr. Strabo XVII 1, 3 p. 787. 1, 37 p. 811. Herodot. II 148.

1032. atque in Rd(?) v.a.S.

1033. uocant Bh v( S). -aui rH coll. V 49.

1034. XXI J. XXL. B S. xvi rv. XXVII U e Strab.

1035. omniū h v. -ia ll.

1036. dist. U.

1037. super quae U.

1038. nemefif ll.J. -ses h v. Amenemesis U.

1039. XL B S. XI r. quindecim v.

1040. quadrangenarum B 1. quadrin- (i in ras.) B 2. quadrig- (-nerum V 1) V. cfr. Herod.

1041. binarum B.

1042. sanas F. senagi R. senos v.a.H.

1043. radice aruraf B 1 S. a radice rura B 2. radicem uras (oras R) RF. -icum oras dT H. -ce muros v.

1044. eundo v. fundo ll.

1045. Isid. XV 2, 36.

1046. cliuif BRdT Brot. diuis Vh. prius v.

1047. porticufque B v( D). -cus eiusque r. -cus quoque h Brot.

1048. ascenduntur v.a. Brot.

1049. columnae U. -na (-mpna V) ll.S. -na de h. -nae de v.

1050. monstrificae B lsid.v( S). -ferae rH.

1051. domuum Th S. -mv???um B 2. -mum r. -morum v.

1052. tonitrum B D. cfr. II 192. XXV 21. -uum r Isid.v.

1053. extremarum Vd.

1054. pteron Bh v( S). iteron Vd. -ren R. itron Brot.

1055. cfr. Plin. supra § 67. XIII 63.

1056. refecit Bh v( S). ficit V. fecit R Brot.

1057. chaeremon (-ręm- B 2) B S. circummon rH. circam- G. ex monte v.

1058. necthebis ll.Brot. et thebis dh. nectabis G. -tanebis U coll. § 67. the- bis v.

1059. regif B G. om.r. rex v.

1060. D ll. $( J). L U. del. v.

1061. annis VRdh S. om. B. annis quinquagenis Brot. -is quingentis v.

1062. an fulcra faisse e?

1063. olei V.

1064. dum in ego. dum ll.v. cfr. XXIV 59. XIII 123.

1065. lapidef B. -dis v. lapic V. lopi R. lopic d.

1066. adfurgerent B v. adurg- Rd. adus gerunt V.

1067. cfr. Plin. XXXIV 152. XXXIV 83.

1068. an et delendum?

1069. de aegyptio et cretico labyrinthis h v.a.S.

1070. lemniuf B v. -ium RFd. Samius coni. Hirt coll. XXXIV 83.

1071. illi B S. illis rv.

1072. ut Bdh v. om. r.

1073. & ornarentur B 1. orn- B 2.

1074. zmilis J. -lus VRdh v. miluf B. smilis S.

1075. rhoecuf B S. rholus rv.

1076. indigenae B 2 S. -na VR v. -gnae B 1.

1077. an exstant quoque?

1078. extent V. exftant B.

1079. Isid. XV 2, 36.

1080. porfina B S. -inna r. -enna dh(?) H. -ena v. cfr. XXXIV 29.

1081. sepulchris Vd. -cri R(?) v.a.S.

1082. italis VRdT U. ab ita- h v. talif B S.

1083. superaretur v.a.H.

1084. ea ego. ex ll. om. d S. eius h v( J).

1085. urbif B 1.

1086. sepultus est inquit v.a.U.

1087. quadratum Bd Brot. om. rv.

1088. trecenum V. lata tric- v.a.Brot.

1089. inque d ( ?) h v.a.S( U).

1090. inextricabilem R(?) h v.a.D.

1091. introierit B Isid. S. improperet (inp- V) rv.

1092. imae B S. ime r. in uno (imo v) h v.

1093. centum Rd v.a.S.

1094. faftigatae Bdh v( H). -giatae r Verc. cfr. nota ad XIX 70.

1095. in Bh v. om. r.

1096. excepta h v.a.H.

1097. tintinniabula Rdh v.a.S.

1098. dodonae B v. eodone d. -dene r.

1099. piramides V. pyramydef quarum B ( cfr. infra v. 5).

1100. fingulaf B.

1101. stint R. exstant v.a.S.

1102. altae B v. -ta h. alie d. ale R. ele V.

1103. quinque Bdh v. quis neque r.

1104. eandem B v. ead- r.

1105. ad eas ll.J. adeo h v.

1106. uaefana B JD.

1107. Homerus 1381.

1108. ortus V.

1109. subter VRdT G. fub terra B D. subito h v. cfr. § 104.

1110. opidanorum BV.

1111. ibi Bd v. ubi r.

1112. cfr. Plin. XVI 213. Liv. I 45, 2.—Diog. Laert. II 8, 19.—Strabo XIV 1, 22 p. 640. Vitruv. VII praef. 16.

1113. graecae ll.v( S). -ciae C. om. a G.

1114. diana V.

1115. CXX BTkS. ccxx rv.

1116. a Bh v. om. r.

1117. paluftri Bdh v. plau- r.

1118. meret R.

1119. tante (ante h v) calcatis VRdh v.a.G.

1120. locarentur Bh v. cola- r.

1121. cccxxv B.

1122. CCXXV B S. CCXX a v. CXX r.

1123. a singulis—2 XXXVI Ba v. om. r.

1124. iis v. if Ba D.

1125. XXXVII a.

1126. una a fcopa Bh v. una scopa r. a scopa a. uno scapo U cum Winckelmanno.

1127. chersiphron G. cherefi- B. cresiphro r. -pheon dT. -ichon a. ctesiphbn v.

1128. fummam B 1.

1129. miracula d(?) h v.a.S.

1130. epyftilia B.

1131. molef B 1.

1132. ille eft B S. est ille rv. om. a.

1133. aeronibus Rd H. ero- BTa. hero- V. pero- B. bero- v.

1134. arena Rdh v.a.S.

1135. melle V.

1136. cliuo ll.( B) H. puluino v.

1137. ex aegy//erato B 1.

1138. imos—7 loco om. a.

1139. opuf B H. otus r. totum v.

1140. in loco B cod. Poll. S. in colo dT. in cole r. in colle h v. in cubili B( H). del. G.

1141. insedere et a. insideret v.a.H.

1142. maxime VR.

1143. anxio Ba v. anno r.

1144. artifice B G. -ci rv. -ces a.

1145. fiebat d(?) h v.a.S.

1146. poftera luce B S. -erat ut Vd. -era ait R. -ero die h v.

1147. ipfo correctuf B B. -eptus Ra v. incorruptus Vh.

1148. post cetera desinit V.

1149. fpeciemen B 1. -ciem dh Lugd.

1150. millum J coll. XXXIII 23. milium B. in illud d. illud R. illut V. illum a. filum h v.

1151. po-litis a. pofilici B.

1152. eburneum v.a.H.

1153. coronantem B.

1154. cum B. eo Fd v.a.B.

1155. translucet RFdT H.

1156. iuncturae B G( S). pu- F. pictura Rdh H. -re a. -rae v.

1157. tenuffimif B.

1158. adflatus F. -tos R.

1159. refouent & B S. -te Rdh v. -tem F.

1160. ingenii ll.S. ingeriei J. om. h v( D).

1161. cfr. Strabo XII 8, 11 p. 575. Liv. XLI 20, 7.—-Dio Cass. LXXIV 14 extr.

1162. argonaute B 1. -ta F. -na ut R.

1163. eo h v.a.D.

1164. relinquerant R.

1165. plum- bum F. -bam R.

1166. thracia R v. trachia dT. -cia BFa.

1167. repercuffum B 1.

1168. uocem nomen R. nomenque v.a.S.

1169. ac B S. ad RF. at d. et v.

1170. heptaphonon B 1 v. //epta- B 2 ( dh). eita- F. ita- R.

1171. buleutemū R.

1172. dist. U 794.

1173. continatione EF.

1174. ut et F. ita a.

1175. eximantur B v. existim- r. -mentur d.

1176. futurif B.

1177. in pontem F.

1178. fublicio B 1 ah v. fupl- B 2. publicanio r .

1179. religiofum Bah v. reg- r.

1180. cocliti B.

1181. horatio Rd v. or- r.

1182. Plutarch. de garr. p. 502.

1183. noftra e// B.

1184. nongentorumque dh v.a. Brot. et Ba v. id r.

1185. quot B 2 Rd v. quod r.

1186. aceruatae B 1.

1187. exurget B v ( S). -git F. exsurgit RdTa H.

1188. nec ut FdTa( B) S. ne ut B J. nam ut R(?) h v. an ne uel (et)?

1188. narretur Ba v( S). -rraretur RdT H. nasceretur¹¹⁸⁸ F.

1190. Suet. Caes. 39. Dion. Hal. III 68.—cfr. Plin. XXXV 13. Cic. ad Att. IV 16, 14.—Suet. Aug. 29 init. Plin. XXXIV 84. XVI 201.

1191. CCLX millium v.a.Brot.

1192. non inter B 2 a S. nonne ter R. non ter B 1 Fd. nonne inter h v.

1193. e Ba v. et r.

1194. eorum- que B. forum a.

1195. templum Bah v. diui r.

1196. uidit—8 et (ut B) tectum B S. om. rv.

1197. diribitori S e coni. S. dilib- B. ultori r. pantheum (-eon v) ioui ultori h v.

1198. factif B. -tum dh v.a.S.

1199. oftienfif Bdh v. -tensis r. cfr. § 125.

1200. Suet. Caes. 26.

1201. HS Rda v. he. B. hy F.

1202. |M???| J. ??? B. li RF. om. a. millies d(?) G. mille ducentis v.

1203. quem B S. quidem rv. quis a.

1204. in- penfa BF U. -sae Rdh v. inspiciente a.

1205. moueat ego. -ent ll.v. -et a U.

1206. captif BRdh( B) S. -tos v. capitis Fa.

1207. animif Ba ( B) S. -mi r. -mos v.

1208. CXLVII| B( F?) J. | CXLVII| S. centies et quadragies octies ( Rd?) G. CXLVII milibus v.

1209. domo empta B v. domo emit a r. om. a.

1210. clonius Rd.

1211. cfr. Plin. III 67. Dion. Hal. IX 68.—Liv. VI 4, 12.—Dion. Hal. III 66. Cassiod. var. III 30.—Dio Cass. XLIX 43.

1212. et om. B S.

1213. HS | DCC| ( Fa?) D. H. DCC. B. sestertium septin- genties R(?) G. -rtia DCCM v.

1214. duco RFdh v( U). dico Ba S( J) coll. § 102. cfr. nov. luc. p. 101; de mendo etiam XVIII 337. IX 183.

1215. tum B S. tunc rv.

1216. spatium et d (?) v.a.D.

1217. substructiones insanas v.a.D.

1218. capitolii Bh B. -ptiosi rv.

1219. mirabuntur B.

1220. opufi B S. opum a. -umum Fd. operum Rh v.

1221. omnium Bah v. -ibus r.

1222. dictu B 2 ahv. -tum r.

1223. suffossis RFdah v.a.S. fuibfoffa B.

1224. 94

1225. agrippae B S. -ppa rv ( praem. a G).

1226. permeant B S. -nti da. -maneant R. -nti F. per meatus v.

1227. conriuati d S. corr- B G( D). conriuatis (corr- v) rv.

1228. amnibus cursu h v.a.G.

1229. coactis h v.a.G.

1230. infuper B v. su- r.

1231. latere B 1. -re s B 2.

1232. infusi v.a.S.

1233. recipitur BdTh S. -pitis r. -piunt ( add. fluctus v) a v.

1234. impetuuf B 1 D.

1235. intus om. B U 796.

1236. reftitit B.

1237. superne J. -nae B S. internae rv.

1238. cauis S cum Reinesio. cautif B. causis rv. cfr. § 108.

1239. DCCC d v.a. H.

1240. memorabile B 1 Fa.

1241. uel eo magis h .v.a.S. cfr. § 77.

1242. Cass. Hemina ap. Serv. ad Verg. Aen. XII 603 (Peter fragm. hist. Rom. p. 70). Liv. I 56, 2. Cic. Verr. V 19, 48.

1243. faceret Bh v. fecerit r.

1244. maior an Ba S. an r. om. h v.

1245. longior an periculosior h v.a.S.

1246. concita Fah.

1247. nouvm B 2. -uom B 1. -uum (-uom S) et rv.

1248. ante BFa v( S). -tea Rdh(?) C.

1249. reme- diis RF.

1250. menienit R. meminit F.

1251. figeret Bdh v. frigere r. ingeret a.

1252. crucibus h v.a.S.

1253. fimul ciuibuf Ba S.

1254. Strabo V 3, 8 p. 235.

1255. propiuf B v.a.B.

1256. proelif B 1.

1257. illo in U.

1258. ui post uitam ego. in ( del. B 2 U)poft uitam B J. inposuit iam (tamen a. tum G) r dTah v.

1259. uiros Rdh.

1260. eam B v. ea r. om. a.

1261. pro- ditur—7 transmitteret om. a.

1262. faeni B S. feni F. foeni R dh v.

1263. honuftam B.

1264. una B 1 R. uno a.

1265. ad B D.

1266. hercule Rdh v.a.S.

1267. intrannof B.

1268. optinuit Ba v. cont- r.

1269. haec B.

1270. domos d(?) v.a.S.

1271. huc B 1.

1272. incendio B 1.

1273. offici B.

1274. mortaliuf BT v. -ibus a ( deinde deficiens usque ad § 126). -ralius Rdh. -liis F.

1275. cfr. Plin. XXXIII 54. Suet. Nero 31 init. 34. Martial. spect. 2, 4.—Val. Max. IV 4, 7.

1276. omnif B S.

1277. domuuf B 1 D.

1278. his R.

1279. tutam R.

1280. deesset v. effet Bdh. esse r.

1281. aurea—p. 347,1 gentef B v. repertum r.

1282. habitauerant B U. -runt S( J). -arunt v.

1283. dist. Bergk I 26.

1284. et p. 347, 1 uin- cendas v.a.S.

1285. ab aratro—2 modum B v. om.r.

1286. celaria h. cella- v.a.H.

1287. Dion. Hal. V 39 extr. Plutarch. Popl. 20.

1288. subit (-iit B S) uero B v. subituquo d. -tuque r. an subit utique?

1289. exaedificandaf B v( S). aed- (ed- F) rH.

1290. P. F Brot. L. rv.

1291. L. B v. M. r.

1292. poft tot Bd v. posito r.

1293. frater B.

1294. aperientur B 1.

1295. publicum Bd v. -cocom F. pulico R.

1296. reicerentur Rd.

1297. clarissimum-trium[phalesj om. Rdh.

1298. cfr. Plin. XXXVII 11.

1299. patiar iftof B S. -iaris post r. -iemur v.

1300. duos J cum Bergkio I 27. duof neronef B. duos gaios uel duos nerones rv. Del U.

1301. opibuf Bh S. operibus rv.

1302. m. fcauri Bh v. isauri r.

1303. mores ciuiles h v.a.S.

1304. maiufq. (malu- B 1) fit B v. maius ciues id r.

1305. fyllę B v.a.Brot.

1306. priuignae R.

1307. cfr. Plin. supra § 7. XVII 6. infra § 189.

1308. suae RF.

1309. uero R.

1310. deftinationem B 1. -nes RF.

1311. in B G. om.rv.

1312. altitudinem B G. -ne rv.

1313. nea ( pro in ea) B.

1314. hymetiaf B. him- F.

1315. et p. 348, 1 amplissi F.

1316. ima B C. imam F. iam Rdh v.

1317. e om. B.

1318. mediae uitro B.

1319. fummam e B 1. -mae v.a. H.

1320. duodeci quadragenum B 2.

1321. III S. III B. tres r. tria milia v.

1322. numero B 2 h v. -rum r.

1323. LXXX S. LXXX B. LXXX milia r(?) v.

1324. 34, 36

1325. XXXX B S. XL milia ( v. millibus Hack.) r(?) v.

1326. federe ll. C ( SD). sed et Ven.( G). (milium) sedi U cum B. sede J coll. § 102.

1327. relicuf B 1 S. -iquf B 2. -iquus rv.

1328. choragio C cum Budaeo. chora B. corago r. cura v.

1329. aeratif B.

1330. hy F. cfr. § 103. ad Hs v.a.Brot.

1331. | CCC| J. ccc B. CCC S. millies ( Rd?) Lugd. M v.

1332. auferat B 1. aut fert F.

1333. a deftinato B 1 h v. ab eft- B 2. ab deft- D. ab estimato (aest- F) r.

1334. degredi B 1 J. digr- B 2 v. decredi F. -eti R.

1335. aliaque RF.

1336. connecti h v.a.S.

1337. maiore B.

1338. c. curio h v. cicu- RFd. cu- B.

1339. obit B D. cfr. XXXIII 131.

1340. funebri B v. -ris r.

1341. possit RF.

1342. fylla B 2 v.a.Brot.

1343. metella d v. metalla B. mit- r.

1344. pro- feriptionum fectrix Bd v. -one sectis r.

1345. mariani BdT S. -itani r. -ianis v.

1346. sodalitii RT. -tiis v.a.S.

1347. rapinarum B v. -rumque rD.

1348. prouincialium B v. -cia (-tia F) itum r.

1349. iam ne B v. fane R. lanae Fd.

1350. fibi par effe B S. sibi parasse r. comparari sibi v.

1351. poffet B v. -sse r.

1352. ergo BT G. erat r. ergo suo erat v.

1353. utendum BT v. pute- Fd. pude- Rh.

1354. suo—3. 4 excogitandum ll.( v) S. del. G.

1355. & aliquid (-uit B 1) B S. et (ex R) aliquo r. que aliud h v. eique aliud B.

1356. uerfo B S. nostro Rd v. uestrum F.

1357. ampliffima B S. -me F. -ma e Rdh v.

1358. uerfitali B.

1359. edito Bdh v. -tio R. aedicio F.

1360. obftreperent Bdh v. -pere r.

1361. fcaenae B v. gere r.

1362. conftat BFdh U. contra stat R. -tra starent B. constiterant v.

1363. poft primof B U. post trinos dT. positrimos F. postremos R. -emo h v.

1364. dies etiam (& &iam R. et aet- F) sedentibus ll.U. iam die disce- dentibus (descend- C) v( H)

1365. aliquis ll. U. -uibus h. tabu- lis v.

1366. et cornibus h v.a.S.

1367. proelia Bd S. proaelia F. (pel R. spectacula h v.

1368. an iubere ll.J. parere an iubere v.

1369. aufi Bh v. aut si r.

1370. gentes et R(?) h v.a.S.

1371. dirib& B 1 G. -rig& B 2. –riperet rv.

1372. externis d(?) h v.a.S.

1373. mittit om. R. mitteret h v.a.G.

1374. istarum Rd.

1375. quaeq. rella B 1. quaerela B 2.

1376. dolorem ecce R.

1377. quaeritur BdT v. apperi- F. per- R.

1378. tribuniciif B 2 G( S). -cif B 1 D. in trib- rv( H).

1379. dist. J.

1380. quatiat B S. qualia et r. faceret. Qualia (-is C) hic v.

1381. uera R(?) v.a.J.

1382. tumultum B.

1383. amphitheatrum B.

1384. diuersis RFdTh v( Brot.). uerfif B J. diuisis C. del. G( U).

1385. e B v. om. r.

1386. e Bd v. se r.

1387. Frontin. de aqu. urb. Rom. I 7.—cfr. Plin. XXXI 41 sqq.—Dio Cass. XLIX 43, 3.

1388. uera Bh v. uero r.

1389. Q. Fh S. quae r. quae Q. v.

1390. Rex fecit. is iussus v.a.S.

1391. appiae B v. nithe R. nitę F.

1392. anienif Bh v. ali- r.

1393. tepulae Bh G. tegulae r. -la v.

1394. refugere B.

1395. ceteris R(?) v.a.S.

1396. lacuuf B 1 D.

1397. salientes C cum Budaeo. pfallentef B. sapientes (-tis F) r. fontes v.

1398. D B S. cui Fh. cvi R Brot. cv v.

1399. CXX Rh.

1400. c???clura R. conc- F.

1401. etiam h v.a.S.

1402. columnate B.

1403. ipse in h v.a.S.

1404. quae nunc B v( S). quae Fdh. que R. nunc Brot. ( errore).

1405. Suet. Claud. 20 init.

1406. incohati ego. -oathi B. -oatio R. inchoatio F. -ti v. cfr. XXXIV 148, XXXV 105.

1407. claudi B 1.

1408. xxxx B S ( post lapide v). om. r.

1409. ut in R(?) v.a.S.

1410. omnibus Ven.

1411. lauarentur Bd v( S). -retur r. leuarentur Verc.

1412. caerulaeuf (car- B 1) B.

1413. & anien B S. et ante (-to R) r. et anio Brot. om. v.

1414. nouus Brot.( U). nouos ll.S. om v.

1415. erogatis D. -atof B. -at r. -ata h v. -atum G.

1416. | ???| D B D. | MMMD| J. MMMD S. LŪ. D. F. LV. D???. Rd(?) H. LV. D. T. ter milies G. quingenta LV milia v.

1417. quarum RF.

1418. balneif B 2 v.a.Hack.

1419. spatia aquae ego. -ia quae F. -iaque dTh D. -ia B S. -ioque R(?) v.-iaque aquae Fröhner anal. crit. p. 20.

1420. ad- uenientis v.a.S.

1421. arcuuf B 1 D.

1422. perfoffof Bd v. -ssū r.

1423. Suet. Claud. 20.

1424. maxime G. -ma ll. ( add. ac) v. cfr. IX 183.

1425. profectv B 2. -tum h.

1426. impendi (-dio B 2) d& B.

1427. uertice R(?) v.a.S.

1428. macinif B 1.

1429. cederetur B 2.

1430. quantaque B S. omniaque rv( D).

1431. Suet. Claud. 20 extr.

1432. portuuf B 1 D.

1433. ostensis R. -sus F. de mendo cfr. § 102.

1434. praeterea B.

1435. item F v. inter r.

1436. per B S. e et F. & Rdh. inter v.

1437. montif B 1 S.

1438. excifaf B v. -itas R. -ita F.

1439. tyrreniū R.

1440. ipsius ll.S. om. v.

1441. miracula marmora B S. marmora (-ris h) miracula Rdh. de F non constat. miracula, ipsa mar- mora v.

1442. lapidicinif BFd v.a.H( D).

1443. defutura B S. -ra de r. -ram h v.

1444. luxuriae Bd S.-am h v. luxoria r.

1445. a h v. E B. om. r.

1446. degredienti (-te F) B 1 RF J. digr- B 2 dh v.

1447. lapide RF. -dem v.a.C.

1448. in ignef B 1.

1449. magnitem B 1. cfr. §128. 129.

1450. natura eo maior B.

1451. 100

1452. immo uero Bda v. im more R. in////re F.

1453. obloquentem Bda v. ob id lo- r.

1454. fenfuuf B 1 D.

1455. & ll. S. om. v.

1456. Nicand. fragm. 101 (O Schneider p. 128). Th. lap. 4 extr. Isid. XVI 4, 1.

1457. pedes ei S e coni. J. -def & B. cedet sed (sed et a) r dTa. sed cedit et h v.

1458. inpertiuit (imp- a) RFdT a S. pert- B. patitur h v.

1459. morif B.

1460. nam- que ll.v( D). om. h Brot.

1461. a magnete h v.a.S.

1462. ad om. Fa.

1463. aut ( pro ut) B 1.

1464. adfilit B S. assistit (ads- F) rv.

1465. tene- turque h H. -que et v.

1466. amplexuque (amplie- B 1) ll.S. com- h H. que del. v.

1467. appellant h v.a.S.

1468. heraclion B S. -leon dh B (-adion v). -leen F. -lian a D cum U 797. eraclem en R.

1469. in india Isid.v.a.B.

1470. ut reperio ego ( cfr. XXXV 12). reperto (repto F) ll. -tus h v.

1471. inuenitur h v.a.S.

1472. in Bd J. ut in rv( D).

1473. baculique Isid. et baculi h v.a.S.

1474. magni- tif B 1.

1475. Isid. XVI 4, 2. Diosc. V 147.

1476. & a B S. e R(?) G. et Fdha v.

1477. magnesiacum h v.a.G.

1478. e macedonia ei B.

1479. ab euboea ego. ( de mendo cfr. XXXII 18). abo ebone BR. -nae F. abebonie d. -noea v.a.B. ebone a. a Boebe S. ab Eione Bolben J. Boebeida B. -beium D.

1480. iolcum S. iolanu B. locatum rv. lacum B( JD).

1481. hy&to B S. -etio r. hyrtio dT. hyrietico H. ethio a. echio v.

1482. boeoetiae B 1.

1483. differentia est ego. -tiam B 1 RFd. -tia B 2 ha v.

1484. prima Bh v. -am r.

1485. maf fit Bha v. an sit r.

1486. am R.

1487. proxima Bdh v. -am r.

1488. namque BR.

1489. boeoti B S. -tius dh v. boetius F. -tus R. obedien- tius a.

1490. habet dh v.a.S.

1491. //if qui B v. qui h. om.r.

1492. in v. om. ll. S. cfr. CFW Müller p. 21.

1493. fexuuf B 1 D.

1494. afiae B v. om. ll.

1495. confertum B. comperto a.

1496. sunt h v.a.S.

1497. aethiopico (-thip- B) Bd G. -icis h v. -ia R. aetiophi. CC. F. eteiopia a.

1498. palma B S. in summa r. laus summa v.

1499. zimiri v.a.S.

1500. terro Ba G. -rru F. -rrū Rdh v.

1501. haematitae R(?) dT v.a.S.

1502. magniti B 1.

1503. Diosc. V 147. Pl. iun. 84, 15. cfr. Plin. XXXIV 147.—cfr. Plin. II 233. Isid. XVI 4, 10.

1504. fuam Bdh v. euam r. ea a.

1505. portionū R.

1506. in eadem in RF.

1507. magnes U 798 ex Isid. mons ll. D. mons gignit lapidem theameden qui h v.

1508. re- pofuitque B. respuit a.

1509. 2, 211 20, 2

1510. lapidem—18. 19 absumendis om. a.

1511. syro ll.( P) D. sichro h. scyro v coll. Eustath. ad Dionys. perieg. 521. sed cfr. index et II 233.

1512. insula ll.( P) D. -la in- tegrum h(?) v ex Isid.

1513. fluctuari ll. G( S). -re h v( H). fluitare P.

1514. cfr. Plin. II 211. Th. de igne 46. Diosc. V 141. Isid. XVI 4, 15. Cels. V 7.

1515. affo Bd v. asa r.

1516. & Bd v. om. r.

1517. ftrigileaf B.

1518. inlata B S. ill- Th v. in lana r.

1519. mortuis del. G. cum mortuis coni. S. sed cfr. II 163. VI 127. XXXVII 182.

1520. eiufdem B S. eius rv.

1521. et oriente R.

1522. Th. lap. 6. Isid. XVI 4, 24.—Th. lap. 7.—Cels. IV 31 p. 158, 18. Diosc. V 141.

1523. mitior est, d(?) v.a.S.

1524. mitiores—p. 355, 4 reperiuntur videntur pertinere ad finem § 133 ( post lomento). cfr. index.

1525. chernites B e Theophr. chemi- ll.v. cfr. XXXVII 191. chri- a.

1526. tamen h v.a.S.

1527. ponderofum B.

1528. poruf Ba v. to- rv.

1529. tralucidi B 1 J. transl- rH. -dos v.

1530. lapides v.a.H.

1531. quem BdTa H. quam r. inueniri quos v.

1532. chio Ba( P) H. phio FdT. phito Rh. ophitae B. -ionitae v.

1533. simile RF. -les v.a.H.

1534. ait quod v.a.S.

1535. asius RFd v.a.Verc.

1536. gustu h v.a.S.

1537. uaf Ba S. uase rv.

1538. cauato h v.a.S.

1539. uitientur v. uicie- a. uitia- B. uide- r.

1540. Diosc. V 141.

1541. de v. appellatur cfr. XXXI 92.

1542. farinam redigendam v.a. G.

1543. an molitus? ( cfr. Fröhner anal. crit. p. 16).

1544. aeri (eri h) cyprio h v.a.S.

1545. phthisicis v. pthi- ll.

1546. Unctu B 2. lenetu F. linctus a.

1547. a B S. ad rv.

1548. morfu B S. -us r. -us utilis v.

1549. curationif B D. -ni ac v.a.S.

1550. Th. lap. 37.

1551. pariant Bda v. -ient r.

1552. et om. h. auctor est et d(?) v.a.S.

1553. e ego. de dictione cfr. XXXVII 151. 176. om. ll.v.

1554. inueniri BFda. colore inueniri R(?) h v. uarium D.

1555. et ossa—19 inueniri[q.] om. B.

1556. e Rdh v. om. Fa.

1557. cir B 1. circi a.

1558. mundam B 1 ha v. myn- d. min- RF. muti- nam B 2.

1559. cfr. infra § 158. Strabo VIII 5, 7 p. 367.—Isid. XVI 4, 31. 33. 34.

1560. taenariuf Bd v. gena- r. ianua- a.

1561. & ( pro e) R.

1562. coranof B Isid.v( S). -nios h. coronas r. tornis G.

1563. duritioref B.

1564. lunienfem B J. lume- F. lumne- a. lune- Rdh v.

1565. ferra feri B 1. ferrari B 2.

1566. tisculanum RF. tusculano a.

1567. item d(?) h G.

1568. uolsiniis R(?) G. -nae v.

1569. hic ll.G. autem h. autem hie v. an his ( sc. molis)?

1570. italias RF.

1571. signitur R.

1572. prouincias R. -ntias F.

1573. mollioref Bda v. meli- r.

1574. lauantur B 1. leuigantur v.a.S. de mendo cfr. § 154, ceterum § 52. 139 et XIII 81. XVII 101. XX 20. XXXI 57.

1575. ophitae R(?) v.a.S.

1576. possint h v.a.S.

1577. naturae B 1.

1578. ut lignum v.a.S.

1579. imbre RF.

1580. aliis atque aliis generibus h v.a.S.

1581. tolerent Bd v. tulerint F. -runt a. telerin' R.

1582. coloremue Bh v. -mue & RFd. -mque a.

1583. oleum uitent (utenus R) RdT.

1584. Isid. XVI 4, 5. cfr. Diosc. V 142.—Gels. V 11.

1585. corallium lapidem quidam h v.a.G.

1586. aliuf Bda v. alnus r.

1587. fpongiofior—18 aliuf B S. om. rv.

1588. tantum B S. an tactu?

1589. etiannum B 1.

1590. uolunt et in metallis R(?) h v.a.S.

1591. fint B. sunt rv.

1592. acamanta RFdT S. -menta B. -mania a. -iam v. acarnaniam h G.

1593. uarie Bda C. -ae v. uiriae r.

1594. donec—2 melle om. a.

1595. dein in J. dein ll.v.

1596. 34, 106

1597. difcutere Bda v. -sumere r.

1598. & ll.v( D). del. H.

1599. humorem extenuare h v.a.S.

1600. in puf B( P) S. intus a. innius R. in inius F. nimias h v.

1601. uertere ll.S. mollire h v.

1602. e ( pro et) B.

1603. tuffifq. B 1 a. tunf- B 2 S.

1604. Isid. XVI 4, 5.

1605. pyritarum—8 sunt om. a.

1606. &iannum B 1.

1607. unum Bd v. una r.

1608. ignis habentis (-ti d 1) d 2 T. -nis habent ii B S. -nis hapenti r. habent (-ns v) ignis h v. de structura cfr. § 147.

1609. appellamus et R(?) h v.a.S.

1610. hii B 3. ii B 2 in ras. S. if B 1.

1611. scintillas Isid. h v.a.S.

1612. exceptae Isid. h v.a.S.

1613. follif B.

1614. celerim R.

1615. praebet Ba Isid.S. -bent G. trahent r. -hunt dTh v( H).

1616. cfr. Plin. XXXVII 151. 177. Diosc. V 164. Isid. XVI 4, 25.—Diosc. V 155. Geopon. XV 1, 33. Isid. XVI 4,19.

1617. oftracite B.

1618. lauandam B 1 dT. leuigandam v.a.S.

1619. potii B 1.

1620. ueneficif B 1 D.

1621. Diosc.V 168. cfr. ib. 150. Isid. XVI 4,26.

1622. geoden B H. ceo- a. gaeo- v. geomer r.

1623. melitines h. -tites v.a.S e Diosc.

1624. melleumque Ba S. melliu- (-eliu- F) r. -itumque h v.

1625. tunfuf B S. tusus rv. ( dist. H).

1626. caere BF.

1627. epinyctidas d v. epynuct- B. epinit- a. -dis r.

1628. uel- lere B S. -ri rv. an in uellere? cfr. nota ad XXVIII 248.

1629. Diosc. V 145. Isid. XVI 4, 3. Solin. 22, 11 (19). Prise. 581 sqq. Geopon. XV 1, 32.

1630. habet Ba( h) v. om. r.

1631. gacis F. gangis a. gagatis h v.a.B.

1632. leucola B. -cocolla T v. cfr. V 96. 131.

1633. infcripta Bd v. in inscr- r. scr- a.

1634. oleo ex B 1. oleo ex eo B 2.

1635. Nicand. ther. 37 c. schol. Orphei Lith. 479. Damig. 20. Diosc. V 145. Isid. XVI 4, 3. cfr. Plin. XXX 14.

1636. item RF v.a.G.

1637. & Ba G. id r.

1638. ea B v. eam r.

1639. axinomantiam Bdh B (necyom- v). -ntiant F. -nciant R.

1640. periuri B 1.

1641. euenturum (-torum F) RFdha v( D). uent- B S non apte coil. XVII 233 et Liv. IX 12, 1.

1642. Diosc. V 162. Seren. 595. cfr. Plin. XXXVII 184.—Diosc. V 140. Isid. XVI 4, 9.

1643. fpongitae (span- a) Ba S. -iae rv.

1644. natiui h v.a.S.

1645. tecolithos G (cysteo- v). tego- (-tos B) Bdh. -thus r.

1646. uesicae dh v.a.S.

1647. uri B.

1648. perfufuf Bdh v. -so r.

1649. flatus ego. -tur B S. -turque da v( D). -tusque r Isid.

1650. rufescat ll.v( S). rube- h(?) Dal.

1651. ternif Bha S. ext- r. et hoc trinis (ternis H) v.

1652. Diosc. V 143. cfr. Solin. 30, 34. Plin. XXXVII 168.

1653. scistos a. scisichos R. -ihos F.

1654. haematites d v. hem- BF. emathi- R. haec emati- a.

1655. habet Ra.

1656. uftuf Bda v. ost- F. host- R.

1657. mini B 1 S.

1658. et ( pro ut) RF Ven.

1659. adulteratum H cum Salm. -tur BRda v. -tor F. -tus h ( add. schisto v.a.S).

1660. haematiten B 2 v. -ite (hem- Fa) r a.

1661. friabiles Fd. -lis est v.a.H. feriabilis a. fragilif B 2.

1662. Diosc. V 144. Orphei Lith. 666 sqq. Damig. 9. cfr. Isid. XVI 4, 18.

1663. profluuiam F. -ium Rh v.a.S.

1664. potuf—fanguinem Ba v. om. r.

1665. ictuuf B 1 D.

1666. infirmior ad omnia haec ( om. Ven.) eadem v.a.S.

1667. in eo ll.S. est v.

1668. quem dT v. que B. quam r.

1669. scisthon R. fcifton B 2.

1670. oculorum uitiis ego coll. § 152 et Diosc. in iis (his B 2 R) ll. ( praem. sed) v.

1671. com- modior Ba v. -otior (-omo- R) r.

1672. peculiarius h v.a.S.

1673. ex- plendif B S. -dit Fd. -det R. -pendit a. -plendet (spl- v) pro- ficit h v.

1674. ulcerum D cum U 801. cfr. § 152. 156 et Diosc. oculorum ll.v.

1675. lacrymis h v.a.S.

1676. Isid. XVI (8, 5) 4, 17.

1677. hif B 2 R ( item infra).

1678. panchrefta (-char- B 1) Bd v( H). -cresta r Dal.

1679. appellant dh v.a.S.

1680. dicitur B.

1681. nigrum B S. -ro rv.

1682. praecipui Bd v. -ue r.

1683. tertium-p. 361, 7 generis om. a.

1684. hepatiten B S. ela- (aela- F) r.

1685. uocare B 1.

1686. quan- diu crudū (-du B 1) B.

1687. miltiten B C. -liten r. -tem h v.

1688. rubricae B.

1689. haemoroidaf B.

1690. in potu B S. in totum rv. an potu vel in potione?

1691. tritof B v. -tas r.

1692. trium ll.v.

1693. & ll.S. del. B. esse v.

1694. idem auctor h v.a.S.

1695. quem (qua R) uocant Rdh v.a.S.

1696. anthraciten dh G (-tin B). -chiten (int- R) RF. andracithen B.

1697. attritum Bd v. atertium F. at ciū R.

1698. aquarif B 1 D.

1699. quae—13 parte om. B 1. ( supply. ead. man. in marg.).

1700. parte del. G.

1701. eucolorē R.

1702. Isid. XVI 4, 22. Solin. 37, 15.—cfr. Diosc. V 160. Solin. 37, 14. Prisc. 985. 986.

1703. aetitae H. -ite B. -ites R v. aethi- F. (lapis .. habet v.a.G).

1704. ex Bd G. et r. etiam h v.

1705. decumo om. B.

1706. 10,12

1707. marem et dh v.a.S. marmae RF.

1708. iis dh v. if B 1 D. his r.

1709. binof Bd v. -nas r.

1710. quattuor B v. quabi- turur F 1. qua bibitur r.

1711. fe Bh S. senet F ( ortum ex iterato uel). se et (ac v) R G. semet d D.

1712. in om. Rh.

1713. aluo B v. albo r.

1714. et p. 361, 1 fragilem B 2.

1715. quem feminei v.a.S.

1716. fexuuf B D.

1717. nafcatur B S. -citur rv.

1718. galle B 1. -lliae B 2.

1719. fubrutilium B 1.

1720. frietur RFd G. frig&ur B 1. fric&ur B 2 h v( D). cfr. § 166. XXXIV 117. 121. XXXVII 60. XII 49. 65. 92.

1721. taphiusius h v. thapi- ll.

1722. leucada Fda S. -dam Rh. -dem v. leuchaba B.

1723. in taphiusa qui (-uf aeq. B) locus ll.v( S). ubi est mons capius (taphius H) qui locatus h H.

1724. dextra RFdh v. -tera a. extra B D.

1725. ex ithaca (itacha B) B S. ex hac (hat F) ad ll.v. ad h H.

1726. leucadam Rha.

1727. in om. B 1.

1728. callimuf Bd a v. calamus r.

1729. terreni ego. -ent (torr- a) ll. da. tene- rius h v. teretius S e coni. J. ( cfr. supra argillam et hare- nam).

1730. Isid. XVI 4, 22. Solin. 37, 15. Prisc. 986. Damig. 1. cfr. Diosc. V 160. Geopon. XV 1, 30. Plin. XXX 130.

1731. grauitis R. omnes grauidis h v.a.S.

1732. pelliculif Ba v. -la r. fellicolis d.

1733. sacrificati uteri h v.a.G.

1734. con- tin& B.

1735. partuuf B 1 D.

1736. alioquin B 2 T v.a.Bas.

1737. excidunt ll.C( S). -dium fit dT v( H).

1738. omni RF.

1739. pariant (-rea- B 1) BF 1 S. -riunt rv.

1740. Diosc. V 172. Isid. XVI 4, 13.

1741. 35,191

1742. lacrumationef Bd.

1743. fthomathi B.

1744. mentes R(?) h G.

1745. uolunt ll.S. uuluas h v.

1746. eo tradunt h v.a.S.

1747. ara- bius v.a.G.

1748. Diosc. V 148. cfr. Isid. XVI 4, 11. Plin. XXXVII 145.

1749. adcommodatur (-omo- B) Bda v. -tus R. -tos F.

1750. haemoroidaf B.

1751. aut fuper B S. insuper rv. cfr. XVII 76 et nota ad XXX 107. an & insuper?

1752. impositis Rha. -tus d D.

1753. cfr. Plin. epist. I 9, 6. Ovid. ars am. I 506. Martial. ep. XIV 205. V 41, 6. Catull. 1, 2. 22, 8.

1754. quidem Bda B. -dam r ( praem. lapides) v.

1755. ita ( S. et ita G) erofa faxa in (samin RF) ll. a G. et cetera saxa erosa annis in B. ita erosi amne h ( add. in) v.

1756. aedi- ficiif B 2 a v. -cif B 1 D. ae (e F) diffusis r.

1757. musea Rdh v.a.J. cfr. XXXVII 14.

1758. fpecuuf B 1 D.

1759. ii d S. io F. hi Ba. hic R. et ii v.

1760. lauandorum B 1 dTh. leuigand- v. a.S.

1761. tā R.

1762. laudatiffimif B.

1763. sunt om. R.

1764. in syro dT. scyro v.a.H. cfr. Theophr.

1765. Th. lap. 21. Diosc. V 124.

1766. & ut B v. & r. ut T.

1767. ariq. B 1. -idi a.

1768. ac teri d(?) v.a.S. eri FR. facile B 1.

1769. an friando? cfr. Theophr.

1770. trina—17 lauantur om. a.

1771. trina (tertia H) uftione B G. tur in austri natione (nit- F) r. in austro (in ustrina ter v) siccantur h v.

1772. ut R(?) v.a.J. de uti cfr. nota ad XXXI 7.

1773. torreant B. -tur et (ac v) h v.a.S.

1774. aluo B. om. R.

1775. labantur F. alb- R.

1776. 34,106

1777. ficcatif B.

1778. ex iis ego. eius ll. v.

1779. Diosc. V 124. Th. H. IX 17, 3. Isid. XVI 3, 7.

1780. purgant Bda v. -gat R(?) h Verc. pugnant F.

1781. expletque Verc.

1782. cicatrices et R(?) h v.a.D. ( dist. D).

1783. emendat R(?) Verc.

1784. uncos ego posui; pertinere videntur verba post loco ( p. 362,18). 3 a B S. om. rv.

1785. terrere B 1.

1786. & in Bda S. etiam F. etiam ad R(?) h v.

1787. utilissima d(?) v.a.S ( ad seqq. relatum).

1788. iif v( S). if B 1 ( Fa?) D. his rC.

1789. ad ( pro et) h. om. d(?) v.a.S.

1790. auctor Ba G. autem auctor rv.

1791. bibendo B 1.

1792. uniuerfo ll. v ( S). immenso h Verc. locus adhuc corruptus videtur.

1793. tantumq. B. -taque F. ( an ficcandi? cfr. Theophr.).

1794. Isid. XVI 4, 36. (cfr. Plin. XXXVII 189).

1795. ne ( pro nec) B. om. h.

1796. etesium 11. H. eth- T ( add. que) v. ephesiumque G.

1797. mox et dh v.a.S.

1798. 63

1799. pfaranum B S. -ronum Fd. -nium Rh v. -ron a.

1800. tertium—p. 364, 4 faciunt om. a.

1801. & ( pro ex) B.

1802. chryfiten d v. -tem B. -te R. dirysitae F.

1803. medici autem et basaniten cod.Poll.v.a.S. ( hie desinit R).

1804. hii B 2. ii autem h v.a.S.

1805. cfr. Plin. supra § 135. Diosc. V 152.

1806. tenarium lapide m (-dē B 2) B.

1807. phoeni- ceum B S. poenicum dh v. pen- F.

1808. tenario F. taenareo B.

1809. et Fdh v. om. B.

1810. non eq. B.

1811. potioremque B S. -orem F v. -or est d.

1812. alabaftrite Bd v. labasaente F.

1813. aegypto F.

1814. ophite h v. opithe B. phite Fd.

1815. ophitif Bh v. -hotis Fd.

1816. ex om. h. eo F.

1817. Th. lap. 42. Isid. XVI 4, 35.

1818. fipno B. syphino a. -phno v.a.C.

1819. uel om. h v.a.S.

1820. cocendif B 1. quoque- F.

1821. esculentorum (desc- F) Fdh v( D). -tof B S ( ortum fortasse ex -tor???). excolendorum a.

1822. & B S. om. rv.

1823. con- menfi B. comm- a.

1824. uiridi B G. -de a. uendi Fh. del. v.

1825. siphnio h G. -no v. fipnio B. sitnio Fd. sithinio a.

1826. na- tura om. SJ ( errore).

1827. moliffimuf B 1.

1828. qualitatum B 2 dh v.a.J.

1829. et trans v.a.S.

1830. alpif B 1 a v( S). -pef B 2 C. latis Fdh.

1831. secant tantum ego. fecantiū Bda v.a.B. sicc- F. secant h(?) B. (secant. sunt et schisti lapides, quibus utuntur Habets).

1832. at B.

1833. tegularem F. regularum a.

1834. ad quae h v.a.J.

1835. tegendi (-ntii F) Fha v. leg- B.

1836. Isid. XVI 4, 37. (cfr. Strabo XII 2, 10 p. 540).

1837. lapidis ll.S. -pis d(?) h v.

1838. funditur B 1.

1839. quamlibet dh v.a.S.

1840. c??? ego. c BFd D cum U 803. c. milia ah v.

1841. passuum h v. -ffum B 1. -us rD.

1842. fegobrigam B J. -icam Fd v. sebogic- a. cfr. III 25.

1843. et Cappadociae v.a.S.

1844. ampliffimof B S. -mae a. mel- lissimos Fd. moll- T. mollissimis et amplissimae v.

1845. magni-tudinis a v.a.S.

1846. & Bd v. om. r.

1847. obscuris v.a.S.

1848. Isid. XVI 4, 37.

1849. dist. ego.

1850. macula B. -losae F. -se dh. -si a v.

1851. alligata ego. -tae B. -te r. -ti v. de dictione cfr. XXXII 66.

1852. quorum h v. qua-rum ll.

1853. e B S. et a. om. Fdh v.

1854. extrahiturque (ex- iturque F. an eruiturque?) aut exciditur Fd S ( plurali nunzero h v). om. B. in a lacuna usque ad repertus in v. 20.

1855. maiore ex ego. -rae B 1. -re rS. -ri v.

1856. in fe caementi B S. in sem- Fd. in segm- T. segm- v.

1857. humorem B v.a.S.

1858. quadam anima BFdT S. quidam autumant h v.

1859. cry- ftelli B 1. crustalli F.

1860. manifefto Bd v. -te h. -tae F.

1861. uam B 1.

1862. eandem BTh G. ead- Fd v.

1863. natura d v.a.G.

1864. figurantur BT v. -rarunt Fd.

1865. candida B.

1866. natu- ram F.

1867. solis rigorisque v.a.H.

1868. ///// nec B.

1869. iniuria B v( S). -riam F. -ria in T. -ria non dh H.

1870. abfit B v( S). arsit FdTh H.

1871. squamaque S. -ma quae B. quam- que Fd. quoque h v.

1872. Isid. XVI 4, 23. (cfr. Suet. Domit. 14).

1873. quam—4 appellant om. a.

1874. feiani B B coll. VIII 197 ( D). seiam dh v( G). cfr. XVIII 8. si iam F.

1875. appellant BFd v( G). -atione dicebat h B.

1876. opertif BdT H. ap- rv. clausis Isid.

1877. indura F.

1878. haud alio v.a.H.

1879. utuntur dh v.a.S.

1880. operarum F.

1881. aquendo B 1.

1882. creticae (-iae a) diu Bda v. -ca aedium F.

1883. e taygeto v. & aug- B. e tagg- Fd. et ayeto a.

1884. utraeque Bh v. -raque FdTa.

1885. maxima Bha v. -marum Fd.

1886. armeniacae Bda v. armis eniaese F.

1887. ciliciae Bdh v. cel- F. cal- a.

1888. 54

1889. arfinoi- ticae Ba S. -oeticae h v. arxinoitice F.

1890. Isid. XVI 3, 6. cfr. Plin. XVIII 261.

1891. repertae ah v. -ta r.

1892. acerrimae a D. -ma r. -me d. -mo h v.

1893. omnis F.

1894. in om. a. quae in v.a.G.

1895. tonftrinarum (tort- B 1) B v. lust- Fd. om. a.

1896. officinif B v. -ciis Fdh. -cinas a. add. in- utilis est ( del.G)fragili mollitia v.a.D.

1897. laminitanae B S. cfr. III 6. 25. flam- h v. -tante Fd. in a lac. usque ad aedificiis ( v. 21).

1898. Isid. XIX 10, 6.—cfr. Plin. XIV 120.

1899. e B H. om. FdTh v.

1900. multitudo h v.a.H.

1901. tofuf B H ex Isid. totus dT. -tis F. -tum h. in totum v.

1902. morositate v.a.G.

1903. mollitia Ba S. -tiae G. om. FdTh v.

1904. quaedam—18 aera funduntur om. a.

1905. sicut h v.a.S. } in africa—3 uento om. dTh.

1906. exeftur B 1 S. -tuf B 2. efer- tur F 2. -tum F 1. exercetur cod.Poll.v.

1907. halitum F.

1908. fria- tur B 1 D cum U 804. -tum F. fricatur B 2 v.

1909. euerberatur B S. uerb- (-tor F) Fdh. et uerb- v.

1910. tectorii G. -ri B I Fd S. -ria B 2 v( D).

1911. calx v.a.G.

1912. eroditur B 2 D. rod- B 1 v. prod- FdTh.

1913. tecteos pice d. tecta spiccae F.

1914. Vitruv. II 7, 1. 2.

1915. fidenasti F. -anti d.

1916. umbri d. liguria h v.a.S.

1917. quoque umbria v.a.S.

1918. opere Bh v. -ra Fd.

1919. labore F. in hoc h.

1920. tole- rant Bd v. laborant Fh.

1921. prunisque Fd. + contra humores et auram v.a.S.

1922. Vitruv. II 7, 3. 4. Isid. XIX 10, 12. 13.

1923. optimi—locif B v. om. Fdh.

1924. et om. d.

1925. albi B v. ibi Fdh.

1926. in om. d.

1927. lapicidinis d(?) H. lapidici- BFh v ( D).

1928. latiam F.

1929. statoniensi Th B. -tionenfi B. -tonensi (stra- v) F( v) D. -sem d. cfr. II 209. XIV 67; contra III 52 et codd. Vitr.

1930. ignif B 1 Fh Isid. Vitr. v. -nef B 2 dT S.

1931. noceat ego. -ceN??? BFdT S. -cet h v. } iidem v. idem B D. om. FdTh.

1932. in Bh v. hi FdT.

1933. monumentif (-nim- B 1 S) BFdTh H. -ta v.

1934. scapti F. fcvlpti B 2 v.a. G.

1935. uiridif lapif Bha v( D). lapis uiridis d. lapis F. uiridis silex H ex Isid. uiridis SJ. ( an talis pro lapis?).

1936. e om. B.

1937. reliquiif B 2.

1938. fallidus F.

1939. caemento (cem- v) Ba G. crem- Fdh Ven.

1940. fed B S. sed ad h v. sed contra (-ra in a) r.

1941. ftructurae B S. -ra r. -ras d. -ram h v.

1942. nisi om. B.

1943. Vitruv. II 7, 6. Isid. XIX 10, 14.

1944. rubro H e Vitr.

1945. aeftate eum Bha v. est ante eum d. state cum F.

1946. subterraneae S. -naeę B 2. -nae B 1. -nea est a. -nea in d. (in subt- h v). -teraniae in F.

1947. ftructurae B S. -ra Fdh v. tracturae a.

1948. aptentur Bha S. (-tantur T v). capt- Fd.

1949. quae h v. que Fda. q. B.

1950. refifterent B.

1951. Vitruv. II 8, 5. 6. 7

1952. graeci (gre- B) e Bh v. gretie F. gratie d. -iae a.

1953. silicc F.

1954. aequo FT v.a.G. equo d. om. h.

1955. construunt hv. a.S.

1956. ifodomon B G. -mos v. isidomos r.

1957. ad F. om. a.

1958. f??? ( pro funt) B.

1959. coria B S. cfr. Vitr. cona dh. om. rv.

1960. pseudisodomon v. //// feudif- B. pseudips- dh. absseudips- F. om. a.

1961. fortuita B 2. -to B 1 Fdh v. -tu a D. (ita ut sunt nata cum materia Vitr.).

1962. Vitruv. II 8, 7. 1.

1963. coavgmentationef B 2. aug- ah.

1964. patiatur B v( S). -itur rG.

1965. utique alteribus (-rius h) Fh.

1966. diatonicon J 2 coll. Vitr. -nichon B. -toichon S cum J 1. diemedion F. -mechon d. diamicton H cum P. diothecon a. dictyotheton v ( ad seqq. relatum).

1967. reticulata BTa H. -atam v. -la Fd.

1968. structuram h v.a. H.

1969. qua—-2 structuram om. a.

1970. qua BT H. que Fd. quam h v.

1971. opportuna est BFdT H. -nam v.

1972. libella B 2.

1973. oportet et h v.a.S.

1974. quinque ll.v.

1975. Vitruv. VIII 7 (6), 14. 15.

1976. et asperae v.a.J. om. h.

1977. quam h v.a.H.

1978. uehementissimae v. -me (uehent- F) ll.

1979. duabus (duobus a)—5. 6 frag- mentis (fracm- B) BaL 2( J). om. FdhL 1. [ construi conuenit L 2 v.a.J( D)].

1980. excidentib, B. ced- d.

1981. calcari Bdh v. -cati a. -ciari F.

1982. in om. B SJ.

1983. proximam C. -ma d. -mas ll.v. om. h.

1984. maxime pura h v.a.S.

1985. Cato 38, 2. Vitruv. II 5, 1. Pallad. I 10, 3. Isid. XVI 3, 10. (cfr. Vitruv. II 4, 2).

1986. alio F.

1987. melior. quae H. -or qua a 1 T. -or quam rv.

1988. pistuloso Fd.

1989. ex effosso v.a.S.

1990. an uilior? ( cfr. Vitr. H 4, 3 extr. de pinguitudine).

1991. e om. F.

1992. natura eiuf B v. -rae uis dT. -ra ē r.

1993. aliquit B 1.

1994. Vitruv. II 5,1. (Pallad. I 10, 1. 2. 3). II 6, 5.

1995. qui ( procui) B 1.

1996. marinae Ba v. -na dh. -rma F.

1997. fi et B v. sit et r. si h.

1998. padum Ba v. earum FdT. om. h.

1999. non om. B SJ. sed cfr. Vitr.

2000. trans om. h v.a.G.

2001. marina dh v.a.G.

2002. Vitruv. VII 2, 1. 3, 6. (Pallad. I 15). VII 4, 1.

2003. furto Ba v. fulto FdTh.

2004. intrita—6 ideo om. a.

2005. ea B S. et a Fd. om. h v.

2006. quod B 1.

2007. antiquorum B S. cfr. XXV 147. -quarum dh v. anquarum F.

2008. retentiore F. recenfi- B.

2009. indeo B 1. deo F.

2010. nulla adh v.a.S.

2011. tectoria eorum B 1 Fd v. -riorum B 2. -ria a.

2012. nifi quod B S. quod (que quod v. que G) nisi rv. quidem nisi (ubi h) dTh H.

2013. per B.

2014. & bif marmorato Ba v. om. Fdh.

2015. numquam B S. non rv.

2016. uli- ginofa et Ba v. -osae F.

2017. uitiet ego. -tiat B. -tia Fdh v ( ortum ex uiti&). -tia. at B.

2018. teftaceo fublini B v. -eosum lini d. -ta sublimi a. -cio silini F.

2019. Vitruv. VII 3, 10. 6. 2, 1. Pallad. I 15.—cfr. Plin. XXXV 54. 57.

2020. graecia Fdha v( D). greciae (grae- S) B S.

2021. tectoriif Bdh v. -ris F D. -turis a.

2022. quod h v.a.S.

2023. experimento F.

2024. fubigiendo B 1.

2025. rutro B v. rubro a. ultro FdTh.

2026. contra—15 phidiae om. a.

2027. glutinum FdhL Vitr. v( D). -na B S.

2028. ex ( H. a v) glaeba FdhL H( D). glaeba B S. -bam J. an eximia glaeba? (glaebae calcis optimae Vitr.).

2029. in Elide aedes v.a.S.

2030. patenus h. paneus vel pannaeus v. a.H.

2031. ferunt Bd v. -rent r.

2032. Vitruv. III 2 (3), 11. IV 1, 6. 8. 7, 2. 1,1.

2033. eaedem B 2 T S. ead- B 1. aed- r. heed- dL. in aede h B. cedere v.

2034. crassitudine dLa v. -nem (croffi- B 2) r.

2035. ima ll.v. una h. nimia dL.

2036. corinthiis dh v. -this Fa D. -thi B.

2037. set vet.Dal. et ll.v.

2038. capitulif B Bas. -laris rv.

2039. corinthearū B.

2040. croffitudine B 2. ima v. imae ll. nimia dL.

2041. ionicis—8 crassitudinis om. a.

2042. ionici B.

2043. altitudo B v. -ito F. -i ut dL.

2044. parf eft B B. prestet FdL. praestat v.

2045. croffitudinif B 2.

2046. Vitruv. IV 1, 1. 11. 1. 7, 2. 1, 7. (III 5, 1. IV 12). Isid. XV 8, 14.

2047. quae—14 praeter om. a.

2048. quae B S. qua FdL. de qua v.

2049. fuit sermo v.a.S.

2050. fpirae B v. -inae Fdh.

2051. occulta ua B.

2052. ut om. B.

2053. partis dh v.a.G.

2054. detraherentur B G. -hentibus Fdh v.

2055. crassitudini B.

2056. has h v.a.S.

2057. angutif B.

2058. Diosc. V 132. eupor. I 200. Pl. iun. 78, 9–12. Marc. 4, 58. Pl. iun. 81, 19. Marc. 15, 59.

2059. serpentium ego. -pere ll.v. cfr. PI. iun. et Marc.

2060. im- petuuf B 1 D.

2061. mixta—rofaceo B S. om. rv. cfr. Pl. iun. et Marc.

2062. perducit Fha v. -ulcta B. -uxit dL.

2063. Pallad. I 17, 3. (41, 1).

2064. malta F.

2065. ficu dh v.a.S. an pice? cfr. Pall. 1 17, 3.

2066. lenimento S e coni. J. lenam- B. linam- F v. liniam- adThL Brot. linim- coni.H.

2067. tenaciffime B.

2068. malthatur d v. -tharum B. -tatur r.

2069. perfricatur Bha G. -igatur F. -ficitur dL v.

2070. Th. lap. 64. 65. 69. Isid. XVI 3, 9.

2071. cognata B B. -nita rv.

2072. et e FdLa G. & Bh. e v.

2073. cocitur B 1.

2074. in om. F. si in a.

2075. thuriif v.. -ris ll.D. turis d. -inis h.

2076. & B v. om. r.

2077. ut Bha v. om. FdL.

2078. perraebia B S. -rhaebis v.

2079. et om. h S.

2080. tympha//icum B B. cfr. XXXV 198 et Theophr. tymeiacum F. ymeicum dL. hymeti- v. thimeialicum a.

2081. durissimos adL v. -muf Bh. -rosissimos F.

2082. ad—13 urantur om. a.

2083. at B 2.

2084. eligunt Bd v. fli- L. fri- F.

2085. cum B S. om. FdLh v.

2086. fpecu- liari B 2. -laris a. -lare F.

2087. Th. lap. 66. 67. Isid. XVI 3, 9.—cfr. Diosc. V 133.

2088. coit BdL Brot. copii F. coqui a. siccatur h. coit ac siccatur v.

2089. tundi fe B 2 D. -dif B 1. -dit F. -di B 3 dLa v.

2090. albarif B 1 D.

2091. coronif Ba Isid.v. cornis FdhL,

2092. inluftre est ego. -trem BFdL. -tre ah v.

2093. gaium B S.

2094. caerif B 1. caesaris in FL.

2095. fami- liarem ( om. subhixum) h v.a.G.

2096. in maximo h v.a.S.

2097. Isid. XV 8, 10. XIX 14. (cfr. Stat. silvae I 3, 53).

2098. arte ll.v. ante D ( cfr. § 185 extr.).

2099. raptione done B 1. aut donec ratione aut lac. statuit U 807. an ratione delen- dum? ( nisi vero pro arte adiectivum poneadum est, ut tarda: cfr. XXXV 124).

2100. lithostrotata FL.

2101. expuluere Fa.

2102. genere fofuf (solus L) BdL B. -rosus rv.

2103. oecon B v. decon FdL. de quo a.

2104. pauimentif Ba S. -to FdL v.

2105. euerri Bha v( G). -rfi F. uerri dL Brot. conu- B.

2106. e tessellis (& efe- B) S. set (sed Fd) esse (esset h) utilis FdhL. om. a. e tesserulis Brot. e testulis v.

2107. aplicantur B 2. aprineantur a. abripiente v.a.G.

2108. alia Fa v.a.G.

2109. scabentes (fta- B 1) G. -bantes FdL. ftatuentef B 2. esca a. escam ludentes uideres v. esse Fa. om. h v.a. G.

2110. post labro add. apricantur—sese v.a.G.

2111. Lucilii fragm. inc. 34 (Müller). Cic. de or. III 43, 171. or. 44, 149. Brut. 79, 274.

2112. subtegulanea dh B. fubre- BFL. -nica a.

2113. pauita B G. -imenta a. ea uti a F. cautia dhL. cannea v.

2114. certe Ba G. a parte FdL. aperte T v.

2115. scutulatum S e coni. J. fcutol- B. scalpturatum FdhL v. -ram a.

2116. post om. FdL 1.

2117. lucilianuf Ba v. iucil- F. uirgil- dh. -lius L.

2118. uerfuf eft B.

2119. arte h v.a.H.

2120. pauimenti ll.S. -to H. -ta h v.

2121. emblemata h v.a.H.

2122. uermiculatof B. -ta ah v.a.H.

2123. Vitruv.VII 1, 5. 6 (3). 2. 3. 4. (Pallad. I 9, 2. 3).

2124. genus U 808. om. ll.v. cfr. § 188.

2125. facile Ba G( S). -li v. om. FdThL H.

2126. tractu FdL G. -tuf B. -tatu a. -tu ac ( vel et) v.

2127. tepente ad v. -tef B. repente (rae- F) FhL.

2128. fallaci B.

2129. coaxationes D e Vitr. coassa- B. coationef B. taxat- rv.

2130. substerni adhL v. fubt- r.

2131. et S e coni. J. e B. x F 1. om. rv.

2132. duae ll.v duae partes h.

2133. sex ll. v.

2134. Nunc B.

2135. digi- tiof B.

2136. induci teffella (-cit eff- B 1) S. -cit e fella B 2. -cit esse illa FdL. -cit esse et stella a. -ci et ex tessera (testa v) B.

2137. grandi B v. -de r.

2138. alta Bd B. alia r. v.

2139. duos ll.v.

2140. fefcunciae B Brot. (-cem v). secu- d. sesu- a. caecuncie F.

2141. defpumari B S. -re rv. ( de dictione cfr. Vitr. VII 4, 5).

2142. quernif Bh S. -nisque B. quouernis F. quae uernis a. uernisque dL v.

2143. axibuf BhL v. anx- r.

2144. contabulari Bh S. -re B. contribulari (cun- F) r. -re v.

2145. qua h. quae v.a.S.

2146. torqueantur h S.

2147. inutilia v.a.S.

2148. felice (-cae F) B 1 Fa J. cfr. XXIV 85. fil- B 2 dL S( D). -cem H. filicem h. -ce v.

2149. & Ba v. e F. est dTL.

2150. Vitruv. VII 4, 4. 5. Pallad. I 9, 4.

2151. non neglegendum ( S. necl- B 1 F. neglig- v) B 1 Fa v. nonne leg- (elig- dL) B 2 dL.

2152. etiamnunc dh Brot.

2153. inimicitur F. inducitur coni. D e Vitr.

2154. rudif B 2 L.

2155. ex BdThL S. et r. om. v.

2156. dist. D e Vitr.

2157. et est ll.v. an ita ( vel id) est?

2158. te ( pro cote) F.

2159. depolitum Ba v( S). pol- FdhL Brot.

2160. usum ll.v( S). uisum d(?) G.

2161. cfr. Plin. supra § 184.

2162. litostrota F. lithostrata a.

2163. coeptauere B 1 v( S). cept- a. co apt- B 2. accept- FdThL( ed.pr.) Brot.

2164. fe illa B 1. filla B 2. sella a. Sylla v.a.Brot.

2165. camaeras F. -meras ha v.a.S ( ut semper). -mara dL.

2166. transiere hL v. -ire BFd. om. a.

2167. uitro ego. e uit- G. utro B. ut pro r. ut pronum [uitium] v. at romae D.

2168. figilinum B 1. fligl- F. figvl- B 2 S.

2169. encausto (-tu F) FdL v. eNch- B 1. iNch- B 2. caustu a.

2170. pinxit B v. fi- FdhL. om. a.

2171. in—albario B S. in reli- quas (-uis v) albariae (-ia v) a v. om. FdhL.

2172. uitriaf B 1.

2173. fuiffe B 1.

2174. Isid. XVI 16, 1. Ioseph. bell. Iud. II 10, 2. Tac. hist. V 7 extr.

2175. pars est h v.a.S.

2176. poenice B 2. pae- B 1.

2177. iudeae B.

2178. infra montes Fa.

2179. habet Ba S. -es F. -ens dhL v.

2180. candebia B 1 J. -evia B 2 a. -ebea FdhL v. cen- deuia G. -ebia S coll. Suida et Iosephi ant. lud. XIII 7, 3.

2181. ex ea om. FdL 1.

2182. millium B 1 ( ut saepe).

2183. fpatium ( om. in) B 1.

2184. ptolomaidem B D.

2185. hic- potu B S. hic currit insalubri ( G. -ris L 2 v) potu aL 2 v. om. FdhL 1.

2186. caerimonif B D.

2187. profunduf B v. -das r. -da L.

2188. et p. 376, 1 refufo B v. -ulso dThL. repulso F. rufo uisu a.

2189. fatetur Ba B. -entur FdhL v.

2190. uolutatae h v. -te B 1 a. -untate F. -uptate dL. -ubilitate B 2.

2191. Isid. XVI 16, 2.

2192. morfu Ba v. mau F. manu dhL.

2193. an tantulum? cfr. XXXII 3.

2194. nee effet Bh v. necesse est r.

2195. glaebas dhL S. gle- v. graebaf B. glebar F. om. a.

2196. nauef B 1.

2197. tralucentef B 1 D. -tis Fa J. tranflucentef B 2 d Verc. -tis L v( S).

2198. ut est astuta et ingeniosa h v.a.Brot.

2199. nitrum BdL v. ni- h. nigr- r.

2200. trahere Ba v. -ret FdhL.

2201. et ( pro ac) d v.a.S.

2202. coepti uri B v. -turi F. -tum L. cepturi adh.

2203. conchae B 2 L v. chon- B 1. conce ad. concre Fh.

2204. & ll. e dh v. ex L D.

2205. crystallo (crus- F) FdhL v. chryftalluf B. om. a.

2206. fracta dhL v. facta BF. fracto christallo a.

2207. Isid. XVI 16, 3.

2208. cyprio d 1 h v.a.J. cupro Isid.

2209. aegyptio coni. J coll. XXXI 109. cyprio B D. ophirio dhL v. ofirio FT. fieri a. aphronitro coni. H.

2210. continuis— p. 377, 2 excogitauerat om. a.

2211. 34, 95

2212. adflauerit BL v. adflue- F. afflue- dh. an adflixerit?

2213. aliud torno teritur aliud BL 2 v. om. FdhL 1.

2214. Isid. XVI 16, 4.

2215. uaro B 1.

2216. amne B 2 S. mane B 2 S. mare r. -ri h v.

2217. liternum B H. -torum r. lucrinum v.

2218. qua Ba S. quae dhL v. que F.

2219. molaue B 2 J. -la uel B 1. -laque r Isid.v.

2220. tribus ll. v.

2221. liquataf B 1. -tif B 2 D.

2222. ibi—15 refert om. a.

2223. uero per h H Brot.

2224. harenae (-ne L. arenae dh[?] H) temperantur FdhL v.a.S.

2225. Petron. 51. Dio Cass. LVII 21,7. Isid. XVI 16, 6.

2226. flexile B S. -ibile FdhL v. cfr. XI 177. 216. XVI 75. 219. 227. 228. 229. 231.

2227. artificiif B 2.

2228. abolitam dhL v. obo- BF.

2229. praetia B ( ut saepe). -terea d.

2230. detraheretur Bh v. -hentur FdL.

2231. cercior F. cerptior B 1. de mendo cfr. § 184.

2232. reperta uitri (-ria B) arte Ba v. reportauit (-ui L) triarte FdL.

2233. pterotos B.

2234. VI d. ut h. sex milibus v.a.S.

2235. Isid. XVI 16, 5. 4, 21.

2236. genera B. sed cfr. XXIV 31.

2237. obsina d. -idiana v.a.S. cfr. Orphei Lith. 282.

2238. obfiuf B S. obsidius ad v. ops- L. ors- F.

2239. fpeculif Ba v. -eluncis FdhL.

2240. capaci B S. -cior a. capiti F. capti dL v.

2241. materiae H Brot.

2242. crassitudine dT(?) H Brot.

2243. obfianof B S. -idianos dha v. -nus F. -na L.

2244. Isid. XVI 16, 5.—§ 198: Isid. XVI 16, 3. 4.

2245. heliopolitarum dhL v. heliup- F. helyop- a. heliopoliorum B.

2246. caerimonif B D.

2247. Sei eius M Hertz. Sei Hirschfeld ( Hermae VIII 473). eius ll. v.

2248. obfianam B S. -idianam (ups- F) FdLa v.

2249. quo h v.a.S.

2250. interprolata B.

2251. opfianum B. obsidianum dh v.a.S.

2252. in om. B 1. et in d S.

2253. samnio a v. ca- FdL. famio Bh.

2254. genera B 1 a.

2255. opfianum B. obsiani h. -idianum d(?) v.a.S.

2256. fit B 1.

2257. murrina L S. -nam Fda. murianam B. murrhinum v. cfr. XXXVII 18 sqq. XXXIII 5. XXXV 158.

2258. hyacinthos dTL v. iac- B. iacinctos a. aunocinctus (aci- F 2) F.

2259. fappirofque (-pphi- v) B v. -rusque F. saphyros a. aut sappiros dTL.

2260. in om. d (?) Brot. an e? cfr. XXXVII 68. 181.

2261. tranflucentibuf B 2 d v.a.J.

2262. cfr. Plin. XXXVII 28.—cfr. Plin. XXXI 122 extr.

2263. eorū ego. uero 11.v. cfr.XXVIII 247.

2264. candefcant BTL S. -cat d. -cet a. cantescat F. excandescit h. -cant v.

2265. frag- menta dhLa v. fracm- r.

2266. tam??? B 2 S.

2267. adfundi ( om. tota) v.a.B( G).

2268. abruptas ego. -ta B v. -to r.

2269. sibi nec B.

2270. in guttaf B S. tinguit has (as F. ars H) FdL H. -git h. -gui v. om. a G.

2271. ab oculis ll.D cum U 810. abaculos h(?) v.

2272. an aliquas ( sc. guttas)?

2273. Isid. XIX 6, 2.

2274. at v.a.S.

2275. artem natura v.a.S.

2276. igne d(?) Brot.

2277. accepit Fa.

2278. aliubi S. -be ( sexies) B 1 alibi rv.

2279. uitrum aliubi om. FdhL.

2280. aliubi L S.

2281. aliubi B 2 L S. cfr. supra.

2282. igni S. -ne (-neo a) ll.v.

2283. foluontur B 1 S.

2284. igne h v.a.S. item deinceps.

2285. aurum per- ficitur igni B S. cfr. Isid. om. FdhLa v.

2286. gignit Ba G. -tur FdThL v.

2287. marif B 1. et improba v.a.S.

2288. an BdL v. as F. ac a.

2289. Isid. XIX 6, 2.

2290. ignes FdThL S. in ig- B. igni a. -nis v.

2291. fi fiant BTh S. si fiunt r. suffitu v.

2292. multi- fariam D. -formia ll. -miter ThL v. cfr. §192. IX 176. XVIII 54. 170. XXIX 3. XXX 46, de mendo XXV 93.

2293. empedocles adL v. enp- r.

2294. demonftrauerat B.

2295. interiora om. h v.a.S. ( an uiscera potius delendum?).

2296. pyxis (-xfif B. pixis a) sit ll.S. lixiuus h. lix cinis est v.

2297. foci v.a.S.

2298. lixiuus h G( S). cfr. XXVIII 244. -xius ll.J. -uius d(?) Brot. luxatis v( H).

2299. quernuf B 2.

2300. 26,5

2301. tam B SJ coll. XI 2. sed cfr. II 154.

2302. aliqua remedia h v.a.S.

2303. ut Ba S. et FdhL. ut in v.

2304. carbone BL v.-nem r.

2305. esce B 2. om. a. et h v.a.S.

2306. cinere B v. -rem (-rim F) r.

2307. cfr. Plin. II 241. Dion. Hal. IV 2. Valer. Ant. ap. Plutarch. de fort. Rom. 10 (Peter fragm. hist. Rom. p. 155). Liv. I 39 init. Flor. I 6.

2308. exemplum B v. -lar r.

2309. e Ba v. om. FdL. m h. masculini d(?) h v.a.S.

2310. ibit analquilif B 1.

2311. ocrefiam B S. -stam r. -stem v. -risiam B.

2312. tullum Fa.

2313. ei BL S. et r. om. v.

2314. arsisse uisum h v.a.S.

2315. et ludos v.a.S.

Pliny the Elder Naturalis Historia 36