Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXXIV

1 ¹ 1 Proxime dicantur aeris metalla, cui et in usu proximum² est pretium, immo vero ante argentum ac paene etiam ante aurum Corinthio, stipis³ quoque auctoritas, ut diximus. hinc aera⁴ militum, tribuni aerarii⁵ et aerarium,⁶ obaerati⁷, aere⁸ diruti⁹. docuimus quamdiu populus Romanus aere tantum signato usus esset: et¹⁰ alia¹¹ re vetustas¹² aequalem urbi auctoritatem eius declarat¹³, a rege Numa¹⁴ collegio tertio aerarium¹⁵ fabrum instituto¹⁶.

2 ¹⁷ 2 Vena quo dictum est modo foditur¹⁸ ignique¹⁹ perficitur . fit et e lapide aeroso, quem vocant cadmean²⁰, 32,²¹ celebri trans²² maria²³ et quondam in Campania, nunc²⁴ et in Bergomatium²⁵ agro extrema parte Italiae; ferunt²⁶ nuper etiam²⁷ in Germania provincia repertum.

fit et ex alio lapide, quem²⁸ chalcitim²⁹ appellant in Cypro, ubi prima aeris³⁰ inventio, mox vilitas praecipua reperto in aliis terris praestantiore³¹ maximeque aurichalco³², quod praecipuam bonitatem admirationemque diu optinuit nec reperitur longo iam tempore effeta³³ tellure. 3 proximum bonitate fuit Sallustianum ³⁴ in Ceutronum³⁵ Alpino tractu, non longi³⁶ et ipsum aevi, successitque ei³⁷ Livianum in Gallia. utrumque a metallorum dominis appellatum, illud ab amico divi Augusti, hoc³⁸ a coniuge. 4 velocis defectus³⁹ Livianum quoque; certe admodum exiguum invenitur. summa⁴⁰ gloriae⁴¹ nunc in Marianum⁴² conversa, quod et Cordubense dicitur. hoc a Liviano⁴³ cadmean⁴⁴ maxime sorbet et aurichalci bonitatem⁴⁵ imitatur in sestertiis dupondiariisque⁴⁶, Cyprio suo assibus contentis. et hactenus⁴⁷ nobilitas in aere naturalis⁴⁸ se⁴⁹ habet.

5 3 Reliqua genera⁵⁰ cura⁵¹ constant, quae suis locis reddentur, summa claritate ante omnia indicata. quondam aes confusum auro argentoque miscebatur, et tamen ars pretiosior erat; nunc incertum est, peior haec sit an materia⁵², mirumque, cum ad infinitum operum pretia creverint ⁵³, auctoritas artis extincta est. quaestus⁵⁴ enim causa, ⁵⁵ut⁵⁶ omnia, exerceri coepta est quae gloriae solebat— ideo etiam⁵⁷ deorum adscripta operi, cum proceres⁵⁸ gentium claritatem et hac⁵⁹ via quaererent—, adeoque exolevit⁶⁰ fundendi aeris pretiosi ratio, ut iam diu ne fortuna quidem in ea re⁶¹ ius artis habeat.

6 ⁶²Ex illa autem antiqua gloria Corinthium maxime laudatur . hoc casus miscuit Corintho, cum caperetur, incensa , mireque circa id multorum adfectatio⁶³ furit⁶⁴, quippe cum tradatur non alia de causa Verrem, quem M⁶⁵. Cicero damnaverat, proscriptum⁶⁶ cum eo⁶⁷ ab Antonio, quoniam⁶⁸ Corinthiis cessurum se ei negavisset. ac⁶⁹ mihi maior pars⁷⁰ eorum simulare eam scientiam videtur ad segregandos⁷¹ sese⁷² a ceteris magis quam intellegere aliquid ibi suptilius ; et hoc paucis docebo⁷³. 7 Corinthus capta est olympiadis CLVIII⁷⁴ anno tertio, nostrae⁷⁵ urbis DCVIII, cum ante haec⁷⁶ saecula⁷⁷ fictores nobiles esse desissent, quorum isti⁷⁸ omnia signa hodie Corinthia appellant. quapropter⁷⁹ ad coarguendos eos ponemus artificum⁸⁰ aetates⁸¹; nam urbis nostrae annos ex⁸² supra dicta comparatione olympiadum colligere facile erit. sunt ergo vasa tantum Corinthia, quae isti elegantiores⁸³ modo ad⁸⁴ esculenta transferunt, modo in lucernas aut trulleos⁸⁵ nullo munditiarum dispectu⁸⁶. 8 ⁸⁷ eius⁸⁸ tria genera: candidum argento nitore quam proxime accedens , in quo illa mixtura praevaluit; alterum, in quo auri fulva⁸⁹ natura; tertium, in quo aequalis omnium temperies fuit. praeter haec est cuius ratio non potest reddi, quamquam hominis manu est⁹⁰; at⁹¹ fortuna⁹² temperatur⁹³ in⁹⁴ simu- ⁹⁵lacris⁹⁶ signisque illud suo colore pretiosum ad iocineris imaginem vergens, quod ideo hepatizon⁹⁷ appellant, procul a Corinthio, longe⁹⁸ tamen ante Aegineticum⁹⁹ atque Deliacum ¹⁰⁰, quae diu optinuere principatum.

9 4 Antiquissima aeris gloria Deliaco fuit, mercatus¹⁰¹ in¹⁰² Delo celebrante¹⁰³ toto orbe, et ideo cura officinis. tricliniorum pedibus fulcrisque¹⁰⁴ ibi prima aeris¹⁰⁵ nobilitas, pervenit deinde et ad¹⁰⁶ deum simulacra effigiemque hominum et aliorum animalium.

10 ¹⁰⁷ 5 Proxima laus¹⁰⁸ Aeginetico¹⁰⁹ fuit, insula et¹¹⁰ ipsa e o¹¹¹ nec quod ibi¹¹² gigneretur¹¹³, sed officinarum temperatura, nobilitata. bos aereus inde captus in foro boario est Romae. hoc erit exemplar Aeginetici¹¹⁴ aeris, Deliaci autem Iuppiter in Capitolio in¹¹⁵ Iovis Tonantis aede¹¹⁶. illo aere¹¹⁷ Myron¹¹⁸ usus est, hoc Polycletus¹¹⁹, aequales atque condiscipuli ; si c¹²⁰ aemulatio et¹²¹ in materia fuit.

11 ¹²² 6 Privatim Aegina candelabrorum superficiem dumtaxat elaboravit, sicut Tarentum scapos. in iis¹²³ ergo iuncta commendatio officinarum est. nec pudet tribunorum militarium salariis emere, cum ipsum nomen a¹²⁴ candelarum lumine¹²⁵ inpositum appareat. accessio¹²⁶ candelabri talis fuit Theonis¹²⁷ iussu¹²⁸ praeconis Clesippus fullo¹²⁹ gibber¹³⁰ et praeterea et alio¹³¹ foedus aspect, emente id Gegania HS L???;¹³². 12 eadem ostentante in¹³³ convivio empta¹³⁴ ludibrii causa¹³⁵ nudatus atque inpudentia¹³⁶ libidinis receptus in torum¹³⁷, mox in testamentum, praedives¹³⁸ numinum vice illud¹³⁹ candelabrum coluit et hanc Corinthiis fabulam adiecit, vindicatis tamen moribus¹⁴⁰ nobili sepulchro, per quod aeterna supra terras Geganiae dedecoris memoria duraret. sed cum esse nulla Corinthia candelabra constet, nomen id praecipue in his celebratur, quoniam Mummi¹⁴¹ victoria Corinthum quidem diruit, sed e¹⁴² compluribus¹⁴³ Achaiae oppidis simul aera dispersit.

13 ¹⁴⁵ 7 Prisci limina etiam ac valvas in templis ex aere factitavere. invenio et a Cn¹⁴⁶. Octavio, qui de Perseo rege navalem triumphum egit, factam porticum duplicem ad circum Flaminium¹⁴⁷, quae Corinthia¹⁴⁸ sit appellata a capitulis aereis¹⁴⁹ columnarum, Vestae quoque aedem ipsam Syracusana ¹⁵⁰ superficie tegi placuisse¹⁵¹. Syracusana sunt in Pantheo capita columnarum a M. Agrippa posita. quin etiam privata opulentia eo modo usurpata est. Camillo inter crimina obiecit¹⁵² Spurius Carvilius¹⁵³ quaestor, ostia quod aerata¹⁵⁴ haberet¹⁵⁵ in domo. 14 ¹⁵⁶ 8 nam triclinia aerata abacosque et monopodia Cn. Manlium¹⁵⁷ Asia devicta primum invexisse ¹⁵⁸ triumpho suo, quem duxit anno urbis DLXVII¹⁵⁹, L.¹⁶⁰ Piso auctor est, Antias quidem heredes L. Crassi¹⁶¹ oratoris multa etiam triclinia aerata vendidisse. ex aere factitavere¹⁶² et cortinas tripodum¹⁶³, nomine et Delphicas, quoniam¹⁶⁴ donis¹⁶⁵ maxime Apollini¹⁶⁶ Delphico¹⁶⁷ dicabantur¹⁶⁸. placuere et lychnuchi¹⁶⁹ pensiles in delubris aut arborum mala ferentium modo lucentes, quale¹⁷⁰ est in templo Apollinis Palatini quod¹⁷¹ Alexander Magnus Thebarum expugnatione captum in Cyme dicaverat eidem deo¹⁷².

15 ¹⁷³ 9 Transiit¹⁷⁴ deinde ars vulgo ubique ad effigies deorum. Romae simulacrum ex aere factum Cereri¹⁷⁵ primum reperio ex peculio Sp. Cassi, quem regnum adfectantem pater ipsius interemerit¹⁷⁶. transiit¹⁷⁷ et a diis ad¹⁷⁸ hominum statuas atque imagines¹⁷⁹ multis modis. bitumine¹⁸⁰ antiqui¹⁸¹ tinguebant¹⁸² eas, quo magis mirum est placuisse auro integere¹⁸³. hoc nescio an Romanum fuerit inventum; certe etiam nomen non¹⁸⁴ habet vetustum¹⁸⁵. 16 ¹⁸⁶ effigies hominum non solebant exprimi nisi aliqua inlustri¹⁸⁷ causa perpetuitatem merentium¹⁸⁸, primo sacrorum certaminum victoria maximeque Olympiae, ubi omnium, qui vicissent, statuas dicari mos erat, eorum vero, qui ter ibi superavissent ex membris ipsorum similitudine expressa, quas iconicas¹⁸⁹ vocant. 17 Athenienses nescio an primis omnium¹⁹⁰ Harmodio et Aristogitoni tyrannicidis¹⁹¹ publice posuerint statuas. hoc actum¹⁹² est eodem anno, quo et Romae reges pulsi. excepta deinde res est a toto orbe terrarum humanissima ambitione, et in¹⁹³ omnium municipiorum foris statuae ornamentum esse coepere propagarique¹⁹⁴ memoria hominum et honores legendi aevo basibus¹⁹⁵ inscribi, ne in sepulcris tantum legerentur. mox forum et in domibus privatis factum¹⁹⁶ atque in atriis¹⁹⁷: honos¹⁹⁸ clientium¹⁹⁹ instituit sic colere ²⁰⁰ patronos.

18 10 Togatae effigies antiquitus ita²⁰¹ dicabantur. placuere et nudae tenentes hastam ab epheborum²⁰² e²⁰³ gymnasiis ²⁰⁴ exemplaribus; quas Achilleas vocant. Graeca ???res²⁰⁵ nihil²⁰⁶ velare, at contra Romana ac militaris thoraces²⁰⁷ addere. Caesar quidem dictator loricatam sibi dicari in foro suo passus est. nam Lupercorum²⁰⁸ habitu²⁰⁹ tam noviciae²¹⁰ sunt quam²¹¹²¹² quae nuper prodiere²¹³ paenulis indutae. Mancinus eo habitu sibi statuit, quo deditus fuerat. 19 ²¹⁴ notatum ab auctoribus et²¹⁵ L. Accium²¹⁶ poetam in Camenarum aede maxima forma statuam sibi posuisse, cum brevis admodum fuisset. equestres utique²¹⁷ statuae Romanam celebrationem habent²¹⁸, orto sine dubio a Graecis exemplo. sed illi celetas ²¹⁹ tantum dicabant in sacris victores, postea vero et qui bigis vel²²⁰ quadrigis vicissent; unde²²¹ et nostri²²² currus nati²²³ in iis²²⁴, qui triumphavissent. serum hoc, et in iis non nisi a divo Augusto seiuges, sicut²²⁵ elephanti.

20 ²²⁶ 11 Non vetus et bigarum celebratio in iis²²⁷, qui praetura functi curru vecti essent per circum; antiquior columnarum , sicuti²²⁸ C. Maenio²²⁹, qui devicerat priscos Latinos, quibus ex foedere tertias praedae²³⁰ populus²³¹ Romanus praestabat , eodemque²³² in consulatu in suggestu rostra devictis Antiatibus²³³ fixerat anno urbis CCCCXVI²³⁴, item C. Duillio²³⁵, qui primus navalem triumphum egit de Poenis²³⁶, quae est etiam nunc in foro, 21? ²³⁷ item L²³⁸. Minucio praefecto annonae extra portam Trigeminam²³⁹ unciaria stipe conlata—nescio an primo honore tali a populo, antea²⁴⁰ enim a²⁴¹ senatu²⁴² erat—, praeclara²⁴³ res, ni²⁴⁴ frivolis coepisset initiis²⁴⁵. namque et Atti²⁴⁶ Navi²⁴⁷ statua fuit ante curiam—basis²⁴⁸ eius conflagravit curia incensa P. Clodii funere—; fuit et Hermodori²⁴⁹ Ephesii²⁵⁰ in comitio, legum, quas decemviri scribebant, interpretis²⁵¹, publice²⁵² dicata. 22 ²⁵³ alia causa, alia auctoritas M²⁵⁴. Horati²⁵⁵ Coclitis²⁵⁶ statuae²⁵⁷—quae durat hodieque—, cum hostes a ponte sublicio²⁵⁸ solus arcuisset. equidem et Sibyllae ²⁵⁹ iuxta rostra esse non miror, tres sint licet: una quam²⁶⁰ Sextus Pacuius²⁶¹ Taurus²⁶² aed. pl. restituit²⁶³; duae quas M. Messalla²⁶⁴. primas putarem has et Atti²⁶⁵ Navi, positas aetate Tarquinii Prisci²⁶⁶, ni²⁶⁷ regum antecedentium essent in Capitolio, 23? ²⁶⁸

ex iis²⁶⁹ Romuli et Tatii²⁷⁰ sine tunica, sicut et Camilli in rostris. et ante aedem Castorum²⁷¹ fuit Q²⁷². Marci²⁷³ Tremuli equestris²⁷⁴ togata qui Samnites bis devicerat captaque Anagnia populum stipendio liberaverat. inter antiquissimas ²⁷⁵ sunt et Tulli²⁷⁶ Cloeli²⁷⁷, L²⁷⁸. Rosci²⁷⁹, Sp²⁸⁰. Nauti²⁸¹, C. Fulcini ²⁸² in rostris, a Fidenatibus in legatione interfectorum. 24 ²⁸³hoc a re p²⁸⁴. tribui solebat iniuria caesis, sicut aliis et²⁸⁵ P. Iunio, Ti²⁸⁶. Coruncanio²⁸⁷, qui ab Teuta²⁸⁸ Illyriorum²⁸⁹ regina interfecti erant. non oimittendum videtur, quod annales adnotavere, tripedaneas iis²⁹⁰ statuas in foro statutas; haec videlicet²⁹¹²⁹² mensura honorata tune erat. non praeteribo et Cn²⁹³. Octavium ob unum SC. verbum. hic regem Antiochum daturum se responsum dicentem virga, quam tenebat forte, circumscripsit priusque²⁹⁴, quam egrederetur circulo illo, responsum dare coegit. in qua legatione interfecto senatus statuam poni iussit quam oculatissimo loco, eaque est²⁹⁵ in rostris. 25 ²⁹⁶ invenitur statua decreta et Taraciae Gaiae sive Fufetiae²⁹⁷ virgini Vestali²⁹⁸, ut poneretur ubi vellet, quod adiectum non minus honoris habet²⁹⁹ quam feminae esse³⁰⁰ decretam³⁰¹. meritum eius ipsis³⁰² ponam annalium verbis: quod campum Tiberinum gratificata esset ea³⁰³ populo. 26 — 12 Invenio et Pythagorae et Alcibiadi in cornibus comitii positas, cum bell Samniti³⁰⁴ Apollo Pythius iussisset³⁰⁵ fortissimo Graiae gentis et alteri sapientissimo³⁰⁶ simulacra celebri loco dicari. eae³⁰⁷ stetere, donec Sulla dictator ibi curiam faceret³⁰⁸. mirumque est, illos patres Socrati cunctis ab eodem deo³⁰⁹ sapientia praelato Pythagoran ³¹⁰ praetulisse aut³¹¹ tot aliis virtute Alcibiaden³¹² et quemquam utroque³¹³ Themistocli.

27 ³¹⁴Columnarum ratio erat attolli³¹⁵ super³¹⁶ ceteros mortales, quod et arcus³¹⁷ significant novicio invento. primus tamen honos coepit a Graecis, nullique arbitror plures statuas dicatas quam Phalereo³¹⁸ Demetrio Athenis, siquidem CCCLX³¹⁹ statuere, nondum anno hunc numerum dierum excedente, quas mox laceravere. statuerunt et Romae³²⁰ in omnibus vicis tribus Mario Gratidiano³²¹, ut diximus, easdemque³²² subvertere Sullae³²³ introitu.

28 ³²⁴ 13 Pedestres sine dubio Romae fuere in auctoritate longo tempore; et³²⁵ equestrium tamen origo perquam vetus est, cum feminis etiam honore communicato Cloeliae³²⁶ statua equestri, ceu³²⁷ parum esset toga³²⁸ eam cingi, cum Lucretiae ³²⁹ ac Bruto, qui expulerant reges, propter quos Cloelia inter obsides fuerat³³⁰, non decernerentur³³¹. 29 ³³² hanc primam³³³ cum Coclitis publice dicatam³³⁴ crediderim³³⁵—Atto³³⁶ enim ac Sibyllae³³⁷ Tarquinium, ac³³⁸ reges sibi ipsos posuisse verisimile est—, nisi Cloeliae quoque Piso traderet ab iis³³⁹ positam³⁴⁰, qui³⁴¹ una opsides fuissent³⁴², redditis a Porsina³⁴³ in³⁴⁴ honorem eius³⁴⁵. e diverse Annius Fetialis equestrem, quae fuerit contra Iovis Statoris aedem in vestibule Superbi domus, Valeriae fuisse, Publicolae³⁴⁶ consulis filiae, eamque solam refugisse³⁴⁷ Tiberimque transnatavisse ceteris opsidibus, qui³⁴⁸ Porsinae mittebantur, interemptis Tarquinii insidiis.

30 ³⁴⁹ 14 L. Piso prodidit M. Aemilio C³⁵⁰. Popilio iterum³⁵¹ cos³⁵²³⁵³. a censoribus P. Cornelio Scipione M. Popilio statuas circa forum eorum, qui magistratum gesserant³⁵⁴, sublatas omn es³⁵⁵ praeter eas, quae populi aut senatus sententia³⁵⁶ statutae³⁵⁷ essent, eam vero, quam³⁵⁸ apud aedem Telluris statuisset sibi Sp. Cassius, qui regnum adfectaverat, etiam conflatam a³⁵⁹ censoribus. nimirum in ea quoque re³⁶⁰ ambitionem ³⁶¹ providebant illi viri. 31 ³⁶² exstant Catonis in censura vociferationes³⁶³ mulieribus statuas Romanis in provinciis poni; nec tamen potuit inhibere, quo minus Romae quoque ponerentur, sicuti Corneliae Gracchorum matri, quae fuit Africani prioris³⁶⁴ filia. sedens huic posita soleisque sine ammento³⁶⁵ insignis in Metelli publica porticu³⁶⁶, quae statua³⁶⁷ nunc³⁶⁸ est in Octaviae operibus. 32 — 15 Publice autem ab exteris posita est Romae C. Aelio tr. Pl. lege perlata in Sthennium³⁶⁹ Stallium³⁷⁰ Lucanum, qui Thurinos³⁷¹ bis infestaverat. ob id Aelium Thurini³⁷² statua et corona aurea donarunt. iidem³⁷³ postea Fabricium donavere statua liberati obsidione³⁷⁴, passimque gentes³⁷⁵ in clientelas ita³⁷⁶ receptae ³⁷⁷, et adeo discrimen omne sublatum, ut Hannibalis etiam statuae tribus locis visantur in ea³⁷⁸ urbe, cuius intra muros solus hostium emisit hastam.

33 ³⁷⁹ 16 Fuisse autem statuariam³⁸⁰ artem familiarem Italiae quoque et vetustam³⁸¹, indicant³⁸² Hercules ab Euandro sacratus, ut produnt, in foro boario, qui triumphalis vocatur atque per triumphos vestitur habitu triumphali, praeterea Ianus geminus³⁸³ a Numa rege dicatus³⁸⁴, qui pacis bellique argumento colitur digitis ita figuratis, ut CCCLXV³⁸⁵ dierum³⁸⁶ nota [aut³⁸⁷ per significationem anni temporis] et aevi esse³⁸⁸ deum indicent³⁸⁹. 34 signa quoque Tuscanica per terras³⁹⁰ dispersa³⁹¹ quin³⁹² in Etruria factitata³⁹³ sint³⁹⁴, non est dubium. deorum tantum putarem ea fuisse, ni³⁹⁵ Metrodorus Scepsius, cui³⁹⁶ cognomen a³⁹⁷ Romani³⁹⁸ nominis odio inditum³⁹⁹ est, propter MM statuarum Volsinios expugnatos⁴⁰⁰ obiceret. mirumque mihi videtur, curm statuarum origo tam vetus Italiae⁴⁰¹ sit, lignea potius aut fictilia deorum simulacra in delubris dicata usque ad devictam Asiam, unde luxuria.

35 Similitudines exprimendi quae prima fuerit origo, in ea, quam plasticen⁴⁰² Graeci vocant, dici convenientius⁴⁰³ erit; etenim prior⁴⁰⁴ quam statuaria fuit. sed haec ad infinitum effloruit, multorum voluminum opere⁴⁰⁵, si quis plura⁴⁰⁶ persequi velit; 36 ⁴⁰⁷ omnia enim quis possit? 17 M. Scauri⁴⁰⁸ aedilitate signorum MMM in scaena⁴⁰⁹ tantum⁴¹⁰ fuere temporario ⁴¹¹ theatro. Mummius Achaia devicta replevit urbem⁴¹², non relicturus filiae dotem; cur enim non cum excusatione ponatur⁴¹³? multa et Luculli invexere. Rhodi⁴¹⁴ etiamnum ⁴¹⁵ III⁴¹⁶ signorum esse Mucianus ter cos. prodidit, nec pauciora Athenis, Olympiae, Delphis superesse creduntur. 37 quis ista mortalium persequi possit aut quis usus noscendi intellegatur? insignia⁴¹⁷ maxime et aliqua de causa notata voluptarium sit⁴¹⁸ attigisse⁴¹⁹ artificesque celebrates nominavisse ⁴²⁰, singulorum quoque inexplicabili⁴²¹ multitudine, cum⁴²² Lysippus MD opera fecisse prodatur⁴²³, tantae omnia artis, ut claritatem possent dare vel singula: numerum apparuisse defuncto eo, cum thesaurum⁴²⁴ effregisset heres⁴²⁵; solitum⁴²⁶ enim ex manipretio⁴²⁷ cuiusque signi denarios seponere aureos singulos.

38 Evecta⁴²⁸ supra humanam fidem ars est successu⁴²⁹, mox⁴³⁰ et audacia. in⁴³¹ argumentum success⁴³² unum exemplum adferam, nec deorum hominumve⁴³³ similitudinis expressae. aetas nostra vidit in Capitolio, priusquam id novissime conflagraret⁴³⁴ a Vitellianis incensum, in cella Iunonis canem ex aere volnus suum lambentem, cuius eximium miraculum et indiscreta⁴³⁵ veri⁴³⁶ similitudo non eo solum intellegitur , quod ibi⁴³⁷ dicata⁴³⁸ fuerat, verum et⁴³⁹ satisdatione; nam quoniam⁴⁴⁰ summa nulla par videbatur, capite tutelarios cavere pro⁴⁴¹ ea institutum⁴⁴² publice⁴⁴³ fuit. 39 ⁴⁴⁴ 18 audaciae innumera sunt exempla. moles quippe excogitatas⁴⁴⁵ videmus statuarum⁴⁴⁶, quas colossaeas⁴⁴⁷ vocant, turribus pares. talis est in Capitolio Apollo, tralatus a M.⁴⁴⁸ Lucullo ex Apollonia Ponti⁴⁴⁹ urbe, xxx cubitorum, D⁴⁵⁰ talentis factus⁴⁵¹; 40 ⁴⁵² talis in campo Martio Iuppiter, a⁴⁵³ Claudio⁴⁵⁴ Caesare dicatus, qui devoratur⁴⁵⁵ Pompeiani theatri vicinitate; talis et Tarenti factus a Lysippo, XL cubitorum. mirum in eo quod⁴⁵⁶ manu, ut ferunt, mobilis⁴⁵⁷ ea ratio⁴⁵⁸ libramenti est, ut⁴⁵⁹ nullis convellatur procellis. id quidem providisse⁴⁶⁰ et artifex dicitur modico intervallo, unde maxime flatum opus erat frangi, opposita columna. itaque magnitudinem propter difficultatemque moliendi⁴⁶¹ non attigit eum Fabius Verrucosus, cum Herculem, qui est in Capitolio, inde transferret. 41 ⁴⁶² ante omnes⁴⁶³ autem in admiratione fuit Solis colossus Rhodi⁴⁶⁴, quem fecerat Chares⁴⁶⁵ Lindius, Lysippi supra dicti⁴⁶⁶ discipulus.⁴⁶⁷ LXX⁴⁶⁸ cubitorum altitudinis fuit⁴⁶⁹ hoc simulacrum, post LXVI⁴⁷⁰ annum terrae motu⁴⁷¹ prostratum, sed iacens quoque miraculo est. pauci pollicem eius amplectuntur, maiores sunt digiti quam pleraeque⁴⁷² statuae⁴⁷³. vasti specus hiant defractis membris; spectantur intus magnae molis saxa⁴⁷⁴, quorum⁴⁷⁵ pondere stabiliverat eum constituens⁴⁷⁶. duodecim annis tradunt effectum ccc⁴⁷⁷ talentis, quae contigerant ⁴⁷⁸ ex⁴⁷⁹ apparatu Regis Demetrii⁴⁸⁰ relicto morae taedio obsessa⁴⁸¹ Rhodo. 42 ⁴⁸² sunt alii centum numero in eadem urbe colossi minores hoc, sed ubicumque singuli fuissent, nobilitaturi locum, praeterque hos deorum quinque, quos fecit Bryaxis⁴⁸³.

43 ⁴⁸⁴Factitavit colossos⁴⁸⁵ et Italia. videmus certe Tuscanicum Apollinem in bibliotheca templi Augusti quinquaginta pedum a pollice, dubium aere mirabiliorem an pulchritudine ⁴⁸⁶. fecit et Sp. Carvilius Iovem, qui est in Capitolio, victis Samnitibus sacrata lege pugnantibus e⁴⁸⁷ pectoralibus eorum ocreisque et galeis. amplitudo tanta est, ut conspiciatur a Latiari⁴⁸⁸ Iove⁴⁸⁹. e reliquiis⁴⁹⁰ limae suam statuam fecit, quae est ante pedes simulacri eius. 44 habent in eodem Capitolio admirationem et capita duo, quae P.Len tulus cos. dicavit, alterum a Charete supra dicto factum,⁴⁹¹ alterum fecit ...dicus⁴⁹² comparatione in tantum victus, ut artificum⁴⁹³ minime probabilis⁴⁹⁴ videatur. 45 ⁴⁹⁵ verum omnem amplitudinem statuarum eius generis vicit aetate nostra Zenodorus Mercurio facto in civitate Galliae Arvernis⁴⁹⁶ per annos decem, HS⁴⁹⁷ | CCCC⁴⁹⁸| manipretii⁴⁹⁹, postquam satis artem ibi adprobaverat , Romam accitus⁵⁰⁰ a⁵⁰¹ Nerone, ubi destinatum illius principis simulacro⁵⁰² colossum fecit CXIX S⁵⁰³ pedum in⁵⁰⁴ longitudinem ⁵⁰⁵, qui dicatus Soli⁵⁰⁶ venerationi est damnatis sceleribus ⁵⁰⁷ illius principis. 46 mirabamur officina non modo ex arilla similitudinem insignem, verum et de⁵⁰⁸ parvis admodum surculis quod primum operis instaurati⁵⁰⁹ fuit. ea statua indicavt⁵¹⁰ interisse⁵¹¹ fundendi⁵¹² aeris scientiam, cum et Nero largiri aurum argentumque⁵¹³ paratus esset et Zenodorus scientia fingendi caelandique⁵¹⁴ nulli veterum postponeretur . 47 statuam Arvernorum⁵¹⁵ cum⁵¹⁶ faceret provinciae Dubio⁵¹⁷ Avito praesidente, duo pocula Calamidis manu caelata , quae Cassio Salano⁵¹⁸ avunculo⁵¹⁹ eius, praecetori suo, Germanicus Caesar adamata donaverat, aemulatus est, ut⁵²⁰ vix ulla differentia esset artis. quanto maior⁵²¹ Zenodoro praestantia fuit, tanto magis deprehenditur aeris obliteratio .

48 ⁵²²Signis, quae vocant Corinthia, plerique in tantum capiuntur, ut secum circumferant, sicut Hortensius orator sphingem Verri reo ablatam, propter quam Cicero illo iudicio in altercatione⁵²³ neganti ei, aenigmata se intellegere, respondit debere⁵²⁴, quoniam sphingem domi haberet. circumtulit et Nero princeps Amazonem, de qua dicemus, et⁵²⁵ paulo ante C. Cestius consularis⁵²⁶ signum⁵²⁷, quod secum⁵²⁸ etiam in proelio habuit. Alexandri quoque Magni tabernaculum sustinere traduntur solitae⁵²⁹ statuae, ex quibus duae ante Martis Ultoris aedem⁵³⁰ dicatae sunt, totidem ante regiam.

49 19 Minoribus simulacris signisque innumera prope artificum multitude nobilitata⁵³¹ est, ante omnes tamen Phidias ⁵³² Atheniensis love Olympio⁵³³ facto ex ebore quidem et auro, sed et ex⁵³⁴ aere signa fecit. floruit autem olympiade LXXXIII, circiter ccc urbis nostrae annum⁵³⁵, quo⁵³⁶ eodem tempore aemuli eius fuere Alcamenes, Critias, Nesiotes⁵³⁷, Hegias, et deinde olympiade LXXXVII Hagelades⁵³⁸, Callon⁵³⁹, Gorgias Lacon; rursus⁵⁴⁰ LXXXX Polyclitus, Phradmon, Myron⁵⁴¹, Pythagoras⁵⁴², Scopas, Perellus⁵⁴³. 50 ex iis⁵⁴⁴ Polyclitus discipulos habuit⁵⁴⁵ Argium, Asopodorum, Alexim⁵⁴⁶, Aristidem, Phrynonem, [Dinonem]⁵⁴⁷, Athenodorum, Demean⁵⁴⁸ Clitorium⁵⁴⁹, Myron⁵⁵⁰ Lycium. LXXXXV olympiade floruere Naucydes⁵⁵¹, Dinomenes⁵⁵², Canachus⁵⁵³, Patroclus⁵⁵⁴; CII Polycles, Cephisodotus⁵⁵⁵, Leuchares⁵⁵⁶, Hypatodorus ⁵⁵⁷⁵⁵⁸; CIIII Praxiteles, Euphranor; CVII Aetion⁵⁵⁹, Therimachus . CXIII⁵⁶⁰ Lysippus fuit, cum et Alexander Magnus, item Lysistratus⁵⁶¹ frater⁵⁶² eius, Sthennis, Euphron, Eucles,⁵⁶³ Sostratus, Ion, Silanion⁵⁶⁴—in hoc mirabile quod nullo doctore nobilis fuit⁵⁶⁵; ipse discipulum habuit Zeuxiaden—; CXXI Eutychides, Euthycrates, Laippus⁵⁶⁶, Cephis odotus⁵⁶⁷, Timarchus⁵⁶⁸, Pyromachus⁵⁶⁹. 52 cessavit deinde ars ac rursus⁵⁷⁰ olympiade CLVI⁵⁷¹ revixit, cum fuere⁵⁷² longe quidem infra praedictos⁵⁷³, probati tamen, Antaeus⁵⁷⁴, Callistratus, Polycles⁵⁷⁵ Athenaeus⁵⁷⁶, Callixenus, Pythocles⁵⁷⁷, Pythias⁵⁷⁸, Timocles⁵⁷⁹.

53 ⁵⁸⁰Ita distinctis celeberrimorum aetatibus insignes raptim transcurram, reliqua multitudine passim dispersa. venere autem et in certamen laudatissimi, quamquam diversis aetatibus geniti, quoniam fecerant⁵⁸¹ Amazonas, quae cum in templo Dianae⁵⁸² Ephesiae dicarentur, placuit eligi probatissimam ipsorum artificum, qui praesentes erant, iudicio , cum⁵⁸³ apparuit eam⁵⁸⁴ esse, quam⁵⁸⁵ omnes secundam a sua quisque iudicassent. haec est Polycliti, proxima ab ea Phidiae, tertia Cresilae⁵⁸⁶, quarta Cydonis⁵⁸⁷, quinta Phradmonis⁵⁸⁸.

54 ⁵⁸⁹Phidias praeter Iovem Olympium, quem nemo aemulatur , fecit ex⁵⁹⁰ ebore⁵⁹¹ aeque⁵⁹² Minervam Athenis, quae est in Parthenone⁵⁹³ stans⁵⁹⁴, ex aere vero praeter Amazonem⁵⁹⁵ supra dictam Minervam tam eximiae pulchritudinis, ut formae cognomen acceperit⁵⁹⁶. fecit et cliduchum⁵⁹⁷ et aliam Minervam, quam Romae Paulus Aemilius ad aedem Fortunae Huiusce Diei⁵⁹⁸ dicavit⁵⁹⁹, item duo signa, quae Catulus in eadem aede⁶⁰⁰, palliata et alterum colossicon nudum⁶⁰¹, primusque artem toreuticen⁶⁰² aperuisse⁶⁰³ atque demonstrasse merito iudicatur⁶⁰⁴.

Polyclitus Sicyonius⁶⁰⁵, 55? ⁶⁰⁶ Hageladae⁶⁰⁷ discipulus, diadumenum fecit molliter iuvenem⁶⁰⁸, centum talentis nobilitatum, idem et doryphorum⁶⁰⁹ viriliter puerum. fecit et⁶¹⁰ quem canona artifices vocant liniamenta⁶¹¹ artis ex eo petentes veluti⁶¹² a lege quadam, solusque hominum artem ipsam⁶¹³ fecisse artis opere iudicatur. fecit et destringentem⁶¹⁴ se⁶¹⁵ et nudum telo⁶¹⁶ incessentem duosque pueros item nudos, talis ludentes, qui vocantur astragalizontes⁶¹⁷ et sunt in⁶¹⁸ Titi⁶¹⁹ imperatoris⁶²⁰ atrio—hoc⁶²¹ opere nullum absolutius plerique iudicant—; item Mercurium, 56? ⁶²² qui fuit Lysimacheae⁶²³, Herculem, qui Romae, hagetera⁶²⁴ arma sumentem⁶²⁵, Artemona, qui periphoretos ⁶²⁶ appellatus est. hic consummasse hanc scientiam iudicatur⁶²⁷ et toreuticen⁶²⁸ sic erudisse, ut Phidias aperuisse⁶²⁹. proprium eius est, uno crure⁶³⁰ ut insisterent⁶³¹ signa, excogitasse , quadrata⁶³² tamen esse ea⁶³³ ait⁶³⁴ Varro et paene ad exemplum⁶³⁵.

57 ⁶³⁶Myronem Eleutheris natum, Hageladae⁶³⁷ et ipsum discipulum , bucula maxime nobilitavit celebratis versibus laudata , quando alieno plerique ingenio magis quam suo commendantur. fecit et canem⁶³⁸ et discobolon et Perseum⁶³⁹ et pristas⁶⁴⁰ et Satyrum admirantem tibias et Minervam, Delphicos pentathlos⁶⁴¹, pancratiastas⁶⁴², Herculem, qui est apud circum maximum in aede Pompei Magni. fecisse et cicadae monumentum ac locustae carminibus⁶⁴³ suis Eri nna⁶⁴⁴ significat . 58 ⁶⁴⁵ fecit et Apollinem, quem ab⁶⁴⁶ triumviro Antonio sublatum restituit Ephesiis divus Augustus admonitus in quiete⁶⁴⁷. primus hic multiplicasse veritatem videtur, numerosior in arte⁶⁴⁸ quam Polyclitus et⁶⁴⁹ in⁶⁵⁰ symmetria diligentior, et ipse tamen corporum tenus curiosus animi sensus non expressisse , capillum quoque et pubem non emendatius fecisse, quam rudis antiquitas instituisset.

59 ⁶⁵¹Vicit⁶⁵² eum Pythagoras Reginus⁶⁵³ ex Italia pancratiaste Delphis posito; eodem⁶⁵⁴ vicit et Leontiscum⁶⁵⁵. fecit et stadiodromon ⁶⁵⁶⁶⁵⁷ Astylon⁶⁵⁸, qui Olympiae ostenditur, et Libyn⁶⁵⁹, puerum tenentem tabellam⁶⁶⁰ eodem loco et mala ferentem nudum, Syracusis autem claudicantem, cuius ulceris dolorem sentire etiam spectantes videntur, item Apollinem serpentemque eius sagittis configi⁶⁶¹, citharoedum⁶⁶², qui Dicaeus⁶⁶³ appellatus est, quod⁶⁶⁴, cum Thebae ab Alexandro caperentur, aurum a fugiente conditum sinu eius celatum esset. hic primus⁶⁶⁵ nervos et venas expressit capillumque diligentius. 60 ⁶⁶⁶—Fuit⁶⁶⁷ et alius Pythagoras Samius, initio pictor, cuius signa ad aedem Fortunae Huiusce Diei⁶⁶⁸ septem nuda et senis⁶⁶⁹ unum laudata sunt. hic supra dicto facie quoque⁶⁷⁰ indiscreta similis fuisse traditur, Regini autem discipulus et filius sororis fuisse Sostratus⁶⁷¹.

61 Lysippum Sicyonium Duris⁶⁷² negat ullius⁶⁷³ fuisse discipulum , sed primo aerarium fabrum⁶⁷⁴ audendi⁶⁷⁵ rationem cepisse⁶⁷⁶ pictoris⁶⁷⁷ Eupompi⁶⁷⁸ responso⁶⁷⁹. eum⁶⁸⁰ enim interrogatum , quem sequeretur antecedentium, dixisse monstrata⁶⁸¹ hominum multitudine⁶⁸², naturam ipsam imitandam esse, non artificem. 62 plurima ex omnibus signa fecit, ut diximus, fecundissimae⁶⁸³ artis, inter quae⁶⁸⁴ destringentem⁶⁸⁵ se, queen⁶⁸⁶ M. Agrippa ante⁶⁸⁷ Thermas suas dicavit, mire gratum Tiberio principi. non quivit temperare sibi in eo, quamquam imperiosus sui inter initia principatus, transtulitque⁶⁸⁸ in cubiculum alio⁶⁸⁹ signo substituto, cum quidem tanta pop. R. contumacia fuit, ut⁶⁹⁰ theatri clamoribus reponi apoxyomenon⁶⁹¹ flagitaverit⁶⁹² princepsque, quamquam adamatum , reposuerit. 63 nobilitatur Lysippus⁶⁹³ et temulenta⁶⁹⁴ tibicina et canibus ac venatione, in primis vero quadriga cum⁶⁹⁵ Sole⁶⁹⁶ Rhodiorum. fecit⁶⁹⁷ et Alexandrum Magnum multis operibus⁶⁹⁸, a pueritia eius orsus, quam statuam inaurari iussit Nero princeps⁶⁹⁹ delectatus admodum illa; dein, cum⁷⁰⁰ pretio perisset⁷⁰¹ gratia artis, detractum est aurum, pretiosiorque talis existimabatur⁷⁰² etiam cicatricibus operis atque concisuris, in quibus aurum haeserat⁷⁰³, remanentibus. 64 ⁷⁰⁴ idem fecit Hephaestionem⁷⁰⁵, Alexandri Magni amicum, quem⁷⁰⁶ quidam Polyclito adscribunt, cum is centum prope annis ante fuerit; item⁷⁰⁷ Alexandri venationem, quae Delphis sacrata est, Athenis Satyrum, turmam Alexandri, in qua amicorum eius images summa omnium similitudine expressit; hanc⁷⁰⁸ Metellus Macedonia subacta transtulit Romam. fecit et quadrigas⁷⁰⁹ multorum generum. 65 ⁷¹⁰ statuariae⁷¹¹ arti plurimum traditur contulisse capillum exprimendo, capita minora faciendo quam antiqui, corpora graciliora siccioraque, per quae proceritas⁷¹² signorum maior videretur. non habet Latinum nomen symmetria, quam diligentissime custodiit⁷¹³ nova⁷¹⁴ intactaque ratione quadratas veterum staturas permutando , vulgoque dicebat ab illis factos quales essent homines, a se quales viderentur esse. propriae huius videntur esse argutiae operum custoditae in minimis quoque rebus.

66 Filios et discipulos reliquit laudatos artifices Laippum⁷¹⁵, Boëdan⁷¹⁶, sed ante omnes Euthycraten⁷¹⁷. quamquam is constantiam potius imitatus patris quam elegantiam austero maluit genere quam iucundo placere. itaque optume expressit Herculem Delphis et Alexandrum Thespiis⁷¹⁸ venatorem et⁷¹⁹ proelium equestre, simulacrum⁷²⁰ ipsum⁷²¹ Trophoni⁷²² ad oraculum, quadrigas⁷²³ complures, equum cum fiscinis⁷²⁴, canes⁷²⁵ venantium. 67 ⁷²⁶—Huius porro discipulus fuit Tisicrates , et ipse Sicyonius, sed Lysippi sectae⁷²⁷ propior⁷²⁸, ut vix⁷²⁹ discernantur complura signa, ceu senex Thebanus et Demetrius rex, Peucestes⁷³⁰, Alexandri Magni⁷³¹ servator⁷³², dignus⁷³³ tanta gloria.

68 Artifices, qui compositis voluminibus condidere haec, miris laudibus celebrant⁷³⁴ Telephanen⁷³⁵ Phocaeum⁷³⁶, ignotum alias⁷³⁷, quoniam .... Thessaliae⁷³⁸ habitaverit et ibi⁷³⁹ opera eius latuerint; alioqui⁷⁴⁰ suffragiis ipsorum aequatur Poly-o clito⁷⁴¹, Myroni, Pythagorae⁷⁴². laudant eius Larisam⁷⁴³ et Spintharum ⁷⁴⁴ pentathlum⁷⁴⁵ et Apollinem⁷⁴⁶. alii non hanc ignobilitatis fuisse causam, sed quod⁷⁴⁷ se⁷⁴⁸ regum Xerxis atque Darei officinis⁷⁴⁹ dediderit⁷⁵⁰, existimant.

69 ⁷⁵¹Praxiteles quoque, qui⁷⁵² marmore felicior, ideo et clarior fuit⁷⁵³⁷⁵⁴, fecit tamen et ex aere pulcherrima opera: Proserpinae raptu, item⁷⁵⁵ catagusam⁷⁵⁶ et Liberum patrem⁷⁵⁷, Ebrietatem nobilemque una Satyrum, queer Graeci periboëton cognominant ⁷⁵⁸, et⁷⁵⁹ signa⁷⁶⁰, quae ante Felicitatis aedem fuere, Veneremque , quae ipsa⁷⁶¹ aedis⁷⁶² incendio cremata est Claudii principatu, marmoreae illi suae per terras inclutae parem, item stephanusam⁷⁶³, 70 ⁷⁶⁴ psel iumenen⁷⁶⁵,. Oporan⁷⁶⁶, Harmodium⁷⁶⁷ et Aristogitonem tyrannicidas quos a Xerxe Persarum rege captos victa Perside⁷⁶⁸ Atheniensibus remisit Magnus Alexander . fecit et puberem Apollinem subrepenti lacertae comminus sagitta insidiantem, quem sauroctonon⁷⁶⁹ vocant. spectantur et duo signa eius diversos adfectus⁷⁷⁰ exprimentia , flentismatronae et meretricis gaudentis. hanc putant Phrynen fuisse deprehenduntque in⁷⁷¹ ea amorem artificis et mercedem in vultu meretricis. 71 ⁷⁷² habet simulacrum et benignitas eius; Calamidis enim quadrigae aurigam suum inposuit, ne melior in equorum effigie⁷⁷³ defecisse in homine crederetur. ipse Calamis et alias quadrigas bigasque fecit equis⁷⁷⁴ semper sine aemulo expressis⁷⁷⁵; sed, ne videatur in hominum effigie inferior, Alcumena⁷⁷⁶ nullius est nobilior.

72 ⁷⁷⁷Alcamenes⁷⁷⁸, Phidiae discipulus, et marmorea fecit, sed⁷⁷⁹ aereum pentathlum⁷⁸⁰, qui vocatur encrinomenos; at⁷⁸¹ Polycliti discipulus Aristides quadrigas bigasque⁷⁸². Amphicrates⁷⁸³ Leaena laudatur⁷⁸⁴. scortum haec, lyrae cantu⁷⁸⁵ familiaris⁷⁸⁶ Harmodio⁷⁸⁷ et Aristogitoni. consilia eorum de tyrannicidio usque in mortem excruciata a⁷⁸⁸ tyrannis non prodidit; quam ob rem Athenienses, et honorem habere ei volentes nec tamen scortum celebrasse, animal nominis eius fecere atque, ut intellegeretur causa honoris, in opere linguam⁷⁸⁹ addi ab artifice vetuerunt. 73 ⁷⁹⁰—Bryaxis⁷⁹¹ Aesculapium et Seleucum fecit, Boëdas⁷⁹² adorantem, Baton⁷⁹³ Apollinem et lunonem, 74? ⁷⁹⁴ qui sunt Romae in Concordiae temple, Cresilas⁷⁹⁵ volneratum deficientem, in quo possit intellegi quantum restet animae⁷⁹⁶, et Olympium Periclen⁷⁹⁷ dignum cognomine, mirumque in hac arte est quod nobiles viros nobiliores fecit. Cephisodorus⁷⁹⁸ Minervam mirabilem in portu Atheniensium et aram ad templum Iovis, Servatoris in eodem⁷⁹⁹ portu, 75? ⁸⁰⁰ cui⁸⁰¹ paucacomparantur, Canachus Apollinem nudum, qui Philesius cognominatur, in Didymaeo Aeginetica aeris temperatura, cervumque una ita⁸⁰² vestigiis suspendit, ut linum⁸⁰³ subter pedes trahatur⁸⁰⁴ alterno morsu calce digitisque retinentibus solum, ita vertebrate dente utrisque⁸⁰⁵ in partibus, ut a repulsu per vices resiliat. idem⁸⁰⁶ et celetizontas pueros⁸⁰⁷, Chaereas Alexandrum Magnum et Philippum patrem eiusfecit, Ctesilaus⁸⁰⁸ doryphoron⁸⁰⁹ et Amazonem volneratam , 76 ⁸¹⁰ Demetrius Lysimachen, quae sacerdos Minervae fruit LXIIII annis⁸¹¹, idem et⁸¹² Minervam⁸¹³, quae my ctica⁸¹⁴ appellatur —dracones⁸¹⁵ in Gorgone eius⁸¹⁶ ad ictus⁸¹⁷ citharae tinnitu resonant⁸¹⁸—; idem⁸¹⁹ equitem S imonem⁸²⁰, qui primus de equitatu scripsit. Daedalus et ipse inter fictores⁸²¹ laudatus , pueros duos destringentes se fecit, Dinomenes Protesilaum et Pythodemum luctatorem. 77 —Euphranoris Alexander Paris est, in quo laudatur quod omnia simul intellegantur, iudex dearum, amator Helenae et tamen Achillis interfector. huius est Minerya, Romae quae dicitur Catuliana⁸²², infra Capitolium a Q.⁸²³ Lutatio⁸²⁴ dicata, et simulacrum Boni Eventus⁸²⁵, dextra pateram, sinistra spicam ac papavera⁸²⁶ teens, item Latona puerpera Apollinem et Dianam infantes⁸²⁷ sustinens in aede Concordiae. 78 ⁸²⁸ fecit et quadrigas bigasque et cliticon⁸²⁹ eximia forma et Virtutem et Graeciam⁸³⁰, utrasque colossaeas⁸³¹, mulierem admirantem et adorantem, item Alexandrum et Philippum in quadrigis; Eutychides⁸³² Eurotam⁸³³, in quo artem⁸³⁴ ipso amne⁸³⁵ liquidiorem plurimi dixere.—Hegiae Minerva⁸³⁶ Pyrrhusque⁸³⁷ rex⁸³⁸ laudatur ⁸³⁹ et celetizontes pueri et Castor ac⁸⁴⁰ Pollux ante aedem Iovis⁸⁴¹ Tonantis, Hagesiae⁸⁴² in Pario⁸⁴³ colonia Hercules, Isidoti⁸⁴⁴ buthytes⁸⁴⁵. 79 ⁸⁴⁶—Lycius Myronis discipulus fuit, qui fecit dignum praeceptore⁸⁴⁷ puerum sufflantem languidos ignes⁸⁴⁸ et Argonautas; Leochares⁸⁴⁹ aquilam sentientem, quid rapiat in Ganymede⁸⁵⁰ et cui ferat⁸⁵¹, parcentemque unguibus etiam per vestem puero⁸⁵², Autolycum pancratii⁸⁵³ victorem, propter quem Xenophon⁸⁵⁴ symposium⁸⁵⁵ scripsit, Iovemque ilium Tonantem in Capitolio ante cuncta laudabilem⁸⁵⁶, item Apollinem dia-o dematum, Lyciscum⁸⁵⁷ mangonem⁸⁵⁸, puerum subdolae⁸⁵⁹ ac fucatae⁸⁶⁰ vernilitatis, Lycius⁸⁶¹ et ipsepuerum suffitorem. 80 ⁸⁶²—Menaechmi vitulus⁸⁶³ genu premitur replicata cervice. ipse Menaechmus scripsit de sua arte.—Naucydes Mercurio et discobolo⁸⁶⁴ et immolante⁸⁶⁵ arietem censetur⁸⁶⁶, Naucerus luctatore⁸⁶⁷ anhelante ⁸⁶⁸, Niceratus⁸⁶⁹ Aesculapio et Hygia⁸⁷⁰, qui⁸⁷¹ sunt in Concordiae templo Romae.—Pyromachi⁸⁷² quadriga ab Alcihiade regitur. Polycles Hermaphroditum nobilem fecit, Pyrrhus Hygiam et Minervam, Phanis⁸⁷³, Lysippi discipulus, epithyusan ⁸⁷⁴. 81 ⁸⁷⁵—Styppax⁸⁷⁶ Cyprius uno celebratur⁸⁷⁷ signo, splanchnopte⁸⁷⁸; Periclis Olympii vernula hic fuit exta⁸⁷⁹ torrens ignemque⁸⁸⁰ oris pleni spirit accendens. Silanion Apollodorum fudit, fictorem et ipsum, sed inter cuuctos diligentissimnum artis et iniquunm⁸⁸¹ sui itdiciim, crebro prefecta signa frangentem, dum satiari⁸⁸² cupiditate⁸⁸³ artis non⁸⁸⁴ quit, ideoque⁸⁸⁵ insanum⁸⁸⁶ cognominatum—hoc in co expressit, 82 ⁸⁸⁷ nee hominem ex aere⁸⁸⁸ fecit, sed iractiltliail—et⁸⁸⁹ Achillem⁸⁹⁰ nollilem, item epistaten exercellteni atlilelas; Stlougylion⁸⁹¹ Amazoinem, quam ab⁸⁹² excellentia crurum eucnemon appellant, ob id i comitatu Neronis principis circumlatam. idem⁸⁹³ fecit⁸⁹⁴ puerum, quem amando Brttius Pitilippieiisis⁸⁹⁵ cogiiomine suo inlustravit . 83 ⁸⁹⁶—Theodorus, -qui labyrinthum fecit Sami⁸⁹⁷, ipse se ex aere fudit. praeter Simiiltudinis⁸⁹⁸ mirabilem⁸⁹⁹ famam⁹⁰⁰ magna⁹⁰¹ suptilitate celelbrati r⁹⁰²: dextra limam tenet⁹⁰³, laeva tribus digitis quadrigulam tenuit, tralatam Praeneste parvitatis ⁹⁰⁴ ut⁹⁰⁵ miracul um⁹⁰⁶: pictam⁹⁰⁷ eam currumque et aurigam integeret alis simul facta musca.—Xenocrates⁹⁰⁸, Tisicratis ⁹⁰⁹ discipulus, ut⁹¹⁰ alii, Euthycratis⁹¹¹, vicit utrosque⁹¹² copia signorum. et de sua arte composuit volumina.

84 ⁹¹³Plures artifices fecere Attali⁹¹⁴ et Eumenis⁹¹⁵ adversus Gallos proelia, Isigonus⁹¹⁶, Pyromachus⁹¹⁷, Stratonicus⁹¹⁸, Antigonus , qui volumina condidit de sua arte. Boëthi, quamquam argento melioris⁹¹⁹, infans eximi um⁹²⁰ anserem strangulat. atque ex omnibus, quae rettuli, clarissima quaeque in urbe⁹²¹ iam sunt dicata a Vespasiano principe in templo Pacis aliisque eius operibus, violentia⁹²² Neronis in urbem⁹²³ convecta et in sellariis domus⁹²⁴ aureae disposita.

85 ⁹²⁵Praeterea sunt aequalitate celebrati artifices, sed nullis operum suorum praecipui: Ariston, qui et argentum caelare ⁹²⁶ solitus est, Callides⁹²⁷, Ctesias⁹²⁸, Cantharus Sicyonius, Diodorus⁹²⁹, Critiae⁹³⁰ discipulus, Deliades⁹³¹, Euphorion, Eunicus⁹³² et Hecataeus⁹³³, argenti caelatores, Lesbocles⁹³⁴, Prodorus⁹³⁵, Pythodicus, Polygnotus, idem pictor⁹³⁶ e⁹³⁷ nobilissimis, item e caelatoribus Stratonicus, Scymnus Critiae⁹³⁸ discipulus.

86 ⁹³⁹Nunc percensebo eos, qui eiusdem generis opera fecerunt , ut Apollodorus, Androbulus, Asclepiodorus, Aleuas⁹⁴⁰ philosophos⁹⁴¹, Apellas⁹⁴² et adornantes⁹⁴³ se⁹⁴⁴ feminas⁹⁴⁵, Antignotus⁹⁴⁶ et⁹⁴⁷ perixyomenum⁹⁴⁸ tyrannicidasque supra dictos, Antimachus⁹⁴⁹,⁹⁵⁰ Athenodorus feminas nobiles, Aristodemus⁹⁵¹ et luctatores⁹⁵² bigasque⁹⁵³ cum auriga, philosophos, anus⁹⁵⁴, Seleucum regem. habet gratiam suam huius quoque doryphorus⁹⁵⁵. 87 ⁹⁵⁶—Cephisodoti ⁹⁵⁷ duo fuere: prioris est⁹⁵⁸ Mercurius Liberum patrem in⁹⁵⁹ infantia nutriens; fecit et contionantem manu elata —persona in⁹⁶⁰ incerto est—; sequens philosophos fecit. Colotes⁹⁶¹, qui cum Phidia Iovem Olympium fecerat, philosophos , item Cleon et Cenchramis⁹⁶² et Callicles⁹⁶³ et Cepis⁹⁶⁴, Chalcosthenes⁹⁶⁵ et comoedos et athletas, Daippus⁹⁶⁶ per ixyo-⁹⁶⁷ menon, Daiphron⁹⁶⁸ et Damocritus⁹⁶⁹ et Daemon⁹⁷⁰ philosophos. 88 ⁹⁷¹—Epigonus⁹⁷² omnia⁹⁷³ fere praedicta imitatus praecessit in tubicine⁹⁷⁴ et matri interfectae infante⁹⁷⁵ miserabiliter blandiente ⁹⁷⁶. Eubuli⁹⁷⁷ mulier admirans laudatur, Eubulidis⁹⁷⁸ digitis computans.—Micon athletis spectatur⁹⁷⁹, Menogenes quadrigis.—Nec minus Niceratus⁹⁸⁰ omnia, quae ceteri, adgressus repraesentavit Alcibiaden lampadumque⁹⁸¹ accensu⁹⁸² matrem eius Demaraten sacrificantem. 89 ⁹⁸³—Tisicratis⁹⁸⁴ bigae⁹⁸⁵ Piston⁹⁸⁶ mulierem inposuit, idem⁹⁸⁷ fecit Martem et Mercurium , qui sunt in Concordiae templo Romae. Perillum⁹⁸⁸ nemo laudet⁹⁸⁹ saeviorem Phalaride tyranno, cui⁹⁹⁰ taurum fecit⁹⁹¹ mugitus inclusi⁹⁹² hominis pollicitus igni⁹⁹³ subdito et primus expertus cruciatum⁹⁹⁴ eum iustiore saevitia⁹⁹⁵. hue⁹⁹⁶ a⁹⁹⁷ simulacris deorum⁹⁹⁸ hominumque⁹⁹⁹ devocaverat¹⁰⁰⁰ humanissimam¹⁰⁰¹ artem. ideo¹⁰⁰² tot¹⁰⁰³ conditores eius laboraverant, ut ex ea tormenta fierent! itaque una de causa servantur¹⁰⁰⁴ opera eius, ut quisquis illa¹⁰⁰⁵ videat, oderit manus¹⁰⁰⁶. 90 ¹⁰⁰⁷—Sthennis¹⁰⁰⁸ Cererem, Iovem, Minervam fecit, qui sunt Romae in Concordiae templo, idem flentes matronas et adorantes sacrificantesque . Simon canem et sagittarium fecit, Stratonicus¹⁰⁰⁹¹⁰¹⁰ caelator ille philosophos, copas¹⁰¹¹ uterque¹⁰¹²; 91 ¹⁰¹³ athletas autem et armatos et venatores sacrificantesque Baton¹⁰¹⁴, Euchir, Glaucides¹⁰¹⁵, Heliodorus, Hicanus, Iophon¹⁰¹⁶, Lyson¹⁰¹⁷, Leon, Menodorus, Myagrus, Polycrates, Polyidus¹⁰¹⁸, Pythocritus , Protogenes, idem pictor e¹⁰¹⁹ clarissimis¹⁰²⁰, ut dicemus, ¹⁰²¹ Patrocles¹⁰²², Pollis¹⁰²³, Posidonius, qui et argentum caelavit nobiliter, natione Ephesius, Periclymenus¹⁰²⁴, Philon, Symenus ¹⁰²⁵, Timotheus, Theomnestus, Timarchides¹⁰²⁶, Timon, Tisias ¹⁰²⁷, Thrason.

92 ¹⁰²⁸Ex omnibus autem maxime cognomine insignis est Callimachus, semper¹⁰²⁹ calumniator, sui nec fine habentis¹⁰³⁰ diligentiae¹⁰³¹, ob id catatexitechnus¹⁰³² appellatus, memorabili¹⁰³³ exemplo adhibendi¹⁰³⁴ et curae modum. huius sunt saltantes Lacaenae, emendatum opus, sed in quo gratiam omanem diligentia¹⁰³⁵ abstulerit. hunc quidem¹⁰³⁶ et pictorem fuisse tradunt . non aere captus¹⁰³⁷ nec arte, unam tantum Zenonis¹⁰³⁸ statuam Cypria expeditione¹⁰³⁹ non vendidit Cato, sed quia philosophi erat¹⁰⁴⁰, ut obiter hoc quoque¹⁰⁴¹ noscatur tam in signe¹⁰⁴² exemplum.

93 In mentione statuarum est et una non praetereunda, quamquam auctoris¹⁰⁴³ incerti, iuxta rostra, Herculis tunicati, sola eo¹⁰⁴⁴ habitu Romae, torva face sentiensque¹⁰⁴⁵ suprema tunicae¹⁰⁴⁶. in hac tres sunt tituli: L. Luculli¹⁰⁴⁷ imperatoris de manubiis¹⁰⁴⁸, alter: pupillum Luculli filium ex S. C.¹⁰⁴⁹ dedicasse, tertius: T. Septimium¹⁰⁵⁰ Sabinum aed. cur. ex privato in publicum¹⁰⁵¹ restituisse. tot certaminum tantaeque dignationis simulacrum id fruit.

94 ¹⁰⁵² 20 Nunc praevertemur¹⁰⁵³ ad differentias¹⁰⁵⁴ aeris¹⁰⁵⁵ et mixturas . in Cyprio [coronarium¹⁰⁵⁶ et regulare est utrumque ductile] coronarium tenuatur¹⁰⁵⁷ in lamnas¹⁰⁵⁸, taurorumque felle tinctum¹⁰⁵⁹ speciem auri in coronis histrionum praebet, idemque in uncias additis auri scripulis¹⁰⁶⁰ senis praetenui pyropi¹⁰⁶¹ brattea¹⁰⁶² ignescit. regulare et in allis fit metallis, itemque¹⁰⁶³ caldarium. differentia quod caldarium funditur¹⁰⁶⁴ tantum, malleis fragile¹⁰⁶⁵, quibus regulare obsequitur ab aliis ductile appellatum, quale omne Cyprium¹⁰⁶⁶ est. sed et in ceteris metallis cura distat a caldario; omne enim diligentius purgatis igni vitiis excoctisque regulare est. 95 ¹⁰⁶⁷—In reliquis ¹⁰⁶⁸ generibus palma Campano perhibetur¹⁰⁶⁹, utensilibus vasis probatissimo. pluribus fit hoc modis. namque Capuae liquatur non carbonis ignibus, sed ligni, purgaturque roboreo cribro p erfusum¹⁰⁷⁰ aqua frigida ac saepius simili modo coquitur, novissime additis plumbi argentarii Hispaniensis denis libris in centenas aeris. ita lentescit coloremque iucundum trahit, qualem in aliis generibus aeris adfectant oleo ac s ale¹⁰⁷¹. 96 ¹⁰⁷² fit Campano simile in¹⁰⁷³ multis partibus Italiae provinciisque¹⁰⁷⁴, sed octonas plumbi libras addunt et carbone¹⁰⁷⁵ recocunt¹⁰⁷⁶ propter inopiam ligni. quantum ea res differentiae adferat, in Gallia maxime sentitur, ubi inter lapides candefactos¹⁰⁷⁷ funditur; exurente¹⁰⁷⁸ enim coctura nigrum atque fragile conficitur. praeterea semel recoquunt¹⁰⁷⁹, quod saepius fecisse bonitati plurimum confert.

id quoque¹⁰⁸⁰ notasse non ab re est, aes omne frigore¹⁰⁸¹ magno melius fundi. 97 —Sequens temperatura¹⁰⁸² statuaria est eademque tabularis hoc modo: massa proflatur in primis, mox in proflatum additur tertia portio aeris collectanei, hoc est ex usu¹⁰⁸³ coempti. peculiare in eo condimentum attritu¹⁰⁸⁴ domiti et consuetudine nitoris veluti mansuefacti. miscentur et plumbi¹⁰⁸⁵ argentarii pondo duodena ac selibrae¹⁰⁸⁶ centenis proflati¹⁰⁸⁷. 98 ¹⁰⁸⁸—Appellatur etiamnum¹⁰⁸⁹ et formalis temperatura aeris tenerrimi, quoniam nigri plumbi decima portio additur et argentarii vicesima, maximeque ita colorem bibit, quem Graecanicum vocant.—Novissima est quae vocatur ollaria, vase nomen hoc dante, ternis aut quaternis libris plumbi argentarii in centenas¹⁰⁹⁰ aeris additis.—Cyprio si addatur plumbum, colos purpurae¹⁰⁹¹ fit in statuarum ¹⁰⁹² praetextis.

99 ¹⁰⁹³ 21 Aera extersa¹⁰⁹⁴ robiginem celerius trahunt¹⁰⁹⁵ quam neglecta¹⁰⁹⁶, nisi¹⁰⁹⁷ oleo perunguantur. servari ea optime in¹⁰⁹⁸ liquida pice tradunt. usus aeris ad perpetuitatem monimentorum ¹⁰⁹⁹ iam¹¹⁰⁰ pridem tralatus est tabulis aereis, in quibus publicae constitutiones inciduntur.

100 ¹¹⁰¹ 22 Metalla aeris multis modis instruunt¹¹⁰² medicinam ¹¹⁰³, utpote cum ulcera omnia ibi¹¹⁰⁴ ocissime sanentur, maxime tamen prosunt¹¹⁰⁵ cadmea¹¹⁰⁶. fit sine dubio haec et in argenti fornacibus, candidior ac minus ponderosa, sed nequaquam comparanda aerariae. plura autem genera sunt. namque ut ipse lapis, ex quo fit¹¹⁰⁷ aes¹¹⁰⁸, cadm ea¹¹⁰⁹ vocatur, fusuris necessarius, medicinae inutilis¹¹¹⁰, sic rursus in fornacibus existit alia¹¹¹¹, quae originis su ae¹¹¹² nomen recipit. 101 ¹¹¹³fit autem egesta flammis atque flatu tenuissima parte materiae et camaris¹¹¹⁴ lateribusque¹¹¹⁵ fornacium¹¹¹⁶ pro quantitate levitatis adplicata. tenuissima est in ipso fornacium ore¹¹¹⁷ quam¹¹¹⁸ flammae¹¹¹⁹ eructarunt¹¹²⁰, appellata capnitis, exusta et nimia levitate similis favillae. interior optuma, camaris dependens et ab eo¹¹²¹ argumento botryitis¹¹²² nominata, ponderosior haec priore, 102 levior secuturis¹¹²³—duo eius colores, deterior¹¹²⁴ cinereus, pumicis¹¹²⁵ melior—, friabilis oculorumque medicamentis utilissima. tertia est in lateribus fornacium¹¹²⁶, quae propter gravitatem¹¹²⁷ ad camaras pervenire non potuit. haec dicitur placitis, et ipsa¹¹²⁸ ab argumento¹¹²⁹, planitie¹¹³⁰ crusta verius quam pumex¹¹³¹, intus varia¹¹³², ad psoras¹¹³³ utilior et cicatrices trahendas¹¹³⁴. 103 fiunt¹¹³⁵ ex¹¹³⁶ ea duo alia genera: onychitis extra¹¹³⁷ paene caerulea, intus onychis¹¹³⁸ maculis similis, ostracitis tota nigra et e¹¹³⁹ ceteris¹¹⁴⁰ sordidissima, volneribus maxime¹¹⁴¹ utilis. omnis autem cadmea¹¹⁴², in Cypri¹¹⁴³ fornacibus optima, iterum a medicis coquitur carbone puro atque, ubi in cinerem rediit¹¹⁴⁴, extinguitur vino Ammineo¹¹⁴⁵ quae¹¹⁴⁶ ad emplastra praeparatur¹¹⁴⁷, quae vero ad psoras¹¹⁴⁸, aceto. 104 quidam in¹¹⁴⁹ ollis fictilibus tusam¹¹⁵⁰ urunt et lavant in mortariis, postea siccant. Nymphodorus¹¹⁵¹ lapidem ipsum quam gravissimum spississimumque¹¹⁵² urit pruna¹¹⁵³ et exustum Chio vino restinguit tunditque, mox linteo cribrat atque in mortario terit, mox aqua pluvia¹¹⁵⁴ macerat iterumque¹¹⁵⁵ terit quod subsedit, donee cerussae¹¹⁵⁶ simile¹¹⁵⁷ fiat, nulla¹¹⁵⁸ dentium offensa. eadem Iollae¹¹⁵⁹ ratio¹¹⁶⁰, sed quam purissimum eligit¹¹⁶¹ lapidem. 105 ¹¹⁶² 23 cadm eae¹¹⁶³ effectus siccare, persanare¹¹⁶⁴, sistere fluctiones, pterygia¹¹⁶⁵ et sordes oculorum purgare, scabritiam¹¹⁶⁶ extenuare et quidquid ¹¹⁶⁷ in plumbi effectu dicemus.

¹¹⁶⁸

Et aes ipsum uritur ad omnia eadem, praeterque¹¹⁶⁹ albugines oculorum et cicatrices, ulcera quoque oculorum cum lacte sanat; itaque¹¹⁷⁰ Aegyptii¹¹⁷¹ collyrii¹¹⁷² id¹¹⁷³ modo terunt in coticulis 106 ¹¹⁷⁴. facit et¹¹⁷⁵ vomitiones e melle sumptum. uritur autem Cyprium in fictilibus crudis cum sulpuris pari pondere , vaso rum¹¹⁷⁶ circumlito spiramento, in caminis, donec vasa ipsa percoquantur. quidam et salem addunt, aliqui alumen pro sulpure, alii nihil, sed aceto tantum¹¹⁷⁷ aspergunt. ustum teritur in¹¹⁷⁸ mortario Thebaico, aqua pluvia¹¹⁷⁹ lavatur iterumque adiecta largiore teritur et, dum considat, relinquitur , hoc saepius, donee ad species minii¹¹⁸⁰ redeat¹¹⁸¹. tum¹¹⁸² siccatum in sole in aerea pyxide servatur.

107 ¹¹⁸³ 24 Et scoria aeris simili modo lavatur, minore¹¹⁸⁴ effectu quam ipsum aes. sed et aeris flos medicinae utilis¹¹⁸⁵ est. fit aere¹¹⁸⁶ fuso et in alias fornaces¹¹⁸⁷ tralato; ibi flatu¹¹⁸⁸ crebriore excutiuntur veluti¹¹⁸⁹ mili i¹¹⁹⁰ squamae, quas vocant florem¹¹⁹¹; cadunt autem, cum panes aeris aqua refrigerantur, rubentque similiter squamae¹¹⁹² aeris, quam vocant lepida, et sic adulteratur flos, ut squama¹¹⁹³ veneat¹¹⁹⁴ pro¹¹⁹⁵ eo. est autem squama aeris decussa¹¹⁹⁶ vi clavis, in quos panes¹¹⁹⁷ aerei¹¹⁹⁸ feruminantur ¹¹⁹⁹,¹²⁰⁰ in Cypri¹²⁰¹ maxime officinis. omnis¹²⁰² differentia haec¹²⁰³ est, quod squama excutitur ictu¹²⁰⁴ isdem¹²⁰⁵ panibus, flos cadit sponte. 108 ¹²⁰⁶ squamae est alterum genus suptilius, ex summa scilicet lanugine¹²⁰⁷ decussum, quod vocant stomoma.

25 Atque¹²⁰⁸ haec omnia medici—quod pace eorum dixisse liceat—ignorant. pare nt¹²⁰⁹ nominibus¹²¹⁰: in tantum a conficiendis medicaminibus¹²¹¹ absunt¹²¹², quod esse proprium medicinae solebat¹²¹³. nunc quotiens incidere¹²¹⁴ in libellos, componere ¹²¹⁵ ex iis¹²¹⁶ volentes aliqua, hoc est inpendio miserorum¹²¹⁷ experiri¹²¹⁸¹²¹⁹ commentaria¹²²⁰, credunt Seplasiae¹²²¹ omnia fraudibus corrumpenti. iam¹²²² quidem¹²²³ facta emplastra¹²²⁴ et collyria mercantur¹²²⁵, tabesque¹²²⁶ mercium aut fraus Seplasiae¹²²⁷ sic ex citetur¹²²⁸!

109 ¹²²⁹ Et¹²³⁰ squama autem et flos uruntur in patinis fictilibus aut aereis, dein lavantur ut supra ad eosdem¹²³¹ usus¹²³²; squ ama¹²³³¹²³⁴ et amplius narium¹²³⁵ carnosa vitia, item¹²³⁶ sedis¹²³⁷, et gravitates aurium per fistulam in eas¹²³⁸ flatu inpulsa¹²³⁹ et uvas oris¹²⁴⁰ farina admota tollit et¹²⁴¹ tonsillas cum melle. fit ex candido¹²⁴² aere squ ama lounge¹²⁴³ Cypria inefficacior. nec non urina pueri prius macerant clavos panesque quidam excussuri¹²⁴⁴ squamam ¹²⁴⁵, teruntque¹²⁴⁶ et aqua¹²⁴⁷ pluvia¹²⁴⁸ lavant. dant et hydropicis ¹²⁴⁹¹²⁵⁰ eam¹²⁵¹ drachmis¹²⁵² II in mulsi hemina et inlinunt cum polline.

110 ¹²⁵³¹²⁵⁴ 26 Aeruginis quoque magnus usus est¹²⁵⁵. pluribus fit ea modis. namque et lapidi, ex quo¹²⁵⁶ coquitur aes, deraditur , et aere candido perforato atque in cadis suspenso super acetum¹²⁵⁷ acre¹²⁵⁸ opturatumque¹²⁵⁹ operculo. multo probatior est¹²⁶⁰, si hoc idem squamis fiat. quidam vasa ipsa candidi aeris fictilibus condunt in acetum¹²⁶¹ raduntque decumo ¹²⁶² die. 111 alii vinaceis contegunt totidemque¹²⁶³ post dies radunt, alii delimatam aeris scobem¹²⁶⁴ aceto spargunt versantque spathis¹²⁶⁵ saepius die, donec absumatur¹²⁶⁶. eandem scobem¹²⁶⁷ alii terere in mortariis aereis ex aceto malunt. ocissime¹²⁶⁸ vero contingit coronariorum¹²⁶⁹ recisamentis in acetum id additis. 112 adulterant marmore trito maxime Rhodiam aeruginem, alii pumice¹²⁷⁰ aut cummi¹²⁷¹. praecipue autem fallit atramento sutorio¹²⁷² adulterata; cetera enim dente deprehenduntur stridentia¹²⁷³ in frendendo. experimentum in vatillo¹²⁷⁴ ferreo¹²⁷⁵, nam quae sincera est¹²⁷⁶, suum colorem retinet¹²⁷⁷, quae mixta¹²⁷⁸ atramento, rubescit¹²⁷⁹. deprehenditur¹²⁸⁰ et papyro galla prius macerato, nigrescit enim statim aerugine inlita. deprehenditur et visu maligne virens. 113 ¹²⁸¹ sed sive sinceram sive¹²⁸² adulteram¹²⁸³ aptissimum est elui¹²⁸⁴ siccatamque¹²⁸⁵ in patina nova uri ac¹²⁸⁶ versari, donec favilla fiat; postea teritur ac reconditur¹²⁸⁷. aliqui in crudis fictilibus urunt, donec figlinum ¹²⁸⁸ percoquatur. nonnulli et tus masculum admiscent. lavatur autem aerugo sicut cadmea¹²⁸⁹. vis eius collyriis¹²⁹⁰¹²⁹¹ oculorum aptissima et delacrimationibtus mordendo proficiens , sed¹²⁹² ablui necessarium penicillis calidis, donec rodere desinat¹²⁹³. 114 ¹²⁹⁴¹²⁹⁵— 27 Hieracium vocatur collyrium, quod ea¹²⁹⁶ maxime constat. temperatur autem id¹²⁹⁷ hammoniaci¹²⁹⁸ unciis ¹²⁹⁹¹³⁰⁰ IIII, aeruginis Cypriae II, atramenti sutorii¹³⁰¹, quod chalcanthum ¹³⁰² vocant, totidem, misyos¹³⁰³ una, croci VI. haec¹³⁰⁴ omnia trita aceto Thasio colliguntur¹³⁰⁵ in pilulas, excellentis remedii contra initia¹³⁰⁶ glaucomatum¹³⁰⁷ et suffusionum, contra caligines¹³⁰⁸ aut scabritias et albugines et genarum¹³⁰⁹ vitia. cruda autem aerugo volnerariis¹³¹⁰ emplastris¹³¹¹ miscetur. 115 oris etiam gingivarumque exulcerationes mirifice emendat et labrorum¹³¹² ulcera cum oleo. quod¹³¹³ si et cera¹³¹⁴ addatur, purgat et ad cicatricem perducit. aerugo et callum fistularum erodit vitiorumque circa sedem sive per se sive cum hammoniaco inlita vel collyrii modo in fistulas adacta . eadem cum resinae¹³¹⁵ terebinthinae¹³¹⁶ tertia parte subacta lepras tollit.

116 ¹³¹⁷ 28 Est¹³¹⁸ et alterum genus aeruginis, quam vocant scoleca¹³¹⁹, in Cyprio¹³²⁰ aere trito¹³²¹ alumine et sale aut nitro pari pondere cum aceto albo quam acerrimo¹³²². non fit hoc nisi aestuosissimis¹³²³ diebus circa canis ortum. teritur autemdone viride¹³²⁴ fiat contrahatque se vermiculorum specie,¹³²⁵ unde et nomen. quod viti atum¹³²⁶ ut emendetur, II partes quam¹³²⁷ fuere¹³²⁸ aceti miscentur¹³²⁹ urina e¹³³⁰ pueri inpubis. idem autem¹³³¹ in medicamentis et santerna¹³³² efficit, qua diximus aurum feruminari. usus¹³³³ utriusque qui aeruginis.¹³³⁴ scolex¹³³⁵ fit et per se derasus¹³³⁶ aerario¹³³⁷ lapidi¹³³⁸, de quo nunc dicemus.

117 ¹³³⁹¹³⁴⁰ 29 Chalcitim¹³⁴¹ vocant¹³⁴², ex quo et¹³⁴³ ipso aes coquitur. distat a cadmea, quod illa super terrain ex subdialibus¹³⁴⁴ petris caeditur, haec ex obrutis, item¹³⁴⁵ quod¹³⁴⁶ chalcitis friat¹³⁴⁷ se¹³⁴⁸ statim, mollis nature, ut videatur lanugo concreta. est et alia distinctio, quod chalcitis tria genera continent, aeris et misyos¹³⁴⁹ et soreos¹³⁵⁰, de quibus singulis dicemus suis locis. ¹³⁵¹ habet autem aeris venas oblongas. 118 probatur mellei coloris, gracili venarum discursu, friabilis¹³⁵² nec lapidosa. putant et recentem utiliorem esse, quoniam inveterata sori¹³⁵³ fiat¹³⁵⁴. vis eius¹³⁵⁵ ad excrescentia in ulceribus, sanguinem sistere, gingivas , uvam, tonsillas farina¹³⁵⁶ compescere, volvae vitiis in vellere inponi¹³⁵⁷. cum suco vero porri¹³⁵⁸ verendorum additur emplastris. 119 ¹³⁵⁹ maceratur autem in fictili¹³⁶⁰¹³⁶¹ ex aceto, circumlito fimo diebus XL, et colorem croci trahit. tum¹³⁶² admixto cadmeae¹³⁶³ pari pondere medicamentum efficit psoricon ¹³⁶⁴¹³⁶⁵ dictum. quod si II¹³⁶⁶ partes chalcitidis tertia¹³⁶⁷ cadmeae temperentur, acrius hoc idem fiat¹³⁶⁸; etiamnum¹³⁶⁹ vehementius, si aceto¹³⁷⁰ quam vino¹³⁷¹ temperetur¹³⁷²; tosta¹³⁷³ vero efficacior fit ad eader omnia.

120 ¹³⁷⁴ 30 Sori¹³⁷⁵ Aegyptium maxime laudatur, multum superato Cyprio¹³⁷⁶ Hispaniensique et Africo, quamquam¹³⁷⁷ oculorum curationi quidam utilius putent¹³⁷⁸ Cyprium; sed in quacumque natione¹³⁷⁹ optimum cui maximum virus¹³⁸⁰ olfactu¹³⁸¹, tritumque¹³⁸² pinguiter nigrescens et spongiosum. stomacho res contraria in tantum, ut quibusdam olfactum¹³⁸³ modo vomitiones moveat. et Aegyptium quidem tale¹³⁸⁴, alterius nationis¹³⁸⁵ contritum splendescit ut¹³⁸⁶ misy¹³⁸⁷ et¹³⁸⁸ est lapidosius. prodest autem et dentium dolori, si¹³⁸⁹ contineatur¹³⁹⁰ atque colluat, et ulceribus oris¹³⁹¹ gravibus quaeque serp ant¹³⁹². uritur¹³⁹³ carbonibus¹³⁹⁴ ut¹³⁹⁵ chalcitis¹³⁹⁶.

121 ¹³⁹⁷ 31 Misy aliqui tradiderunt fieri exusto lapide in scrobibus¹³⁹⁸, flore eius luteo miscente¹³⁹⁹ se ligni pineae favillae . re vera autem e¹⁴⁰⁰ supra dicto fit lapide, concretum natura discretumque vi¹⁴⁰¹, optimum in Cypriorum¹⁴⁰²¹⁴⁰³ officinis¹⁴⁰⁴, cuius notae sunt friati¹⁴⁰⁵ aureae¹⁴⁰⁶ scintillae et, cum teratur, harenosa natura sine¹⁴⁰⁷ terra¹⁴⁰⁸, chalcitidi¹⁴⁰⁹ similis¹⁴¹⁰. hoc admiscent qui aurum purgant. utilitas eius infusi cum rosaceo auribus purulentis et in lana¹⁴¹¹ inpositi capitis ulceribus. extenuat et scabritias oculorum inveteratas, praecipue utile tonsillis contraque anginas¹⁴¹² et suppurata¹⁴¹³. 122 ¹⁴¹⁴ ratio ut XVI drachmae in hemina¹⁴¹⁵ aceti coquantur addito melle, donee lentescat. sic ad supra dicta utile est. quotiens opus sit molliri¹⁴¹⁶ vim eius, mel adspergitur. erodit¹⁴¹⁷ et callum fistularum ex aceto foventium¹⁴¹⁸ et collyriis¹⁴¹⁹ additur¹⁴²⁰, sistit et sanguinem ulceraque quae serpant quaeve putrescant, absumit ¹⁴²¹ et excrescentes¹⁴²² carnes. peculiariter virilitatis vitiis¹⁴²³ utile et feminarum profluvium¹⁴²⁴ sistit.

123 ¹⁴²⁵ 32 Graeci cognationem aeris nomine fecerunt et atramento sutorio; appellant enim chalcanthon¹⁴²⁶. nec ullius aeque mira¹⁴²⁷ natura est. fit in Hispaniae puteis stagnisve¹⁴²⁸ id genus aquae habentibus¹⁴²⁹. decoquitur ea admixta dulci pari mensura¹⁴³⁰ et in piscinas ligneas funditur. immobili bus¹⁴³¹ super has transtris¹⁴³² dependent¹⁴³³ restes lapillis extentae, quibus adhaerescens limus vitreis acinis imaginem quandam uvae reddit. exemptum ita siccatur diebus XXX. color est caeruleus perquam spectabili¹⁴³⁴ nitore, vitrumque¹⁴³⁵ esse creditur; diluendo fit atramentum tinguendis coriis. 124 ¹⁴³⁶ fit et¹⁴³⁷ pluribus modis: genere terrae eo in scrobes¹⁴³⁸ cavato, quorum e lateribus destillantes¹⁴³⁹ hiberno gelu stirias¹⁴⁴⁰ stalagmian vocant, neque est purius aliud¹⁴⁴¹. sed¹⁴⁴² ex eo, candidum colorem sentiente¹⁴⁴³ viola¹⁴⁴⁴, lonchoton¹⁴⁴⁵ appellant. 125 fit et in saxorum catinis pluvia aqua conrivato¹⁴⁴⁶ limo gelante; fit et salis modo flagrantissimo sole admissas dulces aquas cogente. ideo quidam duplici differentia¹⁴⁴⁷ fossile aut facticium appellant, hoc pallidius et quantum colore, tantum bonitate deterius. 126 ¹⁴⁴⁸ probant maxime Cyprium in medicinae usu¹⁴⁴⁹. sumitur ad pellenda¹⁴⁵⁰ ventris animalia drachmae pondere ¹⁴⁵¹ cum melle. purgat et caput dilutum ac naribus instillatum , item stomachum cum melle aut aqua mulsa sumptum. medetur et oculorum scabritiae¹⁴⁵² dolorique¹⁴⁵³ et¹⁴⁵⁴ caligini et oris ulceribus. sistit et sanguinem narium, item haemorroidum¹⁴⁵⁵. extrahit ossa fracta cum semine hyoscyami¹⁴⁵⁶, suspendit epiphoras penicillo fronti inpositum, efficax et in emplastris ad purganda volnera¹⁴⁵⁷ et excrescentia ulcerum. 127 ¹⁴⁵⁸ tollit et uvas¹⁴⁵⁹, vel si decocto tangantur, cum¹⁴⁶⁰ lini quoque semine superponitur emplastris ad dolores tollendos. quod¹⁴⁶¹ ex eo candicat, in uno¹⁴⁶² usu¹⁴⁶³ praefertur violaceis, ut¹⁴⁶⁴ gravitati¹⁴⁶⁵ aurium per fistulas inspiretur¹⁴⁶⁶¹⁴⁶⁷. volnera ¹⁴⁶⁸ per se inlitum sanat, sed tinguit¹⁴⁶⁹ cicatrices. nuper¹⁴⁷⁰ inventum ursorum¹⁴⁷¹ in harena et leonum ora spargere¹⁴⁷² illo, tantaque¹⁴⁷³ est vis in¹⁴⁷⁴ adstringendo¹⁴⁷⁵, ut non queant mordere.

128 ¹⁴⁷⁶ 33 Etiamnum¹⁴⁷⁷ in aerariis reperiuntur quae vocant pompholygem¹⁴⁷⁸ et spodon¹⁴⁷⁹. differentia, quod pompholyx ¹⁴⁸⁰ lotura¹⁴⁸¹ separator¹⁴⁸², spodos inlota est. aliqui quod¹⁴⁸³ sit¹⁴⁸⁴ candidum levissimumque pompholygem¹⁴⁸⁵ dixere et esse¹⁴⁸⁶ aeris a c¹⁴⁸⁷ cadm eae favillam, spodon¹⁴⁸⁸ nigriorem esse ponderosioremque ¹⁴⁸⁹, derasam¹⁴⁹⁰ parietibus fornacium, mixtis scintillis¹⁴⁹¹, aliquando et carbonibus. 129 haec aceto accepto¹⁴⁹² odorem aeris praestat et, si tangatur¹⁴⁹³ lingua, saporem horridum. convenit oculorum medicamentis, quibuscumque vitiis occurrens ¹⁴⁹⁴, et ad omnia quae spodos¹⁴⁹⁵. hoc solum distat, quod huius elutior vis est. additur et in¹⁴⁹⁶ emplastra, quibus lenis refrigeratio quaeritur et siccatio¹⁴⁹⁷. utilior ad omnia quae vino lota¹⁴⁹⁸ est.

130 34 Spodos¹⁴⁹⁹ Cypria optima. fit autem liquescentibus¹⁵⁰⁰ cadmea et aerario lapide. levissimum hoc est flaturae¹⁵⁰¹ totius evolatque e¹⁵⁰² fornacibus et tectis adhaerescit, a fuligine distans candore. quod minus candidum ex ea¹⁵⁰³, inmaturae fornacis¹⁵⁰⁴ argumentum est; hoc quidam¹⁵⁰⁵ pompholygem . vocant. quod vero rubicundius ex iis¹⁵⁰⁶ invenitur, acriorem¹⁵⁰⁷ vim habet et exulcerat adeo, ut, cum lavatur, si attigit¹⁵⁰⁸¹⁵⁰⁹ oculos, excaecet. 131 ¹⁵¹⁰ est et mellei coloris spodos¹⁵¹¹, in qua¹⁵¹² plurimum aeris intellegitur. sed quodcumque¹⁵¹³ genus lavando fit utilius; purgatur ante pinna¹⁵¹⁴, dein crassiore¹⁵¹⁵ lotura¹⁵¹⁶ digitis scabritiae¹⁵¹⁷ excernuntur¹⁵¹⁸. e ximia¹⁵¹⁹ vis est eius, quae¹⁵²⁰ vino lavatur. est aliqua¹⁵²¹ et in genere vini differentia . leni enim¹⁵²² lota collyriis oculorum minus utilis¹⁵²³ putatur , eademque efficacior ulceribus, quae manent¹⁵²⁴, vel oris, quae¹⁵²⁵ madeant¹⁵²⁶, et omnibus medicamentis, quae parentur¹⁵²⁷ contra gangraenas¹⁵²⁸. 132 fit et in argenti fornacibus spodos, quam vocant Lauriotim¹⁵²⁹. utilissima autem oculis adfirmatur quae fiat in aurariis, nec in alia parte magis est vitae ingenia mirari. quippe ne quaerenda essent metalla, vilissimis¹⁵³⁰ rebus utilitates easdem excogitavit.

133 ¹⁵³¹ 35 Antispodon¹⁵³² vocant cinerem fici arboris¹⁵³³ vel caprifici vel myrti foliorum cum tenerrimis ramorum partibus vel oleastri¹⁵³⁴ vel oleae¹⁵³⁵ vel cotonei¹⁵³⁶ mali vel lentisci, item ex moris inmaturis, id est candidis, in sole arefactis vel e buxi coma aut pseudocypiri¹⁵³⁷ aut rubi aut terebinthi vel oenanthes¹⁵³⁸. taurini quoque glutinis aut linteorum cinerem similiter pollere inventum est. uruntur omnia ea¹⁵³⁹ crudo fictili in fornacibus, donec figlina¹⁵⁴⁰ percoquantur¹⁵⁴¹.

134 36 In aerariis officinis et smegma¹⁵⁴² fit iam liquato aere ac percocto additis etiamnum¹⁵⁴³ carbonibus paulatimque accensis, ac repente vehementiore flatu¹⁵⁴⁴ exspuitur¹⁵⁴⁵ aeris palea quaedam. solum, quo excipiatur, stratum¹⁵⁴⁶ esse debet maril la¹⁵⁴⁷.

135 ¹⁵⁴⁸ 37 Ab ea discernitur quam¹⁵⁴⁹ in isdem¹⁵⁵⁰ officinis diphrygem ¹⁵⁵¹ vocant Graeci ab eo, quod bis torreatur. cuius origo triplex. fieri enim traditur ex lapide pyrite cremato in caminis, donec excoquatur in rubricam¹⁵⁵². fit et in¹⁵⁵³ Cypro¹⁵⁵⁴ ex luto¹⁵⁵⁵ cuiusdam specus¹⁵⁵⁶ arefacto prius¹⁵⁵⁷, mox paulatim circumdatis sarmentis. tertio fit modo in fornacibus aeris¹⁵⁵⁸ faece subsidente. differentia¹⁵⁵⁹ est, quod¹⁵⁶⁰ aes ipsum in catinos¹⁵⁶¹ defluit, scoria¹⁵⁶² extra fornaces, flos supernatat, diphryges remanent¹⁵⁶³. 136 ¹⁵⁶⁴ quidam tradunt¹⁵⁶⁵ in fornacibus globos lapidis, qui coquatur¹⁵⁶⁶, feruminari¹⁵⁶⁷, circa hunc aes¹⁵⁶⁸ fervere , ipsum vero non percoqui nisi tralatum¹⁵⁶⁹ in alias fornaces, et esse nodum¹⁵⁷⁰ quendam¹⁵⁷¹ materiae; id, quod ex cocto¹⁵⁷² supersit, diphryga¹⁵⁷³ vocari¹⁵⁷⁴. ratio eius in medicina similis praedictis: siccare et excrescentia consumere¹⁵⁷⁵ ac¹⁵⁷⁶ repurgare¹⁵⁷⁷. probatur lingua, ut¹⁵⁷⁸ eam siccet tactu¹⁵⁷⁹ statim saporemque aeris reddat.

137 ¹⁵⁸⁰ 38 Unum etiamnum¹⁵⁸¹ aeris miraculum non omittemus . Servilia familia inlustris in fastis trientem aereum pascit auro, argento, consumentem¹⁵⁸² utrumque. origo atque natura eius incomperta mihi est. verba ipsa de ea re Messallae¹⁵⁸³ senis ponam: Serviliorum familia habet trientem sacrum, cui summa cum cura magnificentiaque sacra quotannis¹⁵⁸⁴ faciunt. quem ferunt alias crevisse, alias decrevisse videri et ex eo aut honorem aut deminutionem¹⁵⁸⁵ familiae significare ¹⁵⁸⁶.

138 39 Proxime¹⁵⁸⁷ indicari debent metalla¹⁵⁸⁸ ferri. optumo pessimoque vitae instrumento est,¹⁵⁸⁹ siquidem hoc tellurem scindimus, arbores serimus¹⁵⁹⁰, arbusta tondemus¹⁵⁹¹, vites squalore deciso annis omnibus cogimus invenescere, hoc exstruimus tecta, caedimus saxa, omnesque¹⁵⁹² ad alios¹⁵⁹³ usus ferro utimur, sed eodem ad bella, caedes¹⁵⁹⁴, latrocinia, non comminus solum, sed etiam missili volucrique, nunc tormentis excusso¹⁵⁹⁵, nunc lacertis, nunc vero pinnato¹⁵⁹⁶, quam sceleratissimam humani ingenii fraudem arbitror, siquidem, ut ocius mors perveniret ad hominem, alitem illam fecimus pinnasque¹⁵⁹⁷ ferro dedimus¹⁵⁹⁸. 139 ¹⁵⁹⁹ quam ob rem culpa¹⁶⁰⁰ eius non naturae fiat accepta. aliquot¹⁶⁰¹ experimentis probatum est posse innocens esse ferrum. in foedere, quod expulsis regibus populo Romano dedit Porsina¹⁶⁰², nominatim comprehensum invenimus, ne ferro nisi in¹⁶⁰³ agri cultu¹⁶⁰⁴ uteretur. et tum¹⁶⁰⁵ stilo osseo¹⁶⁰⁶ scribere institutum¹⁶⁰⁷ vetustissimi auctores prodiderunt. Magni Pompei in tertio consulatu¹⁶⁰⁸ extat edictum¹⁶⁰⁹ in tumultu necis Clodianae¹⁶¹⁰ prohibentis ullum telum esse in urbe. 140 ¹⁶¹¹ 40 et ars antiqua ¹⁶¹² ipsa non defuit¹⁶¹³ honorem mitiorem habere ferro quoque . Aristonidas artifex¹⁶¹⁴, cum exprimere vellet Athamantis¹⁶¹⁵ furorem Learcho filio praecipitato residentem¹⁶¹⁶ paenitentia¹⁶¹⁷, aes¹⁶¹⁸ ferrumque miscuit, ut robigine¹⁶¹⁹ eius per nitorem aeris relucente¹⁶²⁰ exprimeretur¹⁶²¹ verecundiae rubor. hoc signum exstat¹⁶²² hodie Rhodi¹⁶²³. 141 ¹⁶²⁴ est in eadem urbe et ferreus Hercules , quem fecit Alcon laborum dei patientia inductus. videmus et Romae seyphos e ferro dicatos in templo Martis Ultoris. obstitit eadem naturae¹⁶²⁵ benignitas exigentis¹⁶²⁶ ab¹⁶²⁷ ferro ipso poenas¹⁶²⁸ robigine eademque providentia nihil in rebus mortalius¹⁶²⁹ facientis¹⁶³⁰ quam¹⁶³¹ quod esset¹⁶³² infestissimum mortalitati.

142 ¹⁶³³ 41 Ferri metalla¹⁶³⁴ ubique propemodum¹⁶³⁵ reperiuntur, quippe etiam insula Italiae Ilva¹⁶³⁶ gignente, minimaque difficultate adgnoscuntur¹⁶³⁷ colore ipso terrae manifesto¹⁶³⁸. ratio¹⁶³⁹ eadem excoquendis¹⁶⁴⁰ venis; in Cappadocia tantum quaestio est, aquae¹⁶⁴¹ an terrae¹⁶⁴² fiat¹⁶⁴³ acceptum, quoniam perfusa Cer aso¹⁶⁴⁴ fluvio terra neque aliter ferrum e¹⁶⁴⁵ fornacibus reddit. differentia ferri numerosa¹⁶⁴⁶. 143 ¹⁶⁴⁷ prima in genere¹⁶⁴⁸ terrae caelive ¹⁶⁴⁹: aliae molle tantum plumboque vicinum¹⁶⁵⁰ subministrant, aliae fragile et aerosum rotarumque usibus et clavis maxime fugiendum, cui prior ratio convenit; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis¹⁶⁵¹, aliud robiginem¹⁶⁵² celerius sentit¹⁶⁵³. stricturae vocantur hae¹⁶⁵⁴ omnes, quod non in aliis metallis, a¹⁶⁵⁵ stringenda acie vocabulo inposito. 144 ¹⁶⁵⁶ et fornacium magna¹⁶⁵⁷ differentia est, nucleusque quidam¹⁶⁵⁸ ferri excoquitur in iis¹⁶⁵⁹ ad indurandam aciem, alioque¹⁶⁶⁰ modo ad densandas incudes malleorumve¹⁶⁶¹ rostra. summa autem differentia in aqua, cui subinde candens inmergitur. haec alibi¹⁶⁶² atque¹⁶⁶³ alibi¹⁶⁶⁴ utilior nobilitavit loca gloria ferri, sicuti Bilbilim¹⁶⁶⁵ in Hispania et Turiassonem¹⁶⁶⁶, Comum in Italia, cum ferraria metalla in iis¹⁶⁶⁷ locis non sint¹⁶⁶⁸. 145 ¹⁶⁶⁹ ex omnibus autem generibus ¹⁶⁷⁰ palma¹⁶⁷¹ Serico ferro¹⁶⁷² est; Seres hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt; secunda Parthico.- neque alia genera ferri ex mera¹⁶⁷³ acie¹⁶⁷⁴ tenmperantur, ceteris enim admiscetur mollior complexus. in¹⁶⁷⁵ nostro orbe aliubi¹⁶⁷⁶ vena bonitatem hanc¹⁶⁷⁷ praestat, ut in Noricis, aliubi factura, ut Sulmone, aqua ubi¹⁶⁷⁸ diximus, quippe¹⁶⁷⁹ cum¹⁶⁸⁰ exacuendo oleariae¹⁶⁸¹ cotes¹⁶⁸² aquariaeque differant et oleo delicatior fiat acies. 146 mirumque , cum excoquatur vena¹⁶⁸³, aquae modo liquari ferrum, postea in spongeas¹⁶⁸⁴ frangi. tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. a ferro sanguis humanus se ulciscitur, contactum¹⁶⁸⁵ namque eo celerius ¹⁶⁸⁶ robiginem trahit.

147 ¹⁶⁸⁷ 42 De magnete lapide suo loco dicemus concordiaque , quam cum ferro habet. sola haec materia virus¹⁶⁸⁸¹⁶⁸⁹ ab eo lapide accipit retinetque longo tempore, aliud¹⁶⁹⁰ adprehendens ferrum, ut anulorum¹⁶⁹¹ catena spectetur interdum . quod volgus imperitum appellat ferrum vivum, vulneraque talia¹⁶⁹² asperiora fiunt. 148 ¹⁶⁹³ hic¹⁶⁹⁴ lapis et in Cantabria ¹⁶⁹⁵ nascitur, non ut¹⁶⁹⁶ ille magnes verus caute continua, sed sparsa bulbatione¹⁶⁹⁷—ita appellant¹⁶⁹⁸—, nescio an vitro¹⁶⁹⁹ fundendo perinde utilis, nondum enim expertus est quisquam ¹⁷⁰⁰; ferrum¹⁷⁰¹ utique inficit eadem¹⁷⁰² vi¹⁷⁰³.—Magnete¹⁷⁰⁴ lapide¹⁷⁰⁵ architectus¹⁷⁰⁶ Timochares¹⁷⁰⁷ Alexandriae¹⁷⁰⁸ Arsinoes templum concamarare incohaverat¹⁷⁰⁹, ut in eo¹⁷¹⁰ simulacrum e ferro pendere in aēre¹⁷¹¹ videretur. intercessit ipsius mors et Ptolemaei ¹⁷¹² regis¹⁷¹³, qui id sorori¹⁷¹⁴ suae iusserat fieri. 149 ¹⁷¹⁵— 43 Metallorum ¹⁷¹⁶ omnium vena ferri largissima est Cantabriae¹⁷¹⁷. maritima¹⁷¹⁸ parte, qua¹⁷¹⁹ oceanus adluit¹⁷²⁰, mons praealtus¹⁷²¹- incredibile dictu—totus ex ea materia¹⁷²² est, ut in am- (?)bitu oceani diximus. ¹⁷²³

Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, corrumpitur . rubens non est habile¹⁷²⁴ tundendo neque antequam albescere incipiat¹⁷²⁵. aceto aut¹⁷²⁶ alumine¹⁷²⁷ inlitum fit aeri¹⁷²⁸ simile. 150 ¹⁷²⁹ a robigine¹⁷³⁰ vindicatur cerussa¹⁷³¹ et gypso et liquida pice. haec est ferro¹⁷³² a Graecis antipathia dicta. ferunt quidem¹⁷³³ et religione quadam id fieri et exstare ferream catenam apud Euphraten¹⁷³⁴ amnem in urbe¹⁷³⁵, quae Zeugma¹⁷³⁶ appellatur¹⁷³⁷, qua¹⁷³⁸ Alexander Magnus ibi iunxerit¹⁷³⁹ pontem, cuius anulos, qui¹⁷⁴⁰ refecti sint¹⁷⁴¹, robigine infestari, carentibus ea prioribus.

151 ¹⁷⁴² 44 Medicina¹⁷⁴³ e ferro¹⁷⁴⁴ est et alia quam secandi. namque¹⁷⁴⁵ et¹⁷⁴⁶ circumscribi circulo¹⁷⁴⁷ terve circumlato mucrone et adultis et infantibus prodest contra noxia medicamenta, et praefixisse¹⁷⁴⁸ in¹⁷⁴⁹ limine evulsos¹⁷⁵⁰ sepulchris clavos adversus noctumas lymphationes, pungique leviter mucrone¹⁷⁵¹, quo¹⁷⁵² percussus homo sit, contra dolores laterum pectorumque¹⁷⁵³ subitos¹⁷⁵⁴, qui punctionem adferant¹⁷⁵⁵. quaedam ustione sanantur , privatim vero canis rabidi¹⁷⁵⁶ morsus¹⁷⁵⁷, quippe etiam praevalente morbo¹⁷⁵⁸ expaventesque¹⁷⁵⁹ potum usta¹⁷⁶⁰ plaga ilico liberantur. calfit¹⁷⁶¹ etiam ferro candente potus in multis vitiis, privatim vero dysentericis.

152 ¹⁷⁶² 45 Est et robigo ipsa in remediis, et sic proditur¹⁷⁶³ Telephum¹⁷⁶⁴ sanasse¹⁷⁶⁵ Achilles, sive id aerea¹⁷⁶⁶ sive ferrea cuspide fecit; ita certe pingitur ex ea decutiens gladio. sed robigo ferri¹⁷⁶⁷ deraditur umido ferro clavis¹⁷⁶⁸ veteribus. 153 ¹⁷⁶⁹ potentia eius ligare, siccare, sistere¹⁷⁷⁰. emendat alopecias¹⁷⁷¹ inlita. utuntur et ad scabritias¹⁷⁷² genarum pusulasque¹⁷⁷³ totius corporis cum cera et myrteo¹⁷⁷⁴ oleo, ad ignes¹⁷⁷⁵ vero sacros ex aceto, item ad scabiem, paronychia digitorum et pterygia in linteolis. sistit et feminarum profluvia inposita velleribus¹⁷⁷⁶, plagis quoque recentibus vino diluta et cum murra subacta¹⁷⁷⁷, condylomatis ex aceto¹⁷⁷⁸. podagras quoque inlita¹⁷⁷⁹ lenit.

154 ¹⁷⁸⁰ 46 Squama quoque ferri in usu est ex acie aut mucronibus, maxime simili¹⁷⁸¹, sed acriore vi quam robigo, quam ob rem et contra epiphoras oculorum adsumitur. sanguinem¹⁷⁸² sistit, cum volnera ferro maxime fiant. sistit et feminarum profluvia. inponitur et contra¹⁷⁸³ lienium¹⁷⁸⁴ vitia, et¹⁷⁸⁵ haemorroidas¹⁷⁸⁶ compescit ulcerumque serpentia. et genis prodest farinae modo adspersa paullisper. 155 praecipua tamen commendatio eius in hygremplastro ad purganda vulnera fistulasque et omnem¹⁷⁸⁷ callum erodendum et rasis ossibus carnes recreandas. componitur hoc modo: pr opoli s¹⁷⁸⁸ oboli¹⁷⁸⁹ VI,¹⁷⁹⁰ Cimoliae cretae drachmae¹⁷⁹¹ VI, aeris¹⁷⁹² tusi¹⁷⁹³ drachmae¹⁷⁹⁴ II, squamae¹⁷⁹⁵ ferri¹⁷⁹⁶ totidem, cerae¹⁷⁹⁷ X¹⁷⁹⁸, olei¹⁷⁹⁹ sextarius¹⁸⁰⁰. his adieitutr, cum sunt repurganda volnera aUt replenda, ceratum.

156 ¹⁸⁰¹ 47 Sequitur natura plumbi, cuius duo genera, nigrum atque candidum. pretiosissimum in hoc¹⁸⁰² candidum¹⁸⁰³, Graecis¹⁸⁰⁴ appellatum¹⁸⁰⁵ cassiterum¹⁸⁰⁶ fabuloseque narratum in¹⁸⁰⁷ insulas¹⁸⁰⁸ Atlantici maris peti vitilibusque¹⁸⁰⁹ navigiis¹⁸¹⁰ et circumsutis corio advehi. nunc certum est in Lusitania¹⁸¹¹. gigni et in Gallaecia¹⁸¹² summa tellure, harenosa et coloris¹⁸¹³ nigri. pondere tantum ea deprehenditur; 157 ¹⁸¹⁴ interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis. lavant eas harenas metallici et, quod subsedit, cocunt in fornacibus. invenitur et in aurariis metallis, quae alutias¹⁸¹⁵ vocant, aqua inmissa eluente¹⁸¹⁶ calculos nigros paullum¹⁸¹⁷ candore variatos, quibus eadem gravitas quae auro, et ideo in calathis¹⁸¹⁸, quibus aurum colligitur, cum eo rem-anent; postea¹⁸¹⁹ cami nis¹⁸²⁰ separantur conflatique in plumbum album resolvuntur. 158 ¹⁸²¹ non fit in Gallaecia¹⁸²² nigrum, cum vicina¹⁸²³ Cantabria nigro tantum abundet, nec ex albo argentum, cum fiat ex nigro. iungi inter se plumbum nigrum sine albo non potest nec hoc ei¹⁸²⁴ sine oleo ac ne album quidem secum sine nigro. album habuit¹⁸²⁵ auctoritatem et Iliacis temporibus teste Homnero, cassiterum ab illo dictum. 159 ¹⁸²⁶ plumbi nigri origo duplex est; aut enim sua provenit vena nec quicquam aliud ex sese parit¹⁸²⁷ aut cum argento nascitur mixtisque venis conflatur . huius¹⁸²⁸ qui primus fuit¹⁸²⁹ in fornacibus liquor stagnum¹⁸³⁰ appellatur; qui secundus, argentum; quod¹⁸³¹ remansit in fornacibus, galena, quae fit¹⁸³² tertia portio additae¹⁸³³ venae; haec¹⁸³⁴ rursus conflata dat nigrum plumbum deductis partibus ¹⁸³⁵¹⁸³⁶ nonis¹⁸³⁷ II.

160 48 Stagnum inlitum aereis¹⁸³⁸ vasis saporem facit gratiorem ac¹⁸³⁹ compescit virus aeruginis, mirumque, pondus non auget. specula¹⁸⁴⁰ etiam¹⁸⁴¹ ex eo laudatissima, ut diximus, ¹⁸⁴² Brundisi¹⁸⁴³ temperabantur, donec argenteis uti coepere et ancillae. nunc adulteratur stagnum addita aeris candidi tertia portione in plumbum album. fit et alio modo mixtis albi plumbi¹⁸⁴⁴ nigrique libris; hoc nunc aliqui argentarium appellant. iidem¹⁸⁴⁵ et tertiarium vocant, in quo¹⁸⁴⁶ duae sunt¹⁸⁴⁷ nigri portiones et tertia albi. pretium eius inlibras¹⁸⁴⁸ $X$ XX¹⁸⁴⁹. hoc fistulae solidantur. 161 inprobiores ad tertiarium¹⁸⁵⁰ additis partibus aequis¹⁸⁵¹ albi argentarium vocant et eo quae volunt incoquunt¹⁸⁵². pretium¹⁸⁵³ huius¹⁸⁵⁴ faciunt in p. $X$ LXX¹⁸⁵⁵. albo¹⁸⁵⁶ per se sincero pretium¹⁸⁵⁷ sunt $X$ LXXX¹⁸⁵⁸, nigro $X$ VII¹⁸⁵⁹.

Albi natura plus aridi habet, contraque nigri tota umida est. ideo album nulli rei sine mixtura utile est. neque argentum ex eo¹⁸⁶⁰ plumbatur, quoniam¹⁸⁶¹ prius liquescat¹⁸⁶² argentum, 162 confirmantque¹⁸⁶³, si minus albo nigri, quam satis sit, misceatur, erodi¹⁸⁶⁴ ab eo argentum. album incoquitur aereis operibus Galliarum invento ita, ut vix discerni possit ab argento, eaque incoctilia appellant. deinde et argentum incoquere simili modo coepere equorum¹⁸⁶⁵ maxime ornamentis iumentorumque ac iugorum¹⁸⁶⁶ in¹⁸⁶⁷ Alesia oppido; reliqua gloria Biturigum¹⁸⁶⁸ fuit. 163 ¹⁸⁶⁹ coepere deinde et esseda sua colisataque ac¹⁸⁷⁰ petorita¹⁸⁷¹ exornare simili modo, quae iam¹⁸⁷² luxuria¹⁸⁷³ ad aurea quoque, non modo argentea¹⁸⁷⁴, staticula¹⁸⁷⁵ pervenit¹⁸⁷⁶, quaeque in scyphis¹⁸⁷⁷ cerni prodigum¹⁸⁷⁸ erat, haec¹⁸⁷⁹ in vehiculis adteri¹⁸⁸⁰ cultus vocatur. plumbi albi experimentum in charta est, ut liquefactum pondere videatur, non calore, rupisse. India neque aes neque plumbum habet gemmisque ac margaritis suis haec permutat.

164 ¹⁸⁸¹ 49 Nigro¹⁸⁸² plumbo ad fistulas lamnasque utimur, laboriosius in Hispania eruto totasque per Gallias, sed in Brittannia summo terrae corio¹⁸⁸³ adeo large, ut lex ultro dicatur¹⁸⁸⁴, ne plus certo modo fiat. nigri generibus haec sunt nomina: Iovetanum¹⁸⁸⁵, Caprariense, Oleastrense¹⁸⁸⁶, nec differentia ulla¹⁸⁸⁷ scoria modo excocta¹⁸⁸⁸ diligenter. mirum in his solis metallis, quod derelicta fertilius revivescunt. 165 hoc videtur facere laxatis spiramentis ad¹⁸⁸⁹ satietatem infusus¹⁸⁹⁰ aër, aeque¹⁸⁹¹ ut feminas quasdam fecundiores facere abortus. nuper id conpertum in Baetica Samariensi¹⁸⁹² metallo, quod locari¹⁸⁹³ solitum $X$¹⁸⁹⁴ cc¹⁸⁹⁵ annuis¹⁸⁹⁶, postquam obliteratum erat, $X$ CCLV¹⁸⁹⁷ locatum est¹⁸⁹⁸. simili modo Antonianum in eadem provincia pari¹⁸⁹⁹ locatione pervenit ad HS¹⁹⁰⁰ CCCC¹⁹⁰¹ vectigalis. mirum et addita aqua non liquescere vasa e¹⁹⁰² plumbo, eadem, si in¹⁹⁰³ aqua m¹⁹⁰⁴ addantur¹⁹⁰⁵ calculus ve l¹⁹⁰⁶ aereus¹⁹⁰⁷ quadrans ¹⁹⁰⁸, peruri¹⁹⁰⁹.

166 ¹⁹¹⁰ 50 In medicina per se plumbi usus cicatrices reprimere adalligatisque lumborum¹⁹¹¹ et renium parti¹⁹¹² lamnis frigidiore natura inhibere¹⁹¹³ inpetus venerisvisaque in quiete veneria¹⁹¹⁴ sponte naturae erumpentia usque in genus morbi. his lamnis Calvus orator cohibuisse se¹⁹¹⁵ traditur viresque corporis studiorum labori¹⁹¹⁶ custodisse. Nero, quoniam ita placuit diis¹⁹¹⁷, princeps, lamna pectori inposita sub ea cantica exclamans alendis vocibus demonstravit rationem. 167 ¹⁹¹⁸coquitur ad medicinae usus patinis fictilibus substrato sulpure¹⁹¹⁹ minuto, lamnis inpositis tenuibus opertisque sulpure ¹⁹²⁰ et ferro¹⁹²¹ mixtis. cum coquatur¹⁹²², munienda in eo opere foramina¹⁹²³ spiritus convenit; alioqui plumbi fornacium ¹⁹²⁴¹⁹²⁵ halitus noxius sentitur. et pestilens est¹⁹²⁶, canibus ocissime, omnium vero metallorum muscis et culicibus, quam ob rem non sunt ea taedia in metallis. 168 ¹⁹²⁷ quidam in coquendo scobem plumbi lima quaesitam sulpuri miscent, alii cerussam potius quam sulpur. fit¹⁹²⁸ et lotura plumbi¹⁹²⁹ usus in medicina. cum se ipso teritur in¹⁹³⁰ mortariis plumbeis addita aqua caelesti, done crassescat; postea supernatans aqua tollitur spongeis; quod crassissimum fuit, siccatum dividitur in pastillos. quidam limatum plumbum sic terunt, quidam et plumbaginem admiscent, alii vero acetum¹⁹³¹, alii vinum, alii adipem, alii rosam. 169 ¹⁹³² quidam in lapideo mortario¹⁹³³ et maxime Thebaico plumbeum¹⁹³⁴ pistillum¹⁹³⁵ terere malunt, candidiusque ita fit medicamentum. id autem quod ustum est plumbum lavatur¹⁹³⁶ ut¹⁹³⁷ stibis¹⁹³⁸ et¹⁹³⁹¹⁹⁴⁰ cadmea¹⁹⁴¹. potest adstringere, sistere, contrahere cicatrices;¹⁹⁴² usu est¹⁹⁴³ eodem et in oculorum medicamentis, maxime contra procidentiam¹⁹⁴⁴ eorum et inanitates¹⁹⁴⁵ ulcerum excrescentiave rimasque sedis aut haemorroidas¹⁹⁴⁶ et condylomata . 170 ¹⁹⁴⁷ ad haec maxime lotura plumbi facit, cinis autem usti ad serpentia ulcera aut sordida, eademque quae chartis¹⁹⁴⁸ ratio profectus¹⁹⁴⁹. uritur autem in¹⁹⁵⁰ patinis per lamnas minutas cum sulpure, versatum rudibus ferreis aut ferulaceis, donec liquor mutetur in cinerem; dein refrigeratum teritur in farinam. alii¹⁹⁵¹ elimatam¹⁹⁵² scobem in fictili¹⁹⁵³ crudo¹⁹⁵⁴ cocunt¹⁹⁵⁵ in caminis, donec percoquatur figlinum . aliqui cerussam admiscent¹⁹⁵⁶ pari mensura aut hordeum teruntque ut in crudo dictum est, et praeferunt¹⁹⁵⁷ sic¹⁹⁵⁸ plumbum spodio¹⁹⁵⁹ Cyprio.

171 ¹⁹⁶⁰ 51 Scoria¹⁹⁶¹ quoque plumbi in usu est. optima quae¹⁹⁶² maxime ad luteum colorem accedit¹⁹⁶³, sine plumbi reliquiis¹⁹⁶⁴ aut sulpuris specie¹⁹⁶⁵ et terra¹⁹⁶⁶ carens. lavatur haec in mortariis minutim fracta, done aqua luteum colorem trahat, et transfunditur in vas purum, idque saepius, usque dum subsidat quod utilissimum est. effectus¹⁹⁶⁷ habet eosdem quos plumbum¹⁹⁶⁸, sed acriores¹⁹⁶⁹. mirarique¹⁹⁷⁰ succurrit experiential¹⁹⁷¹ vitae, ne faece quidem rerum¹⁹⁷² excrementorumque foeditate intemptata tot modis.

172 52 Fit¹⁹⁷³ et spodium ex¹⁹⁷⁴ plumbo eodem modo¹⁹⁷⁵ quo ex Cyprio aere; lavatur¹⁹⁷⁶ in linteis raris aqua caelesti separaturque ¹⁹⁷⁷¹⁹⁷⁸ terrenum transfusione; cribratum¹⁹⁷⁹ teritur. quidam pulverem eum¹⁹⁸⁰ pinnis digerere¹⁹⁸¹ malunt ac terere in vino odorato.

173 ¹⁹⁸² 53 Est et molybdaena, quam alio loco galenam appellavimus , vena¹⁹⁸³ argenti plumbique communis. Melior ¹⁹⁸⁴ haec, quanto magis aurei colors quantoque minus plumbosa,¹⁹⁸⁵ friabilis et modice gravis. cocta cum oleo iocineris colorem trahit. adhaerescit et auri argentique fornacibus; hanc metallicam vocant. laudatissima quae in¹⁹⁸⁶ Zephyrio fiat; probantur minime terrenae minimeque lapidosae¹⁹⁸⁷. coquuntur¹⁹⁸⁸ lavanturque scoriae modo. 174 ¹⁹⁸⁹ usus in lipara¹⁹⁹⁰ ad lenienda ac refrigeranda ulcera et emplastris, quae non inligantur¹⁹⁹¹, sed inlita ad cicatricem perducunt in teneris¹⁹⁹² corporibus mollissimisque¹⁹⁹³ partibus. compositio¹⁹⁹⁴ eius e¹⁹⁹⁵ libris¹⁹⁹⁶ III et cerae libra, olei III heminis, quod in senili corpore cum fracibus¹⁹⁹⁷ additur. temperatur cum¹⁹⁹⁸ spuma argenti et scoria plumbi ad dysenteriam et tenesmum fovenda¹⁹⁹⁹ calida.

175 ²⁰⁰⁰ 54 Psimithium²⁰⁰¹ quoque, hoc est cerussam, plumbariae dant officinae²⁰⁰², laudatissimam²⁰⁰³ in Rhodo²⁰⁰⁴. fit autem ramentis plumbi tenuissimis²⁰⁰⁵ super vas aceti asperrimi inpositis atque ita destillantibus. quod ex eo cecidit in ipsum acetum, arefactum molitur²⁰⁰⁶ et cribratur²⁰⁰⁷ iterumque aceto admixto²⁰⁰⁸ in pastillos dividitur et²⁰⁰⁹ in sole siccatur aestate. fit et alio modo, addito in urceos aceti plumbo opturatos per dies²⁰¹⁰ X derasoque ceu²⁰¹¹ situ ac rursus²⁰¹² reiecto²⁰¹³, donec deficiat materia. 176 ²⁰¹⁴ quod derasum est, teritur et cribratur ²⁰¹⁵ et coquitur in patinis misceturque rudiculis, done rufescat²⁰¹⁶ et simile²⁰¹⁷ sandaracae fiat. dein lavatur dulci aqua, donec nubeculae²⁰¹⁸ omnes eluantur²⁰¹⁹. siccatur postea similiter et in pastillos dividitur. vis eius eadem quae supra dictis²⁰²⁰, lenissima²⁰²¹ tantum²⁰²² ex omnibus, praeterque ad candorem feminarum²⁰²³. est autem letalis potu²⁰²⁴ sicut spuma²⁰²⁵ argenti. postea cerussa ipsa, si coquatur, rufescit.

177 ²⁰²⁶ 55 Sandaracae quoque propemodum dicta natura²⁰²⁷ est. invenitur autem et in aurariis et in argentariis metallis , melior quo magis rufa quoque magis²⁰²⁸ virus sulpuris²⁰²⁹ redolens ac pura²⁰³⁰ friabilisque²⁰³¹. valet purgare, sistere, excalfacere , erodere²⁰³², summa eius dote²⁰³³ septica²⁰³⁴. explet alopecias ex aceto inlita; additur oculorum medicamentis; fauces purgat cum melle sumpta vocemque²⁰³⁵ limpidam et canoram²⁰³⁶ facit; suspiriosis et tussientibus iucunde²⁰³⁷ medetur cum resina terebinthina in cibo²⁰³⁸ sumpta, suffita²⁰³⁹ quoque cum cedro ipso nidore isdem²⁰⁴⁰ medetur²⁰⁴¹.

178 ²⁰⁴² 56 Et arrhenicum²⁰⁴³ ex eadem est materia. quod optimum , coloris etiam in auro excellentis²⁰⁴⁴; quod vero pallidius aut sandaracae simile est, deterius iudicatur. est et tertium genus, quo miscetur aureus color sandaracae. utraque²⁰⁴⁵ haec squamosa, illud²⁰⁴⁶ vero siccum purumque, gracili venarum discursu fissile. vis eadem quae supra, sed acrior. itaque et causticis additur et psilotris²⁰⁴⁷. tollit et²⁰⁴⁸ pterygia digitorum carnesque²⁰⁴⁹ narium et condylomata et²⁰⁵⁰ quidquid excrescit²⁰⁵¹. torretur, ut valdius²⁰⁵² prosit, in nova testa²⁰⁵³, donec mutet colorem.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. cfr. Isid. XV 5, 3. Paul. Diac. s. v. dirutum aeire (p. 69).

2. proxime Ba G( S). -mo R e corr. -ma VdTh v( H).

3. ftipif Bh v. stirpis r.

4. aerea B 1.

5. aerari B 1 D.

6. 33,43,138

7. oberrati Va.

8. et aere R(?) H. ab aere h v.

9. dicti h v. a. H.

10. sit. sed et H.

11. alia re ego. alia ll. v. alta coni. J. an potius alio, ut XIV 145, vel alias?

12. 33,42 sqq.

13. declar& Rd. -raret VTh( v. a. H praem. cum).

14. regnum a B.

15. aerarium B S. -iorum rv( D).

16. inftitutof B.

17. cfr. Plin. infra § 100. 117. Isid. XVI 20, 2. 3. Aristot. h. a. V 19 § 106 p. 552 b. Antig. hist. mir. 84 (90).

18. effoditur h v. a. S.

19. dignique B.

20. cadmean B 1 J. -mian B 2. -meam rS. -miam h v. cfr. § 4. 100.

21. 32,95 sqq

22. celebri tranf B S. -ritas rv.

23. maria BT S. -iam Va. in aria R. in asia d v.

24. nunc & B S. nunc rv( J).

25. bergomatium B v. perg- r.

26. italiam efferunt R.

27. & Bah v. om. r.

28. quēquē VR.

29. chalciten h v. a. S. -ceitem d. -cheitem V. -chettem R.

30. fuit aeris v. a. S. ueteris h.

31. praestantiorem a. -oref B.

32. aurichal- cho V.

33. effect V 1 Ra.

34. faluftianum B 2 V v. a. C.

35. ceutronum B (ceu in ras.) B( J). cfr. XI 240. III 135. ceuir- V 1. ee uir- V 2 R. ebur- d 2 (eb in ras.). cubur- h. Centr- v( Dal.) D.

36. longe B.

37. ei B G. et rv.

38. dist. Ven. cfr. Madvig adv. crit. II 529.

39. defectuuf B 1 D.

40. fummae B.

41. gloria h v. a. S. cfr. XXXIII 89.

42. mari anxum V.

43. aluiano VR.

44. cadmian B 2. -meā R. -miam h v. a. S.

45. bonitate V.

46. dupundiarifque B 1 V 1 D. dipon- B 2 V 2.

47. haec tenuf B.

48. an naturali? cfr. XXXIII 86. 119. X 198; aliter XXXI 74. XXXIII 62.

49. sed R.

50. genere R.

51. cura B S. cum r. om. h. artificio v.

52. an matea V. amamea R.

53. creuerint B G (haec praem. v). -rit a. hac (ac R) fuerit (-int d) r d.

54. quaeftuuf B 1 D. que ius R. quę ius V.

55. dist.D.

56. aut VR.

57. ideo autem etiam B SJ.

58. procerus VR.

59. ac V.

60. ex- olebit R. -bat V.

61. ea re Ba S. aere rv.

62. Florus I 32, 7 (II 16). Isid. XVI 20, 4. Seneca de brev. vitae 12.—cfr. Quintil. XII 10, 3.

63. et adfecta- tio V.

64. furit S e coni. J coll. XXXIII 147. fuerit ll. fuer.. O. fuit h v.

65. quem M. B S. quem ah v. om. r O.

66. pro- fcriptu B.

67. cum eo Ba G( S). eum eum R. eum //// V. eum dO. esse h v( Brot.).

68. quoniam J. qn???m B. quam r. quam quod h v. quam quoniam coni. S.

69. ac Ba S. at rv.

70. ars VR.

71. segreganda VR. -dum d 2 in ras. h.

72. si se VR. se dh v. a. S.

73. tacebo V. staccho R.

74. clvili B. CLVI Vd v. a. H.

75. noftra B.

76. hęc B. om. rG. in h v.

77. saeculo v. a. Dal. defiiffent B 2. dediss- VR.

78. ista Rh(?) H.

79. cum propter VR.

80. artificium VR.

81. aetatis V.

82. ei ( pro ex) V.

83. ele- gantiore B 2 dT.

84. modo ad ( S. in G) esculenta (fefc- B) Ba G. modo desculpentia (-to h) r. nunc aes sculpendo v.

85. tul- leos R. trullas T v. a. G.

86. dispectu S. diffp- B D. desp- rv( Brot.). resp- B.

87. init.: Isid. XVI 20, 4.

88. eius om. R. an aeris ( scriptum olim eris?).

89. du- centos (-tes R) peries VR.

90. manu est ego. cfr. XXXV 66. 91. 94. XXXVI 26( bis). 28. 32. -nuf & Ba. -nu sed dT S. -nus sed r. -nu facta v.

91. at dT. ad ll. S. a CFW Müller p. 28. dederit v.

92. fortunā B 2 SJD. cfr. § 5. XXXV 103. 104.

93. tem- peratur Ba S. -atum CFW Müller. -amentum r O v. om. h.

94. in om. h v. a. S. cfr. XXXIII 24.

95. dist. ego.

96. fimulacrif B S. -cro r aO v.

97. hepatizon a(?) v.s -icon (c in ras.) B 2. hipatizon R. hyp- V.

98. longa V.

99. aegeneticum B 2. ag- B 1.

100. deligacum R. -atum V.

101. mercatuuf B 1 D.

102. dist. S cum U.

103. co celebrante V. concel- Rdh v.a.S( J).

104. pulchrisque V.

105. aeris om. R.

106. & ad Ba S. ad rv.

107. extr.: cfr. Plin. infra § 49.

108. dist. S.

109. aegeinetico B.

110. et om. B v. a. G( S).

111. eo ego. est ll. v( J). om. d G. aere S.

112. quod ibi S. uod ibi B. est r. aes dh G. del. v.

113. gigne- retur S. fignetur B. gignens Vdha v. gimens R.

114. aegenetici BV.

115. capitolio in VRdh v( D). -lia in a. -lini// B S. -lio J coll. § 79. XXXVI 50 cum § 165. [ XXXV 19]. XXXVI 58. XXXVII [75] 161. sed cfr. etiam CFW Müller grat. p. 546 sqq.

116. hede V. aere B.

117. aeri R. aery V.

118. myroco d. -ro cx R. miro ex V. miro a.

119. policlytus R. polyclytis V.

120. sic ego. fit B 1. set rD. sed dT S. om. h v.

121. et om. B SJ.

122. Varro rer. div. VIII ap. Macrob. III 4, 2.

123. iif B 1 v. hiif B 2. his rC.

124. a RdahO v ( J). e V. om. B S.

125. nomine Bh.

126. acceffio Ba G. ....esio O. -ensio rv.

127. theonif BaO G. heo- V. haeo- R. dionis h. ut auctor est Dion v.

128. iussum VO. iussu praeconis om. B.

129. fulgo VRd.

130. gibber & Bh S. -ere rG. -er H. -ere et v.

131. & albo B 1. alios h. alio v.a.G.

132. L???; B S. L vel quinquaginta rv.

133. in B V( S). om. rG.

134. empta Rh D. -tam B 1. emtam V. empta//in d. -tum B 2 v.

135. caufam B 1

136. inpudentia (ut p- VR) ll. v ( S). impote- G.

137. thorum B 2. totum VR v. a. B.

138. prae diuif B 2.

139. luminum B.

140. morbuf B 1. -bif B 2.

141. nummi VR.

142. e B S. om. rv.

143. prifcy B.

143. cum pluribus¹⁴³ Vd.

145. Isid. XVI 20, 11. Liv. XLV 42, 2. Festus p. 178, 4–8. Ovid. Fasti VI 277.—Plutarch. Camill. 12 init.

146. a cn. Rd v. ac. CN. B 1. a. GN. B 2. a con???. V.

147. flamineum R.

148. corintha B.

149. uefte B.

150. furacufana/// B 1. fir- B 2 ( item infra). syracusanam VR.

151. placuiffe Bh v. -sset r aO.

152. obicit VRh.

153. caruilluf B 1.

154. oftia quod aerata B U. quod (quo Va) aerata (erat V 1) ostia (ho- a) r a v.

155. haber& B 2 e corr. Vra v. //e//& B 1.

156. L. Piso et Valer. Antias (Peter hist. Rom. fragm. p. 85.175). Liv. XXXIX 6, 7. Diodor. XVI 26, 5.

157. manilium Vra v. a. G.

158. inuexisset V 1. -enisse R(?) Dal.

159. DLXVI B.

160. heredef B S. -dem dh v. -de a. h. VO. b. R.

161. quidem L. Crassum h v. a. S.

162. & ego. a V 1. ac B cod. Poll. U. om. rv( D)

163. tropeodum O 1. -podum O 2. triumphodum V 1

164. quod B UJ.

165. donis Vrdha v( D). erat B. aeratae U. eae J. ludis cod. Poll. locus nondum sanatus.

166. apollini U cum J. -nis ll. V.

167. del- phico B U. -ci rv.

168. dicebantur Vra Ven.

169. lychnuci R. luch- Vd.

170. quale B 2 Vra G( SD). -lef B 1. -lis dh v( UJ). qual. O.

171. quem v. a. G.

172. idem deo V 1 R 2. idem de eo V 2 R 1.

173. Liv. II 41, 10. Val. Max. V 8, 2.—cfr. Plin. XXXV 182.

174. transit V v.a.G. cfr. XXXIII 131.

175. cereri B( a?) v. caereri O. ceteri r.

176. interemerit B S. -rat rv.

177. tranfit BV D.

178. ad om. VR.

179. imaginem VR.

180. bituminef B.

181. antiqua V.

182. pingebant v.a.H.

183. integre Vd.

184. nomen non B U. cfr. § 65. XXX 49. romae non rv( D). romae nomen S.

185. uetuftum B S. -statem rv( D).

186. cfr. Paus. VI 18, 7.—Plin. infra § 70. (86).

187. industri V. -iae d.

188. uictoriam V.

189. yconicaf B 2.

190. primi fomnium B. -mi omnium dh v. a. S.

191. tyrannidif B 2.

192. autum V. auctum R.

193. & in BadT S. et iam R v. aetiam V. et O.

194. propagarique (-quę B 2) B U. prorog- rv( JD). cfr. XV 49. XXXV 4. VII 188.

195. uasibus V 2 Rd. uassi- V 1.

196. dist. sustulerunt JD.

197. atris V 1 aO D. antrif B.

198. honef B 1. -nor dO.

199. colentium Vdh.

200. colere B 2 adh v. -lore r. -lonos O.

201. ista V 2 R. sta V 1. statuae dh v. a. G.

202. ephdeborum B 1.

203. e Bad G. a r. om. h v.

204. gymnicis v. a. G.

205. res est h v. a. S.

206. ad VO.

207. thoracas VRdh v. a. S. tor- O.

208. luper VR.

209. habitum B.

210. nouite R.

211. quod VR.

212. eodem R(?) v. a. S.

213. prodiere Bd v. -idere r Ven.

214. extr.: cfr. Liv. XXXVIII 35,4.

215. est h v. a. S.

216. actium h v. a. H. Attium SUJ.

217. utique Ba G( S). utriq. O. utique (itaq; R) uero VR. uero dTh v( H).

218. aegrecif B 1. -ręcif B 2.

219. celetas V 1 a B. cael- B. celitas R. -latas V 2 h v.

220. uel BaOh v. uel qui r dT.

221. unde om. B S.

222. nostris G.

223. nati del. G.

224. iif B v( S). hiif B 2. his rC( U).

225. sicut et v. a. S. aut Sellers.

226. Liv. VIII 13, 9. Florus I 5,10 (111). Nonius s.v. Maeniana (p. 65 M). Liv. ep. XVII.

227. iif B 1 v( S). hiif B 2. is V. his rC.

228. sicut RdOh v. a. S.

229. menio O v. a. H.

230. praetiae V. -eciae R.

231. populus (p. d) r. (romanus d) Bd v( S). ro. po. G. PR. romano (-na R) r.

232. eosdemquae V.

233. actiatibuf B 2.

234. CCCCVI B. cc. cxv O.

235. duillio Bdh C( H) D. duilio RT v( J). -li. O. D. uilio V. Duellio G( SU).

236. paenif B.

237. cfr. Plin. XVIII 15. Liv. IV 16, 2. I 36, 5. Dion. Hal. III 71.—cfr. Cic. Tusc. V 36, 105. Dig. I 2 de or. iur. § 4.

238. L. B S. P. rv.

239. trigeminae VR.

240. ante V.

241. a om. VRh.

242. senatum V.

243. praeclara om. R.

244. nifi Bh v.

245. in illif B.

246. aetati VR. .. athi O. et Actii v. a. H.

247. nauii R(?) h v. a. S. item infra.

248. fed ( supra scr.)bafif eiuf B 2. cuius basis v.a.S.

249. hermapodori O. -phodori a.

250. ephefii B v. -si a. etsi r O.

251. interpretes VR.

252. pulice B.

253. Liv. II 10, 12. (Gell. IV 5, 1).

254. M. H( D). ma VRd. om. B S. maior h. -or in v.

255. horati B S. -tii Lugd. oratico V 1. -tio d. -tii v. cratico r.

256. coclitif B v. -lis r Oh.

257. ftatuae B H. -ua r Oh.

258. fulpicio B 2

259. fibi illae B 1. cfr. § 29. -bullae V.

260. fe B.

261. pacuuius Rdh v. a. U. cfr. XXXV 19.

262. taraus B.

263. instituit Vd v. a. G( H)

264. meffalla B v( D). -ala rC. cfr. XXXIII 50.

265. attii B. cfr. § 21.

266. pripci V.

267. ni U. ne B. pi V 1. om. r. nisi h v.

268. Liv. VIII 13, 9. IX 43, 22. Cic. Phil. VI 5, 13.—Liv. IV 17, 2. Cic. Phil. IX 2, 4. 5. Diodor. XII 80, 6.

269. iis v. if B 1. his rC.

270. & tatii Ba S. aetati r. est h v.

271. castrorum Vd.

272. Q. R(?) a G. e B. om. Vdh v( S)

273. marcii R(?) G. M. v.

274. equestri Rd. aeq- V.

275. antiquissima VR.

276. tullii Bh Verc.

277. cloeli Vd S. -lii R H. caelti B 2. -lii B 1 v.

278. L. v( S). lucii R(?). Dal. b Vdh. om. B.

279. rofcii BR v. a. S.

280. Sp. v. f. p. B 1. p. B 2. spuri Vdh S. -rii R Dal.

281. nauti VR S. -tii Bd G. Antii C e Livio. matici v.

282. fulcinii Rd G.

283. cfr. Liv. ep. XX. Florus I 21 (II 5). Polyb. II 8, 12.—cfr. Liv. XLV 12, 5. Val. Max. VI 4, 3. Cic. Phil. VIII 8, 23.

284. romano populo v. a. H.

285. aliif B S. alut V 1. aliut R. -iud V 2. -ias h. om. d(?) v. et aliis coni. S.

286. T. R. et tito h v. a. S.

287. coruntiano (corint- V) VRd. -ncano G.

288. teuta B S. teufa rv( Brot.). teuca B.

289. llyriorum B.

290. iif B v ( S). is V. his dh C. om. R.

291. & B S. om. rv.

292. C. N. B 1. GN. B 2. C. v. a. H.

293. fc. BV S cum Gron. scilicet RdT(?) H. om. v.

294. prius V. et prius Rdh v. a. S.

295. eaque eft BV S. aea quae R. qui est h. del. v.

296. Cic. Phil. IX 2, 4.—cfr. Gell. VII (VI) 7, 1. (Plutarch. Popl. 8 extr.).

297. fufetiae VR U. furet- B S. fuffet- dh v.

298. uestale V.

299. habent B S.

300. femina esset (ē & R) VR.

301. decreta V.

302. in ipsis VR (?) G.

303. e ( pro ea) B.

304. summiti Vd. -itti R.

305. iussit sed VRd.

306. graiae—sapientissimo om. Rh.

307. eae ( S. ae e B 1. hae e B 2. ea H) ft&ere done B H. ea est & credo nec r. donee v.

308. facrati B 1. -tiS B 2.

309. de eo V.

310. pythagora V. -ram Rdh v. a. S.

311. & BRh S. aut V(?) v. nec d.

312. alcibiadem Vd v. a. S.

313. an utraque?

314. Strabo IX 1, 20 p. 398. Diog. Laert. V 75.

315. attolli Bd v. tolli rD. cfr. XIX 139.

316. supra Vdh v. a. S.

317. arcuuf B 1 D.

318. phalera eo B 1.

319. CCCXL BT.

320. & romae Ba S. romae enim r. -mae etiam h v.

321. gratiabano Vd. -bona R. gratiano a.

322. 33,132

323. fulae B 1. fillae B 2.

324. Liv. II 13, 11. Seneca dial. VI 16, 2. Dion. Hal. V 35.

325. et om. R(?) v. a. S

326. cloeliae B 1 Ta v. clel- B 2 ( item infra). cocl- r.

327. ceo V. cae O R.

328. togra B 1.

329. ingretiae VR 1. incre- R 2.

330. fuerant V.

331. decernentur V.

332. extr.: Plutarch. Popl. 19 p. 107.

333. prima VR.

334. dicata VR. om. a.

335. crederem Gron.

336. ante ( pro Atto) h v. a. H

337. sibulle V. fibi. illae B.

338. ac B S. & rv. an at?

339. iif B v ( S). his r C.

340. posita VR.

341. quae Gron.

342. fuerant h v. a. S.

343. porfina B 1 ( a?) S. -sena h. -senna rv. cfr. § 139. XXXVI 91.

344. in om. VRh v. a. B.

345. eius om. VRd.

346. publice VRd. -ciae v. a. B.

347. refugiffe Bd G. -sset a. fuisse r. fugi- h v.

348. qui BRd v( S). quae V(?) h G. porfinae B 1 S. -sennae (pros- V) rv.

349. L. Piso ann. VII (Peter hist. Rom. fragm. p. 85).

350. C. Bdah v ( G). CC. r. & C. B.

351. iterum B S. II Va. II Rdh v.

352. ac V.

353. ftuaf B.

354. gesserunt VR(?) G.

355. omnes v. -nis ll. S.

356. sententiā R.

357. statuae VR.

358. quam Bh Verc. quae Vda v. que R.

359. a om. VR.

360. rem VR. om. a.

361. ambitioni v. a. S. cfr. § 40.

362. cfr. Plutarch. C. Gracch. 4 p. 836.

363. ftatuaf romanif B S. romanis statuas r da D. (statuas ponunt post prouinciis h v).

364. proprif B.

365. ammento B S. ame- rv.

366. porticū B 2.

367. ftua B.

368. non V.

369. fthennium B( a?) S. stenium rH. stenn- v( G). septimium B.

370. stallum R. statilium v. a. S.

371. turinof (u in ras. ampla) B 2.

372. furini B.

373. idem B Ven.( D).

374. opfidione B 2.

375. gentes ll. H. clients G. statuae v.

376. nteientela fua (fitae B 2. funt v) B 2 dh v. a. G.

377. repertae B. recepti G.

378. ea om. R(?) G.

379. med.: Macrob. I 9, 10. Lydus de mens. 4, 1.

380. ftatuarum B U.

381. uetusta VRd.

382. indicat h.

383. praeter aianus genus V.

384. delatuf B.

385. CCCLV H Brot. cum v.a.G.

386. uncos ego posui. cfr. Bergk I 27.

387. aut B S. om. rv( D).

388. aeui esse B( a?) S. acuisse O. aeui se rv.

389. indicent B S. -icet r. -itet O. -icaret v.

390. terrasq. O.

391. dispersa sa V 1. -rsa cesa V 2 R.

392. quin D. quae (que V 2) ll. O v. om. a. quae quin UJ.

393. factita// B 1. facta B 2.

394. fint B U. om. r O v.

395. ni BO v. enim R. aenim V. ut a.

396. fui VR.

397. a om. VR v. a. G.

398. romanif B.

399. CXXX R. c et x h v. a. G. duo millia G.

400. expugnatas a. -ulsatos V 2 d. -to V 1 R. pulsatos h v. a. G.

401. italiae B S. -lia V. in italia R(?) h v.

402. plasticen dh v. -cem VRa. -ce B.

403. 35,151 sqq

404. peior V.

405. operi B 1 SJ.

406. pluras V. -res dh v. a. G.

407. cfr. Plin. XXXVI 115. Liv. ep. LII. Frontin. strat. IV 3,15.

408. cauri B.

409. III in senatu VRd.

410. tantum om. h. an fuere, tantum?

411. temporario tantum h Bergk I 27.

412. urbem ipse ( om. h) excessit non h v. a. S.

413. ponatur Ba v. conatur V. -aretur dh. concitus R.

414. r hodie B 1. rhodii B 2.

415. etiamnunc VRdT.

416. III ego. tria milia h v. LXXIII BdTD. LXXIII r Ven. ( an pluf - III vel ??? XII?)

417. infigna B.

418. sic VRh.

419. attingisse V. -igisset a.

420. nonminauisse VO 2.

421. inexplicabile R. -plebili a.

422. ad DCX h v. a. H.

423. prodatur Ba G( S). datur VdT. dicatur R(?) H. tradatur h v.

424. thenfaurum BV D.

425. here V. ere d. heros a.

426. solutum VRdh.

427. manupretio RdT. inani (im- mani v)pr- B 2 v.a.G. cfr. §, 45. XXXIII 147. XXXV 148.

428. euectas V 1 R. -tio a.

429. fucceffum B 1 a. -ccensu R.

430. uox B 1.

431. & Ba G. et in (inde R) r. etiam v.

432. fucceffuuf B 1 D. -ccensus R.

433. hominumue Ba G( S). -num uel r. -nisue dT H. nec hominum v.

434. conflagrauit V(?) G.

435. discreta VRd.

436. uiri V.

437. ubi Vda.

438. dicatus h v. a. G.

439. et noua v. a. S.

440. nam quoniam B S. nouam a. nam rv.

441. eo h v. a. G.

442. instituti h v. a. S.

443. publicae B. -ci h v. a. S.

444. Strabo VII 6, 1 p. 319.

445. excogitas V 1. exagitatas a.

446. statuas O.

447. coloffaeaf Ba J. -sseas (-seas V) r dTO H. -ssos h v. cfr. § 78. 54. XXXV 51. XXXVI 26. XXXVII 75.

448. M. om. Vh.

449. ponte V. -tio a.

450. D ll. T a D. quingentis de h. -tis H. ta O 1. a O 2. CL V. L Overbeck misc. arch. p. 6.

451. factis VR.

452. Strabo VI 3, 1 p. 278. Lucil. ap. Non. s. v. cubitus (p. 201 M).—Plutarch. Fab. Max. 22 extr.

453. a Bh v( U). aulo r dTaO. a diuo H cum Gron.

454. cl. B.

455. qui ideo uocatur pom- peianus a v. a. S.

456. inequod B 1. in equo B 2.

457. nobilis a. mobiles V. moles v. a. B.

458. ratione B 2 h v. a. B( U).

459. ut h man. Dal. v( U). om. ll. G( J). cfr. § 47.

460. an et prouidisse?

461. mouendi B 2 Brot. mollie- VRd.

462. Polyb. V 88. 89. Strabo XIV 2, 5 p. 652. Hygin. fab. 223.—Plutarch. Demetr. 20. Suidas s. v. κολοσσαεύς.

463. omnif B S

464. rhodii B.

465. caref B.

466. dicti om. R.

467. 39

468. dist. U.

469. fuit. Ruit a.

470. LXVI B 1 ( ut videtur) U cum Scaligero. ///Lvi (L in ras.) B 2. LVI rv( J).

471. motum VR.

472. plerique VR.

473. fpecuif B -uus D. spectus V. pectus a.

474. ftabiliuf erat B. -liter et a.

475. eum B 1 U. cum B 2. om. r daO G. illud h v.

476. conftituente B 2.

477. Mccc U.

478. contigerant Bra S. -tegerant VdTO. -tulerat h. -rant v.

479. ea ( pro ex) VR.

480. demetri B 1.

481. obsessa (opf- B J) B U. -sso a. -ssae S cum Gron. obesse a r. del. v ( item rhodo).

482. Isid. XIV 6, 22.—§ 43: cfr. Liv. X 38, 3.

483. bryaxis B coll. § 73. -anxif B. bry- saxis (bris- R) r. braxis v.

484. cfr.Liv.X 38,3.

485. colosos R ( semper fere).

486. pulchritudinem V. 22 est ( pro e) VRa.

487. est ( pro e) Vra.

488. latiari B 1 Brot. -ali B 2. -ario a v. latere r.

489. ioui V. e B S. om. rv.

490. reliquif B 1 Vd G.

491. 41

492. ... dicus U. //dicuf B. dicus a. decus r. decius dh v ( J). Prodicus coni. S, Pythodi- cus U coll. § 85.

493. artificum BT S. -cium rv.

494. probabilis artificis v. a. S.

495. cfr. Caes. b. G. VI 17.—Suet. Nero 31. Vesp. 18. Martial. spect. 2, 1. ep. I 70, 7. Ael. Spart. Hadr. 19, 13. cfr. Herm. 12 p. 128.

496. aluernif B 2. auer- VR.

497. HS Bd B. zs R 2. LC R 1. L//// V. pondo h. om. v.

498. CCCC| J. CCCC ll. da v( Brot.). CCCC G.

499. manupretii B. -nipretio d in ras. G. in magni (-no v. immani B) pretio h v. cfr. § 37.

500. adcitus R(?) Brot.

501. est a Rh v. a. S.

502. fimulacro B S. -crum rv.

503. CXIXS U. qui nonaginta (=CVIXC) B. cui x r. cui. d. a. x d. cx h v. CXIX J. cvis D.

504. pedum in ego. -dum ll. v

505. longitudinem BV. -ne rv. cfr. XXVII 123.

506. soli B S. -lis rv.

507. celerius ipsius R.

508. de ll. dah B( S). ex v. an e?

509. inftaurati Bd v ( S). -tioni h. staurati r. in statua a. instar B.

510. indicauit R(?) v. iud- r da.

511. interiffe Bav. inter se r.

512. fundent R.

513. argentique V.

514. cae laudif- que B 1.

515. aruennorum R.

516. cum om. V.

517. uibio h v. a. S. cfr. Tac. ann. XIII 54. Duuio J Klein mus. Rhen. 33 p. 128. S

518. falano VRd U. cfr. Ovid. ep. ex Ponto II 5. cal- B. fol- a. filani h. -no H. syllano v.

519. auonculo B 1 S.

520. ut Rd(?) h v. om. r a. ( an uix ut?).

521. maior —4 tanto om. B.

522. Quintil. inst. or. VI 3, 98.

523. altercationem B.

524. habere VR.

525. 82

526. consularis Laris Fröhner mus. Rhen. 47 p. 292.

527. signum uncis inclusit U. an sphingem ( vel lacuna)?

528. quam B U.

529. solita V.

530. aedem Bh v. -dis r.

531. a nobilitate VR.

532. iouem Va.

533. olympio B S. cfr. § 54. XXXVI 18. -piae Rdah v( D). -phiae V.

534. et ex a C. ex BVdh v. om. R.

535. annum VR U( D). cfr. XIV 73. 97. XVI 144. anno.m. B. anno dah v( J).

536. quo Bh v. quod r da.

537. nefiotef B S.nestotes r. -ocles v.

538. hagellades VR. haleales a. Age- lades v. a. U. cfr. § 55. 57.

539. gallon VR.

540. rurfuf—phradmon B S. om. r. polycletus h. -tus phradmon (-agmon B) v.

541. myro V. miro R ( fere semper).

542. phitagoras VR ( fere semper).

543. perelluf B S. -relius rv. elius a. Perileus Thiersch.

544. iif B 1 v. hiif B 2. his rC.

545. dist. post Argium sustulit S.

546. alexin R. hal- Vd.

547. dinonem om. B. del. U.

548. demeam dT v( Brot.). dam- B.

549. clitorum B.

550. miron VR. muron B 1. -onna B 2. myronem v. a. H.

551. naucides VR, 2 v. a.B. -iades R 1.

552. dinomenef Ba H. -medes rv.

553. canachus dh B. cha- BV. -cus R v.

554. patrocluf BVdh v( S). -cles R(?) B.

555. cente- sima secunda ll. v.

556. leucharef B U. leuih- VR 2. le///uiades R 1. leochares B ( cfr. § 79). lemares h. leuia- v.

557. hypatodoruf Bdh v ( G). -ris R. -dons V. Epatodorus B.

558. cen- tesima septima ll. v.

559. aetion B S. etion r. echion d(?) v.

560. CXIII B( S) U. CXIIII V. centesima quartadecima. Rdh v.

561. lysis (lisis R) atrusi VRd.

562. et frater h v. a. S.

563. euphron eucles S e coni. J. -on fuclef B. -onicles r. -onides dh v. -on sofocles Loewy.

564. silanion om. VR.

565. fit Rd.

566. laipsus V. lahippus v. a. S. dah- H. cfr. § 66. 87.

567. cephisodotus (-isso- H) S. cfr. § 50.cephificrotus (chepissi- R 2. chephissi- VR 1) ll. -siodotus B. -sodorus G ( cfr. § 74. 87). -siorotus v.

568. timarcus B. tym- R.

569. pyromachas VRd. Phyromachus Keil. cfr. § 80. 84. XXXV 146.

570. rufuf B.

571. CLV V v. a. S.

572. fluere VR.

573. dist. sustulit Brunn.

574. antheus v. a. H.

575. pollycles Vd. pollic- R.

576. atheneus V.

577. pithoclef B.

578. pythias h v( D). pytas d. pitas VR. om. B UJ.

579. timocles h G( D). -oles VRd. tomylos B. -les v. om. B UJ.

580. extr.: Lucian. imag. 4. 6.

581. fecerat R.

582. deianae B.

583. tum O Jahn.

584. eam Bd v. ea r.

585. qua B.

586. cresilae S cum, Rossio. cfr. § 74. cressi- lae h. -llae v. -le VRd. clefilae B. ctesi- G. -lai H.

587. cydoniis V. cidonus R.

588. phradmonis T v( H). phraem- B. pradm- r. phragm- B. cfr. § 49.

589. cfr. Plin. supra § 49. VII 127. XXXVI 18.—Pausan. V 10, 2. I 24, 5. 28, 2. Strabo IX 1, 16 p. 396.—cfr. Pausan, VII 22, 9.

590. et ex v. a. S.

591. aebore B.

592. aeque ll. v. an auroque?

593. partenonia (-ias V) VR v. a. B.

594. ftanf BR v ( S). trans V. astans B.

595. amozonem B.

596. accepit V.

597. cliduchum h B. -cur ll. clyducum d. -dicum v.

598. huiufce diei (die dT) BdT S. cfr . § 60. -usce modi ei r. -usque diei H. om. h v.

599. dedicauit h v. a. S.

600. aede fuit h. aede posuit v. a. S.

601. post nudum excidisse fere primus scientia aeris fundendi inclaruisse coni. Brieger coll. § 56. 46.

602. fore uticen// B.

603. apparuisse VR.

604. iudicatus R.

605. sicionib; R.

606. Lucian. philopseud. 18. Cic. Brut. 86, 296. Lucian. de saltat. 75.

607. hegeladae R. agelade V. -dae T H. -dis h v. cfr. § 49.

608. iuuenum VRd.

609. dorophorum Vd. dorofo- R. cfr. § 86.

610. et del. U ( puncto ante fecit sublato).

611. lineamenta Vd v. a. U. -tis R.

612. uel. vii V. uel vi R. uelut d v. a. S. om. h.

613. ipse d(?) h v. a. S.

614. distringentem B.

615. se ll. v( S). om. G.

616. telo Benndorf. cfr. Wölfflin ( Archiv IX 109 sqq.). talo ll.v. de mendo cfr. XXIX 87.

617. astragaligantes R.

618. in Bh v. om. r.

619. cliti B 2.

620. imperatores V 1. imp.//// B 1. in p B 2.

621. hoc S( J). duo.hoc B. om. r. quo h v( U).

622. Plutarch. Pericl. 27 p. 167.

623. lysimacheae S. -chaeae B. -chiae dh v. -chae r.

624. hagetera B S. age- r. hace- T. a terra d in ras. h. alexe- tera H. Anteum a terra ( om. arma) v. dist. v. a. S.

625. sustinentem h v. a. H.

626. periphar&of B. pheriphor- Vd.

627. iudicatuf B 2.

628. eft toreuticen B 1. eft or- B 2.

629. apparuisse R.

630. uno crure ut B S. ut (et V) uno crure rv.

631. infifter& B.

632. quadrata (-tā B) tamen (ea add. G) effe B G. om. rv.

633. ea B 1 S. eā B 2. om. rv.

634. ait ll. S. ut ait h v. tradit G.

635. exemplum B S. unum ex- rv( D). cfr. § 65.

636. Cic.Verr. IV 60, 135. anthol. Pal. IX 717. 718 al.—Lucian. philopseud. 18. Quintil. II 13, 10.—anthol. Pal. VII 190.

637. ageladae (-de V) VRdT H. -dis h v. cfr. § 49. 55.

638. canem ll. v. Ladam Benndorf. cfr. anthol. Gr. IV 185. Catull. 55, 25.

639. perfeum B S. -sea rv.

640. priscas h. cristas v. a. B. ( cfr. XXXVI 26). pyctas Löschke obs. archaeol. nr. 4. ( Murray class. review 1887 I 3).

641. penthlof B.

642. prancatiastas V. pancatihastas R.

643. carnibus Vdh.

644. erinna G. -imna B. -ina rv.

645. cfr. Suidas s. v. σώστρατος.

646. ab B S. a rv.

647. quietem V.

648. artem B.

649. et ( ante in) deleri voluit S ( Gardner class. review 1894 II 69).

650. in om. v. a. H.

651. Pausan. VI 4, 3. 4. 2,10. 13, 1. 18, 1. 13, 7.—cfr. anthol. Gr. IV 180. 294 (Plan. IV 112).—Athenaeus I 34 p. 19 c.

652. et V.

653. regi- nuf Bh D. rhe- rv. cfr. XII 7 ( M).

654. eundem v.a. S. eodem uicit del. U.

655. leontifcum ll. S ( ut sit suam Leon- tisci statuam). -tius cum h v. -tius qui B. -tinus qui H. an Leontiscum suum? cfr. § 69. 71. XXXV 92.

656. ftadia dromon BV.

657. dist. U.

658. aftulon B.

659. libyn B ( C) e Paus. lybin Bd Ven. lipin V. lympin R. iolpum h. -pis v.

660. ta-bellam B G. -llas rv.

661. configi S e coni. J. -git B. -fici rv. de structure cfr. XXXV 144.

662. citharoedē R.

663. deceus V. dircaeus v. a. B.

664. quod B G. quoniam rv. cfr. §14.

665. primum VRd.

666. cfr. Diog. Laert. VIII 46.

667. famiuf B v. san???ius Rh. samnius V. initiiu R.

668. deae h v. a. H. cfr. § 54.

669. feni B 1.

670. facile quoque & difcr&a B.

671. sostratius (-tii v) lysippus VR v. a. G.

672. duris B v. dux r.

673. ulliuf B S. tull- r( v add. affirmat post discipulum).

674. fabrum om. B 1 SU coll. XVI 23. cfr. § 1. Vitruv. II 7, 4.

675. audenti R.

676. cepiffe B H. coep- rv.

677. picturis VRd.

678. euponpi V. itupompi R.

679. responsio VRd.

680. eo B.

681. monftrata B S. demo- rv.

682. multitudinem V.

683. fecundiffime B Ven.

684. interque Rh Brot.

685. distringentem Vdh v. a. Brot. distin- R.

686. 37

687. anthe B.

688. transtulitque B v. -lit qui r.

689. alio ibi (sibi h) dh v. a. S.

690. ut BV 2 d S. ui r. ut ( om. h) magnis h v.

691. apoxuomenon V. adapyoxyom- B.

692. flagitauerat R. flaget- V.

693. lyfippif B.

694. temulenta Bh v. -tia r.

695. quadriga cum B 1 dh v. -gatum B 2. -garum r.

696. folē B 2.

697. fecit—21 orsus post remanentibus ( p. 185, 2) transponi voluit Bergk I 4 sqq.

698. horfum V.

699. principis VR.

700. cum pretio Rh v. -tiuo B 2. cum praeti (-tii V 2) V. compretiū B 1. pretio d.

701. operiff& B 1 d. -ris et Vh.

702. exiftimabatur B S. -matur Vdh v. -tus R.

703. haeferat VRdh v( D). fuerat B S.

704. Plutarch. Alex. 40. 16. Vellei. I 11, 3. 4. Iustin. XI 6, 13.

705. ephaeftionem B Ven.

706. quem Bh v. om. r.

707. idem dh v. a. S. cfr. § 69.

708. has d(?) v. a. S.

709. quadrigis R.

710. extr.: cfr. Quintil. XII 10, 9.—§ 66: cfr. Plin. infra § 87. 73.—cfr. Pausan. IX 39, 4.

711. statuari ac (hac V 2) asti V.

712. proicerit af B 1.

713. custodiit ego. -dit ll. S( D). -diuit dh v( U). cfr. nota ad XXXIII 131.

714. noua Bd v. non r. de mendo cfr. XIII 125.

715. laippum Bd S. -psum r. Lahippum v( Brot.). Dah- H. cfr. § 52. 87.

716. boedan BV S. baeda ait R. bedan d. -dam h v. cfr. § 73.

717. eutfcratem R.

718. thefpiis S e coni. J. -pif B D. -pim r. -pin h v.

719. et B S. thespiadas VR. et thesp- d G. -dum h v.

720. simulacrum om. G.

721. ipfum B S. om. rv.

722. troponi VRd.

723. quadrigaf (-rag- B 1) B S. -gas medei r. -gas medeae dhv. (in aede eius coni. J).

724. fifcinif B v. fusc- rUJ.

725. canef B v. -em r.

726. cfr. Plin. infra § 89.—Diod. XVII 99 p. 237. Plutarch. Alex. 63. Arrian. VI 10, 1. Curt. IX 5, 21.

727. lyfippif aetate B.

728. proprior Vd.

729. & Bd 2 in ras. S. ea r. om. h v.

730. speucestes VRd.

731. magni om. V dh.

732. seruatur V 1. -tus R.

733. dignus VRd G ( et dist.). -nof B. -ni h v.

734. celebrant et v. a. S.

735. telephanen S. (-nem G). thel- B. telaph- h v. elaph- r.

736. phocaeum B S. -ceum rv.

737. lac. indicavi cum CFW Müllero p. 21 oppidi parvi. nomen excidisse suspicante. in VRdTh v. a. S( D).

738. thessaliae B S. -lia r dTh v ( D).

739. &ibi B S. ibi VdT. ubi R(?) H. (ubi ante habi- tauerit h v).

740. alioquin B 2 Vd v. a. H. aliquin R. an atqui? cfr. II 163. XVII 20.

741. polyclito S. -tuf B. -tū r. -leto dh v.

742. pythagoraei B 2.

743. larissam dh v. a. S. lasi- R.

744. fpintharum B H cum B 2. -narum rv.a.B( G). -irarchum B 1.

745. pentanthlum B. penthalū R.

746. apollonē R.

747. quod B S. quo V. om. R. quoniam dh v. cfr. § 14.

748. e R.

749. officini VRh.

750. dederit B.

751. cfr. Plin. XXXVI 39. Cic. Verr. IV 2, 4.

752. qui ego. om. ll. v. an quamquam pro quoque ( scriptum olimq???; q???;.), ut § 84?

753. fuerit VR.

754. & B S. om. rv.

755. item B 2 dh v. idem r. cfr. § 64. 75. 76. 82. 89.

756. catagusam B. (-glysam v). -usa VRd. -ussam h. caftagufam B.

757. patrem B S. -em et rv( D).

758. cogminant??? B.

759. es ( pro et) VR.

760. signaq; R.

761. ipipsa V 1. in ipsa d. cum ipsa v. a. S. et ipsa U cum O Jahnio.

762. aedif B S. -de rv.

763. ftephanufam B S. -phusam Vdh v. sthefu- R.

764. Tatian. c. Graec. 56 p. 122.—Martial. ep. XIV 172.

765. pseliumenen U cum O Jahnio. psellu- V. spellu- R. spelliu- d. fellu- B. spilu- B. spelu- v.

766. oporan Rd. operan V. ephoram B. oporum h. oenophorum v. cane- phoram U coll. XXXVI 25. Cic. Verr. IV 2, 5.

767. harmogiū R.

768. perside & VR.

769. fauroctonon B v. -tanon R. scauro octonon Vdh.

770. adfectuuf B D.

771. in uultu deleri voluit O Jahn.

772. Pausan. VI 12, 1. Propert. III 9, 10. Ovid. ep. ex Ponto IV 1, 33.

773. effigie quā efeciffe B 2.

774. equis semper VRdh v. fem??? pari equif B. se impari, equis Traube.

775. expreffiff&. Ne B.

776. alcumena man. Dal. UJ. alchim- Vd. alchym- R. alcm- h(?) B( D). alcamen& B 1. -me & B 2. Alcman poeta Sellers. achamene v. aliter XXVIII 59. XXXV 62.

777. cfr. Plin. XXXVI 16.—Pausan. I 23, 2. Plutarch. de garr. 8. Polyaen. strat. VIII 45.

778. alcamenef B B. alchim- Vd. alchym- R. acham- v.

779. sed B. et rv.

780. petathlum Vd. -alum v. a. B.

781. at B 2 Rd v. ad rD.

782. bigafq; Bd H. -gas qu VR. -gas et h. -gasque et v.

783. amphicratef (-tif B 2) ll. S. iphicr- h. -tis v. a. S. Tisicratis H. de structura cfr. § 80. 81.88. XXXV 138.

784. laudatus R.

785. cantum VR.

786. familiarif Bh v( S). -are rG.

787. dist. ego.

788. ad ( pro in) h v. a. S.

789. lingua VR.

790. Pausan. I 40, 6.

791. briaxis R.

792. bedas d v. a. S. cfr. § 66.

793. botō R. batton v. a. S. cfr. § 91.

794. Pausan. I 23, 3. 25, 1. (Val. Max. V 10 ext. 1).—cfr. Pausan. I 1, 3.

795. ctesilas V. -laus H Brot. cfr. § 53.

796. anima R.

797. periclen B S. -lem dh v. -le r.

798. cephifodoruf B G( D). -dotus S. -sidorus (-ssi- VR) VRd v. -ssodorus Lugd. -dotus H. cfr. § 50. 87.

799. in aedem V.

800. cfr. Pausan. VIII 46, 3. (IX 10, 2). II 10, 4. Macrob. I 17, 49.

801. qui B 1.

802. ita om. B S.

803. ut inlitum B.

804. trahantur B. locus nondum sanatus.

805. utrifque Bh C. -iusque rv.

806. item R.

807. pueros fecit d(?) h v. a. S.

808. ctesilaus v( S). c. tef- B 1. G. tef- B 2. des- rH. cres- U. cfr. § 74. 53.

809. dorophoron VRd v. a. B.

810. Pausan. I 27, 4.—cfr. Xenoph. de re equ. 1.—cfr. Plin. XXXVI 35.

811. annis om. VR.

812. et om. R.

813. neruam R.

814. myctica ( a verbo μύζειν) J. myetica B. musica rv( D). mystica Fröhner mus. Rhen. 47 p. 293. my- cetica Traube.

815. draconef B S. quoniam drac- rv( D)

816. dist. S.

817. ad ictuf (-uuf B 1 D) B v. additus (-tos V 2) r dh.

818. tinniturae sonant B.

819. item U, ut § 64.

820. simonem H cum Turnebo e Xenoph. sem- B J. serm- r. sarmenem v.

821. inter-fectores V 1 R. -tor est V 2. cfr. XXXV 128.

822. Catulina S cum Manutio. -leana v. a. G.

823. a. q???;. Bh v. aque V. atque Rd.

824. luctatio R.

825. euentuuf B 1 D.

826. papauera B S. -uer rv.

827. infantis VR S.

828. anthol. Plan. IX 709.—Quintil. XII 10, 7. (cfr. Plin. V 141).

829. cliticon B v. a. B( J). -cum r. cli- duchon B.

830. & graeciam (grac- B 2) B G. aegregiam r. egr- dT v.

831. coloffaeaf B J. -sseas B. -streas Vd v. -strias R.

832. eutychides d B. & eut- B. euthichides V. -thyclides R v. cfr. supra § 51. XXXVI 34. ( XXXV 141).

833. eurothan VR. -tan S.

834. artem ll. v. an aereum?

835. ipso amne B G. -sam ne Vd. -sam + ne R. -sam amne B. -sam v.

836. mineruae V. -ue R.

837. phyrrufq. B.

838. rex deleri voluit Heyne.

839. laudatus R.

840. ac ll. v( S). et d(?) h Hack.

841. dist. v. a. B( S).

842. hagesiae Vd U. -gisiae R. agefiae Bh v. del. C. hege- siae H cum B.

843. pario Vdh v. -ie R. paro B.

844. isidori dh v. a. S.

845. buthytes B( P) S. -yres r. -yreus v. Eleuthereus H.

846. anthol. Palat. XII 221. Martial. ep. 17.—(cfr. Athenaeus V 56 p. 216 d). Pausan. I 18, 3. IX 32, 8. I 8, 4.

847. praeceptore v. -rem ll.

848. ignis R.

849. leocharef Bh H. -chras r. -cras v.

850. ganymede h v. ganum- B 1. ganim- B 2. -den (-nym- R) r d.

851. ferat Bh v. fuerat r.

852. puero B S. -rum rv ( ad seqq. relatum).

853. pan- cratii S. -ti B D. -tis h. -tio rv. (Autolycum—9 scripsit in v. 6 post Argonautas transposuit U).

854. xenopho B U. feno- phon R.

855. symphosium R. -posion d(?) h G.

856. laudabile VR.

857. lycifcum B S. -cus G. luciscus rd v.

858. mangonem B S. lang- r d v. lag- h B. cfr. Martial. IX 50, 5. an Ly- ciscum, Langonem puerum?

859. fubdole B.

860. fugatae R.

861. ly- cius ll. v( S). -cus G.

862. cfr. Athenaeus II 68 p. 65 b. Pausan. I 24, 2.—Loewy Inschr. Griech. Bildh. 147. 496. 53. Pausan. I 23, 4.

863. uultus Dal. ( errore).

864. disco- bulo VR.

865. immolantē aritem R.

866. cenfentur B.

867. luctatore B U. -rem rv.

868. anhelante U. hanell- B 1. anell- B 2. anhelantem r. -tem fecit v. lac. indicavit J.

869. Nauclerus coni. H.

870. aesculapio et hygia coni. J. -pium et ( om. VR) hygiam ll. v (fecit add. D).

871. que VR.

872. phyromachi v. a. G( Keil). cfr. § 51. Pyromachi—regitur pro parenthesi habuit U.

873. phanif B S. phenis r. phoenix v.

874. epithyusan S cum Keilio. ephityufam B. epydhisam (-sum R) r. epithersen B. -idyrsam v.

875. cfr. Plin XXII 44. Plutarch Pericl. 13.—cfr. Plin. supra § 51, infra § 86.

876. ftyppax B S. sty- pax rv. stipax dh G.

877. celebratus R.

878. splanchnopte h G. -no//te B. splachnorte rv. -nopte B.

879. exfta B 1. -tra B 2.

880. ignem- que B S. -nem rv.

881. iniquum vet. Dal. -uom B S. inimicum rv.

882. fatiari BdT H. -re Rh v. saciare V.

883. cupiditatem v. a. H.

884. non quit BdT H. nū (non V 2) quid r. nequit v.

885. ideoque B S. -eo r. et ideo dh v.

886. infanum Bh v. -atum r.

887. cfr. Plin. supra § 48. Martial. ep. IX 50, 5. XIV 171. II 77, 4.

888. dist. ego.

889. et VRdh v ( S). fedt B 1. fet B 2. fed B 3. an fecit et ( vel idem et) sublata parenthesi?

890. achilen VR.

891. strongilion R. -golion V.

892. ab om. Bd S.

893. idem B S. item rv. cfr. § 69.

894. fecit, Sami S cum O Müllero.

895. philippienfif B J. -ppensis dh v( D). -pperses R. -penses V.

896. cfr. Plin. VII 85. XXXVI 43.

897. famii B.

898. fimilitudinif B S. -nem rv.

899. mirabilem Bd G. nobi- v. om. r.

900. famam B S. -ma rv.

901. magnam B 1. (magnae subtilitatis v. a. S).

902. celebratur Müller emend. V 13. -tuf ll. v. de mendo cfr. § 54. 56. 67. 72. 75. 78. 81. 88. 89. 94.

903. tenet—p. 192, 1 quadrigulam B v. om. r.

904. paruitatif B U. tantae par- rv( J).

905. ut del. U.

906. miraculū ego et dist. -lo B U. om. rv( D).

907. pictam B J. -tam ut U. totam rv( D).

908. onocratef B.

909. tisycratis R.

910. aut ut d(?) v. a. S.

911. euthycratis h(?) G. eucty- B. euty- rv.

912. utroque B. an utrūque?

913. cfr. Polyb. XXXII 27 (25), 4.—cfr. Plin, XXXIII 155.

914. attali om. B.

915. eumenef B.

916. Epigonus A Michaelis. cfr. § 88.

917. phyromachus v. a. Lugd.

918. ftratonichuf B. 8 boethi Bh C. -eti R v. -eoti V.

919. meliorif B G. -ores r. -or v.

920. eximiū, ego. -mie Rdh v( D). -miae V. fex anno (annif B 2) B ( ortum ex eximio: cfr. § 106. XXXII 37. XXIX 56. XIX 121). ulnis U cum Hauptio. ex animo J. sexennis O Jahn. annosum ( γέροντα) Bücheler ad Herodae mim. IV 31 ( idem olim ui annisus). ui annosum R Meister Herodae mim. p. 99 n. 1. ui Kalb. amplexando Traube.

921. in urbe B v( S). om. rH( D).

922. uiolentia B v. -tis d. -ti r.

923. urbem B v. -be r.

924. domuuf B 1 D.

925. cfr. Plin. infra § 87.—(Tatian. c. Graec. 55 p. 120. Lucian. dial. meretr. 8, 3).—Pausan. VI 3, 6. 17, 7.—cfr. Plin. XXXIII 156. XXXV 58. supra § 84.

926. celari VR.

927. callides ll. S ( D). -icles U. -iades H. -ias G. callases h v.

928. ctefiaf BRd H. ete- Vh. cle- B. de- v.

929. diodoruf B S. dionysiodorus (dyonis- V) rv( J- -sodorus h G. dionysius, diodorus D. (dyonis ortum ex gemi). ( nato icyonius).

930. critae B.

931. diliades R.

932. eunichus R.

933. hecataeuf B.

934. lesbocles cod. Par. det.v. -otef B. -oles r.

935. produruf B.

936. iidem (idem V) pictores nobilissimi VRdh v. a. S. cfr. § 91.

937. e B S. et r. ex d v.

938. critiae B v. scrit- Rdh. scryt- V.

939. cfr. Plin. supra § 81. XXXV 107. 80. (Pausan. VI 1, 6). C. I. Gr. I add. p. 911 nr. 370 B. Plin. XXXVI 38. Tatian. c. Graec. 55 p. 119.

940. aleuas v. -euuas ll.

941. philosophos h v. -phuf Bd. -pus r.

942. apellas h v( G). appellas VRd. -at B. an- helas C cum B.

943. adornantef B D. adora- rv.

944. sed V.

945. fe V D. om. rv.

946. antignonus h. -gonus v. a. S.

947. & Bd G. et lucta- tores rv( D). cfr. v. 8.

948. peroximenum VR. periox- d. -xyomenon v. a. B.

949. antimachus—8 nobilef B v. om. r.

950. 72

951. aristodam VR. -damus d.

952. & eluctatoref B.

953. bitasque R.

954. annuf B. anuus D.

955. dorophorus Vd. cfr. § 55.

956. cfr. Pausan. IX 16,2. Plin. XXXVI 24. XXXV 54. 155. Pausan. V 17, 3. 4. VI 7,1. 9. 12, 6. 16, 5. Diog. Laert. IX 49. C. I. Gr. nr. 725.

957. chepisodoti V. cephissodoti h H. -dori v. cfr. 50. 52. 74.

958. priorif eft B G. -res et (ut R 1) r. e priore est v.

959. in om. VRd.

960. in VRh v. uel B.

961. colotef B H cum B 2. -tas C. -lytes r. celetas B 1. coclites v.

962. cenchramis ll. v. -mus Overbeck.

963. callicles h B. cali- B. galli- V 1 R v. -ces V 2.

964. cepif B S. -phis rv.

965. calcoftenef B. caecosthenes Overbeck.

966. daippus S. -psius R. dippuf B. diaippus d. -ipus Vh. dahippus v.

967. et p.194,1 perixyomenon B. pexom- B 1. pexiom- B 2. perlayom- Vdh. perlasom- R. pella iom- v. paralyom- Brot.

968. daipron Rd. diap- V.

969. dainocritus V 2. demo- B 2 d v. a. U.

970. demon d. demo VRh.

971. cfr. Plin. supra § 78. Pausan. I 2, 5. C. I. Gr. I add. p. 916 nr. 666. Pausan. VI 6, 1. Tatian. c. Graec. 53 p. 115.

972. epigonuf B G. -gnous (et pi- V) VRd. -gnoen h. -genon v.

973. omnia B v. emina R. -nia Vd.

974. tubicinae B.

975. infante B 1 G. -tem rv.

976. blandiante R. -ientem v.a.G.

977. eubuli—laudatur B S. om. rv.

978. eubulidif B S. eubol- rG. -des v.

979. spectatus R v. a. H.

980. nigeratus VR.

981. lampadeque v. a. S.

982. accenfu B S. ( cfr. XXXVII 103). -sū r. -sa v.

983. Diodor. XIII 90. Cic. Verr. IV 33, 73. de re p. III 30, 42.

984. tificratif (-gratis R) ll. H. -tes v. a. B. pisi- crates B.

985. bigae B v. -gam V 2 d. bicam r.

986. pifton ll. H. -to v. a. B. pitho anon. ap. B.

987. item R. idemque v. a. S.

988. 10

989. laudet B S. -dat h v. -dati r.

990. cui B 1 VRdTh v( HD). qui B 2 G( S).

991. 1& Bh v. est d. ex r. exprimere D.

992. inclusi ego. cfr. Cic. de rep. III 30, 42. om. ll. v.

993. igni Bh S. -ne v. signis r.

994. fcruatum B 1.

995. faeuitia B S. -tia in d v. saeuiam V 1 R -ia V 2.

996. hvc B 2 S. hoc rv. cfr. X 131. XI 135. 138. XIV 140. XXVIII 19.

997. ad B 1.

998. deorum B S. decium r. deum h v..

999. hominum quae B 1.

1000. deuocauerant Vd.

1001. humanissimum R.

1002. ideone v. a. S.

1003. tot Bd v. tui V. tu R 2. tuo R 1.

1004. seruatus R.

1005. illa om. R.

1006. manuuf B 1 D.

1007. cfr. Pausan.VI 16, 8. 17, 5. V 27, 1.

1008. sthennif B S. -enis B. -enius v. stennis Vd. -ntis R. -nius h. cfr. § 51.

1009. ftratoniuf B. cfr. § 84. 85.

1010. 33,156

1011. copas J cum Ger- hardo mus. Rhen. 9 p. 146. scopas ll. v. om. d.

1012. uterque ll. G( S). utraque H cum B 2. -rosque B 1. -rasque v.

1013. Pausan. VIII 14, 10. I 3, 5. IX 27, 4. Vitruv. III praef. 2. Pausan. VI 19, 6.—cfr. Plin. XXXIII 156.—Tatian. c. Graec. 55 p. 118. 121.—Plin. XXXVI 32. 34. XXXV 107.— cfr. Strabo XIV 1, 23. p. 641.

1014. batton d v. a. S. botan B. cfr. § 73.

1015. claudicef B.

1016. iophon U. lop- VRdT v. olop- B. lep- h. leop- S cum Keilio.

1017. lison R.

1018. polyiduf B S. polsid- r. polydorus B. -dus v.

1019. pictor e B S. -ture R. -rae Vdh. -ra v. cfr. § 85.

1020. clariffimif B S. -mus G. -mi d v. -me r. -mae h.

1021. 35,101 sqq.

1022. patroclus coni. S coll. § 50.

1023. pollif ll. S. polis h B. phyllis v cfr. Vitr. VII praef. 14.

1024. periclymenuf B v. -clenus r dh.

1025. symenus V S. fum- B. sim- Rdh v.

1026. limarchidef B.

1027. thysias V v. a. G.

1028. Vitruv. IV 1 10. Pausan. I 26, 7.—extr.: cfr. Plin. VII 113.

1029. sup R.

1030. habens v. a. S

1031. diligentia VR.

1032. catatexi- technus S. calatex- B. catotex- r. cacizotech- v e Paus. (texi- technos B).

1033. memorabili Bh H. -lis rv.

1034. adhibendi & B S. -dis r. -di d C. -dae v.

1035. diligentiam Vh.

1036. quidem BVh v( S). -dam Rd(?) C.

1037. captos Vdh.

1038. zezonis R.

1039. expeditionē R.

1040. erant B.

1041. hoquoque V. hocque B.

1042. infigne P. inane ll. v. cfr. XXXV 145 et VII 113. immane Gron.

1043. auctorif Bd v. -res r.

1044. fola eo B S. -leo dT. suleo r. Eleo v. Oetaeo Brot. cum Turnebo.

1045. fentienfque B S. -ientique r. -teque v.

1046. tunicae B S. -ca r ( praem. in v).

1047. luculli v. -cilli B. -cullu r.

1048. manubis V 1. -nibus dh. -nib. illif B.

1049. f. c. Bh v. se r.

1050. septiomū R.

1051. publicē R.

1052. Isid. XVI 20, 5–8.

1053. preuertemur R. reuer- V 2 d v. a. S. cfr. XXVIII 123.

1054. differentias V 2 da v. -tia V 1. -tiae R. -tiam Bh.

1055. aerif Bd v. eris a. sacris V 1 Rh. -ras V 2.

1056. coronarium—14 ductile a v ( S). om. ll. dTh H. nec Isid. habet.

1057. tunuatur B 1.

1058. lamna VR. -minas a v. a. S.

1059. cinctum R.

1060. scripulum R. scrupulis d(?) v. a. S.

1061. pyropi—22 regulare est om. a.

1062. brattea B v ( S). -atia VR. -actea Verc.

1063. idemque V v. a. C.

1064. funditua B. -tus R.

1065. fragili B.

1066. cipirum R.

1067. Isid. XVI 20, 9.

1068. dist. U 748.

1069. perhibetur—8 campano B S. om. rv.

1070. perfusum—frigida S cum J coll. § 142. VI 54. X 157. XV 16. XVIII 72. profufum aquam frigidam B.

1071. sale coni. J coll. XXXIII 65. fole B S. de mendo cfr. XXXI 74 extr.

1072. Isid. XVI 20, 10.

1073. similem multis in R.

1074. prouintiisque (-nciis a) sed Va. -ciae prouinciifq. fed B. -ciisque sed prouinciae U 749. cfr. Isid., de mendo § 131.

1075. carbone B S. bene rv.

1076. recoquunt dv.a. S. se co- a. cogunt VR. 11 ubi Bah v. ibi r.

1077. candefactof B v. -to r.

1078. exurente—15 est om. a.

1079. recogunt V 1 Rh.

1080. id quod Vh v. a. G.

1081. aefme- frigore B 1.

1082. temperatur VR.

1083. ex fuco empti B.

1084. attritu Bh v. atritum a. arietu r.

1085. plumbi Bd v. plurimi r. -mi et a.

1086. fex librae B 2 d. librae a.

1087. proflati—p. 198, 1 uocant om. a.

1088. Isid. XVI 20, 2.

1089. etiamnune VT v. a. G.

1090. centenaf B v. -na a. gentes r.

1091. purpure B 1 a. -re' B 2. (colore purpureo Isid.).

1092. statuaryū Rh.

1093. Isid. XVI 20, 9. 1.

1094. ex terra V. extera ah.

1095. tradunt VR.

1096. nec lecta B.

1097. hi fi B.

1098. in om. R. cfr. nota ad XIX 115 ( vol. III p. 495)

1099. monentorū B.

1100. tam V.

1101. Isid. XVI 20, 12. Diosc. V 84.

1102. incidunt R.

1103. medicina VR. -camen a.

1104. ubi V.

1105. prodest R(?) h v. a. S.

1106. catmea B 1. cadmia B 2 h v. a. S ( ut semper). cfr. § 2.

1107. fit VR.

1108. aes d Isid. v( J). es a. res ll. S. cfr. § 2. 110. 117.

1109. cadmea S. -mia ll.v( D).

1110. utilis B S coll. § 104. om. a. sed cfr. Diosc.

1111. alia quae Bva J. -iamque Rdh v. et Isid. aliaque aliam Müller emend. V 14.

1112. originis suae nomen ego. nominis sui originem ll. Isid. v ( mutatis inter se nominibus: cfr. XXXI 102. XXXV 104. [ XXXVI 56]. XXXXVII 71. 84. 149. XX 251. XXII 17. [ XXI 45]. XXIV 15. 18. XVII 227. XII 9).

1113. Diosc. V 84. (cfr. Plin. XXXVII 151 init.).

1114. cammarif B 1. -mmerif B 2 camaribus a. -meris h v. a. S ( ut semper).

1115. lateribufque Ba S. -usue rv.

1116. fornatiū R ( item infra). -acum h v. a. S. cfr. § 102. 128. 144. 167.

1117. more VR.

1118. quam B. quae da. que r. qua h v.

1119. flamma dT.

1120. eructarunt ego. -antur VRh H ( D). -atur dT. fluctuantur B J. elucta- v. de terminationibus mutatis cfr. XXXVI 161 extra. 181. XXXVII 85.

1121. ab eo B 1 Vrdha v( J). ea (a in ras.) ab B 2 S( D).

1122. botryitis B e Diosc. cfr. Celsus VI 6, 6. -tyitif B. -trionis r. -tirsotis a. -trysentos v.

1123. fecurif B. prosecutis a. porro secuturis v.a. H.

1124. dist. U 750.

1125. punicis VR. -ceus d(?) h v. a. J.

1126. furnacum B. for- Rd(?) h v. a. S.

1127. raguitatem B 1.

1128. ipfa ab Ba v( S). in ipsa r Brot.

1129. argumentum h Brot.

1130. planitie (-tiae V) ll. dTh Brot. -tiei Salm. om. a v( J). cfr. IX 109.

1131. yumex V. Iū ex R.

1132. uarias a Ven. -ras VRd.

1133. psoras da v. foraf B. ysuras r.

1134. trahenda VR. -dam a.

1135. fiunt B S. fluunt rv. cfr. XXXII 121.

1136. et ex a.

1137. extra -onychis om. a.

1138. honichis V. onicis R.

1139. e om. VRh v. a. H.

1140. ceterarum h v. a. H.

1141. dist. ego.

1142. cadmia B 2 dh v. a. S.

1143. cypri R(?) h v. cfr. § 107. XI 119. -rio BVd. -ria a.

1144. rediit Rd v. -dit rD. cfr. XXXIII 131.

1145. amineo R(?) v. a. D. forma Ammineum constat etiam XIV 46 quarter ( M). 47 ( M). 95. XXIV 15; Aminneum XII 130. XIV 21. 41 ( M). XXVI 49 ( Vr). XXX 71 ( cfr. Cato 6, 4, 7, 1. 2 et Varro r. r. I 58); Amineum ( sed fide incerta) XIV 22. 25. XX 153 ( FdE). XXI 72 ( VRd). XXII 119. XXVIII 177.

1146. qua eadem plafta B 1. qua emplaftra B 2.

1147. praeparantur B 2 a.

1148. psoras dah v. foraf B. ysora V. isora R. cfr. 102.

1149. & ll. S. ac d(?) v. om. D.

1150. tufam (tunsa a) urunt Bd 2 in ras. a v. ius aurunt V 1 R. ius hauriunt V 2 h.

1151. numphodoruf B.

1152. fpeiffiffimumq. B 1. spissim- VR.fiffim- B 2. spirsum umquam a.

1153. pruna et R(?) v( J). -na eft B 1 (dū praem. B 2). -ne et a. -na VdTh S.

1154. pluuiae B 2. cfr. § 106.

1155. iterumque terit Ba v. nigrumque sedit r.

1156. caesurae R.

1157. fimile BdT S. -lis rv.

1158. nulla—17 aspergunt om. a.

1159. iolle B 1 B. iolliae R v. lo- Vd. ollę B 2.

1160. ratio B S. actio rv.

1161. elegit VRd.

1162. Diosc. V 84. 87. eupor. I 33. 46. Celsus V 7. VI 6, 4–6. 20–22. 24. Scribon. 23. 24. 26–28 al.

1163. cadmiae ll. v. a. S( D).

1164. perfanare B( R?) G. san- VdTh v. ulcera persanare vet. Dal. cfr. Diosc. et XX 244. XXVIII 227. XXX 52. 114. 117.

1165. pterygia d v. ter- B. teria r.

1166. fcabritiam B S. -iem v. segni- tiam Vd. -iem R.

1167. quicquid B 2. quitquit B 1

1168. 166

1169. praeterquae B 1. -quam v. a. G.

1170. itaque B S. itemque Vh. atque d. idque R(?) v.

1171. aegyptia B.

1172. collyrii B 2 h v. -yri (-iri R) rS. -yrio d.

1173. id om. d v. a. S.

1174. Diosc.87.

1175. et om. B S.

1176. uasorum ego. cfr. Diosc. uaso VRa. uafe BdTh v( S). del. C( J). ( an dense?).

1177. tantum Bd v. -tum teritur r.

1178. in ego. om. ll. v. cfr. § 104 bis. 111. 168. XXXIII 93. 103. 104. XXXV 43. XXXVI 177; aliter XXXIII 123.

1179. pluuiae B 2. cfr. § 104.

1180. minii a v. -niml h. -nime VRd. anni B.

1181. redeant B.

1182. tum d.

1183. Diosc. V 87. 88. eupor. I 41. (Isid. XVI 20, 13). 89.

1184. minore R(?) G. -or rv( D). cfr. XXV 93.

1185. utilis da v. -le r.

1186. acere B 1. aceto re B 2.

1187. furnacef B.

1188. flato R.

1189. ueluti Ba J. -ut Rd v. -ud Vh.

1190. milii v. -li a S. milli B 1. melli B 2. similli V. -ili R.

1191. florem—8 uocant om. a v.a.B.

1192. fquamae (-ma h) aerif Bh S. quam ex aeris r. ex eis fit B.

1193. quama R. spuma H.

1194. ueneat v. -neant B. -niat r.

1195. pro—10 aeris (haec B) Ba v( S). om. rH.

1196. de- cursa R. de mendo cfr. XXXII 13.

1197. pane R.

1198. aeret VR.

1199. feri minantur B 2.

1200. dist. ego.

1201. cypriis v.a. H.

1202. omnis ego. -ia ll.v. an summa? cfr. § 144. XXXI 90.

1203. hoc B J. ( saltem in hoc).

1204. ictu Ba J. -tus VR. -tibus dh v.

1205. isdem (iisd- v) a D. idem ll.

1206. cfr. Celsus VI 6, 5.

1207. languine B 1.

1208. pavcif B 2.

1209. parent U 751. par& B S. pars maior et rv( J). pars maior paret D. ( saltem paret maior pars: cfr. § 6. X 201. XVII 185. XVIII 120. 237. 58. XXV 7. XXX 99).

1210. nomina v.a. G( H).

1211. medicaminibus d(?) G. add. iif ( ortum ex uf) B 1 D. his r; praem. iis (his C) v.a.G( S).

1212. apfunt B.

1213. folebant BV 1.

1214. incide in B 1. -derit B 2.

1215. libellos commentariaque U 751. cfr. p. 202, 2.

1216. iis v. if B 1. his rC.

1217. miferorum Ba v. -eratum r.

1218. experiri a v. -ediri (-ini R) ll.( U) D. de re cfr. XXIX 18, de mendo ib. § 15.

1219. dist. v.a.D.

1220. commentariaque B. transp. U 751. cfr. p. 201, 18. an -taria praeceptaque?

1221. seplassiae a. simplasiae (sem- v) VdT v.a.B. -sia R.

1222. corrumpenti iam BT H. -pentiam V 1 R. -tia V 2 d. -ti v. -punt iam a.

1223. quidem om. R. pridem v.a.H( D).

1224. implastre R.

1225. mergantur B. -rcant R.

1226. dabesque V 1 R. dape- V 2.

1227. seplassiae a. semplasiae VR v.a.B.

1228. sic excitetur ego. fic cexatetur B 1. sicce taxetur J. ficce fane dur[&]. B 2. sic ( om. a) exteritur r dh v. sic adteritur D. sic uexat et ur[it] U 751. sic habetur Müller emend. V 14.

1229. Diosc. V 88. 89. eupor. I 64. 86. 85. 190. Scribon. 50. 51. 133.

1230. et om. a[ B 2 U].

1231. eosdemque h.

1232. ufuuf B 1 D. us VR.

1233. squama ego. que VR. om.rv. de mendo cfr. v.12. 13 et § 107. XXXVI 162.

1234. 106

1235. narium ll.v( S). ad na- C.

1236. idem R.

1237. fedat B 2 D. sed cfr. Diosc.

1238. in af B 1. in aef B 2.

1239. inpulsa h v. -su VR. -so d. -fum Ba D.

1240. ulcera oris v.a.H.

1241. et ex R(?) v.a.S.

1242. candida B 1.

1243. ęref quam alonge B 1. ęrea longe quam B 2.

1244. excuffuri B 2 J. -ffurif B 1. -ssum d. -ssu Oh. -ssus a. -ssas V. -ssam R(?) v.

1245. fquamam BR v. -ma V 2 dh. quama V 1. quam O. qua a.

1246. teruntque BVd S. atterunt quae O. aterunt R. terunt h v. macerant quam a.

1247. aquam B 1.

1248. pluuia B 1 v. -iae B 2 ( cfr. §104). -iali r.

1249. hydro- pifcif B 1.

1250. duabus ll. v.

1251. eam om. Vdh v.a.G.

1252. drachmis om. VRdh.

1253. Vitruv. VII 12, 1. Th. de lap. 57. Isid. XVI 20, 14.

1254. Diosc.V 91. (92).

1255. eft Ba S. sed rv.

1256. quo om. Va v.a.C.

1257. aceto B.

1258. acre BRdTa S. aere VO. -reo h v.

1259. obturatis C.

1260. pro- batior est (ē/// B 2) fi B 2 8. -or efti B 1. lore si dTa. -ores VR. -ore quam si h v.

1261. aceto h v.a.S.

1262. decimo B 2 VR v.a.S.

1263. totidem ( a?) v.a.G.

1264. fcrobem B.

1265. fpathiif B. -tis V 1 d v.a.C. -ties V 2. spaciis ah.

1266. abfumat B 2.

1267. eadem scobe (-bae V) VR.

1268. ocissime–p. 204, 7 desinat om. a.

1269. coronariorum B 1 RT H. cona- Vd. cv??? ęra- B 2. coronarium (-rum Dal.)aeruginem v.

1270. punice V.

1271. gummi B 2 R v.a.S.

1272. futolario B 1. fub tal- B 2.

1273. stridenda R.

1274. in uatillo Vd S. in bat- Rh v. ( cfr. XXXIII 127). ut in illo B. ut uratur in uatillo Müller emend. V 15. sed cfr. § 163. XXXVI 147.

1275. an feruenti?

1276. est h v. sunt ( ortum ex st) ll. dO S( D). del. J.

1277. retinet (det- 0) hO v( J). -nent: ll. d S( D).

1278. mixtam O.

1279. rubescunt d.

1280. deprehendentur B ( item v. 18. 19).

1281. Diosc.V 92 extr.—ib.med.

1282. sinceram siue om. B.

1283. adulteram ll.v( S). -atam d(?) h G. cfr. XXXIII 114.

1284. elui B S. eius VR dTh v. del. G.

1285. siccatam dTh v.a.S.

1286. ac B S. ae V. & Rdh v.

1287. aere conditur V. & rec- Rd v.a.S.

1288. figulinum VdO D.

1289. cadmia ll.v.a.S ( D).

1290. collyriis om. R.

1291. 106

1292. si ( pro s;) R.

1293. designat R.

1294. cfr. Celsus VI 6, 28.

1295. Diosc. V 92. cfr. eupor. I 183. 185. 207. Celsus V 7. 9. 18, 2. 19, 8. Scribon. 35. 205. 207 al.

1296. ea ego. ( cfr. XXXI 91). ita ll.v. illa vet. Dal. (quo uita Müller emend. V 16).

1297. id om. a. idem VRdh v.a.G.

1298. hammo- niacis a. muniaci VR.

1299. quattuor ll.v.

1300. duabus ll.v.

1301. fu- tori B 1. -ici VEdh.

1302. chalcantum R Ven. calcanthum V.

1303. misyos T S. -ons R. -os uero C. myriof B. -sions V. -sion a. -si uero v.

1304. sex ll. C.

1305. collinuntur B. sed cfr. XVII 207.

1306. amitia R. uitia h.

1307. claueomatum VR.

1308. & ll.S. ac d(?) v( J).

1309. generum B 1. -ne um B 2.

1310. uul- nerariif B 2 Rd v.a.S. -ra iis (his V 2) Vh. ....ri O.

1311. emplastri O.

1312. labrorum B J. cfr. nota ad XXIV 14. -biorum rv. lauio.... O.

1313. quo B S. sed cfr. III 67; de mendo § 13. 49. 117. 127. 131. XXXV 81. 95 al.

1314. cęra B 2.

1315. resina et VO. -nae et Rd.

1316. therebinthinae B. terebentinae VO.

1317. Diosc. V 92 init.

1318. est om. B.

1319. fcoleca Ba H. -ciam v. coleca O. -eaca VR.

1320. an in Cyprio mortario Cyprio aere? cfr. Diosc. et XXXIII 93.

1321. trito B S. hic tr- VdaOh. hoc tr- v. intr- R ( an recte? cfr. Diose. et XXX 77. 81. XXIV 7).

1322. acerrime V.

1323. aetiuofiffimif B D. cfr. II 126. XVI 137. XVII 187. XVIII 268. 295. 329. XXIII 104; de mendo XVII 139. XVIII 33. 83.

1324. putride V.

1325. duae ll.v.

1326. uitiatum ego. uitium ll.v. locus nondum sanatus; cfr. Diose. et U 753. Müller emend. V 16.

1327. quam ll.v( J). quae h C. cfr. XXXV 16.

1328. fiere VR.

1329. post miiscentur lac. indicavit J cum Dal.

1330. urinae Müller emend. V 16. -na ll.v.

1331. pubis idem autem in om. B.

1332. santernam a. -ter B.

1333. ususque d(?) v.a.S.

1334. 33,93

1335. fcolex B S. -le a. -lea r. -lecia v.

1336. derasa (rasa v. a. G) ab h v.a.S.

1337. erano R.

1338. lapi R. -ide dh v.a.S.

1339. cfr. Plin. supra § 2.

1340. Diosc. V 115. (cfr. Celsus V 7).

1341. chalcitim Ba v( S). -tin dh H. calcitim V. -tio R.

1342. uocant B S. -nt la- pidem rv.

1343. et ( del. H)ipsum dh v.a.S.

1344. fubdialibuf B v. subsid- r.

1345. idem Vdh.

1346. quo h.

1347. fricat a. frangat B 2.

1348. fe Bd v. si r. sed a.

1349. myfiof BV v.a.C.

1350. sorecis R. -rios (-ryos C) v.a.S.

1351. 120 121

1352. friauilis V. fricabi- Ra. fragi- B 2.

1353. fori ll. O v( D). -ry C.

1354. fiat Bdh v. -ant r O.

1355. an usus eius?

1356. farinam V.

1357. imponitur v.a.S. inponi-uero om. VRh.

1358. porro VRh.

1359. Diosc. V 115 [116]. cfr. Celsus VI 6, 31. Scribon. 32. Marc, 8, 69. 125. Celsus V 9.

1360. an ex aceto in fictili?

1361. fictilibus V 2.

1362. tunc VRh v.a.S. cfr. § 106.

1363. cadmiae ll.v.a.S( D).

1364. soricon VRh v.a.B.

1365. duae B v. -as r.

1366. quod si II om. a.

1367. tertiae Rh.

1368. fiet Rdh v.a.S.

1369. etiamnum BdT v. -nunc r.

1370. fi aceto BdTa G. factu r. -tum h. -tum si aceto v.

1371. an si uino?

1372. temperetur (-tus R) ll.S. -rentur dT h v.

1373. tota V 2. poftea B.

1374. Diosc. V 118. (116). cfr. eupor. I 71. 73. 77.

1375. psori a. sory R(?) C. cfr. v.1.

1376. cyprium Vh. principum R.

1377. que om. v.a.S.

1378. puterit R. -tant v.a.S.

1379. trituque a v.a. S.

1380. uirus in G.

1381. olfactum B 1 h.

1382. tritumque —17 olfactum om. VRh.

1383. olfactū B S.- -tu da v.

1384. talem B 1. -le est man. Dal. an recte?

1385. nationif Bh v. -ne r.

1386. ut B H. at h. et rv.

1387. misi R.

1388. e teste R. este V. est v.a.H.

1389. fi Ba v. om.r.

1390. colluatur h v.a. G.

1391. oris Ba v. om. rS.

1392. serpant ego. -punt ll. v. ( cfr. § 122).

1393. uritur om. Rh. ur V.

1394. carnibus VR. de mendo cfr. XXXI 111.

1395. ut Ba v. at Vh. ac r.

1396. calchitis VRh.

1397. Diosc.V 116. Pl. iun. 14, 1.

1398. sorori- bus V 1. sori- V 2 R.

1399. miscentesque ( om. se) R.

1400. e Bdh v. et r.

1401. ui B S. ut r. et v.

1402. optimum in cypriorum om. B.

1403. an cypri ( cfr. § 103. 107), ut causa omittendi apparent?

1404. offi- cialif B.

1405. friati a v. -atri B. -at V. fiati R.

1406. auritae B. laureae V( a?).

1407. fine (fin B 1 J) ll. siue h v( D). cfr. § 171. 118.

1408. terrae a. terrea Lugd.( D). torreatur J non apte coll. Diosc. et § 119.

1409. chalcidi B. -citidis B.

1410. simis R.

1411. & in lana Ba G. et lana VdTh v. om. R. cfr. notae ad XXVIII 73 et- 248.

1412. anguinas VRh.

1413. fupporata B.

1414. Marc. 8, 199. Diosc. eupor. I 189. 196.

1415. emina a. heminam (hae- V) VRd.

1416. mollirium eius VR.

1417. erodit —21 enim om. a.

1418. fuentium B 1. flue- B 2. ( cfr. §103 et XXXII 121).

1419. collyrif B 1.

1420. additum B. -tus h.

1421. apfumit B.

1422. excrefcentif B S.

1423. uitii B.

1424. profluui B 1.

1425. Diosc. V 114. Isid. XVI 2, 9.

1426. chalcanton (cal- V) VR. -thum d v.a.S.

1427. aq, mira B. equa a.

1428. stagneisue VR.

1429. habentis R.

1430. merura B 1.

1431. immobilibus v lis ll.D.

1432. has trans- tiris V. haf traftif B 1. abftractif B 2. om. a.

1433. dependens Vd.

1434. expectabili VR.

1435. nitrumque VR. (utr- Dal. errore). -rum a.

1436. Isid. XVI 2, 9. 10. Diosc. V 114. cfr. Plin. XXXI 81.

1437. e ( pro et) B.

1438. scrobef Ba G. -be (-ue V 1) rv.

1439. dertillantef B H. dist- rv.

1440. furiaf B 2.

1441. & fpuriuf B. aliuf B 1.

1442. fed B v. si ( pro s;) r.

1443. fentiente B S. -ntem rv.

1444. uiolam v.a.S.

1445. lonchoton Bh H e Diosc. -coton VRdT. longothon a. leucoion B. -canthon v.

1446. conriuato S. corr- Bd v( D). contr- r.

1447. differentie R.

1448. Diosc. V 114. Marc. 8, 20. 25. Diosc. eupor. I 79. 166. 189.

1449. usū VRh.

1450. pellenda B S. cfr. XXVI 54. dep- rv( D).

1451. drachme pendere B.

1452. fcabritie B 2 RdT. -tiei h v.a.S.

1453. dolirimque B 1. -rique B 2. doloriue dT H. -ri R.

1454. nec ( pro et) V. ne// R.

1455. haemoroidum B. heromoi- V.

1456. et p. 209, 1 femine hyphoraf hyofcyami B.

1457. uulnera B 2 a v. ulcera rH.

1458. Isid. XVI 2, 10.—

1459. et uas VR.

1460. cum—10 mordere om. a.

1461. quod BdTh D. quo r. quodque v.

1462. in uno BdT S. uno r. in eo v.

1463. usu om. R.

1464. ut B S. et rv. si dT H.

1465. grauitate VR.

1466. per fistulas in- spiretur om. B.

1467. inspiratur v.a.H.

1468. uulnera etiam dh v.a.S. an etiam uolnera, ut in B omittendi casa appareat?

1469. tinguit BT v( S). -git rH. stringit C.

1470. nuperque dh v. a. S.

1471. suorum R. (uersorum Dal. errore).

1472. fpargere Bd Ta S. aspar- R. asper- Vh v. inspa- G.

1473. illo tantaque dh v. -toque VRa. illaq. tanta B.

1474. in B v. om. r.

1475. adstrin- gendi h.

1476. Diosc. V 85.—Scribon. 26. 49. 220.

1477. etiamnunc VRf v.a. G.

1478. pompolicem a. -pygem VR.

1479. spodion h v ( item infra). fpondon Ba.

1480. pompholux Vd. -polyx B. -polix a.

1481. latura se a.

1482. fepara- tur Ba S. par- v. asper- h. splur- (-tus V 1 R) r.

1483. id quod Rd(?) v.a. S.

1484. fit V 1 R.

1485. pomphylocem V. -hilocem R.

1486. esse om. R.

1487. ac J e coni. D. ad Ba. a r. & dh v.

1488. spon- don VRda.

1489. esse ponderosiorem om. VRh.

1490. dē rasa R.

1491. scintillis ll.v. an lapillis ( vel cinere, pilis)? cfr. Diosc.

1492. accepto om. VdTh. cfr. XXIX 38. 56. XXXV 194.

1493. tangantur B.

1494. occurrenf Bd v. -ent a. -erit Th. -erent r.

1495. spon- dos VR. spodium a. -ios C. -ion v.

1496. in om. B 1.

1497. ficca- rio B 1.

1498. luta V 1 R.

1499. spondos VR ( semper). spodium a. -ios v.a.G.

1500. liquiefcentibuf B.

1501. efflatur et ocius RdT v.a.S.

1502. e Bdh v. et r.

1503. eo d(?) H.

1504. inmature efornacif B 1.

1505. quidem Va.

1506. his V. hiif B 2.

1507. & B S. om. rv.

1508. si attigit om. R.

1509. attingat h v.a.S.

1510. cfr. Diosc. V 85. eupor. I 32. 33. 48. Celsus V 7.

1511. spon- dos VR. spodium a. -ios v.a.G.

1512. aqua B 1 Ven.

1513. quocum- que Ra.

1514. pinna B 1 Va v( S). penna rH.

1515. craffiore BR v -ior Vdh. crossiora a. an crebriore?

1516. dist. ego. cfr. Diosc.

1517. scabritiem v.a.S. fcabritif fcabritiae B. de mendo cfr. § 96.

1518. excernit C. exterunt v.a.S.

1519. eximia ego e Diosc. cfr. § 129. & media B S. media rv( D).

1520. que B.

1521. ali qua & Ba G. et (ut V) aliqua rv.

1522. leui enim h. liniem V.

1523. minus utilis ll.S. minus apta H. nimium uigiliis fatiga- torum apta h v.

1524. man& B 1. -nant adh v.a.S.

1525. quē R.

1526. madent h v.a.S. aderant R. maneant a.

1527. parent ut R. -nt ui V. -rantur d(?) v.a.S.

1528. cancraenaf B 2.

1529. lauriotin dh v.a.S. -othim a. -on??? R. taulariotim B.

1530. utiliffimif BVdh.

1531. Diosc. V 86.

1532. antispodion h v.a.G.

1533. arborif Ba V. om. r.

1534. oleaftry B. -ris a. oleas VR.

1535. uel oleae Ba S. om. rv.

1536. cotonei dT H. -naei B. -ni Ra. ceotoni V. citonii h. cydo- G. cyto- v.

1537. pseudocypiri ( a?) S. -cupiri B 1. -cii piri B 2. -cypri dT. -peri h v. -cipri r.

1538. oenanthis V v.a.C.

1539. ea Bad v. a r.

1540. figvlina B 2 D. cfr. § 113.

1541. per- coquatur VR. -uetur a.

1542. fmeg//na B 2. psegma B e Diosc. V 88.

1543. etiamnunc R.

1544. flatuque G.

1545. expuritur VR.

1546. fteatum B1 . status R. -tim B 2.

1547. marilla J 2. -rila S cum J 1 ( D). -ili B. maxili r. -illa v.a.B. Facile B ( ad seqq. referens).

1548. Diosc. V 119.

1549. quam h G. qua B. aqua rv. cfr. § 131.

1550. hisdem V.

1551. difrygem B. -phryga v.a. G.

1552. rubrica VRa.

1553. in om. R.

1554. cypro Bah v. -rio r.

1555. ulto B 1. alto B 2.

1556. pecuf B 1. spectus VR.

1557. prio V.

1558. aere R.

1559. differentiae dT H.

1560. eft quod ll.S. siquidem dT. est (si H) quidem quod v.

1561. catinof B S. -tino (-tmo V) rv. cfr. XXXIII 88.

1562. fcorea B.

1563. remanent ll. da. -et h v.

1564. Diosc. eupor. I 189. 183. 79. 125 al. Celsus V 7. 8.

1565. quidamq, radunt B.

1566. coquantur Rdh v.a.S.

1567. feruminari S. ferrum mi- B 2 V. ferrumi- rv ( D).

1568. est ( pro aes) VR.

1569. tra- latum J. -to B 1. translatum dh v. -to r.

1570. nudum VRdh. ( an nucleum, ut § 144?).

1571. quendam Ba v. qued- Rh. quaed- V.

1572. cocto om. R.

1573. diphryga BVdh v( J 2). -ges R(?) G. -gem S cum J coll. § 135.

1574. uocari BRa G. -ant Vd v.

1575. con- sumare R.

1576. ac Ba S. et v. om. r.

1577. repurgare B S. -ugnare a. ppurgare rv.

1578. aut BR.

1579. tactus VRa.

1580. Messalla de famil. Rom. (Peter hist. Rom. fragm. p. 266).

1581. etiam- nunc R.

1582. consument eum V 1. -te V 2 da.

1583. messallae (mefa- B 1) v. -alae B 2 h C. -alis r. mesale a. cfr. § 22.

1584. quodannif B 1 V 1 D.

1585. deminutione V. diminutionem B 2 ah v.a.Brot.

1586. significare coni. S. -r& B. -ri rv.

1587. dist. CFW Müler p. 17.

1588. metalli R.

1589. est ego. om. ll. v cfr. § 135. ( an est, hoc quidem? cfr. Ludewig stud. philol. Prag. III p. 45 nr. 3).

1590. arboref feri- muf B S. serimus da v. om. r.

1591. tondemuf B S. pone- Vda. pomeria nemus h. ponemus (-nimus v) pomaria R (?) v.

1592. omnifque B S.

1593. aliaf B 1.

1594. caedis R.

1595. excuso VR.

1596. pennato B 2 v.a.S. pinnae a.

1597. pennafque B 2 v.a.S.

1598. de- dicimus V 1. didic- R. de mendo cfr. XVI 1

1599. Isid. VI 9, 2.

1600. culta VR.

1601. aliquod B 1 D.

1602. porfina B 1 S. -sena dh G. -senna (pers- V) r a v( H). cfr. § 29.

1603. in om. B 1.

1604. cultura d(?) v.a.S.

1605. tum ll.S. cum dTh v( Brot.). del. C.

1606. osseo inserui ex Isid. cfr. U ( Quellenregister p. 11). om. ll.v.

1607. inftitutū B D. intutum (-utu Rh) r dah S. -utum ut v( H). -utum est ut C.

1608. cof. B 1. conf. B 2. ( cfr. XIX 24).

1609. edicto B.

1610. glodianae R.

1611. cfr. Plin. XXXV 146.

1612. et ars antiqua ego. & tamen uiquea (-que B 2) B. & tamen uita rv. ( saltem etiam uita).

1613. definit h.

1614. artifices VR.

1615. athamantif Bh v. athamnis d. ada- r.

1616. et residentis d 2 in ras. h v. a.G.

1617. poenitentiamque ( G. -iam v) v.a. H.

1618. res VR.

1619. robigine S. rub- dh v. robiginem B 1 V 1. rvb- r.

1620. relucente dh(?) v. -tem ll.

1621. exprimetur VR.

1622. exta R.

1623. hodie rhodi B S. -ierno die rv ( add. Thebis H). Thebis hodie C cum B.

1624. (cfr. Athenaeus XI 35 p. 469 a. Ovid. met. XIII 683). —cfr. Isid. XVI 21, 4.

1625. natura B.

1626. exientif B 1.

1627. ab Ba S. a rv.

1628. poene R.

1629. mortaliuf B C( S). -ibus rv( Dal.).

1630. fa- cientis h man. Dal.S. -tem V. -te rv.

1631. quam om. h.

1632. effet Bd Th S. esse Va. om. R(?) v.

1633. Isid. XVI 21, 2. Serv. ad Verg. Aen. X 174.—(cfr. Aristot. mir. ausc. 48).

1634. mella B 1.

1635. propemodo VR.

1636. ilua B 1 v. silua a. illa r.

1637. adgnofcuntur B 1 D. agn- rS. cogn- v.

1638. manifefto B v. -ta rS.

1639. sed ratio v.a.S.

1640. excoquendif Bda v( D). cfr. § 166 extr. 146. -di r h J coll. XI 231.

1641. aquae B v. -ua r.

1642. terrae B v. -rra r.

1643. fiat om. R.

1644. Ceraso U 755. certo- ll.v.a.D.

1645. et VR.

1646. innumerosa VRh.

1647. Isid. XVI 21, 3.—Verg. Aen. VIII 420. Varro ap. Serv. ad Aen. X 174. Nonius p. 21, 10 M. cfr. Lucil. fragm. III 29 (Müller).

1648. genera VR.

1649. caeli- uae B.

1650. uicinius h v.a.S.

1651. galligaris VRd.

1652. rubi- ginem V 2 Rdh v.a.S. ab origine B. de mendo cfr. § 149.

1653. fefntit B 1. fe fentit B 2. (a robigine. . senescit coni. J).

1654. haec B 1 VR. eae v.a.H.

1655. a B 2 ah Isid.v. ad r.

1656. Isid. XVI 21, 3.

1657. maxima R(?) h v.a.S.

1658. quidam BT S. -dem rv( H). equi- dem G.

1659. iif ll.S. his dh H. om. hoc loco v.

1660. alioque Ba G( S). -iquem VR. -que T. -quae v( H).

1661. malliorumue B.

1662. alibe B 1. aqua alibi v.a.G.

1663. aquae V. aqua d. om. Ven.

1664. alibe B 1. om. Ven.

1665. bilbilim B S. -in v. birbilium r.

1666. tyri iasonem a. turiasso VRdh.

1667. iif B v( S). his rC.

1668. funt R. fiant h.

1669. Isid. XVI 21, 2. 4.

1670. generalibus R.

1671. prima B. sed cfr. § 95 et Isid.

1672. fenco B 1.

1673. ex mera B B ex Isid. ex mira r. ex nimia a. eximia v.

1674. acie Bda v. atia (acie V 2) aeta (& a R) r. an acie ita?

1675. in Ba v. om.r.

1676. aliube B 1. -ibi B 2. ( item deinceps).

1677. dist. S cum J.

1678. uti v.a.S.

1679. quippe—16 acies fortasse pertinent post du- rentur ( v. 19). cfr. etiam Isid.

1680. cum in Rdh v. a. S.

1681. oleare VRd. -res h v.a.S.

1682. cotef Bh v. coctaes r. om. a.

1683. uene R.

1684. fpongiaf B 2 Vd v.a.S.

1685. contactum dah Isid.v. -tectum B. -tractum VR 2. -trac R 1.

1686. celeriuf B Isid.S. -ius subinde r dah v( D).

1687. Isid. XVI 21, 4. 4, 1. Lucret. VI 911.

1688. uirus ll. Ta v( S). cfr. § 120. 160. 177. -res d(?) h B. uim Isid. cfr. v. 10. XXXVI 128.

1689. 36,126 sqq.

1690. aliud Ba v. aut r.

1691. acolorum VR.

1692. tali d v.a.S.

1693. Isid. XVI 21, 4.

1694. hic om. VRdh.

1695. can- tabri B.

1696. ut B S. om. rv.

1697. bulbatione B. bull- r H cum B. bubb- v.

1698. appellantes scio VRa.

1699. uitro B. cfr. XXXVI 192. ultro (-ra a) ll. dah v.

1700. quicquam VRh.

1701. ferri v.a.H.

1702. aciem v.a.H.

1703. ui BT H cum Gron. ut rv.

1704. magnet B 2.

1705. lapidē B 2. -def B 1.

1706. artitectus R.

1707. timocharef B S. -ohares (tym- dT) r dT. -ocrates ah. Dinochares H. -ocrates G. chirocr- v. ( cfr. V 62. VII 125).

1708. alexandreae V. -dri d.

1709. incohauerat ego. incola- B. inchoa- rv. cfr. XIV 61. XXXVI 75. 122.

1710. eo BR Isid.v. ea r.

1711. in aere h Isid.v. aere VRda S. om. B. cfr. X 111. XXXI 31. 30. XIV 12. XXXVI 118.

1712. tolemaei B 1. -mei B 2. tholomei R. tphol- V.

1713. regis om. h v.a.S.

1714. sororis uitie iussit R.

1715. Isid. XVI 21, 4.

1716. dist. ego.

1717. canthabriae B.

1718. maritimae SJ( errore).

1719. quam dh v.a.S.

1720. alluut R.

1721. praerupte altus h v.a.S.

1722. ma- terie dh v.a.S.

1723. 4,112

1724. estabile V.

1725. incipit B S. accepta VR. de mendo cfr. § 129. 168.

1726. ut VRd. et h v.a.G.

1727. palumine B.

1728. aeri h v. -ris ll.S. cfr. nov. luc. p. 26.

1729. Isid. XVI 21, 7.—cfr. Plin. V 86.

1730. a rubigine V 2 a v.a.S. ab origine B.

1731. ceruiffa B 1.

1732. ferri d. temperatura h v.a.S. rerum U 756.

1733. quidam h v.a.D.

1734. apoteo pratenam nam VR.

1735. urbem B 1.

1736. zeugma B v. zeuma r.

1737. an appelletur?

1738. quia V 2 Th.

1739. iunxerit BdTa S. -rat rH. uinxerit v. -rat C.

1740. an ( pro qui) B.

1741. funt B 1 h v.a.S.

1742. Pl. iun. 36, 8–10. 86, 1. 54, 4. Diosc. V 93 extr. Celsus IV 96 (9). Scribon. 146.

1743. medicinae B.

1744. efferro B 1.

1745. fecvndina quę B 2.

1746. et om. h v.a.S.

1747. circulo B v( S) -los rH.

1748. praefixiffe B G. -xe r. -xae a. -xit d. -xo h. -xos v.

1749. in Ba v. om. r.

1750. aeuulsos V 1. -sis V 2.

1751. mucro- nem B 1.

1752. que VR.

1753. pectorumue VTh. -uel R.

1754. sub- ditos Vd. -tus R.

1755. adferantque. Bam V 1. -que. Nam V 2.

1756. rapidi V.

1757. morfuuf B 1 D.

1758. morfo B.

1759. expauescentesque h v.a.S.

1760. tusta V.

1761. calefit Rdh v.a.S.

1762. cfr. Plin. XXV 42.

1763. proditum B. de mendo cfr. § 122. 175.

1764. elephum VR.

1765. sanas sed (red R) ac miles VR.

1766. id era a. ad aere VR.

1767. ferri Bda v. -rro r.

1768. clauisue B 2.

1769. Diosc. V 93. eupor..I 95. 46. 48. 168. 190. II 83. I 162. 219. 235.

1770. strin- gere h. restri- v.a.S.

1771. alopetias V. -phiaf B.

1772. feabritia B.

1773. puftulafque B 2 v.a. H.

1774. murteo R.

1775. ignis R.

1776. uel- leribus ll.v. an in uellere, utilis? cfr. XXVI 144 et nota ad XXVIII 248.

1777. subacto VR.

1778. aceto prodest h v.a.S.

1779. inlita B S. -tas V 1 Ra. illitas V 2 dh. -ta v.

1780. cfr. Diosc. V 90. eupor. I 209. II 61. I 212.

1781. similis et Vd.

1782. fanguinem Ba S. -emque rv.

1783. contra om. R.

1784. lienium B S. liconium a. lienum V 2 dh v. ali- r.

1785. & Ba S. om. rv.

1786. emoroidaf B.

1787. omnē Ba v( S). -ne r Brot.

1788. propolis ego coll. XXII 107. Scribon. 209. pari VRdTa D ( coll. XXXVI 158). pal. B. om. h v. picis H. panis J coll. XXII 138. aluminis coni. S ( coll. § 149 de mendo). conici possit etiam galbani: cfr. XXIV 21 ( XI 16). Scribon. 210 ( vel panacis: cfr. Diosc. eupor. I 188).

1789. et p. 219, 1 obolif fex B 1. -lis ex Vh v.a.H. -lis et dT.

1790. duae ( pro sex) H.

1791. cimolia creta duobus, drachmis v.a.H.

1792. ex aere v.a.H. sex aeris—drachmae om. B.

1793. tusi VRd H( D). tunsi S. tritus a. totidem v.

1794. duae ll. H. ex ( del. drachmae) v.

1795. squama v.a.H.

1796. ferri Ba v( S). -rreae Rd T H. -rreae et V.

1797. cera a.

1798. x ego. XL B 1. XI B 2. ex rv. sex dT H.

1799. oleo h v.a.G.

1800. sextario v.a.H. ( fortasse obolis x . . drachmis x .. drachmis II .... sextariis [ sc. singulis]).

1801. cfr. Isid. XVI 22, 1. Plin. IV 104. VII 206. Diodor. V 38, 4. 22, 5. Strabo III 2, 9 p. 147.

1802. in hoc ego. hoc ll. S. om. h v.

1803. candidum om. h S.

1804. a graecis dh v.a.S.

1805. appellatus R.

1806. cassityrum VRd.

1807. in om. B Ven. cfr. XXXII 63. XXXI 17.

1808. & B S. om. rv.

1809. utilibufque B Ven. uit. Huiusque a.

1810. nauis R.

1811. lufitaniae a. ly- sinia Vd. lis- R.

1812. galacia B 2. galleciae V. -ia B( edd.a. Lugd.). -lliciae (-cie a) dah Isid.( v). -Ileta R. Callaecia J coll. XXXIII 78 ( item infra).

1813. coloref B.

1814. Isid. XVI 22, 1. 2.

1815. alutiaf B S. -tia r a v( Brot.). -ta dT H. elutia C cum B. cfr. XXXIII 67.

1816. fluente V 1. lu- V 2. eluenti B. -uunt h v.a.B.

1817. paululum d. cfr. nota ad XXVIII 133.

1818. calathis h B. -tis d Ven. co- latis VR v. cutalif B. cloacis a D. om. Isid. scutulis U 757. locus nondum sanatus.

1819. posita VRh.

1820. caminis v. -millif B 1 J. -mellis da. cvm illif B 2. gamellis r.

1821. cfr. Plin. XXXIII 94.—Homerus λ 25. ψ 561.

1822. callaecia B 1 J. gallicia da v.a.B. gall///ia V. gallea R. cfr. § 156.

1823. uinia Vd.

1824. eifin B 1. fine (f et ne in ras.) B 2 SJ.

1825. habuit et VRa.

1826. Isid. XVI 22, 2.—§ 160 init.: Isid. XVI 23, 2.

1827. fe feparit (-rat B 2) B.

1828. eius h v.a.S.

1829. fluit V 2 h v. cfr. § 168.

1830. stannum d(?) C. item infra semper. cfr. XXIX 35.

1831. quod BV 2 a Isid.G. quid r. qui dTh v.

1832. fit B S. eft rv.

1833. addita v.a.H ( cfr. Isid.).

1834. haec ll.v. an ac ( vel haec .. dant)? cfr. Isid. et Blümneri technol. IV 150 n. 2.

1835. partif B.

1836. duabus ll.v.

1837. nonif B S. non rBrot. del. v.

1838. aereis ll. Ver.( S). -rif B 2 Ven. aeneis C.

1839. ac B S. ad VR. aut a. et dh v.

1840. secula VR.

1841. etiam B S. quoque rv.

1842. 33,130

1843. bryndisi VRd.

1844. plumbib; R.

1845. iidem Rdh Lugd. id- rv( D).

1846. quod VR.

1847. st R. an sint?

1848. libras Ba v. -ris r.

1849. $X$ XX B S. xxx rv. x. x d H.

1850. tertiarum B 1 V.

1851. aequi VR.

1852. incoquont B J. -cocum V. -cocunt S.

1853. praetiū B. -tio V. pretia Rdh v.a.S.

1854. huius—3 nigri to B 2 ( ead. m.) in trim vss. spatio raso (contraq. et nigrito ad marg.). 1 p. B 2 D. pondo rv.

1855. XLXX/// B 2 J. CX (cxx. V) LXX VR. XLX. X S. CLX. X dT H. cxxx h v. om. a.

1856. albo om. B 2.

1857. pretia RdTh v.a.S. praetio V.

1858. XLXXX B 2 S. XCX V. CX dT. c. x. a. XXX R v. x. x H.

1859. x. VII f S. XVII ll.v. XVI C. VII H.

1860. ex eo—6 argentum om. B.

1861. quia d 2 in ras. quam T.

1862. liquescat dTa. -uiscat V. -uescit R(?) h v.

1863. confirmantque (quod dTh H)—7 argentum ll.v( H). om. Bas. ( errore, ut videtur).

1864. prodi B.

1865. & quorum B 1.

1866. ac iugorum B S. adiu- r. iugis h v.

1867. in h v. om. ll.S. cfr. CFW Müller p. 24 n. 2.

1868. gloria biturigum (-ivgum B 2) B( d?) v.-iabitur iugum r.

1869. Isid. XVI 22, 3.

1870. fua colifataque ac B S. suaculis atque acre (hoc a) r a. et uehicula et d 2 in ras. h B. baculis et v.

1871. pecorita R.

1872. quae iam B S. quae (que R) inani r. om. h v.

1873. luxuriam B 1. -xoria V. om. h v.a.S.

1874. ar- genta VR.

1875. ftaticula Ba B. taticola F. //// ticula V. tic- R. uehicula d 2 in ras. h v.

1876. inanis luxuria peruenit h v.a.S.

1877. scyphis d v. cy- B. scypis V. scipis R. esphis a.

1878. prodi- gum B 1 Vda v( S). -gium rG.

1879. heac V. hac B 2. ////c B 1.

1880. ad terri Vd. art- R. cartha V. -ta B.

1881. Isid. XVI 22, 3.

1882. nigrum VR.

1883. curio B.

1884. lex custodiatur D. lex cauere dicatur U 758. lege interdicatur Brunn. lex inter- dicat ut M Hertz. an nec interdicatur? ( cfr. XXXIII 78. 49).

1885. iouetanum B v( S). -antum r. Ouetanum H.

1886. oleafterenfe B.

1887. illa V.

1888. excocita B 1.

1889. ac B 1.

1890. infus V.

1891. aeque v. eque h. atque (-uae V) ll.

1892. famarienfi B J. samiarenci V. saremianensi a. santarensi Rd(?) v. an Salutariensi? cfr. III 15.

1893. uocari B.

1894. x libras (-ris v) h v.a.H.

1895. cc J. cc. M. VR 2 H. ccc R 1. cc Bdah v.

1896. annuif Ba H. -us r. annos dTh v.

1897. $X$ CCLV ego. CCLV H cum Gron. XXXLV R. $X$ XLV B. XXLV V. X. XLV J. $X$ |XIV| D. XL. v a. LV V.

1898. locatum est om. VRh.

1899. a pari a D. cfr. U 759.

1900. HS—14 et ad [dita] Ba v. om.r.

1901. CCCC Ba S. cccc v. MM D.

1902. uasa e V 1 Rd v( J). uas e rS.

1903. fi in (sin V) ll.Brot. in h v.

1904. aquam CFW Müller p. 8 n. 2. aqua ll.v. ( an si cum aqua?).

1905. addantur B. -atur rS. om. h v.

1906. uel S. ue Bda. ua r. om. h v.

1907. cereus Rd. caaer- V. aereusue v.a.S.

1908. quadraf BV. si (quadrans si v. -drans Brot.) addatur h v.a.S.

1909. uas puri h. uas peruri v.a.Brot.

1910. Gels. V 26, 36. Theod. Prisc. eupor. II 33 p. 131, 17 (Rose).—Suet. Nero 20.

1911. plumborum B.

1912. parti dh v. -te ll.

1913. inhibere Bd C. -ri rv.

1914. dist. S. ( sublato puncto aut se delendum aut tradit scribendum erat).

1915. se om. d(?) v.a.S.

1916. labori Ba G. -re rv.

1917. dis V J.

1918. cfr. Diosc. V 96.

1919. sulpure B 1 J. -phure B 2 h v ( S). -ri a. -furi VR. -phuris, dT H.

1920. sul- fore R.

1921. & ferro Bda v. est et foro r. ( an ueru ferreo mixtis, cum coquuntur? cfr. Diosc. et § 176. XXXIII 107. U 760).

1922. coquatur B S. -uitur rv.

1923. fornamina V. formica B 1. -cia B 2.

1924. fornacium del. voluit U 760.

1925. dist. ego.

1926. est ego. et ll.v.

1927. Diosc. V 95.

1928. fit ei V. ficti R.

1929. plumbi VdT ah v( S). pumbi B. plurimi R(?) B.

1930. & ( pro in) B.

1931. acceptum B 1. ( cfr. § 149).

1932. Diosc. V 95. 96. 95. eupor. I 182. 189. 212.

1933. moriario VR.

1934. plum- beo Rdh v.a.S. -bum U 762. lapideo Diosc.

1935. pistillo dh v.a.S( U).

1936. labatur V.

1937. ut B( S). ui B. et rv( H).

1938. ftibif B S. -bi B. -biis a v. istius r. teritur H.

1939. et ll.v( S). uis h. ut H.

1940. 33, 103

1941. cadmiae (cathm- h) dh v.a.B.

1942. 34,104

1943. usu est ego. usus et ll. usus ex (enim ex v) S.

1944. procidentiam Ba v. -tia r. cfr. XXIII 56.

1945. inanitatef B S. -tate VT. -tatem Rda v.

1946. he- moroidaf B. hae- D.

1947. Diosc. V 96. (103).

1948. chartis ll.v. spodi Diosc. an chal- citidis? cfr. § 118. 119.

1949. profectuf B 2 d v. -tuuf B 1 D. pro- uectus r.

1950. in om. R.

1951. alie Ra. -iae V.

1952. elimatam Bv( S). lima- T H. linea- h. lianitam a. lanit- r.

1953. fictile VR.

1954. crudo B B e Diosc. cado dah v. -du V. tadu R.

1955. cocont R.

1956. miscent VRdh v.a.S.

1957. 168

1958. ri B 1. sic tritum h v.a.S.

1959. spondio Rh. -ion Vd.

1960. Diosc. V 97. Celsus V 15. Scribon. 48.

1961. fcor//ea B 1.

1962. quae B S. que quae Rh v. quaeque Vd. om. a.

1963. accendit B.

1964. reliquif B 1 V v.a.C.

1965. an ac uitri specie? cfr. Diosc. aut sulpuris speciem ( transpositum post colorem) U 763.

1966. fpecie terrae B.

1967. effectuuf B 1 D.

1968. plumbum—-4 modo quo Ba v. om. r.

1969. cariores a.

1970. mirarique B 1 a J. -raque B 2 S. -rari v. cfr. XVII 1. XVIII 291. XXXVI 200. XXXV 49.

1971. experientiam a v( J). -tia B S.

1972. rerum B B. ne (neu v) rerum a v.

1973. & B v. om. a.

1974. ex B 2 v. & B 1. est a.

1975. modo B C. om a v.

1976. laudatur Ba.

1977. feparanturq. B. ( an recte et deinde terrena, ut XXX 116. IX 140? contra XXX 32. XXXVII 194).

1978. 130

1979. crebratum B 1.

1980. eum BVa S. eam R. cum dh v. del. G.

1981. detergere v.a.S.

1982. Diosc. V 100.

1983. uena Bh v. -nar r.

1984. 33,95

1985. 34,198

1986. in h man.Dal.v. om. ll.S. cfr. CFW Müller p. 24 n. 2.

1987. lapidiose V. -sae Ven.

1988. cocuuntur B 1. -cuntur: S. uocantur V.

1989. Diosc. V 100. cfr. Celsus V 19, 26. Diosc. eupor. I 182. II 52.

1990. in lipara (lipp- d Ven. lypp- a) ll. da v( J). illi par B 2. in liparas C. cfr. XXXIII 105. XXIII 162, sed singul. num. etiam ap. Scribon. 222. 223.

1991. alligantur Vd(?) v.a.S.

1992. temporis R.

1993. mol- liffimafq. B 1.

1994. compofito B 1.

1995. e B S. est rv.

1996. tribus ll.v ( bis).

1997. fraucibus R.

1998. cum B S. et cum rv( D).

1999. fouemda V. -em uia R. -endo a v.a.S.

2000. Diosc. V 103. (cfr. Isid. XIX 17, 23). Vitruv. VII 12, 1. cfr. Plin. XXXV 37 extr.

2001. psinthium VR. psimmythium h(?). v.a.S. apsyntium a.

2002. danda effi- cinae B.

2003. ladatiffimam B 1. laudatissima a. -mum h v.a.S( JD).

2004. ripdo R.

2005. tenuissimi VR.

2006. mollitum B. ( cfr. § 152).

2007. cribatur VR.

2008. mixto h v.a.S.

2009. ei VR.

2010. decem ll.v.

2011. au ( pro ceu) R.

2012. acrafuf B 1.

2013. itiecto R. deie- v.a.H.

2014. Diosc. V 103.—cfr. Martial. ep. II 41, 12. VII 25, 2.

2015. cribatur V. scri- a.

2016. rubescat dT H.

2017. fimili B 1.

2018. nubi- culae Rd.

2019. eluantur Bd v. eluent- a. eleuat- R. aluat- V.

2020. dictis ll.v. de structura cfr. XXVII 93.

2021. leuissima h v.a.S.

2022. tamen h.

2023. feminarum om. R.

2024. potu Ba S. -tus rv.

2025. sputa V 1 R. spumae h(?) Lugd.

2026. cfr. Plin. XXXV 39.—Diosc. V 121. Isid. XIX 17, 11. Pl. iun. 15, 10. Marc. 6, 29. Pl. iun. 37, 15–17. Marc. 16, 51.

2027. dic tantura B 1.

2028. rufa quoque magis om. B.

2029. sulpuris ego e Diosc. et Isid. om. ll. v.

2030. plura VRh.

2031. fragilifque B 2.

2032. erodere B S. pro- r. pro- d v.

2033. dos h v.a.S.

2034. ftiptica B 2 h Ven.

2035. uocemque—6 fumpta Ba v( S). om. r. uocemque—5 facit om. H.

2036. ca- norem B 1.

2037. iocunde B 2. iucum de B 1.

2038. cibo a v. quo B.

2039. sufficita V.

2040. ifdem Ba D. eisd- V. iisd- RdT(?) H. itid- G. eius C. eis h v.

2041. uid&ur B.

2042. Diosc. 120. Isid. XIX 17, 12. (cfr. Plin. XXXIII 79. VI 98). Diosc. V 121. Marc. 34, 57.

2043. arrhenicum B J. arren- da Brot. arsen- v. arreoi- Vh. arroi- R.

2044. excellentius a v.a.Brot.

2045. utraeque B.

2046. ilum VR.

2047. psilotris (fil- B) B Ven. ( S). -thris dh Verc. -tri a. -lutris r.

2048. ei ( pro et) V. i R.

2049. carnes R.

2050. et om. R.

2051. an excrescat?

2052. valdiuf (ald- B 1) B J. ualid- rv. cfr. XXXIII 147; contra XXXVII 106. XXXI 108. XXXX 14. XXVII. XVII 108. 258. XVI 186. XI 54.

2053. innouat teftam B 1.

Pliny the Elder Naturalis Historia 34