Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXXIII

1 ¹ 1 Metalla nunc ipsaeque opes et rerum pretia dicentur , tellurem intus exquirente² cura multiplici modo, quippe alibi³ divitiis foditur⁴ quaerente vita aurum, argentum , electrum, aes, alibi deliciis gemmas et parietum lig norumque⁵ pigmenta, alibi temeritati ferrum⁶, auro etiam gratius inter bella caedesque. persequimur omn es⁷ eius fibras vivimusque⁸ super excavatam⁹, mirantes¹⁰ dehiscere aliquando aut intremescere illam, ceu vero non hoc¹¹ indignatione sacrae parentis exprimi possit. 2 imus in viscera¹² et in sede manium opes quaerimus, tamquam parum benigna fertilique qua¹³ calcatur¹⁴. et inter haec minimum remediorum gratia scrutamur, quoto¹⁵ enim¹⁶ cuique fodiendi causa medicina est? quamquam et hoc¹⁷ summa sui parte tribuit ut fruges, larga¹⁸ facilisque in omnibus, quaecumque prosunt. 3 ¹⁹ illa nos peremunt²⁰, illa nos ad inferos agunt, quae occultavit atque demersit, illa, quae non²¹ nascuntur repente, ut²² mens ad inane evolans reputet, quae deinde futura sit²³ finis omnibus saeculis exhauriendi earn, quo usque penetratura²⁴ avaritia. quam innocens, quam beata²⁵, immo vero etiam delicata esset vita, si²⁶ nihil aliunde²⁷ quam supra terras concupisceret, breviterque, nisi²⁸ quod secum est!

4 2 Eruitur aurum et chrysocolla iuxta, ut pretiosior videatur, nomen²⁹ ex auro custodiens. parum enim³⁰ erat unam³¹ vitae invenisse pestem³², nisi in pretio esset auri etiam sanies³³. quaerebat argentum avaritia; boni consuluit ³⁴ interim invenisse minium rubentisque terrae excogitavit usum. heu³⁵ prodiga³⁶ ingenia, quot³⁷ modis auximus pretia rerum! accessit ars picturae, et aurum argentumque³⁸ caelando carius fecimus. didicit³⁹ homo naturam provocare. auxere⁴⁰ et artem⁴¹ vitiorum inritamenta; in poculis libidines caelare iuvit⁴² ac per obscenitates bibere. 5 abiecta deinde sunt haec ac⁴³ sordere⁴⁴ coepere⁴⁵, ut⁴⁶ auri argentique⁴⁷ nimium fuit⁴⁸. murrina⁴⁹ ex eadem tellure et crystallina⁵⁰ effodimus, quibus pretium faceret ipsa fragilitas. hoc argumentum opum, haec vera luxuriae⁵¹ gloria⁵² existimata est, habere⁵³ quod posset statim perire totum. nec hoc fuit satis. turba gemmarum potamus⁵⁴ et⁵⁵ zmaragdis teximus calices, ac temulentiae causa tenere⁵⁶ Indiam iuvat. aurum⁵⁷ iam accessio est,

6 ⁵⁸ 3 utinamque posset e vita in totum abdicari⁵⁹⁶⁰ [sacrum⁶¹ fame⁶², ut celeberrimi auctores dixere] proscissum⁶³ conviciis ab optimis quibusque et ad perniciem vitae repertum, quanto⁶⁴ feliciore aevo, cum res ipsae⁶⁵ permutabantur⁶⁶ inter sese, sicut et Troianis temporibus factitatum Homero credi convenit! ita enim, ut opinor, commercial victus gratia⁶⁷ invecta⁶⁸. 7 ⁶⁹ alios coriis bourn, alios ferro captivisque res⁷⁰ emptitasse⁷¹ tradit. Qua re,⁷² quamquam⁷³ ipse iam⁷⁴ mirator auri⁷⁵, pec ore⁷⁶ aestimationes rerum ita fecit, ut C boum arma aurea permutasse Glaucum diceret cum⁷⁷ Diomedis armis VIIII bourn. ex qua consuetudine multa legum antiquarum pecore constat etiam Romae.

8 ⁷⁸ 4 Pessimum vitae scelus fecit qui⁷⁹ primus induit digitis, nec hoc⁸⁰ quis fecerit traditur. nam de Prometheo omnia fabulosa arbitror, quamquam illi quoque ferreum anulum dedit antiquitas vinculumque id, non gestamen, intellegi voluit. Midae quidem anulum, quo circumacto habentem⁸¹ nemo cerneret, quis non etiam fabulosiorem fateatur? 9 ⁸² manus⁸³ et prorsus sinistrae maximam auctoritatem conciliavere auro, non quidem Romanae⁸⁴, quarum⁸⁵ in⁸⁶ more⁸⁷ ferrei⁸⁸ erant⁸⁹ ut⁹⁰ virtutis bellicae insigne. de regibus Romanis non facile dixerim. nullum habet Romuli in Capitolio statua nec praeter⁹¹ Numae⁹² Serviique Tullii alia ac ne Lucii quidem Bruti. hoc in Tarquiniis⁹³ maxime miror, quorum e Graecia⁹⁴ fuit origo, unde hic anulorum usus venit, quamquam etiam nunc⁹⁵ Lacedaemone⁹⁶ ferreo utuntur. 10 ⁹⁷ sed a Prisco Tarquinio omnium primo filium, cum in praetextae annis⁹⁸ occidisset hosted, bulla aurea⁹⁹ donatum constat, unde mos bullae duravit, ut eorum, qui equo¹⁰⁰ meruissent, filii insigne id haberent, ceteri¹⁰¹ lorum; et ideo miror Tarquinii eius statuam sine anulo esse. quamqmqua et de nomine ipso ambigi¹⁰² video. Graeci a digitis appellavere, apud nos prisci ungulum¹⁰³ vocabant, postea et Graeci et nostri symbolum. 11 ¹⁰⁴ longo certe tempore ne senatum quidem Romanum habuisse aureos manifestum est, siquidem iis¹⁰⁵ tantum, qui legati¹⁰⁶ ad exteras gentes ituri essent, anuli publice dabantur, credo, quoniam ita exterorum honoratissimi intellegebantur. neque aliis uti mos fuit quam qui¹⁰⁷ ex ea causa publice accepissent , volgoque sic¹⁰⁸ triumphabant et, cum corona ex auro Etrusca sustineretur a tergo, anulus tamen in digito ferreus erat aeque¹⁰⁹ triumphantis¹¹⁰ et servi pra e se¹¹¹ coronam sustinentis. 12 ¹¹² sic triumphavit de lugurtha C.¹¹³ Marius aureumque non ante tertium consulatum sumpsisse traditur. ii¹¹⁴ quoque, qui ob legationem¹¹⁵ acceperant aureos, in publico tantum utebantur iis¹¹⁶, intra¹¹⁷ domos vero ferreis, quo argumento etiam nunc sponsae muneris vice¹¹⁸ ferreus anulus mittitur, isque¹¹⁹ sine gemma. equidem¹²⁰ nec Iliacis¹²¹ temporibus ullos fuisse anulos video. nusquam certe Homerus dicit, cum et codicillos missitatos¹²² epistularum gratia indicet et conditas arcis¹²³ vestes¹²⁴ ac vasa aurea argenteaque et eas colligatas¹²⁵ nodi, non anuli, nota¹²⁶. sortiri quoque contra provocationes¹²⁷ duces non anulis tradit, fabricae¹²⁸ etiam deum fibulas et alia muliebris cultus, sicut inaures, in primordio factitasse, sine mentione anulorum. 13 ¹²⁹ et quisquis ¹³⁰ primus instituit, cunctanter id fecit: laevis¹³¹ manibus latentibusque¹³² induit, cum, si¹³³ honos securus fuisset, dextra fuerit ostentandus. quodsi inpedimentum potuit in eo aliquod intellegi, etiam¹³⁴ serioris¹³⁵ usus¹³⁶ argumentum¹³⁷ esset¹³⁸: mains in laeva fuisset¹³⁹, qua scutum capitur. est quidem apud eundem Homerum virorum crinibus aurum inplexum ¹⁴⁰;¹⁴¹ ideo nescio an prior usus feminis¹⁴² coeperit.

14 ¹⁴³ 5 Romae ne fuit quidem aurum¹⁴⁴ nisi admodum exiguum longo tempore. certe cum a Gallis capta urbe pax emeretur, non plus quam mille pondo effici¹⁴⁵ potuere. nec¹⁴⁶ ignoro MM¹⁴⁷ pondo auri perisse¹⁴⁸ Pompeii¹⁴⁹ III¹⁵⁰ co nsulatu e¹⁵¹ Capitolini lovis solio a Camillo ibi condita, et ideo a plerisque¹⁵² existimari¹⁵³ MM pondo collata. sed quod accessit, ex¹⁵⁴ Gallorum praeda fuit detractumque ab iis¹⁵⁵ in parte 15 ¹⁵⁶captae urbis delubris—Gallos¹⁵⁷ cum auro pugnare¹⁵⁸ solitos Torquatus indicio est—; apparet ergo Gallorum templorumque tantundem nec amplius fuisse. quod quidem¹⁵⁹ in augurio intellectum est, cum Capitolinus duplum reddidisset . illud quoque obiter indicari¹⁶⁰ convenit—etiam¹⁶¹ de¹⁶² anulis¹⁶³ sermonem repetivimus¹⁶⁴—, aedituum¹⁶⁵ custodiae eius conprehensum fracta in ore anuli gemma statim expirasse et indicium ita extinctum. 16 ergo ut maxime MM tantum¹⁶⁶ pondo, cum capta¹⁶⁷ est Roma, anno CCCLXIIII fuere, cum¹⁶⁸ iam capitum liberorum censa essent CLII¹⁶⁹ DLXXIII¹⁷⁰. in¹⁷¹ eadem post annos CCCVII quod ex Capitolinae aedis incendio¹⁷² ceterisque omnibus delubris C. Marius filius Praeneste detulerat¹⁷³, XIIII¹⁷⁴ pondo, quae¹⁷⁵ sub eo titulo in triumpho transtulit¹⁷⁶ Sulla et argenti VI.¹⁷⁷ idem ex reliqua omni victoria pridie transtulerat auri pondo XV, argenti p. CXV.

17 ¹⁷⁸ 6 Frequentior autem usus anulorum non ante Cn. Flavium Anni¹⁷⁹ filium deprehenditur. hic namque publicatis diebus fastis¹⁸⁰, quos populus a paucis principum¹⁸¹ cotidie petebat, tantam gratiam¹⁸² plebei¹⁸³ adeptus est—libertino patre alioqui genitus et ipse scriba Appi Caeci¹⁸⁴, cuius hortatu exceperat¹⁸⁵ eos dies consultando adsidue sagaci ingenio promulgaratque¹⁸⁶—, ut aedilis curulis crearetur cum Q. Anicio Praenestino, qui¹⁸⁷ paucis ante annis hostis fuisset, praeteritis C. Poetilio¹⁸⁸ et Domitio, quorum patres consules fuerant. 18 ¹⁸⁹ additum Flavio, ut simul et tribunus plebei¹⁹⁰ esset, quo facto¹⁹¹ tanta¹⁹² indignatio¹⁹³ exarsit, ut anulos abiectos¹⁹⁴ in antiquissimis reperiatur analibus. fallit plerosque quod tum et equestrem ordinem id fecisse arbitrantur; etenim¹⁹⁵ adiectum hoc quoque sed et phaleras¹⁹⁶ positas¹⁹⁷ propterque¹⁹⁸ nomen equitum adiectum est, anulosque¹⁹⁹ depositos a nobilitate in annales relatum est, non²⁰⁰ a senatu universe. hoc actum P. Sempronio²⁰¹ L²⁰². Sulpicio cos. 19 ²⁰³ Flavius vovit²⁰⁴ aedem Concordiae, si populo²⁰⁵ reconciliasset ordines, et, cum ad id pecunia publice²⁰⁶ non decerneretur, ex multaticia faeneratoribus condemnatis aediculam aeream fecit in Graecostasi, quae tune supra comitium erat, inciditque in tabella²⁰⁷ aerea factam²⁰⁸ eam²⁰⁹ aedem CCIIII²¹⁰ annis²¹¹ post Capitolinam dedicatam. 20 ²¹² i d²¹³ a. CCCCXXXXVIIII²¹⁴ a condita urbe gestum²¹⁵ est et primum anulorum vestigium extat²¹⁶; promiscui autem²¹⁷ usus alterum secundo Punico bello, neque enim aliter potuisset²¹⁸ trimodia²¹⁹ anulorum ilia Carthaginem ab²²⁰ Hannibale mitti²²¹. inter Caepionem²²² quoque et Drusum ex anulo in auctione venali inimicitiae coepere, unde origo socialis belli et exitia rerum²²³. 21 ²²⁴ ne²²⁵ tune²²⁶ quidem omnes senatores habuere²²⁷, utpote²²⁸ cum memoria avorum multi praetura quoque functi²²⁹ in ferreo consenuerint²³⁰— sicut Calpurnium et Manilium²³¹, qui legatus C. Marii fuerit²³² Iugurthino bello, Fenestella²³³ tradit, et multi L. Fufidium²³⁴ ilium, ad quem Scaurus²³⁵ de vita sua scripsit—, in Quintiorum vero familia aurum ne feminas quidem habere mos fuerit, nullosque omnino²³⁶ maior pars gentium hominumque , etiam qui sub imperio nostro degunt²³⁷, hodieque²³⁸ habeat²³⁹. non signat²⁴⁰ oriens aut Aegyptus etiam nunc litteris contenta solis.

22 Multis hoc modis, ut cetera omnia, luxuria variavit²⁴¹ gemmas addendo exquisiti fulgoris censuque opimo digitos onerando²⁴², sicut dicemus²⁴³ in gemmarum volumine²⁴⁴ mox et effigies varias caelando, ut alibi²⁴⁵ ars, alibi materia esset²⁴⁶ in pretio. alias dein²⁴⁷ gemmas violari nefas putavit ac, ne quis signandi causam in anulis esse intellegeret, solidas induit. 23 ²⁴⁸ quasdam vero neque ab ea parte, qua²⁴⁹ digito occultantur²⁵⁰, auro clusit aurumque millis²⁵¹ lapillorum vilius fecit. contra vero multi nullas admittunt gemmas auroque ipso signant. id Claudii Caesaris principatu repertum . nec non et servitia iam ferrum auro cingunt— alia per sese mero auro decorant—, cuius licentiae²⁵² origo nomine ipso in Samothrace²⁵³ id institutum declarat.

24 ²⁵⁴Singulis²⁵⁵ primo digitis geri mos fuerat, qui sunt minimis proximi. sic in²⁵⁶ Numae et Servi Tullii statuis videmus . postea pollici proximo induere, etiam in deorum simulacris, dein iuvit et minimo dare. Galliae Brittanniaeque medio dicuntur usae. hic nunc solus excipitur, ceteri omnes onerantur²⁵⁷, atque etiam privatim articuli²⁵⁸ minoribus aliis. 25 ²⁵⁹ sunt qui uni²⁶⁰ tantum²⁶¹ minimo congerant, alii vero et huic tantum unum, quo signantem signent. conditus ille²⁶², ut res rara et iniuria usus indigna, velut e sacrario promitur, ut²⁶³ et unum in minimo digito habuisse pretiosioris in recondite supellectilis²⁶⁴ ostentatio s it²⁶⁵. iam²⁶⁶ alii pondera eorum²⁶⁷ ostentant. aliis plures quam unum gestare labor est, alii bratteas infercire²⁶⁸ leviore materia propter casum tutius²⁶⁹ gemmarum sollicitudini²⁷⁰ putant, alii sub gemmis ²⁷¹ venena cludunt, sicut Demosthenes summus Graeciae orator, anulosque mortis gratia habent. 26 ²⁷² denique v el²⁷³ plurima ²⁷⁴ opum scelera anulis fiunt. quae fuit illa vita priscorum , qualis innocentia²⁷⁵, in qua nihil signabatur! nunc²⁷⁶ cibi quoque ac potus anulo vindicantur a rapina. hoc profecere²⁷⁷ mancipiorum legiones, in²⁷⁸ domo turba externa ac iam²⁷⁹ servorum quoque causa nomenclator adhibendus. aliter apud antiquos singuli Marcipores Luciporesve dominorum gentiles²⁸⁰ omnem victum in promiscuo habebant, nec²⁸¹ ulla domi a domesticis custodia opus erat. 27 ²⁸² nunc rapiendae conparantur epulae pariterque qui rapiant eas, et²⁸³ claves quoque ipsas signasse²⁸⁴ non est satis. gravatis somno²⁸⁵ aut morientibus anuli detrahuntur, maiorque vitae ratio circa hoc instrumentum esse coepit. incertum a quo tempore, videmur tamen posse in externis²⁸⁶ auctoritatem eius rei intellegere circa Polycraten Sami tyrannum²⁸⁷, cui dilectus ille anulus in mare abiectus capto relatus est pisce²⁸⁸, ipso²⁸⁹ circiter ccxxx urbis nostrae annum interfecto. celebratior quidem usus cum faenore coepisse debet. 28 argumento est consuetudo volgi, ad sponsiones etiamnum²⁹⁰ anulo exiliente²⁹¹, tracta ab eo tempore, quo nondum²⁹² erat arra²⁹³ velocior, ut plane adfirmare possimus nummos ante apud nos, mox anulos coepisse.²⁹⁴ de nummis paulo post dicetur²⁹⁵.

29 7 Anuli distinxere alterum ordinem a plebe, ut semel coeperant esse celebres, sicut tunica ab anulis senatum. quamquam et hoc sero, vulgoque purpura latiore tunicae²⁹⁶ usos invenimus etiam praecones, sicut patrem L. Aelii Stilonis Praeconini ob id cognominati. sed anuli plane tertium ordinem mediumque plebei²⁹⁷ et patribus inseruere²⁹⁸, ac²⁹⁹ quod antea militares equi³⁰⁰ nomen dederant , hoc nunc pecuniae indices³⁰¹ tribuunt. nec pridem id factum. 30 ³⁰² divo Augusto decurias ordinante maior pars iudicum in ferreo³⁰³ anulo fuit iique³⁰⁴ non equites sed indices vocabantur. equitum nomen subsistebat in turmis equorum publicorum. iudicum quoque³⁰⁵ non nisi quattuor decuriae fuere primo³⁰⁶, vixque singula milia in decuriis inventa ³⁰⁷ sunt, nondum provinciis ad hoc munus admissis³⁰⁸, servatumque in hodiernum³⁰⁹ est, ne quis e novis civibus in iis³¹⁰ iudicaret³¹¹. 31

decuriae quoque ipsae³¹² pluribus discretae nominibus fuere, tribunorum aeris et se lectorum³¹³ et iudicum. praeter hos etiamnum nongenti vocabantur ex omnibus electi³¹⁴ ad³¹⁵ custodiendas³¹⁶ suffragiorum cistas³¹⁷ in comitiis. et divisus hic quoque ordo erat superba usurpatione nominum, cum alius se nongentum, alius selectum, alius tribunum appellaret.

32 ³¹⁸ 8 Tiberii demum principatu³¹⁹ nono anno in unitatem venit equester ordo, anulorumque auctoritati forma constituta est C³²⁰. Asinio Pollione C. Antistio Vetere cos. anno urbis conditae DCCLXXV³²¹, quod miremur, futtili³²² paene de causa, cum C. Sulpicius Galba³²³, iuvenalem famam apud principem popinarum³²⁴ poenis aucupatus³²⁵, questus³²⁶ esset in senatu³²⁷, volgo institores eius culpae defendi anulis. hac de causa constitutum, ne cui³²⁸ ius esset³²⁹ nisi qui³³⁰ ingenuus ipse³³¹, patre³³², avo paterno HS CCCC³³³ census fuisset³³⁴ et lege Iulia theatrali³³⁵ in quattuordecim ordinibus sedisset. postea gregatim insigne id adpeti coeptum. 33 ³³⁶ propter³³⁷ haec discrimina C. princeps decuriam quintam adiecit, tantumque enatum³³⁸ est fastus³³⁹, ut, quae sub divo Augusto impleri non potuerant ³⁴⁰, decuriae non capiant eum ordinem, passimque ad ornamenta ea etiam servitute liberati transiliant, quod antea numquam erat factum, quoniam³⁴¹ ferreo anulo et³⁴² equites iudicesque intellegebantur. adeoque id³⁴³ promiscuum ³⁴⁴ esse coepit, ut apud Claudium Caesarem in censura eius unus ex³⁴⁵ equitibus³⁴⁶ Flavius³⁴⁷ Proculus cccc ex ea causa reos postularet. ita dum separatur ordo ab ingenuis, communicatus est cum servitiis. 34 ³⁴⁸ iudicum autem appellatione³⁴⁹ separare³⁵⁰ eum³⁵¹ ordinem primi omnium instituere Gracchi discordi popularitate in contumeliam³⁵² senatus, mox debellata auctoritas nominis vario seditionum eventu circa publicanos substitit³⁵³ et aliquamdiu tertiae sortis viri³⁵⁴ publicani fuere. M. Cicero demum stabilivit equestre nomen in consulatu suo Catilinianis³⁵⁵ rebus, ex eo³⁵⁶ ordine profectum ³⁵⁷ se³⁵⁸ celebrans eiusque vires peculiari popularitate quaerens. ab illo tempore plane hoc tertium corpus in re p. factum est, coepitque adici senatui populoque Romano ³⁵⁹ et equester³⁶⁰ ordo. qua de causa et nunc post populum scribitur, quia novissime coeptus³⁶¹ est adici.

35 ³⁶² 9 Equitum³⁶³ quidem etiam³⁶⁴ nomen ipsum³⁶⁵ saepe variatum est, in iis³⁶⁶ quoque, qui id³⁶⁷ ab equitatu³⁶⁸ trahebant³⁶⁹. celeres sub Romulo regibusque sunt appellati, deinde flexuntes³⁷⁰, postea trossuli³⁷¹, cum oppidum in Tuscis citra Volsinios³⁷²³⁷³ p. VIIII sine ullo peditum adiumento cepissent eius vocabuli, idque duravit³⁷⁴ ultra C. Gracchum. 36 Iunius certe, qui ab amicitia eius Gracchanus³⁷⁵ appellatus est, scriptum reliquit his verbis: Quod ad equestrem ordinem attinet, antea trossulos³⁷⁶ vocabant, nunc equites³⁷⁷ vocant ideo³⁷⁸, quia non intellegunt trossulos nomen quid valeat, multosque³⁷⁹ pudet eo³⁸⁰ nomine appellari. et causam, quae supra indicata est, exponit invitosque etiamnum³⁸¹ tamen trossulos³⁸² vocari.

37 10 Sunt adhuc aliquae non omittendae in auro differentiae³⁸³. auxilia³⁸⁴ quippe et externos torquibus aureis donavere, at cives non nisi argenteis, praeterque³⁸⁵ armillas civibis dedere, quas non dabant³⁸⁶ externis³⁸⁷.

38 ³⁸⁸ 11 lidem³⁸⁹, quo³⁹⁰ magis miremur, coronas ex auro dedere³⁹¹ et civibus. quis primus³⁹² donatus sit ea, non inveni equidem³⁹³; quis primus³⁹⁴ donaverit, a L. Pisone³⁹⁵ traditur ³⁹⁶: A³⁹⁷. Postumius dictator apud lacum Regillum castris Latinorum³⁹⁸ expugnatis eum, cuius maxime opera capta essent³⁹⁹. hanc coronam ex praeda is⁴⁰⁰ dedit⁴⁰¹ II l., item L. Lentulus consul Servio Cornelio Merendae Samnitum oppido capto, sed hic⁴⁰² quinque librarum; trium⁴⁰³ Piso Frugi filium ex privata pecunia donavit eamque coronam testamento ei⁴⁰⁴ praelegavit⁴⁰⁵.

39 12 Deorum honoris⁴⁰⁶ causa in sacris nihil aliud excogitatum est quam ut auratis cornibus hostiae, maiores dumtaxat, immolarentur. sed in militia quoque in tantum adolevit haec luxuria, ut M. Bruti⁴⁰⁷ e⁴⁰⁸ Philippicis⁴⁰⁹ campis epistulae reperiantur frementis⁴¹⁰ fibulas tribunicias ex auro⁴¹¹ geri. ita⁴¹², Hercules? idem enim⁴¹³ tu, Brute, mulierum pedibus aurum gestatum⁴¹⁴ tacuisti. et nos sceleris⁴¹⁵ arguimus ilium, qui primus auro dignitatem per anulos fecit! habeant⁴¹⁶ in⁴¹⁷ lacertis iam quidem et viri⁴¹⁸, quod ex⁴¹⁹ Dardanis venit—itaque et Dardanium⁴²⁰ vocabatur; viriolae Celtice⁴²¹ dicuntur, viriae Celtiberice⁴²²—; 40 ⁴²³ habeant feminae in armillis digitisque totis, collo, auribus, spiris⁴²⁴; discurrant catenae circa latera et in secreto margaritarum sacculi e⁴²⁵ collo dominarum auro⁴²⁶ pendeant, ut in somno⁴²⁷ quoque unionum conscientia⁴²⁸ adsit: etiamne pedibus induetur⁴²⁹ atque inter stolam plebemque hunc medium feminarum equestrem ordinem faciet⁴³⁰? honestius viri paedagog iis⁴³¹ id damus, balineasque ⁴³² dives puerorum forma convertit⁴³³. 41 iam vero et Harpocraten⁴³⁴ statuasque Aegyptiorum numinum⁴³⁵ in digitis viri quoque portare incipiunt. fuit et alia Claudii principatu differentia insolens iis⁴³⁶, quibus admissiones⁴³⁷ liberae⁴³⁸ ius⁴³⁹ dedissent⁴⁴⁰ imaginem principis⁴⁴¹ ex auro in anulo gerendi magna criminum occasione, quae omnia salutaris exortus Vespasiani imperatoris abolevit aequaliter publicando principem. de anulis aureis usuque eorum hactenus sit dictum.

42 ⁴⁴² 13 Proximum scelus fuit⁴⁴³ eius, qui primus ex auro denarium signavit, quod et ipsum latet auctore incerto. populous Romanus ne argento quidem signato ante Pyrrhum regem devictum usus est. libralis⁴⁴⁴—unde etiam nunc libella dicitur et dupondius⁴⁴⁵—adpendebatur⁴⁴⁶ assis; quare aeris gravis poena⁴⁴⁷ dicta, et adhuc⁴⁴⁸ expensa in rationibus dicuntur, 43? ⁴⁴⁹ item inpendia⁴⁵⁰ et dependere⁴⁵¹, quin et militum stipendia⁴⁵², hoc est stipis pondera⁴⁵³, dispensatores, libripendes, qua consuetudine in iis⁴⁵⁴ emptionibus, quae mancipi⁴⁵⁵ sunt, etiam⁴⁵⁶ nunc libra interponitur. Servius rex⁴⁵⁷ primus signavit aes. antea rudi usos Romae Timaeus⁴⁵⁸ tradit. signatum est nota pecudum, unde et pecunia appellata. maximus census cxx⁴⁵⁹ assium⁴⁶⁰ fuit illo rege, et ideo haec prima classis. 44 ⁴⁶¹—Argentum signatum⁴⁶² anno urbis CCCCLXXXV⁴⁶³, Q. Ogulnio⁴⁶⁴ C. Fabio cos., quinque annis ante primum Punicum⁴⁶⁵ bellum. et placuit denarium⁴⁶⁶ pro x libris aeris valere⁴⁶⁷, quinarium⁴⁶⁸ pro v, sestertium pro dupondio⁴⁶⁹ ac semisse . librale⁴⁷⁰ autem pondus aeris inminutum est⁴⁷¹ bello Punico primo, cum inpensis res p. non sufficeret, constitutumque ut asses sextantario pondere ferirentur. ita quinque partes lucri factae, dissolutumque aes alienum. 45 ⁴⁷²nota aeris eius⁴⁷³ fuit ex altera parte⁴⁷⁴ lanus geminus, ex altera rostrum navis⁴⁷⁵, in triente vero et quadrante⁴⁷⁶ rates⁴⁷⁷. quadrans antea teruncius⁴⁷⁸ vocatus a tribus unciis. postea Hannibale urguente⁴⁷⁹ Q⁴⁸⁰. Fabio Maximo dictatore asses unciales ⁴⁸¹⁴⁸² facti, placuitque denarium XVI assibus permutari, quinarium octonis, sestertium quaternis. ita res p. dimidium lucrata⁴⁸³ est, in militari tamen stipendio semper denarius ⁴⁸⁴ pro x assibus datus⁴⁸⁵ est. 46 ⁴⁸⁶ notae⁴⁸⁷ argenti fuere bigae atque quadrigae; inde⁴⁸⁸ bigati quadrigatique dicti. mox lege Papiria semunciarii⁴⁸⁹ asses⁴⁹⁰ facti. Livius Drusus in tribunatu plebei⁴⁹¹ octavam partem aeris argento⁴⁹² miscuit. is⁴⁹³, qui nune victoriatus appellatur, lege Clodia⁴⁹⁴ percussus est; antea enim⁴⁹⁵ hic nummus ex Illyrico advectus⁴⁹⁶ mercis loco habebatur. est autem signatus Victoria⁴⁹⁷, et inde nomen. 47 —Aureus⁴⁹⁸ nummus⁴⁹⁹ post annos LI⁵⁰⁰ percussus est quam argenteus ita, ut scripulum valeret sestertios⁵⁰¹ vicen os⁵⁰², quod efficit⁵⁰³ in libram⁵⁰⁴ ratione sestertii⁵⁰⁵, qui tune erat⁵⁰⁶, V???DCCLX⁵⁰⁷. postea placuit $X$⁵⁰⁸; XXXX⁵⁰⁹ signari ex auri⁵¹⁰ libris, paulatimque principes inminuere pondus, et novisissime ⁵¹¹ Nero⁵¹² ad xxxxv⁵¹³.

48 ⁵¹⁴ 14 Sed a nummo prima origo⁵¹⁵ avaritiae⁵¹⁶ faenore ex- ⁵¹⁷cogitato⁵¹⁸ quaestuosaque⁵¹⁹ segnitia, nec⁵²⁰ paulatim: exarsit rabie quadam⁵²¹ non iam avaritia, sed fames⁵²² auri⁵²³, utpote cum Septumuleius⁵²⁴, C⁵²⁵. Gracchi familiaris, auro rependendum⁵²⁶ caput eius abscisum⁵²⁷ ad Opimium tulerit plumboque in os addito parricidio suo rem p. etiam circumscripserit; nec iam Quiritium aliquis⁵²⁸, sed universo nomine Romano infami rex Mithridates Aquilio duci capto aurum in os infudit⁵²⁹. 49 ⁵³⁰ haec parit⁵³¹ habendi cupido! pudet intuentem nomina ista, quae subinde nova Graeco sermone excogitantur ⁵³² insperso⁵³³ argenteis vasis auro et incluso, quibus deliciis pluris⁵³⁴ veneunt⁵³⁵ inaurata quam aurea, cum sciamus interdixisse castris suis Spartacum, ne quis aurum haberet aut argentum. tanto plus fuit animi fugitivis nostris! 50 ⁵³⁶Messalla⁵³⁷ orator prodidit Antonium triumvirum aureis usum vasis in omnibus obscenis desideriis, pudendo crimine etiam Cleopatrae. summa⁵³⁸ apud exteros licentiae⁵³⁹ fuerat Philippum regem poculo aureo pulvinis subdito dormire solitum, Hagnonem⁵⁴⁰ Teium⁵⁴¹, Alexandri Magni praefectum , aureis clavis suffigere crepidas: Antonius solus⁵⁴² contumelia⁵⁴³ naturae vilitatem⁵⁴⁴ auro⁵⁴⁵ fecit. o⁵⁴⁶ dignum proscriptione ⁵⁴⁷, sed Spartaci⁵⁴⁸!

51 ⁵⁴⁹ 15 Equidem miror populum Romanum victis gentibus in tributo semper argentum imperasse⁵⁵⁰, non aurum, sicut Carthagini cum Hannibale⁵⁵¹ victae octingen ta⁵⁵² milia, xvi⁵⁵³ pondo annua in quinquaginta annos, nihil auri. nec potest videri paenuria mundi id evenisse. iam⁵⁵⁴ Midas⁵⁵⁵ et Croesus inrinitum possederant, iam Cyrus devicta Asia pondo XXIIII⁵⁵⁶ invenerat praeter vasa⁵⁵⁷ aurumque factum et in⁵⁵⁸ eo soli um, platanum, vitem⁵⁵⁹. qua victoria argenti D??? talentorum reportavit et craterem⁵⁶⁰ Semiramidis, cuius pondus ⁵⁶¹ xv talentorum⁵⁶² colligebat. 52 ⁵⁶³ talentum⁵⁶⁴ Aegyptium pondo LXXX patere⁵⁶⁵ M. Varro tradit. iam regnaverat in Colchis Saulaces⁵⁶⁶ Aeetae subolis, qui terram virginem nactus plurimum auri argentique eruisse dicitur in Suanorum⁵⁶⁷ gente⁵⁶⁸, et alioqui velleribus aureis incluto⁵⁶⁹ regno. et illius⁵⁷⁰ aureae camarae⁵⁷¹, argenteae trabes⁵⁷² et columnae atque parastaticae narrantur victae⁵⁷³ Sesostri, Aegypti regi⁵⁷⁴ tam superbo , ut prodatur annis quibusque sorte reges singulos e subiectis⁵⁷⁵ iungere ad currum solitus atque⁵⁷⁶ ita triumphare⁵⁷⁷!

53 ⁵⁷⁸ 16 Et nos fecimus quae posteri fabulosa arbitrentur⁵⁷⁹. Caesar, qui postea dictator fuit, primus in aedilitate munere ⁵⁸⁰ patris funebri omni apparatu harenae argenteo usus est, ferasque etiam argenteis vasis⁵⁸¹ incessivere tum primum noxii⁵⁸², quod iam⁵⁸³ etiam in municipiis aemulantur. C. Antonius ludos scaena argentea fecit, item L. Murena⁵⁸⁴; Gaius⁵⁸⁵ princeps in circo pegma duxit, in quo fuere argenti pondo CXXIIII.⁵⁸⁶ 54 Claudius successor eius, cum de Brittannia triumpharet, inter coronas aureas VII⁵⁸⁷ pondo habere quam contulisset Hispania citerior, VIIII⁵⁸⁸ quam Gallia⁵⁸⁹ comata, titulis indicavit. huius deinde successor Nero Pompei theatrum operuit auro in unum diem, quo⁵⁹⁰ Tiridati Armeniae regi ostenderet⁵⁹¹. et quota pars⁵⁹² ea fuit aureae domus ambientis urbem!

55 17 Auri in aerario populi R. fuere Sex. Iulio L. Aurelio cos., septem annis ante bellum Punicum tertium , pondo XVII⁵⁹³ CCCCX⁵⁹⁴, argenti XXII LXX, et in numerato ⁵⁹⁵ | LXI|⁵⁹⁶ XXXV CCCC, Sexto lulio L. Marcio cos., hoc est⁵⁹⁷ belli socialis initio, auri .... | XVI|⁵⁹⁸ XX DCCCXXXI. 56 ⁵⁹⁹C.⁶⁰⁰ Caesar primo introitu urbis civili bello suo ex aerario protulit laterum aureorum XV⁶⁰¹, argenteorum XXX⁶⁰², et in numerato⁶⁰³ | CCC|⁶⁰⁴. nec fuit aliis⁶⁰⁵ temporibus res p. locupletior . intulit et⁶⁰⁶ Aemilius⁶⁰⁷ Paulus Perseo rege⁶⁰⁸ victo⁶⁰⁹ e Macedonica⁶¹⁰ praeda⁶¹¹⁶¹² | MMM|, a quo tempore populus Romanus ⁶¹³ tributum pendere desiit.

57 18 Laquearia, quae nunc et in privatis domibus auro teguntur, post Carthaginem eversam primo⁶¹⁴ in Capitolio inaurata sunt censura L. Mummi. inde transiere⁶¹⁵ in camaras⁶¹⁶ quoque et parietes, qui iam et ipsi tamquam vasa inaurantur, cum varie⁶¹⁷ sua aetas de Catulo existimaverit , quod tegulas aereas Capitoli inaurasset.

58 19 Primos⁶¹⁸ inventores auri, sicut metallorum fere omnium, septimo volumine diximus. praecipuam gratiam⁶¹⁹ huic materiae fuisse arbitror non colore, qui clarior in argento⁶²⁰ est magisque diei⁶²¹ similis, ideo⁶²² militaribus signis familiarior, quoniam⁶²³ longius fulget, manifesto errore eorum, qui colorem siderum placuisse in auro arbitrantur, cum in gemma⁶²⁴ aliisque rebus non sit praecipuus. 59 nec pondere aut facilitate materiae praelatum est ceteris metallis, cum cedat per utrumque plumbo, sed quia rerum uni nihil igne deperit, tuto⁶²⁵ etiam in incendiis rogisque⁶²⁶. quin immo quo⁶²⁷ saepius arsit, proficit ad bonitatem, aurique experimentum ignis⁶²⁸ est, ut simili colore rubeat ignescatque ⁶²⁹et⁶³⁰ ipsum; obrussam⁶³¹ vocant. 60 ⁶³² primum autem bonitatis argumentum quam difficillime accendi. praeterea mirum, prunae ⁶³³ violentissimi⁶³⁴ ligni⁶³⁵ indomitum palea citissime⁶³⁶ ardescere atque, ut purgetur, cum plumbo coqui. altera causa pretii maior, quod minimum usus deterit, cum argento, aere, plumbo lineae⁶³⁷ praeducantur⁶³⁸ manusque sordescant decidua materia. 61 nec aliud laxius dilatatur aut numerosius dividitur , utpote cuius unciae in septingenas⁶³⁹ quinquagenas⁶⁴⁰ pluresque bratteas⁶⁴¹ quaternum utroque digitorum spargantur . crassissimae ex iis⁶⁴² Praenestinae vocantur, etiamnum ⁶⁴³ retinente⁶⁴⁴ nomen Fortunae inaurato fidelissime ibi simulacro. proxima brattea quaestoria⁶⁴⁵ appellatur. 62 Hispania striges⁶⁴⁶ vocat auri parvolas massas. super⁶⁴⁷ omnia solum in massa aut ramento⁶⁴⁸ capitur. cum cetera in metallis reperta igni perficiantur, hoc static aurum est consummatamque ⁶⁴⁹ materiam suam⁶⁵⁰ protinus habet⁶⁵¹, cum ita invenitur . haec enim inventio eius naturalis est; alia, quam⁶⁵² dicemus⁶⁵³, coacta. super cetera non robigo ulla⁶⁵⁴, non⁶⁵⁵ aerugo, non aliud ex ipso, quod consumat⁶⁵⁶ bonitatem minuatve pondus. iam contra salis et aceti sucos, domitores rerum, constantia⁶⁵⁷ superat omnia, superque⁶⁵⁸ netur⁶⁵⁹ ac texitur lanae⁶⁶⁰ modo vel sine lana. 63 ⁶⁶¹ tunica aurea triumphasse ⁶⁶² Tarquinium Priscum Verrius docet; nos vidimus Agrippinam Claudi⁶⁶³ principis, edente⁶⁶⁴ eo navalis proelii spectaculum, adsidentem⁶⁶⁵ et⁶⁶⁶ indutam paludamento aureo⁶⁶⁷ textili sine alia materia. Attalicis vero iam pridem intexitur , invento regum Asiae.

64 ⁶⁶⁸ 20 Marmori et iis⁶⁶⁹, quae candefieri⁶⁷⁰ non possunt, ovi candido inlinitur, ligno glutini ratione conposita⁶⁷¹; leucophorum ⁶⁷² vocant. quid⁶⁷³ sit hoc aut quemadmodum fiat, suo loco docebimus. aes inaurari⁶⁷⁴ argento vivo aut certe⁶⁷⁵ hydrargyro legitimum erat, de quis dicemus⁶⁷⁶ illorum ⁶⁷⁷naturam⁶⁷⁸⁶⁷⁹⁶⁸⁰ reddentes. 65 excogitata fraus est, namque aes⁶⁸¹ cruciatur in primis accensumque⁶⁸² restinguitur sale, aceto, alumine, postea exharenatur, an satis recoctum sit, splendore deprehendente, iterumque exhalatur⁶⁸³ igni, ut possit edomitum mixtis pumice, alumine, argento vivo inductas accipere⁶⁸⁴ bratteas. alumen et in purgando vim habet qualem esse diximus plumbo.⁶⁸⁵

66 ⁶⁸⁶ 21 Aurum invenitur in nostro orbe, ut omittamus Indicum⁶⁸⁷ a⁶⁸⁸ formicis aut apud Scythas grypis⁶⁸⁹ erutum, tribus⁶⁹⁰ modis: fluminum ramentis, ut in Tago Hispaniae, Pado Italiae, Hebro Thraciae, Pactolo Asiae, Gange Indiae, nec ullum⁶⁹¹ absolutius aurum est, ut cursu ipso attrituque⁶⁹² perpolitum⁶⁹³. alio modo puteorum scrobibus⁶⁹⁴ effoditur aut in ruina montium quaeritur⁶⁹⁵; utraque ratio dicatur⁶⁹⁶.

67 ⁶⁹⁷Aurum qui quaerunt, ante omnia segutilum⁶⁹⁸ tollunt⁶⁹⁹; ita⁷⁰⁰ vocatur⁷⁰¹ indicium. alveus hic est⁷⁰² harenae, quae⁷⁰³ lavatur ⁷⁰⁴, atque ex eo, quod resedit, coniectura⁷⁰⁵ capitur.invenitur ⁷⁰⁶ aliquando in summa tellure protinus rara felicitate , ut nuper in Delmatia⁷⁰⁷ principatu Neronis singulis diebus etiam quinquagenas libras fundens. cum ita⁷⁰⁸- inventum est in summo caespite, talutium⁷⁰⁹ vocant, si et aurosa⁷¹⁰ tellus subest⁷¹¹. cetero⁷¹² montes Hispaniarum⁷¹³, aridi sterilesque⁷¹⁴ et in⁷¹⁵ quibus nihil aliud gignatur, huic bono fertiles esse coguntur.

68 ⁷¹⁶Quod puteis foditur, canalicium vocant, alii canaliense, marmoris glareae⁷¹⁷ inhaerens, non illo modo, quo⁷¹⁸ in oriente⁷¹⁹ sappiro⁷²⁰ atque Thebaico⁷²¹ aliisque in gemmis scintillat, sed micas⁷²² amplexum⁷²³ marmoris. vagantur hi venarum canales per latera puteorum et huc⁷²⁴ illuc, inde nomine invento, tellusque ligneis columnis suspenditur. quod effossum est, tunditur, lavatur, uritur, molitur⁷²⁵. 69 farinam⁷²⁶ a pila scudem⁷²⁷ vocant; argentum, quod exit a fornace, sudorem. quae⁷²⁸ e camino iactatur spurcitia in omni metallo scoria⁷²⁹ appellatur. haec in auro tunditur iterumque coquitur. catini fiunt ex tasconio; hoc⁷³⁰ est terra alba similis⁷³¹ argillae, neque enim alia flatum ignemque et ardentem materiam tolerat.

70 Tertia ratio opera vicerit Gigantum. cuniculis per magna spatia actis cavantur⁷³² montes lucernarum ad lumina ; eadem mensura vigiliarum est, multisque mensibus non cernitur dies. arrugias⁷³³ id genus⁷³⁴ vocant. siduntque⁷³⁵ rimae⁷³⁶ subito⁷³⁷ et opprimunt operatos⁷³⁸, ut iam minus temerarium videatur e profundo maris petere margaritas atque purpuras⁷³⁹. tanto nocentiores fecimus terras! relinquuntur⁷⁴⁰ itaque fornices crebri montibus sustinendis⁷⁴¹. 71 ⁷⁴² occursant⁷⁴³ in utroque genere silices; hos igne⁷⁴⁴ et⁷⁴⁵ aceto⁷⁴⁶ rumpunt, saepius vero, quoniam id cuniculos⁷⁴⁷ vapore⁷⁴⁸ et fumo⁷⁴⁹ strangulat⁷⁵⁰, caedunt fractariis⁷⁵¹ CL libras ferri⁷⁵² habentibus⁷⁵³ egeruntque umeris noctibus ac diebus per tenebras proximis tradentes ; lucem novissimi⁷⁵⁴ cernunt. si longior videtur⁷⁵⁵ silex, latus sequitur fossor ambitque⁷⁵⁶. et tamen in silice facilior existimatur opera; 72 est namque terra ex quodam argillae genere glarea⁷⁵⁷ mixta—gangadiam⁷⁵⁸ vocant—prope inexpugnabilis . cuneis eam ferreis adgrediuntur et isdem malleis nihilque durius putant, nisi quod inter omnia auri fames durissima est. peracto opere cervices fornicum ab ultimo caedunt⁷⁵⁹. dat signum ruina, eamque⁷⁶⁰ solus intellegit in cacumine eius montis vigil⁷⁶¹. 73 hic voce, nutu⁷⁶² evocari⁷⁶³ iubet operas pariterque ipse devolat. mons fractus cadit⁷⁶⁴ ab sese longe fragore qui concipi humana mente non possit, aeque⁷⁶⁵ et flatu⁷⁶⁶ incredibili⁷⁶⁷. spectant victores ruinam naturae. nec tamen adhuc aurum est nec sciere⁷⁶⁸ esse, cum foderent⁷⁶⁹, tantaque ad pericula et inpendia⁷⁷⁰ satis⁷⁷¹ causae fuit⁷⁷² sperare quod cuperent. 74 alius par labor ac vel maioris⁷⁷³ inpendii: flumina ad lavandam hanc ruinam iugis montium obiter duxere⁷⁷⁴ a centesimo plerumque lapide ; corrugos vocant, a conrivatione credo. mille⁷⁷⁵ et hic labores⁷⁷⁶: praeceps⁷⁷⁷ esse libramentum oportet, ut ruat⁷⁷⁸ verius quam⁷⁷⁹ fluat; itaque altissimis partibus ducitur. convalles⁷⁸⁰ et intervalla substructis canalibus iunguntur. alibi rupes inviae⁷⁸¹ caeduntur sedemque trabibus cavatis praebere coguntur . 75 qui⁷⁸² caedit, funibus pendet, ut procul intuenti⁷⁸³ species⁷⁸⁴ ne⁷⁸⁵ ferarum quidem, sed alitum fiat. pendentes maiore⁷⁸⁶ ex parte⁷⁸⁷ librant et lineas itineri praeducunt⁷⁸⁸, quaque ⁷⁸⁹ insistentis vestigiis hominis⁷⁹⁰ locus non est, amnes⁷⁹¹ trahuntur⁷⁹² ab homine⁷⁹³. vitium lavandi⁷⁹⁴ est⁷⁹⁵, si fluens amnis lutum inportet⁷⁹⁶; id genus terrae urium vocant. ergo per silices calculosve ducunt⁷⁹⁷ et urium evitant. ad capita deiectus ⁷⁹⁸ in superciliis montium piscinae cavantur⁷⁹⁹ ducenos pedes in quasque partes et in altitudinem denos. emissaria in iis⁸⁰⁰ quina⁸⁰¹ pedum quadratorum ternum fere relinquuntur ⁸⁰², ut⁸⁰³ replete stagno excussis opturamentis erumpat⁸⁰⁴ torrens tanta vi⁸⁰⁵, ut saxa provolvat. 76 alius etiamnum in plano labor. fossae, per⁸⁰⁶ quas profluat, cavantur—agogas ⁸⁰⁷ vocant—; hae⁸⁰⁸ sternuntur gradatim ulice⁸⁰⁹. frutex⁸¹⁰ est roris marini similis, asper aurumque retinens. latera cluduntur⁸¹¹ tabulis, ac per praerupta suspenduntur canales⁸¹². ita profluens⁸¹³ terra in mare labitur⁸¹⁴ ruptusque mons diluitur , ac longe terras in mare his de causis iam promovit Hispania. 77 ⁸¹⁵ in priore genere quae exhauriuntur inmenso labore, ne⁸¹⁶ occupent puteos, in hoc rigantur. aurum arrugia⁸¹⁷⁸¹⁸ quaesitum non coquitur, sed statim suum⁸¹⁹ est. inveniuntur ita massae, nec non in puteis, et⁸²⁰ denas excedentes libras; palagas⁸²¹, alii⁸²² palacurnas⁸²³, iidem⁸²⁴ quod minutum est balucem vocant. ulex⁸²⁵ siccatur⁸²⁶, uritur, et⁸²⁷ cinis eius lavatur substrato caespite herboso, ut sidat aurum. 78 ⁸²⁸ vicena milia pondo ad hunc modum annis singulis Asturiam atque Callaeciam⁸²⁹ et Lusitaniam praestare⁸³⁰ quidam prodiderunt, ita ut plurimum Asturia gignat. neque in alia terrarum parte⁸³¹ tot saeculis perseverat⁸³² haec⁸³³ fertilitas⁸³⁴. Italiae parci⁸³⁵ vetere interdicto patrum diximus⁸³⁶; alioqui⁸³⁷ nulla fecundior⁸³⁸ metallorum quoque erat tellus. extat lex censoria Victumularum⁸³⁹ aurifodinae⁸⁴⁰ in⁸⁴¹ Vercellensi agro, qua cavebatur ⁸⁴², ne plus quinque milia⁸⁴³ hominum in opere publicani haberent.

79 ⁸⁴⁴ 22 Aurum faciendi est etiamnum⁸⁴⁵ una ratio ex auripigmento , quod in Syria foditur pictoribus in summa tellure , auri colore, sed fragile⁸⁴⁶ lapidum specularium⁸⁴⁷ modo. invitaveratque⁸⁴⁸ spes Gaium principem avidissimum auri; quam ob rem iussit excoqui⁸⁴⁹ magnum pondus et plane fecit aurum excellens, sed⁸⁵⁰ ita parvi ponderis, ut detrimentum sentiret propter avaritiam expertus, quamquam auripigmenti librae $X$ IIII permutarentur. nec postea temptatum ab ullo⁸⁵¹ est.

80 ⁸⁵² 23 Omni auro inest argentum vario pondere, aliubi⁸⁵³ decuma parte⁸⁵⁴, aliubi octava⁸⁵⁵. in uno tantum Call aeciae⁸⁵⁶ metallo⁸⁵⁷, quod vocant Albucrarense, tricensima sexta portio invenitur; ideo ceteris praestat⁸⁵⁸. ubicumque quinta argenti portio est, electrum⁸⁵⁹ vocatur. scobes⁸⁶⁰ hae⁸⁶¹ reperiuntur in canaliensi. fit et cura electrum argento addito. quod si quintam⁸⁶² portionem excessit, incudibus non resistit. 81 ⁸⁶³ vetusta et⁸⁶⁴ electro auctoritas Homero teste, qui Menelai regiam auro, electro⁸⁶⁵, argento, ebore fulgere tradit. Minervae templum habet Lindos insulae⁸⁶⁶ Rhodiorum, in quo Helena sacravit calicem ex electro; adicit⁸⁶⁷ historia⁸⁶⁸, mammae suae mensura. electri natura est ad lucernarum lumina clarius argento splendere. quod est nativum, et venena deprehendit . namque discurrunt⁸⁶⁹ in calicibus arcus⁸⁷⁰ caelestibus similes ⁸⁷¹ cum igneo stridore et⁸⁷² gemina ratione⁸⁷³ praedicunt⁸⁷⁴.

82 ⁸⁷⁵ 24 Aurea statua⁸⁷⁶ prima omnium nulla⁸⁷⁷ inanitate⁸⁷⁸ et antequam ex aere aliqua modo⁸⁷⁹ fieret, quam⁸⁸⁰ vocant holosphyraton ⁸⁸¹, in templo⁸⁸² Anaetidis⁸⁸³ posita dicitur quo⁸⁸⁴ situ terrarum nomen⁸⁸⁵ hoc signavimus⁸⁸⁶, numine gentibus⁸⁸⁷ illis⁸⁸⁹ sacratissimo. 83 ⁸⁹⁰ direpta ea⁸⁹¹ est Antonii Parthicis rebus, scitumque narratur⁸⁹² veteranorum unius Bononiae⁸⁹³ hospitali divi Augusti cena⁸⁹⁴, cum interrogatus⁸⁹⁵ esset⁸⁹⁶, sciretne eum, qui primus violasset id⁸⁹⁷ numen⁸⁹⁸, oculis membrisque captum⁸⁹⁹ exspirasse; respondit enim cum⁹⁰⁰ maxime Augustum e⁹⁰¹ crure⁹⁰² eius cenare⁹⁰³ seque illum esse totumque sibi censum ex ea rapina⁹⁰⁴. hominum primus et auream statuam et solidam LXX⁹⁰⁵ circiter olympiade Gorgias⁹⁰⁶ Leontinus Delphis⁹⁰⁷ in templo posuit sibi. tantus erat docendae artis oratoriae quaestus.

84 25 Aurum pluribus⁹⁰⁸ modis⁹⁰⁹ pollet in remediis volneratisque et infantibus adplicatur, ut minus noceant quae inferantur⁹¹⁰ veneficia. est et ipsi⁹¹¹ superlato⁹¹² vis malefica⁹¹³, gallinarum quoque et pecuariorum⁹¹⁴ feturis. remedium abluere inlatum⁹¹⁵ et spargere eos, quibus mederi⁹¹⁶ velis. torretur et cum salis gemino⁹¹⁷ pondere, triplici mis yis⁹¹⁸ ac rursus⁹¹⁹ cum II salis portionibus et una lapidis, quem schiston⁹²⁰ vocant. ita virus trahit⁹²¹ rebus una crematis in fictili vase, ipsum purum et incorruptum. 85 ⁹²² reliquus cinis servatus in fictili olla⁹²³ ex aqua⁹²⁴ inlitus⁹²⁵ lichenas in facie —lomento⁹²⁶ eo⁹²⁷ convenit ablui—, fistulas etiam sanat et⁹²⁸ quae vocantur haemorroides⁹²⁹. quodsi⁹³⁰ tritus pumex⁹³¹ adiciatur , putria ulcera et taetri odoris emendat, ex melle vero decoctum cum melanthio⁹³² inlitum⁹³³ umbilico leniter⁹³⁴ solvit alvum. auro verrucas curari M. Varro auctor est.

86 ⁹³⁵ 26 Chrysocolla⁹³⁶ umor est in⁹³⁷ puteis, quos diximus, per venam auri defluens crassescente limo rigoribus hibernis⁹³⁸ usque in duritiam pumicis. laudatiorem eandem in aerariis⁹³⁹ metallis et proximam in argentariis fieri conpertum est. invenitur et in plumbariis, vilior etiam auraria . in omnibus autem his⁹⁴⁰ metallis fit et⁹⁴¹ cura multum infra⁹⁴² naturalem illam inmissis in venam aquis leniter⁹⁴³ hieme tota usque⁹⁴⁴ in Iunium mensem, dein siccatis Iunio et Iulio, ut plane intellegatur nihil aliud chrysocolla quam vena putris. 87 ⁹⁴⁵ nativa duritia maxime distat; uvam⁹⁴⁶ vocant. et tamen illa quoque herba, quam lutum⁹⁴⁷ appellant, tinguitur . natura est, quae lino⁹⁴⁸ lanaeve⁹⁴⁹, ad sucum⁹⁵⁰ bibendum . tunditur in pila, dein tenui cribro cernitur, postea molitur ac deinde tenuius⁹⁵¹ cribratur. quidquid non transmeat , repetitur in pila, dein molitur. 88 pulvis semper in catinos⁹⁵² digeritur⁹⁵³ et ex aceto maceratur, ut omnis duritia⁹⁵⁴ solvatur⁹⁵⁵, ac rursus tunditur, dein lavatur, in⁹⁵⁶ conchis siccatur⁹⁵⁷, tu m⁹⁵⁸ tinguitur alumine schisto et herba supra dicta pingiturque⁹⁵⁹, antequam pingat. refert⁹⁶⁰ quam bibula docilisque⁹⁶¹ sit. nam nisi rapuit⁹⁶² colorem, adduntur et scytanum atque turbistum⁹⁶³; ita vocant medicamenta sorbere cogentia.

89 ⁹⁶⁴ 27 Cum tinxere pictores, orobitin⁹⁶⁵ vocant eiusque duo genera faciunt: elutam⁹⁶⁶, quae⁹⁶⁷ servatur in lomentum⁹⁶⁸, et liquidam⁹⁶⁹ globulis sudore resolutis. haec utraque genera in Cypro fiunt. laudatissima autem est in Armenia, secunda⁹⁷⁰ in Macedonia, largissima in Hispania; summa⁹⁷¹ commendationis , ut⁹⁷² colorem⁹⁷³ in herba⁹⁷⁴ segetis laete⁹⁷⁵ virentis quam⁹⁷⁶ simillime reddat. 90 ⁹⁷⁷ visumque iam est Neronis principis spectaculis harenam circi chrysocolla sterni, cum ipse concolori⁹⁷⁸ panno aurigaturus esset. indocta opificum turba tribus eam generibus distinguit: asperam⁹⁷⁹, quae taxatur⁹⁸⁰ in libras⁹⁸¹ $X$⁹⁸² VII, mediam quae $X$ v⁹⁸³, attritam, quam et⁹⁸⁴ herbaceam vocant, $X$ III. sublinunt autem harenosam⁹⁸⁵, priusquam inducant, atramento et paraetonio⁹⁸⁶. 91 ⁹⁸⁷ haec⁹⁸⁸ sunt tenacia eius, colore⁹⁸⁹ blanda⁹⁹⁰. paraetonium, quoniam est natura pinguissimum et propter levorem⁹⁹¹ tenacissimum, atramento aspergitur, ne paraetonii candor pallorem chrysocollae ⁹⁹² adferat. luteam⁹⁹³ putant a luto⁹⁹⁴ herba⁹⁹⁵ dictam, quam ipsam caeruleo subtritam pro chrysocolla inducunt, vilissimo genere atque fallacissimo.

92 ⁹⁹⁶ 28 Usus chrysocollae et in⁹⁹⁷ medicina est ad purganda volnera cum cera atque oleo. eadem per se arida siccat⁹⁹⁸ et contrahit. datur et in angina orthopnoeave⁹⁹⁹ lingenda ¹⁰⁰⁰ cum melle. concitat vomitiones, miscetur et collyriis ad cicatrices oculorum ac viridibus emplastris ad dolores mitigandos, cicatrices trahendas. hanc chrysocollam medici¹⁰⁰¹ acesim¹⁰⁰² appellant, quae non est orobitis¹⁰⁰³. 93 ¹⁰⁰⁴ 29 chrysocollam et aurifices sibi vindicant adglutinando¹⁰⁰⁵ auro, et inde omnes¹⁰⁰⁶ appellatas¹⁰⁰⁷ similiter virentes¹⁰⁰⁸ dicunt. temperatur autem¹⁰⁰⁹ Cypria aerugine et pueri inpubis urina addito nitro teriturque¹⁰¹⁰ Cyprio aere in Cypriis mortariis; santernam vocant nostri. ita feruminatur¹⁰¹¹ aurum, quod argentosum vocant. signum est, si addita santerna nitescit ¹⁰¹². e diverso aerosum¹⁰¹³ contrahit se hebetaturque et difficulter feruminatur¹⁰¹⁴. ad id glutinum fit auro et septima argenti parte¹⁰¹⁵ ad supra dicta¹⁰¹⁶ additis unaque tritis¹⁰¹⁷.

94 ¹⁰¹⁸ 30 Contexique¹⁰¹⁹ par¹⁰²⁰ est reliqua¹⁰²¹ circa hoc, ut universa naturae contingat¹⁰²² admiratio. auro¹⁰²³ glutinum est tale¹⁰²⁴, argilla ferro, cadmea aeris massis, alumen¹⁰²⁵ lamnis, resina plumbo et marmori, at¹⁰²⁶ plumbum nigrum albo iungitur ipsumque¹⁰²⁷ album sibi oleo, item stagnum aeramentis¹⁰²⁸, stagno¹⁰²⁹ argentum.—Pineis optume¹⁰³⁰ lignis aes ferrumque funditur¹⁰³¹, sed et¹⁰³² Aegyptio¹⁰³³¹⁰³⁴ papyro, paleis aurum.—Calx aqua accenditur et Thracius lapis, idem oleo restinguitur, ignis autem aceto maxime et visco et ovo.—Terra minime flagrat, carboni¹⁰³⁵ vis maior exusto iterumque flagranti.

95 ¹⁰³⁶ 31 Ab his¹⁰³⁷ argenti metalla dicantur, quae¹⁰³⁸ sequens insania est. non nisi in puteis reperitur nullaque spe sui nascitur¹⁰³⁹, nullis, ut in auro, lucentibus scintillis. terra est alias¹⁰⁴⁰ rubra, alias¹⁰⁴¹ cineracea. excoqui non potest, nisi cum plumbo nigro aut cum vena plumbi—galenam¹⁰⁴² vocant—, quae iuxta argenti venas plerumque reperitur. et codem opere ignium discedit¹⁰⁴³ pars in plumbum, argentum autem innatat¹⁰⁴⁴ superne, ut oleum¹⁰⁴⁵ aquis. 96 reperitur in omnibus paene provinciis, sed in Hispania pulcherrimum, id quoque in sterili solo atque etiam montibus, et ubicumque una inventa vena¹⁰⁴⁶ est, non procul invenitur alia. hoc quidem et in¹⁰⁴⁷ omni fere materia¹⁰⁴⁸, unde metalla¹⁰⁴⁹ Graeci videntur dixisse. mirum, adhuc per Hispanias¹⁰⁵⁰ ab Hannibale inchoatos durare puteos. sua nomina ab inventoribus¹⁰⁵¹ habent¹⁰⁵², ex¹⁰⁵³ quis Baebelo¹⁰⁵⁴ appellatur¹⁰⁵⁵ hodie, 97? ¹⁰⁵⁶ qui¹⁰⁵⁷ ccc pondo Hannibali subministravit¹⁰⁵⁸¹⁰⁵⁹ in dies, ad MD passus iam cavato monte, per quod spatium Aquitani¹⁰⁶⁰ stantes¹⁰⁶¹ noctibus diebusque egerunt aquas lucernarum mensura amnemque¹⁰⁶² faciunt. argenti vena in summo reperta crudaria appellatur. 98 ¹⁰⁶³ finis antiquis fodiendi solebat esse alumen inventum; ultra nihil quaerebatur. nuper inventa aeris vena infra alumen nullam¹⁰⁶⁴ fine¹⁰⁶⁵ spei fecit. odor ex argenti fodinis inimicus omnibus animalibus, sed maxime canibus.—Aurum argentumque quo mollius, eo pulchrius. lineas ex argento nigras praeduci ¹⁰⁶⁶ plerique¹⁰⁶⁷ mirantur¹⁰⁶⁸.

99 ¹⁰⁶⁹ 32 Est¹⁰⁷⁰ et lapis in¹⁰⁷¹ iis¹⁰⁷² venis, cuius vomica liquoris aeterni argentum vivum appellatur. venenum rerum omnium ¹⁰⁷³ est¹⁰⁷⁴ perrumpitque vasa permanans¹⁰⁷⁵ tabe dira. omnia ei innatant praeter aurum; id unum ad se trahit. ideo et¹⁰⁷⁶ optime purgat, ceteras¹⁰⁷⁷ eius sordes expuens crebro¹⁰⁷⁸ iactatu¹⁰⁷⁹¹⁰⁸⁰ fictilibus in vasis. ita vitiis¹⁰⁸¹ eiectis¹⁰⁸² ut et¹⁰⁸³ ipsum ab auro discedat, in pelles subactas effunditur, per quas sudoris vice defluens purum relinquit¹⁰⁸⁴ aurum. ergo et cum aera¹⁰⁸⁵ inaurentur¹⁰⁸⁶, sublitum bratteis¹⁰⁸⁷ pertinacissime retinet , verum pallore¹⁰⁸⁸ detegit simplices aut praetenues¹⁰⁸⁹ bratteas . quapropter id furtum quaerentes ovi¹⁰⁹⁰ liquore candido usum eum adulteravere, mox et hydrargyro, de quo dicemus¹⁰⁹¹ suo loco. et alias argentum vivum¹⁰⁹² non largum inventu ¹⁰⁹³ est.

101 ¹⁰⁹⁴ 33 In isdem¹⁰⁹⁵ argenti metallis invenitur, ut proprie¹⁰⁹⁶ dicatu r¹⁰⁹⁷, spumae lapis candidae nitentisque, non tamen tralucentis¹⁰⁹⁸; stimi¹⁰⁹⁹ appellant, alii stibi¹¹⁰⁰, alii¹¹⁰¹ alabastrum, aliqui larbasim¹¹⁰². duo eius genera, mas ac femina. magis probant feminam¹¹⁰³, horridior est mas scabriorque et minus ponderosus minusque radians et harenosior, femina contra nitet, friabilis¹¹⁰⁴ fissurisque, non globis, dehiscens.

102 ¹¹⁰⁵ 34 Vis eius adstringere ac refrigerare, principalis autem circa oculos, namque ideo etiam plerique¹¹⁰⁶ platyophthalmon ¹¹⁰⁷ id appellavere, quoniam in calliblepharis¹¹⁰⁸ mulierum ¹¹⁰⁹ dilatet oculos, et fluctiones inhibet oculorum¹¹¹⁰¹¹¹¹ exulcerationesque farina eius ac turis cummi admixto. sistit et¹¹¹² sanguinem e¹¹¹³ cerebro profluentem, efficacissime¹¹¹⁴ et contra recentia volnera et contra veteres canum morsus inspersa¹¹¹⁵ farina et contra ambusta igni cum adipe ac spuma¹¹¹⁶ argenti cerussaque et cera. 103 uritur autem offis bubuli fimi circumlitum in clibanis, dein restinguitur mulierum lacte teriturque in mortariis admixta¹¹¹⁷ aqua pluvia¹¹¹⁸; ac subinde turbidum transfunditur in aereum vas emundatum¹¹¹⁹ nitro. faex eius intellegitur plumbosissima, quae¹¹²⁰ subsedit in mortario abiciturque¹¹²¹. dein vas, in quod¹¹²² turbida transfusa sint¹¹²³, opertum linteo¹¹²⁴ per noctem relinquitur et postero die quidquid innatet¹¹²⁵ effunditur spongeave¹¹²⁶ tollitur. 104 quod ibi subsedit, flos intellegitur ac linteo¹¹²⁷ interposito in sole siccatur, non ut perarescat, iterumque in mortario teritur et in pastillos dividitur. ante omnia autem urendi¹¹²⁸ modus necessarius est¹¹²⁹, ne plumbum fiat. quidam non fimo utuntur coquentes, sed adipe¹¹³⁰. alii¹¹³¹ tritum in aqua triplici linteo saccant¹¹³² faecemque abiciunt idque, quod defluxit¹¹³³, transfundunt¹¹³⁴, quidquid subsidat¹¹³⁵ colligentes. emplastris quoque¹¹³⁶ et¹¹³⁷ collyriis¹¹³⁸ miscent.

105 ¹¹³⁹ 35 Scoriam in argento Graeci vocant helcysma. vis eius adstringere et refrigerare corpora, ac re medio es t¹¹⁴⁰ addit a¹¹⁴¹ emplastris ut molybdaena, de qua dicemus in¹¹⁴² plumbo¹¹⁴³, cicatricibus maxime glutinandis, et contra tenesmos dysenteriasque infusa clysteribus cum myrteo¹¹⁴⁴ oleo. addunt et in medicamenta¹¹⁴⁵, quae vocant liparas, ad excrescentia ulcerum aut¹¹⁴⁶ ex attritu facta aut in capite manantia.

106 ¹¹⁴⁷Fit in isdem¹¹⁴⁸ metallis et quae vocatur spuma argenti. genera eius tria: optima quam chrysitim vocant, sequens¹¹⁴⁹ quam argyritim¹¹⁵⁰, tertia quam molybditim. et plerumque omnes hi colores in isdem¹¹⁵¹ tubulis¹¹⁵² inveniuntur. probatissima est Attica, proxima Hispaniensis. chrysitis ex vena ipsa fit, argyritis ex argento¹¹⁵³, molybditis e¹¹⁵⁴ plumbi ipsius¹¹⁵⁵ fusura¹¹⁵⁶—quae fit Puteolis—et inde habet nomen. 107 omnis autem fit excocta sua materia ex superiore catino defluens in inferiorem et ex¹¹⁵⁷ eo sublata vericulis¹¹⁵⁸ ferreis atque in ipsa flamma convoluta vericulo¹¹⁵⁹, ut sit modici¹¹⁶⁰ ponderis. est autem, ut ex nomine intellegi potest, fervescentis et futurae¹¹⁶¹ materiae spuma. distat a scoria quo potest spuma a faece distare: alterum purgantis se¹¹⁶² materiae , alterum purgatae vitium est. 108 ¹¹⁶³ quidam duo genera faciunt spumae, quae vocant scirerytida¹¹⁶⁴ et peumenen¹¹⁶⁵, tertium molybdaenam in plumbo dicendam. spuma, ut¹¹⁶⁶ sit¹¹⁶⁷ utilis¹¹⁶⁸, iterum coquitur confractis tubulis¹¹⁶⁹ ad magnitudinem anulorum¹¹⁷⁰. ita accensa¹¹⁷¹ follibus ad separandos carbones cineremque abluitur aceto aut vino¹¹⁷² simulque restinguitur. quodsi sit argyritis, ut candor ei detur, magnitudine fabae confracta in fictili coqui¹¹⁷³ iubetur ex aqua addito in linteolis ¹¹⁷⁴ tritico et hordeo novis¹¹⁷⁵, donec ea purgentur. 109 postea VI¹¹⁷⁶ diebus terunt in mortariis, ter die abluentes aqua frigida et, cum dies¹¹⁷⁷ desinat¹¹⁷⁸, calida, addito sale fossili¹¹⁷⁹ in libram spumae obolo. novissimo die dein¹¹⁸⁰ condunt¹¹⁸¹ in plumbeo¹¹⁸² vase. alii cum faba candida et tisana¹¹⁸³ cocunt siccantque sole¹¹⁸⁴¹¹⁸⁵, alii in lana candida cum faba, done¹¹⁸⁶ lanam non denigret¹¹⁸⁷. tune salem fossilem adiciunt subinde aqua mutata siccantque diebus XL calidissimis aestatis. nec non in ventre suillo¹¹⁸⁸ in aqua coquunt¹¹⁸⁹ exemptamque¹¹⁹⁰ nitro¹¹⁹¹ fricant et ut supra terunt in mortariis cum sale. sunt qui non coquant, sed cum sale terant et adiecta¹¹⁹²¹¹⁹³ aqua abluant. 110 ¹¹⁹⁴ usus eius ad collyria et cuti¹¹⁹⁵ mulierum¹¹⁹⁶ cicatricum foeditates tollendas maculasque, abluendum¹¹⁹⁷ capillum. vis autem siccare¹¹⁹⁸, mollire, refrigerare¹¹⁹⁹, tempe- ¹²⁰⁰rate¹²⁰¹ purgare, explere ulcera, tumores lenire¹²⁰²; talibusque¹²⁰³ emplastris additur¹²⁰⁴ et liparis supra dictis. ignes etiam¹²⁰⁵ sacros tollit cum ruta myrtisque¹²⁰⁶ et¹²⁰⁷ aceto, item¹²⁰⁸ perniones cum myrtis et cera¹²⁰⁹.

111 ¹²¹⁰ 36 In argentariis metallis invenitur¹²¹¹ minium quoque , et nunc inter pigmenta magnae auctoritatis et quondam apud Romanos non solum maximae, sed etiam sacrae. enumerat¹²¹² auctores Verrius, quibus credere necesse sit Iovis ipsius simulacri¹²¹³ faciem diebus festis minio inlini solitam triumphantiumque¹²¹⁴ corpora; 112? ¹²¹⁵ sic¹²¹⁶ Camillum triumphasse ; hac religione etiamnum¹²¹⁷ addi in unguenta cenae¹²¹⁸ triumphalis et a censoribus in primis Iovem miniandum locari. cuius rei causam equidem miror, quamquam et hodie id expeti constat Aethiopum populis totosque eo tingui proceres, hunc ibi deorum simulacris colorem esse. quapropter diligentius persequemur omnia de eo.

113 ¹²¹⁹ 37 Theophrastus Lxxxx¹²²⁰ annis¹²²¹ ante Praxibulum Atheniensium magistratum¹²²²—quod¹²²³ tempus exit in urbis nostrae CCCXLVIIII¹²²⁴ annum—tradit inventum minium a Callia¹²²⁵ Atheniense initio sperante¹²²⁶ aurum excoqui posse¹²²⁷ harenae rubenti¹²²⁸ in metallis argenti; hanc fuisse originem eius, 114 ¹²²⁹ reperiri¹²³⁰ autem¹²³¹ iam tum in Hispania¹²³², sed durum et harenosum, item apud Colchos in rupe quadam¹²³³ inaccessa¹²³⁴, ex qua¹²³⁵ iaculantes decuterent¹²³⁶; id¹²³⁷ esse adulterum, optimum vero supra Ephesum Cilbianis agris harena¹²³⁸ cocci colorem habente¹²³⁹, hanc teri¹²⁴⁰, dein lavari farinam et quod subsidat iterum lavari; differentiam¹²⁴¹ artis esse, quod alii minium faciant prima lotura, apud alios id esse dilutius¹²⁴², sequentis autem loturae optimum.

115 ¹²⁴³¹²⁴⁴ 38 Auctoritatem colori fuisse non miror. iam enim Troianis temporibus rubrica in honore erat Homero teste, qui naves ea commendat, alias circa pigmenta picturasque ¹²⁴⁵ rarus¹²⁴⁶. milton¹²⁴⁷ vocant Graeci miniumque cinnabarim ¹²⁴⁸. 116 unde natus error in sci ti a¹²⁴⁹ nominum¹²⁵⁰. sic enim appellant illi saniem draconis elisi elephantorum morientium pondere permixto utriusque animalis sanguine, ut diximus, neque est alius¹²⁵¹ colos, qui in pictura proprie¹²⁵² sanguinem reddat. illa cinnabaris antidotis¹²⁵³ medicamentisque utilissima est. at¹²⁵⁴, Hercules¹²⁵⁵, medici, quia cinnabarim ¹²⁵⁶ vocant, utuntur hoc minio, quod venenum esse paulo¹²⁵⁷ mox docebimus.¹²⁵⁸

117 39 Cinnabari¹²⁵⁹ veteres quae¹²⁶⁰ etiam nunc vocant monochromata pingebant. pinxerunt et¹²⁶¹ Ephesio¹²⁶² minio, quod derelictum¹²⁶³ est, quia curatio magni operis erat. praeterea utrumque nimis acre existimabatur¹²⁶⁴. ideo transiere¹²⁶⁵ ad rubricam ¹²⁶⁶ et sinopidem, de quibus suis locis dicam. cinna-¹²⁶⁷ baris adulteratur¹²⁶⁸ sanguine caprina aut sorvis¹²⁶⁹ tritis. pretium sincerae¹²⁷⁰ nummi¹²⁷¹ L.

118 ¹²⁷² 40 Iuba minium nasci et in Carmania, tradit, Timagenes¹²⁷³ et¹²⁷⁴ in Aethiopia, sed neutro¹²⁷⁵ ex loco invehitur ad nos nec fere aliunde quam ex Hispania¹²⁷⁶, celeberrimo¹²⁷⁷ Sisaponensi¹²⁷⁸ regione in Baetica miniario metallo vectigalibus¹²⁷⁹ populi Romani¹²⁸⁰, nullius rei¹²⁸¹ diligentiore custodia. non licet ibi¹²⁸² perficere id, excoctique¹²⁸³ Romam adfertur¹²⁸⁴ vena signata, ad¹²⁸⁵ bina¹²⁸⁶ milia fere pondo¹²⁸⁷ annua, Romae autem lavatur¹²⁸⁸, in vendendo¹²⁸⁹ pretio statuta¹²⁹⁰ lege, ne modum excederet HS¹²⁹¹ LXX in libras. sed adulteratur¹²⁹² multis modis, unde¹²⁹³ praeda societati. 119 ¹²⁹⁴ namque est alterum genus omnibus¹²⁹⁵ fere argentariis itemque¹²⁹⁶ plumbariis metallis, quod fit exusto lapide venis permixto, non ex illo, cuius vomicam argentum vivum¹²⁹⁷ appellavimus—is¹²⁹⁸ enim et ipse in argentum¹²⁹⁹ excoquitur—, sed ex aliis simul repertis. steriles etiam plumbi¹³⁰⁰ micae. deprehenduntur¹³⁰¹ solo¹³⁰² colore nec nisi in fornacibus rubescentes exustique tunduntur in farinam. hoc¹³⁰³ est secundarium minium perquam paucis notum, multum infra naturales illas harenas. 120 hoc ergo adulteratur minium¹³⁰⁴ in officinis sociorum, et vi lius¹³⁰⁵ Syrico¹³⁰⁶. quonam modo Syricum¹³⁰⁷ fiat suo loco docebimus¹³⁰⁸; sublini¹³⁰⁹ autem¹³¹⁰ Syrico minium compendi¹³¹¹ ratio demonstrat¹³¹². et alio modo pingentium furto opportunum est, plenos subinde abluentium penicillos. sidit autem in aqua constatque furantibus . 121 ¹³¹³ sincero cocci nitor esse debet¹³¹⁴, secundarii autem splendor in parietibus sentit¹³¹⁵ plum baginem.¹³¹⁶ quamquam hoc robigo quaedam metalli est. Sisaponensibus autem miniariis¹³¹⁷ sua¹³¹⁸ vena harenae¹³¹⁹ sine¹³²⁰ argento. excoquitur auri modo; probatur auro candente, fucatum enim¹³²¹ nigrescit¹³²², sincerum retinet colorem. invenio et calce¹³²³ adulterari, ac¹³²⁴ simili ratione ferri candentis lamna, si non sit aurum deprehendi¹³²⁵. 122 ¹³²⁶ inlito¹³²⁷ solis atque lunae contactus¹³²⁸ inimicus¹³²⁹. remedium, ut pariete¹³³⁰ siccato cera Punica cum oleo liquefacta candens saetis inducatur iterumque admotis gallae¹³³¹ carbonibus inuratur¹³³² ad sudorem usque, postea candelis subigatur ac deinde lintels puris, sicut et marmora nitescunt . qui minium¹³³³ in officinis poliunt, faciem laxis vesicis inligant, ne in respirando pernicialem¹³³⁴ pulverem trahant et tamen super¹³³⁵ illas¹³³⁶ spectent¹³³⁷. minium in voluminum ¹³³⁸ quoque scriptura¹³³⁹ usurpatur clarioresque¹³⁴⁰ litteras vel in muro¹³⁴¹ vel in marmore, etiam in sepulchris, facit¹³⁴².

123 ¹³⁴³ 41 Ex secundario invenit¹³⁴⁴ vita et hydrargyrum¹³⁴⁵ in vicem argenti vivi, paulo ante dilatum. fit autem duobus¹³⁴⁶ modis: aereis mortariis pistillisque trito minio ex aceto aut patinis¹³⁴⁷ fictilibus inpositum¹³⁴⁸ ferrea concha¹³⁴⁹, calice coopertum¹³⁵⁰, argilla superinlita¹³⁵¹, dein sub patinis¹³⁵² accenso¹³⁵³ follibus continuis igni atque ita calici¹³⁵⁴ sudore deterso, qui fit argenti¹³⁵⁵ colore et aquae liquore. idem¹³⁵⁶ guttis dividi facilis et lubrico¹³⁵⁷ umore confluere¹³⁵⁸.¹³⁵⁹ quod cum venenum esse conveniat, omnia, quae de minio in medicinae usu traduntur, temeraria arbitror, praeterquam fortassis¹³⁶⁰ inlito¹³⁶¹ capiti¹³⁶² ventrive¹³⁶³ sanguinem sisti¹³⁶⁴, dum¹³⁶⁵ ne qua¹³⁶⁶ penetret¹³⁶⁷ in viscera ac volnus attingat. aliter utendum non equidem censeam.

125 42 Hydrargyro¹³⁶⁸ argentum¹³⁶⁹ inauratur¹³⁷⁰ solum nunc prope, cum et in¹³⁷¹ aerea¹³⁷² simili modo duci¹³⁷³ debeat. sed eadem fraus, quae in omni parte vitae ingeniosissima est, viliorem excogitavit materiam, ut docuimus.

¹³⁷⁴

126 ¹³⁷⁵ 43 Auri argentique mentionem¹³⁷⁶ comitatur lapis, quem coticulam appellant, quondam non solitus¹³⁷⁷ inveniri nisi in flumine Tmo lo¹³⁷⁸, ut auctor est Theophrastus, nunc vero passim. alii¹³⁷⁹ Heraclium¹³⁸⁰, alii Lydium vocant. sunt autem modici, quaternas uncias longitudinis binasque latitudinis non excedentes. quod a sole fuit in iis¹³⁸¹, melius quam quod a terra. his coticulis periti¹³⁸² cum e vena ut¹³⁸³ lima rapuerunt¹³⁸⁴ experimentum, protinus dicunt, quantum auri sit in ea, quantum argenti vel¹³⁸⁵ aeris, scripulari¹³⁸⁶ differentia , mirabili ratione non fallente.

127 44 Argenti duae differentiae. vatillis¹³⁸⁷ ferreis candentibus ¹³⁸⁸ ramento inposito, quod candidum permaneat, probatur. proxima bonitas rufo, nulla nigro. sed experimento quoque fraus intervenit. servatis in urina virorum vatillis inficitur ita ramentum obiter, dum uritur candoremque mentitur¹³⁸⁹. est aliquod¹³⁹⁰ experimentum politi¹³⁹¹ et in halitu hominis, si sudet protinus nubemque discutiat. 128

45 lamnas¹³⁹² duci¹³⁹³ in¹³⁹⁴ speciem¹³⁹⁵ vi tri¹³⁹⁶ non nisi ex optimo¹³⁹⁷ posse creditum¹³⁹⁸. fuerat id integrum¹³⁹⁹, sed id quoque iam fraude corrumpitur.

Es t¹⁴⁰⁰ natura mira¹⁴⁰¹ imagines reddendi, quod repercusso aëre atque in oculos regesto fieri convenit. eadem¹⁴⁰² vi si c¹⁴⁰³ in speculi¹⁴⁰⁴ usu¹⁴⁰⁵ polita crassitudine paulumque propulsa dilatatur in¹⁴⁰⁶ inmensum magnitudo imaginum. tantum interest , repercussum illum excipiat an respuat. 129 ¹⁴⁰⁷ quin etiam pocula ita figurantur expulsis¹⁴⁰⁸ intus crebris ceu speculis, ut¹⁴⁰⁹ vel uno intuente totidem¹⁴¹⁰ populus imaginum fiat¹⁴¹¹. excogitantur et monstrifica, ut in templo Zmyrnae dicata¹⁴¹². id evenit¹⁴¹³ figura materiae. plurimum¹⁴¹⁴ refert concava sint et¹⁴¹⁵ poculi modo an parmae Threcidicae¹⁴¹⁶, media depressa an elata, transversa an obliqua¹⁴¹⁷, supina an¹⁴¹⁸ infesta¹⁴¹⁹, qualitate excipientis figurae torquente venientes umbras; 130 ¹⁴²⁰ neque enim est aliud illa imago quam digesta claritate¹⁴²¹ materiae¹⁴²² accipientis umbra¹⁴²³. atque ut omnia de speculis peragantur in hoc loco, optima aput maiores fuerant¹⁴²⁴ Brundisina¹⁴²⁵, ¹⁴²⁶stagno¹⁴²⁷ et aere mixtis. praelata sunt argentea; primus fecit Pasiteles¹⁴²⁸ Magni Pompei aetate. nuper credi coeptum certiorem imaginem reddi auro opposito aversis.

131 46 Tinguit¹⁴²⁹ Aegyptus argentum, ut in vasis Anubim¹⁴³⁰ suum¹⁴³¹ spectet, pingitque, non caelat¹⁴³², argentum. unde transiit¹⁴³³ materia et ad triumphales statuas; mirumque, crescit pretium fulgoris excaecati. id autem fit hoc modo: miscentur argento tertiae¹⁴³⁴ aeris Cyprii¹⁴³⁵ tenuissimi, quod coronarium¹⁴³⁶¹⁴³⁷ vocant, et sulpuris vivi quantum argenti; conflantur ¹⁴³⁸ ita¹⁴³⁹ in fictili circumlito argilla; modus coquendi, donec¹⁴⁴⁰ se ipsa opercula aperiant. nigrescit¹⁴⁴¹ et ovi indurati¹⁴⁴² luteo, ut tamen aceto et creta deteratur.

132 ¹⁴⁴³Miscuit denario triumvir Antonius¹⁴⁴⁴ ferrum¹⁴⁴⁵, miscent¹⁴⁴⁶ aera¹⁴⁴⁷ falsae monetae¹⁴⁴⁸, alii¹⁴⁴⁹ et ponderi¹⁴⁵⁰ subtrahunt, cum sit iustum LXXXIII e libris signari. igitur ars¹⁴⁵¹ facta denarios probare, tarn¹⁴⁵² iucunda plebei lege¹⁴⁵³, ut Mario Gratidiano vicatim¹⁴⁵⁴ totas¹⁴⁵⁵ statuas dicaverit. mirumque, in hac artium¹⁴⁵⁶ sola vitia discuntur et falsi¹⁴⁵⁷ denarii spectatur¹⁴⁵⁸ exemplar pluribusque¹⁴⁵⁹ veris denariis¹⁴⁶⁰ adulterinus emitur.

133 47 Non erat apud antiquos numerus ultra centum ¹⁴⁶¹ milia; itaque et hodie multiplicantur¹⁴⁶² haec, ut decies¹⁴⁶³ centena¹⁴⁶⁴ aut saepius dicantur. faenus hoc fecit nummusque percussus, et sic quoque aes alienum etiam nu nc¹⁴⁶⁵ appellatur¹⁴⁶⁶. postea Divites cognominati, dummodo notum sit eum, qui primus¹⁴⁶⁷ hoc cognomen acceperit, decoxisse creditoribus suis. 134 ¹⁴⁶⁸ ex eadem gente M¹⁴⁶⁹. Crassus negabat locupletem esse nisi¹⁴⁷⁰ qui reditu annuo legionem tueri posset. in agris¹⁴⁷¹ Es | MM|¹⁴⁷² possedit Quiritium post Sullam¹⁴⁷³ divitissimus¹⁴⁷⁴, nec fuit satis nisi totum Parthorum usurpasset ¹⁴⁷⁵ aurum; atque ut¹⁴⁷⁶ memoriam¹⁴⁷⁷ quidem opum¹⁴⁷⁸ occupaverit ¹⁴⁷⁹—iuvat enim insectari¹⁴⁸⁰ inexplebilem istam habendi cupidinem—: multos postea cognovimus servitute liberatos opulentiores¹⁴⁸¹, pariterque tres Claudii principatu¹⁴⁸² paulo ante¹⁴⁸³ Callistum¹⁴⁸⁴, Pallantem¹⁴⁸⁵, Narcissum. 135 atque ut¹⁴⁸⁶ hi¹⁴⁸⁷ omittantur ¹⁴⁸⁸, tamquam adhuc rerum potiantur, C. Asinio Gallo C¹⁴⁸⁹¹⁴⁹⁰. Marcio¹⁴⁹¹ Censorino cos. a. d. VI Kal¹⁴⁹². Febr. C. Caecilius¹⁴⁹³ C. l¹⁴⁹⁴. Isidorus testamento suo edixit, quamvis multa bello civili perdidisset, tamen relinquere¹⁴⁹⁵ servorum¹⁴⁹⁶ IIII¹⁴⁹⁷ CXVI, iuga boum¹⁴⁹⁸ III DC, reliqui pecoris CCLVII, in numerato HS¹⁴⁹⁹ | DC|¹⁵⁰⁰, funerari se iussit HS | X|¹⁵⁰¹. 136 congerant¹⁵⁰² excedentes¹⁵⁰³ numerum opes, quota tamen portio erunt Ptotemaei¹⁵⁰⁴, quem Varro tradit Pompeio res gerente circa Iudaeam octona milia equitum sua pecunia toleravisse, mille convivas totidem aureis potoriis¹⁵⁰⁵, mutantem ea¹⁵⁰⁶ vasa cum ferculis¹⁵⁰⁷, saginasse ! quota vero ille¹⁵⁰⁸ ipse—neque enim de regibus loquor—portio fuerit Pythis¹⁵⁰⁹ Bithyni, 137? ¹⁵¹⁰ qui¹⁵¹¹ platanum auream vitemque nobiles illas¹⁵¹² Dario regi donavit, Xerxis copias, hoc est¹⁵¹³ | VII|¹⁵¹⁴ LXXXVIII¹⁵¹⁵ hominum¹⁵¹⁶, excepit epulo, stipendium quinque¹⁵¹⁷ mensum¹⁵¹⁸ frumentumque pollicitus, ut e quinque liberis in dilectu¹⁵¹⁹ senectuti¹⁵²⁰ suae unus saltem concederetur! hunc quoque ipsum aliquis comparet Croeso¹⁵²¹ regi! quae, malum, amentia est id in vita cupere, quod aut¹⁵²²¹⁵²³ et servis contigerit aut ne¹⁵²⁴ in regibus quidem invenerit finem!

138 ¹⁵²⁵ 48 Populus R. stipem spargere coepit Sp¹⁵²⁶. Postumio Q¹⁵²⁷. Marcio¹⁵²⁸ cos.; tanta abundantia¹⁵²⁹ pecuniae¹⁵³⁰ erat, ut earn conferret¹⁵³¹ L. Scipioni, ex qua¹⁵³² is¹⁵³³ ludos fecit. nam quod Agrippae Menenio sextantes aeris in funus contulit, honoris id necessitatisque propter paupertatem Agrippae, non largitionis esse duxerim¹⁵³⁴.

139 ¹⁵³⁵ 49 Vasa ex argento mire¹⁵³⁶ inconstantia¹⁵³⁷ humani ingenii variat nullum genus officinae diu probando. nunc Furniana¹⁵³⁸, nunc Clodiana, nunc Gratiana¹⁵³⁹—etenim¹⁵⁴⁰ tabernas mensis adoptamus¹⁵⁴¹—, nunc anaglypta¹⁵⁴² asperitatemque¹⁵⁴³ exciso¹⁵⁴⁴ circa liniarum picturas quaerimus, 140? ¹⁵⁴⁵ iam vero et mensas repositoriis inponimus ad¹⁵⁴⁶ sustinenda opsonia, interradimus alia, ut¹⁵⁴⁷ quam plurimum lima perdiderit. vasa cocinaria ex argento fieri Calvus¹⁵⁴⁸ orator quiritat¹⁵⁴⁹; at¹⁵⁵⁰ nos carrucas¹⁵⁵¹ argento caelare invenimus, nostraque aetate Poppaea ¹⁵⁵² coniunx Neronis principis soleas delicatioribus¹⁵⁵³ iumentis suis ex auro quoque induere iussit¹⁵⁵⁴.

141 ¹⁵⁵⁵ 50 Triginta duo libras¹⁵⁵⁶ argenti Africanus sequens heredi reliquit¹⁵⁵⁷ idemque, cum de Poenis triumpharet, IIII¹⁵⁵⁸ CCCLXX¹⁵⁵⁹ pondo transtulit. hoc argenti tota Carthago ha buit illa terrarum¹⁵⁶⁰ aemula, quot¹⁵⁶¹ mensarum¹⁵⁶² postea¹⁵⁶³ apparatu victa! Numantia quidem¹⁵⁶⁴ deleta¹⁵⁶⁵ idem Africanus in triumpho militibus¹⁵⁶⁶ $X$¹⁵⁶⁷ VII dedit¹⁵⁶⁸. o viros illo imperatore dignos, quibus ¹⁵⁶⁹ hoc satis fuit! frater eius¹⁵⁷⁰ Allobrogicus¹⁵⁷¹ primus omnium pondo mille habuit, at Drusus¹⁵⁷² Livius in tribunatu plebei¹⁵⁷³ X¹⁵⁷⁴. 142? ¹⁵⁷⁵nam propter quinque¹⁵⁷⁶ pondo notatum a censoribus triumphalem senem fabulosum iam videtur, item Catum Aelium, cum legati Aetolorum in consulatu prandentem in fictilibus adissent, missa ab iis¹⁵⁷⁷ vasa argentea non accepisse neque aliud habuisse argenti ad supremum vitae diem quam duo pocula, quae L. Paulus¹⁵⁷⁸ socer ei¹⁵⁷⁹ ob virtutem devicto Perseo ¹⁵⁸⁰ rege donavisset. 143 invenimus legatos Carthaginiensium dixisse nullos hominum inter sese¹⁵⁸¹ benignius vivere quam Romanos. eodem enim¹⁵⁸² argento apud omnes¹⁵⁸³ cenitavisse¹⁵⁸⁴ ipsos. at¹⁵⁸⁵, Hercules, Pompeium Paulinum, Arelatensis¹⁵⁸⁶ equitis Romani filium paternaque gente pellitum¹⁵⁸⁷, XII¹⁵⁸⁸ pondo argenti habuisse¹⁵⁸⁹ apud exercitum ferocissimis gentibus oppositum scimus; 144 ¹⁵⁹⁰ 51 lectos vero iam pridem mulierum totos operiri argento, quaedam¹⁵⁹¹ et triclinia. quibus argentum addidisse primus traditur Carvilius¹⁵⁹² Pollio¹⁵⁹³ eques Romanus, non ut operiret aut¹⁵⁹⁴ Deliaca¹⁵⁹⁵ specie faceret , sed Punicana¹⁵⁹⁶; eadem et aureos fecit, nee multo post argentei Deliacos imitati sunt. quae omnia expiavit bellum civile Sullanum.

145 ¹⁵⁹⁷ 52 Paulo enim ante haec factae¹⁵⁹⁸ sunt lances¹⁵⁹⁹ e¹⁶⁰⁰ centenis libris argenti, quas tune super CL¹⁶⁰¹ numero fuisse Romae constat multosque ob¹⁶⁰² eas proscriptos¹⁶⁰³ dolo concupiscentium . erubescant¹⁶⁰⁴ annales, qui bellum civile illud talibus vitiis inputavere; nostra aetas fortior fuit. Claudii principatu servus¹⁶⁰⁵ eius¹⁶⁰⁶ Drusilianus¹⁶⁰⁷ nomine Rotundus, dispensator Hispaniae citerioris, quingenariam¹⁶⁰⁸ lancem habuit, cui fabricandae¹⁶⁰⁹ officina prius exaedificata fuerat¹⁶¹⁰, et comites eius octo ad¹⁶¹¹ CCL libras¹⁶¹², quaeso, ut quam multi¹⁶¹³ eas conservi eius¹⁶¹⁴ inferrent, aut quibus cenantibus? 146 ¹⁶¹⁵ Cornelius Nepos tradit ante Sullae¹⁶¹⁶ victoriam duo tantum triclinia¹⁶¹⁷ Romae fuisse argentea, repositoriis argentum addi sua memoria coeptum. Fenestella, qui obiit novissimo Tiberii Caesaris principatu, ait¹⁶¹⁸ et testudinea tum in usum venisse, ante se autem paulo¹⁶¹⁹ lignea, rotunda, solida nec multo maiora quam mensas¹⁶²⁰ fuisse¹⁶²¹, se quidem puero quadrata et conpacta aut acere operta aut citro¹⁶²² coepisse¹⁶²³, mox additum argentum in angulos lineasque per commissuras, tympana vero se iuvene appellata, tum¹⁶²⁴ a stateris¹⁶²⁵ et lances, quas antiqui magides vocaverant.

147 ¹⁶²⁶ 53 Nec copia argenti tantum furit¹⁶²⁷ vita¹⁶²⁸, sed valdius¹⁶²⁹ paene¹⁶³⁰ manipretiis¹⁶³¹, idque iam pridem, ut ignoscamus nobis. delphinos quinis¹⁶³² milibus¹⁶³³ sesterti um¹⁶³⁴ in libras emptos C. Gracchus habuit, L. vero Crassus orator duos¹⁶³⁵ scyphos¹⁶³⁶ Mentoris artificis manu caelatos HS C???¹⁶³⁷, confessus¹⁶³⁸ tamen est numquam iis¹⁶³⁹ uti propter verecundiam ausum. scimus¹⁶⁴⁰ eundem HS VI¹⁶⁴¹ in singulas libras vasa empta¹⁶⁴² habuisse. 148 ¹⁶⁴³Asia primum devicta¹⁶⁴⁴ luxuriam misit in Italiam, siquidem L. Scipio in triumpho transtulit argenti caelati pondo¹⁶⁴⁵ mille¹⁶⁴⁶ et¹⁶⁴⁷ CCCC¹⁶⁴⁸ et vasorum aureorum pondo¹⁶⁴⁹ MD [anno¹⁶⁵⁰ conditae urbis DLXV]. at¹⁶⁵¹ eadem Asia donata¹⁶⁵² multo etiam gravius adflixit¹⁶⁵³ mores, inutiliorque victoria illa hereditas Attalo¹⁶⁵⁴ rege mortuo fuit. 149 tum enim haec emendi Romae in auctionibus regiis¹⁶⁵⁵ verecundia exempta est urbis anno DCXXII¹⁶⁵⁶, mediis LVII¹⁶⁵⁷ annis erudita civitate amare etiam, non solum admirari¹⁶⁵⁸, opulentiam externam, inmenso et Achaicae¹⁶⁵⁹ victoriae momento¹⁶⁶⁰ ad inpellendos mores, quae et ipsa in¹⁶⁶¹ hoc intervallo anno urbis DCVIII parta signa et¹⁶⁶² tabulas pictas invexit. ne quid deesset¹⁶⁶³, 150 ¹⁶⁶⁴ pariter qu oque¹⁶⁶⁵ luxuria nata est et Carthago sublata, ita congruentibus fatis, ut¹⁶⁶⁶ et liberet amplecti vitia et liceret. petiere¹⁶⁶⁷ et¹⁶⁶⁸ dignationem¹⁶⁶⁹ hine aliqui¹⁶⁷⁰ veterum. C. Marius post victoriam Cimbricam cantharis potasse Liberi patris exemplo traditur, ille arator Arpinas et manipularis imperator.

151 ¹⁶⁷¹ 54 Argenti usum¹⁶⁷² in statuas primum divi Augusti temporum adulatione¹⁶⁷³ transisse¹⁶⁷⁴ falso existimatur. iam enim triumpho Magni Pompei reperimus translatam Pharnacis, qui primus regnavit in Ponto, argenteam statuam, item Mithridatis Eupatoris¹⁶⁷⁵ et currus¹⁶⁷⁶ aureos argenteosque. 152 ¹⁶⁷⁷ argentum succedit aliquando et auro¹⁶⁷⁸ luxu¹⁶⁷⁹ feminarum¹⁶⁸⁰ plebis compedes¹⁶⁸¹ sibi¹⁶⁸² facientium¹⁶⁸³, quas induere aureas mos¹⁶⁸⁴ tritior¹⁶⁸⁵ vetet¹⁶⁸⁶. vidimus et ipsi¹⁶⁸⁷ Arellium¹⁶⁸⁸ Fuscum motum¹⁶⁸⁹ equestri ordine¹⁶⁹⁰ ob insignem calumniam¹⁶⁹¹, cum celebritatem¹⁶⁹² adsectarentur ¹⁶⁹³ adulescentium scholae, argenteos¹⁶⁹⁴ anulos habentem. et quid haec attinet colligere, cum capuli militum ebore¹⁶⁹⁵ etiam fastidito¹⁶⁹⁶ caelentur¹⁶⁹⁷ argento, vaginae catellis¹⁶⁹⁸, baltea lamnis crepitent, iam vero paedagogia¹⁶⁹⁹ in transitu¹⁷⁰⁰ virilitatis custodiantur argento, feminae laventur et nisi argentea solia fastidiant, eademque materia et cibis et probris¹⁷⁰¹ serviat? 153 ¹⁷⁰² videret haec Fabricius et stratas argento mulierum balineas ita, ut vestigio locus non sit, cum viris lavantium! Fabricius, qui bellicos¹⁷⁰³ imperatores¹⁷⁰⁴ plus quam pateram et salinum habere ex argento vetabat, videret¹⁷⁰⁵ hinc dona fortium¹⁷⁰⁶ fieri aut in haec¹⁷⁰⁷ frangi! heu mores, Fabrici nos pudet!

154 ¹⁷⁰⁸ 55 Mirum auro¹⁷⁰⁹ caelando neminem inclaruisse, argento multos. maxime tamen laudatus est Mentor¹⁷¹⁰, de quo supra diximus. quattuor paria ab eo omnino¹⁷¹¹ facta¹⁷¹² sunt, ac iam¹⁷¹³ nullum extare dicitur Ephesiae¹⁷¹⁴ Dianae templi¹⁷¹⁵ aut¹⁷¹⁶ Capitolini¹⁷¹⁷ incendiis¹⁷¹⁸. 155 ¹⁷¹⁹ Varro s e¹⁷²⁰ et aereum signum¹⁷²¹ eius habuisse scribit¹⁷²². proximi ab eo in¹⁷²³ admiratione Acragas¹⁷²⁴ et Boëthus¹⁷²⁵ et Mys¹⁷²⁶ fuere. exstant omnium opera hodie in insula Rhodiorum, Boëthi apud Lindiam Minervam, Acragantis¹⁷²⁷ in templo Liberi patris in ipsa Rhodo Centauros ¹⁷²⁸ Bacchasque caelati¹⁷²⁹ scyphi¹⁷³⁰, Myos¹⁷³¹ in eadem aede¹⁷³² Silenos¹⁷³³ et Cupidines¹⁷³⁴. Acragantis¹⁷³⁵ et venatio¹⁷³⁶ in scyphis magnam¹⁷³⁷ faram habuit¹⁷³⁸. 156 ¹⁷³⁹ post hos¹⁷⁴⁰ celebratus est Calamis¹⁷⁴¹, et Antipatro qui¹⁷⁴² Satyrum in phiala¹⁷⁴³ gravatum somno conlocavisse ¹⁷⁴⁴ verius quam caelasse dictus est ..., Stratonicus mox Cyzicenus, Tauriscus¹⁷⁴⁵. item Ariston¹⁷⁴⁶ et Eunicus¹⁷⁴⁷ Mitylenaei ¹⁷⁴⁸ laudantur¹⁷⁴⁹ et Hecataeus¹⁷⁵⁰ et circa Pompei Magni aetatem Pasiteles¹⁷⁵¹, Posidonius Ephesius [hedys], Thracides¹⁷⁵², qui proelia armatosque caelavit, Zopyrus, qui Areopagitas¹⁷⁵³ et iudicium Orestis in duobus scyphis HS¹⁷⁵⁴ | XII|¹⁷⁵⁵ aestimatis. fuit¹⁷⁵⁶¹⁷⁵⁷¹⁷⁵⁸ et Pytheas¹⁷⁵⁹, cuius II unciae¹⁷⁶⁰ $X$ X???¹⁷⁶¹ venierunt¹⁷⁶²: Ulixes et Diomedes¹⁷⁶³ erant in phialae emblemate Palladium¹⁷⁶⁴ subripientes . 157 fecit idem¹⁷⁶⁵ et cocos magiriscia appellatos parvolis potoriis et e¹⁷⁶⁶ quibus ne exemplaria quidem liceret exprimere; tam opportuna iniuriae subtilitas erat. habuit et Teucer crustarius¹⁷⁶⁷ famam, subitoque ars haec ita exolevit , ut sola iam vetustate censeatur usuque¹⁷⁶⁸ attritis¹⁷⁶⁹ caelaturis sic,ne¹⁷⁷⁰ figura discerni possit, auctoritas constet¹⁷⁷¹. —(Argentum medicatis aquis inficitur atque¹⁷⁷² adflatu¹⁷⁷³ salso, 158 ¹⁷⁷⁴ sicut in¹⁷⁷⁵ mediterraneis¹⁷⁷⁶ Hispaniae.)—

56 In argenti et auri metallis nascuntur etiamnum¹⁷⁷⁷ pigmenta, sil¹⁷⁷⁸ et caeruleum. sil¹⁷⁷⁹ proprie limus est. optimum ex eo quod Atticum¹⁷⁸⁰ vocatur, pretium in pondo¹⁷⁸¹ libras $X$¹⁷⁸² II; proximum marmorosum¹⁷⁸³ dimidio Attici pretio. tertium genus est pressum, 159 ¹⁷⁸⁴ quod alii¹⁷⁸⁵ Scyricum¹⁷⁸⁶ vocant, ex insula Scyro¹⁷⁸⁷, iam et ex Achaia¹⁷⁸⁸, quo¹⁷⁸⁹ utuntur ad¹⁷⁹⁰ picturae umbras, pretium in libras¹⁷⁹¹ HS bini; dupondiis¹⁷⁹² vero detractis¹⁷⁹³ quod lucidum vocant, e Gallia veniens. hoc autem et Attico ad lumina utuntur, ad¹⁷⁹⁴ abacos non nisi marmoroso , quoniam marmor in eo resistit¹⁷⁹⁵ amaritudini calcis. effoditur et ad xx ab urbe lapidem in montibus; postea uritur pressum appellantibus qui adulterant. sed esse falsum exustumque, amaritudine apparet et¹⁷⁹⁶ quoniam resolutum in pulverem¹⁷⁹⁷ est. 160 ¹⁷⁹⁸ sile pingere instituere primi Polygnotus¹⁷⁹⁹ et Micon, Attico¹⁸⁰⁰ dumtaxat. secuta aetas hoc ad lumina usa est, ad umbras¹⁸⁰¹ autem Scyrico¹⁸⁰² et Lydio¹⁸⁰³. Lydium¹⁸⁰⁴ Sardibus emebatur, quod nunc omittunt¹⁸⁰⁵.

161 ¹⁸⁰⁶ 57 Caeruleum harena est. huius genera tria fuere antiquitus: Aegyptium¹⁸⁰⁷ maxime¹⁸⁰⁸ probatur¹⁸⁰⁹; Scythicum¹⁸¹⁰ mo x¹⁸¹¹ diluitur facile et, cum¹⁸¹² teritur¹⁸¹³, in quattuor colores mutatur, candidiorem nigrioremve et crassiorem tenuioremve ¹⁸¹⁴; praefertur huic etiamnum¹⁸¹⁵ Cyprium. accessit his Puteolanum et Hispaniense, harena ibi confici¹⁸¹⁶ coepta. tinguitur autem omne¹⁸¹⁷ et in sua¹⁸¹⁸ coquitur herba bibitque sucum. reliqua confectura eadem quae chrysocollae.

Ex caeruleo fit quod vocatur lomentum, 162 ¹⁸¹⁹ perficitur id lavando terendoque¹⁸²⁰. hoc est caeruleo candidius¹⁸²¹. pretia eius $X$ X¹⁸²² in libras¹⁸²³, caerulei $X$¹⁸²⁴ VIII. usus in creta; calcis inpatiens. nuper accessit et Vestorianum¹⁸²⁵, ab auctore¹⁸²⁶ appellatum. fit¹⁸²⁷ ex Aegyptii¹⁸²⁸ levissima parte; pretium eius in libras¹⁸²⁹ $X$¹⁸³⁰ I. idem¹⁸³¹ et Puteolani usus, praeterque¹⁸³² ad fenestras; 163 ¹⁸³³ cylon¹⁸³⁴ vocant.—Non pridem adportari et Indicum coeptum est, cuius pretium $X$¹⁸³⁵ VII. ratio in pictura ad¹⁸³⁶ incisuras¹⁸³⁷, hoc est umbras dividendas¹⁸³⁸ ab lumine.— Est et vilissimum¹⁸³⁹ genus lomenti, quod¹⁸⁴⁰ tritum¹⁸⁴¹ vocant¹⁸⁴², quinis assibus aestimatum.

Caerulei sinceri experimentum in carbone ut flagret; fraus viola arida¹⁸⁴³ decocta in aqua sucoque per linteum¹⁸⁴⁴ expresso in cretam Eretriam. vis in medicina ut purget ulcera; itaque et emplastris adiciunt, item causticis. teritur¹⁸⁴⁵¹⁸⁴⁶ autem¹⁸⁴⁷ difficillime¹⁸⁴⁸. 164 ¹⁸⁴⁹—Sil in medendo leniter¹⁸⁵⁰ mordet adstringitque¹⁸⁵¹ et¹⁸⁵² explet ulcera. uritur in fictilibus , ut prosit.

Pretia rerum, quae usquam posuimus, non ignoramus alia aliis¹⁸⁵³ locis esse et omnibus paene mutari annis¹⁸⁵⁴, prout navigatione¹⁸⁵⁵ constiterint¹⁸⁵⁶ aut ut¹⁸⁵⁷ quisque mercatus¹⁸⁵⁸ sit aut aliquis praevalens manceps¹⁸⁵⁹ annonam flagellet, non obliti Demetrium a¹⁸⁶⁰ tota Seplasia¹⁸⁶¹ Neronis principatu accusatum apud consules; poni tamen necessarium fuit quae plerumque erant¹⁸⁶² Romae, ut exprimeretur auctoritas rerum.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. cfr. Plin. II 158. XXXV 50. 118. 31. 49. XVI 205.

2. exquirenti B.

3. alibei B 1 ( etiam infra).

4. fodituri B.

5. lignorumque ego. digitorumque ll. v picto- D. ( Bergk exerc. Pl. II p. 3: deliciis parietum digitorumque gemmas et pigmenta).

6. ferro VR.

7. omnes v. -nis ll. S.

8. uiui mufque B G. uidi- (quae V) VRd. uidem- h v.

9. excauatam B G.to r d 1. -tos montes d 2 h v.

10. miserantes V.

11. hoc B S. hoc et VR D. hoc etiam dh v.

12. uiscera eius d 2 h v.a.S.

13. qua B v ( J). quaqua rdT G.

14. calcatur B G( S). caec- V. cec- Rd. fec- T H. fecetur v.

15. quoto B 1 G. quo B 2. om. rv.

16. cui enim v. a. G.

17. haec h v. a. S.

18. frugef larga B S. fugres (fu- VR) iarca (-cha T. earca V 2) VRT. frugum parcha d. minime parca h v.

19. cfr. Horat. od. III 3, 49. Seneca ep. XV 2, 56. 57.

20. perimunt B 2 S. praem- V. prem- Rdh v.

21. non om. R.

22. repente ut ego. ut rep- ll. h v( D). rep- dT( P) H. cfr. XXXVII 193. II 89. XXVI 4. XV 25.

23. si VR.est h v.a.G.

24. penetratura VRdT H ( J). -tratur B S. -tret v.

25. qua inbeata B 1.

26. ee??? R.

27. aliunde ll. H. -ud G. -ud de ea h v.

28. haberetque non nisi d(?) h v. a. G( Brot.).

29. nomine h. non H.

30. ex—enim Bh v ( S). om. rH.

31. erat unam B G( S). naturam r. -ura. parum erat H, erat naturae unam h v.

32. poteftatem B.

33. saniens VR.

34. consilii VR.

35. heu Bh v( S). eum r. o Brot.

36. pro- digiosa h v. a Brot.

37. quod B 1 V D.

38. quod B 1 V D.

39. dicit VRd.

40. auxere om. B S.

41. arte d. (artem = pre- tium artis; cfr. v. 20).

42. celera iuuit (uiuit R) VR. celebrauerunt T Brot.

43. ac ego. abf B. & rv.

44. forbere BT.

45. coeperunt dT. om. B.

46. ut ego. et ll.v.

47. et argentique (quae V) VRT.

48. fuit om. R.

49. murrinae B 1 VRd.

50. cruftallina B.

51. luxoriae (-ia R) VR.

52. gloria om. VR.

53. haber & R.

54. putamus VR.

55. ex VRd.

56. tenere Bh v. temere r.

57. aurum ego. earum B. et aurum rv.

58. Verg. Aen. III 57.—Homerus H 472.

59. abdicare B. ( an et uita ... abdicare?).

60. uncos posi cum Müllero emend. V 10.

61. aurum (-ri Brot.)sacra h v.a.S.

62. fame H( J). -mae B S. -ma r. -mes h v.

63. proceffum B 2. (est add. Brot.).

64. quanto B S. -tum rv.

65. ipfa B 2.

66. permuta batur B. -buntur V.

67. uictuuf B 1 D. uictus gratia om. VR.

68. inuecta ll. H. -enta h v( D).

69. Homerus Z 234 sqq.—cfr. Plin. XVIII 11. Varro r. r. II 1, 9. Festus p. 202, 11 sqq.

70. res D e coni. S. reruf B 1.( an merces?). rerū B 2. rebus rv. merum coni. J. uinum Bergk.

71. emittasse R. aemitt- V. mut- d (?) man. Dal. H.

72. quare ego. qua B 1. quā B 2. om. rv.

73. quamquam B S. -quam et rv ( D). et quamq- Bergk.

74. iam B S. om. rv.

75. miratus aurum v. a. H.

76. pecore ego cum Bergkio. pec: B 1. punctis del. Et coreectionem supra seripserat B 2, sed puncta et corr.. rursus erasit B 3. et VRd. om. v.

77. cum om. VRd.

78. cfr. Plin. XXXVII 2. Isid. XIX 32, 1.—( cfr. Plato de re p. II p. 359. Cic. de off. III 9, 38).

79. qui Bf S. qui id r dT H( D). qui anulum h v. cfr. § 13.

80. non ( pro hoc) R.

81. circum actu mabentem B 1.

82. cfr. Plin. XXXV 16.

83. manuuf B D.

84. romaene VR. ani h v. a. G.

85. quorum h v. a. H.

86. in om. h v. a. Brot.

87. mere H cum Gron.

88. ferrei B S. -rrent r. -rreum d G. -rendum h v.

89. erant ll. S. erat d v. erat id G. id erat Lugd.

90. ut H. et ll. G( S). del. v.

91. praeterea B 2.

92. num & V.

93. inter quinis V.

94. egraegia B. egregia Vdh v. a. C.

95. etiam num B 1.

96. lac//edaemone s B 2.

97. Macrob. Sat. I 6, 8–14. Paul. Diac. p. 36 s. v. bulla area.—Festus p. 375 b, 1. Isid. XIX 32, 5.

98. accidisse V.

99. bullea ( om, aurea) R.

100. qui hec equo commeruifrent B 2.

101. ceter(-rum V 2) illorum VR.

102. ambigitur. id h v. a. G.

103. um gulum V.

104. Isid. XIX 32, 3.—cfr. Plin. XXI 6.

105. hiif B 2. his C.

106. legiaci R.

107. quanquā R.

108. hic R.

109. aequi R. aequa fortuna man. Dal. v. a. G( Brot.).

110. trium- phantes Vd.

111. prae se ego. cfr. VIII 2. fortasse (feria- R) ll. G( S). del. v( Brot.). an potius forte? nam fortasse alienum a dictione Plinii praeferentis semper fortassis: cfr. II 82. XVIII 36. XXV 15. 22.XXVII 102 al.

112. Isid. XIX 32, 4. Homerus ζ 169. θ 424. 443. 447. η 175. ς 400.

113. C. B 1 R v. del. B 2. om. V 1 d. fa V 2.

114. ii v ( S). duo ( i. e. II) R. hii BV. hi dh C.

115. obligationem VRd.

116. iif B 1 J. hiif B 2. his rH. eis G. om. v.

117. qui intra B.

118. munerif uice B S. -eri rH. om. h v.

119. hisque V 2. -ui V 1 R.

120. eo quidem B. cfr. XXXV 17. om. h v.a.H.

121. nedicialis R.

122. missitatos dh v.alof B. misitatos VR.

123. argif B 2.

124. uectes R.

125. ea colligata h v. a. S. ( an confignatas?).

126. notaf B.

127. prouo cationef B S. -nem rv( D).

128. fabricae ll. h v( S). -care dT C. -cam G.

129. (cfr. Ateius Capito ap. Macrob. Sat. VII 13, 12. 13).—Homerus P 52.

130. et p. 109, 1 quicquid R. qui v. a. G.

131. laeuisque d(?) h v. a. S.

132. latibusque R.

133. si om. R.

134. et iam U.

135. feriorif Bd H ( J). -or is S. sertoris r. in sertorii h v. consertoris B.

136. usu h v. a. H.

137. argentum B.

138. esset ego.eft & B S. est rv.

139. fuiff& B S. -isse rv.

140. crinibuf aurum inplexum B v. om. r.

141. annon coni. S.

142. feminif B. a (ae V 2) fern- rv. cfr. CFW Müller p. 3.

143. Liv. V 48, 8. 50, 6.

144. aureum VR.

145. effici Bh v( S). om. r H.

146. duo milia v. a. S.

147. ignoro M. Crassum h v.a.G ( Brot.).

148. reperisse dT. rapuisse suo et h v. a. G( Brot.).

149. pompei V S. -peli B 1. -pilii B 2. -peio D.

150. III dT. tertio h v. secundo Brot.

151. consulatu e v( J).cos. e VRd S( D). caf e B 1. cafę B 2. cfr. Frobeen p. 70. 72.

152. ii VR. duo d. duo milia v. a. J.

153. exaestimare R.

154. ex ll.S. om. d C. est v.

155. iif B 1 S. his rv.

156. Liv. VII 10, 7. 11.

157. gallos autem h v. a. S. ( dist. D).

158. purgare B.

159. equidem d S.

160. indicare f H.

161. etiam B U. et iam J. quoniam rv( D). an etenim?

162. an ab ( pro de)?

163. ancilis V.

164. repetimus h v. a. S.

165. aeditum V.

166. duo tantum milia h v.a.S.

167. capita R.

168. eff & B.

169. CLII B D. CLti V 1 R 1 d. CLIII V 2 R 2. CLII milia h v.

170. DLXXVII B 1.

171. in G. om. ll. v. an ex?

172. VI marro R.

173. an detulerat, erant?

174. XIIII J. XIIII B. XIIII milia S. XIII r. tredecim milia h v.

175. quae om. v. a. G.

176. [trans]tulit—8 trans[tulerat] om. B.

177. VI J. VI ll. S. VII (vi H) milia h v.

178. L. Piso ap. Gell. VII 9. Liv. IX 46, 1. 5. Val. Max. II 5, 2.

179. anni ( Ven.) S. annii ll. v. anci U cum Orellio. cfr. Gell.

180. factis VR.

181. principium R.

182. tantum gratia VR.

183. plebei B 1 S. -bi VR. -bi s B 2 dh v.

184. appicae ci B 1.ap- picē B 2.

185. hortatuf exceperat B 1. -at uix caeperat (coep- R) VR.

186. promulgaueratque VRdh v. a. S( D).

187. quinto B. que Vd.

188. poetellio VR. petilio h v. a. H.

189. Liv. IX 46, 12.

190. plebei B S. -bis rv.

191. facta Vd.

192. tanta senatus h v. a. S.

193. indignatio B S. -one rv.

194. abiecto B 1. ab eo abiectos fuisse h v. a. S.

195. etenim VRdTfh v( H) D. ut enim B S. at enim J. est enim G.

196. phraleraf B 1. phalera (phalle- V) VRdh v. a. S.

197. pofita s B 2 S. -ta rv.

198. propterque (= idque propter) Rdh J. -ter quae BV v ( S). -tereaque H. -terea Verc. praeterque CFW Müller p. 27.

199. anulosque CFW Müller l. l. -los quoque ll.v.

200. nam ( pro non a) R.

201. Sempronio Longo v. a. Brot.

202. L. ll.v( D). P. d (?) Brot.

203. Liv. IX 46, 6.

204. nouit R. ouit B 1. obit B 2.

205. po- pulof B 1. -lvf B 2.

206. publica h v. a. S.

207. tabula h v. a. S.

208. faciam Vd. om. h v. a. S.

209. meam VR.

210. CCIIII H 1 ( Brot.). CCCIII B. CCCIIII v( H 2). CCIII S. c quatuor G.

211. annis om. B.

212. Liv. XXIII 12,. Val. Max. VII 2 ext. 16. (cfr. Plin. XXVIII 148. II 199). Liv. epit. LXXI.

213. id a.(=== anno) CFW Müller p. 3. ita ll. v.

214. CCCCXLVIII VRh v. a. Brot.

215. p ( pro &) VR.

216. existat V.

217. primif. Qui autem B.

218. potuiff& B 1 V D. -ent rv.

219. tria modia V 1.primordia B.

220. annif(-ni B 2)bale B.

221. mitti Bh v. illi r.

222. caepionem B 1 B. seep- VR. Scip- B 2 d v.

223. exiti rerum ( vel uerum) Madvig adv. crit. II 528.

224. cfr. Cic. Brut. 29, 112.

225. nie R 1.

226. tune B J. tum dh v. cum r.

227. habuere B S. -runt rv.

228. pote V 1 R.

229. functi Bdh v. funem r.

230. consenierint VR.

231. manlium B 2.

232. fuerat Rdh v. a. S.

233. pheneftella B.

234. fuffidium R. fufi- C.

235. fcaurof B.

236. omnino anulos h v. a. S.

237. defunt B.

238. hodiae V. -ie Rh v. a. G.

239. habet G. -ent C.

240. fignat B C. -net V v. -nemt R.

241. uarit B 1. uerit B 2.

242. oneranda R.

243. dicimus VR. cfr. § 28.

244. 37,2 sqq.

245. alibei( bis) B 1.

246. esse V.

247. dein B S. -nde rv.

248. extr.: Petron. sat. 32. 58 extr.—Lucret. VI 1043. Isid. XIX 32, 5.

249. qua B 1 S e cod. Colb. quae rv( J).

250. occultantur BRd Colb. S. -atur Vh v( J).

251. millis J coll. XXXVI 98 et Festo s. v. millib. B 1 Lugd. milibus rv ( S). micis Gron. uilibus coni. U.

252. licentiam R.

253. samothra haec ( om. id) V.

254. (Isid. XIX 32, 4). Ateius Capito ap. Macrob. Sat. VII 13, 14. 15. Gellius X 10.

255. gerimus V.

256. in ego. om. ll. v. cfr. XXXIV 8.

257. onorantur B 2.

258. articuli s B 2.

259. (Petron. sat. 71).—Eratosth. ap. Plutarch. Demosth. 30 p. 860.

260. tres uni h v. a. S.

261. tan- tum B J. om. rv.

262. ufu B 2.

263. ut & B. et rv.

264. superlectulis V.

265. sit ego. est ll. v.

266. iam om. VR.

267. orum V.ho- dT.

268. infercire B 1 S. -farcire G. -ferci VR. -ferre B 2.ferunt h v.

269. tutiuf B G. totius r. totam h v.

270. sollicitu- dinem h v. a. G.

271. gemmas VR.

272. (cfr. Cic. ad fam. XVI 26, 2.—Quintil. inst. or. I 4, 26).

273. uel Bergk exerc. Pl. II 3. cfr. CFW Müller p. 27. ut ll. v

274. plurima B S. -mum rv.

275. prifcorum qualif innoocentia Bh v. om. r. priscorum om. S.

276. nunc B S. at nunc dh v( D). at uincti R.adiuncci V 1. -cti V 2.

277. proficere VR.

278. in B S. et in rv.

279. ac iam B S. ac G. acta rv.

280. gentilis R.

281. ne R.

282. extr.: cfr. Plin. XXXVII 3. 4. Herodot. III 41. 42.

283. ea sed V. eas sed et h v. a. G.

284. signare h v. a S.

285. grauatus somnus autem V.

286. externa VRd.

287. policra terra mityrannum V.

288. pifce & B D.

289. ipsi R.

290. etiannum B 1. etia cū R. an etiam nunc?

291. exilenter acta VR. (tracta om. h v. a. G).

292. non B.

293. arra om. B.

294. 42

295. dicitur V 1 R. cfr. § 22.

296. tunica B 2.

297. plebi V 2 Rdh v.a.S. blebi V 1. cfr. § 17. 18.

298. inseruire V.

299. ac ll. dTh v( S). del.Dal.

300. et qui V.

301. indices Rdh v.a.S.

302. init.: cfr. Sueton. Aug. 32.

303. ferro V.

304. hiique BV.

305. quoque om. dT. an que?

306. pximo R.

307. decuriis inuenta B v. -uria r dTf.

308. admissis om. R.

309. hodiernum diem h v.a.G.

310. hiif B 2. his VR.

311. iudicare V.

312. ipsi R.

313. selectorum dh(?) v. fectorum B. setecorum R. -cor V.

314. electi B S. sel- rv( D).

315. a V.

316. custodienda VR v.a.G.

317. scita v.a.G.

318. extr.: Sueton. Caes. 33. Horat. epist. I 1, 58. Plin. epist. I 19.

319. principatu B J. -tus rv( D). cfr. CFW Müller grat. p. 553.

320. G. pro C. ter deinceps B 2, item §33 et passim.

321. DCCLXXX V.

322. vtili B 2.

323. galba B v( S). galba dum rG( D).

324. potinarum VR.

325. aucupatuf B S. -tur G. occu- patur r. aucuparetur occupatusque in his h v.

326. quaeftuf B.

327. senatum VRd.

328. cui tus V 1. cuiuf B. cui V 2

329. effet Bdh S. id esset rG( D). eius esset v.

330. qui B S. cui rv.

331. ingenuuf ipfe B S. -nuo ipsi h v. -nuo r. -nuus ipse ingenuo D. cfr. Mommsen( röm. Staatsrecht III p. 452 not.1).

332. patre B S. -ri rv.

333. sestertia cccc VRdh v.a.S.

334. fuiff& & B v. -ssent et h. -ssent e r.

335. fediff& B S. sedendi (red- V) rv.

336. init.: Sueton. Calig. 16.

337. propterque h v. a. S.

338. enatum BdT S. nat- rv.

339. fastus h C. faftif B 2 V. fartif B 1. fortis r.

340. potuerunt V.

341. quoniam ego. qm in ll. v. cfr. II 177. VIII 8. X 40. XI 87. XXV 48. XXVII 16. 63. XXVIII 23. XXXVII 86. 87. 148; aliter XXXI 12. XXXIII 15. XXXVI 98. XXI 56. XVII 42. X 83 al.

342. et om. dh v. a. S.

343. id B J. in VdT. om. R(?) v.

344. promiscuum id h v. a. J.

345. ex d(?) v. om. ll.

346. aequi- tibus V. e quirit- B.

347. flauis V.

348. Varro ap. Nonium p. 454. Vellei. II 6, 2. Tac. ann. XII 60.

349. appellationem B 1.

350. separari h v. a. S.

351. cum V.

352. contumelia VR.

353. subsistit V.

354. fortif uiri B S. uire V. uires Rdh v.

355. catilinianif B 1 cod. Poll. U. cfr. II 137 et Wölfflin ( Archiv I 279. 186). -nanis d H ( J). -nariis S( D). cati inanif B 2. c???tilianis r T. ei senatum concilians h v ( om. rebus).

356. eo se h v. a. s.

357. fuiref B 1

358. fe B S esse rv.

359. § B S. Om. rv( D).

360. aequester V 2 -quiter V 1. equiter Rd.

361. coeptum VRd.

362. Paul. Diac. p. 55 s. v. celeres. Dion. Hal. II 13.—Gran. Licin. p. 4 Bonn. Varro ap. Serv. ad Aen. IX 603.—Paul. Diac. p. 367 s. v. trossuli. schol. Persii sat. I 81.

363. quitum VT. Om. h v. a. H.

364. quin etiam h v. a. H.

365. ipsum equitum v. a. H.

366. iif B 1 v( S). his rC.

367. qui id BT S. quid V. qui Rdh v.

368. ad equitatum VRdh v. a. S.

369. trahebantur Rdh v. a. S.

370. flexuntef B S. -umentes r. -umines h v.

371. trosuli R.

372. uolsinos Vd.

373. IX. M. R(?) h v. a. S.

374. uocabuli uis durauit h v. a. G.

375. graccianus V. grati- R.

376. trosullos R.tos- V 1. consulos V 2.

377. dist. S.

378. ideo BVd G( S). -oque R (?) h v( H).

379. multofque BVdT v ( S). -tos R(?) h C

380. eo—9 tamen Bh v( S). om. rH.

381. etiannum B. an etiamtum?

382. truffullof B. trosiolos V.

383. & B v. om. r.

384. auxiliares h v. a. H.

385. praeter quę B 2.

386. dabant B S. habent rv.

387. externi dh v. a. S.

388. L. Piso ann. II (Peter hist. Rom. fragm. p. 82).—Val. Max. IV 3, 10.

389. idem VD.

390. quod h v. a. S.

391. & B S. ex r. om. h v.

392. primuf B v( S). -um r Brot.

393. equidem om h v.a. Brot.

394. primum dTh v. a. Brot.

395. pisune V. -um R.

396. de dist. cfr. Bergk exerc. Pl. I 13 et Madvig adv. crit. II 528.

397. A. erasum in B.

398. ei h v. a. J.

399. eff& B. ( deinde lac. indicavit J, excidisse ratus donauit cum ponders significatione.

400. is RdT H. his V. om. Bh v ( S).

401. dedit II l. ( i. e. librarum) ego. dedit. l. B 1. dedit rv. cfr. Bergk l. l.

402. hic Bergk l. l. huic ll. H. om. h v.

403. trium ( H) U coll. Val. Max. om. ll. v

404. ei B H. ex r. rei h v.

405. publicae legauit h v. a. H.

406. honorif caufa B S( D). -ris VR J. -ri dh v.

407. brutti B.

408. e B S. et VRT. ex f D. in d(?) h v.

409. philippif BVTf.

410. frementif B( P) S. cfr. XXXIV 139. -tes rv.

411. dist. ego.

412. ita ll dT( P) H. at h v. an itane?

413. enim om. h v. a. H.

414. geftatum B cod. Colb. man. Dal. S. -ari rv( D).

415. ceterif B 1. -ri B 2.

416. ut habeant h v. a. S.

417. in om. VRd.

418. uiris V.

419. ex B S. e rv.

420. dardanum dh H.

421. celtice BT S. -cae rv.

422. celtiberice S.cae ll. v.

423. iit.: cfr. Isid. XIX 31, 16.—cfr. Plin. infra § 151.

424. fpirif B G. piris r. peris B. per has h v.

425. e RdTfh v( J). ae V. om. B S.

426. auro Bh v( D). -reo r Brot.

427. summo Dal.

428. conscientiae V.

429. indu&ur B S. -uitur rv..

430. faci& B S. -cit rv.

431. paedagogiis G. cfr. § 152. -ogis ll. v( D).

432. & BV S. etiam R(?) dh v.

433. conuerrit Müller emend. V 12. locus nondum sanatus.

434. harpocraten et VR. -tem dh v. a. S.

435. nominum V. numerum B.

436. hiif B 2. his VR C.

437. admissiones Mommsen ( röm. Staats recht II p. 782 not. 2). -on//i//f B 2 S. -onem (-isi V) B 1 VRdh v.

438. liberae B S. -rti rv.

439. ius S cum Lipsio. eius ll. v.

440. de- disset coni. J.

441. principes R.

442. cfr. Liv. IV 60, 6.—Gaius I 122. Varro 1. L. V 174. 169.

443. fuit eiuf B S. fuit r. fecit dh v.

444. libralis v. -les dh H. liberalis VR. libeli rari B.

445. dupondius V 1 Rdh H. dip- V 2 v. dupundiuf B 1. dip- B 2 disp- T.

446. appendebantur asses H. (libellarii . . asses coni. J).

447. paena BV D.

448. ad hunc B.

449. Varro 1. L. V 182. 183. Festus p. 246 a, 29. Isid. XVI 18, 8.—cfr. Plin. XVIII 12. Plutarch. Popl. 11. Cassiod. Var. VII 32.—Varro 1. L. V 95. Festus p. 213.—Gellius VI 13,1.

450. incendia atque in- cendia VR. intendia h v. a. B.

451. pendere T. pondera h v. a. C.

452. stipendiorum h v. a. H

453. ponderandis (-di d. -de h. -dae v) pensatores Vdh v. a. H.

454. iif B v ( S). his rC.

455. mancipi B S. -pii d(?) C. -cupi rv.

456. etiamnum B S.

457. ex R.

458. temeos VT. Remeus C cum Budaeo.

459. cx Vd. cx. M. R(?) h v. a. S.

460. assum VRd.

461. Liv. epit. XV. Varro r. r. I 10, 2.—Paul. Diac. p. 98 s. v. grave aes. Festus p. 347 a, 13.

462. signatum est dh v. a. S. an est signatum?

463. CCCCLXXXV Cellarius ap. Dal. CCCCLXXXXV B. DLXXXV r v. a. H

464. vgulnio G. B 2. o. c. Vd. D. c. R. c. h. om. v. a. Brot.

465. decem ll. v.

466. denarius cod. Poll.v. a. H.

467. ualere B S( D). om. rv. uncis inclusit ( suppl. signari) J.

468. quinque ll. v.

469. du- pundio B 1 D. dipon- B 2 v. a. H. duopon- R.

470. librale B( P) H.are r. -ae h v.

471. eft B S. om. rv.

472. Ovid. Fast. I 229 sqq. Festus p. 274 a, 16 sqq. Paul. Diac. p. 172, 8. cfr. Vitruv. III 1, 8.

473. eiuf B S. om. rv.

474. parte—9 altera om. B.

475. naui R.

476. quadranta R.

477. rates B. -tenf B. -taes V. crates RT. erat aes d. aes h v.

478. teruncius h ( B) H. -cis VdT. terrunciuf B. terunis R. triuncis v.

479. urguente Bh v( S). -te marcum r. -te Marcum Minucium Brot.

480. q. RdTh v. quem B 1. que B 2 V.

481. assis uncialis VR.

482. sedecim ll. v.

483. demedium lucratum VR.

484. decem ll. v.

485. datuf eft B S. -tus dh v. -ta r.

486. Liv. XXIII 15, 15. XXII 54, 2. (Festus p. 173 b, 30).—Volus. Maec. § 45. (cfr. Liv. XLV 43, 6).

487. note T. -ti VR. -ta v. a. H.

488. inde B S. et inde rv ( D).

489. femunciarii BT S. -ri d. -res V 2. -ales h v. -uciari V 1. -utiari R.

490. assis VRd.

491. plebi VR. -bis dh v. a. S.

492. argentum VRd.

493. if B S. om. rv.

494. claudia dT.

495. enim om. V.

496. abectus V.

497. uictoriae VR.

498. aureus VRdh v. aenariuf B 1. den- B 2.

499. annum h v. a. S.

500. LI B U. LXII rv.

501. sestertios Brot.( D). -tio B. -tius V cod. Poll. -tiis Rd v. -nis h.

502. uicenos Brot.( D). -nus VR. -nis dh v. uicienf B 1. uincenf B 2.

503. efficit Bh v ( U). effecit rH( D).

504. libram ego. cfr. § 109. -ali B U. -as rv.

505. sestertii (ferft- B 1. sexterti V) ll. v( S). lac. Ante indicate J. -ium U. -iorum C( D).

506. erat v??? ( corruptum in ERAN) ego. cfr. Mlommsen röm. Münzwesen p. 404 not. 123. erant ll. v( J). erant Do U. erant v??? D. erat h S.

507. DCCLX U( D coll. Mommseno). D nongenti (nun- VR 1) VRd. cccc B J. se- stertios DCCCC (nongentos v) h C.

508. $X$ VT H. om. rv( J).

509. XXXX B D. XL rH. XL milia h v.

510. & B J. om. rv.

511. nouif- fime BV 2 S. in miuissime V 1. inmurss- R minutissime H e cod. Colb.( U). -mus h v.

512. uero RTh v. a. H.

513. XXXXV B D. XLV H. XL quinque milia rv.

514. Cic. de or. II 67, 269. Val. Max. IX 4, 3. Plutarch. C. Gracch. 17 p. 842.—Appian. Mithr. 21. (Val. Max. IX 13, 1).

515. origo VRdTh v( D). -gine B S.

516. auaricia R.

517. dist. ego.

518. excogitato B 1( Gesner) D. -tate B 2. -tata rv.

519. quaestuosa v. a. H.

520. haec v. a. Brot.

521. quaedam B 1

522. famis V.

523. auari B.

524. feptumulliuf B. -timuleius Rd( B) v. a. J.

525. C. om. B.

526. rependum V. -nfum h v.a.H.

527. abfcifum B S. exc- rv.

528. aliquif B S. -uid r.uo h v.

529. infudit dh v. -undit B. fudit r.

530. cfr. Martial. ep. II 43, 11. VI 94, 1. XIV 97. Isid. XX 4, 8.—Appian. b. civ. p. 424.

531. paret Vd.

532. & B S. aut rv( D).

533. infperfo B S. exp- V. expresso R v.

534. plurif B S. om. rv.

535. ueniunt VRd. ueneunt tam h v. a. S.misciamus V.

536. med.: Plutarch. Alex. 40 p. 688.

537. meffalla B 1. -ala rv. cfr. XXXIV 22.

538. fumma B S. -am V. -ae Rdh v( U). cfr. § 89.

539. licentia B 2.

540. hagnonem B S. hacn- d agn- R(?) G. hac nomen V.agonem B.

541. teium R(?) B. telum r. celum h v.

542. foluf B S. sopus d v. a. G. opus r. del. G. apud nos H cum Gron.

543. contumeliae B 1. in contumeliam h v. a. S. cfr. § 34.

544. utilitatem B S.

545. auro icit V 1. aurifici V 2.

546. o BVS. om. RdT H( U). opus h v.

547. profcriptionem B 1.

548. sed partaci V. sed praeter alia h v. a. B( C).

549. Liv. XXX 37, 5. XXXVIII 38, 13. Appian. Pun. VIII 54.—Athen. XII 9 p. 514 f. (cfr. Plin. infra § 137). Ctesias ap. Diodor. II 9, 8.

550. imperitasse R v. a. S.

551. cum in annibale B.

552. octingenta (-ena B S) milia B J. om. rv.

553. xvi J cum Budaeo coll. Liv. et Appiano. aut (AVT) VRdT ( de mendo cfr. XXXV 38). om. B S. XII M. Brot. cum Gron. argenti h v.

554. nam h v. a. Brot.

555. mida sed V. -da sed et h v. a. C.

556. XXIIII V S. IXXIIII B 1. | XXIIII| B 2 dT. XXXIV Rh ( add. milia v).

557. uasa aurea h v. a. S.

558. foliū ego. -ia ac P. cfr. Athenaeus. folia B. -ia ac r dh v -iatam J.

559. uitam R. -temque h v.

560. graterem B.

561. MM U.

562. talentorum ll. v( S). -ta C.

563. cfr. Herodot. II 103. Val. Flacc. V 418 sqq. Diodor. I 55, 4. 58, 2.

564. talentum autem d(?) h v. a. S.

565. patere M. D. -rem V. -re rv ( H). capere G cum Budaeo. ( an pendere, ut XXI 185, vel habere, ut § 54?).

566. faulacef BS. salauces rv. Aeetae subolis S (-les U cum Vossio). a&ae- fubolif B 1. &aefob- B 2. et esubopes (aetaes- V) r v. a. S.

567. fuaanorum B. Sann- G.

568. & B S. sed r. sed et h v.

569. inculto B 2. ingu- B 1.

570. ulliuf B 1.

571. camerae et h v. a. S. om. VR.

572. trabe R. -bae V.

573. uictae h. -to rv. (parantur) uictori Gutschmid opusc. III 454.

574. regi ego. rege ll. v.

575. subtectif B 1.

576. adque B 1. idque R.

577. triumphare Bh v. -auit r.

578. extr.: Cic. pro Mur. 19, 40.—§ 54 extr.: cfr. Plin. XXXVI 111.

579. arbitrentur h v. -rarent R. -rarentur rS.

580. muneri Vd.

581. hastis Brot. Cum vet. Dal.

582. noxiis dT. mox h v.a.( P) H.

583. iam etiam B S. etiam rv. ( an iam et?).

584. munera ( om. L.) R.

585. gaiuf B S. et c. V. et caius R v.

586. CXXIIII Vdh v. a. Brot. CXXXIIII R.

587. VII VRh v. a. Brot.

588. VIIII B S. VIIII rv. IX C. Brot.

589. galla V. -llo R.

590. quod R(?) C.

591. ostenderat h v. a. Lugd.

592. quod apars V.

593. XVII B S. XVI rH. om. h v.

594. CCCCX B S. Dcccx rH. DCCXXVII h G (D om. Dal.). -vi v.

595. nonaginta duo milia et extra numerum h v. a. H.

596. LXII. LXXXV. cccc VRdT( H, sed sine lineolis). ccc et Lxxxv milia item h v.

597. lac. indicavit D cum Mommseno ( röm. Münzwesen p. 401 n. 108).

598. XVI (xv R). xx. Dcccxxix (-xxx VR) VRdT H. octingenta XLVI h v.

599. extr.: cfr. Liv. XLV 40, 1. 2. Val. Max. IV 3, 8.

600. C. om. VRh.

601. xv argenteorum BdT H. om. rv.

602. xxx B S. xxxv r ( H add. M). xxvi milia h v.

603. numerato dT G cum Budaeo. -ero VRh v. nummo B UJ. ( add. HS. VRdT H( D). pondo h v. om. B UJ).

604. | CCC| B J. CCC S. CCC VRh v. CCCC dT. CCCC H.

605. fuit talis V 1 R.

606. et om. h H.

607. aemuliris V. amulius R.

608. rege om. V.

609. uictae V.

610. macedonico Vh v. a. H.

611. praeda B U. -da Hs r dT H ( D). -da pondo h v.

612. |???| J. ??? B S. II. III (-M III?) VdT. IIIII R. MM. ccc H. trium milium h v.

613. romanus om. R.

614. primum VR.

615. tranfire B 1 VR.

616. cameras dh v. a. S ( ut semper).

617. uarie B 2 D. -ia rv. cfr. XIV 53. XXXVI 84. CFW Müller p. 2.

618. primus h v. a. S ( ad superiora relatum).

619. 7,197

620. argenti VR.

621. dies VR.

622. et ideo h v. a. S.

623. quoniam is R (?) h v. a. S. quo nimis VdT. (quoniam—fulget pro glossemate hiabuit U 727).

624. gemma B S. -mmis rv( D). cfr. II 158.

625. tuto Rd B( D). toto V. tota h v. om. B S.

626. rogisque durante materia h v. a. H.

627. que V. quae R.

628. ignes atque V. ignis atque h v. a. H ( praem. quo C).

629. dist. U 728.

630. et BVdT S.id R(?) H. om. h v.

631. obryzum B.

632. init.: Strabo III 2, 8 p. 146. cfr. Plin. infra § 94. 98.

633. pme R 1 pime R 2.

634. uiolentiffimi B S. -mili dT. -me h. -mae rv.

635. ligni ll. v( S). igni dT C.

636. citiffimae B 2. cti- B 1.

637. linae B 1.

638. praeducantur B B( S). -dicantur VR. produc- d C. duc- h v. cfr. § 75. 98.

639. septigenas Vd. feptvag- B 2 h v. a. G. feptag- B 3 in marg.

640. et (aut d) quinquagenas dTh v. a. S.

641. bratteas v( S). -ttiaf BV.. -cteas Rd C( ut semper).

642. iif B 1 v( S). his rC.

643. an etiam nunc?

644. retinente B S. -tes rv.

645. quae hiftoria B.

646. ftrigef B S.gile r. -giles dh v( J).

647. fuper ll. S. quod super h v. an inter ( ut,§ 72)?

648. auramento Vdh v. a. G. atra- B 2.

649. consummatumque V.

650. fuam B S. om. rv.

651. habeat V.

652. aliquam V.

653. dicimuf B.

654. rogo ulla B 1. rvgula B 2. rubigo ulla Rd(?) v. a. S.

655. 68 sqq.

656. confummat B.

657. conftantiam B.

658. superat omnia superque ego. fuperque fuperat omnia B. super- que omnia rv. cfr. V 64.

659. netur Bh v. tuetur d. tuaetur r. an et netur?

660. ac texitur lanae Bh v. -itur fine d. -it urinae V. at e$X$macr; urme R.

661. med.: Dio Cass. LX 33, 3 p. 678.

662. ueriuf BVh.

663. claudii V 2 v. a. S. -dio B 2.

664. principi fedente B.

665. adsidente V.

666. & B S. ei r dh v( J).

667. auro v. a.S.

668. med.: Vitruv. VII 8, 4. Isid. XVI 19, 2.

669. his B 2 V.

670. candide fieri B 2.

671. an re conposita vel conposito ( i. e. mixtura conposita)? cfr. XXV 175.

672. leucoporum R. leudio- V.

673. quod R.

674. inauri R.

675. 35,36

676. dicentus R. ut dicemus h v. a. J.

677. dist. J.

678. natura VR.

679. eaf B 1.

680. 100,125

681. aes—

682. accensumque om. VR.

683. exhala- tur ll. v. exharenatur D. an excitatur? ( cfr. XVII 46).

684. & B. om. rv.

685. 60

686. cfr. Plin. XI 111. VII 10. IV 115. Strabo III 2, 8 p. 146.

687. indictum V.

688. a Bd T H. atque a rv.

689. grypif B 1 VT S. -phis r d H. -phibus h v.

690. tribus J cum Bergkio exerc. Pl. I 14. apud (-ut V) nos tribus ll. v.

691. illum VR.

692. ut trituque VR. tri- h v. a. S.

693. perpolito V. ppopulitum R.

694. scrobimuf B 1.

695. quae- ritur B S. quare rv.

696. dicetur Vh v. a. S.

697. extr.: cfr. Polyb. ap Strab. IV 6, 12 p. 208.

698. fegutilum B S. -gullum V 1 Rdh v. sabulum V 2.

699. tollant V. -llit B.

700. dist. D.

701. uocantur V.

702. alueus hic est ll. H. del. U 729. -us ubi id est h v.

703. quae V D. qua B. que RdTh v.

704. lauatur B D. -antur (leu- R) rv.

705. coiectura B 1.

706. ut inueniatur (-nitur V) Vh v. a. H.

707. delmatia B 1 S. dal- rv.

708. cum ita B S. cumina RT. cummina V. gummi d(?) H cum B. cum iam h v.

709. talutium B S( D). -utatium r Brot.( J). alutatium H. -tionem h v. alutiatum Gron. coll. XXXIV 157.

710. aurora B S. -ro ea Rdh v. -ro a V.

711. subae si V. subuesi R. an subsit?

712. ceterv??? B 2 h v. a. H.

713. hifpaniarum (span- VR) ll. T S. -niae d(?) h v.

714. sterilisque VR.

715. in om. R.

716. cfr. Plin. XXXVII 119. XXXVI 63.—Strabo III 2, 9 p. 147. Diodor. V 36, 4.

717. gloriae VRh v. a. B.

718. qui R.

719. an orientis?

720. sapphiro d(?) v. a. J. sci- pyro R.

721. theabatico VRd.

722. miscas V 2. micanf B 2 D.

723. amplexu D cum Salm. exerc. Pl. p. 757 a B.

724. et hue ll. v.huc & B 2 D cum U 730. sed cfr. XXXVI 2.

725. molitur VRd B( J). moll- Bh v. a. B( SD).

726. in farinam Rd(?) h v. a. S.

727. a pila scudem (cudem D) Madvig adv. crit. II 529. apitafcudem B S. apilascudunt V. -liscudent R. ac pilis cudunt d H. nam quod (quae h) ad pilas (in pilis h v) cudunt apilascudem h B.

728. fudorem quae e (e om. B 1) B S. -remque e (-que equi v) V v. a. B. -rēq. e R 1. -rem e R 2. -risque qui e dT H cum B 2. (fornacis) sudore: quae e B 1.

729. 13 fcori B 1.

730. oc R. haec h v. a. H.

731. simili T S.

732. caufantur B. cfr. § 75.

733. ac rugias Vd.

734. in gencis (gentis R) VR.

735. an sidunt quoque?

736. utinam B.

737. fubdito B 1.

738. operantes V 2. -arios h v.a.H.

739. atque purpuras B S. om. rv.

740. relinquontur B 1 S.

741. sustinentibus R.

742. cfr. Diodor. III 12, 4 sqq. 13, 1.

743. occurrant V.

744. hof igne B 2 S (-ni dh v). hoc figne B 1. hoc signi r.

745. et om. VR.

746. ag&o B 1.

747. id cuniculos B S. cfr. XVII 46. in cuniculis rv( D).

748. uapore B S. -or rv( D).

749. fumo B S. -mus rv( D).

750. ftrangulant B D.

751. fractariif BT S. -turis Rdh v. ftractaris V.

752. ferri ll. S. fere H. ferri terrain h v.

753. habentibuf B S. agent- rv.

754. nouissimis V 2. nobi- V 1 R.

755. an uideatur?

756. foffor ambitque & B S. -ssa ambitque H. -ssam quiete (-iaete V) r. -ssam ambit quiete (-tem d) dh v.

757. gloria Vd. -iae R. glareae h v. a. S.

758. gandadiam Vd. -dediam R. candidam h v. a. S.

759. cadunt B SJ.

760. ruina eamque BdT H. -namque r. -nae eamque G. rima eamque h v. ruinae rima eamque D.

761. peruigil dh v. a. S.

762. uoce nutu B S. (nutuue coni. H). uocent utue (utae R) rd. uoce ictuue Th v. uoce in tutum D.

763. euocari B H. uo- r. repente reuo- h v.

764. cadunt B 1.

765. aeque VRd D. eq, BT S. om. h v.

766. et flatu VRdTh v( D).effl- B S.

767. incredibilis VR. -le B 1.

768. fciere B 1 v. -ivere B 2. -ire r.

769. foderent B S. -re dh v. foedere r.

770. & inpendia B ( Gron.) H. et inte- R. et ince- VdT. euincenda h v.

771. fati if B 1. fatis V.

772. caufae fuit B S. fuit causae (-sa r) r dT ( v) H.

773. maioris Bh v. -or r.

774. duxere ll. v( S). duce- C.

775. mille B S. ni mille (-llae V) r. nimirum h v.

776. labor est h v. a. S.

777. praecepfeffe B S. -cepisse Vdh v. praes R.

778. ruat ueriuf B S. fruaris (flualis V 2) rv. furat is H.

779. quando (qua H) influat h v. a. S.

780. conuallif B 2 V v. a. S.

781. cauatae R(?) G.

782. qui B S. is qui Rh v( D). isque V.

783. intuenti BT S. -tis d. -tibus rv( D).

784. fe alifū B 1.

785. ne (n??? B 2) ferarum BRT H. nefarium (naf- V 1) Vd. -ria h v.

786. maiores VR.

787. an parte et ( vel pendent et .. parte qui librant)?

788. praeducunt BdT H. -dicunt r. -figunt h v.

789. quaque B S. itaque rv.

790. hominum VR.

791. amnef B S. manes rv. manus cod.Colb. H.

792. trahunt H.

793. ab homine B S. ad ho- mines rv. omne H ( ad seqq. referens).

794. lauandi—lutum B S. om. rv.

795. est D cum U 735. & B S.

796. inportet ll. S. -tent v. in sportis H.

797. ducunt B S. -tur rv.

798. deiectuuf B 1 D.

799. caufantur VR. cfr. § 70.

800. in iif B 1 v( S). inis V. mis R. in his B 2 dh C.

801. quida R.

802. relinquontur B 1 VdT S. -quntur B 2. linquuntur Rh v.

803. ut BdT S. et rv.

804. erumpit Rh v. a. S.

805. ui om. VR.

806. per BdT H. om. r. in h v.

807. agogas Bdh B. agagas V 2. -agans r. agangas v( Brot.).

808. hae J. haec ll. eae h v.

809. ulice BV 1 RT H. -cem d. muricem V 2. om. h v.

810. est ulex h v.a.H.

811. dist. J.

812. canalef B J..-le rS. -li h v.

813. perfluente (prof- v) de h v. a. S.

814. labitur—9 mare B S. om. rv.

815. med.: cfr. Strabo III 2, 8 p. 146. Justin. XLIV 1, 7. Martial. ep. XII 57, 9.

816. nec V.

817. arrugia Bh v. auriga r.

818. 67

819. suum ll. v. cfr § 62. sudum coni. B.

820. et ll. S. etiam h v.

821. palagaf B S. -acas rv( Brot.). -acras Bas.

822. ali VR. hispani alii h v. a. S.

823. psalacurnas V 1 R. palacranas h v. a. Brot.

824. iidemn Rh v ( J). idem BV Ven. D. id autem d S.

825. ut lex R.

826. ficcatur Bd S. -tus h v. icatus r.

827. et—16 lauatur om. B.

828. extr.: Strabo V 1, 12 p. 218,

829. Callaeciam J. calliae- B 1. callia- B 2. gallae- rv. cfr. XXXIV 156.

830. praestane V. p???anne R.

831. pare V 1 R.

832. per- feuerat B S. om. rv.

833. haee B 2.

834. fertilitatef B.

835. parti R. parcitum est h v. a. H.

836. ut diximus h, v. a. H.

837. alioquin B 2 v. a. H.

838. 3,138

839. uictumularum B S. uictim- Vd. uittim- R. (uici) Ictimulorum B coll. Strabone. uictimiliarum h v.

840. aurifodina BT.

841. in om. RdT H. qua in h v.

842. cauabatur B 2 v. a. C.

843. milia B S. milli bus H. M G. om. rv.

844. cfr. Vitruv. VII 7, 5. Diosc. V 120.

845. etiannū B 1. -amnunc RdT. etiam v. a. H.

846. fragile B S. -li rv.

847. capidum specularū R.

848. inuitauerat quae B.

849. excogi VR.

850. sed et Vd.

851. illo VR.

852. med.: Pl. iun. 107, 9. 10. (Isid. XVI 24, 2). Plin. IX 139. Pl. iun. 107, 15.

853. aliube ( bis) B 1. -ibi ( bis) B 2 dh v. a. S.

854. decuma parte B S. non r. nona d H. dena alibi nona h v. exciderunt fortasse in B aliubi nona.

855. octaua parte h v. a. S.

856. Callaeciae J (Gall- S). callec- B. galliae rv.

857. metallo Bd G. -telle R. -tellae V. -talle (-tallae C. -tellae v) loco h v. a. G.

858. praeftat B S. -aeest rv.

859. & electrum B S. cfr. infra et XXXVII 31. 78.

860. fcobef B S. scro- rv.

861. hae B S. ae V. eae Rdh v.

862. u&ufta B S. om. rv.

863. Homerus δ 73. (cfr. Plin. XXXVI 46).—Isid. XVI 24, 3. Pl. iun. 107, 11–14. Seren. 1057.

864. ex B 2.

865. & electro B S.

866. infula Bh v. a. B. an in insula? cfr. XIX 12; de mendo XXXIV 156.

867. adiecit B 2.

868. storia V.

869. discurit R.

870. arcuuf B 1 D.

871. similis VR.

872. per ( pro et) R.

873. ratio B 1.

874. praedicant R.

875. cfr. Strabo XI 8, 4 p. 512. 14, 16 p. 532.

876. statura VR.

877. in nulla R.

878. uanitate B S.

879. modo B S. illo modo rv( D).

880. quod R.

881. holospyraton R.

882. in- templor B 1.

883. anaetidis B 1 Vdh v ( J). ran- B 2. anet- R. Anait- C cum B e Strab.

884. quo B S. quod r( v add. in). quo sit H cum Gron.

885. nomenu ( om. hoc) R.

886. significauimus h v. a. S. sed cfr. XXVI 17. XIII 21. VI 114. III 46.

887. num ingentib. B 1.

887. num ingentib⁸⁸⁷. B 1.

889. 5,83

890. Paus. X 18, 7. Hermippus ap. Athen. XI 113 p. 505 d. (Cic. de or. III 32, 129. Val. Max. VIII 15 ext. 2).

891. ea B S. om. rv.

892. narrantur R. narratur dictum h v. a. S.

893. boniae B 1.

894. caenam B.

895. interrogatuf B SJ. -garetur rv( D).

896. eff& fcir&ne B 2( ead.m.) S. eff& B 1. essetne (essene r)uerum r dh v( D). esset uerumne esset J.

897. id B S. hic r. hoc dh v.

898. nomen VR.

899. captumque V.

900. cum B 1 VRd. cfr. XIX 67. 128. ( IX 121). tum B 2 h v.

901. e BR S. de Vdh v.

902. cruore h v. a. C.Bergk exerc. Pl. II 7.

903. cęnare B 2.

904. rapinam B 1.

905. LXXXX Bergk l. l.

906. corumgias VR.

907. delihis V. -liis R.

908. pluribus ll. v( S). -imis d(?) C.

909. modis—5 infantibus om. R.

910. inferantur B v. cfr. XXVIII 142. inter- r.

911. ipsis VR.

912. superlito Gron. sed cfr. XXVIII 103.

913. malefici VR.

914. pocuariorum R. pecorum v. a. S.

915. inlitum Gron.

916. mereri V. uereri R.

917. gemmo B 1. -mme B 2. grumo h v. a. H.

918. misyis J. cfr. XXXIV 117. miffuif B 1. miffif B 2 V RT. -sso d(?) h v. miseos ( P) H.

919. duabus ll. v.

920. schi- tohn R 2. sci- R 1. scithon V.

921. trahit B S. tradit dh v. -ditur r.

922. (cfr. Diosc. V 124. Plin. XXXVI 156).

923. olla B S( D). om. rv( J).

924. qua B.

925. inlitaf B 2.

926. dist. J.

927. eo B S. cfr. § 89. eum rG( D). id h v.

928. et om. B.

929. haemoroidis VR.

930. quod ei R.

931. pumex B( P) H. spuma ex r. spuma h v cfr. Diosc.

932. melantio B. mella- V.

933. et illitum R(?) h v. a. S.

934. leniter BV H( D). leui- Rd v ( S).

935. Th. lap. 26. 51. 40. Vitruv. VII 9, 6. Isid. XIX 17, 10.

936. crisocolla R.

937. in om. B.

938. 67 sq.

939. aprariis V 2. -ris V 1 Rd.

940. hif B S. is V. iis Rdh v.

941. et om. VR.

942. uena V.

943. lenitur R. leuiter h v. a. S.

944. torusque R.

945. Vitruv. VII 14, 2. cfr. Diosc. V 104.

946. uuam ll. v( S). unam h. luteam C.

947. lutum ll. H. cfr. Vitruv. VII 14, 2. -team h v.

948. lino h v. ligno (e add. V 2) ll.

949. laenaeue B 1.

950. fucum Gron. cfr. § 121. XXXV 44. XXXI 123.

951. tenuiuf BdT H. (sic add. h v). -nuis sic R. -nius sic V.

952. catinos (cant- R) VRdh v( D). -no B S. cfr. XXXIV 135.

953. degeritur V. om. R.

954. duritias VR.

955. dist. ego.

956. in om. B SJ.

957. fic catur B S. -turque rv( D).

958. tum ego. tunc ll. v. de mendo cfr. XXIX 34 extr.

959. pinguiturque B 1 R.

960. referi V 1 R. -erri V 2.

961. docilique R. dulcifque B.

962. rapiūt B 2.

963. turbystum R(?) h v. a. S.

964. Diosc. V 104. Isid. XIX 17, 10.

965. orobotin B 1. -biti M V 1. scribiti M V 2.

966. elutam B 1 dh v( S). -ta B 2 T. aelucta V. om. R. luteam B.

967. que B 2 VT. om. R.

968. in lomenta v.a.G. om. R.

969. liquida B 2.

970. fecundum B.

971. summa V 1 RdTh v. -mmae BV 2 D ( ubi si pro ut dicendum erat). -mma est J. cfr. § 50. X 133. XXXIV 4. XXXVI 96. XXXVII 84.

972. ut Bh v( S). om. rH.

973. colorem BRTh v. -re Vd.

974. herbae ( om. in) v.a.H.

975. laete Rdh C. -tae B 1 V v. latae B 2.

976. quam om. R.

977. (cfr. Suet. Calig. 18).

978. concoluri (cvnc- B 2) B.

979. afpe B. asperam siue harenosam D ( auctore U) coll. v. 8.

980. texatur V. mataxatur B. ( an iam taxatur?).

981. libris VdT.

982. $X$ VII S. XVII B. DVII VT. denariis VII Rd(?). VII h v.

983. xv B.

984. quae XIII d(?) h v. a. S.

985. harenosam ll. v ( i. e. pessi- mam in omni genere: cfr. Diosc.). deleri h. l. et transponi post asperam ( v. 6) voluit U 737. ( an herbaceam vel etiam harena tum? cfr. XXXVI 176. 177. XXXI 49. Blümneri technol. III 183. IV 432. 511).

986. paratemio V. -enio R.

987. cfr. Plin. XXXV 36. Vitruv. VII 14, 2.

988. hae B 1.

989. colore B J. -ri S. et colori rG. in colore h v.

990. bi- amda V. bidiāda R.

991. leuorem S. laeu- h v. liu- B. libo- r. cfr. XXXV 36.

992. chrysocolla VR.

993. lutea VR.

994. a lutea h v. a. H.

995. herba Th v. -am ll.

996. Diosc. V 104. eupor. I 88.

997. in om. B.

998. ficcat & Bh v. et sicca r.

999. orthopneaue B 1. -eiue B 2. hortopnoue V.

1000. lingenda B( P) H. pin- r. miscen- h v.

1001. medici—4 chrysocollam om. B.

1002. acesin h v.a.D. accesim V. -essim Rd.

1003. arabitis R.

1004. Diosc. V 92.—cfr. Plin. XXXIV 116.

1005. aglutinando V. glu- B 2.

1006. omnes Rh v. -nis r. -nem coni. H.

1007. appellataf B S. -ta (ape- V) r. -tam Th v.

1008. utentes h v. a. S.

1009. autem B S. -em ea rv( D).

1010. teriturque B S. -tur rv.

1011. feraminatur Rd. elum- B 2.

1012. an nitescat ( vel -scet)?

1013. areno-fum B 2.

1014. eluminatur B 2. (aurum prava iteratione add. VRh v. a. C).

1015. parte om. Vdh.

1016. dictam B.

1017. contritis Rdh v. a. S.

1018. cfr. Plin. XXXIV 158.—Th. H. V 9, 3.—cfr. Plin. supra § 60. Diosc. V 146. Nicand. ther. 45 sqq. Aristot. mir. ausc. 115. Aelian. n. a. IX 20.

1019. contextiq; R. -tisque d. -texi h v. a. S. ( an con- texi quoque?).

1020. par Bh v. pars r.

1021. aliqua R.

1022. contingit R.

1023. auro B S. -rū VR. -ri dh v.

1024. est tale VRdh v. epalea B.

1025. alumine B.

1026. at ego. & B S. sed rv.

1027. oleum VRd.

1028. aeramentia B.

1029. stannum ... stanno C.

1030. optime B 2 v. a. S. -mi VR.

1031. tunditur VRd.

1032. et om. R.

1033. egypto R. aegyptia d(?) h v. a. S.

1034. palofif B 1.

1035. carbonibuf ( om. uis) B.

1036. (cfr. Plin. XXXIV 173. Diosc. V. 100).

1037. abis V.

1038. quae Bh v. quae satis dT. que satisque r.( an exciderunt aliqua?).

1039. inaurif B 1.

1040. aliaf B S. -ia dh v. abilia r.

1041. rubra aliaf B S. rufa alia rv.

1042. gallinam VR. cfr. XXXIV 173.

1043. difcedit B S. cfr. § 99. descendit rv.

1044. natat B. sed cfr. § 99. 103. XII 123. XXIV 41. XXXI 90. 107 al.

1045. olem Va olim VR.

1046. uena om. VRd.

1047. in om. BVa.

1048. materia Bd v. -iae r.

1049. metallia VaRa. -lli VR.

1050. spanias V.

1051. habent uentoribus VR.

1052. habentes d(?) h v. a. S.

1053. trecenta mil. B.

1054. baebelo B S. bebulo rH. -belo v.

1055. appellantur VR.

1056. (cfr. Posidon. ap. Strab. III 2, 9 p. 147).

1057. hodieque qui h v. a. J.

1058. ** D??? B 2. mille quingentos Rradh v. a. S.

1059. paffuuf B 1 D.

1060. Accitani coni. H. Iacetani P. aquatini coni. S. de machine nomine cogitavit J.

1061. instantes J.

1062. amnemque Bdh v. manemque r. ( de mendo cfr. § 75).

1063. extr.: cfr. Plin. supra § 60. Isid. XVI 19, 1.

1064. nullam B S. uena alba r. alba dT H. alba nullum h v.

1065. foffif B 2.

1066. praeduci BVdT S. prod- R(?) G. fieri h v.

1067. plerique BR G. fie- VdT. producique h v.

1068. miramur h v. a. G.

1069. Diosc. V 110. cfr. Isid. XVI 19, 2. 3.—Vitruv. VII 8, 4. 5.

1070. est om. B.

1071. in om. VR.

1072. iif B 1 v. his rC.

1073. que B S. per r. om. h v..

1074. eft ll. S.exedit (exest G) ac h v.

1075. permananta (-nata R 1) obedire VR.

1076. & Bh v. om. r.

1077. ceteris eius sordens VR.

1078. cribro VR.

1079. iactatus R.

1080. dist. S.

1081. ita uitiis h v( J). ita uitis VR. ita ut iif (hiif B 2) B. auitis dT. alutis ( P) Brot. uestibus H. ita autem iis S.

1082. eiectis S e coni. J. tectif B. iniectis Rd H. inuectis V. abiectis h v.

1083. ut et h v( S). & ut B. sed ut rH( D). ut Dal.

1084. reliquid VR. -uit d v.a.C.

1085. rara VR.

1086. inaurantur R(?) h v.a.S

1087. bratis R.

1088. pallorem B 2.

1089. praetenebres VR.

1090. oui Bh v. ob r.

1091. 123

1092. uiuom B 1 S.

1093. inuentu D cum U 738. -tum ll. v.

1094. Diosc. V 99.

1095. hifdem B 2 V.

1096. prope B.

1097. dicatur ego. -tuf B 1. dictuf B 2. -cemus r. -camus h v.

1098. trali lucentif B 1. transluc- B 2 v. a. J.

1099. stimi R J. fimi B. ti- V. stimmi dh B. -mini v.

1100. ftibi BV S. -bia R. -ium C. stybiam dh. stib- v.

1101. alii om. V.

1102. larbafim B S. -son B e Diosc. turbasin rv.

1103. magis probant feminam om. B.

1104. friabiles V. fragilif B 2.

1105. Diosc. V 99.

1106. plerique om. Rh v. a. G.

1107. platyophthalmon d v. platyopth- BVh. platiobth- R.

1108. calliblepharif B G. callibus. Leparis VRd. collyriis C. callibus h v.

1109. mulierumque epiphoris h v.a.G.

1110. oculorv??? B 2.

1111. efluctionef B 2.

1112. et om. VR.

1113. e om. VR.

1114. efficaciffime B J. -mum S. -caci r. -cacior h v.

1115. inp R 1. inpsa R 2. an inspersa per se?

1116. summa V 1 R.

1117. inmixta B S. an mixta?

1118. pluuiae B 2. -iali G.

1119. emundatur dT. emmu- VR. et mu- v.a.S.

1120. quae B S. quaeque rv.

1121. abiciturque G. abigi- BV v. -tur Rd.

1122. quod Bd S. quo rv.

1123. sint S. fit B. sunt rv( D). an turbidū transfusū sit?

1124. in lenteo VR.

1125. innatet B 1. -tat rv. cfr. p. 141, 4 et Frobeen p. 39.

1126. fpongeaue B S. -eaque V D. -giaque rv.

1127. linteo Bdh S. -olo v. lenteo r.

1128. terendi B.

1129. eft B v. et r.

1130. alipe B 1.

1131. ali B 1 V D.

1132. ficcant B 2 V 2 dh v.a.G.

1133. defluxit VRd G. cfr. § 86. 99. 107. XXXIV 135. -xerit h v. effluxit B S.

1134. dist. ego.

1135. fubfidat Bd G( S). -dit Brot. -dit ad V 2. -dit (-det v.a.C)id h v. subdit ad V 1 R.

1136. quoque om. h v.a.G. ( an que?).

1137. et om. VRh v. a. G.

1138. collyriisque h v.a.G.

1139. Diosc. V 101.

1140. ac remedio est ego. acre dief B 1. hac re B 2. om. rv. hac de re D. quare his Müller emend. V 12. locus adhuc corrupts. conici possit etiam acribus ( cfr. XXX 174) vel uiridibus ( φαιαῖς Diosc. cfr. § 92) vel a Graecis ( sc. medicis).

1141. addita ego. -tur ll. v.

1142. 34,173 sq

1143. dist.v. a. C( U 739).

1144. murteo B 1. mirtę B 2.

1145. medicamentū R.

1146. autem (aut B 2) attritu B.

1147. extr.: Diosc. V 102.

1148. hisdem V.

1149. fequenf B S. sed que V 1 R. sed quam V 2. secunda h v.

1150. squā argaritim R. -garytim V 1. squama agarytim V 2.

1151. hifdem B.

1152. tubulif B 2 v. cub- h. tab- r.

1153. an ex argenti ( sc. fusura)?

1154. e B S. om. rv.

1155. ipfius ll. v. an potius?

1156. dist. v. a. S( U 740).

1157. & ex B G. ex rv.

1158. uericulif B S. uehi- r. ueruc- h v.

1159. uericulo B. ueni- h. ueruc- v. uerit oculis ferreis at- que r.

1160. modice VR.

1161. et foturae B 2. del. H Brot. an e fuura?

1162. purgatis se V 1. -atiffimae B.

1163. Diosc. V 102.

1164. fcirerytida B S. sciror- U 741. sclerer- D. scelerelythrida Vd. stelere lychryda R. sterelytrida h. (stelery- v) -tida C. lythrida Brot.

1165. peumenen ll. S. -nem dh v. reum- D. pneum- U 741.

1166. aut fit BV 1.

1167. 34,173

1168. ulif B.

1169. tabulif B 1 dh.

1170. anulo- rum ll. v ( G). auellanarum C ( S) cum B e Diosc. ( καρύων). nucularum coni. J.

1171. adcenfa B 1.

1172. aut in uino VR.

1173. coci V.

1174. lentiolif B 1.

1175. nouis ll. v. transponendum videtur post linteolis ( vel etiam nouo post fictili): cfr. Diosc.

1176. sex ll. v.

1177. dies ego. cfr. Diosc. ( εἰς ἑσπέραν). denigrare CFW Müller p. 28. om ll. v.

1178. desinant h v. a. J.

1179. fusili VR.

1180. die dein B J. die in r. die h v. cfr. § 22.

1181. combunt R.

1182. plumbo V.

1183. tisane V. ptisana Th v. a. J.

1184. in sole dT v. a. S.

1185. sole—20 siccantque om. VR.

1186. donec om. d.

1187. denigret Bd Brot. -rent h v.

1188. in- uentoref uillo B 2.

1189. cogunt V.

1190. exemptamnque Bh v. -taque r.

1191. intra R.

1192. adiacta B 1.

1193. 103

1194. extr.: Diosc. eupor. I 168. cfr. Cels. V 19, 26.

1195. cuti ego et dist. coll. Diosc. ( de dativo cfr. XXVIII 97. an cutem, ut XXVIII 139. XXXV 194? ). litum B 1 V. fitum B 2 D. litu ad R(?) B. nitrum ad h v.

1196. muliebrum h Ven. -brium v. a. D.

1197. et (et ad d) abluendum dh v. a. S. ad alendum J.

1198. secare R.

1199. frigerare VR.

1200. dist. ego.

1201. temperate B. -are Vdh v. tēptare R.

1202. linere Vd. -nire R.

1203. talibusque ll. v. albisque Fröhner anal. crit. 2 p.19. cfr. XXXV 176. ( XXXI 63). Müller emend. V 12.

1204. addi- tur et liparif B S. om. rv.

1205. 105

1206. myrtoque h v. a. S.

1207. et om. R.

1208. item B S. -mque rv..

1209. cera v. cetera ll. add. domineum V. et abdomine h v. a. G.

1210. extr.: Cic. ad fam. IX 16, 8. Verg. Buc. X 27.

1211. inuenitur om. V.

1212. enumerant Vd.

1213. simulacris VR.

1214. triumphantumque V 2 dh v. a. S. -temque V 1 R.

1215. extr.: cfr. Plin. VI 190. Herodot. IV 192. VII 69.

1216. siccū illū R.

1217. etiannum B 1. -amnunc VRd v. a. S.

1218. caena V. cena d.

1219. Th. lap. 59.

1220. xc v. a. D.

1221. annos VRh v. a. G.

1222. magiftratum B B. -strum rv.

1223. quo VRd.

1224. CCCXLVIIII Brot. cum B (?).CCXLVIIII ll.v. CCCCXXXVIIII S cum Casaubono ( ad Praxibuli annum referens).

1225. gallia BV.

1226. feparante B 1.

1227. ex eo qui posse V.

1228. harena rubente h v. a. S.

1229. Th. lap. 58.—cfr. Solin. 23, 4. Isid. XIX 17, 7. Diosc. V 109. Vitruv. VII 8, 1.

1230. repperiri B D.

1231. natiuum ( pro iam tum) coni. H.

1232. hispaniis h v. a. H.

1233. quaedam VR.

1234. inaccensa V.

1235. ex aqua Vdh.

1236. decuderent V. decid- dT.

1237. id Bh v. in r.

1238. harenam h v. a. S.

1239. habene V. -ere Rh v. a. S.

1240. ter ei B 1.

1241. diffe- rentiam Bh v. -tia r.

1242. dilutif B 1. -tv??? B 2.

1243. Homerus B 144. 637.

1244. cfr. Plin. XXIX 25. Diosc. V (110). 109. Solin. 25, 14. Isid. XIX 17, 8.

1245. que B S. qui r. quidam h v.

1246. raruf B B. ramus r. (quaeramus v).

1247. militono B 1. -Itono B 2. militon h v. a. B.

1248. cinnabarim B v ( S). -rin Vd. -ri R(?) h G.

1249. infcitia ego coll. XXIX 25. indicio B S. -co v( J).

1250. nominum B S. -ine rJ. cinnabaris nominee h v. ( conici potuerit Indico nomine enim sic etiam appellant).

1251. altuf B 1. alter B 2.

1252. 8,34

1253. antidatif B 1.

1254. ad B 1 D.

1255. herculef B S. -lae V. -le rv.

1256. cinna- barin dh v. a. S. -rū VR.

1257. paullo B 1.

1258. 124

1259. cinnabar VRd.

1260. quae Bh v. om. r.

1261. et om. VRd.

1262. epheso Rd.

1263. relictum VRT.

1264. exiftimabatur B S. -matur rv.

1265. tranfiere B(-ff- B) C. -ire rv.

1266. rubricam B v. lub- r. ( cfr. § 123).

1267. 35,31 sqq.

1268. ad- ulterabatur B.

1269. foruif B 1 J ( ut cod. M semper). sorbis rv.

1270. sincere V. -ri B.

1271. nom. (non R 1) mil. R.

1272. cfr. Plin. II 30.—Vitruv. VII 9, 4.

1273. imagines V. hermogenes h v. a. H.

1274. et om. VdT.

1275. neutro in luco VRd.

1276. hifphania B.

1277. celeberrimo B S. -mus r. -mū dh v.

1278. sisaponensi S. ex sisa- h v. fifapompon- B. isapone- seo R. irap- V.

1279. e uectigalibus D cum U 742.

1280. pyrro romano R.

1281. regi R.

1282. dist. ego.

1283. excoctique V. -oqui quae B. -ique Rdh v. an excoctaque ( corruptum in -ociaque)? cfr. §121. 95. XXXIV 142.

1284. adfertur B S. def- d Brot. ref- T. perf- v. deferuntur V D. deruntur R.

1285. ab V.

1286. bina B S. dena rv.

1287. modo B.

1288. lauantur D.

1289. dist. v. a. J.

1290. statuto VdT JD. ( cfr. XVIII 178).

1291. HS om. Bh v. a. H.

1292. ad- alteratū VR.

1293. unde Bd v. n??? de r.

1294. Diosc. V 109.

1295. omnibuf B S. in omn- rv( D).

1296. item VR.

1297. uiuom B S. unum VR.

1298. his V.

1299. 99

1300. dist. ego. cfr. Diosc.

1301. micae deprehenduntur B 2 D. de micae preh- B 1. depreh- (praeh- V) rv.

1302. solo ll. v( S). suo G.

1303. hoc B S. et hoc h v. om. r.

1304. minio B.

1305. et uilius ego. & uiuif B. item rv. et ubiuis J.

1306. firico BV. scyr- anon. ap. B

1307. firicum B ( item infra). scyr- v. a. H.

1308. dicebimus VR. -cemus h v. a. S.

1309. sublimi R.

1310. 35,40

1311. comp???hendi B 2.

1312. demonftran B 1.

1313. extr.: Vitruv. VII 9, 5.

1314. debet et VR.

1315. sentit d(?) h v. -ire ll. S. de vocabulo cfr. XXXIV 124. 93.

1316. plumbaginem ego. cfr. XXXVII 68 et XXXIV 168. imaginem ll. v( J). ulig- C.

1317. dist. ego cum Madvigio adv. crit. II 529.

1318. sua uero VR. sua d. suae uenae h v. a. S.

1319. harenae B S. -na rv.

1320. fine Bh v. est in r( d in ras.).

1321. fuga enim VRd. fucatum h. v. a. S.

1322. ni- grefcit Bh v. crescit in r.

1323. calcem B 2.

1324. ae ( pro ac) B.

1325. dist. S.

1326. Vitruv. VII 9, 2. 3.—Diosc. V 109.

1327. inloto B 1. illico d(?) h v.a.S.

1328. contactu B 2. -tractus R.

1329. inimicū B 2.

1330. parieti h v. a. S.

1331. gallae Rdh v. cfr. XVI 28. gal. ea B. galea V(?) D cum U 744.

1332. inurantur B. aduratur R(?) h v. a. S.

1333. ni- mium B.

1334. pernitialem B 2. permit- B 1. permitt- V. ( demendo cfr. XV 74. VIII 135).

1335. fuper ego. ut per ll. v. cfr. Diosc., de mendo XXIX 83.

1336. illas VRd v. leuiaf B 1. -ia B 2 D. an ueficas?

1337. specteret V 1. -tet V 2 R.

1338. uolumini- bus d(?) G.

1339. scripturae V. -re R.

1340. cariorefque B.

1341. muro D cum Mommseno C. I. L.I 16. auro ll. v aere Hüb- ner.

1342. fecit B S.

1343. Th. lap. 60. Diosc. V 110.

1344. inuenti.ita B.

1345. hydro argyrum VRd ( ut plerumque).

1346. 64,100

1347. patenis V 2. patilif B 2. poatilof B 1.

1348. an inpositum in?

1349. conca V. concea R.

1350. copertum V. op- d.

1351. superinlata VR. -illata d Ven.

1352. patenis V 2. pastinis V 1 R.

1353. accenso J cum vet. Dal. -sum ll. v.

1354. calici Bd S. -cis rv.

1355. argento Rh.

1356. iden B 1. id eft B 2.

1357. rubrico VRd. ( cfr. §§ 117).

1358. compluere B S.

1359. 124

1360. fortasse quod h v.a.H.

1361. inlitum h v. a. H( S).

1362. capite dT H.

1363. uentrisue V 2 d. -suae V 1 R. -treue Th H.

1364. sisti VRd D. -tit Bh v( S). -tendum T H.

1365. dum om. T.

1366. qua B S. quod V. quid RdTh v.

1367. penetret BT G. peteret VR. praetereat d in ras. h v.

1368. hydrarguro B 1. -giro B 2.

1369. argum???tum R.

1370. inauratum B.

1371. in Bh v. om. r.

1372. aerea B S. aera h v. aeris VdT. ueris R.

1373. duci ll. v. cfr. § 128. an etiam aeri .... obduci? cfr. XXVIII 146.

1374. 100

1375. Th. lap. 47. 46.

1376. mentio B 1.

1377. solus VR.

1378. tmolo B e Theophr. timocho VRd. hym- h v. in//ocho B.

1379. ali B 1. quem alii h v. a. S.

1380. heraclius VR.

1381. iis v. his ll. C.

1382. peritum ( om. cum) V.

1383. ut d G. aut B. tui r. om. h v.

1384. rapuerint h v. a. S.

1385. uel—15 argenti om. B.

1386. scripulari dT H. scribu- VR. scrupulati h. -ari v.

1387. ban- tillis h. bat- v. a. S ( item infra et XXXIV 112).

1388. condentibus Vd.

1389. metitur VR.

1390. aliquod ll. v( S). aliud d(?) C.

1391. politi Bh v. -ici R. pollici VdT.

1392. dist. ego.

1393. duci et h v. a. S.

1394. in ego. om. ll. v. cfr. XXVII 91. XXVIII 123.XIV 55. II 5 et XXXVII 149. II 91 al.

1395. fpeciem B J. -cula rv( D).

1396. uitri ego. fieri ll. v. ( possit etiam conici lamnas diei in speciem fieri: cfr. § 58. II 100).

1397. optuma B 1. -tima B 2.

1398. creditum VRdh v ( iunctumn cum fuerat, ut XXXVII 25). cfr. § 130. VIII 78. 52. -dimuf B S ( parum conveniens cumfuerat). an potius creditum eft. erat?

1399. integrum fed id B S ( et dist.). om. rv.

1400. est ego. sed ll. v.

1401. mira est R(?) h v. a. S.

1402. eodem B 1.

1403. ui sic ego. uifi B. nisi r. uis S. ui h v.

1404. speculis h v. a. S.

1405. post usu punctum posuit S.

1406. in om. VRd.

1407. cfr. Senec. nat. qu. I 5, 5. 14.

1408. expulfif ll. G( S). exsculptis dT v( H). -ultis h.

1409. ut om. B.

1410. populus totidem VRdh v. a. S.

1411. fiant B 1.

1412. di- cata Bh v. dicta r.

1413. id uenit R. adue- V.

1414. plurimum B S. -umque rv( D).

1415. plana e B 2. om. v.a.G.

1416. thraecidi- cae (trae- V) BV S. om. v. a. G.

1417. oblita Vd.

1418. an om. R.

1419. infefta BR S. festa Vdh Ven. recta v. inferna D.

1420. med.: cfr. Plin. XXXIV 160.

1421. clari- tate ll. v( S). -tas C.

1422. materiae Bh v. -ia et r.

1423. umbra S e coni.J. -ram ll. v.

1424. fiebant dTh v. a. G.

1425. brindisina VRd.

1426. dist. v. a. D. cfr. XXXIV 160.

1427. stanno h C.

1428. passi- teles R. praxi- h v. a. S. cfr. § 156.

1429. tingunt R.

1430. anubem Vdh v. a. S. -be R.

1431. fuum fpect& Bh v. susp- r.

1432. celat BV.

1433. transit U 746. cfr. § 57. 117. 151. XXXI 95. XXXIV 15 et de scriptura XXXIV 15. 65. 103. XXXV 21. 23. 47. 100. 131 al. tranfit BVdh v. -nsmisit R.

1434. tertiae BRdT H. -tia V. -tia pars h v. cfr. XXXIV 20.

1435. cypri B D.

1436. & Bh v. om. r.

1437. plurif B 1. -ref B 2.

1438. conflatur B v. a. G. -tus R.

1439. ita om. h v. a. G. ita ut V.

1440. & ll. G ( D). om. h v( S).

1441. ni crescit V. incr- v. a. G.

1442. induranti B.

1443. cfr. Plin. supra § 46.—Cic. off. III 20, 80.

1444. triumuiratione onus VRd.

1445. ferro B.

1446. mifcent BVT S. -tur Rd(?) H. -cuit h v.

1447. aeri h v. a. H.

1448. falsa moneta VR.

1449. alii & ego. -ia R. -iae BV J. -ii d. -ii e h v.

1450. ponderi U( D). -re BRh v( J). -rae V. -ra d. cfr. XIII 99.

1451. aris Vd.

1452. tamen VR.

1453. plebei lege B S. lege plebi Rd C. lege (e lege h v) plebe Vh v.

1454. grati uictatim (-totim R 2) R.

1455. totaf Bh v( S). -ta rH( D).

1456. uina B.

1457. falsum h v. a. G.

1458. spectantur R.

1459. plurisque D.

1460. denarif B D.

1461. & B G. est rC. id (hic v) et h v.

1462. multiplicantum R. -atum V. -atur ( om. haec) h v. a. C.

1463. ut decies Vdh v. und- R. guide (-deo B 2) effe B.

1464. centena milia R(?) h v. a. S.

1465. etiam nunc ego. -mnum Bh v. et tan tum r.

1466. appellantur (ape- V) VR.

1467. priuf B.

1468. Cic. parad. 6, 1. Plutarch. Crass. 2.—cfr. Suet. Claud. 28. Tac. ann. XI 29. Plin. XXXVI 60.

1469. M. om. V.

1470. ni B SJ.

1471. aegrif B 1.

1472. MM R H. MM G. xx (milia h v) v. a. S.

1473. sillam B 2 VR.

1474. diutissimus R. duit- B 1. dit- dh v. a. S.

1475. ufurpaff& B S. erusiset R. esurisset Vdh v.

1476. ut Bh v( S). ui V. in RdT H.

1477. memoriam ll. v( H). nomen B.

1478. opum B S. optumo V. -timo R v. a. B. -mi ( vel opimi) B. -mum H.

1479. occupauit H.

1480. infextari B 1.

1481. opu- lentiores om. VR.

1482. principat' R.

1483. paulo ante V 2 Y. cfr. XIX 11. XX 160. XXX 26. II 150. ( XXXIV 48). paulante B 1 V 1 Rd. -tē B 2. pallantem h v. del. D.

1484. calistum VRd.

1485. pallantem d JD. paulantem B. -te V 1 R. paulo ante V 2. del. S. et h v.

1486. ut om. VR.

1487. hi Bdh C. hii r Ven. ii v.

1488. G. B 2 V. & R.

1489. G. B 2.

1490. G. B 2.

1491. mario B.

1492. kl. BV.

1493. caelilibuf B 1.

1494. C. l. ( i. e. libertus) U. CL. BV. claudius R(?) h v.

1495. n??? linquere R.

1496. an se seruorum? sed cfr. § 147.

1497. cccc ( pro IIII) R.

1498. bouum V.

1499. pondo h v. a. G.

1500. | DC| J. DC V G. DC r d S. sexcenta milia h v.

1501. |X| D. IXI B. | XI| J. XI rG. XI milibus h v.

1502. congregante V. -gate (-tae v) et h v. a. G.

1503. excedentif BV S.

1504. ptolomai B. -aei D.

1505. putoris V.

1506. ea B S. om. rv.

1507. fericulis VR.

1508. ille Bh G illi r. illae (ipsae) v.

1509. pythif Bh v( U). -ths V. -thio d. -thii R(?) B.

1510. cfr. Plin. supra § 51. Herodot. VII 27. 38. Plutarch. de mul. virt. 27. Polyaen. strat. 8, 42. Diodor. XIX 47. Seneca de ira III 16, 4.

1511. qui VRdh v( D). om. B S.

1512. illaf BT S. illa r. [nobilem] illam h v.

1513. hs??? ( pro hoc est) R.

1514. | VII| J. VII rS | LII| B. septies h v. (centena add. G).

1515. LXXXVIII S. LXXX VIII VRd. sine lineola Bh( v add. milia).

1516. hominem B.

1517. quenque B 2. -uem B 1.

1518. mensium Rdh v.a.S.

1519. dilectu B 1 d D. -tus VR. directu B 2. delectu h v.

1520. senectutis R.

1521. croesso V 2. graeco B.

1522. autem R.

1523. & B S. ae V. e RdT. etiam h v.

1524. ne om. VRd.

1525. Liv. XXXIX 22, 8 (XXXVIII 60, 9. XXV 12, 14). II 33, 11. Val. Max. IV 4, 2.

1526. sp. dh v. p. B. si V 1 R. sub V 2.

1527. Q. om. B.

1528. mraricio B 1.

1529. abundantia om. h v. a. G.

1530. pecunia Rh v. a. G

1531. comferre B.

1532. quo a B 1. quo B 2. aqua h.

1533. his V.

1534. duxerim B S. dix- rv. cfr. nov. luc. p. 100.

1535. cfr. Martial. ep. IV 39. Isid. XX 4, 8.

1536. mire Bd T S. -rae r. -ra h v.

1537. inconstantiae VR.

1538. firmiana dTh H Brot.

1539. cratiana V. crot- Rh.

1540. ut enim V.

1541. adoptauimus v.a. S.

1542. anaglypta Bd G. -glicta V 1. -gibta R. -glifa V 2. -glypha h v.

1543. in asperitatemque v. a. S.

1544. ex- cifo ll. S ( sc. argento). -isa d(?) h v.

1545. cfr. Plin. infra § 146.—Dio Cass. LXII 28, 1. (Suet. Nero 29).

1546. etad h v. a. S.

1547. alia ut B S. -iud r. altera (lat- C) et interest h v.

1548. caluof B 2 S. gal- B 1. clauus R.

1549. queritat B 2. -itur v. a. H. quaeritat V 2.

1550. ad B D. ac T.

1551. carruchaf B SU.

1552. poppea B. pom- peia Vh v. a. B.

1553. fole ac delicatoribuf B 1.

1554. iuffit B S. om. r H( an recte?). solebat h v.

1555. Plutarch. apophth. p. 199.

1556. libras XXXII VRdh v. a. S.

1557. relinquit B.

1558. IIII ll. S. quattuor. milia h v( H). quater millies G.

1559. CCCLxx B S. -LXXX rH. CCCCLXX h v.

1560. ter- rarum ll. v. imperii terrarum U. sed cfr. XV 76. ( V 76). saltem terrar ū imperii, ut IV 33. 39. X 49.

1561. quot R H. quod rv( D). quodquod d.

1562. nunc in mensarum h v. a. H.

1563. est ( pro postea) d in ras. h v. a. H.

1564. quidam V. et h v. a. H.

1565. delata R. dil- V.

1566. militibus om. B S.

1567. $X$ VII B. XVII milia pondo h v. a. H.

1568. dedit om. B. an recte? ut scribatur in triumpho XVII ( sc. trans- tulit). cfr. etiam § 148.

1569. an fuerit?

1570. Fabius P.

1571. allo- broicus VRd.

1572. attrufuf B 2. atr- B 1.

1573. plebei B S. -bis rv.

1574. x VRdT H. $X$ B. XI milia h v. an $X$

1575. cfr. Plin. XVIII 39. Liv. epit. XIV. Val. Max. II 9, 4. Gell. IV 8, 7. XVII 21, 39.—Val. Max. IV 3, 7. Plutarch. Aem. Paul. 28. (Val. Max. IV 4, 9).

1576. quinque ll. v. x ( pro v) Freinshemius ( U) ex Livio, Val. Max., Gellio. cfr. XVIII 39.

1577. his dh C.

1578. paulluf B 1.

1579. ei Oh v. & B. i r. eius d.

1580. resseo VR.

1581. fefe BV v( S). se Rdh G.

1582. eodem enim Bah v. eo r.

1583. omnif BV S.

1584. genitauisse B.

1585. ad B D.

1586. arelatefif B 1. -te if B 2.

1587. pellitum ll. H. pulsum h v.

1588. XII B S. XII r. quod XII h v.

1589. habuisset h v. a. S.

1590. cfr. Plin. IX 39. XXXIV 9. (cfr. Cic. pro Mur. 36, 75. Val. Max. VII 5, 1).

1591. quae- dam ll. v quidem d. an pridem?

1592. caruilios V. -llios R.

1593. polio O D.

1594. opere aut h v. a. B. operire B.

1595. delicata Rh v. a. B.

1596. punica h v. a. H.

1597. (cfr. Tertull. de pallio p. 119).

1598. factae B U. -ta rv.

1599. lancer B U. -esque rv.

1600. et VR.

1601. CL B S. clemens V. dem- R. quingentas d in ras. h v.

1602. ob eaf B 2 dh v. adbeaf B 1. habea R. ab ea V. .... ea O.

1603. scriptos V.

1604. erube- scunt R.

1605. feruof B 1 S.

1606. ei V.

1607. drusillanus d (?) h v. a. U( D).

1608. quin- genariam BRh C. -neriam V. quinquagenariam d v. .... gente- nariam O. quingente- D. 3 cui—fuerat om. B.

1609. fabricandae dh v. -do ( ortum ex -de) VR D.

1610. cui dh v. cfr. XXXV 163. cum VR. quam D.

1611. octo ad CCL B S. octo DCCCL rH. octo quinquaginta G. octingentas quinquaginta octauo (octo v) h v.

1612. librarum d(?) h v. a. S.

1613. multis B 2.

1614. conserui eius VR G. -ruienf B 1. -ruif B 2. -rui h v.

1615. cfr. Plin. IX 39. XVI 233. 66. 231. XIII 91.—Varro l. L. V 120.

1616. syllae B v. a. Brot.

1617. tricliniarum ae V. -aria dT.

1618. ait & B S. sed et h v. sed r.

1619. paullo B.

1620. mensa R.

1621. fuiffem (-ffe B 2) equidem B.

1622. aut citro B v. a citro (cytro Rd) r Od.

1623. coepisses O. cepisse d. ciepsisse R. cyepsise V.

1624. appellata tum a B S. -llatum a OR. -llata dh v. apellatum V.

1625. stateres d. -ras v. a. S.

1626. Plutarch. Tib. Gracch. 2 p. 825.

1627. furit B Brot. -ruit ( P) H. fuerit rG. -rat h v.

1628. uitae h v. a. H.

1629. ualdius B U. -lidius rv. cfr. XXXIV 178.

1630. poe- nae v. a. G.

1631. manupr&iif B. -tium G. metii (-tu v) precium h v. cfr. XXXIV 37.

1632. quinos O.

1633. milibus uncis inclusit J.

1634. sestertium H( U). -iis (-is R) ll. v( SJ). sester... O.

1635. duo V.

1636. scyhos V. scyos R.

1637. c??? U( D). c ll. v( J). om. d.

1638. comfeffuf B 1. confessum U( JD) coll. II 68.

1639. iif B S. his r. se his (iis v) h C.

1640. scimus ( olim scriptumn fcīuf) ego. sicut ll. v( S). constat Bas. scitum coni. J.

1641. VI B S. VI M O. sex V. sex millibus R d(?) C. sex milia h v.

1642. uafa empta Bh v. una emptalia r.

1643. Liv. XXXIX 6, 7. XXXVII 59, 5.

1644. dedota R.

1645. post ( pro pondo) V.

1646. mille & ego. millia B 1. milia B 2. M rv.

1647. ??? D???. B.

1648. cccc B S. CCCCL rv( D).

1649. pondo cc (c v) milia h v. a. H.

1650. anno—7 DLXV om. B SUJ.

1651. at B 2 S. at n B 1. om. rv( D). an at non (= nonne)?

1652. donata ll. H. doma- G. domi- h v.

1653. adfixit B 1.

1654. talo B 1.

1655. regiis Rh v( U). -gif BVd S( D).

1656. DCXXXII B. DCXXVI h v. a. H. urbis anno DCXXII uncis incluserunt UJ.

1657. LVII VRd Th H. liuii B. LVI V.

1658. admirati VR.

1659. acaciae V. -atiae R.

1660. monumenta R.

1661. in om. h v. a. S.

1662. dist. ego. cfr. XII 9. XXXV 106. XXXVI 111. 48. 83. XVII 216.

1663. deesse V. deesse V.

1664. cfr. Florus I 31, 5.—Val. Max. III 6, 6.

1665. quoque ego. que ll. v. ( an cum? cfr. II 178. 229. XXX 39. 135).

1666. ut & BdT S. ut ex V. ut R v et- h.

1667. petiere B H cum Lipsio. -tere r. peccare h v.

1668. ex v. a. G.

1669. dignationem B H. -ne rv.

1670. alicui G.

1671. mon. Ancyr. 4, 51. Suet. Aug. 52.—Appiani Mithr. 116.—cfr. Plin. supra § 40.

1672. usus ( om. in) R. 2 temporum B S. in temp- r dTO. in h v.

1673. adulatione (-nem v. a. H)temporum h v. a. S.

1674. trafiffe B 1. tranftuliffe B 2.

1675. eupatris R. -ri V.

1676. curruuf B 1 D.

1677. cfr. Senec. ep. XIII 1, 6. Stat. silv. I 5, 48.

1678. aureo B.

1679. luxu B. -xus h v. luctuf B. -cius r.

1680. eminarum Rd. aem- V.

1681. compedef Bh v. concedens r.

1682. fibi B S. sibi ex eo rv( D).

1683. facientum R.

1684. mons V.

1685. tritior B 1 VRd Dal. tristior B 2 h v( U).

1686. uetat h v. a. S.

1687. et in ipsi VR.

1688. arellium B G. aureli- rB 1. ualeri- B 2. laleri- h. ial- v.

1689. montum B 1.

1690. ordinem B 1.

1691. calumniam om. VR B.

1692. celebritatem B( Verc.) S. -ate rv.

1693. assectationem ( B. expectarentur v) v. a. G.

1694. argen- teof B S. ex argento rv.

1695. ebore Bh v. bere R. hore O. bor V 1. del. V 2.

1696. fastidio Od Lugd. Dal.

1697. fcaelentur B 1.

1698. catellif B S. catill- r O v( H). ba- B.

1699. paedagogi B 2. -ogis ( praem. a) h v.a.G. cfr. 40.

1700. ad transitum h v. a. S.

1701. pro- prif B 1.

1702. Quintil. inst. or. V 9, 14. Val. Max. IV 4, 3.

1703. bellicos OVRd. -cofof Bh v.

1704. imperat VR.

1705. uideref B.

1706. furtium B 1.

1707. heu Bh v. hos V 2. haec r.

1708. Cic. Verr. IV 18, 38.

1709. auro B S. -rū r. in auro h v.

1710. mentor Bh v. me- rito r.

1711. uasorum ( pro omnino) Thiersch.

1712. 7,127

1713. an at iam?

1714. aepesi O.

1715. templum Bh v. a. H.

1716. aut ll. H. iacet h v.

1717. capi- tolium h v. a. H.

1718. incendii B 2.

1719. cfr. XXXIV 84. Paus. V 17, 4. I 28, 2. Athen. XI 19 p. 782 b. Martial. ep. VIII 51, 1. Cic.Verr. IV 14, 32.

1720. se et S e coni. J. f& B. ex O. et rv.

1721. sinum Havet ( revue de philol. VIII 2 ( 1885) p. 146).

1722. fcribit B S. -ipsit rv.

1723. in B G. om. rv.

1724. agragaf (adgr- R 1) B 2 VR.

1725. boetus R v. a. C ( item infra).

1726. mis R.

1727. acra- gantis dh v. agr- ll.

1728. Bacchae Centaurique v. a. S.

1729. chelati B.

1730. scyphis R. in scy- h v. a. S.

1731. mios VR.

1732. aede et Th v. a. S.

1733. filenof B S. -nus rv.

1734. cupidine d. -do h v. a. G.

1735. agragantif B. acragentis V. om. h v. a. G.

1736. uenatus dT H.

1737. magna fama dT v. a. G( H).

1738. habuit B G( S). est d. om. rv( H).

1739. cfr. Plin. XXXIV 47. 71. XXXVI 36.—anthol. Gr. I 106, 16 (Planud. IV 248).—cfr. Plin. XXXIV 84. 85. 90. Athen. XI 19 p. 782 b. Plin. XXXVI 33. XXXV 136. XXXVI 39. Cic. de div. I 36, 79. Plin. XXXIV 91.

1740. hoc B.

1741. calamif & B G. om. rv. et om. SJ.

1742. anti- patro qui ego. -ter quoq, B S( D). -ter quoque qui U. -ter quinque r. -ter quique d 2 in ras. h v.

1743. pialū R.

1744. lac. ego indicavi; excidit Diodorus: cfr. XXXIV 85. Oehmichen stud. Plin. p. 161.

1745. tauriscus ha G. -icius d. -icus VR v. laurif cuif B.

1746. afrifton B. auriston V 1.

1747. eunicus a G. elin- B. un- r d. onychus h v.

1748. mytileni d (-ne v. a. G). mityl- R. -til- Va.

1749. laudantur dh G( J). -datur BVRa v( U).

1750. ecataeuf B. haec ad eius R.

1751. praxiteles h v. a. S. cfr. § 130.

1752. Thracides Furtwängler in Fleckeiseni annal. 113, 508. cfr. Oehmichen stud. Plin. p. 160. hedyftrachidef B D. -atides S. haedistadices a. iedisthra- cides (-tra- R) VR. laedus stratites (-iates C) h v.

1753. areo- phagitaf B 1. argo- B 2. aregopag- V. ariop- a.

1754. HS ll. G. pondo h v.

1755. | XII| B J. XII GS. XII rv.

1756. fecit ( ad superiora relatum) U.

1757. dein h v. a. S.

1758. duae ll. v( Brot.). binae C.

1759. phytheaf B. pyteas Rd.

1760. uinciae B.

1761. $X$. X??? B S. xx Vh v. x dT H.

1762. uenerunt B 2.

1763. diumede B 1.

1764. pelladium B 1.

1765. et idem et VR.

1766. et e ego. sed e VRdh v. e B S.

1767. cruftariuf Bh v. om. r dTO.

1768. ufuque B S. usque Vd. nusq; R. usque adeo h v.

1769. attritef B 1.-itę f B 2.

1770. fic ne ego. cfr. XVII 154. XXX 108. 109. fi ne B. si nec U. ne rv( J).

1771. constat VR.

1772. adq, B 1. atque (-uae V) etiam (aet- V) VRdh v. a. S.

1773. adflato VR.

1774. Th. lap. 51. 40. Diosc. V 108. Cels. V 14.

1775. in om. VR.

1776. medi- terranif (medt- B 1) B.

1777. etiamnunc Vd v. a. G.

1778. fil B B. fit r. fic d Ven. fit h v.

1779. fil B C cum B. fit r. fit d. quod h v.

1780. anticum VR.

1781. post ( pro pondo) V. del. C.

1782. $X$ II ( Gron.) H. XII ll. XXII h. (X. XII B). XXXII v.

1783. mor- morofum B 1. marmoro sub VRd. -rosum sub h v. a. H

1784. Vitruv. VII 7, 1 (Veget. mulom. V 26, 3. VI 28, 31). VII 3, 10.

1785. ali V.

1786. scyricum h v( S). sty- (fti- B 1) ll. sy- H.

1787. scyro h v ( S). fty- B. ty- r. sy- H.

1788. acaia B 1.

1789. & B S. quod r. quidem d. quidem et h v ( an recte?).

1790. ac B 1.

1791. libra Vd.

1792. dupondif B 1 D. dip- B 2 v. a. H. dupundius V.

1793. tractif B.

1794. ad lumina utuntur ad Bh v. adluminatui r.

1795. refti- tit B.

1796. et om. h v. a. S.

1797. puluere VdaO.

1798. cfr. Plin. XXXV 42.

1799. poly- gnota sed VR.

1800. attica B 2.

1801. umbram B 1.

1802. scyrico v( S). sty- ll. sy- h H.

1803. lydo R.

1804. ludium B.

1805. omittunt Ra Brot. cfr. XXXI 107. XXXVI 69. ommitunt d. ommutuit BV D. obmut- h v( S).

1806. Diosc. V 106. Vitruv. VII 11, 1. Th. lap. 55.

1807. aegypt' R.

1808. maxime B S. quod ma- r v( D).

1809. probatum B SJ.

1810. fcithicum B.

1811. mox ego. cfr. 156. hoc ll. v. an potius umore, ut XXXV 187 ( vel natiuum hoc e Theophr.)?

1812. & cum B S. cum r. cumque h v.

1813. facile—teritur om. R.

1814. & ( om. h v)craffiorem tenuioremue (-que B) Bha v( S), om. rH.

1815. etiamnum h v. -unc ll. J.

1816. con- ficio R.

1817. omni V. om???ia R.

1818. et in fua ll. v. an cum ifati (fua orto e fau=fati)? de mendo cfr. XXVI 39, de re XX 59. ( XXII 2). Diosc. II 215.

1819. cfr. Plin. XXXV 49.—Vitruv. VII 11, 1. Isid. XIX 17, 14.

1820. terendoque B( a?) S. -oue rv.

1821. candiduf B 1.

1822. $X$ x H.. xx ll. x dT. XXIII h v.

1823. libra Vra v. a. C.

1824. $X$ VIII H. XVIII ll. h v. VIII dT.

1825. nestorianum h v.a. H.

1826. actore V. ha- R.

1827. & ( pro fit) B.

1828. aegypti BV D.

1829. in libras om. VRdT S.

1830. $X$ i H. xi ll. x. xi Brot. XL h v.

1831. ideo B. id est R.

1832. praeter q.??? B 2.

1833. cfr. Plin. XXXV 46. (Diosc. V 107).—Vitruv. VII 14, 1. Diosc. V 106.

1834. cylon B S. cyllon dT. cylonon V. cynolon R. cyanon Brot. e coni. Durandi. coclon h. coelon V.

1835. $X$ VII S. XVII ll. XVIII dT. x. VIII H. XVII in libras h v.

1836. avt ( pro ad) B 2.

1837. incifura B.

1838. diuidenda (-eda V 1) sublimine VR.

1839. uiliffimum B G. util- r dTO. subtil- h v.

1840. quod Bh S. quondam r. ....dam O. quidam B. quod dant v.

1841. adtritum B 2 D. trit.. O.

1842. uocant B( ad?) B. om. r h v ( in horum archetypo videtur scriptum fuisse quoduocant tritum; inde quondam tritum).

1843. arida B 1.

1844. lintium B 1. lenteum R ( fere semper).

1845. interitur R.

1846. dist. ego coll. Diosc.

1847. autem om. h v. a. H.

1848. diffi- cillime fil (ffil B 1) B C. -llime sile h v. -llime dT. -lem est r.

1849. Diosc. V 108.

1850. leuiter h v. a. S.

1851. acftringitq, B 1. asft- B 2.

1852. & Bh v. om. r.

1853. in allis h v. a. S.

1854. mutari annif B S. annis mut- rv( D).

1855. nauigationes h v. a. S.

1856. constituerint VRd.

1857. ut om. R.

1858. mergatuf B 1. mercatus—4 aliquis om. R.

1859. mancipiif B 2.

1860. a B G. om. rv.

1861. feplafia B G. s& lasia r. sell- a. hellade B. -dia v.

1862. erat B.

Pliny the Elder Naturalis Historia 33