Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECVNDI

NATVRALIS HISTORIAE

LIBER III

1 Hactenus de situ et miraculis terrae aquarumque et siderum ac ratione universitatis atque mensura². nunc de partibus, quamquam infinitum id quoque existimatur nec temere sine aliqua reprehensione tractatum³, haut ullo in genere venia iustiore⁴, si modo minime mirum est hominem genitum non omnia humana novisse. quapropter auctorem neminem unum sequar, sed ut quemque verissimum in quaque parte arbitrabor, quoniam commune ferme ⁵ omnibus fuit, ut eos quisque⁶ diligentissime situs diceret, in⁷ quibus ipse prodebat⁸. 2 ideo⁹ nec culpabo aut coarguam quemquam. locorum nuda¹⁰ nomina et quanta¹¹ dabitur brevitate ponentur, claritate¹² causisque dilatis in suas partes; nunc¹³ enim¹⁴ sermo de toto est. quare sic accipi velim, ut si vidua¹⁵ fama sua nomina, qualia fuere primordio ante ullas res gestas, nuncupentur¹⁶ et¹⁷ sit quaedam¹⁸ in his nomenclatura ¹⁹ quidem, sed mundi rerumque naturae.

3 ²⁰ Terrarum orbis universus in tres dividitur partes, Europam, Asiam, Africam. origo ab occasu solis et Gaditano freto, qua inrumpens oceanus Atlanticus in maria interiora diffunditur²¹. hinc²² intranti dextera²³ Africa est, laeva Europa, inter has Asia²⁴. termini²⁵ amnes Tanais et Nilus. XV p. in longitudinem²⁶ quas diximus fauces oceani patent, V??? in latitudinem, a vico Mellaria²⁷ Hispaniae ad promunturium Africae Album, auctore Turranio²⁸ Gracile²⁹ iuxta genito. 4 ³⁰ T³¹. Livius ac Nepos Cornelius latitudinis tradiderunt minus³² VII p., ubi vero plurumum, X: tam modico ore tam inmensa aequorum vastitas panditur. nec profunda altitudo miraculum minuit. frequentes quippe taeniae³³ candicantis³⁴ vadi carinas territant. qua de causa limen interni maris multi eum locum appellavere. proximis ³⁵ autem faucibus utrimque inpositi montes coercent claustra, Abila³⁶ Africae, Europae Calpe³⁷, laborum Herculis metae, quam ob causam indigenae columnas eius dei vocant creduntque perfossas³⁸ exclusa antea admisisse maria et rerum naturae mutasse faciem.

5 ³⁹ 1 Primum ergo de Europa, altrice victoris omnium gentium populi longeque terrarum pulcherrima, quam plerique merito non tertiam portionem fecere, verum aequam, in duas partes ab amne Tanai ad Gaditanum fretum universo orbe diviso. oceanus a⁴⁰ quo⁴¹ dictum est⁴² spatio Atlanticum mare infundens et avido meatu terras, quaecunque⁴³ venientem expavere, demergens resistentes quoque flexuoso litorum anfractu⁴⁴ lambit, Europam vel maxime recessibus crebris excavans⁴⁵, sed in quattuor prae⁴⁶- cipuos sinus, quorum primus a Calpe Hispaniae extimo⁴⁷, ut dictum est, monte Locros, Bruttium⁴⁸ usque promunturium,⁴⁹ inmenso ambitu flectitur.

6 ⁵⁰ 2 In eo prima Hispania terrarum est, ulterior appellata, eadem Baetica, mox a fine Murgitano⁵¹ citerior eademque Tarraconensis ad Pyrenaei⁵² iuga. ulterior in duas⁵³ per longitudinem provincias dividitur, si quidem Baeticae latere septentrionali⁵⁴ praetenditur⁵⁵ Lusitania, amne Ana discreta. ortus hic⁵⁶ in Laminitano⁵⁷ agro citerioris Hispaniae et modo in stagna se fundens⁵⁸, modo in angustias⁵⁹ resorbens⁶⁰ aut in totum cuniculis condens et⁶¹ saepius nasci gaudens in Atlanticum oceanum effunditur. Tarraconensis autem⁶², adfixa Pyrenaeo totoque eius a⁶³ latere decurrens et simul ad Gallicum oceanum Hiberico a⁶⁴ mari transversa se pandens , Solorio monte et Oretanis iugis Carpetanisque⁶⁵ et Asturum a Baetica atque Lusitania distinguitur.

7 ⁶⁶ 3 Baetica, a flumine mediam⁶⁷ secante cognominata, cunctas provinciarum diviti⁶⁸ cultu et quodam fertili ac peculiari nitore praecedit. iuridici conventus ei⁶⁹ IIII, Gaditanus, Cordubensis⁷⁰, Astigitanus⁷¹, Hispalensis. oppida omnia⁷² numero CLXXV, in iis coloniae VIIII⁷³, municipia c. R. X⁷⁴, Latio antiquitus donata XXVII⁷⁵, libertate VI, foedere III, stipendiaria CXX. ex his digna memoratu aut Latio⁷⁶ sermone dictu facilia, a flumine Ana litore oceani oppidum Ossonoba⁷⁷, Aestu⁷⁸- aria cognominatum, inter confluentes⁷⁹ Luxiam⁸⁰ et Vrium, Hareni⁸¹ montes, Baetis fluvius, litus Curense⁸² inflexo sinu, cuius ex adverso Gadis⁸³ inter insulas dicenda⁸⁴, promunturium lunonis, portus Baesippo⁸⁵, oppidum Baelo⁸⁶, Mellaria, fretum ex Atlantico mari, Carteia, Tartesos⁸⁷ a Graecis dicta, mons Calpe. 8 ⁸⁸ dein litore interno oppida⁸⁹ Barbesula cum fluvio, item Salduba, oppidum Suel⁹⁰, Malaca cum fluvio foederatorum⁹¹. dein Maenuba⁹² cum fluvio, Sexi⁹³ cognomine⁹⁴ Firmum Iulium, Sel⁹⁵, Abdara⁹⁶, Murgi⁹⁷, Baeticae finis. oram eam in⁹⁸ universum⁹⁹ originis Poenorum existimavit M. Agrippa; ab Ana autem Atlantico oceano obversa Bastulorum¹⁰⁰ Tur¹⁰¹- dulorumque est. in universam Hispaniam M. Varro pervenisse Hiberos¹⁰² et Persas et Phoenicas¹⁰³ Celtasque et Poenos tradit. lusum¹⁰⁴ enim Liberi patris aut lyssam¹⁰⁵ cum eo bac¹⁰⁶- chantium nomen dedisse Lusitaniae et Pana praefectum eius universae¹⁰⁷. at quae¹⁰⁸ de Hercule ac Pyrene¹⁰⁹ vel Saturno traduntur fabulosa in primis arbitror.

Baetis, in Tarraconensis¹¹⁰ provinciae non, ut aliqui 9 ¹¹¹ dixere, Mentesa¹¹² oppido, sed Tugiensi¹¹³ exoriens saltu— iuxta quem Tader¹¹⁴ fluvius, qui Carthaginiensem agrum rigat —, Ilorci refugit Scipionis rogum versusque in occasum oceanum Atlanticum, provinciam adoptans, petit, modicus primo, sed multorum fluminum capax, quibus ipse famam aquasque aufert¹¹⁵. Baeticae primum ab Ossigitania¹¹⁶ infusus, amoeno blandus alveo, crebris dextra laevaque accolitur oppidis.

10 Celeberrima inter hunc et oceani oram in mediterraneo Segida¹¹⁷ quae Augurina cognominatur, Vlia¹¹⁸ quae Fiden¹¹⁹- tia, Vrgao quae Alba, Ebora¹²⁰ quae Cerialis, Iliberri¹²¹ quod Fl ore ntini¹²², Ilipula¹²³ quae Laus¹²⁴, Artigi quod Iulienses, Vesci quod Faventia, Singili¹²⁵, Ategua, Arialdunum, Agla¹²⁶ Minor, Baebro¹²⁷, Castra Vinaria, Cisimbrium¹²⁸, Hippo¹²⁹ Nova¹³⁰, Ilurco¹³¹, Osca, Oscua¹³², Sucaelo¹³³, Vnditanum, Tucci¹³⁴ Vetus, omnia¹³⁵ Baste¹³⁶- taniae¹³⁷ vergentis ad mare. conventus vero Cordubensis circa flumen ipsum Ossigi quod cognominatur Latonium¹³⁸, Iliturgi¹³⁹ quod Forum Iulium, Ipra¹⁴⁰, Isturgi quod Triumphales¹⁴¹, Vcia et XIIII¹⁴² p. remotum in mediterraneo Obulco¹⁴³ quod Ponti¹⁴⁴- ficense appellatur, mox Ripa, Epora¹⁴⁵ foederatorum, Sacili¹⁴⁶ Martialium, Onuba¹⁴⁷ et dextra Corduba colonia Patricia¹⁴⁸ cognomine , inde primum navigabili Baete oppida Carbula, Detumo¹⁴⁹, fluvius Singilis¹⁵⁰, eodem Baetis latere incidens.

11 Oppida Hispalensis conventus Celti¹⁵¹, Axati¹⁵², Arua, Ca¹⁵³- nama, Naeva¹⁵⁴, Ilipa cognomine Ilpa¹⁵⁵, Italica et a laeva Hispal¹⁵⁶ colonia cognomine Romulensis¹⁵⁷, ex adverso oppidum Osset quod cognominatur Iulia Constantia, Lucurgentum¹⁵⁸ quod luli Genius¹⁵⁹, Orippo, Caura, Siarum, fluvius Maenuba¹⁶⁰, Baeti¹⁶¹ et ipse a dextro latere infusus. at inter aestuaria Baetis oppida¹⁶² Nabrissa¹⁶³ cognomine Veneria et Colobana¹⁶⁴, coloniae¹⁶⁵ Hasta¹⁶⁶ quae Regia dicitur et in mediterraneo Asido quae Caesarina.

12 Singilis¹⁶⁷ fluvius, in Baetim¹⁶⁸ quo dictum est ordine inrumpens , Astigitanam coloniam adluit, cognomine Augustam¹⁶⁹ Firmam, ab ea navigabilis. huius conventus sunt reliquae coloniae¹⁷⁰ inmunes¹⁷¹ Tucci quae cognominatur Augusta Gemella, Ituci¹⁷² quae Virtus Iulia, Vcubi¹⁷³ quae Claritas Iulia, Vrso quae Gen etiva¹⁷⁴ Vrbanorum, inter quae fuit Munda, cum Pompeio¹⁷⁵ filio rapta¹⁷⁶; oppida libera Astigi¹⁷⁷ vetus, Ostippo¹⁷⁸; stipendiaria Callet, Callicula¹⁷⁹, Castra Gemina, Ilipula Minor, Marruca, Sacrana¹⁸⁰, Obulcula, Oningi¹⁸¹, Sabora, Ventippo. Maenubam¹⁸² 5 amnem, et ipsum navigabilem, haut procul accolunt Olontigi¹⁸³, Laelia, Lastigi.

13 Quae autem regio a Baete ad fluvium Anam tendit extra praedicta, Baeturia appellatur, in duas¹⁸⁴ divisa¹⁸⁵ partes totidemque gentes: Celticos, qui Lusitaniam attingunt, Hispalensis conventus, Turdulos, qui Lusitaniam et Tarraconensem accolunt, iura Cordubam petunt. Celticos a Celtiberis ex Lusitania advenisse manifestum est sacris, lingua, oppidorum vocabulis, quae cognominibus in Baetica distinguntur: 14 Seriae adicitur Fama Iulia, Nertobrigae Concordia Iulia, Segidae Restituta lulia, Contributa¹⁸⁶ Iulia Vgultunia e¹⁸⁷, cum qua¹⁸⁸ et¹⁸⁹ Curiga nunc est, Lacimurgae¹⁹⁰ Constantia lulia, Stere¹⁹¹- sibus Fortunales et Callensibus Aeneanici¹⁹². praeter haec in¹⁹³ Celtica Acinippo¹⁹⁴, Arunda, Arunci¹⁹⁵, Turobriga¹⁹⁶, Lastigi, Salpesa ¹⁹⁷, Saepone, Serippo. altera Baeturia¹⁹⁸, quam diximus Turdulorum et conventus Cordubensis, habet oppida non ignobilia Arsam, Mellariam, Mirobrigam¹⁹⁹ Regina m, Sosintigi²⁰⁰, Sisaponem²⁰¹. 15 ²⁰² Gaditani conventus civium Romanorum Regina, Latinorum L aepia Regia²⁰³, Carisa cognomine Aurelia, Vrgia²⁰⁴ cognominata Castrum Iulium, item Caesaris Salutariensis; stipendiaria Besaro, Belippo, Barbesula²⁰⁵, Blacippo²⁰⁶, Ba esip po²⁰⁷, Callet²⁰⁸, Cappa cum²⁰⁹ Oleastro, I ptuci²¹⁰, Ibrona²¹¹, Lascu ta²¹², Saguntia, Saudo, Vsaepo²¹³.

16 ²¹⁴ Longitudinem universam eius prodidit M. Agrippa CCCCLXXV²¹⁵ p., latitudinem CCLVIII²¹⁶, sed cum termini Carthaginem usque procederent: quae causa magnos errores conputatione mensurae saepius parit, alibi mutato provinciarum modo, alibi itinerum, auctisque²¹⁷ aut deminutis²¹⁸ passibus . incubuere maria tam longo aevo, alibi processere litora, torsere se²¹⁹ fluminum aut correxere flexus. praeterea aliunde aliis exordium mensurae est et alia meatus. ita fit ut nulli duo concinant²²⁰. 17 ²²¹

Baeticae longitude nunc a Castulonis oppidi fine Gadis CCL et a Murgi maritima ora XXV p. amplior²²², latitudo²²³ a Carteia Anam²²⁴ ora²²⁵ CCXXXIIII²²⁶ p. Agrippam²²⁷ quidem in tanta viri diligentia praeterque in hoc opere cura, cum orbem²²⁸ terrarum orbi²²⁹ spectandum²³⁰ propositur us²³¹ esset²³², errasse quis credat et cum eo Divum Augustum? is namque conplexam eum²³³ porticum ex²³⁴ destinatione et commentariis M. Agrippae a sorore eius²³⁵ inchoatam peregit.

18 ²³⁶ 4 Citerioris Hispaniae sicut conplurium provinciarum aliquantum vetus forma mutata est, utpote cum Pompeius Magnus tropaeis suis, quae²³⁷ statuebat in Pyrenaeo, DCCCLXVI²³⁸ oppida ab Alpibus ad fines Hispaniae ulterioris in dicionem²³⁹ ab se redacta testatus sit. nune universa provincia dividitur in conventus VII²⁴⁰, Carthaginiensem, Tarraconensem , Caesaraugustanum, Cluniensem, Asturum, Lucensem ²⁴¹, Bracarum²⁴². accedunt insulae, quarum mentione²⁴³ seposita civitates²⁴⁴ provincia ipsa praeter contributas aliis²⁴⁵ CCXCIII²⁴⁶²⁴⁷ continet, oppida CLXXVIIII²⁴⁸, in²⁴⁹ iis colonias XII²⁵⁰, oppida civium Romanorum XIII, Latinorum veterum XVIII, foederatorum ²⁵¹ unum, stipendiaria CXXXV²⁵².

19 ²⁵³ Primi in ora Bastuli, post eos quo²⁵⁴ dic etur²⁵⁵ ordine intus recedentes Mentesani, Oretani²⁵⁶ et ad Tagum Carpetani²⁵⁷, iuxta eos Vaccaei, Vettones²⁵⁸ et Celtiberi Arevaci²⁵⁹. oppida orae proxima Vrci²⁶⁰ adscriptumque²⁶¹ Baeticae Baria²⁶², regio Bastitania²⁶³, mox deinde²⁶⁴ Contestania, Carthago Nova colonia, cuius a promunturio, quod Saturni vocatur, Caesaream Mauretaniae urbem CLXXXXVII²⁶⁵ p²⁶⁶. traiectus. reliqua in ora flumen Tader²⁶⁷, colonia inmunis Ilici, unde Ilicitanus sinus. 20 ²⁶⁸ in eam²⁶⁹ contribuuntur²⁷⁰ Icositani²⁷¹. mox Latinorum Lucentum, Dianium stipendiarium, Sucro fluvius et quondam oppidum²⁷², Contestaniae finis. regio Ed etania²⁷³, amoeno praetendente se stagno, ad Celtiberos recedens. Valentia colonia III p. a mari remota, flumen Turium, et tantundem a mari Saguntum civium Romanorum, oppidum fide nobile, flumen Vdiva²⁷⁴. 21 ²⁷⁵ regio Ilergaonum²⁷⁶, Hiberus amnis, navigabili²⁷⁷ commercio dives, ortus in Cantabris haut procul oppido luliobrica²⁷⁸, per CCCCL p. fluens, navium per CCLX²⁷⁹ a Vareia²⁸⁰ oppido capax, quem propter universam Hispaniam Graeci appellavere Hiberiam. regio Cessetania²⁸¹, flumen Subi, colonia Tarracon²⁸², Scipionum opus, sicut Carthago Poenorum. regio Ilergetum²⁸³, oppidum Subur, flumen Rubricatum, a quo 5 Lae etani²⁸⁴ et Indigetes. 22 ²⁸⁵ post eos quo dicetur ordine intus recedentes radice Pyrenaei²⁸⁶ Ausetani²⁸⁷ [Fitani]²⁸⁸, Iacetani²⁸⁹ perque Pyrenaeum Ceretani²⁹⁰, dein Vascones. in ora autem colonia Barcino²⁹¹ cognomine Faventia, oppida civium Roma-. norum B aetulo²⁹², Iluro²⁹³, flumen Arnum²⁹⁴, Blandae²⁹⁵, flumen Alba²⁹⁶, Emporiae, geminum hoc veterum incolarum et Graecorum, qui Phoc aeensium fuere suboles, flumen Ticer²⁹⁷. ab eo Pyrenaea Venus in latere promunturii altero XL²⁹⁸.

23 ²⁹⁹Nunc per singulos conventus reddentur insignia praeter supra dicta. Tarracone disceptant populi XLII, quorum celeberrimi civium Romanorum Dertosani³⁰⁰, Bisgargitani³⁰¹; Latinorum Ausetani, Ceretani³⁰² qui Iuliani³⁰³ cognominantur et qui Augustani, Edetani³⁰⁴, Gerundenses³⁰⁵, Iessonienses³⁰⁶, Teari qui Iulienses; stipendiariorum Aquicaldenses, Aesonenses³⁰⁷, Baeculonenses³⁰⁸.

24 ³⁰⁹ Caesaraugusta colonia immunis, amne Hibero adfusa, ubi oppidum antea vocabatur Salduba³¹⁰, regionis Edetaniae³¹¹, recipit populos LV³¹²: ex his civium Romanorum Bilbilitanos³¹³, Celsenses ex colonia, Calagurritanos qui Nasici cognominantur , Ilerdenses³¹⁴ Surdaonum³¹⁵ gentis, iuxta quos³¹⁶ Sicoris³¹⁷ fluvius, Oscenses³¹⁸ regionis Suessetaniae³¹⁹, Turiassonenses³²⁰; Latinorum veterum Cascantenses³²¹, Ergavicenses, Graccurritanos ³²², Leonicenses, Osi cerdenses³²³; foederatos³²⁴ Tarracenses³²⁵; stipendiarios Arcobrigenses³²⁶, Andelonenses³²⁷, Aracelitanos³²⁸, Bursaonenses ³²⁹, Calagurritanos qui Fibularenses cognominantur, Conplutenses, Carenses³³⁰, Cincienses³³¹, Cortonenses³³², Damanitanos , Ispallenses³³³, Ilursenses³³⁴, Iluberitanos³³⁵, Iacetanos³³⁶, Libienses ³³⁷, Pompelonenses³³⁸, Segienses.

25 Carthaginem conveniunt populi LXV exceptis insularum incolis ex colonia Accitana Gemellense, ex³³⁹ Libisos ana³⁴⁰ cognomine Foroaugustana, quibus duabus ius Italiae datum, ³⁴¹ex colonia Salariense, oppidani Lati veteris Castulonenses qui Caesari i Iuvenales³⁴² appellantur, Saetabitani qui Augustani, Valerienses. stipendiariorum autem celeberrimi Alabanenses³⁴³, Bastitani, Consaburrenses, Dianenses, Egelestani³⁴⁴, Ilorcitani³⁴⁵, Laminitani, Mentesani³⁴⁶ qui et Oretani³⁴⁷, Mentesani³⁴⁸ qui et Bastuli, Oretani qui et Germani cognominantur, caputque Celtiberiae Segobrigenses³⁴⁹, Carpetaniae³⁵⁰ Toletani Tago flumini inpositi, dein Viatienses et Virgilienses³⁵¹.

26 ³⁵²In Cluniensem³⁵³ conventum Varduli³⁵⁴ ducunt populos XIII, ex quibus Alabanenses³⁵⁵ tantum nominare libeat, Turmogidi³⁵⁶ IIII, in quibus Segisamonenses³⁵⁷ et Segisamaiulienses³⁵⁸. in eundem conventum Carietes et Vennenses³⁵⁹ V civitatibus vadunt, quarum sunt Velienses³⁶⁰. eodem Pelendones³⁶¹ Celtiberum IIII populis, quorum Numantini fuere clari, sicut in Vaccaeorum XVII³⁶² civitatibus Intercatienses³⁶³, Palantini³⁶⁴, Lacobrigenses³⁶⁵, Caucenses. 27 ³⁶⁶ nam in Cantabricis³⁶⁷ VII II³⁶⁸ populis Iuliobriga³⁶⁹ sola³⁷⁰ memoretur, in Autrigonum X civitatibus Tritium³⁷¹ et Virovesca. Arevacis³⁷² nomen dedit fluvius Areva. horum VI oppida, Secontia³⁷³ et Vxama³⁷⁴, quae nomina crebro³⁷⁵ aliis in locis usurpantur, praeterea Segovia et Nova Augusta, Termes ipsaque Clunia, Celtiberiae finis. ad oceanum reliqua vergunt Vardulique ex praedictis et Cantabri.

28 Iunguntur iis Asturum XXII populi divisi in Augustanos et Transmontanos³⁷⁶, Asturica³⁷⁷ urbe magnifica. in iis sunt Gigurri³⁷⁸, Paesici³⁷⁹, Lancienses³⁸⁰, Zoelae³⁸¹. numerus omnis multitudinis ad CCXL liberorum capitum.

Lucensis conventus populorum est sedecim, praeter Celticos et Lemavos³⁸² ignobilium³⁸³ ac barbarae appellationis, sed liberorum capitum ferme CLXVI³⁸⁴.

Simili modo Bracarum³⁸⁵ XXIIII³⁸⁶ civitates CCLXXXV³⁸⁷ capitum, ex quibus praeter ipsos Bracaros³⁸⁸ Bibali³⁸⁹, Coelerni³⁹⁰, Callaeci³⁹¹, Equaesi³⁹², Li mici, Querquerni³⁹³³⁹⁴ citra fastidium nominentur .

29 ³⁹⁵ Longitudo citerioris³⁹⁶ Hispaniae est ad finem Castulonis a Pyrenaeo DCVII p. et ora paulo amplius, latitudo a Tarracone ³⁹⁷ ad litus Oiarsonis³⁹⁸ CCCVII, e radicibus Pyrenaei, ubi cuneatur angustiis inter duo maria; paulatim deinde se pandens, qua contingit ulteriorem Hispaniam, tantundem et amplius latitudini³⁹⁹ adicit. 30 ⁴⁰⁰ metallis plumbi, ferri, aeris, argenti, auri tota ferme Hispania scatet, citerior et specularis lapidis⁴⁰¹, Baetica et minio. sunt⁴⁰² et marmorum lapicidinae ⁴⁰³. universae Hispaniae Vespasianus Imperator Augustus iactatum⁴⁰⁴ procellis rei publicae Latium⁴⁰⁵ tribuit⁴⁰⁶. Pyrenaei montes Hispanias Galliasque disterminant promunturiis in duo diversa maria proiectis.

31 ⁴⁰⁷ 5 Narbonensis provincia appellatur pars Galliarum quae interno mari adluitur, Bracata⁴⁰⁸ antea dicta, amne Varo ab Italia discreta Alpiumque vel saluberrimis Romano imperio iugis, a reliqua vero Gallia latere⁴⁰⁹ septentrionali montibus Cebenna⁴¹⁰ et Iuribus⁴¹¹, agrorum cultu, virorum morumque⁴¹² dignatione, amplitudine opum nulli⁴¹³ provinciarum postferenda⁴¹⁴ breviterque Italia verius quam provincia. 32 ⁴¹⁵ in ora regio Sordonum⁴¹⁶ intusque Consuaranorum, flumina Tecum⁴¹⁷, Vernodubrum , oppida Illiber is⁴¹⁸, magnae quondam urbis tenue vestigium, Ruscino Latinorum, flumen Atax, e Pyrenaeo Rubrensem⁴¹⁹ permeans lacum, Narbo Martius⁴²⁰ Decumanorum colonia XII p. a maria distans, flumina Araris⁴²¹, Liria⁴²². oppida de cetero rara praeiacentibus stagnis: 33 ⁴²³ Agatha quondam Massiliensium et regio Volcarum⁴²⁴ Tectosagum⁴²⁵ atlque ubi Rhoda Rhodiorum fuit, unde dictus multo Galliarum fertilissimus ⁴²⁶ Rhodanus amnis, ex Alpibus se rapiens per Lemannum lacum segnemque deferens Ararim⁴²⁷ nec minus se ipso torrentes Isaram et⁴²⁸ Druantiam⁴²⁹. Libica⁴³⁰ appellantur duo eius ora modica, ex his alterum Hispaniense, alterum Metapinum , tertium idemque amplissimum Massalioticum⁴³¹. sunt auctores et Heracleam oppidum in ostio Rhodani fuisse. 34 ⁴³²ultra fossae ex Rhodano, C. Mari opere et nomine insignes⁴³³, stagnum Mastromela⁴³⁴, oppidum Maritima Avaticorum⁴³⁵, superque Campi Lapidei, Herculis proeliorum memoria, regio Anatiliorum et⁴³⁶ intus Dexivatium⁴³⁷ Cavarumque; rursus a mari Tricorium et intus Tritollorum⁴³⁸ Vocontiorumque et Segovellaunorum , mox Allobrogum. at in ora Massilia Graecorum Phoc aeensium⁴³⁹ foederata, promunturium Zao⁴⁴⁰, Citharista portus, regio Camactulicorum⁴⁴¹, dein Suelteri supraque Verucini. 35 ⁴⁴² in ora autem Athenopolis Massiliensium, Forum Iuli Octavanorum⁴⁴³ colonia, quae Pacensis appellatur et Classica, amnis nomine⁴⁴⁴ Argenteus, regio Oxubiorum⁴⁴⁵ Ligaunorumque, super quos Suebri⁴⁴⁶, Quariates, Adunicates. at in ora oppidum ⁴⁴⁷ Latinum Antipolis, regio Deciatium, amnis Varus, ex Alpium monte Caenia⁴⁴⁸ profusus.

36 ⁴⁴⁹ In mediterraneo coloniae Arelate Sextanorum, Baeterrae ⁴⁵⁰ Septimanorum, Arausio Secundanorum, in agro Cavarum Valentia, Vienna Allobrogum. oppida Latina Aquae Sextiae Salluviorum⁴⁵¹, Avennio⁴⁵² Cavarum, Apta Iulia Vulgientium⁴⁵³, Alebaece Reiorum⁴⁵⁴ Apollinarium, Alba Helvorum, Augusta Tricastinorum⁴⁵⁵, A natilia⁴⁵⁶, Aerea⁴⁵⁷, Bormani⁴⁵⁸, Comani⁴⁵⁹, Cabellio, Carcasum V ol carum⁴⁶⁰ Tectosagum, Cessero, Carbantorate⁴⁶¹ Meminorum , Caenicenses, Cambolectri qui Atlantici cognominantur , 37 ⁴⁶² Forum Voconi, Glanum Libii⁴⁶³, Lutevani⁴⁶⁴ qui et Foroneronienses, Nemausum Arecomicorum, Piscinae⁴⁶⁵, Ruteni, Samnagenses⁴⁶⁶, Tolosani Tectosagum Aquitaniae contermini, Tasgoduni⁴⁶⁷, Tarusconienses⁴⁶⁸, Vmbranici, Vocontiorum civitatis ⁴⁶⁹ foederatae duo capita Vasio et Lucus Augusti, oppida vero ignobilia XVIIII, sicut XXIIII Nemausiensibus⁴⁷⁰ adtributa. adiecit formulae Galba Imperator ex Inalpinis Avanticos⁴⁷¹ atque Bodionticos⁴⁷², quorum oppidum Dinia. longitudinem provinciae⁴⁷³ Narbonensis CCCLXX⁴⁷⁴ p. Agrippa tradit, latitudinem CCXLVIII⁴⁷⁵.

38 ⁴⁷⁶ 6 Italia dehinc primique⁴⁷⁷ eius Ligures, mox Etruria, Vmbria, Latium, ibi⁴⁷⁸ Tiberina ostia et Roma, terrarum caput, XVI p. intervallo a mari. V olscum⁴⁷⁹ postea litus et Campaniae, Picentinum inde ac Lucanum Bruttiumque, quo longissime in meridiem ab Alpium paene⁴⁸⁰ lunatis iugis in maria excurrit Italia. ab eo Graeciae ora, mox Sal lentini ⁴⁸¹, P oeduculi⁴⁸², Apuli, P aeligni⁴⁸³, Frentani, Marrucini, Vestini, Sabini⁴⁸⁴, Picentes, Galli⁴⁸⁵, Vmbri, Tusci⁴⁸⁶, Veneti, Carni, Iapudes⁴⁸⁷, Histri, Liburni. 39 nec ignoro ingrati ac segnis animi existimari posse merito, si obiter⁴⁸⁸ atque in transcursu ad hune modum dicatur terra omnium terrarum alumna eadem et parens, numine deum electa quae caelum ipsum clarius faceret, sparsa⁴⁸⁹ congregaret⁴⁹⁰ imperia⁴⁹¹ ritusque molliret⁴⁹² et tot populorum discordes⁴⁹³ ferasque⁴⁹⁴ linguas sermonis commercio contraheret ad⁴⁹⁵ conloquia et humanitatem homini daret breviterque una cunctarum gentium in toto orbe patria fieret. 40 sed quid agam? tanta nobilitas omnium locorum, quos⁴⁹⁶ quis attigerit, tanta rerum singularum populorumque ⁴⁹⁷ claritas tenet⁴⁹⁸. urbs Roma vel sola in ea, .... et digna iam tam⁴⁹⁹ festa cervice facies, quo tandem narrari debet opere? qualiter Campaniae ora per se felixque illa ac beata amoenitas, ut palam sit uno in loco gaudentis opus esse naturae? 41 ⁵⁰⁰ iam vero tota ea⁵⁰¹ vitalis ac perennis salubritas , talis⁵⁰² caeli temperies⁵⁰³, tam fertiles campi, tam aprici colles, tam innoxii saltus, tam opaca nemora, tam munifica silvarum genera, tot montium adflatus, tanta frugum vitiumque et olearum fertilitas, tam nobilia⁵⁰⁴ pecudi⁵⁰⁵ vellera, tam opima tauris colla, tot lacus, tot amnium fontiumque ubertas totam eam perfundens, tot maria, portus⁵⁰⁶, gremiumque⁵⁰⁷ terrarum commercio patens undique et tamquam iuvandos⁵⁰⁸ ad mortales ipsa avide in maria procurrens! 42 neque ingenia ritusque ac viros et lingua manuque superatas commemoro gentes. ipsi de ea iudicavere Grai⁵⁰⁹, genus in gloriam sui⁵¹⁰ effusissimum, quotam partem ex ea appellando Graeciam Magnam! nimirum id, quod in caeli mentione fecimus, hac quoque in parte faciendum est, ut notas quasdam et pauca sidera attingamus. legentes tantum quaeso⁵¹¹ meminerint ad singula toto orbe edissertanda⁵¹² festinari.

43 ⁵¹³ Est ergo folio maxime querno adsimulata⁵¹⁴, multo proceritate amplior quam latitudine, in laevam se⁵¹⁵ flectens⁵¹⁶ cacumine et Amazonicae figura desinens parmae, ubi a medio excursu Cocynthos⁵¹⁷ vocatur, per sinus lunatos duo cornua emittens, Leucopetram dextra, Lacinium sinistra. patet longitudine ab Inalpino⁵¹⁸ fine Praetoriae Augustae per urbem Capuamque cursu meante Regium oppidum, in umero⁵¹⁹ eius situm, a quo veluti cervicis incipit flexus, decies centena et viginti milia passuum, multoque amplior mensura fieret Lacinium usque, ni talis obliquitas in latus degredi⁵²⁰ videretur. 44 ⁵²¹ latitudo eius varia est, quadringentorum decem milium inter duo maria Inferum et Superum amnesque Varum atque Arsiam, media⁵²² autem⁵²³ ferme circa urbem Romam ab ostio Aterni⁵²⁴ amnis in Hadriaticum mare influentis ad Tiberina ostia CXXXVI, et paulo minus a Castro Novo Hadriatici maris Alsium⁵²⁵ ad Tuscum aequor, haud ullo in⁵²⁶ loco CC latitudinem⁵²⁷ excedens. universae autem ambitus a Varo ad Arsiam⁵²⁸ XX, XLVIIII⁵²⁹ p. efficit. 45 ⁵³⁰ abest a circumdatis terris Histria ac Liburnia quibusdam⁵³¹ locis centena milia, ab Epiro et Illyrico quinquaginta, ab Africa minus ducenta, ut auctor est M. Varro, ab Sardinia centum viginti milia, ab Sicilia MD, a Corcyra⁵³² minus LXXX, ab Issa⁵³³ L???. incedit per maria caeli regione ad meridiem quidem, sed, si quis⁵³⁴ id diligenti subtilitate exigat⁵³⁵, inter sextam horam primamque brumalem.

46 Nunc ambitum eius urbesque enumerabimus, qua in re praefari necessarium est auctorem nos Divum Augustum secuturos discriptionemque⁵³⁶ ab eo factam Italiae totius in regiones XI, sed ordine eo, qui litorum tractu fiet⁵³⁷; urbium quidem vicinitates oratione⁵³⁸ utique praepropera⁵³⁹ servari non posse, itaque interiore parte⁵⁴⁰ digestionem in litteras eiusdem nos secuturos, coloniarum mentione signata, quas ille in eo prodidit numero. nec situs originesque persequi facile est, Ingaunis⁵⁴¹ Liguribus — ut ceteri omittantur — agro tricies dato. 47 ⁵⁴² 7

Igitur ab amne Varo Nicaea⁵⁴³ a Massiliensibus conditum , fluvius Palo⁵⁴⁴, Alpes populique Inalpini⁵⁴⁵ multis nominibus, sed maxime Capillati, oppido⁵⁴⁶ Vediantiorum civitatis Cemen e- lo⁵⁴⁷, portus Herculis Monoeci⁵⁴⁸, Ligustina⁵⁴⁹ ora. Ligurum celeberrimi ultra Alpes Sallui⁵⁵⁰, Deciates⁵⁵¹, Oxubi⁵⁵², citra Veneni, Turri⁵⁵³, Soti, Bagienni⁵⁵⁴, Statielli, Binbelli, Maielli⁵⁵⁵, C aburriates⁵⁵⁶, Casmonates, Velleiates⁵⁵⁷ et quorum oppida in ora proxime⁵⁵⁸ dicemus. 48 ⁵⁵⁹ flumen Rutuba⁵⁶⁰, oppidum Album⁵⁶¹ Intimilium, flumen Merula, oppidum Album Ingaunum, portus Vadorum⁵⁶² Sabatium, flumen Porcifera, oppidum Genua, fluvius Fertor⁵⁶³, portus Delphini, Tigulia intus⁵⁶⁴, Segesta⁵⁶⁵ Tiguliorum⁵⁶⁶, flumen Macra⁵⁶⁷, Liguriae finis. a tergo autem supra dictorum omnium Appenninus mons Italiae amplissimus, perpetuis iugis ab Alpibus tendens ad Siculum fretum. ab altero eius 49 latere ad Padum amnem Italiae ditissimum omnia nobilibus oppidis nitent, Libarna, Dertona colonia, Iria, Vardacate⁵⁶⁸, Industria, Pollentia⁵⁶⁹, Carrea⁵⁷⁰ quod Potentia cognominatur, Foro Fulvi quod Valentinum, Augusta Bagiennorum⁵⁷¹, Alba Pompeia, Hasta⁵⁷², Aquis Statiellorum. haec regio ex discriptione Augusti nona est. patel ora Liguriae inter amnes Varum et Macram CCXI⁵⁷³ p.

50 ⁵⁷⁴ 8 Adnectitur septima⁵⁷⁵, in qua Etruria est ab amne Macra, ipsa mutatis saepe nominibus. Vmbros inde exegere antiquitus Pelasgi, hos Lydi, a quorum rege Tyrrheni⁵⁷⁶, mox a sacrifico ritu lingua Graecorum Tusci⁵⁷⁷ sunt cognominati. primum Etruriae oppidum Luna, portu nobile, colonia Luca a mari recedens propiorque Pisae inter amnes Auserem et Arnum, ortae a Pelopi dis⁵⁷⁸ sive a Teutanis⁵⁷⁹, Graeca gente. vada Volaterrana, fluvius Caecina⁵⁸⁰, Populonium, Etruscorum quondam hoc tantum in litore. 51 ⁵⁸¹ hinc amnes⁵⁸² Prile⁵⁸³, mox Vmbro, navigiorum capax, et ab eo tractus Vmbriae portusque Telamo, Cosa Volcientium⁵⁸⁴ a populo Romano deducta, Graviscae, Castrum Novum, Pyrgi⁵⁸⁵, Caeretanus amnis et ipsum Caere intus m. p⁵⁸⁶. VII⁵⁸⁷, Agylla a Pelasgis conditoribus dictum, Alsium, Fregenae⁵⁸⁸, Tiberis amnis a Macra CCLXXXIIII p. intus coloniae Falisca, Argis orta, ut auctor est Cato, quae cognominatur Etruscorum, Lucus F eroniae⁵⁸⁹, Rusellana, Seniensis, Sutrina⁵⁹⁰. 52 de cetero Arretini⁵⁹¹ Veteres, Arretini⁵⁹² Fidentiores, Arretini⁵⁹³ Iulienses, Amitinenses, Aquenses cognomine Taurini, Blerani, Cortonenses⁵⁹⁴, Capenates, Clusini Novi, Clusini Veteres, Florentini⁵⁹⁵ praefluenti Arno⁵⁹⁶ adpositi, Faesulae, Ferentinum, Fescennia, Hortanum, Herbanum , Nepet⁵⁹⁷, Novem Pagi, Praefectura⁵⁹⁸ Claudia Foroclodi, Pistorium, Perusia, Suanenses, Saturnini qui ante⁵⁹⁹ Aurini⁶⁰⁰ vocabantur, Subertani⁶⁰¹, Statonienses⁶⁰², Tarquinienses⁶⁰³, Tuscanienses , Vetulonienses⁶⁰⁴, Veientani⁶⁰⁵, Vesentini⁶⁰⁶, Volaterrani, Volcentani⁶⁰⁷ cognomine Etrusci, Volsinienses⁶⁰⁸. in eadem parte oppidorum veterum nomina retinent agri Crustuminus, Caletranus.

53 9 Tiberis, antea Thybris⁶⁰⁹ appellatus et prius Albula, e media fere longitudine Appennini finibus Arretinorum profluit⁶¹⁰, tenuis primo nec nisi piscinis corrivatus emissusque navigabilis, sicuti Ti nia⁶¹¹ et Clanis⁶¹² influentes in eum, novenorum⁶¹³ ita conceptu dierum, si non adiuvent imbres. sed Tiberis propter aspera et confragosa ne sic quidem, praeterquam trabibus verius quam ratibus, longe meabilis fertur⁶¹⁴, per CL p. non procul Tiferno Perusiaque et Ocriculo ⁶¹⁵ Etruriam ab Vmbris ac Sabinis, mox citra XVI⁶¹⁶ p. urbis Veientem agruma Crustumino, dein Fidenatem⁶¹⁷ Latinumque a Vaticano dirimens. 54 sed infra⁶¹⁸ Arretinum Clanim⁶¹⁹ duobus et quadraginta fluviis auctus⁶²⁰, praecipuis⁶²¹ autem Nare et Aniene, qui et ipse⁶²² navigabilis Latium includit a tergo, nec minus tamen aquis ac tot fontibus in urbem perductis, et ideo quamlibet magnarum navium ex Italo maria capax, rerum in toto orbe nascentium mercator placidissimus, pluribus prope solus quam ceteri in omnibus terris amnes accolitur aspiciturque villis. 55 nullique⁶²³ fluviorum minus licet inclusis utrimque lateribus, nec tamen ipse depugnat⁶²⁴, quamquam creber ac subitus⁶²⁵ incrementis e st⁶²⁶, nusquam magis aquis quam in ipsa urbe stagnantibus. quin immo vates intellegitur potius ac monitor, auctu⁶²⁷ semper religiosus verius quam saevus.

56 ⁶²⁸ Latium antiquum a Tiberi Cerceios⁶²⁹ servatum est m. p⁶³⁰. L longitudine: tam tenues⁶³¹ primordio⁶³² imperi fuere radices. colonis saepe mutatis tenuere alii aliis temporibus, Aborigines , Pelasgi, Arcades, Siculi, Aurunci⁶³³, Rutuli et ultra Cerceios⁶³⁴ Volsci, Osci, Ausones⁶³⁵, unde nomen Lati processit ad⁶³⁶ Lirim amnem. in principio est Ostia colonia ab Romano rege deducta, oppidum Laurentum, l ucus⁶³⁷ Io vis Indigetis, amnis Numicius⁶³⁸, Ardea a Danaë⁶³⁹ Persei matre condita. 57 ⁶⁴⁰ dein quondam Aphrodisium, Antium colonia, Astura flumen et insula, fluvius Nymphaeus, Clostra Romana, Cercei⁶⁴¹, quondam insula inmenso quidem mari circumdata, ut creditur Homero , et⁶⁴² nunc planitie⁶⁴³. mirum est quod hac de re tradere hominum notitiae possumus. Theophrastus, qui primus externorum aliqua de Romanis diligentius scripsit —nam Theopompus, ante quem nemo mentionem habuit, urbem dumtaxat a Gallis captam dixit, Clitarc hus⁶⁴⁴, ab eo proximus, legationem tantum ad Alexandrum missam— hic 58? iam plus quam ex⁶⁴⁵ fama Cerceiorum insulae et⁶⁴⁶ mensuram posuit stadia LXXX in eo volumine, quod scripsit Nicodoro⁶⁴⁷ Atheniensium magistratu⁶⁴⁸, qui fuit urbis nostrae CCCCXL anno. quicquid ergo terrarum est praeter X??? p⁶⁴⁹. ambitus adnexum insulae, post eum annum accessit Italiae. 59 ⁶⁵⁰aliud miraculum a Cerceis palus Pomptina⁶⁵¹ est, quem locum XXIIII⁶⁵² urbium fuisse Mucianus ter consul prodidit. dein flumen Aufentum⁶⁵³, supra quod Tarracina⁶⁵⁴ oppidum, lingua volscorum⁶⁵⁵ Anxur⁶⁵⁶ dictum, et ubi fuere Amyclae sive Amynclae ⁶⁵⁷, a serpentibus deletae, dein locus Speluncae⁶⁵⁸, lacus Fundanus, Caieta⁶⁵⁹ portus, oppidum Formiae, Hormiae⁶⁶⁰ dictum, ut existimavere, antiqua Laestrygonum sedes. ultra fuit oppidum Pirae⁶⁶¹, est⁶⁶² colonia Minturnae, Liri amne divisa, Clani⁶⁶³ o lim appellate⁶⁶⁴, Sinuessa⁶⁶⁵, extremum⁶⁶⁶ in adiecto Latio, quam quidam Sinopen dixere vocitatam. 60 hinc felix illa Campania⁶⁶⁷, ab hoc sinu incipiunt vitiferi colles et temulentia nobilis⁶⁶⁸ suco per omnes terras incluto atque, ut veteres dixere, summum Liberi Patris cum Cerere certamen. hinc setini et Caecubi protenduntur⁶⁶⁹ agri; his iunguntur Falerni⁶⁷⁰, Caleni⁶⁷¹, dein consurgunt Massici, Gaurani Surrentinique montes. ibi Leborini⁶⁷² campi sternuntur et in delicias alicae politur⁶⁷³ messis⁶⁷⁴. haec litora fontibus calidis rigantur praeterque cetera in toto mari conchylio et pisce nobili adnotantur. nusquam generosior oleae liquor e st⁶⁷⁵, hoc quoque certamen humanae voluptatis. tenuere Osci, Graeci, Vmbri, Tusci, Campani. 61 ⁶⁷⁶ in ora Savo fluvius, Volturnum⁶⁷⁷ oppidum cum amne, Liternum⁶⁷⁸, Cumae Chalcidensium, Misenum, portus Baiarum, Bauli, lacus Lucrinus et Avernus, iuxta quem Cimmerium oppidum quondam, dein Puteoli colonia⁶⁷⁹ Dicaearchea dicti, postque P hlegraei⁶⁸⁰ campi, Acherusia palus Cumis vicina; 62 ⁶⁸¹ litore autem Neapolis, Chalcidensium et ipsa, Part henope⁶⁸² a tumulo Sirenis appellata, Herculaneum⁶⁸³, Pompei baud procul spectato⁶⁸⁴ monte Vesuvio⁶⁸⁵, adluente vero Sarno⁶⁸⁶ amne⁶⁸⁷, ager Nucerinus et⁶⁸⁸ VIIII p. a mari ipsa Nuceria, Surrentum cum promunturio Minervae, Sirenum quondam sede⁶⁸⁹. navigatio a Cerceis II de LXXX patet. regio ea a⁶⁹⁰ tiberi prima Italiae servatur ex discriptione⁶⁹¹ Augusti.

63 Intus coloniae Capua, ab XL⁶⁹² campo dicta, Aquinum, suessa⁶⁹³, Venafrum, Sora, Teanum Sidicinum cognomine, Nola⁶⁹⁴; oppida Abellinum⁶⁹⁵, Aricia⁶⁹⁶, Alba Longa, Acerrani, Allifani, Atinates, Aletrinates, Anagnini⁶⁹⁷, Atellani, Aefulani⁶⁹⁸, Arpinates, Auximates, A bellani⁶⁹⁹, Alfaterni⁷⁰⁰ et qui ex agro Latino, item Hernico, item Labicano cognominantur⁷⁰¹, Bov illae⁷⁰², Ca iatia⁷⁰³, Casinum, Calenum, Capitulum H ern icum⁷⁰⁴, Cere at ini qui Mariani cognominantur, Corani⁷⁰⁵ a Dardano Troiano orti, Cubulterini⁷⁰⁶, 64? Castrimo enienses⁷⁰⁷, Cingulani, Cabienses⁷⁰⁸ in monte albano, Foropopulienses⁷⁰⁹ ex Falerno, Frusinates, Ferentinates, Freginates, Fabraterni⁷¹⁰ Veteres⁷¹¹, Fabraterni⁷¹² Novi, Ficolenses⁷¹³, fregellani, Forum Appi⁷¹⁴, Forentani, Gabini⁷¹⁵, Interamnates⁷¹⁶ Sucasini⁷¹⁷ qui et Lirenates vocantur, Ilionenses, La nivini⁷¹⁸, Norbani, Nomentani, Praenestini urbe quondam Stephane dicta, Privernates, Setini, Signini⁷¹⁹, Suessulani, Telesini⁷²⁰, Trebulani cognomine Ballienses⁷²¹, Trebani, Tusculani, Verulani, veliterni, 65? ⁷²² Vlubrenses, Vrbanates⁷²³ superque Roma ipsa, cuius nomen alterum dicere nisi⁷²⁴ arcanis caerimoniarum nefas habetur optimaque et salutari fide abolitum enuntiavit valerius Soranus luitque mox poenas. non alienum videtur inserere hoc loco exemplum religionis antiquae ob hoc maxime silentium institutae. namque diva Angerona, cui sacrificatur a. d⁷²⁵. XII kal. Ian., ore obligato obsignatoque simulacrum habet.

66 ⁷²⁶Vrbem tris portas habentem Romulus reliquit aut, ut⁷²⁷ plurimas tradentibus credamus, IIII⁷²⁸. moenia eius coll egere ambitu imperatoribus censoribusque Vespasianis anno conditae ⁷²⁹⁷³⁰ DCCCXXVI⁷³¹ m. p. XIII.CC, conplexa montes septem. ipsa dividitur in regiones XIIII, compita⁷³² Larum⁷³³ CCLXV. eiusdem spatium mensura currente⁷³⁴ a miliario in capite Romani fori statute ad singulas portas, quae sunt hodie numero XXXVII, ita ut XII portae⁷³⁵ semel⁷³⁶ numerentur praetereanturque ex veteribus VII, quae esse desierunt, efficit passuum per directum XX.M⁷³⁷ .DCCLXV⁷³⁸. 67 ⁷³⁹ ad extrema vero tectorum cum castris praetoriis⁷⁴⁰ ab eodem miliario per vicos omnium viarum mensura colligit paulo amplius LX⁷⁴¹ p. quod⁷⁴² si quis altitudinem tectorum addat, dignam profecto aestimationem concipiat fateaturque nullius urbis magnitudinem in toto orbe potuisse ei comparari. clauditur ab oriente aggere⁷⁴³ Tarquini Superbi, inter prima opere mirabill ; namque eum muris aequavit qua maxime patebat aditu plano⁷⁴⁴. cetera⁷⁴⁵ munita erat⁷⁴⁶ praecelsis muris aut abruptis montibus, nisi quod exspatiantia⁷⁴⁷ tecta multas⁷⁴⁸ addidere urbes.

68 In prima regione praeterea fuere in Latio clara oppida satricum⁷⁴⁹, Pometia, Scaptia, Politorium⁷⁵⁰, Tellena⁷⁵¹, Tifata⁷⁵², C ae nina⁷⁵³, Ficana, Crustumeri a⁷⁵⁴, Ameriol a, Medullum⁷⁵⁵, Corniculum , Saturnia ubi nunc Roma est, Antipolis quod nunc Ianiculum in⁷⁵⁶ parte Romae⁷⁵⁷, Antemnae⁷⁵⁸, Camerium, Collatia⁷⁵⁹, Amitinum⁷⁶⁰, 69? Norbe, Sulmo, et cum iis carnem in monte albano soliti accipere populi Albenses: Albani, Aesolani⁷⁶¹, Accienses, Abolani, Bubetani⁷⁶², Bolani, Cusuetani⁷⁶³, Coriolani, fidenates, Foreti, Hortenses, Latinienses, Longani⁷⁶⁴, Manates, Mac rales⁷⁶⁵, Munienses⁷⁶⁶, Numinienses⁷⁶⁷, Olliculani, Octulani, Pedani, Poletaurini⁷⁶⁸, Querquetulani, Sicani, Sisolenses, Tolerienses , Tutienses, Vimitellari⁷⁶⁹, Velienses⁷⁷⁰, Venetulani, Vitellenses ⁷⁷¹. 70 ⁷⁷² ita ex antiquo Latio LIII populi interiere sine vestigiis. in Campano autem agro Stabiae oppidum fuere usque⁷⁷³ ad Cn. Pompeium L. Catonem cos. pr⁷⁷⁴. kal. Mai⁷⁷⁵., quo die L. Sulla legatus bello sociali id⁷⁷⁶ delevit, quod nunc in villaim⁷⁷⁷ abiit. intercidit⁷⁷⁸ ibi et Taurania. sunt morientes⁷⁷⁹ Ca silini⁷⁸⁰ reliquiae. praeterea auctor est Antias oppidum latinorum Ap iolas⁷⁸¹ captum a L. Tarquinio rege, ex cuius praeda Capitolium is⁷⁸² inchoaverit⁷⁸³. a Surrentino⁷⁸⁴ ad Silerum⁷⁸⁵ amnem XXX m. p. ager⁷⁸⁶ Picentinus fuit Tuscorum, templo iunonis Argivae⁷⁸⁷ ab Iasone condito insignis. intus oppidum Salerni⁷⁸⁸, Picentia.

71 ⁷⁸⁹ 10 A Silero regio tertia et ager Lucanus Bruttiusque incipit, nec ibi rara⁷⁹⁰ incolarum mutatione. tenuerunt eum⁷⁹¹ Pelasgi, Oenotri, Itali, Morgetes⁷⁹², Siculi, Graeciae maxime populi, novissime Lucani⁷⁹³ Samnitibus⁷⁹⁴ orti duce Lucio. oppidum ⁷⁹⁵ Paestum⁷⁹⁶, Graecis Posidonia⁷⁹⁷ appellatum, sinus Paestanus, oppidum Elea⁷⁹⁸ quae⁷⁹⁹ nunc Velia⁸⁰⁰, promunturium Palinurum, a quo sinu⁸⁰¹ recedente traiectus ad Columnam⁸⁰² Regiam C m. p. proximum autem⁸⁰³ flumen Melpes, 72? oppidum Buxentum, Graeciae ⁸⁰⁴ Pyxus⁸⁰⁵, Laus amnis. fuit et oppidum eodem⁸⁰⁶ nomine. ab eo Bruttium⁸⁰⁷ litus, oppidum Blanda⁸⁰⁸, flumen Baletum⁸⁰⁹, portus Parthenius⁸¹⁰ Phocensium⁸¹¹ et sinus Vibonensis, locus Clampetiae, oppidum Tempsa⁸¹², a Graecis Temese⁸¹³ dictum, et Crotoniensium Terina sinusque ingens⁸¹⁴ Terin aeus⁸¹⁵. oppidum Consentia intus. 73 ⁸¹⁶ in p aeninsula⁸¹⁷ fluvius Acheron, a quo oppidani Aceruntini⁸¹⁸ . Hippo⁸¹⁹, quod nunc Vibonem⁸²⁰ Valentiam appellamus, portus Herculis, Metaurus amnis, Tauroentum ⁸²¹ oppidum, portus Orestis et Med ma⁸²². oppidum Scyllaeum , Crataeis⁸²³ fluvius, mater, ut dixere, Scyllae. dein Columna⁸²⁴ Regia, Siculum fretum ac duo adversa promunturia , ex Italia C aenus⁸²⁵, e Sicilia Pelorum, XII stadiorum intervallo, 74 ⁸²⁶ unde Regium X CIV⁸²⁷. inde Appennini silva Sila⁸²⁸, promunturium⁸²⁹ Leucopetra XV p., ab ea LI⁸³⁰ Locri⁸³¹, cognominati a promunturio Zephyrio. absunt a Silero CCCIII.

Et includitur Europae sinus primus. in eo⁸³² maria nuncupantur: unde inrumpit, Atlanticum, ab aliis Magnum; qua intrat, Porthmos⁸³³ a Graecis, a nobis Gaditanum fretum; cum intravit, Hispanum quatenus Hispanias adluit⁸³⁴, ab aliis Hibericum aut Baliaricum⁸³⁵; mox Gallicum ante Narbonensem provinciam; 75 ⁸³⁶ hinc Ligusticum; ab eo ad Siciliam insulam Tuscum⁸³⁷, quod ex Graecis alii Notium⁸³⁸, alii Tyrrenum, e nostris plurimi Inferum vocant. ultra Siciliam quod est⁸³⁹ ad sallentinos⁸⁴⁰, Ausonium Polybius appellat, Eratosthenes autem inter ostium oceani et Sardiniam⁸⁴¹ quicquid est Sardoum ⁸⁴², inde ad Siciliam Tyrrenum⁸⁴³, ab hac Cretam usque Siculum, ab ea Creticum.

76 ⁸⁴⁴ 11 Insulae per haec maria primae omnium Pit yussae⁸⁴⁵ Graecis⁸⁴⁶ dictae a frutice⁸⁴⁷ pineo; nunc Ebusus vocatur utraque , civitate foederata, angusto freto interfluente. patent XLVI⁸⁴⁸, absunt ab Dianio⁸⁴⁹ DCC⁸⁵⁰ stadia, totidem Dianium⁸⁵¹ per continentem a Carthagine Nova, tantundem⁸⁵² a Pityussis⁸⁵³ in altum⁸⁵⁴ Baliares⁸⁵⁵⁸⁵⁶ duae⁸⁵⁷ et Sucronem versus Colubraria. 77 ⁸⁵⁸ Baliares⁸⁵⁹ funda bellicosas Graeci Gymnasias dixere. maior C p. est longitudine, circuitu vero CCCCLXXV⁸⁶⁰. oppida habet civium Romanorum Palmam et Pollentiam⁸⁶¹, Latina Guium⁸⁶² et Tucim⁸⁶³, et foederatum Bocchorum⁸⁶⁴ fuit. ab ea XXX distat minor, longitudine XL⁸⁶⁵, circuitu⁸⁶⁶ CL. civitates habet Iamonem⁸⁶⁷, Saniseram, Magonem. 78 ⁸⁶⁸ a maiore XII in altum abest Capraria, insidiosa naufragiis, et e regione Palmae urbis Menariae⁸⁶⁹ ac Tiquadra et⁸⁷⁰ parva Hannibalis. Ebusi⁸⁷¹ terra serpentes fugat, Colubrariae⁸⁷² parit⁸⁷³, ideo infesta omnibus nisi Ebusitanam ⁸⁷⁴ terrain inferentibus; Graeci Ophiussam⁸⁷⁵ dixere. nec⁸⁷⁶ cuniculos Ebusus gignit, populantes Baliarium messes.

79 ⁸⁷⁷Sunt aliae viginti ferme parvae mari vadoso⁸⁷⁸, Galliae autem ora in Rhodani ostio Metina⁸⁷⁹, mox quae Blascorum⁸⁸⁰ vocatur, et tres Stoechades a vicinis Massiliensibus dictae propter ordinem quo sitae sunt⁸⁸¹. nomina⁸⁸² singulis Prote⁸⁸³, Mese⁸⁸⁴, quae et Pomponiana vocatur, tertia Hypaea⁸⁸⁵, ab iis⁸⁸⁶ Sturium⁸⁸⁷, Phoenice, Ph ila, Lero⁸⁸⁸ et Lerina adversum Antipolim , in qua Berconi⁸⁸⁹ oppidi memoria.

⁸⁹⁰ 80 ⁸⁹¹ 12 In Ligustico mari est Corsica, quam Graeci cyrnon⁸⁹² appellavere, sed Tusco propior, a septentrione in meridiem proiecta, longa passuum CL⁸⁹³, lata maiore ex parte L???⁸⁹⁴, circuitu CCCXXV. abest a Vadis Volaterranis LXII⁸⁹⁵, civitates habet XXXII⁸⁹⁶ et colonias Marianam, a C. Mario deductam, Aleriam, a dictatore Sulla. citra est Oglasa⁸⁹⁷, intra vero, et⁸⁹⁸ LX p. a Corsica, Planasia⁸⁹⁹ a specie dicta, aequalis freto ideoque navigiis fallax. 81 ⁹⁰⁰ amplior Vrgo et Capraria, quam Graeci Aegilion⁹⁰¹ dixere, item Igilium⁹⁰² et dianium, quam Artemisiam⁹⁰³, ambae contra Cosanum litus, et Barpana⁹⁰⁴, Menaria⁹⁰⁵, Columbaria, Venaria⁹⁰⁶, Ilva⁹⁰⁷ cum ferri metallis, circuitus⁹⁰⁸ C???, a Populonio X???, a Graecis Aethalia dicta. ab ea Planasia⁹⁰⁹ XXVIII. ab iis ultra Tiberina ostia in Antiano Astura⁹¹⁰, mox Palmaria, Sinonia⁹¹¹, adversum Formias Pontiae. 82 ⁹¹² in Puteolano autem sinu Pandateria⁹¹³, Prochyta⁹¹⁴, non ab Aeneae nutrice, sed quia profusa ab Aenaria erat⁹¹⁵, Aenaria a⁹¹⁶ statione navium Aeneae, Homero Inarime dicta⁹¹⁷, Pithecusa, non a simiarum multitudine, ut aliqui existimavere , sed a figlinis doliorum. inter Pausilypum et Neapolim ⁹¹⁸ Megaris, mox a Surrento⁹¹⁹ VIII distantes Tiberi principis 83? ⁹²⁰ arce nobiles Capreae circuitu X I⁹²¹ .M⁹²², 13 Leucothea extraque⁹²³ conspectum pelagus Africum attingens Sardinia, minus VIII⁹²⁴ p. a Corsicae extremis, etiamnum angustias eas artantibus⁹²⁵ insulis parvis, quae Cuniculariae appellantur, itemque Phintonis⁹²⁶ et Fossae⁹²⁷, a quibus fretum ipsum Taphros⁹²⁸ nominatur.

84 ⁹²⁹

Sardinia ab oriente patens CLXXXVIII p., ab occidente CLXXV⁹³⁰, a meridie LXXVII, a septentrione CXXV⁹³¹, circuitu⁹³² DLXV, abest ab Africa Caralitano promunturio CC, a Gadibus | XIII|. L⁹³³. habet et a Gorditano promunturio duas insulas quae vocantur Herculis, a Sulcensi Enosim⁹³⁴, a Caralitano Ficariam⁹³⁵ . 85 ⁹³⁶ quidam haut procul ab ea et⁹³⁷ Leberidas⁹³⁸ ponunt et Callode⁹³⁹ et quam vocant Heras lutra⁹⁴⁰. celeberrimi⁹⁴¹ in ea populorum Ilienses, Balari⁹⁴², Corsi, oppidorum XVIII⁹⁴³ Sulcitani, Valentini, Neapolitani, Bitienses⁹⁴⁴, caralitani⁹⁴⁵ civium R. et Norenses, colonia autem una, quae vocatur Ad Turrem⁹⁴⁶ Libisonis⁹⁴⁷. Sardiniam ipsam Timaeus sandaliotim appellavit ab effigie soleae, Myrsilus⁹⁴⁸ Ichnusam⁹⁴⁹ a similitudine vestigii. contra Paestanum⁹⁵⁰ sinum Leuc osia⁹⁵¹ est, a Sirene ibi sepulta appellate, contra Veliam Pontia et Isacia⁹⁵², utraeque uno nomine Oenotrides, argumentum possessae ab Oenotris⁹⁵³ Italiae, contra Vibonem parvae quae vocantur Ithacesiae ab⁹⁵⁴ Ulixis specula⁹⁵⁵.

86 ⁹⁵⁶⁹⁵⁷

14 Verum ante omnes claritate⁹⁵⁸ Sicilia, Sicania⁹⁵⁹ Thucydid i⁹⁶⁰ dicta, Trinacria pluribus aut⁹⁶¹ Trinacia⁹⁶² a triangula⁹⁶³ specie, circuitu patens, ut auctor est Agrippa, DCXVIII⁹⁶⁴ p., quondam Bruttio agro cohaerens, mox interfuso mari avulsa, XV⁹⁶⁵ in longitudinem freto, in latitudinem autem⁹⁶⁶ M.D p. iuxta Columnam Regiam. ab hoc dehiscendi⁹⁶⁷ argumento Rhegium Graeci nomen dedere oppido in margine Italiae sito. 87 ⁹⁶⁸ in eo freto est⁹⁶⁹ scopulus Scylla⁹⁷⁰, item Charybdis mare verticosum, amb ae⁹⁷¹ clarae saevitia⁹⁷². ipsius triquetrae⁹⁷³, ut diximus, promunturium Pelorum⁹⁷⁴ vocatur adversus⁹⁷⁵ scylam vergens in Italiam, Pachynum in Graeciam, CCCCXL⁹⁷⁶ ab eo distante Peloponneso, Lilybaeum in Africam CLXXX intervallo a Mercuri promunturio et a⁹⁷⁷ Caralitano Sardiniae CXC⁹⁷⁸. inter se autem⁹⁷⁹ promunturia ac latera distant⁹⁸⁰ his spatiis: terreno itinere a Peloro Pachynum CLXXVI⁹⁸¹, inde Lilybaeum CC, unde⁹⁸² Pelorum CCXLII⁹⁸³. coloniae ibi V,⁹⁸⁴ urbes aut⁹⁸⁵ civitates LXIII. 88 ⁹⁸⁶ a Peloro mare Ionium ora spectante⁹⁸⁷ oppidum⁹⁸⁸ Messana civium R., qui Mamertini vocantur, promunturium Drepanum, colonia Tauromenium, quae antea Naxos, flumen Asines, mons Aetna, nocturnis mirus incendiis. crater eius patet ambitu stadia viginti; favilla Tauromenium et Catinam⁹⁸⁹ usque pervenit fervens, fragor vero ad Maroneum⁹⁹⁰ et Gemellos colles. 89 ⁹⁹¹ scopuli tres Cyclopum, portus Vlixis, colonia Catina, flumina Sym aet hum⁹⁹², Terias. intus Laestrygoni campi. oppida Leontini, Megaris, amnis Pantagies⁹⁹³, colonia Syracusae cum fonte Arethusa, quamquam et Tem enitis⁹⁹⁴ et Archidemia et Magea et Cyane et Milic hie⁹⁹⁵ fontes in Syracusano potantur⁹⁹⁶ agro, portus Naustathmus, flumen Elorum, promunturium ⁹⁹⁷ Pachynum, a quo⁹⁹⁸... fronte Siciliae flumen Hyrminum⁹⁹⁹, oppidum Camarina, fluvius Gelas, oppidum Agragas¹⁰⁰⁰, 90 ¹⁰⁰¹ quod Agrigentum nostri dixere, Thermae¹⁰⁰² colonia, amnes¹⁰⁰³ Achate s¹⁰⁰⁴, Ma zaar a¹⁰⁰⁵, Hypsa¹⁰⁰⁶, Selinuus¹⁰⁰⁷, oppidum Lilybaeum, ab eo promunturium, Drepana, mons Eryx, oppida Panhormum , Soluus¹⁰⁰⁸, Himera cum fluvio, Cephaloedis, Haluntium¹⁰⁰⁹, Agathyrnum, Tyndaris colonia, oppidum Mylae et, unde coepimus, Pelorias¹⁰¹⁰. 91 ¹⁰¹¹ intus autem¹⁰¹² Latinae condicionis Centuripini, Netini¹⁰¹³, Segestani, stipendiarii Assorini¹⁰¹⁴, Aetnenses, Agyrini¹⁰¹⁵, Acestaei, Acrenses, Bidini, Citarini¹⁰¹⁶, Drepanitani, Ergetini, Echet lienses¹⁰¹⁷, Erycini, Entellini¹⁰¹⁸, Egguini¹⁰¹⁹, Gelani, Galacteni¹⁰²⁰, Hal aesini¹⁰²¹, Hennenses, Hyblenses, Herbitenses¹⁰²², Herbe ssenses¹⁰²³, Herbulenses¹⁰²⁴, Halicuenses, Hadranitani, Imacarenses ¹⁰²⁵, I chanenses¹⁰²⁶, I aetenses¹⁰²⁷, Mutustra tini¹⁰²⁸, Magellini¹⁰²⁹, Murgentini, Mutycenses¹⁰³⁰, Menaini¹⁰³¹, Naxi, Noini¹⁰³², Petrini¹⁰³³, Paropini, Phintienses¹⁰³⁴, Semelitani, Scher ini¹⁰³⁵, Selinunti¹⁰³⁶, Symaethii¹⁰³⁷, Talarenses¹⁰³⁸, Tissienses¹⁰³⁹, Triocalini, Tyracinenses¹⁰⁴⁰. zanclaei Messeniorum in Siculo freto sunt.

92 ¹⁰⁴¹¹⁰⁴²¹⁰⁴³Insulae¹⁰⁴⁴ in¹⁰⁴⁵ Africam versae Gaulos¹⁰⁴⁶, Melita a Camarina¹⁰⁴⁷ LXXXVII¹⁰⁴⁸, a Lilybaeo CXIII, Cossyra¹⁰⁴⁹, Hiero nn esos¹⁰⁵⁰, Caene, Galata, L opadusa¹⁰⁵¹, Aethusa, quam alii Aegusam scripserunt, Bucinna¹⁰⁵² et a Solunte LXXV Osteodes¹⁰⁵³ contraque Paropinos Vstica¹⁰⁵⁴. citra vero Siciliam ex adverso Metauri amnis XXV ferme p. ab Italia septem Aeoliae appellatae, eaedem Liparaeorurn, Hephaestiades¹⁰⁵⁵ a Graecis, a nostris Volcaniae¹⁰⁵⁶, Aeoliae¹⁰⁵⁷, quod Aeolus Iliacis temporibus ibi regnavit¹⁰⁵⁸. 93 ¹⁰⁵⁹

Lipara cum civium Romanorum oppido, dicta a Liparo rege, qui successit Aeolo¹⁰⁶⁰, antea Milogonis¹⁰⁶¹ vel Meligunis¹⁰⁶² vocitata, abest XXV ab Italia, ipsa circuitu paulo minor¹⁰⁶³ V???. inter hanc¹⁰⁶⁴ et Siciliam altera, antea Therasia appellata, nunc Hiera, quia sacra Volcano est, colle in ea nocturnas evomente flammas. 94 ¹⁰⁶⁵ tertia Strong yle¹⁰⁶⁶, a Lipara VI¹⁰⁶⁷ p. ad exortum solis vergens, in qua regnavit Aeolus; quae a Lipara liquidiore tantum flamma differt¹⁰⁶⁸, e¹⁰⁶⁹ cuius fumo, quinam flaturi sint venti in triduo¹⁰⁷⁰, praedicere incolae traduntur; unde ventos Aeolo paruisse existimatum. quarta Didyme, minor quam Lipara. quinta Eri cusa¹⁰⁷¹, sexta phoenicusa, pabulo proximarum relictae¹⁰⁷². novissima eademque minima¹⁰⁷³ Euonymos. hactenus de primo Europae sinu.

95 ¹⁰⁷⁴ 15 A Locris Italiae frons¹⁰⁷⁵ incipit, Magna graecia appellata, in tris sinus recedens Ausonii maris, quoniam Ausones tenuere primi. patet LXXXVI, ut auctor est Varro; plerique LXXV fecere. in ea ora flumina innumera, sed memoratu digna a Locris Sagra¹⁰⁷⁶ et vestigia oppidi Caulonis, Mustiae¹⁰⁷⁷, Consilinum castrum, Cocynt hum¹⁰⁷⁸, quod esse longissimum Italiae promunturium aliqui existimant. dein sinus et¹⁰⁷⁹ oppidum¹⁰⁸⁰ Scola cium¹⁰⁸¹, Scylaceum¹⁰⁸² et Scyl letium¹⁰⁸³ Atheniensibus, cum conderent, dictum, quem locunm occurrens Terinaeus¹⁰⁸⁴ sinus p aeninsulam efficit, et in ea portus qui vocatur Castra Hannibalis, nusquam¹⁰⁸⁵ angustiore italia: XL¹⁰⁸⁶ p. latitudo est; itaque Dionysius maior intercisam eo loco adicere Siciliae voluit. 96 ¹⁰⁸⁷ amnes ibi navigabiles carcinus¹⁰⁸⁸, Crotalus, Semirus, Arogas¹⁰⁸⁹, Thagines¹⁰⁹⁰, oppidum intus Pet elia¹⁰⁹¹, mons Clibanus, promunturium Lacinium, cuius ante oram¹⁰⁹² insula X??? a terra Dioscoron, altera Calypsus , quam Ogygiam appellasse Homerus existimatur, praeterea Tyris¹⁰⁹³, Eranusa, Meloessa. ipsum a Caulone¹⁰⁹⁴ abesse LXX prodit¹⁰⁹⁵ Agrippa.

97 ¹⁰⁹⁶ A Lacinio promunturio secundus Europae sinus incipit, magno ambitu flexus et Acroceraunio Epiri finitus promunturio, a quo abest LXXV. oppidum Croto, amnis Neaethus, oppidum T huri¹⁰⁹⁷ inter duos amnes Crat him¹⁰⁹⁸ et Sybarim, ubi fuit urbs eodem nomine. similiter est inter Sirim et Acirim¹⁰⁹⁹ Heraclea, aliquando Siris vocitata. flumina Talandrum¹¹⁰⁰, Casuentum, oppidum Metapontum, quo¹¹⁰¹ tertia Italiae regio finitur. 98 ¹¹⁰² mediterranei Bruttiorum Aprustani tantum; Lucanorum autem Atinates¹¹⁰³, Bantini¹¹⁰⁴, Eburini, Grumentini, Potentini, Sontini, Sirini¹¹⁰⁵, Tergilani¹¹⁰⁶, Vrsentini¹¹⁰⁷, Volcentani¹¹⁰⁸, quibus Numestrani iunguntur. praeterea interisse Thebas Lucanas Cato auctor est, et Pa ndo siam¹¹⁰⁹ Lucanorum urbem fuisse Theopompus, inqua Alexander Epirotes occubuerit.

99 ¹¹¹⁰ 16 Conectitur secunda regio amplexa Hirpinos, Calabriam, Apuliam, Sallentinos, CCL sinu qui Tarentinus appellatur¹¹¹¹ ab oppido Laconum—in recessu¹¹¹² hoc intimo situm¹¹¹³, contributa eo¹¹¹⁴ maritima colonia, quae¹¹¹⁵ ibi fuerat, abest CXXXVI¹¹¹⁶ a Lacinio promunturio —, adversam ei calabriam in paeninsulam¹¹¹⁷ emittens. Graeci Messapiam a duce appellavere et ante Peucetiam a Peucetio Oenotri fratre in Sallentino agro. inter promunturia C??? intersunt. latitudo paeninsulae a Tarento Brundisium terreno itinere XXXXV¹¹¹⁸ patet multoque brevius a portu Sasine¹¹¹⁹. 100 ¹¹²⁰ oppida per continentem a Tarento Vria¹¹²¹, cui cognomen ob Apulam Messapiae¹¹²², A letium¹¹²³, in¹¹²⁴ ora vero Senum¹¹²⁵, Callipolis¹¹²⁶, quae nunc est Anxa, LXXV a Tarento. inde XXXIII¹¹²⁷ promunturium quod Acran¹¹²⁸ Iapygiam vocant, quo longissime in maria excurrit Italia. ab eo Basta oppidum et Hydruntum decem ac novem milia passuum, ad discrimen Ionii et Hadriatici maris, qua in Graeciam brevissimus transitus, ex adverso Apolloniatum¹¹²⁹ oppidi¹¹³⁰ latitudine intercurrentis freti¹¹³¹ L??? non amplius. 101 ¹¹³² hoc intervallum pedestri continuare¹¹³³ transitu pontibus iactis primum Pyrrus Epiri rex cogitavit, post eum M. Varro, cum classibus Pompei piratico bello praeesset; utrumque aliae inpedivere¹¹³⁴ curae. ab Hydrunte Soletum desertum, dein Fratue ntium¹¹³⁵, portus Tarentinus, statio Miltopes¹¹³⁶, Lupia¹¹³⁷, Balesium¹¹³⁸, Caelia¹¹³⁹,Brundisium L??? p. ab Hydrunte, in primis Italiae portu nobile ac velut certiore transitu sicuti¹¹⁴⁰ longiore, excipiente Illyrici¹¹⁴¹ urbe Durrachio CCXXV traiectu. 102 Brundisio conterminus Poediculorum ¹¹⁴² ager. novem adulescentes totidemque virgines ab Illyriis XII¹¹⁴³ populos genuere. Poediculorum oppida Rudiae¹¹⁴⁴, Gnatia¹¹⁴⁵, Barium¹¹⁴⁶, amnes¹¹⁴⁷ Iapyx¹¹⁴⁸ a Daedali filio¹¹⁴⁹ rege¹¹⁵⁰, a quo et Iapygia A cra¹¹⁵¹, Pactius¹¹⁵², Aufidus ex Hirpinis montibus Canusium, praefluens. 103 ¹¹⁵³ hinc Apulia Dauniorum cognomine a duce Diomedis socero, in qua oppidum Salapia Hannibalis meretricio amore inclutum, Sipuntum¹¹⁵⁴, Vria¹¹⁵⁵, amnis Cerbalus, Dauniorum finis, portus Aggasus¹¹⁵⁶, promunturium montis Gargani, a Sallentino sive Iapygio CCXXXIIII¹¹⁵⁷ ambitu Gargani, portus Garnae, lacus Pantanus, flumen portuosum Fertor¹¹⁵⁸. Teanum Apulorum itemque Larinum¹¹⁵⁹, Cliternia¹¹⁶⁰, Tifernus amnis. 104 ¹¹⁶¹ inde regio Frentana¹¹⁶². ita Apulorum genera tria: Teani a¹¹⁶³ duce e¹¹⁶⁴ Grais; Lucani subacti a Calchante, quae nunc loca tenent Atinates¹¹⁶⁵; Dauniorum praeter supra dicta coloniae Luceria, Venusia, oppida Canusium, Arpi¹¹⁶⁶, aliquando Argos Hippium¹¹⁶⁷ Diomede condente, mox Argyripa¹¹⁶⁸ dictum¹¹⁶⁹. Diomedes ibi delevit gentes Monadorum Dardorumque et urbes duas, quae in proverbii ludicrum vertere, Apinam et¹¹⁷⁰ Tricam¹¹⁷¹. 105 ¹¹⁷² cetera¹¹⁷³ intus in secunda region Hirpinorum colonia una Beneventum auspicatius mutato nomine , quae quondam appellata Maleventum, Aeculani¹¹⁷⁴, Aquiloni , Abellinates cognomine Protropi, Compsani, Caudini, ligures qui¹¹⁷⁵ cognominantur Corneliani et qui B aebiani¹¹⁷⁶, Vescellani. A usculani¹¹⁷⁷, Aletrini¹¹⁷⁸, Abellinates cognominati Marsi, Atrani, Aecani, Alfellani, Atinates¹¹⁷⁹, Arpani, Borcani¹¹⁸⁰, collatini, Corinenses¹¹⁸¹ et nobiles clade Romana Cannenses, Dirini, Forentani, Genusini, Herdonienses¹¹⁸², Irini¹¹⁸³, Larinates cognomine Frentani, Metinates¹¹⁸⁴ ex Gargano, Mateolani, Neretini¹¹⁸⁵, Natini¹¹⁸⁶, Rubustini¹¹⁸⁷, Silvini, Strapellini, Turnantini¹¹⁸⁸, Vibinates, Venusini, Vlurtini. — Calabrorum mediterranei Aezetini¹¹⁸⁹, Apamestini, Argetini¹¹⁹⁰, Butuntinenses, Deciani, Grumbestini¹¹⁹¹, Norbanenses¹¹⁹², Palionenses¹¹⁹³, Stulnini¹¹⁹⁴, Tutini. — Sal lentinorum Aletini¹¹⁹⁵, Basterbini, Neretini, V zentini¹¹⁹⁶, Veretini.

106 ¹¹⁹⁷ 17 Sequitur regio quarta gentium vel fortissimarum Italiae. in ora Frentanorum a Tiferno flumen Trinium portuosum, oppida Histonium, Buca, Hortona¹¹⁹⁸, Aternus amnis. intus Anxani cognomine Frentani, Care cini¹¹⁹⁹ Supernates et Infernates, Iuanenses¹²⁰⁰. — Marrucinorum Tea tini¹²⁰¹ . — Paelignorum Corfinienses¹²⁰², Superaequani, Sulmonenses . — Marsorum Anxatini¹²⁰³, A ntinates¹²⁰⁴, Fucentes, Lucenses, Marruvini¹²⁰⁵. — Albensium Alba ad Fucinum lacum. 107 — Aequiculanorum Cliternini, Carseolani. — Vestinorum Angulani, Pennienses¹²⁰⁶, Peltuinates, quibus iunguntur Aufinates Cismontani. — Samnitium, quos Sabellos et Graeci Saunitas dixere, coloniae¹²⁰⁷ Bovianum¹²⁰⁸ Vetus et alterum cognomine Vndecumanorum, Aufidenates, Aesernini¹²⁰⁹, Fagifulani ¹²¹⁰, Ficolenses, S aepinates¹²¹¹, Tereventinates¹²¹². — Sabinorum Amiternini, Curenses, Forum Deci, Forum Novum, Fidenates, interamnates, Nursini, Nomentani, Reatini, Trebulani qui cognominantur Mutuesci¹²¹³ et qui Suffenates¹²¹⁴, Tiburtes, Tarinates ¹²¹⁵. 108 ¹²¹⁶ in hoc situ ex Aequicolis interiere Comini, Tadiates¹²¹⁷, Caedici¹²¹⁸, Alfaterni. Gellianus¹²¹⁹ auctor est lacu Fucino haustum Marsorum oppidum Archippe, conditum a Marsya: duce Lydorum; item Vidicinorum¹²²⁰ in Piceno deletum a Romanis Valerianus¹²²¹. Sabini, ut quidam existimavere, a religione et deum cultu Sebini¹²²² appellati, Velinos accolunt lacus, roscidis¹²²³ collibus. 109 ¹²²⁴ Nar amnis exhaurit illos sulpureis aquis¹²²⁵ Tiberim ex his petens, replet e¹²²⁶ monte Fiscello Ave ns¹²²⁷ iuxta Vacunae nemora et Reate in eosdem conditus. at ex alia parte Anio¹²²⁸, in monte Trebanorum ortus, lacus tris amoenitate nobiles, qui nomen dedere Sublaqueo, defert in Tiberim. in agro Reatino Cutiliae¹²²⁹ lacum, in quo fluctuetur¹²³⁰ insula, Italiae umbilicum¹²³¹ esse M¹²³². Varro tradit. infra Sabinos Latium¹²³³ est, a latere Picenum, a tergo Vmbria¹²³⁴, Appennini iugis Sabinos utrimque vallantibus.

110 ¹²³⁵¹²³⁶ 18 Quinta regio Piceni est¹²³⁷, quondam uberrimae multitudinis. CCCLX Picentium in fidem p. R. venere. orti sunt a Sabinis voto vere sacro. tenuere ab Aterno¹²³⁸ amne, ubi nunc ager Hadrianus et Hadria¹²³⁹ colonia a mari VI¹²⁴⁰ . flumen Vomanum, ager Praetutianus¹²⁴¹ Palmensisque ¹²⁴², item¹²⁴³ Castrum Novum, flumen Batinum¹²⁴⁴, Truentum cum amne, quod solum Liburnorum in Italia relicum est, flum in a¹²⁴⁵ Albula, Tessuinum¹²⁴⁶, Helvinum¹²⁴⁷, quo¹²⁴⁸ finitur Praetutiana regio et Picent ium¹²⁴⁹ incipit. 111 ¹²⁵⁰ Cupra oppidum, Castellum Firmanorum et super id colonia Asculum, Piceni nobilissima¹²⁵¹ intus, Novana¹²⁵². in ora Cluana, Potentia, Numana a Siculis condita, ab iisdem colonia Ancona¹²⁵³, adposita promunturio Cunero¹²⁵⁴ in ipso flectentis se orae cubito, a Gargano CLXXXIII¹²⁵⁵. intus Auximates, Beregrani¹²⁵⁶, Cingulani, Cuprenses cognomine Montani, Fal erienses¹²⁵⁷, Pausulani, Planinenses¹²⁵⁸, Ricinenses, Septempedani¹²⁵⁹, Tolentina tes¹²⁶⁰, Tra i- enses¹²⁶¹, Vrbesalvia Pollentini¹²⁶².

112 ¹²⁶³ 19 Iungetur¹²⁶⁴ his¹²⁶⁵ sexta regio Vmbriam conplexa agrumque Gallicum citra¹²⁶⁶ Ariminum. ab Ancona Gallica ora incipit Togatae Galliae cognomine. Siculi et Liburni plurima¹²⁶⁷ eius tractus tenuere, in primis Palmensem, Praetutianum Hadrianumque agrum. Vmbri eos¹²⁶⁸ expulere, hos Etruria, hanc Galli. Vmbrorum: gens antiquissima Italiae existimatur, ut quos¹²⁶⁹ Ombrios¹²⁷⁰ a Graecis putent dictos, quod in¹²⁷¹ inundatione terrarum imbribus superfuissent. trecenta eorum oppida Tusci debellasse¹²⁷² reperiuntur. 113 nunc in ora flumen Aesis¹²⁷³, Senagallia¹²⁷⁴, Metaurus fluvius, coloniae¹²⁷⁵ Fanum Fortunae, Pisaurum cum amne et intus Hispellum¹²⁷⁶, tuder. de cetero Amerini, Attidiates, Asisinates¹²⁷⁷, Arnates, Aesinates, Camertes, Casuentillani¹²⁷⁸, Carsulani¹²⁷⁹, Dolates¹²⁸⁰ cognomine Sallentini, Fulginiates, Foroflaminienenses, Foroiulienses ¹²⁸¹ cognomine Concupienses¹²⁸², Forobrentani¹²⁸³, Forosempronienses , Iguini¹²⁸⁴, Interamnatescognomine Nartes¹²⁸⁵, Mevanates ¹²⁸⁶, Mevanio lenses¹²⁸⁷, Matilicates, Narnienses, quod oppidum 114 ¹²⁸⁸ Nequinum¹²⁸⁹ antea vocitatum est, Nucerini cognomine Favonienses et Camellani, Ocriculani¹²⁹⁰, Ostrani, Pit ina tes¹²⁹¹ cognomine Pisuertes et alii Mergentini, Plestini¹²⁹², Sentinates, Sarsinates¹²⁹³, Spoletini¹²⁹⁴, Suasani¹²⁹⁵, Sestinates¹²⁹⁶, Suillates, Tadinates ¹²⁹⁷, Trebiates¹²⁹⁸, Tuficani, Tifernates¹²⁹⁹ cognomine Tiberini¹³⁰⁰¹³⁰¹ et alii Metaurenses, Vesinicates¹³⁰²¹³⁰³, Vrvinates¹³⁰⁴ cognomine Metaurenses et alii¹³⁰⁵ Hortenses, Vettonenses¹³⁰⁶, Vindinates, Visuentani¹³⁰⁷ . in hoc situ interiere Feliginates¹³⁰⁸ et qui Clusiolum tenuere supra Interamnam¹³⁰⁹ et Sarranates¹³¹⁰ cum oppidis Acerris quae Vafriae¹³¹¹ cognominabantur, Turocaelo¹³¹² quod Vettiolum¹³¹³, item¹³¹⁴ Solinates, Curiates¹³¹⁵, Falinates¹³¹⁶, Sapinates ¹³¹⁷. interiere et Arinates¹³¹⁸ cum Crinivolo¹³¹⁹ et Vsidicani et Plangenses, Paesinates¹³²⁰, Caelestini. Ameriam supra scriptam Cato ante Persei¹³²¹ bellum conditam annis DCCCCLXIII¹³²² prodit¹³²³.

115 ¹³²⁴ 20 Octava regio determinatur Arimino, Pado, Appennino . in ora fluvius Crustumium¹³²⁵, Ariminum colonia cum amnibus Arimino et Aprusa¹³²⁶, fluvius¹³²⁷ Rubico, quondam finis Italiae. ab eo Sapis et Vtis¹³²⁸ et Anemo, Ravenna Sabinorum oppidum cum amne Bedese, ab Ancona CV, nec¹³²⁹ procul a mari Vmbrorum Butrium¹³³⁰. intus coloniae Bononia, Felsina vocitata tum¹³³¹ cum princeps Etruriae esset, Brixillum, Mutina, Parma¹³³², Placentia. 116 ¹³³³ oppida Caesena, Claterna, For a¹³³⁴ Clodi¹³³⁵, livi, Popili¹³³⁶, Druentinorum¹³³⁷, Corneli¹³³⁸, Licini¹³³⁹, Faventini, Fidentini , Otesini, Padinates, Regienses a Lepido, Solonates saltusque Galliani qui cognominantur Aquinates, Tannetani¹³⁴⁰, Veleiates¹³⁴¹ cognomine Vetti¹³⁴² Regiates, Vrbanates¹³⁴³. in hoc tractu interierunt Boi¹³⁴⁴, quorum tribus CXII fuisse auctor est Cato, item Senones, qui ceperunt¹³⁴⁵ Romam.

117 ¹³⁴⁶Padus, e gremio¹³⁴⁷ Vesuli montis¹³⁴⁸ celsissimum in cacumen Alpium elati finibus Ligurum Bagiennorum¹³⁴⁹ visendo fonte profluens¹³⁵⁰ condensque se cuniculo et in Forovibiensium agro iterum exoriens, nullo amnium claritate inferior, graecis¹³⁵¹ dictus Eridanus ac poena¹³⁵² Phaet hontis¹³⁵³ inlustratus, augetur ad canis ortus liquatis nivibus, agris quam navigiis ¹³⁵⁴ torrentior, nihil¹³⁵⁵ tamen ex rapto sibi¹³⁵⁶ vindicans¹³⁵⁷ atque, ubi linquit¹³⁵⁸, ubertate¹³⁵⁹ largitor¹³⁶⁰. 118 ¹³⁶¹ CCC p. a fonte addens meatu duo de LXXXX nec amnes tantum Appenninos Alpinosque navigabiles capiens, sed lacus quoque inmensos in eum sese exonerantes, omni numero XXX flumina in mare Hadriaticum defert¹³⁶², celeberrima ex iis Appennini latere Iactum¹³⁶³, Tanarum, Trebiam Placentinum, Tarum, Inciam¹³⁶⁴, Gabellum¹³⁶⁵, Scultennam¹³⁶⁶, Rhenum¹³⁶⁷, Alpium vero Sturam, Orgum¹³⁶⁸, Durias duas, Sesitem¹³⁶⁹, Ticinum, Lambrum, Adduam¹³⁷⁰, Ollium, Mincium. 119 ¹³⁷¹ nec alius amnium tam brevi spatio maioris incrementi est. urguetur quippe aquarum mole et in profundum agitur, gravis terrae, quamquam d iductus¹³⁷² in flumina et fossas inter Ravennam Altinumque per CXX, tamen, qua largius¹³⁷³ vomit, Septem Maria dictus facere. Augusta¹³⁷⁴ fossa Ravennam trahitur, ubi Padusa vocatur , quondam Messanicus appellatus. proximum inde ostium magnitudinem portus habet qui Vatreni¹³⁷⁵ dicitur, qua¹³⁷⁶ Claudius Caesar e¹³⁷⁷ Britannia¹³⁷⁸ triumphans praegrandi illa domo verius quam nave intravit Hadriam. 120 ¹³⁷⁹ hoc ante Eridanum ostium dictum est, ab aliis Spineticum¹³⁸⁰ ab urbe¹³⁸¹ Spina¹³⁸², quae fuit iuxta, praevalens, ut Del phicis¹³⁸³ creditum est thesauris¹³⁸⁴, condita a Diomede. auget ibi Padum Vatrenus amnis ex Forocorneliensi agro. proximum inde ostium Caprasiae, dein Sagis, dein Volane¹³⁸⁵, quod ante¹³⁸⁶ Olane¹³⁸⁷ vocabatur, omnia ea¹³⁸⁸ fossa Flavia¹³⁸⁹, quam primi a Sagi fecere¹³⁹⁰ Tusci egesto¹³⁹¹ amnis impetu per¹³⁹² transversum¹³⁹³ in Atrianorum¹³⁹⁴ paludes quae Septem Maria appellantur, nobili portu oppidi¹³⁹⁵ Tuscorum Atriae¹³⁹⁶, a quo Atriaticum¹³⁹⁷ mare ante appellabatur¹³⁹⁸ quod nunc Hadriaticum¹³⁹⁹. 121 inde ostia plena¹⁴⁰⁰ Carbonaria, Fossiones¹⁴⁰¹ ac¹⁴⁰² Philistina¹⁴⁰³, quod alii Tartarum vocant, omnia ex¹⁴⁰⁴ Philistinae fossae abundatione nascentia¹⁴⁰⁵, accedentibus Atesi ex Tridentinis Alpibus et Togisono¹⁴⁰⁶ ex Patavinorum agris. pars eorum et proximum portum facit Brundulum¹⁴⁰⁷, sicut Aedronem¹⁴⁰⁸ Meduaci duo ac fossa Clodia. his se¹⁴⁰⁹ Padus miscet ac per haec effundit¹⁴¹⁰, plerisque, ut in Aegypto Nilus¹⁴¹¹ quod vocant Delta, triquetram figuram inter Alpes atque oram maris facere proditus , stadiorum¹⁴¹² II¹⁴¹³ circuitu. 122 ¹⁴¹⁴ pudet a Graecis Italiae rationem mutuari, Metrodorus tamen Scepsius¹⁴¹⁵ dicit, quoniam circa fontem arbor multa sit picea¹⁴¹⁶, quales Gallice¹⁴¹⁷ vocentur padi, hoc¹⁴¹⁸ nomen accepisse, Ligurum quidem lingua amnem ipsum Bodincum¹⁴¹⁹ vocari, quod significet fundo carentem. cui argumento adest oppidum iuxta Industria¹⁴²⁰ vetusto nomine Bodincomagum¹⁴²¹, ubi praecipua altitudo incipit.

123 21 Transpadana appellatur ab eo regio undecima , tota in mediterraneo, cui mari na¹⁴²² cuncta fructuoso alveo inportat¹⁴²³. oppida Vibi Forum, Segusio, coloniae ab Alpium radicibus Augusta Taurinorum — inde navigabili Pado — antiqua Ligurum stirpe, dein Salassorum¹⁴²⁴ Augusta Praetoria iuxta geminas Alpium fores¹⁴²⁵, Graias atque Poeninas — his¹⁴²⁶ Poenos¹⁴²⁷, Grais Herculem transisse memorant —, oppidum Eporedia¹⁴²⁸ Sibyllinis a¹⁴²⁹ populo Romano conditum¹⁴³⁰ iussis. eporedias¹⁴³¹ Galli bonos equorum domitores vocant. 124 ¹⁴³² Vercellae¹⁴³³ Libiciorum¹⁴³⁴ ex Salluis¹⁴³⁵ ortae, Novaria ex Vertamocoris ¹⁴³⁶, Vocontiorum hodieque pago¹⁴³⁷, non, ut Cato existimat, Ligurum, ex quibus Laevi¹⁴³⁸ et Marici condidere Ticinum non procul a Pado, sicut Boi Transalpibus¹⁴³⁹ profecti¹⁴⁴⁰ Laudem Pompeiam, Insubres Mediolanum. Oromobiorum¹⁴⁴¹ stirpis esse Comum atque Bergomum¹⁴⁴² et Licini Forum aliquotque¹⁴⁴³ circa populos auctor est Cato, sed originem gentis ignorare se fatetur, quam docet Cornelius Alexander ortam a¹⁴⁴⁴ graecia¹⁴⁴⁵ interpretatione etiam nomiuis vitam in montibus degentium¹⁴⁴⁶. 125 ¹⁴⁴⁷ in hoc situ interiit oppidum Oromobiorum¹⁴⁴⁸ parra¹⁴⁴⁹, unde Bergomates Cato dixit ortos, etiamnum¹⁴⁵⁰ prodente¹⁴⁵¹ se altius quam fortunatius situm¹⁴⁵². interiere et Caturiges¹⁴⁵³, Insubrum exsules, et Spina¹⁴⁵⁴ supra dicta, item¹⁴⁵⁵ Melpum opulentia praecipuum, quod ab Insubribus et Bois et¹⁴⁵⁶ Senonibus deletum eo die, quo Camillus Veios ceperit¹⁴⁵⁷, Nepos Cornelius tradidit.

126 ¹⁴⁵⁸ 22 Sequitur decima regio Italiae, Hadriatico mari adposita, cuius Venetia, fluvius Silis ex montibus Tarvisanis¹⁴⁵⁹, oppidum Altinum, flumen Liquentia ex montibus Opiterginis et portus eodem nomine, colonia Concordia, flumina et portus Reatinum¹⁴⁶⁰, Tiliaventum Maius Minusque, Anaxum¹⁴⁶¹, quo¹⁴⁶² Varamus¹⁴⁶³ defluit, Alsa, Natiso¹⁴⁶⁴ cum Turro¹⁴⁶⁵, praefluentes¹⁴⁶⁶ Aquileiam coloniam XV¹⁴⁶⁷ p. a¹⁴⁶⁸ mari sitam. 127 ¹⁴⁶⁹Carnorum haec regio iunctaque Iapudum¹⁴⁷⁰, amnis Timavus¹⁴⁷¹, castellum nobile vino Pucinum¹⁴⁷², Tergestinus sinus, colonia Tergeste, XXXIII¹⁴⁷³ ab Aquileia. ultra quam sex milia p. Formio amnis, ab Ravenna CLXXXVIIII¹⁴⁷⁴, anticus auctae Italiae terminus, nunc vero Histriae. quam cognominatam a¹⁴⁷⁵ flumine Histro, in Hadriam¹⁴⁷⁶ effluente e¹⁴⁷⁷ Danuvio¹⁴⁷⁸ amne eodemque¹⁴⁷⁹ Histro exadversum¹⁴⁸⁰ Padi fauces, contrario eorum percussu¹⁴⁸¹ mari interiecto dulcescente, plerique dixere falso, et Nepos etiam Padi accola; 128 nullus enim ex Danuvio amnis in mare¹⁴⁸² Hadriaticum effunditur. deceptos credo, quoniam Argo navis flumine in mare Hadriaticum descendit¹⁴⁸³ non procul Tergeste, nec iam constat quo flumine. umeris travectam Alpis¹⁴⁸⁴ diligentiores tradunt, subisse autem Histro, dein Savo¹⁴⁸⁵ dein Nauporto, cui nomen ex ea causa est inter Emonam¹⁴⁸⁶ Alpisque¹⁴⁸⁷ exorienti.

129 ¹⁴⁸⁸ 23 Histria ut p aeninsula excurrit. latitudinem eius XL, circuitum¹⁴⁸⁹ CXXV¹⁴⁹⁰ prodidere quidam, item adhaerentis Liburniae¹⁴⁹¹ et Flanatici¹⁴⁹² sinus, alii CCXXV¹⁴⁹³, alii Liburniae CLXXX. nonnulli in Flanaticum¹⁴⁹⁴ sinum Iapudiam promovere a tergo Histriae CXXX, dein Liburniam CL fecere. Tuditanus, qui domuit Histros, in statua sua ibi inscripsit: AB AQVILEIA AD TITIVM¹⁴⁹⁵ FLVMEN STADIA¹⁴⁹⁶ M M¹⁴⁹⁷. oppida Histriae civium Romanorum Agida¹⁴⁹⁸, Parentium, colonia Pola, quae nunc Pietas Iulia¹⁴⁹⁹, quondam a Colchis¹⁵⁰⁰ condita; abest a Tergeste CV¹⁵⁰¹. mox oppidum Nesactium¹⁵⁰² et— nunc finis¹⁵⁰³ Italiae — fluvius Arsia¹⁵⁰⁴. ad¹⁵⁰⁵ Polam ab Ancona traiectus CXX¹⁵⁰⁶ p. est.

130 ¹⁵⁰⁷In mediterraneo regionis decimae¹⁵⁰⁸ coloniae Cremona, Brixia Cenomanorum¹⁵⁰⁹ agro, Venetorum¹⁵¹⁰ autem Ateste et oppida Acelum¹⁵¹¹, Patavium, Opitergium¹⁵¹², Belunum¹⁵¹³, Vicetia¹⁵¹⁴. Mantua Tuscorum trans Padum sola reliqua. Venetos Troiana stirpe ortos auctor est Cato, Cenomanos¹⁵¹⁵ iuxta Massiliam habitasse in Volcis¹⁵¹⁶. Feltrini¹⁵¹⁷ et Tridentini et Beruenses¹⁵¹⁸ Raetica oppida, Raetorum et Euganeorum Verona, Iulienses¹⁵¹⁹ Carnorum. dein, quos¹⁵²⁰ scrupulosius¹⁵²¹ dicere non attineat, Alutrenses, Asseriates, Flamonienses¹⁵²² Vanienses et ali i¹⁵²³ cognomine C arici¹⁵²⁴, Foroiulienses cognomine Transpadani, Foretani, Nedinates¹⁵²⁵, Quarqueni, Tarvisani, Togienses¹⁵²⁶, Varvari¹⁵²⁷. 131 in hoc situ interiere per oram Irmene¹⁵²⁸, Pellaon, Palsicium¹⁵²⁹, ex Venetis Atina et Caelina, Carn is¹⁵³⁰ Segesta¹⁵³¹ et Ocra, Tauriscis Noreia. et ab Aquileia ad XII lapidem deletum oppidum etiam invito senatu a M. Claudio Marcello L. Piso auctor est.

In hac regione et undecuma¹⁵³² lacus incluti sunt amnesque eorum partus aut¹⁵³³ alumni, si modo¹⁵³⁴ acceptos reddunt, ut Ad duam¹⁵³⁵ Larius, Ticinum Verbannus, Mincium Benacus, Ollium Sebinnus¹⁵³⁶, Lambrum¹⁵³⁷ Eupilis, omnes incolas Padi.

132 ¹⁵³⁸Alpis in longitudinem X???¹⁵³⁹ p. patere a Supero¹⁵⁴⁰ mari ad Inferum Caelius tradit, Timagenes¹⁵⁴¹ XXV¹⁵⁴² p. deductis¹⁵⁴³, in latitudinem autem Cornelius Nepos C???, T. Livius III stadiorum, uterque diversis in locis. namque et centum milia excedunt aliquando, ubi Germaniam ab Italia summovent , nec LXX inplent¹⁵⁴⁴ reliqua sui parte graciles, veluti naturae providentia. latitudo Italiae subter radices earum a Varo per Vada Sabatia¹⁵⁴⁵, Taurinos, Comum, Brixiam, Veronam, Vicetiam, Opitergium, Aquileiam, Tergeste, Polam, arsiam DCCXLV¹⁵⁴⁶ p¹⁵⁴⁷. colligit¹⁵⁴⁸.

133 ¹⁵⁴⁹ 24 Incolae Alpium multi populi, sed inlustres a¹⁵⁵⁰ Pola ad Tergestis regionem¹⁵⁵¹ Fecusses, Subocrini, Catali¹⁵⁵², Menoncaleni¹⁵⁵³ iuxtaque Carnos quondam Taurisci¹⁵⁵⁴ appellati¹⁵⁵⁵, nunc Norici. his contermini Raeti et Vindelici, omnes in multas¹⁵⁵⁶ civitates divisi¹⁵⁵⁷. Raetos¹⁵⁵⁸ Tuscorum prolemarbitrantur a Gallis pulsos duce Raeto. verso¹⁵⁵⁹ deinde in¹⁵⁶⁰ Italiam pectore Alpium Latini iuris¹⁵⁶¹ Euganeae¹⁵⁶² gentes, quarum¹⁵⁶³ oppida XXXIIII enumerat Cato. 134 ¹⁵⁶⁴ ex iis¹⁵⁶⁵ Trumplini¹⁵⁶⁶, venalis cum agris suis populus, dein Camunni¹⁵⁶⁷ conpluresque similes finitimis adtributi municipis. Lepontios et Salassos¹⁵⁶⁸ Tauriscae¹⁵⁶⁹ gentis idem Cato arhitratur; ceteri fere Lepontios relictos ex comitatu Herculis interpretatione¹⁵⁷⁰ Graeci¹⁵⁷¹ nominis credunt, praeustis in transitu¹⁵⁷² Alpium nive membris. eiusdem exercitus et Graios fuisse Graiarum Alpium incolas praestantesque ¹⁵⁷³ genere Euganeos¹⁵⁷⁴, inde tracto nomine. caput eorum Stoenos¹⁵⁷⁵. 135 Raetorum¹⁵⁷⁶ Vennonenses¹⁵⁷⁷ Sarunetesque¹⁵⁷⁸ ortus Rheni amnis accolunt, Lepontiorum qui Vberi¹⁵⁷⁹ vocantur fontem Rhodani eodem Alpium tractu. sunt praeterea Latio donati incolae, ut Octodurenses et finitimi¹⁵⁸⁰ Ceut rones¹⁵⁸¹, Cottianae civitates et Turi¹⁵⁸² Liguribus¹⁵⁸³ orti, Bagienni¹⁵⁸⁴ ligures et qui¹⁵⁸⁵ Montani vocantur Capillatorumque plura genera ad confinium Ligustici maris.

136 Non alienum videtur hoc loco subicere inscriptionem e tropaeo Alpium, quae talis est:

IMP · CAESARI DIVI¹⁵⁸⁶ FILIO AVG · PONT¹⁵⁸⁷. · MAX · IMP XIII · TR¹⁵⁸⁸ · POT · XVII¹⁵⁸⁹ · S · P · Q · R · QVOD EIVS DVCTV AVSPICIISQVE GENTES ALPINAE OMNES QVAE A MARI SVPERO AD INFERVM PERTINEBANT SVB IMPERIVM P · R · SVNT REDACTAE¹⁵⁹⁰ · GENTES ALPINAE DEVICTAE TRVMPILINI ¹⁵⁹¹ · 137 · CAMVNNI¹⁵⁹² · VENOSTES · VENNONETES¹⁵⁹³ · ISARCI¹⁵⁹⁴ · BREVNI · GENAVNES¹⁵⁹⁵ · FOCVNATES · VINDELICORVM GENTES QVATTVOR · COSVANETES¹⁵⁹⁶ · RVCINATES · LICATES · CATENATES¹⁵⁹⁷ · AMBISONTES¹⁵⁹⁸ · RVGVSCI¹⁵⁹⁹ · SVANETES · CALVCONES ¹⁶⁰⁰ · BRIXENETES¹⁶⁰¹ · LEPONTI · VBERI · NANTVATES · SEDVNI · VARAGRI¹⁶⁰² · SALASSI · ACITAVONES¹⁶⁰³ · MEDVLLI · VCENNI¹⁶⁰⁴ · CATVRIGES¹⁶⁰⁵ · BRIGIANI · SOGIONTI¹⁶⁰⁶ · BRODIONTI¹⁶⁰⁷ · NEMALONI · EDENATES¹⁶⁰⁸ · VESVBIANI¹⁶⁰⁹ · VEAMINI · GALLITAE¹⁶¹⁰ · TRIVLLATI¹⁶¹¹ · ECDINI¹⁶¹² · VERGVNNI · EGVI · TVRI¹⁶¹³ · NEMATVRI¹⁶¹⁴. ORATELLI · NERUSI · VELAVNI¹⁶¹⁵ · SVETRI.

138 ¹⁶¹⁶ Non sunt adiectae Cottianae civitates XV¹⁶¹⁷, quae non fuerant¹⁶¹⁸ hostiles, item adtributae municipiis lege Pompeia.

Haec est Italia¹⁶¹⁹ diis sacra, hae gentes eius, haec oppida populorum. super haec Italia, quae L. Aemilio Paulo¹⁶²⁰ C. Atilio Regulo cos¹⁶²¹. nuntiato Gallico tumultu sola sine externis ullis auxiliis atque etiam tune sine Transpadanis ¹⁶²² equitum LXXX¹⁶²³, peditum DCC armavit, metallorum omnium fertilitate nullis cedit terris; sed interdictum id vetere consulto patrum Italiae parci iubentium.

139 ¹⁶²⁴ 25 Arsiae gens Liburnorum iungitur usque ad flumen Titium¹⁶²⁵. pars eius fuere Mentores, Himani¹⁶²⁶, Encheleae¹⁶²⁷, Bu lini¹⁶²⁸ et quos Callimachus Peucetios¹⁶²⁹ appellat, nunc totum uno nomine Illyricum vocatur generatim. populorum pauca effatu digna aut facilia nomina. conventum Scardonitanum¹⁶³⁰ petunt lapudes et Liburnorum civitates XIIII, ex quibus Lacinienses, Stulpinos¹⁶³¹, Burnistas, Olbonen-¹⁶³² ses nominare non pigeat. ius Italicum habent ex eo¹⁶³³ conventu Alutae, Flanates, a quibus sinus nominatur, Lopsi, Varvarini¹⁶³⁴ inmunesque Asseriates¹⁶³⁵, et ex insulis Fertinates¹⁶³⁶, curictae¹⁶³⁷. 140 ¹⁶³⁸ cetero per oram oppida a Nesactio¹⁶³⁹ Alvona, Flanona¹⁶⁴⁰, Tarsatica, Senia, Lopsica, Ortoplinia¹⁶⁴¹, Vegium¹⁶⁴², Arg yruntum¹⁶⁴³, Corinium, Aenona, civitas Pasini¹⁶⁴⁴, flumen Telavium¹⁶⁴⁵, quo¹⁶⁴⁶ finitur Iapudia. insulae eius sinus cum oppidis praeter supra significatas Absortium¹⁶⁴⁷, Arba, Crexi¹⁶⁴⁸, Gissa¹⁶⁴⁹, Portunata¹⁶⁵⁰ . rursus in continente colonia lader¹⁶⁵¹, quae a Pola CLX abest, inde XXX Colentum insula, X LIII¹⁶⁵² ostium Titii¹⁶⁵³ fluminis.

141 ¹⁶⁵⁴ 26 Liburniae finis et initium Delmatiae¹⁶⁵⁵ Scardona ¹⁶⁵⁶ in amne eo¹⁶⁵⁷ XII¹⁶⁵⁸ passuum a mari. dein Tariotarum¹⁶⁵⁹ antiqua regio et castellum Tariona, promunturium Diomedis vel, ut alii, paeninsula Hyllis¹⁶⁶⁰ circuitu C???, Tragurium civium Romanorum, marmore notum, Siculi¹⁶⁶¹, in quem locum Divus Claudius veteranos misit, Salona colonia ab Iader¹⁶⁶² CXII¹⁶⁶³. 142 petunt in eam iura viribus¹⁶⁶⁴ discriptis¹⁶⁶⁵ in decurias CCCXLII¹⁶⁶⁶ Delmatae, XXV¹⁶⁶⁷ Deuri¹⁶⁶⁸, CCXXXVIIII Ditiones¹⁶⁶⁹, CCLXVIIII¹⁶⁷⁰ Maezei¹⁶⁷¹, LII Sardeates¹⁶⁷². in hoc tractu sunt Burnum, Andetrium¹⁶⁷³, Tribulium¹⁶⁷⁴, nobilitata proeliis¹⁶⁷⁵ castella. petunt et ex¹⁶⁷⁶ insulis Issaei¹⁶⁷⁷, Solentini¹⁶⁷⁸, Separi, Epetini. ab his castella Petuntium¹⁶⁷⁹, Nar este, Oneum¹⁶⁸⁰. Narona colonia tertii conventus a Salona LXXXV¹⁶⁸¹ p., adposita cognominis¹⁶⁸² sui fluvio¹⁶⁸³ a mari XX¹⁶⁸⁴ p. M. Varro LXXXVIIII¹⁶⁸⁵ civitates eo ventitasse auctor est; 143 nune soli prope noscuntur Cerauni¹⁶⁸⁶ decuriis XXIIII¹⁶⁸⁷, Daversi¹⁶⁸⁸ XVII, Desitiates CIII¹⁶⁸⁹, Docleat ae XXXIII, Deretini XIIII¹⁶⁹⁰, Deraemistae¹⁶⁹¹ XXX, Dindari XXXIII, Glinditiones¹⁶⁹² XLIIII, Melcumani¹⁶⁹³ XXIIII, Naresi CII¹⁶⁹⁴, Scirtari LXXII, Siculotae XXIIII populatoresque quondam Italiae Vardaei¹⁶⁹⁵ non amplius quam XX decuriis. praeter hos tenuere ¹⁶⁹⁶ tractum eum Ozuaei¹⁶⁹⁷, Partheni, Cavi¹⁶⁹⁸, Haemasi¹⁶⁹⁹, Masthitae ¹⁷⁰⁰, Arinistae¹⁷⁰¹. 144 ¹⁷⁰² a Narone amne C??? p. abest Epidaurum colonia. ab Epidauro sunt¹⁷⁰³ oppida civium Romanorum Rhizinium¹⁷⁰⁴, Acruium¹⁷⁰⁵, Butuanum¹⁷⁰⁶, Olcinium¹⁷⁰⁷, quod antea Colchinium¹⁷⁰⁸ dictum est, a Colchis conditum, amnis Drino¹⁷⁰⁹ superque eum oppidum civium Romanorum Scodra ab¹⁷¹⁰ mari XVIII¹⁷¹¹, praeterea multorum Graeciae oppidorum deficiens memoria nec non et civitatium validarum: eo namque tractu fuere Labeatae¹⁷¹², Senedi¹⁷¹³, Rudini, Sasaei¹⁷¹⁴, Grabaei¹⁷¹⁵; proprieque dicti Illyri et Taulanti¹⁷¹⁶ et Pyraei¹⁷¹⁷ retinent¹⁷¹⁸ nomen. in ora Nymphaeum promunturium. Lissum oppidum civium Romanorum ab Epidauro¹⁷¹⁹ C??? p.

145 a Lisso Macedonia 145 provincia. gentes Partheni¹⁷²⁰ et a tergo eorum Dassaretae¹⁷²¹, montes Candaviae a Dyrrachio LXXVIII¹⁷²² p., in ora vero Denda civium Romanorum, Epidamnum colonia, propter inauspicatum nomen a Romanis Dyrrachium appellata, flumen A ous¹⁷²³, a quibusdam Aeas¹⁷²⁴ nominatum, Apollonia, quondam Corinthiorum colonia, IIII¹⁷²⁵ p. a mari recedens, cuius in finibus celebre Nymphaeum accolunt barbari Amantes et Bul iones¹⁷²⁶. at in ora oppidum Oricum, a Colchis conditum. inde initium Epiri, montes Acroceraunia¹⁷²⁷, quibus hunc Europae determinavimus sinum. Oricum a¹⁷²⁸ Sallentino¹⁷²⁹¹⁷³⁰ italiae promunturio distaf LXXX¹⁷³¹.

146 ¹⁷³² 27 A tergo Carnorum et lapudum, qua¹⁷³³ se fert magnus Hister, Raetis iunguntur Norici. oppida eorum Virunum, Celeia, Teurnia, Aguntum, Iuva um¹⁷³⁴, omnia Claudia, Flavium Solvense. Noricis iunguntur lacus Pe lso¹⁷³⁵, deserta Boiorum; iam tamen colonia Divi Claudi Savaria¹⁷³⁶ et oppido Scarabantia¹⁷³⁷ Iulia habitantur.

147 ¹⁷³⁸ 28 Inde glandifera¹⁷³⁹ Pannoniae, qua mitescentia alpium iuga per medium Illyricum a septentrione ad¹⁷⁴⁰ meridiem versa molli in dextra ac laeva devexitate¹⁷⁴¹ considunt . quae pars ad mare Hadriaticum spectat, appellatur Delmatia¹⁷⁴² et¹⁷⁴³ Illyricum supra dictum; ad septentriones Pannonia vergit. 139 finitur inde Danuvio¹⁷⁴⁴. in ea coloniae Emona¹⁷⁴⁵, Siscia. amnes clari et navigabiles in Danuvium defluunt Draus e¹⁷⁴⁶ Noricis violentior, Saus¹⁷⁴⁷ ex Alpibus Carnicis placidior, CXX¹⁷⁴⁸ intervallo: Draus per Serretes¹⁷⁴⁹, Serapillos ¹⁷⁵⁰, Iasos¹⁷⁵¹, Andizetes¹⁷⁵², Saus per Colapianos Breucosque. populorum haec capita; 148 praeterea Arviates¹⁷⁵³, Azali, Amanti ni¹⁷⁵⁴, Belgites¹⁷⁵⁵, Catari, Cornacates¹⁷⁵⁶, Eravisci¹⁷⁵⁷, Hercuniates, Latovici¹⁷⁵⁸, Oseriates, Varciani. mons Claudius, cuius in fronte Scordisci¹⁷⁵⁹, in tergo Taurisci. insula in Sao¹⁷⁶⁰ Metubarbis ¹⁷⁶¹, amnicarum maxima. praeterea amnes memorandi: Colapis¹⁷⁶² in Saum influens iuxta Sisciam gemino alveo insulam ibi efficit¹⁷⁶³ quae Segestica appellatur; alter amnis ¹⁷⁶⁴Bacuntius¹⁷⁶⁵ in Saum .... Sirmio oppido¹⁷⁶⁶ influit¹⁷⁶⁷, ubi civitas sirmiensium et Amantinorum. inde XLV Taurunum, ubi Danuvio miscetur Saus. supra influunt¹⁷⁶⁸ Valdasus¹⁷⁶⁹, Urpanus¹⁷⁷⁰, et ipsi non ignobiles.

149 ¹⁷⁷¹ 29 Pannoniae iungitur provincia quae Moesia appellatur, ad Pontum usque cum Danuvio decurrens. incipit a confluente supra dicto. in ea Dardani, Celegeri¹⁷⁷², Triballi, Timachi, Moesi, Thraces Pontoque contermini Scythae ¹⁷⁷³. flumina clara¹⁷⁷⁴ e Dardanis Margus¹⁷⁷⁵, Pingus¹⁷⁷⁶, Timachus¹⁷⁷⁷, ex Rhodope Oescus, ex Haemo Vtus, Asamus¹⁷⁷⁸, Ieterus.

150 ¹⁷⁷⁹ Illyrici latitudo qua maxima est CCCXXV p. colligit, longitudo a flumine Arsia ad flumen Drinium¹⁷⁸⁰ DXXX¹⁷⁸¹. a Drinio¹⁷⁸² ad promunturium Acroceraunium CLXXV¹⁷⁸³ Agrippa prodidit , universum autem¹⁷⁸⁴ sinum Italiae et Illyrici ambitu¹⁷⁸⁵ | XVII|¹⁷⁸⁶. in eo duo maria quo distinximus fine, Ionium in prima¹⁷⁸⁷ parte, interius Hadriaticum, quod Superum vocant.

151 ¹⁷⁸⁸ 30 Insulae in Ausonio mari praeter iam dictas memoratu dignae nullae, in Ionio paucae Calabro litore ante Brundisium, quarum obiectu¹⁷⁸⁹ portus efficitur, contra Apulum litus Diomedia, conspicua monumento Diomedis, et altera eodem nomine, a quibusdam Teutria¹⁷⁹⁰ appellata¹⁷⁹¹. Illyrici ora mille amplius insulis frequentatur, natura vadoso mari¹⁷⁹² aestuariisque tenui alveo intercursantibus. clarae ante ostia Timavi¹⁷⁹³ calidorum fontium cum aestu maris crescentium, iuxta Histrorum agrum Cissa¹⁷⁹⁴, Pullariae¹⁷⁹⁵ et absyrtides¹⁷⁹⁶ Grais dictae a fratre Medeae¹⁷⁹⁷ ibi interfecto¹⁷⁹⁸. 152 ¹⁷⁹⁹iuxta eas Electridas vocavere in quibus proveniret¹⁸⁰⁰ sucinum, quod illi electrum appellant, vanitatis Graecae certissimum documentum, adeo ut quas earum designent haut umquam constiterit. contra Iader¹⁸⁰¹ est Lissa¹⁸⁰² et quae¹⁸⁰³ appellata¹⁸⁰⁴ e st, contra Liburnos Crateae¹⁸⁰⁵ aliquot nec¹⁸⁰⁶ pauciores¹⁸⁰⁷ Liburnicae,¹⁸⁰⁸ Celadussae¹⁸⁰⁹, contra Tragurium¹⁸¹⁰ Bova¹⁸¹¹ et capris laudata Brattia¹⁸¹², Issa civium Romanorum et cum oppido Pharia¹⁸¹³. ab Issa¹⁸¹⁴ Cor cyra¹⁸¹⁵ Melaena¹⁸¹⁶ cognominata cum Cnidiorum¹⁸¹⁷ oppido distat XXV¹⁸¹⁸, inter quam et Illyricum Melite, unde catulos Melit aeos¹⁸¹⁹ appellari Callimachus auctor est. XV¹⁸²⁰ ab ea VII¹⁸²¹ Elaphites¹⁸²², in Ionio autem mari ab Orico¹⁸²³ MM¹⁸²⁴ p¹⁸²⁵. Sasonis, piratica statione nota.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. Lib. III.

2. mensurae o. -re a

3. tractandum o

4. iustiore si Ao( R?) H. -or est DF 1 a. -or E 1. -or si E 2. -or est si F 2 va.H

5. dist. o U 45

6. quisquis A

7. disceret in o. -ret ex vet. Dal.

8. prodibat o vet.Dal.

9. ideoque o

10. nuda om. A

11. quantum DF 1 RE 1 a

12. ponentur claritate om. DF 1 R 1 E 1 a

13. nec F 2 D 1

14. item R

15. si uidua ARd 1 G. si diuidua r. sicut uidua v

16. nuncupetur DF 1 RE

17. et om. f

18. queddam p. quia edem DF I R 1 a

19. nomen datura ap Ven. -encul- tura Ad. de mendo cfr. p. 133,19

20. Herodot. II 16. Agathem. I 3 (GGm II p. 472). Sail. Iug. 17, 3. Oros. I 2, 1-3. Hygin. astr. I 8 (Isid. or. XIV 2, 1; n. r. 48, 2). Mela I 8. Div. orb. 1 (GLm p. 15). Dic. 1, 2. Sol. 23, 13. MCap. VI 622. 624. 626. 623. Beda n. r. 51.

21. effunditur codd. aliquot Bedae

22. huic o

23. dextra o va.S

24. asiae R 2. -ia est va. H. -ia compar est aliis duabus Beda

25. termin' ??? R 2 -ni sunt Beda

26. longitudine et 13 latitudine y Beda

27. mellaria AF 2 d v. inel- y. metta- E. meitia- a. metia- r

28. turranio A H( J). thu- E 2. turannio DFd Bas.( S). turanio R 2. -rinio R 1. -ramnio v. tyr- ra???nio y. -ranio i

29. gracile F 2 E 2 dTy J. -lae A. -li H. glacile DF 1 -lle r. gracula v

30. Nepos fr. 49 Halm. Sol. 23, 13. — (231, 1) Mela I 27 (II 95). Sol. 1. 1. MCap. VI 624. 625.

31. T. Ay( Rd?) v. et (et titus E 2) r

32. minus ll. J. ubi minus (minimum C) v

33. temae y. tenuae DF 1 RE 2. –ue a. om. E 1

34. candicatis F 1 a. -cantes Ad. cordiantes y

35. proximus F 1 day. -ma pva. H. an proximi?

36. abila yp v. abilla (athlans F 2) r. abyla d(?) H. cfr. MGGm II p. 122

37. calpae AE. calepae D 1. -lipae D 2. -lapae y

38. perfossos ( sc. montes) F 1 adT Salmant. P

39. (9) Eratosth. ap. Varr. r. r. I 2, 3. (Varro LL V 6). Lucan. IX 411 sqq. Augustin. civ. dei XVI 17. Cosmogr. 1 b (GLm p. 71). — (16) Sol. 2, 24. MCap. VI 638 extr.

40. a A S. ac R 1. hac D 1 dE 1. hoc rv

41. quo A S. quod rv

42. 3

43. quacumque uenerit ex parte o

44. in- fractu DE 1 a

45. cauans F 1 R 1 a

46. praecipue va. H

47. exi- stimo DF 1 R 1 Ea

48. bruttiniu DF 1 R 1 a. brutinum E va.C. byritium R 2. brittiū F 2

49. 4

50. cfr. Mela II 87. MCap. VI 627. 628.

51. murgitano D coll. § 8. 17. urg- ll. G. uerg- p. uirg- v. urcit- ( B) U 46 coLL. § 19

52. pyrenen d. -enea a 3 va.S. -enae??? R 1

53. duas parties per DFEa. cfr. v. 10

54. septentrionali p v. -lis ll

55. ptenditur a. prot- va.G

56. hinc F 2

57. lamminitano AR 2. lumi- a. lanumi- E 2. cfr. § 25. XXXVI 165

58. seffundens A. se diff- a

59. angustias A v. -ia r

60. esorbens D 1. -be R 1. sorbens E 1. orb- D 2 F l a

61. et —gaudens om. FR 1 Ea

62. autem hinc va.G( H)

63. a om. E 1 R(?) C

64. a om. AF 2 E 2 va. G

65. carpetanisque AB. carpit- R 2. carpent- rv

66. Sol. 23, 8. (MCap. VI 627). Mela II 88, MCap. VI 630. — (233, 1-3) Mela II 96.

67. eam mediam va.S( J)

68. diuite H. sed cfr. VII 108

69. ei om. DF 1 R 1 1 E 1 a

70. cordubensis astigitanus om. DF 1 RE 1 a

71. astigitanus B. cfr. § 12. astici- E 2 d. -isi- v. -iciitams A. -icianus F 2

72. omni DF 1 R 1 E 1 a

73. VII AdT va.B

74. C. R. X (= civium Rom. X) A D. cui' romano X R 2. om. R 1. CRL??? r. VIII B. XVIII v

75. XXVII D. XXV . X A. XXII.X (XXII R 2) r. XXIX v

76. latio (-to A. -tiore E 2) ll.v. latiali B. -ino D. cfr. VII 117

77. ossonoba (-oua A. osonoba R 1) ll.v( G) J. onu- bia R 2. onoba B. cfr. Mela III 7. Osca Onoba M Pt p. 108

78. asturiae (-ria F 2. lusturia B) AF 2 E 2 va.H

79. inter confluentes D. interfl- ll.v

80. luxiam aturium DfdEa. Luxia et Urium va.D

81. harenei R 2. -nae v( H). -re???n R 1. Vareni F 2. mariani B( Brot.) e Ptol. II 4,12. ariani G

82. curense E B( D). curr- R 2 d. curs- v. curenense DFR 1 a. corense A(?) C. cotense M Ptp. 109

83. gades C

84. dicenda A. cfr. IV 119. Mela II 97. -das r. -dae. v

85. baesippo R 2 B. uaes- A v( J). ues- r. cfr. § 15 et Ptol. 11 4, 10

86. belo Rad. -on va.S

87. tartesus E 2. cart- A. -sos F 2 va.B( J). ???artesos F 1

88. Mela II 94. — Agrippa fr. 2 R. — (9) Mela III 3.

89. oppida ll. S. -do d v. -dū a 3 C

90. sue R. siue D 2 FEa. uel va.B

91. foederatorum— cum fiuuio om. DF 1 R 1 E 1 a

92. menoba (mae- H) R 2 va.J

93. sexi ll. Brot. sexti v

94. cogno- mine firmum D 2. fir- cog- ll.v

95. sel A D. sell R 2. ser r. sex T va. B ( cfr. Mela II 94). sexi et B. selambina G e P tol. II 4,7

96. abdafa a. -dera va.J

97. murci DRa. -rti F 1. -rcis E. -rgis va S

98. in R 2 S. om.rv

99. uniuerso R 2 a 1. -sam a 2 va.S

100. uastu- lorum A

101. turdulorum om. DF 1 E 1

102. hiberos R(?) D. yb- a 2. ib- C. hiberas (yb- a 1) r o v

103. phaenicas o. poe- A va.C. fen- r

104. lysum Ea. lis- o

105. lissam R 2. lysyam a. lysam DFET va.G. lis- R 1 o

106. bachantem To va.G

107. uniuersa o

108. atque R 2 a. autque DF 1 R 1 E. aut (autem o) quae F 2 do

109. pyrane R. -renae E. pirene o. -rine A

110. tarraconiensis F

111. (16-234, 4) cfr. Mela III 5.

112. mētesa a v( D). cfr. § 19.25. CIL IIn.3377 sqq met- DFE. mentes (mon- R 2) R. -tis A. -tisa S e Ptol. II 6,58

113. tuguensi DF I R 1 Ea. tyng- F 2. tuge- R 2 va.G

114. tvder F 2

115. aut fert A. auferri R. -rre a. om. E 1

116. ossigitania L. -tama E. -tana a. -ttania R. -getania (osi- A) rv( D)

117. segeda a 2 va. S

118. ulia Ukert II p. 366. cfr. M Pt p. 117 a. iulia (-iae Dr 1 E 1 a) ll.v

119. fidentiae Dea. -te R

120. ebura A(?) va.S( D 1)

121. iliberi va.S

122. Florentini D 2 cum Hiibnero CIL IIp. 285. cfr. M Pt p. 120 b. liberini AF 2 R 2 v. -ri??? F 1. -rinis r

123. ilipula G. -pyla A. ilypula R 2. lipida (lyp- R 1) r. libida v

124. laus artigi AF 2 G. -astici F 1. clausa (-sia R 2) stici rv

125. singilia ( va.H) D 2. cfr. Hübner l.l. p. 272. -gelis R 2

126. Agla minor AF 2 R 2 E 2 v ( Brot.). -nur r. Aglaminor Dal.

127. bebro E 2. bedro R 2. bedo DFdR 1 E 1. beclo a

128. pisim- brium AFR 2. epi- d. episibr- va.S

129. ippo F. ipho Dd 1 R 1 Ea va. G. fipho d 2 R 2

130. noua AE 2 v. noba r

131. illurco B. iliu- A. ilyrico DdE. ill- v. ylir- Ra. ylyr- F

132. escua va.J. sine oscua M Pt p. 119

133. sucaelo (-celo a. -calo E 1. suelo R) unditanum ll.J. succubo nud- B. -ccabon ud- v. suel onud- M Pt p. 119

134. tucci AF 2 G( J). tuai R 1. tu???i F 1. tuati rv( H)

135. obuia F 2 E 2 C Bas.

136. bastetaniae R(?) v. uast- r

137. dist.va. H( D 2)

138. latonum a. laconium (-icum C) ET va.D

139. illiturgi A va.H( J)

140. ipra isturgi A D. cfr. CIL II n. 2121 sqq. ipast- da v. iprast- r

141. triumphales ucia D 2 philol.XXX p. 292. -le sucia (sutia E 2) AR 2 E 2 D. -le sacia J. -le setia S. -le sitia v. faletia (-ico R 1) r

142. XIIII v( D 2 coll. Hiibnero l.l. p. 298). XVII A D 1. XIII R ( M Pt p. 115. 117). XVI r

143. obulgo A

144. pontificaese F. ponficense D. bonf- E 1 a

145. ripepora ARa va. H. epora S

146. facili DF 1 R 1 B. -lin R 2. facili E 1 a. faci E 2. faci AF 2 d v

147. onoba B e Ptol.

148. patriciae DF 1 dRE 1 a H

149. detumo T D 2 l.l. p. 293. -ma A 2 in ras. E 2 B ( M Ptp. 117). -mmo r. decumo d v. -ma Ven. ( J). detunda S e Ptol.

150. singilis AE 2 D. -gulis rv. cfr. § 12 init.

151. celci F 1. -cia F 2. celtia R 2 E 1. -ica a va.H

152. axati arua D. -ti araua A. -tiara G. aexatim faua R 2. exatifaua R 1. axaua F 1. araua DdE. auara F 2. raua a. arua H. om. v

153. canama H. camana E. -nia R. caniania Dd. ???a???nia F 1. canina a. ciniana A. saci- F 2. arruci G. uaca- mana v

154. naeua D 2 cum Hübnero l.l.p. 137. aeua DE. eua r. euia H. menoba G. acria v

155. ilpa A 2 in ras. R 2 B( D). illpa E 2. ilpia F 2. ilba F 1. illa rS. ilia H. del.G( J). magna C e Ptol. II 4,10. ila v

156. hispal A J. -lis G e Ptol. -li rv

157. romulensis Aa v( J). -liensis rS

158. lucurgentum F 2 D 2. lugurg- R 2. lurg- A J. -tium E 2. uirg- v. iurgentum (???urg- R 1) r. uerg- G. cfr. CIL II n. 1264

159. genius orippo H cum Caro ( antiq. Hispal. 3,20). genitor ippo F 2. -tor ippu Ad. -tor (gentior R 1. -iori R 2) bippo r. -tor hippo v

160. menubae DFE. -be Rad. -noba va.J

161. baeti R (?) G. om.rv

162. oppidu E 2 a 3 va.S

163. nebrissa va.S

164. colobona R(?) va.J. conobana M Pt p. 122 a

165. colonia D 2. l.l.p. 270

166. asta d(?) va. D. cfr. Mela III 4

167. singilis AE 2 T D. -gulis R v. si ong- r. cfr. §10 extr.

168. baetim AE 2 C. betim R 2 -tinis F 2. belis r

169. augustam F 2 da v. ang- r

170. colonia AE 2

171. inmunes AF 2 R 2 v. -nis r

172. itycci A. itucci Dal. iptuci D 1. sed cfr. M Pt p. 122 a

173. ucubi quae Ad J. aut (at E 1) ubique r. Attubi quae v

174. genetiua Momms. ephem. epigr. II p. 119. genua ll.v

175. pompeii da 2 va.S

176. capta va.S

177. astigi A C. astygi (ca- R 1) rS. -giae v

178. ostippo AF 2 E 2 v. sost- r

179. callicula d D. galli- AR 1. gallu- r. calu- v. calletula R 2. -ecula S

180. sacriana R

181. Oningi Sabora Ventippo Momms. CII. II p. 194. oningis (onnig- a. onung- E 2) ab ora uenti (uenienti G) pro (prope v) ll. v

182. maenubam A J. nubam E. nebub- a. nenub- r. menobam v

183. Olontigi Laelia Lastigi Momms. l. l. (Caelia M Pt p. 122 b). alontigicaeli (olo- A) ADFE D. -celi dRa v et ala- stigi (-gie R 2) AF 2 R 2. alost- a 2 v. lost- r

184. diuisa partes om. E 1

185. sidusa D. ???dusa R 1. situsa a

186. contributa Aa B. -tae rv( H. lac. signum auctore S praefixit D

187. ugultuniae cum M Pt p. 124 a ( et dist.). -niacum J. ucul- v. mugul- R 2. -tuacum R 1. ugultu- macum A. ucul- E 2. mucul- (-miacum a) r

188. qua M Pt l.;. quae ll.v

189. et om. DF 1 Ea

190. lacimurgae M Pt p. 124 a. 127 b. -ge Ea va.B. lacinimuriae A. -urge F 2 dTR. -gi D. -usge D. -nemurge F 1. laconimurgi B

191. steresibi A. teresibus R va.D 2

192. enianici Fa. ema- R va.J

193. in del. M Pt p. 126 b. an item?

194. acinippo R 2 B( S) e Ptol. II 4, 11. CIL II n.1351. -ipro A. -ipo Brot.( D) e nummis ap.Eckhel. 1, 47. -ibro r. -imbro v

195. arungi A. -nti R 1. aruci Brot. S. 'Apoukki Ptol. l.l.

196. iturobriga J 2

197. lastigi salpesa S cum Caro ( antiq. Hispal. 3,61). -gis alp- AT. -gi alp- rv. iastitis (iastigii d 2) alp- d

198. baeturia H. bet- v. uet- ll

199. mirobrigam A S. -icam rv

200. reginam, sosintigi D 2 philol. XXX p. 304. cfr. M Pt p. 124 a. regio- nes osintigi AF 2 G. -nes (-nis H) osintiadi (-dis v) rv

201. sisae- ponem FR. sisep- ad. isep- va.B

202. (7. 8) cfr. Mela II 94. III 4.

203. laepia regia M Pt p. 123. a -pia ulia G( S). lepia relia AF 2. lepia R 2. regia rv( H)

204. urgia AF 2 G. augla R 2 in marg. urigia rv. uria C( e codd. B). ugia M Pt p. 123 a

205. barbesula AF 2 B. -sulla E 2. -su R 2. -s??? R 1. -sulu rv. -lae ( subl. dist.) M Pt p. 120 b

206. blacippo D 2 l.l. p. 309. ulac- A. lac- R 2 B. ululacipro F 2. lac- rv

207. baesippo B. uasis???pro A. bassispro rv

208. callet AR 2 B. ga- rv. cfr. XXXV 171

209. cappa cum D 2 l.l. p. 308. cappacum ll. S. -agum v

210. iptuci D 2 l. l. p. 308. ituci A S. -cci G. icocio rv

211. ibrona M Pt p. 125 b. brona A D. brala R. brana rv

212. lascuta D coll. Zobel span. Münzen 8. 16. -ula REa J. laseula A. liscula r v a.B. lacibi G. del. B

213. saudo usaepo M Pt l. l. situdo us- A J. saudo usaepro DF. -sae porro Ea. -dorisae pro R. -sae porro dT. audorisae. porro S. andori- sippo G. -sae. porro v( H)

214. Agrippa fr. 3 R. MCap. VI 632 extr. Dim. 24.

215. CCCCLXV A va. H

216. CCLVIII A J. -LIIII R. -LVII rv

217. auctis v. dist. ego

218. deminutis AE. dim- rv

219. se et DF 1 R 1 va. G( S).,et Ea

220. concinnant ADF 1. con- ueniant a. ita concinant R 2

221. MCap. VI 631.

222. amplius FR 1 a

223. latitudo AR 2 v. alti- r

224. carteia anam AF 2 R 2 D. -eianam r. -na v

225. mora FRa

226. CCXXXIIII AR S. -VII r H. CCXXIIII v e M Cap.

227. agrippam A v. -ppa r

228. orbem cum A(?) Brot.

229. urbi va.H ( D). om. E 2 a

230. spectandum A v. -ntum (specca- R 1) r

231. propositurus G. -ros ll

232. esse terras se A. -rras r

233. eum dTa 3 C. eam ll.v

234. ex AF 2 R 2 v. et r

235. sua ( pro eius) Brot.

236. (16) MCap. VI 632 init.

237. suis quae (quas R 2) AF 2 R 2 v. om.r

238. DCCCLXVI A D 2. -LXXVI H( D 1). -LXXVII rS. -XLVI v

239. inditionum F 1 a. om. A. in deditionem F 2

240. II DE 1 a

241. lucensem AE 2 B. lucie- R 2. lucre- r M Cap.v

242. braccarum F 2 R 2. bacc- F 1 R 1 a. bac- DE 1

243. mentione Rd(?) v. mensi- r

244. ciuitates post praeter et prouincia ipsa post aliis traiecit B

245. alis AF 2 E 2 v. om.r

246. CCXCIIII G

247. comma pos. D 2

248. con- tinet— CLXXVIIII om. DF 1 R 1 E 1 a. continet om. F 2

249. in om. A

250. CLXXVIIII R 2 H. CLXVIIII AF 2, om. E 2 v

251. foederatorum Ad v. -tum r D 1, cfr. § 10

252. CXXV R 1. LXXXV R 2. CXXXVI a 2 L. -II v

253. (6) Mela II 94. Sol. 23, 8. — (10) Mela II 93.

254. quo AF 2 E 2 v. qui r

255. dicetur C. -citur ll.v

256. orecanii F 1. -nsi DR 1 a. -ngi R 2

257. car- petani Ra C. -entani Ad v. -arii E 2. -eiani r

258. uettones A J. uetio- DR 1 E. uaetio- F 1. uaeto- F 2. ueo- a. uecto- R 2 d v

259. areuaci AdT H. -ebaci (-cie R 2) R. afre- r. arre- v

260. Aurci D 1. Ised cfr. Ptol. II 6, 13. CIL II n.3750

261. adscriptum est quae FRa

262. baria AF 2 D 2. -rea rv

263. bastitania A J. -tana R 2 in marg. mauitania rB ( H). mauri- v( Dal.)

264. deinde D 2 philol. XXXII p. 627. deitannia (-ania v. -anania A) dein LL. v. cfr. U 49

265. CLXXXXVII A D. CLXXXVII rv

266. p. A v. p r

267. tades F. taader E 1 a. -des D

268. Mela II 93. 90. (Flor. I 22, 3).

269. ea A

270. contribuitur E 2. -butur F 1 R I E 1. -buti r Da

271. icositania AE 2 va. G

272. oppidum et R 2

273. edetania B e Ptol. II 6,15. edit- ll.D 2. idet- v. cfr § 23. 24

274. udiua AdT J. uduba R H ( D). V. duba r. idubeda v. cfr. M Pt p. 152 a. 187 a

275. Mela II 90. — (240, 2) Sol. 23, 8. MCap. VI 627.

276. ilergaonum F 2 v. Ilerca- R 2. hilerga- A ( E 2 add. autem supra h). I-lerga- (larga- R 1) r

277. nauigabilis DFdTD 2. -alibus a

278. iuliobriga R 2 Brot.

279. L om. E. I Da

280. uareia A D. -eta F 2. -ela R 2. -elo R 1. -ei r. uaria v e Strab. III p. 162

281. cessetania DF 1 d D. cessit- a. cessefa- AF 2. cessata- E. cerret- R 1. ceret- R 2 cosset- B e Ptol. 116,17

282. tarraco Fa va. J. -agor R

283. iler- getum F 2 d v. hile- AE 2. le- r

284. laeetani J e Ptol. l.l.18. laet- DF 1 E. let- R 1 ad. lact- A. lacet- F 2. lalet- R 2 v. cfr. U 50. Hübner Herm.I p. 337

285. (9) Mela II 90. 89.

286. pyrenaeum ( om. naei — perque pyre) R 1

287. austanae A. -setanię F 2. om. R 2

288. fitani AF 2 J. fit- R 2. it- rv. del. H et M Pt p. 194 a

289. Iacetani B e Strab. III p. 161 extr. lac- ll.v. cfr, M Pt p. 195 b

290. cerretani A G. sed cfr. CIL IIn. 986

291. barcino Aa 2 G. -ne (-nia F 2) rv

292. baetulo H. bet- AF 2 R 2 v. uet- r. baeculo U 50

293. iluro A H. ill- v. ilumo R 2. irulo r

294. anum R 1. tarn- dT. larn- a 2 va.J. earn- coni.B

295. blande A v. -dae G. -nbae (-mbae D 1) r

296. alba A v. -bae vel -be r

297. ticer A D. -cher (tu- R 2) rv( S). -chis B

298. XLII A D. -III rH. -IIII v

299. (16) Mela II 90.

300. dertosani AFR 2 D. derio- (dento- E 2) r. dertu- v

301. biscar- gitani Ptol. 116, 63 ( p. 187 a)

302. cerretani AE 2 v. caere- F

303. iuliani A v. -itani r

304. edetani B( H). aed- F 2 R. red- A v. sed- G. ac det- r

305. gerundenses R(?) G( D). gerud- rv( J)

306. iessonienses Hübner CIL II p. 593. cfr. M Pt p. 196 b. gessonie- R. iesome- A. gessorie- rv

307. aesonenses AF 2 D. on- rv

308. baetulonenses va.H

309. init.: Mela II 88.

310. salduba v. -uua (sol- R 2) R. -ubia A. -uuia r

311. edetaniae B ( H). sede- ADF 2 a 2 G( D 1). sedie- R. rede- r

312. LV (??? Lu F 2) ll.S. Ī.LV adT. CLII Dal. LII v

313. bilbilitanos R 2. belblit- A D. bellit- rv. belit- H. cfr. XXXIV 114. M Ptp. 178 a

314. ilerdenses AF 2 R 2 v. -sis E 2. lerdenses R 1. -sis E 1 a. lerid- r

315. surdaonum Rd v. urd- r. cfr. M Pt p. 193 b

316. quos AR 2 E 2 v. quas r

317. sicoris R 2 E 2 v. ico- r

318. oscenses A v. ostensis (-ses F 2) r

319. suessetaniae D e Livio XXV 34,6 al. et CIL VI n.1446. uesset- DdTE. uerset- R 1. uesaet- F. ueset- R 2 a v. uessit- A J. uescit- G. basset- B

320. turiassonenses F 2 a 2 v. -nienses F 1. -ncases a 1. -s.sonorises DdE. -s.sonenses (en in ras.) R 2. turiaso- G. turriaso- A D. cfr. XXXIV 144. Ptol. .II 6,57

321. cascanteses E 2. -tes DFR 1 E 1 a 1

322. graccurritanos A S. graccuri- r H

323. osicerdenses Brot. e Ptol. l.l.62. cfr. CIL II n. 4267. ossige- AF 2 E 2 v ( J)

324. leonicenses — foederatos AF 2 E 2 v. om.r

325. tarracenses A 1 D. -agenses rv

326. arcobrigenses (argo- A) AR 1 S. arcorri- R 2. -obrienses rv. -icenses G

327. andelonenses AR 2 D. cfr. Ptol. l.l.66. -dologenses R 1 v. -doleg- r

328. aracellitanos R 2. aroceli- (arco- B) rva.S

329. burrauonenses (-anenses E) cala- corritanos Ea. om. DF 1 FR 1

330. carenses om. R

331. cincienses A v( J). -censes E 2 G. -tenses a. -centes r. cinnenses B e Ptol. l.l.71

332. cortonenses (cotro- a) G. -nesis E 2. -oenses A v. ortone- R 2. cotone- (-ennis E 1) r. cortenses B

333. ispallenses J. spall- A. spal- F 2 E 2. grall- R 2. larnenses (laure- a) rv( G). earn- B

334. ilur- senses A C( J). durenses R 2. illur- B. lurses R 1. -rsenses (-sis E) rv( H). iturisenses G. add. spalenses (ipsa- G) va. H

335. iluberi- tanos AF 2 R 2 J. ilimb- E. dunb- a. ilumb- rv. lumb- H. ʼἰλούρβιδα Ptol. II 6, 56

336. iacetanos coni. B. lac- ll.v. cfr. § 22 init.

337. libienses R 2 D. cfr. CIL II n.439. iub- R 1 d v. uib- rG. lub- C( H)

338. pompelonem (-pol- DF 1) res DF I E 1 a. -polonenses F 2. -polenses AE 2

339. gemellense ex ( Zumpt comm. epigr. I p. 367) D 2. -ses (gemm- DFEa) et ll.v

340. libisosana ( Zumpt) D 2. cfr. Hülbner CIL II p. 434. -sosona ll.L. -sosa D. -soca B. -soscua v

341. dist. D 2

342. caesarii iuuenales Momms. CIL II p. 440. -ri uenales ll.v. -ris uenales D cum U 51 coll. § 134

343. labanenses AE 2 B. bab- G. alb- adT va. B

344. egelestani Aa 2 G. geles- (gelas- R) rv

345. ilor- gitanii A. -rcitarii R. lorcitani d va.B

346. mentesani AE 2 Bas. mens- rv

347. oritani DRE va.S

348. menetesani D 2. mete- DFE 1 a

349. segobrienses A 2 R

350. carpetaniae A G. capetani F 2. -ni et E 2 v. -niae r

351. et uirgilienses AF 2 E 2 v. om.r

352. (243, 1. 2) Mela II 88.

353. clunien- sem A v. glunienses r

354. uarduili DF 1. -diuli Ra

355. alabanenses J. alaben- A. iaban- r. laban- B. alban- v( G)

356. turmogidi AE 2 Brot. ( D). tusm- E 1. -modi a. turmodigi rv( S). cfr. Oros. VI 21,3

357. regis amonenses DF 1 E 1 a

358. segisamaa. iulienses A. regis amaiu- DF 1 E 1 a

359. uennenses a 3 v. uenenses F 2. uenn??? F 1. -nnesis a. -se AR 2. -si r

360. Ueleienses DE 1 a. ???eli???enses F 1. uelegenses R 1

361. pelendones B e Ptol.11 6, 53. pelond- A. pellond- F 2. pelled- R. pelleod- a. -deones rv

362. XVIII FdRa 2 va.D

363. intercatienses A Bas. -tinienses rv

364. palati A. -tini v. pallantini B

365. lagobrigenses A. lacobrienses F. -icenses va.H

366. (4) Mela III 15.— (9) cfr. Plin. IV 110. Mela III 15.

367. cantabrigis FR. -bris adT va.G

368. VIIII D 2 coll. IV 111 ( philol. XXXII p. 605. 645). VII ll. H. IIII d v

369. iulio- briga A Brot. -ica rv. cfr. § 21

370. sola A( R?) v. -lo r

371. tritium AE 2 v. trist- r

372. areuagis A

373. secontia A J. sego- S. sago- F 2 Ra 2. rago- r. sagun- B. ragun- v

374. uxama A B. bix- F 2. ibix- rv

375. crebro AF 2 E 2 v. ebro r

376. et transmontanos AF 2 G. om.rv

377. austurica a. -tirica DF 1 RE

378. gigurri A D. cfr. Ptol. II 6,37. CIL II n. 2610. cig- rH. giguri G. giri vel girri v

379. paesici R H. pes- r v. cfr. IV 111

380. lantienses E 2. llanci- DR. llanti- FE 1. IIat- a

381. zoele F 1 a. -li F 2

382. lemauos AF 2 dT J. leuamos R. -mus (-nius D) r. -nios v. lebunos B

383. ignominium Ea. -niam R 1. -omiū DF 1

384. CLXVI A v. -V r.

385. bracarum A v. brach- R. bracc- r

386. XXIIII A 1 v. -III A 2. -IIII et r

387. CCLXXXV A D. -LXXV v. CLXXV rH

388. bracar??? F 1. -ciari a. -ciani DE 1

389. bibali ( B 2) H. -alli D. uiballi DFR. -ali B 1. -belli E 1 a. uiualli AE 2. iuba- d v. cfr. Ptol. II 6,42. CIL l.l. n. 2477

390. coelerni AF 2 E 2 dT S. cfr. CILl.l. -ensi r. -erini H e Ptol. 116, 41. celerni v. -rini B

391. cal???ti F 2. galleti R 2. -llaeci v a. D

392. hequaesi (equ- J) limici H. cfr. CIL l.l. atque (aque d. aquis R 2. Aeque- v) silici ll.v

393. callaeci- querquerni om. DF 1 R 1 E 1 a

394. querquenni E 2. Quar- querni CIL l.l. cfr. Ptol. II 6,46

395. MCap. VI 633. cfr. Dim. 22.— (6) Mela III 14.

396. citerioris FdRa v. -ri r(?) D

397. ab [Tarr.] FR S

398. oiarsonis F 1. otars- a 1. olars- rv. Oeassonis M Pt 116,10( p. 148 b

399. latitudinē FdTREa 1

400. (8. 9) cfr. Mela II 86.

401. specularibus lapidibus va.S

402. sed ( pro sunt) o

403. lapi- cinae F 1 a. -pidicinae R(?) va.L. -nis o

404. iactatus R(?) a 3 va.J. cfr. U 52. Nipperd. opusc. p. 433

405. latii ius d (?) va. S

406. qui fuit A

407. Mela II 74. MCap. VI 634. (cfr. Sol. 21, 1. MCap. VI 635 extr.).

408. braccata o

409. latere AF 2 E 2 o v. -ri (-ris R) r

410. gebenna o va.S

411. uribus A. iugeribus E 1 o. iura ( B 2) C. urbibus va.B. cfr. XVI 197. IV 105 extra.

412. que om. Rdo

413. nulla ei o

414. potest ferenda A. praefe- Eao

415. Mela 11 84. 81. 75 extr.

416. sordonum AE 2 d S. -dinum (sar- R 2) r. sardonum v. cfr. Mela

417. tecum DFEa G. tetum ARd D. technum v. telin vel tichin B e Mela

418. illiberis B e Ptol. cfr. II 244 ( ex Arternid.). illisebere Ra v. -rre d. eillisaebere (illi- F 2) DFE 1. eliseberae AE 2. eli- berrae Mela ( prob. M Ptp. 240 a)

419. rubraensem E 2. rubre n re a. -brae nrae DE 1. ru???p???e???s???ē F. rubresum Be Mela

420. larbo nar- tius DFRE 1 a

421. arauris H e Mela

422. liria AF 2 v. libria (lyb- a) r

423. Mela II 76. 80. 79. 80. MCap. VI 635.

424. nulcarum FRa

425. tectum (tecum a) sagum (agum Da) DFRE 1 a

426. feruidissimus D 2 cum Sieglino. sed cfr. M Cap.

427. ararim Rao v. -rem rD

428. et AF 2 E 2 o v ( J). om.rS

429. druan- tiam (tru- F) ll.D. druen- B. truen- v

430. libica d Brct. lyb- rD. libyca v. cfr. § 124 init.

431. massalioticum F 2 V. masa- F 1. -iaticum (massa- E 2) R 2 E. -icoticum r

432. (15) cfr. Sol. 2, 53. — (15-17) Mela II 78. — (246, 1. 2) Mela II 77.

433. insignes H. -ni AF 2. -ne rv ( cum seqq. iunctum)

434. mastromela R D. ast- rv. mastram- H e St Byz. p. 448

435. abaticorum A D 1. auari- va. B. cfr. Mela et Ptol. II 10,5

436. et Aa 3 v. om.r

437. dexiuatium ( Robiet) D 2 coll. CIL XII n. 1062-64. dexuia- A D 1. dexuuia- J. -ticum r desuuiatium v

438. tritullorum a. tricoll- Dd va.D

439. phoceensium E. phocen- r

440. zao (za A) ll. H. del. G. nomine B. zoa v

441. camactulicorum A J. camattu- r. camatull- G

442. (4) Mela II 77. — (8) Mela II 76.

443. octauianorum R 2 E 2

444. nomine ( nie) ego. ine DF 1. sine a. iue T. siue v. inde D. in ea rB

445. oxubiorum A G. oxib- Ead v. oxyb- rC

446. uebri R 1. suetri R 2 G

447. uarum DF 1 E 1 a 1

448. cenia Rd. sce- a. cema B( H).acema G

449. (10-13) Mela II 75.

450. baeterrae A D. bet- rv( H). bliterae B

451. sallubiorum A va.B. salyorum B. an salluiorum? cfr. § 47.124

452. auennio A J. -enio v. -eninio R 2. -enninio E 2. -entinio (-nia R 1) r

453. uulgientium AE 2 v. uulge- r

454. alaebaece reiorum (raei- A D 1) A D. alebece (-cae DFE) reiorum (regi- a) rH. -ceriorum v. (Aliboeci coni.M Pt p. 246 a. cfr. CIL XII p. 931)

455. tricastinorum Ad v. -trinorum r

456. ana- tilia B. aba- A v. aua- r

457. aerea B( J) e Strab. III p. 185. -ria C. erea AR. arear F. area rv

458. bormani A D. -niani F 2. -manni rH. -ico v

459. comani (cum- A 1. comanni F 2) cabellio AF 2 D. comacina (mac- v) bellio rv. macina (marc- Dal. comae- H. comaci S) cabellio B

460. uolcarum B. uulga- ll.v

461. carbantorate A D 2 -the v. -niorate r. Carpentoracte B. cfr. CIL XIIp. 147

462. (247, 1-4) Mela II 75. — Agrippa fr. 4 R. MCap. VI 634 extr. Dim. 21. Die. 1, 7.

463. li- bii ll. Liui v. cfr. M Pt p. 244 b

464. lutebani A D 1

465. piscenae va.D

466. samnegenses R. om. A. sanag- va. D. samna gens est DEa

467. tasgoduni (tasco- P) D. atasg- (-goni E) ll. tasconi H. -odunitarii (-ani B) v

468. tarusconienses ( P) H. -cononienses AR D 1. tarū cononi- (-cuno- Ea) r. cononienses v

469. uasgo AF 2 v a.B

470. nemausensibus A va. G( D)

471. auan- ticos a 3 B coll.Ammiano XV 11, 12. aca- AF. aga- r

472. bodion- ticos (od- A) H. -tios r. -iuntios v. ebroduntios B. bolionticos M Pt p. 246 b

473. prouinciae— latitudinem om. R

474. CCLXX d(?) Dal.

475. CCXLVIIII R 1. CCCXLVIII Die. -VIIII R 2

476. Mela II 59. (58). MCap. VI 637. 638. 639. Die. 1, 9.

477. primi- que A v. -murnque r Dic.

478. ubi Rd(?) va.J

479. uolscum J. -corum v. uul- (-corum F 2) ll

480. fine ( pro paene) H cum P

481. salentini ll.va.D. cfr. II 226

482. poeduculi D. ped- DFRa Dic.v. pudic- A. pedic- C. cfr. § 102

483. peligni ll.va.D ferentani F 2 a. freniani DR Dic.

484. abini a 1 Dic.om. R 1

485. galli um om. R

486. etrusci d(?) va.G( H)

487. gapudes R. lap- Die. iapides (-pydes S) va.D

488. si obiter A D. ria obi- R 1. si breuiter (brebi- D 2 F. brea obi- D 1) rv

489. parsa DF 1. passa R 1

490. congregare DF 1 a. -ri R

491. imperii a DR 1 a. -rii F 1

492. moliret F 2 a 2. -ire DF 1 R 1. -ir a 1

493. discordis F 1. -disque Da

494. fereasque DR 1 a

495. ad A v( S). om.rH

496. quos om. Rp. ( pro interrog. accepit H)

497. lac. ego in- dicavi; excidit fere inmensa: cfr. § 67

498. terret Sabell.

499. iam tam ego. tam iam A S. etiam rv. tam G( D)

500. (13) Sol. 2, 2. 3. — § 42: (24) cfr. Plin. II 30. 55.

501. tanta ea R(?) H. sed cfr. v.18

502. salubritas talis AF 2 S( D 2). -itatis (-ita??? F 1) rv. -itas J

503. temperiaes R 2. -riae R 1. -ri??? F 1. -ria est D. -rie est a. -ries est da va.H

504. tam nobilia A v. tanta nob- r

505. pecu- dum R 2 S. -cori d(?) v

506. an marium portus?

507. gremiorumque R 2. germinu- DF 1 a. geminu- R 1

508. ad iuuandos F 2 dR 2 a va.S ( D 2). adiuu- ad DF 1 R 1

509. gra R. graeci d va.S

510. suam A(?) va. S ( J)

511. queso F. quo so a 1. quo se DRa 2

512. edissertanta D. -ri tanta a. -tata R. disserenda d 2 T. ediss- va S

513. Sol. 2, 20. MCap. VI 639. — (7) Mela II 58. — Sol. 2, 23. MCap. 1. 1. Div. 9. Dic. 1, 10.

514. adsimilata ava.G( J)

515. laeua se J. leua sē A. -ua se D 1 F 2 a G. -ua re D 2 dT. -ua???e F 1. laeuas R 1. -uo se R 2 v ( S)

516. fectenti F 2

517. cocynthos A D. -cinthos B. cynthos r v. cfr. § 95. Polyb. II 14,5

518. alpino Ra va.J. -nos DFdT

519. in umero R v. nu- A. innu- r

520. degredi A D. dig- r Dic. v

521. Sol. 2, 23. MCap. VI 639. 640. Div. 9. Die. 1, 10.

522. media d S ( sc. longitudo, cfr. § 53 init.). -iae B. -iam rv

523. autem AR 2 S. atque rv

524. alterni DFRa

525. alpium DFRa va.B. -ini d 2

526. in om.G. inde H

527. latitudine a. in -dinem F 2 R(?) va.S

528. arsiam d 2 a 2 p v. -ium DFd 1 R 2 a. arium R 1. ursium A

529. XX XLVIIII D cum Momms. ad Sol. 2,23. XXX. LVIIII R H. -LVIII DFap v. XXI. XLVII A

530. MCap. VI 639.

531. quibus DF 1 Ra

532. corcira a. corsica va.G( H)

533. ista DF R 2 a

534. qui ( om. id) DR 1 a S. quis??? F 2

535. hoc exigat F 2

536. descriptionemque R 2 da va. D ( item § 49)

537. fieret D 2 Fa. fle- D 1

538. eorum ordinatione DFRa

539. propropera R 1. pro- pera Fda

540. parte A S. in pa- F 2 a 2 v ( D 2). exin (et in F 1) pa- rD

541. incaunis Aa

542. init.: Mela II 72. 76.

543. nicaea oppidum d(?) va.J

544. palo AD 1 R 1 J. pado D 2 FR 2 v ( H). -dos a. -dus C. paulo Brot.

545. inalpini B. -nis ll.v

546. oppidu G

547. cemenelo Momms. CIL V p. 916. cfr. XII n. 3. -enilo D. gem- A J. gemellino r. -Ilio v. ce- menelion B ( Brot.). cemel- Bas.

548. menoechi DFRa

549. ligustana A. -tiana a. -tica va.S

550. salui FdRa v. salyi B. salluuii H. cfr. § 36

551. deciates R H. -I???ates F 1. dicia- F 2. -tis A. deceates Dd v. decia a. cfr. § 35

552. oxubi AF 2 D 1?) G( Brot.). moxubi rv. oxybii B ( H)

553. turri soti D 2 It.p. 36 coll. Momms. CIL V p. 906. esturri soti A D. -uri soti F 2 in ras. va. B. -uris orti J. ē. turris oti (otti a) r. et caturgis (-rigibus C) orti B coll. § 136

554. bagienni v. uag- A G. -geni B. bagiensi r. cfr. § 117.135 binbelli A J. bimb- r H. uib- B

555. macielli A. mage- R(?) va. D

556. caburriates D 2( Herm. XXIp. 535). cub- A D 1. cuburi- R J. eub- rv

557. uelleiates (-tis A) AF 2 J. ueleia- Brot. uelieia- DF 1. ue- lie???tes R. -itates a. -iates v. cfr. § 116. VII 163

558. proximae FR. -ma va. Brot. (S)

559. (4-6) Mela II 72.—

560. riatuba R 1. rutauba DF 1 a

561. albium ( item 4) va.J

562. uadum va.Brot.( S)

563. fertor A J. -ritor F 2 a 3 v. -rior r

564. tigulia (fig- A. tigullia Brot.) intus A v. -Ilia S. -ultias D 2 R 1. -Itas a. -Itia R 2. -urtias D 1. -ia ac d. digultias F. cfr. Niss. It. IIp. 146

565. regesta DFR 1 a . et feg- A ( ?) Brot. ( J)

566. tigul- liorum ll. Brot.

567. magra d 2. agra DFd 1 a

568. tria DRa nardacate AJ. -agate CIL Vn. 4484. bardeccate DR 1. -ecate R 2 a. -tae F. -erate dv

569. pollentia AF 2 v.om.r

570. carrea aT v. -eo DFRE. correa A D. cfr. CIL Vp. 848 et n. 7496

571. bagienno- rum F 1 v. baci- Dd. bati- R. paci- a. uagi- rG

572. asta dva. J. cfr. XXXV 160

573. CCXII R

574. (19) Sol. 2, 7. Fest. p. 355. Serv. Aen. X 164. Isid. or. XIV 4, 22.—(252, 2) Mela II 72.

575. in septima in F 1 d TRa. septimae in va.S. an ei septima in?

576. tyrrheni F 2 v. -rreni S. -renni DF 1 Ra. -reni A

577. thusci v a. Brot. (J) ob verbum θύειν

578. pelopidis ( Momms. ad Sol. 2,7) D. -ope pisisque ll.v

579. Atintanis G

580. caecina DF D. cec- rv ( J). -nna d G

581. (8. 9) Mela II 72. — (10. 12) Sol. 2, 7, MCap. VI 642. — Cato fr. 47 (Peter fragm. hist. Rom. p. 50).

582. amnis F 1 Ra

583. pile D 2 Fa. bi- D 1. prille va.S

584. uolciensium R. uoltientium DF 1. uolgi- AF 2

585. pyrgi AF 2 v. -ge DRa. -go F 1

586. m.p. ARd v. imp. DF. impr. a

587. VII A. om. D 1. IIII rv

588. fregenae A G. phr- B. pregne (prae- D. -nae F) r. phr- v

589. feroniae G. foro- A. colo- (-nie a. -ne R) r. -nia v

590. sutrina AF 2( B) G. uricina R 2. tric- R 1. trit- r. cirtona v

591. arrentini A. arent- ( ter) rva.B ( item §53. 54)

592. aretini A

593. fidentiores arretini om. A. iteravit F 1. (fidenates corr. F 2)

594. cortonienses AF 2. carto- F 1 va. B. cor- tori- D

595. fluentini (-tim R 1) DF 1 Ra va. H

596. arno A d 2 v. aruo r 2. ardo (arido F 2) r

597. nepet A G( J). -ta B( S). nepte R 2p. -pe R 1 v. -peir r

598. praefecturae DF 1 Ra 1 p va. G

599. ante ll.v( S). -tea H( J)

600. 20. 253, 1 aurini (-inini va.J) uocabantur AF 2 v. urini (urim R) uocantur r

601. sudertani B

602. statonienses ego coll. II 209. XIV 67. XXXVI 168. Varro r. r. III 12, 1. ( Niss. It. IIp. 335). -tonenses D. ???ca- AF 2. statones R B. sca- rv

603. tarquinienses - 2 uetulonienses AF 2 v. om.r

604. uertulonienses AF 2 v a. B

605. ueientani F 2 C. ucien- A. uenien- r. ueren- v

606. uesentini C. asent- a. esent- (-tani Rp) rv. uas- B. uis- Momms. CIL XI p. 444

607. uolcentani D. uolge- A. -tini F 2. uolce- H. om.rv

608. uolsienses Rd. -sis DF 1 a

609. thybris A S. tyb- Rd v( L). tib- rC( Brot.)

610. profluit AF v. -luū Da. -luuiū R 1. prope fluit R 2

611. tinia B( J). timia ARaH. tymia r. tinna v

612. clanis P e Strab. V p. 235. gla- (-nes R) ll.v

613. nouorum DFa

614. que om. DFa

615. ocricolo DFa. hoc- R. otriculo va. G

616. XIII F 1 da va.S

617. fidenate DFRa va. G

618. intra FRa va. G

619. clanim A Verc. gla- r v( C)

620. actus A 1 FR 2. -tis R 1. exactus a

621. praecipuus DF 1 R 1 a

622. ipsi FRa 1

623. nullisque DF 1 Ra

624. pugnat A va.S( J)

625. subitis DFd va.H

626. est ego. et ll.v

627. auctus DF 1 a. -tū R. -to F 2

628. Sol. 2, 19. 3. — (10-13) Mela II 71. — Sol. 2, 5.—

629. cercior a. circeios d(?) va.D ( item infra)

630. M. p. i. DF 1. M???. p. a. LM p. R(?) Brot.

631. tenuis DFR 1 a 1

632. primordii R

633. auru???ci F 1. -rū.ci Da. arunci A va. C

634. cir- ceos a

635. ausonis A. -naes DFa

636. a Dd(?) va.S( J)

637. lucus iouis B. folis a. locus folis rv

638. numitius DFR

639. dane DF va.B

640. Sol. 2, 22. — Homer. x 194. Theophr. h. pl. V 8, 3. Theo- pomp. fr. 144 M. cfr. Plin. II 201.

641. cerce A 1. -caei F. cerici R 1. cir- R 2. cernei a

642. et ll.v( S). at C

643. planicie a. -ciae F. -ci R 1. plane d 2 T va. C

644. clitarcus AD. -rgus (clyt- a) r

645. ex a D. et rv. e ( Nitzsch) S

646. et om. L

647. nicodero F 1 Ra

648. magistratu d S. -rat R 1. -tui AF 2 R 2 a 2 p v. -tus r

649. p. A J. ??? R. prope rv

650. Mela II 71. — Sol. 2, 32. 22. — (12) Liv. X 21, 8.

651. pomptina Fda G -puna DR. pomtina A D. pont- v

652. XXXIII H

653. auentum a. Vfens v e Verg. Aen. VII 802. Sil. It. VIII 382

654. Terracina H

655. lingua uulscorum (uol- v) A v. uulscorum lingua F 2 R 2. uulco linguarum (-gu F 1) r

656. anxur AF 2 p v. -ura r

657. siue amyncle (-lae D) A D. siue amyticle (-l??? F 2. -tide D. amit- R) r. del.v

658. speluncae lacus A G. om.rv

659. gaieta A

660. hormiae A G. om.rv. (hormiae - 9 existimauere om. v)

661. pirae A D. pilo a. pylo r. pyrae v

662. est om.( D?) FRa vaS

663. clani olĪ ego. glanico ll.v. -ca J. clani ( P) S e Strab.V p. 233. glani H. -ni quondam ( U 53) D 2

664. appellata A JD 1

665. oppidum Sinuessa C

666. extrema coni. S

667. campania AF 2 S. -ia est rv( D)

668. nobilis Ap v. -li r

669. protenduntur AF 2 H. or obt- Da. o obt- R 1. ???t- F 1. obt- R 2 v

670. ualerni A

671. furgunt F 1. fung- DR. fug- a 2. fig- a 1

672. leborini F. cfr. XVII 28. XVIII 111. lepo- a. lebu- rJ. labo- v

673. politur A B( S). populitur DF 1 a. -latur F 2 R(?) H. epu- lantur v

674. mensis dT va.B

675. est ego. et ll.v

676. 61. 62: (2-9) Mela II 70. —

677. uulturnum F 2 a va. S. ult- DF 1 R

678. literno R 2. -turnum A

679. colofia DF 1 R 1 a

680. plegraei A. -gaei (fle- R 2) DFR. plebei a

681. Sol. 2, 9. MCap. VI 642. Strabo V p. 246. — (11) Mela II 69. — § 63: (257, 2) Sol. 2, 7.

682. parthenope F 2 v. parie- Da. parte- r

683. hercula- neum A S. -nium rv

684. spectato A S. -ante F 2 G. ??? spe- F 1. expe- r. aspe- C( H)

685. uesubio A

686. sarno AF 2 V. saraio r

687. amni A

688. et A G. est r. est et v

689. sedes F 2 R 2. -dis R 1

690. a om. A

691. descriptione R 2 ad v a. D. cfr. § 46. 49

692. XL ( add. p.) JD 1. XL AF 2 d v. XIR. XI D. xi F 1. exi a. del. G

693. suesia DR

694. nolla R 1. nulla DF 1 a

695. abellinaum A. bellinum DFa

696. aricia R(?) v. ricia A. rici r

697. agagnini DFR. agnin a attellani A. atellanaui a

698. aefulani ( B) D 2). lefu- A. uafu- F 2 Tp. uefu- v. aefu- Ven. afu- G. a-fulania a. uaefu- F 1. ua-fu- D. -nico R. cfr. Niss. It. IIp. 614

699. abellani S. aue- (aufe- A) ll. G. auxe- v. cfr. CIL X n. 1199

700. alfeterni F 2. -tarni DF 1 Ra

701. cognominantur om.r

702. lauieano A. albi- a bouillae B. cfr. CIL XIVp. 230. -uelle F 2 v ( J) -uelle A. bouillae- 257, 2

703. caiatia Momms. CIL X p. 444. calatiae AF 2 va.D 2

704. herni- cum, cereatini H e Strab. V p. 238. hornetum (orn- F 2. hern- v. cern- B) cernetani AF 2 v. om.r

705. corani A v. cho- r

706. cuburterini DRd. -terrini F. -tessi ( om. ni — 4 frusi) a

707. castrimoenienses Niss. It. IIp. 584 coll. CIL XIVp. 239. -onienses ll.v

708. cabienses B 1. cfr. Momms. bull. arch. 1861 p. 206. Bitcheler Umbrica p. 141. fab- C cum B 2. gab- ll.v. cabenses CIL XIV n. 2228

709. foropopillienses D 2 coll. CIL X n. 4722. 4725

710. fabraterni AR 2 G( J). fraba- rv( S)

711. ueteres fabraterni om. Aa

712. frabaterni R 1

713. ficolenses AF 2 V. figo- r

714. foroappi DFRa va.S

715. gabini A v. -bani r

716. interamnates AF 2 v. -netes r

717. sucasini AJ. succa- D 2 FRa H. -sani D 1 d v

718. laniuini ( B) D. lanuini J 2.lauini ll.v

719. segnini A Dal.

720. telhini DFRa. telini dva.S

721. ballienses A D. ballini- rJ. balini- v

722. Sol. 1, 4. Plut. quaest. Rom. 61 p. 278 f. Lydus de mens. 4, 50. (cfr. Plin. XXVIII 18. Serv. Aen. II 351. georg. I 498). —

723. urbanates p D coll. XIV 62. urua- DF I Ra. urbyn- A. urbin- F 2 S. uluarn- v. uluern- d(?) C

724. nisi Mommns. CIL Ip. 409. or. ll.v

725. ad diem Fda va.H

726. Varro LL V 164.

727. aut ut ll.v. ut p D

728. IIII F 2 v. om.rD 1 collegere v. collig- 11

729. dist. D

730. urbis conditae F 2 D 2

731. DCCCCXXVI FR. -XXV Dad. DCCCXXVIII va.H

732. compita R(?) v. -tu r

733. larum DFda G( S). -rium R(?) L. earum B

734. mensura currente v. -rae (-re R) -nte ll

735. porte F 2 R 2. -te r. om.pv

736. semel— 8 praete F 2 R 2 pv. om.r

737. XXX. M F 2 v a. S

738. DCCCC Niss. mus. Rhen. XLIX( 1894) p. 285

739. Dion. Hal. IV 54 p. 773.

740. praetorii DFR

741. LX Niss. l. l. XX 11. LXX v

742. quod d v ( S). quo II.G. cfr. XXXIV 115

743. agere DFR 1 a

744. plane DFR 1 a 1

745. cetera ap. -ro rv

746. erant p

747. expatentia F 2

748. multis F 1 a

749. satriocum F 1. atr- DRa

750. Pitulum, Politorium va.S

751. terrena a. tellana R. -llene va.J. -nae Liv. 132,2

752. tifacta DF 1 a

753. caenina B. caecina Fd. cec- rv

754. crustumeria ego. -ium B. -minu v. crustu R. -tu r ameriola B. meridia Dda v. merid??? F 1. Meri??? a R. -ria F 2 p. del.D 2

755. medullia B

756. in F 2 p v. om.r

757. roma ē Da

758. antemnas F 2. -na DF 1. -mpna a

759. cullatia Ra

760. Amiternum va. H

761. aefulani ( Niebuhr hist. Rom. Ip. 223) S. aefulani coni. Niss. It. IIp. 556

762. nubetani FRa va.B

763. cosuetani F 2

764. longulani B

765. macrales v. -cnales (-ates D 1) ll. maenales F 2

766. munienses Ra v( D). mumi- DF. mutucumenses B. add. munienses G

767. numintenses ( Sieglin) D 2 om. a

768. pollustini B. -scini ( Niebuhr l.l.) S

769. uimitellari (uini- p) C. -elari R. -erali v. uinutellarii d. -elari r

770. uelienses d v. uili- p. uelli- ll

771. uitellenses d H. uice- II. v

772. (17) Mela II 69. — Sol. 2, 7.

773. carbonem B

774. a. PR. FEa. add. d. F 2

775. mai. a. mai rS. maii v

776. id F 2 E 2 v. i r

777. uilla R 1. -as R 2 va. H

778. habuit (-biit R 1) interdicit FR 1 a

779. morientis va.S

780. casilini G. calini 11. scal- v

781. apiolas a 3 v. apeo- ll

782. is d G. ???is F. inf DR I. del. R 2. in fine Eap. is in fine v

783. choauerit E. coauere a

784. surrento FR G

785. silarum R(?) va.D( item § 71.74). siderum E. syd- a

786. acer DEa. a??? F 1

787. argiuae F 2 B e Sol. 2,7. arciae E. -ie a. artiae DF 1. Ar???e R 1. arie R 2. -itiae d. -igiae v

788. salerni F 2 dR 2 E 2 pv. -lusni E 1. -liisni DF 1. -luni R 1. -lus in a

789. (5). 72: Mela II 69. —

790. rara R(?) v. clara r

791. eam R(?) C

792. morgetes v e Strab. VI p. 257. 270. -gentes ll

793. lucani F 2 pv ( J). leuc- (-nus E 1 a) rS

794. a Samnitibus va.S( J)

795. oppidu G. -da ll.v

796. paestum v. prae- ll( item infra)

797. possidonia ll

798. helia C

799. quod R 2

800. uelia FdE 2 ap v. uela r

801. sinu F 2 R 2 E 2 v. simul r

802. columnam F 2 B. -niam (cal- a) DF 1 R 1 Ea. coloniam R 2 dp v. cfr. § 73. 86

803. autem ll.S( D). -ter huic v( J). an huic?

804. graecae F 2. -ce C

805. pyxus DF B. -xius Ed. -x??? R. pixius a. prius v

806. eodem — 10 oppidum om. DF 1 R I E 1 a

807. brutium R 2 va.S. brytt- F 2

808. blandat Da. -dae F 1 ( an recte?). -diu R 1

809. Batum C

810. parthaenius F 2. por- DF 1. -themius a. -mus E

811. phocensium et ego. et phoc- ll.v. phoc- G. cfr. Sol. 2,7 ( ubi Phocaensibus Momms.)

812. tempsa F 2 v( D). tam- R 2 E 2 p. tempra D 1. -pora r. temsa Dal.

813. temese F 2 d v. temere esse E 2. etemesse (exe- a. et te- E 1) r

814. gens DFE 1 a

815. terinaeus d(?) G. -intur R 1. -itur R 2. -inus (terr- F 1) rv

816. Mela II 69. 68. — Sol. 2, 22.

817. in paeninsula del. Niss. It. II p. 933 n. 8

818. aceruntini DRE. acaer- F 1. acher- a. achaer- F 2. acheront- v. cfr. OIL IX p. 43

819. bippo DE 1 a

820. uibonem v. biuo- F 2. uiuo- r

821. taura nium B

822. medma B( H) e Strab. VI p. 256. -edua F 2 G. -etua a.-eddua rv. meduma coni.J 2

823. crataeis G. -tis v. grataeis (-teis R) ll

824. columna F 2 R 2 B. -nia r. colonia v. cfr. §71

825. caenus D. -nys B e Strab. VI 257. cenus ll. -nis v

826. (7) cfr. Mela 1, 7. — (10) Sol. 23, 14. —

827. XCIV ego coll. Strab. l.l . XCIII D. XLIII ll.v. XX p. F 2 inras. XII MD p. B

828. sila E 2 G. om.rv

829. XII M va.S

830. LI D. li F 1 E 2 p. L R 2. ti DE 1 a. om.rv

831. locri F 2 v. lucri r

832. eo ll.S. eoque B. eo quē v

833. porthmos E 2 v. parth- F 2. portinos p. porimos R 2. posimus D. possi- F 1 R 1. possu- E 1 a

834. abluit DFEa. ill- L

835. aut baliaricum om. DF 1 R 1 E 1 a

836. Polyb. XXXIV 15, 4 Hultsch. Eratosth. fr. p. 92 Berger. —

837. tuscum R 2 v. -cam (turc- R 1) r

838. ionium ( pro notium) Sol.23,14

839. quod est om. d(?) G-

840. sallentinos p D. sale- v. selle- (sele- Fa) ll

841. sardiniae DE 1

842. sardonium F 2 E 2

843. tyrrehnum F. threnum a

844. MCap. VI 643. — § 76: Mela II 125. 126. Sol. 23, 11.

845. pitiussae F 2. -sse R. -tuisse D 1 E 2. potuisse (-ssae F 1) r. pityusae va.S

846. a graecis a 3 va.S

847. frutice v. frituce R 2. -tice R 1 a. -cae DF I E 1. brutice E 2. britt- F 2

848. XVI D 2. XLII M va. H

849. dianio F 2 Sol.v. -nia F I R. -niam r

850. DCC — dianium F I E 2 v. om.r

851. Dianium del. ( Sieglin) D 2

852. tantur DF 1 RE 1 a

853. pituissis F 2 R 2 E 2

854. dem — 3 altum om. DF 1 R 1 E 1 a. (in altum deest in R 2 marg. absciso

855. baliares F 2 E 2 S. -ris F 1.

856. baltiares a. balea- F 2 R va.S

857. dua??? F 1. -as DR 1 E 1 a

858. Mela II 124. — (7) Sol. 23, 12. — (Agathem. 20 p. 481). —

859. daliaris Da. daria- E 1. balea R 2 ( marg. absc.). -ares v

860. CCCLXXV M H. -LXXX M v

861. pollentiam dv. pole- ll.Ven.( D 2). cfr. Ptol. 116,73

862. Guium D 2 philol.XXXII p. 651. cinium Rd(?) B. ciui- rv

863. tucim ll.Brot. -ini v. cunici B

864. bocchorum F 1 a. hoch- R. bochri G

865. LX R

866. circuitū Ra

867. Iamonem Ven. ( Hiibner CIL II n.3711) D 2. labo- ll.v( D). Iamno- ( B) C coll. Ptol. 1. 1. Mela II 124

868. MCap. VI 643. —§ 78: (11) Sol. 23, 11. 12. Mela II 126. cfr. Plin. XXXV 202. VIII 226. —

869. Meraria va. G

870. triquadra et R 2 D 2. -dra v. tiquadra et DF 2 E 2 G. -dr??? F 1 E 1. -dret R 1 a

871. ebussi DF 1 Eo. ebru- R

872. colubraria o

873. parit F 2 R 2 E 2 ov. -rat r

874. ebustanam o. ebusit ( om. anam — 14 gignit) R 1

875. ophiusam R 2 va. S. ofiu- F. ofio- a. offio- o

876. ne a. om.ova.B

877. (17) Mela II 124.

878. uadosa F 1 a 1

879. metina Ra v. -tma DF. -tnia E

880. blascorum R D. bra- Ea. blasconus r. -con B e Strab. IVp. 181

881. quo sit??? sunt F 2 in ras. G cum P( S). -ta erunt T. -tae sunt erunt va.B. quos iterum D( F 1) Ea. quos ita d 2. quas item R(?) B( L)

882. nomina ll.v( G) S. -nant d 2 B( L)

883. singulis uocabulis Pro- ten B( L)

884. mese F 2 ( E?) v( G) S. mesese r. et Mesen B( L)

885. hyppaea DF. -ppea Ra

886. his C

887. iturium DFRa D 1

888. Phila, Lero B. phylarero DFEa v. pylareso R

889. berconi DF 1 Ea D. -rgoni R. -gani d. uergoni F 2. -oani v

890. § 80-82: MCap. VI 644. —

891. Mela II 122. (Oros. I 2, 54. Dim. 16). Dic. 8, 13. (Agathem. 20 p. 482). — (9) Sol. 3, 3. 2. —

892. cyrno DF 1 E 1. cirinon Dic. cirnum o

893. CLX Die.

894. L om. a ( Dic.)

895. LXX a 1. (LXII pro corrupto hab. H)

896. XXXIII FE 2 MCap.

897. ogalasa a

898. et del. va.S

899. planasia D coll.v. 17 etSol. 3,2. -aria (-ana R) ll.v

900. Sol. 3, 2. — (17) Mela II 121.

901. aegilion R S. -gylion r. -gilon v e Sol.

902. igilium (mil- gium R) ll.v( S). eg- C. aeg- ( P) L

903. artemisiae (artom- D) DRE 1. -sie a

904. barpana (barua- F 2 E 2) ll. H. -pona B. uap- v. paruae G. carbania Mela II 122

905. menaria ll.v( Brot.) D. maen- L( S). an Mellaria? cfr. Niss. It. II p. 988

906. ueneria MCap.

907. ilua d(?) v. flua ll

908. circuitu va.D. cfr. §82 extr. 84.86

909. pla-naria F 2

910. astura a 3 B. ???stu- d 2. stu- rv

911. sinonia E 2 v. -ia et F 2 a 3 G. -nuniae F 1 d. -numiae DE 1 a. sisunie R

912. Mela II 121. Sol. 3, 2. Dion. Hal. I 53 p. 135 extr. Serv. Aen. IX 715. Homer. B 783. —

913. pandataria va.S. pantatoria codd.MCap.

914. prochita E 2. -cyta DFR. -cita E 1 a

915. erat aenaria E 1 v. erat (aerat DR) enariae (-rae D 2) DFRE 2 a 2. tenarie a 1

916. a om. a. ??? R. ipsa a va.D

917. dicta grece (graecis v) F 2 E 2 d 2 T va. S

918. neapolim F 2 dT v. mea- r

919. surrento E 2 v. syre- (sire- R) r

920. MCap. VI 645.

921. XI Brot.cum Secundo ( ap. Rezzon.). XL ll.v

922. M del. F 2. M.p. a 3 G( S). M.p. CX v. M. p. Mox L

923. que a 3 G. que (que in E) ll.v

924. VIIII d va. H etiam E D 2

925. dist. va.J

926. phintonis ad G. pintho- r. cfr. Ptol. 1113,8

927. fossae da 3 v eMCap. forsae ll

928. tapsos F 2

929. — § 84: Mela II 123. (Oros. I 2, 53. Dim. 17). Dic. 8, 14. cfr. Strabo V p. 225. Aga- them. 20 p. 482. Anon. fr. I 1 (GGm II p. 509). —

930. CLXXII Dic.

931. a meridie-CXXV (CXXII E 2) F 2 E 2 MCap. v. om.r Dic.

932. circuitu F 2 E 2 v. -it r. -itus eius Dic.

933. | XII|. L D 2 ME p. 3. 1 coll. II 243 extr. XIIII R( B). XIIII. I r. XIIII. L T. XIII. L v

934. aenosim DFE

935. ficaria galatamque codd. MCap.

936. Mela II 123. — Timaeus fr. 27 Müller. Sol. 4, 1. — (265, 11) Sol. 3, 2.

937. etiam ( pro et) a 3 va.S

938. leberidas D 2 e codd.MCap. beleridas F 2 v. -da DF 1 R S. belle- (-as a 3) a. berelidas E 2 Dal. -da E 1 D 1. balaridas coni.B

939. callodē a 3. coll- v a. S

940. Heras lutra B e MCap. -alytra DF. -alitra r

941. dist. va.J

942. balari B e Paus. XI 7,9. Strab. V p. 225. sal- ll.v

943. XVIIII E. XIII va.H

944. bitienses d 2. cfr. Ptol. III 3,3 ( p. 377a). uitenses F 2 E 2 D 1. om.r. bosenses G ePtol. 1113,7. boce- v

945. caralitani F 2 E 2 d 2 v. om.r

946. turrim R 2 d va.D

947. libisonis (lyb- a) ll.v( D). cfr. Ptol. 1113,5. libys- Ven.

948. myrsilur (mir- a) Da. -lu??? F 1. -luer E

949. ichnusam T veSol. ichitus- Ea. ichnis- R 2 e corr. ichnytus- F. -tys- D

950. paestanum DRa v. pest- F 2. P???t- F 1. prest- E 1. -ntum E 2,

951. Leucosia ( Müllenhoff) D 2. cfr. II 204. -casia ll.v

952. Iscia G

953. eo enotris (oen- E) DF 1 Ea

954. ab ( P) H e M Cap. om.ll.v

955. specula veSot.et M Cap. spectaula E. -aculu dT. espe- R 2. exspe- F. expe- r

956. MCap. VI 646. (Oros. I 2; 52. Dim. 13). Dic. 8, 3. 19. 4. 5. 6. —

957. Sol. 5, 2. Mela II 115. Agrippa fr. 7 R. Timosth. ap. Agathem. 1. 1. Anon. fr. II (GGm II p. 510). — (15) Sol. 2, 22. cfr. Plin. II 204. - Sol. 5, 5.

958. clari- tate B e Dic. -tes F 2 R 2 v. -tis r

959. sichania (sica- v) a R(?) va.G ( Brot.)

960. thucydidi G. -de ll.v( Brot.)

961. autem F 2

962. trinacria a R(?) va. G ( Brot.)

963. trinatia RE. om.Dic. triquetra va.S

964. DXXVIII D coll.§87

965. XII va.H

966. ??? fraeto F. autem freto DEa

967. dehiscindi Da. dih- F 1. decisc- E 1. disc- Dic.

968. Sol. 5, 2. — (5) Mela II 115. 116. Timosth. ap. Agathem. 1. 1. p. 483. —

969. est F 2 E 2 a 2 v. et r Dic.

970. scyllae D 2 UZp. 25. sed cfr. Mela( Sen. ep. 79,1)

971. ambae Dic. -bose DR 1 E 1 a. -bo rv

972. clarae seuitia Dic. -ra saeuitiae DE 1 a. -ra -tia r(?) v

973. triquetra F 1 E 1 a. -tiae R 1. -quadrae Dic.

974. pelorus F 1 a 2 va.S. cfr. Pelorias § 90 (Mela, Sol., M Cap.)

975. 86

976. CXL F 2. CXLIIII va.H

977. et a R(?) v. et r

978. CXXM va. H

979. autem haec R(?) va.D 2

980. distantis R 1 d. -nt F 1 R 2. -ntia Dic.

981. CLXXVI ego e M Cap. -XXXVI ll. H. -XVI v

982. unde DFEa. inde R(?) Dic. v

983. CCXLII ego. CXLII ll. D. -LIII M Cap. CLXX F 2 in ras. v

984. V Pe M Cap. om.ll.v a.H

985. aut ll.S. ac v( J)

986. M Cap. VI 647. Mela II 117. 119. Sol. 5, 5. —

987. ??? spectante F v. expe- r Dic.

988. oppidū a 3( R?) v. -do r Dic.

989. Catanam B ( item infra)

990. Maronem va. S

991. Mela II 117. 118. Sol. 5, 14. 5, 8 extr. Mela II 118.

992. symaethum v. -metum ll

993. pantagies F 2 d v. -gyes R 2. -gees E 2. -cies F 1 a. -cyes r D 1. cfr. M Pt p. 399 b

994. temenitis v e Thuc. VII 3,3. -minitis F 2. -nilis r

995. mili- chie B. -cie Ra. -ciae Dd v. -itiae r

996. ponantur E D

997. lac. ego indicavi

998. qua RE 2 va.D 2

999. hyrminum R D. yr- a. hir- (-nium F 2 v) rv

1000. Acragas G. cfr. nota ad XXXV 62

1001. Mela II 118. 119.

1002. hermae R 1. thermo F 1. -rino F 2

1003. dist.va. G( D)

1004. achates H. -tae E. cfr. XXXVII 139. agather a. -thae F. -the rv. Atys B

1005. mazara H. mater ll.v. et B. (macer T M Pt p. 395 a)

1006. hipsa F 2. ip- F 1 a. yp- va.B

1007. selinius R. -nus F va.D

1008. solus d G

1009. haluntium ego coll. XIV 80. alun- G. -nfium d. -untinum (-ut- R. -yt- F 2) r

1010. pelorus a 3 va.S

1011. Mela II 118.

1012. autem om. Rd(?) va.D

1013. netini R 2 G. nepi- rv

1014. adsorini F 1. arso- D. -oniri Ea

1015. agyrini R B. agryni DFd. -rini E 1 a. ager- E 2 v

1016. citarini B e Cic. Verr. III 103. cet- H. citatiarini Ra v. cyt- r. ( add. Caci- rini B. Cacyr- H. del. D)

1017. echetlienses ( B 2) H e St Byz. eche???ti- ll. ece???ti- B 1

1018. entellini F 2 in ras.v e Ptol. -tenetini (-nit- R 1) ll. add. etini (net- F 2 v) edini ll.v. etini G. enini S e Ptol. III 4, 7 ( ῎ἴνα). del. ego

1019. enguini d T B

1020. galacteni (-lect- a) ll. D. -ateni dT v. -atani C. -atini S

1021. halesini F 2 R(?) v. helas- F 1 dT. lahes- r. cfr. CIL X p. 768

1022. herbitenses B. hebrit- (ebritt- a) ll.v

1023. herbessenses B. -benses ll.v

1024. halicyenses d(?) B e Cic. Verr. III 13. 91. V 15. -ciaenses R

1025. imacarenses B. maga- (imaga- d) ll. maca- v

1026. ichanenses B e St Byz. yppa- a. ipa- r S

1027. iaetenses B. met- a. iet- ll.v( H)

1028. mutustratini B 1 e Polyb. I 24,11 et Diod. XXIII 9, 3. 4. mytistr- ( B 2) S. mutrustani Fd v. -strani r

1029. magellini d(?) v. -elini ll

1030. mutycenses d 2 in marg. H. -tyenses B. -ticenses ll.v. om. d 1

1031. menaini (-ani R) ll. -anini d 2 v. om. d 1. menaeni Cic.Verr. III 55. 102

1032. noini (oi- a) ll. D. noaei S. -aeni B. nonii v

1033. petrini d 2 in marg. B. -tini ll.v

1034. phitinenses F 2. phtinthienses H

1035. scherini B e Ptol. III 4, 7 coll. Cic. Verr. III 103. sesch- v. seschterni FE 1. sascht- a. saescht- DR. saeschet- E 2

1036. selinuntini F 2

1037. sumaethy F 1. sim- F 2 a

1038. talarenses (-rienses B) H. ilar- R 1. i. ar- F 1. silar- F 2 R 2. lar- r

1039. tissienses B. -inenses ll.v. cfr. Cic. Verr. III 86. Ptol. III 4,7

1040. tyracinenses Brot. e coni. H e St Byz. trirac- R. -cien- ses (-cye- F) rv. tira- G

1041. MCap. VI 648.

1042. Mela II 120.

1043. (10) Sol. 6, 1.

1044. dist. ego. punctum pon. post Messeniorum Fa v( D 2), post freto G. cfr. p. 267, 11 intus et § 76. 151. IV 52. V 41. 128. V 132. 198

1045. in a 3( d?) v. om. ll.D. an ad?

1046. gaulos F 2 G. -lo codd. M Cap. caulos r. gauros v

1047. cama- rina F M Cap. camer- rv. cfr. Ptol. l.1.

1048. LXXXIIII Ea va.H. -VIII M Cap.

1049. cosyra R(?) va.D. cfr. V 42

1050. hieronnesos B e Polyb. I 60,3. eromnisos ll. laron nesos M Pt p. 410 a

1051. lopadusa B e St Byz. lep- ll.v( D 1)

1052. bucinna F 2 in ras. E 2 B. -iona E 1. -ion rv( D 1). cfr. St. Byz.

1053. osteades F 2 va.B

1054. ustica B. uscita (osc- F 2) ll

1055. hephaestiades C. et aepestiades AD. -dis E. aephaestiadis F. ephest- Ro. -des v. et estiadis a

1056. uolcaniae DF 1 dE C( H). -ni AF 2 v( G). -nia RaT. -nia uel o

1057. eolie a.-ia eo o

1058. regnabit F 1 R 1. -bat va. H

1059. init.: Sol. 6, 2.

1060. cui successit aeolus B e Sol.

1061. milogonis A J. melog- R 2 G. imong- R 1. milonginis F. mlong- (-nus D 1) D. long- rv. -gonis B

1062. miligunis A D 2

1063. minor V??? F 2 in ras. -or V milia AE 2 D. -orum DE 1 a. -or Rd(?) H. -ori v

1064. hanc om. DR 1 E 1 a. ??? F 1

1065. Sol. 6, 3. cfr. Isid. or. XIV 6, 36.—

1066. strongyle d(?) v. -gulae A. -gile a. sthrong- F 2 R 2 E 2. strog- o. sthrog- r

1067. VI p. D 2. m??? passus A. mille pa- rv. VIII p. U 56

1068. differi D

1069. e a MCap. G. ex Sol. a AE 2 o D. om.rv

1070. triduum ( D?) a 3 B( D 1)

1071. ericusa B e Strab. VI 275 et schol. Apoll. Rhod. III 41. eriphusa Ad v( D). eryth- R. eryph- r. cfr. Sol. et MCap.

1072. relicta d va. J

1073. minima AF 2 E 2 v. mim F 1. minim r

1074. M Cap. VI 649. — cfr. Sol. 2, 24. — (18)Mela II 68. — (20) Sol. 2, 10. 23.

1075. frons p MCap. v. fons ll

1076. sagra T v. agra ll

1077. mystiae va. S

1078. cocynthum D. cfr. § 43. -tum A. cocc- r. co- cinthum d(?) B. coccinum a. carci- v

1079. et ll.B( D 1). scyl- laceus et v( H). scylacius et S

1080. oppidum M Pt p. 329 b. urbs D 1. om. ll.v

1081. scolacium ego. cfr. CIL Xp. 12 n. 103. -agium (-aghium DR. -agi???ū F) ll.v( D). stola- J 2. del.B

1082. scylaceum AR. -caeum (scil- F) DF G. -cium H. scyllaceum Eap v( J 2). -cium B. del. D et ll.v. del.B

1083. scylletium B. -tum v. scyletium ARp. -thium r

1084. terinaeus d G. -neus v. taerinus A. -nes (t???nnes R 1) r

1085. nusquam A v. numq- r

1086. XL AF 2 Sol. MCap. v( J 2). XI (XII D 1) r. XX B e Strab. VI p. 255 init.

1087. (7) Mela II 68. — Homer. η 244. μ 448. Agrippa fr. 10 R. —

1088. carcinus D. cfr. Mela. -rginus A. -rcines r H

1089. arogas AF 2 J. -ocas r S. -ocha v

1090. tha- gines AF 2 in ras. R 2 D. thasg- R 1. tharg- DE 2. targ- E 1 ad v

1091. petelia ego. cfr. Niss. It. II p. 936 n. 3. -tilia ll.v

1092. oram R v. ora r

1093. tyris ARa G( D). tiris rv( H). (tres sirenussae B)

1094. gaulone F 2 in ras. cal- a

1095. prodidit d(?) va.D

1096. (12-14) MCap. VI 650. Sol. 2, 24. (14) Mela II 68. —

1097. thuri ( P) H. -ium v. tyri A. tauri r

1098. crathim S. -in v. -tim ll

1099. acirin B e Strab. VI p. 264 init. agirim AR 2. acrim rv

1100. talandrum A. cha- D. tha- (-lend- F 2) rv. aca- B e Strab. VIp. 280. Cf. Niss. l. l. p. 914 n. 1

1101. qua FdREa

1102. Cato fr. 68 p. 53 Peter. Theopomp. fr. 233 Müller.

1103. atinates A v ( S). attin- r. aten- H

1104. buntini A. bantani Ea 1

1105. syrini F 2 E 2

1106. tercillani R 2

1107. sirini—ursentini om. DF 1 R 1 E 1 a

1108. uolcentani AR 2 G. uolent- r. uolsent- v. uulcet- p. ( an Volceiani?)

1109. pandosiam B e Strab. VI p. 256. mardoniam (-dan- F 2. -daon- E 2) ll.v( J)

1110. cfr. Strabo VI p. 261. — Mela II 68. — (11) Sol. 2,12.

1111. dit.ego

1112. recessū DEa

1113. situm ll. -to a 3 v

1114. eo om. d 1

1115. qui DF 1 E 1

1116. CXXXV E

1117. paeninsula A

1118. XXXXV D It.p. 27 n. 7. XXXV ll.H. -II v

1119. sasinae F 2 D2 -nea A. -na v. -ne R S. rasinae (-ne a) r

1120. (17) Mela-II 66. — Sol. 2, 54. — (19) MCap. VI 650.

1121. uria D cum Vossio ad Melam II 4, 7 ( Momms. unterit. Dial. p. 47. 61). uaria (-roa R. baria F 2) ll.v ob ego. om. ll.v. ad discri- men ( Cluver) D 2

1122. apulam messapiae ego. -lae messapiā (mesa- piam a) F 1 RE 1 a. -lae messapia (mesa- A) rv

1123. aletium v e Ptol. III 1,67. adium DFdR 1 E 1. -iuum a. sarmadium AE 2 p D. serm- R 2

1124. in v. om.ll

1125. saenum A. ren- DF 1 d. senonum va.H

1126. callipolis A H. ga- rv

1127. XXXIII ll.v( D). -II G

1128. acran v. acar- A. agar- F 2 E 2. agr- r

1129. appollonia (-iae G) AF 2 cum ras. E 2 va.H

1130. oppidi ll. G( S). -dum C( H). -do v

1131. i. F 1. id a. C??? B

1132. (7) Mela II 66. — § 102: (14) Mela II 66. — (15) Sol. 2, 7.

1133. continuare AF 2 E 2 v. -uere r

1134. inpediere F 1 dRa va. H

1135. fratuentium ( Momms. CIL IX n. 1006) D 2. -ertium A v( S). fratru- r Brot.

1136. miltopes AF 2 a D. -paes DRE. -pae H. militop??? F 1. -tum a 3 v

1137. lupia A B. lubia F 2. ???upia F 1. upia r. upta a. luspia v>

1138. balesium AF 2 v. -essum F 1 dR. -laesum E 1. -ssum r

1139. caelia (ce- R 2) AR 2 S. -lium F 2 v. -li (ce- R 1 a) r

1140. sicut E. sic utique R(?) H. sed utique vet.Dal.

1141. illyrice A. -cae F. -ca ava.S

1142. pediculorum FRa va.S. cfr. § 38

1143. XVI A S. XIII a 3 va.J

1144. ruriae A. rudia va.( P) H

1145. gnatia AFRp J 2 coll. II 240. egn- r(?) B. ingn- a. stegn- v

1146. barium F 2 R G. uar- A. bariom r. -ion v

1147. amnex Ra. -ne??? F 1. ampes E 2. -pe F 2. ante va.H

1148. iapyx A v. -pryx DRE 1. -p??? F 1. -pex F 2 E 2

1149. filio F 2 V. amnes filio AR 2. f r

1150. ege A. egee R 2. egi F 2 in ras. del.va.H

1151. Acra D 2. aritan A. ami- tan r. -ta p v. amnes G. del.H. Acra, iam U 57. Acra item J 2. clari iam D 1.

1152. pactius F v. -tris A. pattius r

1153. Mela II 66. 65.

1154. sipuntium R. -ritum o. -pontum Aa va.D 2

1155. uria Dd v. -iae r. cfr. § 100

1156. aggassus A D 2. agasus ov

1157. CCXXXIIII A G. -III rv

1158. fertor DF 1 dT D. -to R. -tur Ea. fer AF 2. frento v

1159. lari- natum H

1160. cliterna AF 2 E 2. -em E 1. aliternia a 3 Dal.

1161. (8. 9) Sol. 2, 10.-

1162. frentana AF v. ferent- F 2 in marg. fret- r

1163. a AF 2 v ( S). om.r Dal.

1164. e Aa 2 G. om.rv

1165. atinates AF G. etin- rv

1166. carpi F 2

1167. hippium A v. -idium (hypp- E. ypp- a) r

1168. argyrippa G. argir- R 2

1169. diomede — dictum om. DF 1 R 1 Ea

1170. et ARE B. met rv

1171. tricam B. aicram DFdR v. aior- Ea. atr- A

1172. (14) Liv. IX 27, 14. Fest. p. 34. 340.

1173. cetero d H. -rum o

1174. aeculani A G( S). ecu- E. ausaecu- F. ausecu- rv( H). auscu- D 1

1175. et qui—17 uescellani om. DF 1 d 1 RE 1 a

1176. baebiani D. beb- Il. v

1177. ausculani D 2 . cfr. Momms. ad CIL IX p. 62. Niss. It.IIp. 845 n. 4. aeul- A. ecul- E 2. decul- rv. aecul- H. aecl S

1178. aletrini F 2 V. alit- AE 2. aletri r

1179. atinates Dd S. anti- A. atti- rv

1180. borcani om.a. uorga- A. uorca- va.B

1181. corinenses dv. cari- A. corri- (carri- F 2) r

1182. herdonienses Aa 3 H. hord- G. herdori- (erd- R) rv

1183. irini ll.v ( D). yr- a. hyr- d(?) B ex Herod. VII 170

1184. metinates AF 2 a 3 G. etin- (etm- R) rv. meri- H. cfr. Niss. It. II p. 838 n. 2

1185. neretini (-rat- F) ll.v ( D). nerit- G. net- H

1186. natini D. mat- ll.v. del. H

1187. rubustini AF 2 E 2 G( H). -sini r. tubustini v. rob- Dal.

1188. turmantini (-men- G) d va.D

1189. aezetini ( M Pt p. 332 a) D 2. aeget- DRE G. eget- av. agaet- F. aelit- A. cfr. Niss. It. IIp. 858

1190. argentini E B. om. v

1191. grumbestini AF 2 H. brum- rv

1192. narbonenses A va. G

1193. palionenses A G( S). balto- r. palto- H. om.v

1194. stulnini ll.v( D). sturn- B e Ptol. II 1,68

1195. alentini AF 2 E 2 a

1196. uzentini D cumn Mommes. unterit. Dial. p. 52 ( CIL IX p. 3). ulent- ll.v( J). uxent- H. ualent- B

1197. (8-10) Mela II 65.

1198. hortona A J. -tana (ort- Fd) r. Ortona veStrab.V p. 242

1199. carecini Nipperdey opusc. p. 203. -etini 11. J. carent- v. cfr. Niss. It. IIp. 790

1200. iuanenses ( Monvms. CIL IXp. 274) D 2. lanuenses ll.v

1201. teatini ve Ptol. III 1,53. teacini (taea- AF) ll

1202. corfinien- ses v. coruini- A. cornifici- r

1203. anxatini DF 1 E D. anaxt- a. anaxat- AF 2 J. anxant- dv. hanc sat- R

1204. antinates D cum Momms. l.l. p. 321 ( CIL IXp. 362). ati- A v. atti- r

1205. marruini A. -ubini F 2. maruuii d va.S

1206. pennienses ll.v. pinnie- a. penne- D. pinne- B. cfr. Ptol. III 1,52

1207. coloniae Momms. CIL IXp. 239. -nia ll.v

1208. bouianum v. -nium AF 2. uouianum F 1. uobi- R. -nium r

1209. aesernini (-rrini E) AE D. ese- v. ase- r

1210. fagifulani A G. -ugali rv

1211. saepinates H. sep- l. v

1212. tereuentinates S. ter- cuen- A. treuen- G. teuen- da. teren- R. teuentiates r. treuen- v

1213. mutuesci T D. -uesti DdEa v. -usti R. -taei B. -usci AF 2 in ras.S. -caei G

1214. suffenates A v. sufe- r

1215. tarinates a 3 B. parin- (paren- A) ll.v

1216. Gelli[an]us: cfr. Peter hist. Rom. fr. P. 94.- Sol. 2, 6. — Varro ap. Fest. p. 343.

1217. tadiatestes R. -tester DEa

1218. cedici Ea. cned- D. aced- F 2 a 3 va.H

1219. gelbianus R. gella- E 1. Gellius Peter hist.Rom. fr.p. 94. cfr. index

1220. uidicinorum A G( J). uitic- (uic- F 1) rH. urtic- v

1221. Valerius Antias coni. Münzer p. 376 n. 1

1222. saebini F 2. saeuini F 1 a. seu- R 1 dT va.J

1223. roscidis F 2 v. royc- A. prosc- r

1224. (17) Varro LL V 71. Sol. 2, 23. cfr. Plin. II 209. XXXI 10. 59.

1225. dist.D

1226. e AF 2 v.a a 2. om.r

1227. Auens D cum Prellero. cfr. Serv. Aen. VII 657. aues ll. labens v

1228. anio AF 2 v. annio r

1229. cutiliae A v. -tiniae Fd. -ni ac r

1230. fluctuet va.S

1231. umbiculum FR 2 a. uerb- R 1

1232. M om. A

1233. atium DR 1 E 1. ??? F 1

1234. umbriam A

1235. Mela II 65. 64. —

1236. (4) cfr. Paulus Festi p. 212 (117).

1237. est A v. et r

1238. aterno a v. att- ll

1239. adrianus et adria DFREa C( item infra)

1240. III Ea. VII F va.S

1241. praetuttianus DF 1 RE ( fere semper)

1242. palmesisque R. palam- DF 1 Ea

1243. idem DFE

1244. batinum A v. ???uat- F 2. uiuat- DE. -annū a. iuuatium R

1245. flumina v( D 2). -men ll. H

1246. albula tessuinum E 2 D -lates suinum A v. -la teruinum r. -la teruium dT H

1247. heluinum AF 2 v( D 2). om.rH

1248. quo AF 2 E 2 v. quod r

1249. picentium v. -tum ll. D 2 cfr. v. 2

1250. (12) Sol. 2, 10.

1251. dist. Momms. Herm., XVIII p. 192. n

1252. nobana ADE. del.D 2 It. p. 16

1253. ancon va.G. -co dT

1254. Cumero va.S

1255. CLXXXIII A v( S). -IIII E 2 Brot. -XXX r

1256. beregrani A G. uer- rv

1257. falerienses D 2. falar- II. v. cfr. Niss. It.II p. 423

1258. pleninenses G

1259. septempedani A v. -ales F 2. -ates r

1260. tolentinates ego. cfr. CIL IXp. 530. tolenses A tollen- tinas DF 1 RE 1 a. -nates v. -nias E 2. -ni uel tolenses F a

1261. traienses ego coil. CIL IX n. 5646. 5647. trace- ll. traice- dT. triace- v treie- H. tree- D 2. cfr. CIL IXn. 5832. VI n. 2413,1. 2379 a 34)

1262. polentini A va.G

1263. (6) Sol. 2, 11 extr. — §113 init.: Mela II 64.

1264. iungentur A. -guntur F 2( E 2?). -gitur R 2 va.Brot.

1265. his AEa G( J). hinc F. hic rv ( Brot.). huic coni. H

1266. citra A D. circa rv

1267. plurima AR 2 a 2 G. -mi. rv

1268. umbri eos AF 2 E 2 V. -ricos r

1269. quos A v. que* F. que r

1270. ombrios ( P) G. umbrios v( D 2). -ius A. -iuos r

1271. in ego. om. ll.v

1272. debellasse AF 2 R 2 E 2 v. uell- r. uall- ad 2 T

1273. aesis A C. esis v. aessis F 2. Aessi r

1274. senogallia va.S.

1275. colonia a 3 va.H

1276. hispellum A v. ispe- R 2. spe- DFE. pe- R 1 d. be- a

1277. asisinates R 1 (?) Brct. assisi- A 2. assissi- A 1. asiri- rv

1278. assuentillani A. casuentini va. G

1279. carsulani AF 2 ( R?) v. curs- r

1280. dolates AF 2 G. doia- DF 1 - dv. daia- R. dolactes a. doia- E

1281. forotulienses REa Brot.

1282. co???npienses A. conp- F 2 RE 2. concubi- va.Brot.

1283. forobrentani AdTR H.-etani F 2. -brentani (-prent- F 1) DF 1. -enuntani a. -tiani E. -emitiani v. forodruen- tani D 1 . cfr. CIL XIn 6055

1284. iguini ll.G ( D). iguui- S. in- ginini .v

1285. nartes ( add. R 2) —17 cognomine om. R

1286. melianates A

1287. meuaniolenses ( Cluver) S. -nionenses (meliani- A) II. v. ( H). -nienses F 2 E 2 G. cfr. Niss. It II p. 379

1288. extr.: Cato fr. 49 p. 50 Peter.

1289. neque num DF 1 E 1 a 18 mellani A

1290. ocricolani DFRE. otricul- va. G( Dal.)

1291. piti- nates Niss. ll. cfr. CIL XIp. 939. 876. pitulani ll. xv

1292. plestini ll.S. pele- G. pe- v

1293. sarsinates FdRa Bas. cars- DE. sass- A D. fars- v

1294. spo- lentini DFREa va.Bas.

1295. suasani A H. suarrani (sarr- F 2) rG

1296. sessinates A

1297. tadinates AF 2 E 2 a G. ad- r. sad- B

1298. treuiates A

1299. tibernates DFREa

1300. tiberini — 3 cognomine om. R

1301. tiburini A va. G. tibini E 1

1302. uesinicates — 4 metaurenses om. Ea

1303. uesi- nicates F 2 S. bes- A. uesion- DF 1 d v

1304. uruinates F 1 d. urbin- AF 2 v ( S). urban- ( D?) H( J). cfr. Niss. It. LI p. 396 ( CIL XIp. 747)

1305. hali Aa

1306. uettonenses ( Cluver) H. uettio- B. metto- A. metio- rv

1307. uisuentani A D 1. uiue- rv. nise- D 2 coll. CIL VIn. 2381 b, 6. 2383,11

1308. feligenates A

1309. interamna R. -ne E 2. -nani va.G. inamnam F 1. -na DE 1

1310. sarsenates AR

1311. fabriae A. uatriae H

1312. turocelo Rd v a. D. turio- a

1313. uettiolum AF 2 R v( S). uetuo- a. uettuo- r. uetrio- C. netrio- H

1314. itē AF 2 in ras. R. inē DE. ē a

1315. suriates A va.H( D). sed cfr. Biicheleri Vmbri cap. 141

1316. falinates AF 2 D. fallien- rv

1317. sapinates F 2 J. 2 sapp- A D. apien- r. apienn- d(?)v

1318. arinates D 1. aria- A J 2. aren- a. arien- rv

1319. criniuolo A D. crinou- rv

1320. pefinates Rd. paefi- E. pefi- a. pisi- va.S

1321. persaei F. -sici D

1322. DCCCCLXIII AF 2 D. -XIIII rv( J 2)

1323. prodidit da va.S

1324. Mela II 64. 60.

1325. crustumum DF 1. -timum R. -tunum Ea

1326. aprusa AF 2 v ( S). pru R 1. prusa rBrot.

1327. flu- uius D. -ius is (iis A) ll. -ius his dT. -ius hinc v. ( an Rubico, is?)

1328. utis Cluver. uitis (-tes A) ll.v. cfr. Niss.It.II p. 250

1329. ne DE

1330. butrium v e Strab. Vp. 214. buut- A. brutium r

1331. uo- citata tum ego. -tum A J. -ta rv( D 2)

1332. parma A v. -rua r

1333. Cato fr. 44 p. 50 Peter. —

1334. fora J. foro ( -re A) ll.D 1 -rū a 3 v

1335. clode A

1336. populi DFRE va.B

1337. druentinorum Niss. It. II p. 268 n.10. tru- ll.v. ( cfr. CIL XIn. 1059)

1338. licinii cornelii F 2

1339. licini om. DF 1 REa HBrot. lac- cini L

1340. tannetani A H. tanet- G. tannit- rv

1341. ueleiates R Brot. uelegi- A. ueli- rv. cfr. § 47. VII 163

1342. ueti Fd. ueteri Brot. e coni. H. uecteri C. ueteti v

1343. urbenates Ea. urbin- (um- bran- G) va.H

1344. bai DEa

1345. ceperunt AadT S. -rant (coep- DF) r

1346. cfr. Plin. II 229. — Sol. 2, 25. MCap. VI 640. Mela II 62. cfr. Isid. or. XIII 21, 26.

1347. gremio AF 2 R 2 ov. gem- r

1348. motis DF 1 E. -tus ao

1349. bagiennorum D 2. . cfr. §47. uagi- A G. gabi- rv

1350. profluens AF 2( R?) v. fluens r

1351. a graecis ova.G

1352. poena A v. pae- F 2. pe- o. paene (pene Ra) r

1353. phaethontis C.-tontis v. -tantis A. pheton- o. paethon- D. pethon- r

1354. quam nauigiis (-gis A D) AF 2 a v( S). -naugis R 2. -nauiis DF 1. -nauis R 1. quamuis EodT H

1355. nihil A S. nil rv

1356. sibi AF 2 E 2 o( R?) v. ibi r

1357. uendicans F 2 aToz va.G

1358. linquit (-id R 1) ARE 2 o S. liquit (-u& F) rv. ( add. agros v, sed sc. raptum)

1359. ubertate R 2 S

1360. largitor ADF 1 R 1 J. -itur R 2 a S( D). -ior r op v

1361. (280, 3) Sol. 2, 25 extr.

1362. defert AR 2 Sol.v. ref- rao

1363. Iactum S. ia- v

1364. ciaam R. nic- va.H

1365. capellum A

1366. scultennam A 2 F 2 G. -enam A 1 v. -elnam r

1367. rhenum AF 2 v. re- r

1368. orgam Ra. morgum va.H

1369. sesitem D. -te A. ses. Item r. sessi- v

1370. aduam DFE 1

1371. (12) cfr. Mela II 62. —

1372. diductus ( P) S. cfr. VI 120. ded- ll.v( J)

1373. longius A

1374. angusta a va.H .

1375. uatreni AF 2 v. -terni ao. -tereni (-terr- R) r

1376. quae DF 1. que Ra. quo va.S

1377. e om. E 1 o

1378. britan- niam E 1 ao

1379. (19) Strabo V p. 214.

1380. spineticum F 2 v. spen- A. pin- r

1381. urbi F 1 E 1. urhi D. uri R 1

1382. hispina E 1. spana ARE 2. yspania a. spira va.B

1383. deluicis A. delfi- r

1384. thensauris DF 1 E 1

1385. uola- nae DFE

1386. quod ante olane om. DF 1 d 1 RE 1 a

1387. olane B e Polyb. 1116,10. 11. eol- AE 2 D. uol- d 2. alane F 2. -ne v

1388. ea ll.v. ex D 2. ea e coni.S. an excidit exonerata?

1389. fossa fluuia (flu- A) quam AE 2. fossas fluminaque (flumina fossasque C) va.S

1390. facere Aa

1391. egesti AF 2 E 2

1392. pe DR

1393. trauersum DF 1 REa

1394. hadrianorum A

1395. oppidi AF 2 E 2 v. om.r

1396. arriae A. assiae E 2 inras. adriae F 2

1397. triaticum AE 2 inras. adri- a

1398. appellantur D( F 1) R 1. -atur a

1399. adriaticum F 2 R 2 a C. atri- F 1 R 1

1400. plena AE 2 p( R?) B. a pl- rv

1401. Fossiones D 2. fo- v. cfr. Niss. It. I p. 206. II p. 215

1402. ac om. d(?) S, ante fossiones pos.v

1403. philistina (fi- 11) ll.S. -nae v

1404. ex om. DF 1 dE 1 a

1405. ex- nascentia DRE 1 a. ??? na- F. ena- z

1406. togisoro F

1407. bru- dulum DF 1 E 1

1408. edronem Rad va.D

1409. nis se R. isse A

1410. effunditur va.D 2

1411. nihilus A

1412. stadiū Fa

1413. II v. V??? ll. D 1

1414. Metrodor. fr. 8 Müller.

1415. scepsius AF 2 E 2 Bas. -ptius r ao v

1416. pice A

1417. gallie o. -ici a

1418. ob hoc o

1419. bodincum ve Polyb. I 16,12. -icum A Ven. -ingum r

1420. industrial AFE D 1

1421. bodincomagum A v. bodingo- r

1422. marina ego. -ia ll.v

1423. inportat a 3 v a. Brot.

1424. salaforum DR. -aforum F. -anorum Ea

1425. foras F 1 a. fauces va.H

1426. hi E. hys a

1427. toenos a. floe- E 1 ioe- DR. -nas F

1428. oporedia F 1 dRa. ypo- o

1429. a ll.H. libris a o v( S)

1430. condi iussum o v a. H( S) . prob. Rück 3 p. 240

1431. eporedias (-icas v) E 2 H. sepore- A. sepure- (-use- R) r

1432. Cato fr. 40 p. 49 Peter. —

1433. uercelle A. uergellae R 1. -gillae DF 1 E 1 a

1434. lybiciorum a. libyco- B. libico- H

1435. salluis E 2 D 1. -uuiis H. saluis Av( D 2). -lyis B. aluis R. all- r

1436. uerta- mocoris A D 2. -macoris r Ven. ( D 1). -acomacoris R(?) v( C)

1437. paga AE 2

1438. Leui va.Brot.

1439. trans Alpes va.Brot.

1440. prouecti Dal.

1441. oromobiorum A. -ouiorum E 2 p. orumbi- uiorum R. orumboui-(mor- Ea) rD. orboui- d. orobi- v

1442. atque bergomum AF 2 E 2 v. om.r

1443. aliquotque F 2 D 2. -ot AR 2 S. -od r. et aliquot v

1444. a R(?) a 3 v. om.rD 2

1445. greciam A

1446. degentium A S. -ibus rv

1447. extr.: Nepos fr. 53 Halm.

1448. oromobiorum ego. cfr. v.11. orub- p. orobouiorum R. orumb- rD. boui-a. orobi- v

1449. para F 1. barra va.S. cfr. M Pt p. 339 b

1450. an etiamtum?

1451. prodente se AF 2 v. prudentes r

1452. situ F. -tos va. H

1453. caturiges B. -gens Rd. careges A. eaturi (eacri F 2 inras.) gens rv

1454. spira F 2 va.B

1455. 120

1456. est (esse a 3 G) eo va. S

1457. cepit ut va. G

1458. (7) Mela II 61. —

1459. taurisanus a.-nis va.H

1460. reatinum A 2 in ras. F 2 R 2 J. romat- rv

1461. Anas- sum va.Brot.

1462. quod DE 2 a

1463. uarianus Ez Brot. -nius a

1464. natis A

1465. turno A. tarro Ea

1466. praefluentae DR. -t??? F 1. -te E 1 a. profl- va.G

1467. XII R va. H

1468. a A v. om.r

1469. Mela II 61. 57. — (17) cfr. Mela II 63. — Nepos fr. 54 Halm.

1470. iapidum (-pyd- H) a va. D ( item infra)

1471. timauos A S. -aius DF 1 Ea

1472. pu- cinum F 2 R 2 e corr.v. punicum AE 2. puinic- DF 1 d. puuinic- a 1. puicinic- a 2. pinic- E 1. cfr. XIV 60. XVII 31

1473. XXXIII ll.v( Brot.). XXIII B e Strab. V p. 215 extr.

1474. CLXXVIIII A 2

1475. a om. A

1476. hadrio A

1477. ae D. a E

1478. danubio AF 2 Ea va.S ( semper)

1479. eadem qui (que F 1) DF 1 Ea

1480. exaduerso a 3 v. ad- uersum E H

1481. percussū DRE. -sso a

1482. in mare — 21 flu- mine om. R 1

1483. discendit AF

1484. alpices DREa. ap- F

1485. sauo df H. sabo ll. sao v. cfr., § 147

1486. emonam AFa D 2. aem- r B. hem- v. cfr. Momms. CIL III p. 488

1487. alpisque F 1 a 1 S. -pesque rv

1488. (11) Mela II 57.—

1489. circuitum A S(uero add. v). -to R. -tu r

1490. CXXII va.H

1491. et—liburniae A v. om.r

1492. planatici A

1493. CCCXXV alii A 1. om. va. S

1494. fanaticum DFEa

1495. ticium a. titum S e Ptol. II 16,2. tityum J. cfr. § 139. 140 extr. Florus II 5,1

1496. stadio A

1497. MM ( M Pt p. 306 a) D 2. M ll.H. CC v

1498. agyda F. aegida Verc. cfr. Niss.It.II p. 240

1499. iulia om. DF 1 R 1 E 1 a

1500. colchis F 2 v. colhis A. colcis r

1501. CV D. cū (cum Ea) ll. CM p. v

1502. ne- sanctium DF 1 RE. -inū a

1503. finis Aa 3 v.-nis in r

1504. arsia v. mirsie a. myrsiae ADF. -ie RE

1505. ad Aa. a DF. om. RE v

1506. CXX A v( S). CXXX r H

1507. (17) Mela II 60.—Cato fr. 42 p. 49 Peter. cfr. Plin. VI 5.

1508. [deci]mae — 16 ceno om. R 1

1509. cenomanorum R 2 v. cero- Ea. caero- D. ro- F. co- A

1510. uenatorum DFEa

1511. acaelum DE. acc- F

1512. opiterigum a. -rgum R. -rium A

1513. belunum G. -nium v. uelunum ll. D. cfr. CIL V p. 192.1068

1514. uicentia A va. B

1515. cenomannos DFREa va.H

1516. uolscis AEa va. G

1517. feltrini Ven.( D 2). fertini ll.v( G). cfr. Niss. It. II p. 223 n. 6

1518. beruenses (berbe- F 2) ll.v( S). berune- H. berne-Verc.

1519. ueronam rilienses A

1520. quo AR

1521. scrupulosius A S. -ose a 3 d v. scropulos r

1522. flamminienses larnienses A 2 in ras.

1523. et alii B. tali p. tuli (iuli A 2 in ras. F 2) ll. tulli v

1524. carici D 2 Herm. XXI p. 545. curici A 2. ???urici A 1. culici rv

1525. neni- dates (ueni- C) va. H taruisani A 2 D. tarus- A 1. tauris- rv. cfr. § 126

1526. togienses A B. cog- rv

1527. uaruani a va.H. -rbari d H

1528. irmene A J. iramine rv

1529. palsicium AE s G( J). pas- v. pal- sacium Da. -atium r H

1530. carnis a 3 Bas. -nes ll. -nos v

1531. segeste DRa va.D

1532. undecuma (-cima R 2) FRa Brot. -ecum D. XI. rv( H). X. C. XI S

1533. aut A v. om.r

1534. simili modo AE S

1535. adduam v. aduam Aa 3. adiam r

1536. uerbanus d et sebinus F 2 d va. S

1537. labrum AE s

1538. Caelius fr. 13 p. 101 Peter. Timagenes fr. 10 Müller. Nepos fr. 52 Halm. Livius fr. 57 Hertz.

1539. X??? S. X??? ll.v

1540. super oram AE s

1541. timagenes v. im- FR. timagines (im- D) r

1542. XXII va.D

1543. deductis AE s v. ducti sunt r

1544. explent FdRa va.S

1545. sauitia DF 1 Ra

1546. DCCXLV AE s F 2 H. -XIII DRa. -X??? F 1. -XLII v. DCCII L

1547. p. om. AE s D

1548. egit DF 1 Ra

1549. (10) cfr. Sol. 21, 2. — Cato fr. 41 p. 49 Peter. —

1550. at F 1. ab DRa

1551. tergesti regiones DFRa 1 fecusses DFTR 2 D. fec- da v. fecues AE S. fecses R 1

1552. catali AE s H. at- rv. catili G

1553. menoncaleni AE s D. menoc- Fd v( S). -len Da. -o.celenii R. monocaleni H

1554. taurusci R(?) Dal.

1555. appellati —10 norici AE s F 2 v. om.r

1556. quorum R 1

1557. diuise ADa

1558. rhetos F 2 in ras. retos R 2. r&s R 1. re Da

1559. uerso AE S v. -sus r

1560. deinde in vet. Dal. -nde ll.v

1561. turis E s DFa

1562. euganeae v.-nea AE s. eucaneae F. -naeae D. -nec Ra

1563. quorum AE s

1564. Cato fr. 37 p. 49 Peter.

1565. iis R v. is F 1 a. his rD

1566. trumpleni AE s p. triumpilini va.D 2. cfr. § 136

1567. camuni R(?) G cum B e Strab.

1568. salassos E s L. -asos rv

1569. tauriscae AE s v. teutrisque r

1570. interpretationi AE s R S

1571. graece R. -cie F 1

1572. intransinu D. -inū R. intra??? F 1. intra sinū (-nus v) a va. H

1573. que om. AE s

1574. euganeus AE s

1575. stoenos AE S Brot.isteonos r. stonos B e Strab. IV p. 204. stheonos v

1576. ratorum AE S.. ret- F. reth- r

1577. uennoneces Dad. -etes F 1 R G. cfr. §137. -ones B

1578. saruni???esque F 1. sarunt etesque DRad. suanet- coni.H

1579. uiberi va.S

1580. finium DF 1 Ra

1581. ceutrones B e Strab. ( J 2).-tones AE S F 1.-tohes Da. cuto- nes R. teut- F 2. centrones v( H). cfr. XI 240. XXXIV 3

1582. et Turi D 2 It. p. 36.37. etturi (ettar R) ll.J. 2 eturi v( J 1).. et S. caturiges et B

1583. guribus R. caturigibus f

1584. uagienni ll. G. cfr. §47

1585. ut qui AE s

1586. diuo DFRa

1587. ponti. AE s. -tifex DFa

1588. t er. DFRa

1589. XVII om.va.Brot.

1590. redacti AE s

1591. triumpilini AE s v. -phi- a. -fi- r. cfr. p. 286,14

1592. caumunni R 1. camuni AE s G. cfr. §134

1593. uenostes AE s H. uenno- r. -otes v. del. G uennonenses S coll.§135

1594. isarci d G. his- v. isarchi ll.D 1

1595. genaunes H coll.Hor.carm. IV 14,10. Strab. IV p. 206. caen- AE s 2 F 2. -auces E S 1. om.r. naunes v

1596. cosuanetes D. cons- d v. cus- R. cosuanetis AE s. -nates (cons- F) r irucinates (-tis A) AE s. uiru- va.H

1597. cattena;es Fa va.G

1598. abisontes va. H

1599. rigusci Fa

1600. calucones AE s G. allu- r. collu- v

1601. brixenetis AE s. -xentes rva.D 2

1602. uaragri AE s F 2 v( S). uer- G. uaua- gri r

1603. agitabones DFRa

1604. ucermi R. -eni F 2 d G

1605. carituriges DFR. -usiges a

1606. so- gionti AE s G. songi- F 2. sonti- DF 1 d v. sonthi- a. sconti- R

1607. brodionti ll.H. -iunti v. bodionti B 1 coll.§37. ebroduntii B 2

1608. edemnates (eed- a) DFRa va.G. adanates CIL Vn. 7231

1609. Vesubiani Niss. It. II p. 149 n. 3. cfr. CIL l.l. esu- ll.v

1610. gallitae AE s G. -icae v. -itre (-ri R) r

1611. triulacti DRa. -atti va.D. tiulacti Fd

1612. ectini d va. S

1613. Egui. Turi Momms. CIL Vp. 906. eguituri ll.v

1614. nementuri C

1615. uelauri DFa

1616. (12) cfr. Plin. XXXIII 78. —

1617. XII va.D

1618. fuerunt R (?) G

1619. italiae DF 1 Ra. -ia e??? F 2

1620. Paulo del. U 58

1621. regulo cus. AE s. Co???s. regulo r. cōs. regi lacus F 2

1622. dist. CFW Müller p. 13

1623. ???XXX F 1. XXX DRa

1624. (15) Mela II 55. Callimachus fr. 392. — (19) Mela II 56.

1625. titiū AE S F 2 v. titi???ū F 1. ticium a. tittum D. titum R S. -tyum J. cfr. §129.140

1626. hymani d va.D.cfr. M Pt p. 310 a

1627. enceleae AE s. en- chaeleae DF

1628. bulini ( Tom. 1 p. 700) D 2. cfr. M Pt l.l. buni A H. budini E s DF( R?). bund- a. dud- d v

1629. peucetias A va.D. paucetios DF

1630. scardonitanum A v. -arum E s. -atum r

1631. stulpinos AE s F 2 R 2 G( D). cfr. Ptol.116,6. stulti- r. sculti- v. stlupi- H

1632. Albonenses B

1633. ex eo CFW Müller p. 21. haec DF. hec a. eo rv

1634. uar- uarini H e Ptol. l. l. uaruabrini AE s. -ubarini v. barbari r

1635. As- sesiates Ge Ptol.

1636. festinates a. fulsi- B. cfr. Momms. CIL IIIp. 398. M Pt p. 318 b

1637. curictae d B. -ittae v. -itae F 2. cur- rictae R D. -ittae (corr- a) ADF 1 a. -itae E s. add. insulis falso iteratum DFRa

1638. (9) Mela II 57. —

1639. nesacsio AE s

1640. flanona H e Ptol. II 16,2. flamno- AE s. flamo- rv. flauo- B

1641. ortoplinia AE s F 2 da D. -pula B e Ptol.l.l. -plyma v. orthoplinia (-phi- R) r

1642. Vegium B. reg- ll.v

1643. dist.H

1644. pausinus va.H

1645. telauium ( Tom. p. 701) D 2. -aulum ll.v. tedanium B e Ptol. II 16,2

1646. quo v. quod ll

1647. ab- syrtium R(?) va.D

1648. arba AE s D v. arb r crexi AE s J. crexa B coll.Ptol. eraexi F. ere.xi r.om.v

1649. gissa ll.B. issa v. cissa U 60 coll. § 151

1650. portunata AE s F 2 B. -tu nota r. pharos paros ante v

1651. iadera AF 2 a 3 va.D

1652. XLIII M Pt p. 306 a. XVIII ll.va.D 2

1653. titii d v. ticii a. titi S. tityi (titt- DF) ll.J.cfr. §139

1654. (15.17. 290, 5) Mela II 57.

1655. dalmatiae AE va.S( semper)

1656. scardena DF 1 Ra 1

1657. mamne eo Ra. mannae eo AE s. mamnea F 2

1658. XV F 1.LXX AE s. LXII va. G

1659. Autariatarum ( Wesseling) S

1660. hillis ARa. illis E s. hilis va.C

1661. siculi ll.v( D).sicum B e Ptol.

1662. iadera da 3 va.D

1663. CCII d 1. CCXII d 2T. -XXII va. H

1664. uiribus ADFR D. iur- E sdT v( S). om. a G. V tribus Warde Fowler ( class. review 1894 I p. 11)

1665. discriptis ll.D. desc- da v( S)-ti G ( Warde. Fowler)

1666. CCCXLII AEaRd Brot. CCCLXII DF v. -LXXII C. -LXXXII H

1667. XXV AE s D. -VI r. XXII v

1668. deurici Ra S. decuni va.J

1669. ditiones AE s v. dedit- r

1670. LXIX va.H

1671. maezei ADRa. -zaei E sF B( D 1).mezaei d G. maz- v( H)

1672. sardeates AE s D. -diates rv

1673. andetrium R(?) H. mand- rv. cfr. Strab.VII p. 315. Ptol. II 16,7

1674. triburium AE s. tilurium coni. M Ptp. 315 b

1675. P.R. aeliis DF 1R. prolis AE s. pop. Rom. proeliis Bas.

1676. et ex - 5 pe- tuntium om. DF 1Ra

1677. issaei G. staei AE s B. stati F 2 v

1678. solentini ( Tom. 1 p. 654) D 2.col- AE s v. coll- F 2

1679. petuntium M Ptp. 307. a petunt in eam (ea p) AE sp. ine F 2. ??? F 1.ne r. peguntium Brot. piguntiae v

1680. nareste, oneum ( Hirschfeld CIL IIIp. 1499) D 2 nerate, oneum M Ptl.l. rateoneum A S. -num E s. raut- p. rata- eoneum (-nium a) r. rataneum v

1681. LXXXV AE s D.-II Brot. LXXV r. -II v

1682. cognomini S

1683. fluuio (o in ras.) a F 2. -io ca R. -ii ca Da. lunio a AE s

1684. X??? M Pt p. 317 a

1685. LXXXVIII A

1686. ce- rauni AE s B. -uri v. cernaurni r

1687. XXIIII AE s v.om.r

1688. dauersi M Pt p. 311 b.duersi AE s p. diue- v. dauue- d. daucie- a. -ciaersi DF. dacim eyssi R. daursi B 1 ( D 1).daorizi C cum B 2e Strab.VII p. 315

1689. CVIII DFa. CVIIII R docleatae G. -te AE s. -tes (decl- a) rv( D). cfr. Ptol. II 16,5

1690. deretini- XXXIII om. Rp

1691. derae- mistae F D 2. -te D. -remiste a. -tae v. -raemeste A. -tae D. 1 -raeineste E s

1692. gunditiones AE sp

1693. melcumani AE s D.-ati p. -comani rv

1694. CII- 12 XXIIII om. DF 1Ra

1695. uardaei C. -dei AE sF 2p v.-dae Dd. -d??? F 1. -de Ra

1696. tenue AE s

1697. ozuaei om. AE s. oenei B

1698. caui ( Tom. 1 p. 701) D 2.auii F 2. aui r. cfr. Liv. XLIV 30,7. 9

1699. haemasi D D 2. hem- FRa v. aem- AE S 2. -mau??? E s 1. hemasini G

1700. masthitae AE s D. 2marth- r. marsth- v. arth- G

1701. aniristi a. armistae R ( ?) va.D 2 naro- nae AE sF 2

1702. (10. 13. 15. 292, 2. 7) Mela II 55-57. — (292, 4) cfr. Plin. II 237.

1703. ab-sunt om. DF 1Ra. va.H

1704. rhizinium (-num E s) AE sF 2d v. hiz- r

1705. acruium D. -uuium S. caruium AE s. agrutum r. acrutum M Pt p. 308 b. ascriuium v

1706. butuamum A 1E s. -anium va.B. butua B( D 2) e Ptol.II 16,3. Butua, latinum coni. D 2

1707. olchinium d va.S

1708. cholcinium DFR. colci- AE sa

1709. drino ego. cfr. XX 140. Vib.Sequ. dir- llv( D).drilo B

1710. ab a. abc DF 1. Abē a rv

1711. XVIII AE s C. -IIII rv

1712. labeatae AE s G. -tees F 2. -tes v( D 2). laebaeatae F 1. lebeatae D. -betae d. -bete Ta. libeata R. cfr. Liv. XLV 26,15

1713. senedi AE sadT. senae- D. saene- R. saenae- F et rudini AE sF 2R 2. ruid- r. sic duobusnominibus M Ptp. 317 b, Enedi, Rudini ( Tom. 2 p. 662) D 2, uno no-mine Endirudini J. Ender- G. Eneder- v. Enderoduni Dal. Ende- rini Scoll.Ptol

1714. sasaei AE s 2 S. -sei E s 1. -stri r. sassei G. fa- v

1715. grambaei DF 1R. ambrei a

1716. taulenti F 1. aul- D

1717. pyrei Aa. piraei E sD

1718. retinent FdTa U 59.-net rv. dist. F U

1719. epiro DF 1. epyro Ra

1720. parthini DF 1Ra va. G ( S)

1721. dissaretae d va. G. -raete R 2. -serate a

1722. LXXVIIII DFRa va.H

1723. aous v. cfr. Liv. XXX 115,13. adus (adiis R) ll

1724. aeas Rd C. eas rv

1725. VII B e Strab.

1726. buliones GeStrab.VII p. 326. bullo- ll. bellio- v

1727. acrocerunia AE S. -rauni FdRa va. G ( S). sed cfr. II 244

1728. as AE s 1R

1729. sallentina AE s. salientino DF 1R. sile- a.

1730. 97

1731. LXX AE s. LXXXV va.S

1732. (10) cfr. Sol. 21, 3.

1733. quas (quos a) effert DFRa

1734. iuaum J 2.-auum ( Grotefend epigr. 12 sqq.) D 1.iuuam DF 1a. uiuam dR. iuam A. iuua F 2. uiani E 1. uiuana va.B.(Vianiomina H. Viana Aemonia B)

1735. Pelso ( Momms. CIL IIIp. 523) D 2.peiso ll.v

1736. sauaria ego.saba- ll.v

1737. sca- rabuntia AE s

1738. 147: (15) cfr. Sol. 21, 3.

1739. clandifera a. claud- DF 1R

1740. ad- 18 pars In AE s iterata sunt

1741. diuexitate AE s

1742. delmatiae DF. dal- E sa

1743. et in F 2

1744. danubio E s F 2 a va.S( semper)

1745. ae- mona (hae- A 2 E s) ll.B. mona v. cfr. §128

1746. ae F. i AE s

1747. sauus H ( item infra)

1748. CXV d va.H

1749. serretis A. serne- E s

1750. serapillos DFa J 2. serra- dR v. sira- D. sirapulos E s. syr- A

1751. iazos a. lasos AE s

1752. andizetes (-ice- E s 1) AE s H. sandi- r. sandri- v

1753. aruia- tes DFRa D. arina- d. ariua- v. arabiates AE s

1754. amantini S coll. v. 11 et Ptol. II 15,2. -ti (amm- DR) ll. -tes v

1755. uelgites AE s

1756. carnacates AE s. corneates C

1757. erauisque AE s. arauisci CePtol. II 15,2.Tac.Germ.28

1758. latouiti DdR. -obici Ptol. II 14,2

1759. cordisci F 2 in - taurisci om. DF 1Ra

1760. sauo ll.H

1761. metu- barbis D. metusb- AE s. -ubarris rv

1762. calapis B e Strab.

1763. effecit R 1ad

1764. lac. ego indicavi; excidit hand procul vel XIII a ( cfr. M Ptp. 298 a). in CFW Müller p. 24 n.

1765. omnib. acuntius (-nctius Da) DF 1Ra

1766. Sirmio oppido del. Momms. CIL IIIp. 148

1767. influuiis DF 1 R 1 a. -luus F 2.Luuū R 2

1768. influuntur AD. -nt??? F 2. -uitur a

1769. uadasus FdR 2 a. us R 1. ualdanus v va.H

1770. urbanus AE s

1771. (14) cfr. Sol. 21, 3.

1772. celegeri (cael- F 2) d v. -re AE s. -rit r

1773. schytae A. scithe a. -tae F. schitae E sD. -te R

1774. clara ( om.e) AE s F 2. cara e DF 1a. -re R

1775. margus ( U 58) D. -gis AE s F 2 v. marcus r

1776. Pincus M Pt p. 452 b

1777. thimacus AE s. -chus DFa. thym- R

1778. asamus AE s S. mus F 1. asia- (asca- F 2) r. esca- v

1779. Agrippa fr. 13 R. MCap. VI 650 extr. cfr. Dim. 18.

1780. dirinum D coll.§144

1781. DCCC va. Brot. DV MCap.

1782. trinio AE s. dirino D

1783. CLXXII E s va.Brot.

1784. autem ll.S. hunc v

1785. ambitus F 1 da va.G. -tius R

1786. XVII AE s Brot. XIIII rH. XIII v

1787. 100

1788. (9) Mela II 114. — (16) Mela II 114. Strabo VII p. 315.

1789. abiectu AE s. obiectum DR

1790. teutria R 2ad L. theu- D. thaeu- F. theuthria AE s. teu- v

1791. dam - appellata om. R 1

1792. uadosa maria F. -si maris va. G

1793. an Timaui illa ( vel parua)? cfr. II 229

1794. an Gissa? cfr. §140

1795. pullarie Ra. -ria AE s H

1796. absyrtides a v. absir- AE s. absur- (-ites R) r

1797. mediae F 1. -ie a

1798. interfecto R 1. -to absyrto AE s G. -sirto R 2. -to nunc (absirto nunc F 2) absortium (absyr- v) DFadT v( D 2). -to nomine absyrto B

1799. init.: Scylax 21 (GGm I p. 27). Strabo V p. 215. — (17. 295, 3. 4) Mela II 114. — Callim. fr. 393.

1800. perueniret AE s

1801. iader AE s v. -deb DRa. -daerb F

1802. est lissa AE s B. esil- DFR. isil- a. est issa v. est Gissa ( Tom. 2 p. 646) D 2

1803. eique Ra. quaeque va.H dist. H

1804. appellata ē ( sc. Colentum §140) ego. -tae ll.v

1805. grateae AE s H. crete a. -teae dT v.cfr. Scylax 23

1806. nec AE s v. nec nec (ne R 2) r

1807. pauciores AE s B. trucones (trunes R 1) rv

1808. 140

1809. celuus (luus R 1) ac intra DFRa

1810. tragurium ( P.) H. surium ll.v( Brot.). cfr. §141. Mela II 57

1811. boua DdFdTRa D 2. bauo AE s H( S).bubua Brot. econi. H. bubus v. boae Ammian.XXII 3,6.XXVIII 1,23

1812. brattia issa B. -ttiasa ll. battri- v

1813. pharia R (?) v. fa- r

1814. issa AE s S. is DF. his Ra v

1815. corcyra v. lecor- gyra A. -gira E s. leucopetra r

1816. melaena Bas.-lena AE s v. aelaena DF. elena Ra

1817. gnidiorum Fa va.J. gind- R. gnirum AE s.

1818. XXII va.H

1819. melitaeos B. -tos ll.v

1820. XV ll.H.XII G. XXII v

1821. IIII R(?) Brot. tres v

1822. elaphites v. -pites AE s a. pithes R. -pithaes r

1823. orico B coll. § 145. -igo DFRa. arico AE s v

1824. MM ll.v( D). M a. III mil. H. XII M Brot.

1825. p. AE s v. prope r

Pliny the Elder Naturalis Historia 3