Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXIX

1 1 Naturae¹ remediorum atque multitudo instantium ac praeteritorum² plura de ipsa medendi arte cogunt dicere, quamquam non ignaros³, nulli⁴ ante haec Latino sermone⁵ condita ancepsque, lubricum⁶ esse rerum omnium novarum e xordium⁷, utique tam⁸ sterilis⁹ gratiae¹⁰ tantaeque¹¹ difficultatis¹² in promendo. 2 sed qu aestion em¹³ occurrere verisimile est omnium, qui haec noscant¹⁴, cogitationi, quonam modo exoleverint¹⁵ in medicinae usu¹⁶ quae iam parata¹⁷ atque pertinentia erant, mirumque et indignum protinus subit, nullam artium¹⁸ inconstantiorem fuisse aut¹⁹ etiamnunc²⁰ saepius mutari²¹, cum sit fructuosior nulla. dis²² primum inventores suos adsignavit et caelo dicavit²³, 3 ²⁴ nec non et²⁵ hodie multifariam ²⁶ ab oraculis medicina petitur²⁷. auxit deinde famam²⁸ etiam crimine, ictum fulmine Aesculapium fabulata, quoniam Tyndareum²⁹ revocavisset ad vitam—nec tamen cessavit³⁰ narrare alios revixisse opera³¹ sua—, clara Troianis temporibus, a³² quibus fama certior, vulnerum tamen dumtaxat remediis.

4 ³³ 2 Sequentia eius, mirum dictu, in nocte densissima latuere usque ad Peloponnesiacum bellum. tune eaM revocavit in lucem Hippocrates, genitus in insula Coo in primis clara ac valida et Aesculapio dicata. is, cum fuisset mos³⁴, liberatos morbis scribere in templo eius dei quid auxiliatum ³⁵ esset³⁶, ut³⁷ postea similitudo proficeret, exscripsisse ea traditur atque, ut Varro apud nos credit, templo³⁸ cremato iis³⁹ instituisse medicinam hanc, quae clinice vocatur. nec fruit postea quaestus modus, quoniam Prodicus⁴⁰, Selymbriae natus, e discipulis⁴¹ eius instituit⁴² quam vocant iatralipticen⁴³ et unctoribus⁴⁴ quoque medicorum ac mediastinis⁴⁵ vectigal invenit.

5 ⁴⁶ 3 Horum placita Chrysippus ingenti garrulitate mutavit , plurimumque et ex Chrysippo⁴⁷ discipulus eius Erasistratus , Aristotelis filia genitus. hic Antiocho⁴⁸ rege sanato centum talentis donatus est a rege Ptolemaeo⁴⁹ filio eius, ut incipiamus et praemia⁵⁰ artis ostendere⁵¹.

4 Alia factio ab experimentis se⁵² cognominans⁵³ empiricen coepit in Sicilia, Acrone⁵⁴ Agragantino⁵⁵ Empedoclis⁵⁶ physici⁵⁷ auctoritate⁵⁸ commendato, 6 ⁵⁹ 5 dissederuntque hae scholae⁶⁰, et⁶¹ omnes eas damnavit Herophilus⁶² in musicos pedes venarum pulsu discripto⁶³ per aetatum⁶⁴ gradus⁶⁵. deserta deinde. et haec secta est, quoniam necesse erat in ea⁶⁶ litteras scire; mutata et quam postea Asclepiades, ut rettulimus, invenerat. auditor eius⁶⁷ Themison⁶⁸ fuit seque⁶⁹⁷⁰ inter initia adscripsit illi⁷¹, mox procedente⁷² vita⁷³ sua⁷⁴ et placita mutavit, sed et illa Antonius Musa eiusdem auctoritate ⁷⁵⁷⁶ divi Augusti, quem contraria medicina gravi periculo ⁷⁷ exemerat⁷⁸. 7 ⁷⁹ multos praetereo⁸⁰ medicos celeberrimosque ex iis⁸¹ Cassios, Carpetanos⁸², Arruntios⁸³, Rubrios. CCL⁸⁴ HS⁸⁵ annuae iis⁸⁶ mercedes⁸⁷ fuere apud principes. Q.⁸⁸ Stertinius inputavit⁸⁹ principibus, quod sestertiis quingenis annuis contentus esset, sescena enim sibi quaestu urbis fuisse enumeratis⁹⁰ domibus ostendebat. 8 ⁹¹ par et fratri⁹² eius merces a Claudio Caesare infusa est, censusque, quamquam exhausti ⁹³ operibus⁹⁴ Neapoli exornata, heredi⁹⁵ HS ccc⁹⁶ reliquere, quantum aet ate eadem⁹⁷ Arruntius solus. exortus deinde est Vettius⁹⁸ Valens, adulterio Messalinae Claudii Caesaris nobilitatus,⁹⁹ pariterque eloquentiae¹⁰⁰ adsectatores¹⁰¹ et¹⁰² potentiae ¹⁰³ nanctus novam instituit sectam. 9 ¹⁰⁴ eadem aetas Neronis¹⁰⁵ principatu¹⁰⁶ ad Thessalum transilivit, delentem cuncta placita ¹⁰⁷ et rabie quadam in omnis¹⁰⁸ aevi medicos¹⁰⁹ perorantem, quali prudentia ingenioque, aestimari vel uno argumento abunde¹¹⁰ potest¹¹¹, cum monumento suo¹¹², quod est Appia¹¹³ via, iatronicen¹¹⁴ se inscripserit. nullius histrionum¹¹⁵ equorumque¹¹⁶ trigarii comitatior¹¹⁷ egressus in publico erat, cum Crinas¹¹⁸ Massiliensis arte geminata, ut¹¹⁹ cautior religiosiorque, ad siderum motus ex ephemeride mathematica cibos dando horasque observando auctoritate eum praecessit, nuperque HS¹²⁰ C??? reliquit, muris patriae moenibusque¹²¹ aliis paene non minore summa extructis. 10 ¹²² hi regebant fata, cum repente civitatem Charmis¹²³ ex eadem Massilia invasit damnatis non solum prioribus medicis, verum et¹²⁴ balineis, frigidaque etiam hibernis algoribus lavari persuasit¹²⁵. mersit¹²⁶ aegros in lacus¹²⁷. videbamus senes consulares usque in ostentationem ¹²⁸ rigentes, qua de re exstat etiam Annaei¹²⁹ Senecae adstipulatio. 11 ¹³⁰ nec dubium est omnes istos famam¹³¹ novitate aliqua aucupantes anima statim¹³² nostra negotiari. hinc illae circa aegros miserae sententiarum concertationes, nullo idem censente, ne videatur accessio alterius. hinc illa infelicis¹³³ monumenti¹³⁴ inscriptio¹³⁵ : turba se¹³⁶ medicorum¹³⁷ perisse. mutatur ars cottidie¹³⁸ totiens interpolis¹³⁹, et ingeniorum Graeciae flatu inpellimur¹⁴⁰, palamque¹⁴¹ est, ut quisque ¹⁴² inter istos loquendo polleat¹⁴³, imperatorem ilico¹⁴⁴ vitae nostrae necisque fieri, ceu¹⁴⁵ vero non milia gentium sine medicis degant¹⁴⁶ nec tamen sine medicina¹⁴⁷, sicuti populus Romanus¹⁴⁸ ultra sexcentesimum annum, neque ipse¹⁴⁹ in accipiendis ¹⁵⁰ artibus lentus¹⁵¹, medicinae vero etiam avidus, done expertam damnavit.

12 ¹⁵² 6 Etenim percensere¹⁵³ insignia priscorum in his moribus convenit. Cassius Hemina¹⁵⁴ ex antiquissimis¹⁵⁵ auctor est primum e medicis venisse Romam Peloponneso¹⁵⁶ Archagathum Lysaniae¹⁵⁷ filium L. Aemilio M. Livio cos. anno urbis DXXXV, eique ius Quiritium datum et tabernam in compito Acilio emptam ob id publice¹⁵⁸. 13 vulnerarium eum fuisse egreg iu m¹⁵⁹, mireque¹⁶⁰ gratum¹⁶¹ adventum eius initio¹⁶², mox a saevitia secandi urendique¹⁶³ transisse nomen in carnificem et¹⁶⁴ in taedium artem omnesque¹⁶⁵ medicos, quod clarissime¹⁶⁶ intellegi potest ex M. Catone, cuius auctoritati ¹⁶⁷ triumphus atque censura¹⁶⁸ minimum conferunt; tanto plus in ipso¹⁶⁹ est. quam ob rem verba eius ipsa ponemus:

14 7 Dicam de istis Graecis suo loco, M. fili¹⁷⁰, quid Athenis exquisitum habeam¹⁷¹ et quod bonum sit¹⁷² illorum litteras inspicere, non perdiscere. vincam nequissimum¹⁷³ et indocile genus illorum, et hoc puta vatem¹⁷⁴ dixisse: quandoque¹⁷⁵ ista gens suas litteras dabit, omnia conrumpet¹⁷⁶, tum etiam magis, si¹⁷⁷ medicos suos hoc¹⁷⁸ mittet. iurarunt inter se barbaros necare omnes medicina, sed¹⁷⁹ hoc ipsum mercede faciunt¹⁸⁰, ut fides iis¹⁸¹ sit et facile disperdant¹⁸². nos quoque dictitant barbaros et spurcius¹⁸³ nos quam alios ʼὀπικῶν¹⁸⁴ appellatione foedant¹⁸⁵. interdixi tibi¹⁸⁶ de medicis.

15 8 Atqu i¹⁸⁷ hic Cato¹⁸⁸ sescentesimo quinto anno urbis nostrae obiit¹⁸⁹, octogensimo quinto suo, ne quis illi defuisse publice¹⁹⁰¹⁹¹ tempora aut¹⁹² privatim vitae spatia ad experiendum ¹⁹³ arbitretur. quid ergo? damnatam ab¹⁹⁴ eo rem utilissimam¹⁹⁵ credimus? minime, Hercules. subicit¹⁹⁶ enim qua¹⁹⁷ medicina se et¹⁹⁸ coniugem usque ad longam senectam perduxerit, his ipsis scilicet, quae nunc nos tractamus¹⁹⁹, profiteturque²⁰⁰ esse commentarium²⁰¹ sibi, quo medeatur filio, servis, familiaribus, quem nos per genera usus sui²⁰² digerimus ²⁰³. 16 non rem antiqui damnabant, sed artem, maxime vero quaestum esse²⁰⁴ mranipretio²⁰⁵ vitae recusabant. ideo templum Aesculapii²⁰⁶, etiam cum reciperetur is deus, extra urbem fecisse iterumque²⁰⁷ in insula traduntur et²⁰⁸, cum Graecos Italia pellerent, diu etiam²⁰⁹ post Catonem, excepisse ²¹⁰ medicos. 17 augebo providentiam illorum. solam hanc artium Graecarum nondum exercet Romana gravitas, in tanto²¹¹ fructu²¹² paucissimi Quiritium attigere, et ipsi statim ad Graecos²¹³ transfugae, immo vero auctoritas aliter quam Graece eam tractantibus etiam apud inperitos expertesque linguae non est, ac²¹⁴ minus credunt quae ad salutem suam pertinent, si intellegant²¹⁵. itaque, Hercules, in²¹⁶ hac artium sola²¹⁷ evenit, ut cuicumque medicum²¹⁸ se professo ²¹⁹ statim credatur, cum sit periculum in nullo mendacio maius. 18 non tamen illud intuemur²²⁰ ; adeo²²¹ blanda est sperandi pro se cuique dulcedo. nulla praeterea lex, quae puniat inscitiam²²² capitalem²²³, nullum exemplum vindictae. discunt periculis nostris et experimenta per mortes agunt, medicoque tantum hominem occidisse inpunitas summa est. quin immo transit²²⁴ convitium et intemperantia culpatur , ultroque qui periere²²⁵ arguuntur. sed decuriae pro more²²⁶ censuris principum examinantur²²⁷, inquisitio per parietes²²⁸ agitur²²⁹, et qui de nummo iudicet a Gadibus columnisque Herculis arcessitur, de exilio vero non nisi²³⁰ XLV electis viris datur tabella: 19 at de iudice ipso quales in consili um²³¹ eunt statim occisuri! merito, dum nemini nostrum libet scire, quid²³² saluti suae opus sit. alienis pedibus ambulamus ²³³, alienis oculis agnoscimus, aliena memoria salutamus, aliena²³⁴ et vivimus opera, perieruntque rerum naturae pretia et vitae argumenta. nihil aliud pro nostro habemus quam²³⁵ delicias. 20 non deseram Catonem tam ambitiosae artis invidiae a me obiectum aut²³⁶ senatum illum, qui ita censebat, idque²³⁷ non criminibus artis arreptis, ut aliquis exspectaverit. quid enim²³⁸ venenorum fertilius²³⁹ aut unde²⁴⁰ plures²⁴¹ testamentorum insidiae? iam vero et adulteria etiam in²⁴² principum domibus, ut Eudemi²⁴³ in Livia Drusi Caesaris, item Valentis in qua dictum est regina. 21 non sint²⁴⁴ artis²⁴⁵ ista, sed hominum: non magis haec urbi timuit²⁴⁶ Cato, ut equidem credo, quam reginas. ne avaritiam quidem arguam rapacesque nundinas pendentibus fatis et dolorum indicaturam ac mortis²⁴⁷ arram²⁴⁸ aut arcana²⁴⁹ praecepti ²⁵⁰, squamam²⁵¹ in oculis emovendam²⁵² potius quam extrahendam . per quae effectum est, ut²⁵³ nihil magis pro re²⁵⁴ videretur quam multitudo grassantium; neque enim pudor²⁵⁵, sed aemuli pretia summittunt. 22 ²⁵⁶ notum²⁵⁷ est ab eodem Charmide²⁵⁸ unum aegrum e²⁵⁹ provincialibus Hs²⁶⁰ CC²⁶¹ reconductum²⁶²,²⁶³ Alconti vulnerum medico²⁶⁴ HS |C???²⁶⁵ | damnato ademisse ²⁶⁶ Claudium principem, eidemque in Gallia exulanti et deinde restituto adquisitum non minus intra²⁶⁷ paucos annos. et haec personis inputentur. 23 ne faecem²⁶⁸ quidem aut²⁶⁹ inscitiam²⁷⁰ eius tur pem²⁷¹ arguamus²⁷² : ipsorum²⁷³ procerum intemperantiam²⁷⁴ inmo dicis²⁷⁵ aquarum calidarum²⁷⁶ deverticulis, imperiosa inedia²⁷⁷ et ab isdem deficientibus cibo²⁷⁸ saepius die²⁷⁹ ingesto²⁸⁰, mille praeterea paenitentiae²⁸¹ modis, culinarum etiam praeceptis et unguentorum mixturis, quando nullas omisere vitae inlecebras. 24 ²⁸² invehi peregrinas merces conciliarique externa pretia displicuisse maioribus crediderim equidem²⁸³, non tamen hoc Catonem providisse, cum damnaret artem. theriace²⁸⁴ vocatur excogitata composition luxuria²⁸⁵ fi nxit²⁸⁶ rebus sex cen tis²⁸⁷, cum tot remedia dederit natura, quae singula sufficerent. Mithridatium²⁸⁸ antidotum ex rebus LIIII componitur, inter²⁸⁹ null as ²⁹⁰ pondere aequali, et²⁹¹ quarundam rerum sexagesima denarii unius imperat ur²⁹², quo deorum, per Fidem²⁹³, ista monstrante! 25 ²⁹⁴ hominum enim²⁹⁵ subtilitas tanta esse non potuit; ostentatio artis et portentosa scientiae venditatio manifesta est. ac ne ipsi quidem illa²⁹⁶ novere²⁹⁷, conperique volgo pro cinnabari Indica in medicamenta minium addi²⁹⁸ inscitia nominis, quod esse²⁹⁹ venenum docebimus inter pigmenta. 26 ³⁰⁰ verum haec ad singulorum salutem pertinent; illa autem, quae timuit Cato atque providit, innocentiora multo³⁰¹ et parva opinatu³⁰², quae³⁰³ proceres artis eius³⁰⁴ de semet ipsi³⁰⁵ fateantur, illa perdidere imperii³⁰⁶ mores, illa, quae sani patimur, luctatus, ceromata³⁰⁷ ceu valitudinis causa instituta, balineae ardentes, quibus persuasere in corporibus cibos³⁰⁸ coqui³⁰⁹, ut nemo non minus validus exiret, oboedientissimi vero efferrentur, potus deinde ieiunorum ac vomitiones et rursus perpotationes ac pilorum eviratio³¹⁰ instituta resinis eorum, itemque pectines in³¹¹ feminis quidem publicati. 27 ita est profecto: lues morum³¹², nec³¹³ aliunde maior quam e³¹⁴ medicina, vatem prorsus cottidie facit Catonem et oraculum³¹⁵ : satis esse ingenia Graecorum inspicere, non perdiscere.

28 ³¹⁶ Haec fuerint dicenda pro senatu illo sescentisque p. R. annis adversus artem, in qua condi cione³¹⁷ insidiosissima auctoritatem³¹⁸ pessimis³¹⁹ boni faciunt, simul contra attonitas quorundam persuasiones³²⁰, qui prodesse nisi³²¹ pretiosa non putant. neque enim dubitaverim aliquis fastidio futura quae dicentur³²² animalia, at non³²³ Vergilio³²⁴ fuit nominare formicas³²⁵ nulla necessitate et curculiones ac lucifugis congesta cubilia blattis, non Homero inter proelia deorum inprobitatem muscae describere³²⁶, non naturae gignere ista, cum gignat³²⁷ hominem. proinde causas quisque et effectus, non res aestimet.

29 9 Ordiemur³²⁸ autem confessis³²⁹, hoc est lanis ovisque, ob i d ut³³⁰ rebus praecipuis honos in primis perhibeatur. quaedam etiam sic³³¹ alienis locis, tamen obiter, dici³³² necesse erit. nec deerat materia³³³ pompae, si quicquam aliud intueri liberet³³⁴ quam fidem operis, quippe inter prima³³⁵ proditis etiam ex cinere phoenicis nidoque medicinis, ceu vero id certum esset atque non fabulosum. inridere est vitam³³⁶ remedia post millensimum annum reditura ³³⁷ monstrare.

30 ³³⁸ Lanis auctoritatem veteres Romani etiam religiosam habuere, postes³³⁹ a nubentibus attingi³⁴⁰ iubentes³⁴¹ ; praeterque cultum et tutelam contra frigora sucidae plurima praestant remedia ex oleo vinoque aut aceto, prout quaeque mulceri ³⁴² morderive³⁴³ opus sit et adstringi laxarive, luxatis membris dolentibusque³⁴⁴ nervis inpositae et crebro suffusae. quidam³⁴⁵ et salem admiscent luxatis; alii cum lana rutam tritam adipemque inponunt, item contusis tumentibusque. 31 ³⁴⁶ halitus³⁴⁷ quoque oris gratiores facere traditur confricatis dentibus atque gingivis admixto melle³⁴⁸. prodest et phreneticis suffitu³⁴⁹. sanguinem in naribus sistit cum oleo rosaceo indita et alio modo³⁵⁰ auribus opturatis spissius. quin³⁵¹ et ulceribus vetustis inponitur cum melle. vulnera ex vino vel aceto vel aqua frigida et oleo expressa sanat. 32? ³⁵² arietis vellera³⁵³ luta³⁵⁴ frigida³⁵⁵ ex oleo madefacta in muliebribus ³⁵⁶ malis inflammationes vulvae sedant et, si procidat³⁵⁷, suffitu reprimunt. sucida³⁵⁸ lana inposita subditaque³⁵⁹ mortuos partus evocat; sistit etiam profluvia earum³⁶⁰. et canis³⁶¹ rabiosi morsibus inculcata post diem septimum solvitur. reduvias³⁶² sanat ex aqua frigida. eadem nitro, sulpure, oleo, aceto, pice liquida ferventibus³⁶³ tincta quam calidissima inposita bis die³⁶⁴ lumborum dolores sedat. sistit et sanguine ex ariete sucida articulos extremitatium³⁶⁵ praeligans . 33 ³⁶⁶ laudatissima omnis e collo, natione vero Galatica, Tarentina³⁶⁷, Attica, Milesia. sucidam³⁶⁸ inponunt et desquamatis ³⁶⁹, percussis, lividis, incussis, conlisis, contritis, deiectis , capitis et aliis doloribus, stomachi³⁷⁰ inflammationi ex aceto et rosaceo. cinis eius inlinitur adtritis, vulneratis, ambustis. et in oculorum medicamenta³⁷¹ additur, item in fistulas auresque suppuratas. 34 ³⁷² ad hoc³⁷³ detonsam³⁷⁴ eam, alii evolsam, decisis³⁷⁵ summis partibus siccant carpuntque et in fictili crudo conponunt ac melle perfundunt uruntque³⁷⁶. alii astulis³⁷⁷ taedae subiectis et subinde interstratis oleo adspersam³⁷⁸ accendunt³⁷⁹ cineremque in labellis aqua addita³⁸⁰ confricant³⁸¹ manu et considere patiuntur, idque saepius mutantes aquam, done linguam adstringat leniter nec mordeat³⁸² ; tum³⁸³ cinerem reponunt. vis³⁸⁴ eius septica³⁸⁵ est efficacissimeque genas purgat.

35 ³⁸⁶ 10 Quin³⁸⁷ ipsae sordes pecudum sudorque feminum et alarum adhaerentes lanis—oesypum³⁸⁸ vocant—innumeros prope usus habe nt³⁸⁹. in Atticis ovibus genito palma³⁹⁰. fit pluribus modis³⁹¹, sed probatissimum lana ab iis³⁹² partibus recenti concerpta aut quibuscumque sordibus sucidis primum collectis lento igni in aēneo subfervefactis et refrigeratis pinguique, quod supernatet³⁹³, collecto in fictile ³⁹⁴ vas³⁹⁵ iterumque decocta priore³⁹⁶ materia; quae³⁹⁷ pinguitudo ³⁹⁸ utraque³⁹⁹ frigida aqua lavatur et in⁴⁰⁰ linteo saccatur⁴⁰¹ ac sole torretur, donec candida fiat ac tralucida; tum in stagnea⁴⁰² pyxide conditur. 36 probatio, ut sordium virus oleat et⁴⁰³ manu⁴⁰⁴ fricante ex aqua non liquetur, sed albescat ut⁴⁰⁵ cerussa⁴⁰⁶. oculis utilissimum contra inflammationes genarumque ⁴⁰⁷ callum. quidam in testa torrent⁴⁰⁸, donec pinguitudinem amittat, utilius tale existimantes erosis et duris⁴⁰⁹ genis, angulis scabiosis et lacrimantibus. 37 ⁴¹⁰ ulcera non oculorum modo sanat, sed oris etiam et genitalium cum anserino adipe. medetur et vulvae inflammationibus et sedis rhagadiis⁴¹¹ et condylomatis cum meliloto ac butyro. reliquos usus eius⁴¹² digeremus⁴¹³. sordes quoque caudarum concretae in pilulas siccatae per se tusaeque⁴¹⁴ in farinam⁴¹⁵ et inlitae dentibus mire prosunt, etiam labantibus⁴¹⁶, gingivisque , si carcinoma serpat; 38 iam vero pura vellera aut per se inposita⁴¹⁷ caecis doloribus aut accepto⁴¹⁸ sulpure, et cinis eorum genitalium vitiis, tantumque pollent⁴¹⁹, ut⁴²⁰ medicamentis quoque superponantur. medentur ante omnia et pecori ipsi, si fastidio non pascantur⁴²¹. cauda enim quam artissime praeligata⁴²², evolsa inde lana, statim vescuntur, traduntque quod extra nodum⁴²³ sit e cauda praemori⁴²⁴.

39 ⁴²⁵ 11 Lanae habent et cum ovis societatem simul fronti inpositae contra epiphoras. non opus est eas in hoc usu radicula esse curatas neque aliud quam candidum ex ovo infundi ac pollinem turis.

Ova per se infuso⁴²⁶ candido oculis epiphoras cohibent urentesque⁴²⁷ refrigerant—quidam cum croco praeferunt— et pro aqua miscentur⁴²⁸ collyriis; infantibus vero contra lippitudines⁴²⁹, ut vix⁴³⁰ aliud, remedio s unt⁴³¹ butyro admixto recenti. 40 ⁴³² eadem cum oleo trita ignes sacros leniunt betae foliis superinligatis⁴³³. candido ovorum in oculis et pili reclinantur Hammoniaco trito admixtoque et vari⁴³⁴ in facie⁴³⁵ cum⁴³⁶ pineis nucleis ac melle modico⁴³⁷. ipsa⁴³⁸ facies inlita sole non uritur⁴³⁹. ambusta aquis⁴⁴⁰ si statim ovo occupentur⁴⁴¹, pusulas non sentiunt—quidam admiscent farinam hordeaciam et salis⁴⁴² parum—⁴⁴³, ulceribus vero ex ambusto cum candido ovorum tostum hordeum et suillo adipe mire prodest. 41 ⁴⁴⁴ eadem curatione ad sedis vitia utuntur, infantibus quidem etiam si quid ibi procidat⁴⁴⁵ ; ad pedum rimas ovorum candido⁴⁴⁶ decocto cum cerussae⁴⁴⁷ denariorum⁴⁴⁸ II pondere, pari spumae argenti, murrae exiguo, dein vino; ad ignem sacrum candido ovorum t ernum⁴⁴⁹ cum amylo⁴⁵⁰. aiunt et vulnera candido⁴⁵¹ glutinari⁴⁵² calculosque pelli. 42 ⁴⁵³ —Lutea ovorum cocta, ut indurescant, admixto croco modice⁴⁵⁴, item melle, ex lacte⁴⁵⁵ mulieris inlita dolores oculorum mitigant⁴⁵⁶, vel cum rosaceo et mulso lana oculis inposita, vel cum trito⁴⁵⁷ apii semine ac polenta in mulso inlita⁴⁵⁸. prodest et tussientibus per se luteum devoratum liquidum ita, ut⁴⁵⁹ dentibus non attingatur, thoracis destillationibus , faucium scabritiae. privatim contra haemorrhoidas ⁴⁶⁰ morsu i⁴⁶¹ inlinitur sorbeturque crudum. 43 ⁴⁶² prodest et⁴⁶³ renibus, vesicae rosionibus⁴⁶⁴ exulcerationibusque. cruenta excreantibus⁴⁶⁶ v ovorum lutea in vini hemina cruda sorbentur , dysintericis cum cinere⁴⁶⁷ putaminis sui et papaveris suco ac vino. dantur coeliacis cum uvae passae pinguis pari⁴⁶⁸ pondere et malicorii⁴⁶⁹ per triduum⁴⁷⁰ aequis portionibus, et alio modo lutea ovorum III, lardi veteris et⁴⁷¹ mellis quadrantibus, vini veteris cyathis III, trita⁴⁷² ad crassitudinem mellis et, 44? ⁴⁷³ cum opus sit, abellanae nucis magnitudine⁴⁷⁴ ex aqua pota, item ex oleo fricta terna, totis ovis pridie maceratis in aceto; sic et⁴⁷⁵ lientericis⁴⁷⁶, sanguinem ⁴⁷⁷ autem⁴⁷⁸ reicientibus cum III cyathis m usti⁴⁷⁹. utuntur isdem ad liventia, si vetustiora sint⁴⁸⁰, cum bulbis ac melle. sistunt et menses mulierum cocta et⁴⁸¹ e⁴⁸² vino pota, inflationes quoque vulvae cruda cum oleo ac⁴⁸³ vino inlita. 45 ⁴⁸⁴ utilia sunt et cervicis doloribus cum anserino adipe et rosaceo, sedis etiam vitiis indurata igni, ut calore quoque prosint, et condylomatis cum rosaceo; item ambustis durata⁴⁸⁵ in⁴⁸⁶ aqua, mox in pruna putaminibus exustis, tum⁴⁸⁷ lutea ex⁴⁸⁸ rosaceo inlinuntur⁴⁸⁹. fiunt et tota lutea, quae vocant sitista⁴⁹⁰, cum triduo incubita tolluntur. stomachum dissolutum confirmant ⁴⁹¹ pulli ovorum cum gallae dimidio ita, ne ante II horas alius cibus sumatur. dant et dysintericis pullos in ipso ovo decoctos admixta vini austeri hemina et pari modo olei polentaeque. 46 —Membrana putamini⁴⁹² detracta sive crudo sive cocto lab rorum⁴⁹³ fissuris medetur, putaminis cinis⁴⁹⁴ in vino potus sanguinis eruptionibus. comburi ⁴⁹⁵⁴⁹⁶ sine membrana oportet. sic fit et dentifricium. idem cinis et⁴⁹⁷ mulierum menses cum murra inlitus⁴⁹⁸ sistit. firmitas putaminum tanta est, ut recta nec vi nec pondere ullo frangantur nec nisi paulum⁴⁹⁹ inflexa rotunditate.— 47 ⁵⁰⁰ Tota⁵⁰¹ ova adiuvant partum cum ruta⁵⁰² et aneto⁵⁰³ et cumino pota e vino. scabiem corporum ac pruritum oleo et cedria⁵⁰⁴ mixtis tollunt⁵⁰⁵, ulcera quoque umida in capite cyclamino admixta. ad⁵⁰⁶ puris et sanguinis excreationes ovum crudum cum porri sectivi suco parique mensura mellis Graeci calefactum hauritur. dantur et tussientibus cocta et trita cum melle et cruda cum passo oleique pari modo. infunduntur et virilitatis vitiis singula⁵⁰⁷ cum ternis cyathis passi⁵⁰⁸ amylique⁵⁰⁹ semuncia a balneis; adversus⁵¹⁰ ictus serpentium cocta tritaque adiecto nasturtio inlinuntur.— 48 Cibo⁵¹¹ quot⁵¹² modis iuvent⁵¹³, notum est, cum transmeent⁵¹⁴ faucium tumorem⁵¹⁵ calfactuque obiter foveant. nullus est alius cibus, qui in aegritudine⁵¹⁶ alat neque oneret simulque vim⁵¹⁷ potus⁵¹⁸⁵¹⁹ et cibi habeat. 49 ⁵²⁰ maceratorum in aceto molliri diximus putamen⁵²¹ ; talibus cum farina in panem subactis⁵²² coeliaci recreantur. quidam ita resoluta in patinis⁵²³ torrere⁵²⁴ utilius putant, quo genere non alvos tantum, sed et menses feminarum sistunt, aut⁵²⁵, si maior sit impetus, cruda cum farina et aqua⁵²⁶ hauriuntur. et per se Iutea⁵²⁷ ex iis⁵²⁸ decocu nt ur⁵²⁹ in aceto, donec indurescant⁵³⁰, iterumque cum trito pipere torrentur⁵³¹ ad cohibendas alvos. 50 ⁵³² fit et dysintericis ⁵³³ remedium singulare⁵³⁴ ovo effuso in fictile⁵³⁵ novum eiusdemque ovi mensura, ut paria⁵³⁶ sint omnia, melle, mox aceto, item oleo confusis crebroque permixtis; quo fuerint ea excellentiora, hoc praesentius remedium erit. alii eadem mensura pro oleo et aceto resinam⁵³⁷ adiciunt⁵³⁸ rubentem vinumque ⁵³⁹⁵⁴⁰ ; et alio⁵⁴¹ modo temperant⁵⁴², olei tantum mensura⁵⁴³ pari⁵⁴⁴ pineique corticis II sexagensimis denarii⁵⁴⁵, una eius quod⁵⁴⁶⁵⁴⁷ rhum⁵⁴⁸ diximus, mellis obolis v simul decoctis⁵⁴⁹, ita ⁵⁵⁰ ut⁵⁵¹ cibus alius⁵⁵² post IIII horas sumatur. torminibus quoque ⁵⁵³ multi medentur⁵⁵⁴ ova bina cum alii⁵⁵⁵ spicis IIII una terendo⁵⁵⁶ vinique hemina calefaciendo atque ita potui dando⁵⁵⁷. 51 ⁵⁵⁸ et, ne quid desit⁵⁵⁹ ovorum gratiae, candidum ex iis⁵⁶⁰ admixtum calci vivae⁵⁶¹ glutinat⁵⁶² vitri fragmenta; vis vero tanta est, ut lignum perfusum ovo non ardeat ac ne vestis quidem contacta aduratur. de gallinarum autem ovis tantum locuti sumus, cum et reliquarum alitum⁵⁶³ restent, magnae⁵⁶⁴ utilitatis⁵⁶⁵, sicut suis locis dicemus.

52 12 Praeterea est ovorum genus in magna fama Galliarum , omissum Graecis. angues⁵⁶⁶ e nim⁵⁶⁷ numerose⁵⁶⁸ convoluti ⁵⁶⁹ salivis⁵⁷⁰ faucium corporumque spumis artifici⁵⁷¹ conplexu glomerant⁵⁷² ; urinum appellatur⁵⁷³. Druidae sibilis id dicunt in sublime⁵⁷⁴ iactari sagoque oportere intercipi, ne tellurem attingat; profugere raptorem equo, serpentes enim insequi, donec arceantur⁵⁷⁵ amnis alicuius interventu; experimentum eius esse, si contra aquas fluitet⁵⁷⁶ vel auro vinctum⁵⁷⁷ ; 53 atque, ut est Magorum sollertia occultandis fraudibus sagax, certa luna capiendum censent⁵⁷⁸, tamquam congruere operationem⁵⁷⁹ eam serpentium humani sit arbitrii⁵⁸⁰. vidi⁵⁸¹ equidem id ovum⁵⁸² mali orbiculati⁵⁸³ modici⁵⁸⁴ magnitudine, crusta cartilagin eis⁵⁸⁵ velut⁵⁸⁶ acetabulis⁵⁸⁷ bracchiorum polypi crebris ⁵⁸⁸ insigne⁵⁸⁹. 54 Druidis ad victorias litium ac regum aditus mire laudatur⁵⁹⁰, tantae vanitatis, ut habentem id in lite in sinu equitem⁵⁹¹ R. e Voc ontiis⁵⁹² a⁵⁹³ divo Claudio principe interemptum non ob⁵⁹⁴ aliud sciam⁵⁹⁵. hic tamen conplexus anguium et frugifera⁵⁹⁶ eorum concordia⁵⁹⁷ in⁵⁹⁸ causa videtur esse, quare exterae gentes caduceum in pacis argumentis circumdata effigie anguium⁵⁹⁹ fecerint; neque enim cristatos esse in caduceo mos est.

55 ⁶⁰⁰ 13 De anserum ovis magnae utilitatis ipsoque ansere dicturi hoc in volumine debemus honorem et Commageno⁶⁰¹, clarissimae rei. fit ex adipe anserum—alioqui⁶⁰² celeberrimi ⁶⁰³ usus, set⁶⁰⁴ ad hoc in⁶⁰⁵ Commagene⁶⁰⁶ Syriae⁶⁰⁷ parte⁶⁰⁸ —cum cinnamo⁶⁰⁹, casia, pipere⁶¹⁰ albo, herba quae Commagene vocatur , obrutis⁶¹¹ nive vasis, odore iucundo⁶¹², utilissimum ad perfrictiones⁶¹³, convulsiones, caecos aut subitos dolores omniaque⁶¹⁴, quae acopis⁶¹⁵ curantur, unguentumque pariter et⁶¹⁶ medicamentum est. 56 ⁶¹⁷ fit et in Syria alio modo, avium adipe⁶¹⁸ curato ut dicemus⁶¹⁹, additis erysisceptro⁶²⁰, xylobalsamo⁶²¹, phoenice⁶²²,⁶²³ item tuso⁶²⁴ calamo singulorum pondere qu od⁶²⁵ sit adipis⁶²⁶, in vino bis aut ter subfervefact o⁶²⁷. fit⁶²⁸ autem hieme, quoniam aestate non glaciat⁶²⁹ nisi accepta cera. multa praeterea remedia⁶³⁰ sunt ex ansere⁶³¹, quod miror aeque quam in capris⁶³², namque anser⁶³³ corvusque ab aestate in autumnum morbo conflictari dicuntur.

57 14 De anserum honore, quem meruere Gallorum in Capitolium ascensu⁶³⁴ deprehenso, diximus. eadem de⁶³⁵ causa supplicia annua canes pendunt, inter aedem Iuventatis et Summani vivi in furca sabucea⁶³⁶ armo⁶³⁷ fixi⁶³⁸. sed plura de hoc animali dici cogunt priscorum mores.

58 ⁶³⁹ Catulos lactentes⁶⁴⁰ adeo puros existimabant ad cibum⁶⁴¹, ut etiam placandis numinibus⁶⁴² hostiarum vice uterentur iis. Genitae Manae⁶⁴³ catulo res divina fit, et in cenis deum etiam⁶⁴⁴ nunc ponitur catulina⁶⁴⁵. aditialibus⁶⁴⁶ quidem epulis celebre m⁶⁴⁷ fuisse Plauti fabulae indicio sunt. sanguine canino contra toxica nihil praestantius⁶⁴⁸ putant⁶⁴⁹ ; vomitiones⁶⁵⁰ quoque hoc animal monstrasse homini videtur, et alios usus ex eo mire laudatos⁶⁵¹ referemus suis locis. nunc ad institutum⁶⁵² ordinem pergemus.

59 ⁶⁵³ 15 Adversus serpentium ictus⁶⁵⁴ efficacia habentur fimum pecudis recens in vino decoctum inlitumque, mures dissecti inpositi⁶⁵⁵. quorum natura non est spernenda, praecipue⁶⁵⁶ in adsensu⁶⁵⁷ siderum, ut diximus, cum lunae⁶⁵⁸ lumine fibrarum⁶⁵⁹⁶⁶⁰ numero crescente atque decrescente. tradunt Magi iocinere muris dato⁶⁶¹ porcis in fico sequi dantem id animal⁶⁶², in homine quoque similiter valere, sed resolvi⁶⁶³ cyatho olei poto.

60 ⁶⁶⁴ 16 Mustelarum duo genera; alterum silvestre, distans⁶⁶⁵ magnitudine, Graeci vocant ictidas. harum fel contra aspidas dicitur efficax, cetero venenum. haec autem, quae in domibus nostris oberrat et⁶⁶⁶ catulos suos, ut auctor est Cicero, cottidie transfert mutatque sedem, serpentes persequitur . ex ea inveterata sale denari pondus in⁶⁶⁷ cyathis III⁶⁶⁸ datur⁶⁶⁹ percussis⁶⁷⁰ aut ventriculus coriandro fartus⁶⁷¹ inveteratusque ⁶⁷² et in vino potus, et catulus⁶⁷³ mustelae etiam efficacius⁶⁷⁴.

61 ⁶⁷⁵ 17 Quaedam pudenda dictu tanta auctorum adseveratione commendantur, ut praeterire⁶⁷⁶ fas non sit, siquidem illa concordia rerum aut repugnantia medicinae gignuntur, veluti cimicum, animalis foedissimi et dictu quoque fastidiendi , natura contra⁶⁷⁷ serpentium morsus et praecipue aspidum valere dicitur, item contra venena omnia, argumento, quod dicant⁶⁷⁸ gallinas, quo die ederint⁶⁷⁹, non interfici ab aspide, carnesque⁶⁸⁰ earum percussis plurimum prodesse. ex iis⁶⁸¹, 62 quae⁶⁸² tradunt, humanissimum est inlinere⁶⁸³ morsibus cum sanguine testudinis, item suffitu⁶⁸⁴ eorum abigere⁶⁸⁵ sanguisugas ⁶⁸⁶ adhaerentes haustasque ab animalibus restinguere in potu datis⁶⁸⁷. quamquam et oculos⁶⁸⁸ quidam his⁶⁸⁹ inungunt tritis cum⁶⁹⁰ sale et lacte⁶⁹¹ mulierum auresque cum melle et rosaceo admixtis. eos, qui agrestes sint et in malva nascantur, crematos, cinere permixto rosaceo, infundunt⁶⁹² auribus⁶⁹³. 63 ⁶⁹⁴ cetera, quae de his⁶⁹⁵ tradunt vomitionum et quartanarum remedia aliorumque morborum, quamquam ovo aut cera aut faba inclusos⁶⁹⁶ censeant devorandos, falsa nec referenda arbitror. lethargi⁶⁹⁷ tantum⁶⁹⁸ medicinae cum argumento adhibent, quoniam vincatur aspidum somnifica vis⁶⁹⁹, septenos in⁷⁰⁰ cyatho aquae dantes, puerilibus annis quaternos . 64 ⁷⁰¹ et in stranguria⁷⁰² fistulae inposuere⁷⁰³. adeo nihil parens illa rerum omnium sine ingentibus causis genuit. quin et adalligatos⁷⁰⁴ laevo bracchio binos lana subrepta⁷⁰⁵ pastoribus resistere nocturnis febribus prodiderunt, diurnis in russeo⁷⁰⁶ panno⁷⁰⁷. rursus his adversatur scolopendra suffituque enecat⁷⁰⁸.

65 ⁷⁰⁹ 18 Aspides percussos⁷¹⁰ torpore et somno necant, omnium serpentium minime sanabiles. sed venenum earum, si sanguinem⁷¹¹ attigit⁷¹² aut recens vulnus, statim interemit⁷¹³ ; si⁷¹⁴ inveteratum ulcus, tardius. de cetero potum quantalibet ⁷¹⁵ copia non nocet⁷¹⁶, non enim⁷¹⁷ est tabifica vis⁷¹⁸ ; itaque occisa morsu earum animalia cibis innoxia sunt. cunctarer⁷¹⁹ in⁷²⁰ proferendo ex iis⁷²¹ remedio, ni⁷²² M. Varro LXXXIII vitae anno prodidisset⁷²³ aspidum ictus efficacissime sanari⁷²⁴ hausta a percussis ipsorum urina.

66 ⁷²⁵ 19 Basilisci, quem etiam serpentes⁷²⁶ ipsae⁷²⁷ fugiunt alias⁷²⁸ olfactu necantem⁷²⁹, qui hominem, vel si aspiciat⁷³⁰ tantum , dicitur interemere⁷³¹, sanguinem Magi miris laudibus celebrant⁷³² : coeuntem picis modo et colore⁷³³, dilutum cinnabari clariorem fieri. attribuunt⁷³⁴ ei⁷³⁵ successus petitionum⁷³⁶ a⁷³⁷ potestatibus et a diis⁷³⁸ etiam precum, morborum remedia ⁷³⁹, veneficiorum⁷⁴⁰ amuleta⁷⁴¹. quidam e t⁷⁴² Saturni sanguinem appellant.

67 ⁷⁴³ 20 Draco non habet venena. caput eius limini⁷⁴⁴ ianuarum subditum propitiatis⁷⁴⁵ adoratione diis fortunatam domum facere promittitur, oculis eius inveteratis et cum melle tritis inunctos⁷⁴⁶ non expavescere⁷⁴⁷ ad nocturnas imagines etiam pavidos, cordis pingue⁷⁴⁸ in pelle dorcadum nervis cervinis adalligatum⁷⁴⁹ in lacerto conferre iudiciorum victoriae p lurimum⁷⁵⁰, spondylum aditus potestatium mulcere⁷⁵¹, dentes eius inligatos⁷⁵² pellibus caprearum⁷⁵³ cervinis nervis mites praestare dominos potestatesque exorabiles. 68 sed super omnia est compositio, qua invictos⁷⁵⁴ faciunt Magorum mendacia: cauda draconis et capite, pilis leonis e fronte et medulla eiusdem, equi victoris spuma, canis ungue⁷⁵⁵ adalligatis⁷⁵⁶ cervino corio nervisque cervi alternatis et dorcadis. quae coarguisse⁷⁵⁷ non minus referet⁷⁵⁸ quam contra⁷⁵⁹ serpentes⁷⁶⁰ remedia demonstrasse, quoniam et⁷⁶¹ haec illorum⁷⁶² veneficia⁷⁶³ sunt. draconum adipem venenata fugiunt, item, si uratur⁷⁶⁴ ichneumonum; fugiunt⁷⁶⁵⁷⁶⁶ et urticis⁷⁶⁷ tritis in aceto perunctos⁷⁶⁸.

69 ⁷⁶⁹ 21 Viperae⁷⁷⁰ caput inpositum, vel alterius quam quae⁷⁷¹ percusserit, sine fine prodest, item si quis ipsam eam in vapore baculo⁷⁷² sustineat⁷⁷³ —aiunt enim recanere⁷⁷⁴ —, item si quis exustae eiusdem⁷⁷⁵ cinere m⁷⁷⁶ inlinat. reverti autem ad percussum serpentem⁷⁷⁷ necessitate⁷⁷⁸ naturae Nigidius auctor est. caput quidam⁷⁷⁹ dissecant scite⁷⁸⁰ inter aures ad eximendum⁷⁸¹ lapillum, quem aiunt ab ea devorari territa; alii ipso toto capite utuntur. 70 ⁷⁸² fiunt ex vipera pastilli, qui theriaci vocantur a Graecis, ternis⁷⁸³ digitis mensura⁷⁸⁴ utrimque ⁷⁸⁵ amputatis exemptisque interaneis et livore spinae adhaerente, reliquo corpore in patina ex aqua et aneto⁷⁸⁶ discocto spinisque exemptis et addita similagine atque ita in umbra siccatis pastillis, quibus ad multa medicamenta utuntur. significandum videtur⁷⁸⁷ e vipera tantum hoc fieri. quidam purgatae ut supra dictum est adipem cum olei sextario⁷⁸⁸ decocunt⁷⁸⁹ ad dimidias; ex eo, cum opus sit, ternis stillis additis in oleum perunguntur⁷⁹⁰, ut omnes bestiae⁷⁹¹ fugiant⁷⁹² eos.

71 ⁷⁹³ 22 Praeterea constat contra omnium⁷⁹⁴ ictus quamvis insanabiles ipsarum serpentium⁷⁹⁵ exta inposita auxiliari⁷⁹⁶, eosque, qui aliquando viperae iecur coctum hauserint, numquam postea⁷⁹⁷ feriri⁷⁹⁸ a serpente. neque anguis venenatus ⁷⁹⁹ est nisi per mensem⁸⁰⁰ luna instigatus, et prodest⁸⁰¹ vivus conprehensus et⁸⁰² in aqua contusus, si foveantur ita morsus. 72 ⁸⁰³ quin et inesse e i⁸⁰⁴ remedia multa creduntur⁸⁰⁵, ut digeremus⁸⁰⁶, et ideo Aesculapio dicatur. Democritus quidem monstra⁸⁰⁷ quaedam⁸⁰⁸ ex his⁸⁰⁹ confingit⁸¹⁰, ut possint avium sermones intellegi. anguis⁸¹¹ Aesculapius Epidauro Romam advectus est vulgoque pascitur⁸¹² et in domibus, ac nisi incendiis ⁸¹³ semina exurerentur⁸¹⁴, non esset fecunditati⁸¹⁵ eorum resistere⁸¹⁶ in orbe⁸¹⁷ terrarum. pulcherrimum anguium genus est quod⁸¹⁸ et in aqua vivit; hydri vocantur, nullo⁸¹⁹ serpentium inferiores veneno. horum iecur servatum [adversus⁸²⁰ ] percusso⁸²¹ ab iis⁸²² auxilium est⁸²³. 73 ⁸²⁴ —Scorpio⁸²⁵ tritus⁸²⁶ stelionum⁸²⁷ veneno adversatur. fit enim e⁸²⁸ stelionibus⁸²⁹ malum medicamentum ; nam cum inmortuus est vino⁸³⁰, faciem eorum, qui biberint⁸³¹, lentigine⁸³² obducit. ob⁸³³ hoc in unguento necant eum insidiantes p aelicum⁸³⁴ formae. remedium est ovi luteum et mel ac⁸³⁵ nitrum⁸³⁶. fel stelionum tritum in aqua mustelas congregare dicitur.

74 ⁸³⁷⁸³⁸ 23 Inter omnia venenata salamandrae scelus maximum est. cetera enim singulos feriunt, nec plures pariter interimunt⁸³⁹, ut omittam, quod perire conscientia dicuntur homine percusso neque amplius admitti⁸⁴⁰ a⁸⁴¹ Terra⁸⁴² ; salamandra ⁸⁴³ populos pariter necare⁸⁴⁴ inprovidos⁸⁴⁵ potest. nam si arbori⁸⁴⁶ inrepsit, omnia poma inficit veneno et eos, qui ederint, necat frigida vi⁸⁴⁷, nihil aconito distans; 75 quin immo si⁸⁴⁸ contacto ab ea⁸⁴⁹ ligno, l apidi⁸⁵⁰ crusta⁸⁵¹ panis in ponatur⁸⁵², idem veneficium⁸⁵³ est vel si⁸⁵⁴ in puteum cadat, quippe cum saliva⁸⁵⁵ eius⁸⁵⁶ quacumque⁸⁵⁷ parte corporis, vel in pede imo, respersa⁸⁵⁸ omnis in toto corpore defluat pilus. tamen talis ac tanti⁸⁵⁹ veneni a quibusdam animalium, ut subus, manditur ⁸⁶⁰ dominante⁸⁶¹ eadem illa rerum dissidentia. 76 ⁸⁶² venenum eius restingui primum omnium ab iis⁸⁶³, quae vescantur illa⁸⁶⁴, verisimile est, ex iis⁸⁶⁵ vero, quae produntur⁸⁶⁶, cantharidum potu⁸⁶⁷ aut lacerta in cibo⁸⁶⁸ sumpta. cetera adversantia diximus dicemusque suis locis. ex ipsa quae Magi tradunt contra incendia, quoniam ignes sola animalium extinguat, si⁸⁶⁹ forent vera, iam esset⁸⁷⁰ experta Roma⁸⁷¹. Sextius venerem accendi cibo earum⁸⁷², si detractis interaneis et pedibus et capite in melle serventur, tradit negatque restingui ignem⁸⁷³ ab iis.

77 ⁸⁷⁴ 24 E volucribus in auxilio⁸⁷⁵ contra serpentes primus⁸⁷⁶⁸⁷⁷ vultur⁸⁷⁸ est, adnotatumque⁸⁷⁹ minus virium esse nigris⁸⁸⁰. pinnarum ex alis⁸⁸¹ nidore, si urantur⁸⁸², fugari eas dicunt, item cor eius alitis habentes tutos esse ab impetu non solum serpentium, sed etiam ferarum latronumque et regum ira.

78 ⁸⁸³ 25 Carnibus gallinaceorum ita, ut tepebunt avulsae, adpositis venena serpentium domantur, item cerebro in vino poto. Parthi gallinae malunt⁸⁸⁴ cerebrum plagis inponere . ius quoque ex iis⁸⁸⁵ potum praeclare medetur, et in multis aliis usibus mirabile. pantherae, leones⁸⁸⁶ non attingunt perunctos eo⁸⁸⁷, praecipue si et alium fuerit incoctum . 79 ⁸⁸⁸ alvum solvit validius e vetere gallinaceo, prodest et contra longinquas febres et torpentibus membris tremulisque et articulariis morbis et⁸⁸⁹ capitis doloribus, epiphoris , inflationibus⁸⁹⁰, fastidiis⁸⁹¹, incipiente⁸⁹² tenesmo, iocineri, renibus⁸⁹³, vesicae, contra cruditates⁸⁹⁴, suspiria. 80 ⁸⁹⁵ itaque etiam faciendi eius extant praecepta: efficacius⁸⁹⁶ coci cum⁸⁹⁷ olere marino aut cybio⁸⁹⁸ aut cappari aut apio⁸⁹⁹ aut herba Mercuriali ⁹⁰⁰⁹⁰¹, polypodio⁹⁰² aut⁹⁰³ aneto, utilissime autem in congiis III aquae⁹⁰⁴⁹⁰⁵ ad III heminas cum⁹⁰⁶ supra dictis herbis et refrigeratum sub diu dari, tempestivi us⁹⁰⁷ antecedente vomitione. non praeteribo miraculum, quamquam ad medicinam non pertinens: si auro liquescenti⁹⁰⁸ gallinarum membra misceantur , consumunt id in se; ita hoc venenum auri est. at⁹⁰⁹ gallinacei ipsi⁹¹⁰ circulo e ramentis⁹¹¹ addito in collum non canunt.

81 26 Auxiliatur contra serpentes et columbarum caro recens concerpta⁹¹² et hirundinum, bubonis pedes usti cum plu mbagine⁹¹³ herba. nec omittam in hac quoque alite⁹¹⁴ exemplum magicae⁹¹⁵⁹¹⁶ vanitatis, quippe praeter reliqua⁹¹⁷ portentosa⁹¹⁸ mendacia⁹¹⁹ cor eius inpositum mammae mulieris dormientis sinistrae tradunt efficere, ut omnia secreta pronuntiet; praeterea in pugnam ferentes⁹²⁰ id⁹²¹ fortiores⁹²² fieri. 82 eiusdem ovo⁹²³ ad⁹²⁴ capillum remedia demonstrant⁹²⁵. quis enim⁹²⁶, quaeso, ovum bubonis umquam visere⁹²⁷ potuit, cum⁹²⁸ ipsam avem vidisse prodigium sit? quis⁹²⁹ utique experiri et praecipue in capillo? sanguine quidem pulli bubonis etiam crispari capillum promittunt. 83 cuius generis prope videri possint quae tradunt et de vespertilione⁹³⁰, si⁹³¹ ter circumlatus domui vivus s uper⁹³² fenestram⁹³³ inverso capite adfigatur⁹³⁴, amuletum esse, privatimque ovilibus circumlatum⁹³⁵ totiens et pedibus suspensum⁹³⁶ super limen⁹³⁷. sanguinem quoque eius cum carduo contra serpentium ictus inter praecipua laudant.

84 ⁹³⁸ 27 Phalangium est Italiae ignotum et plurium⁹³⁹ generum : unum simile formicae, sed multo maius⁹⁴⁰, rufo capite, reliqua parte corporis nigra⁹⁴¹, albis guttis⁹⁴². acerbior huius quam vespae ictus. vivit⁹⁴³ maxime circa furnos et molas. in remedio est, si quis eiusdem generis alterum percusso ostendat⁹⁴⁴, et ad hoc servantur mortui. inveniuntur⁹⁴⁵ et cortices eorum, qui triti⁹⁴⁶ et poti medentur; mustelae⁹⁴⁷⁹⁴⁸ catuli⁹⁴⁹ ut⁹⁵⁰ supra⁹⁵¹. 85 ⁹⁵² aeque phalangion Graeci vocant inter genera araneorum, sed distingunt lupi nomine⁹⁵³. tertium genus est eodem phalangi⁹⁵⁴ nomine araneus lanuginosus, grandissimo capite, quo dissecto inveniri intus⁹⁵⁵ dicuntur⁹⁵⁶ vermiculi duo adalligatique mulieribus pelle cervina ante solis ortum praestare, ne⁹⁵⁷ concipiant, ut Caecilius in commentariis reliquit. vis ea annua est. quam solam ex omni atocio⁹⁵⁸ dixisse fas sit, quoniam aliquarum fecunditas plena liberis tali venia indiget. 86 ⁹⁵⁹ vocatur et rh ox acino⁹⁶⁰ nigro similis, ore minimo sub alvo⁹⁶¹, pedibus brevissimis tamquam inperfectis⁹⁶². dolor a morsu⁹⁶³ eius qualis a scorpione , urina⁹⁶⁴ similis aranei⁹⁶⁵ textis. idem erat asterion⁹⁶⁶, nisi distingueretur virgulis albis; huius morsus genua labefactat ⁹⁶⁷. peior utroque est caeruleus, lanugine nigra, caliginem concitans et vomitus araneosos. etiamnum deterior a crabrone pinna⁹⁶⁸ tantum differens; hic et ad maciem perducit . 87 ⁹⁶⁹ myrmecion, formicae similis capite⁹⁷⁰, alvo⁹⁷¹ nigra⁹⁷², guttis⁹⁷³ albis distinguentibus, vesparum dolore⁹⁷⁴ torquet. tetragnathii⁹⁷⁵ duo genera habent: peior medium caput distinguente linea alba et transversum⁹⁷⁶ altera; hic oris⁹⁷⁷ tumorem⁹⁷⁸ facit. at⁹⁷⁹ cinereus⁹⁸⁰ posteriore parte candicans lentior, minime autem noxius eodem colore qui telas⁹⁸¹ muscis in parietibus latissime pandit. 88 ⁹⁸² contra omnium morsus remedio⁹⁸³ est gallinaceum ⁹⁸⁴ cerebrum cum piperis exiguo potum in posca, item formicae⁹⁸⁵ v potae, pecudum fimi cinis inlitus⁹⁸⁶ ex aceto et ipsi aranei⁹⁸⁷ quicumque in oleo putrefacti.

Muris aranei morsus sanatur coagulo⁹⁸⁸ agn i e vino⁹⁸⁹ poto⁹⁹⁰, ungulae arietinae cinere⁹⁹¹ cum melle, mustelae catulo ut in serpentibus dictum est. si⁹⁹² iumenta momorderit⁹⁹³, mus recens⁹⁹⁴⁹⁹⁵ cum sale inponitur aut fel vespertilionis ex aceto. 89 ⁹⁹⁶ et ipse mus araneus contra se remedio⁹⁹⁷ est divulsus inposits . nam si praegnans⁹⁹⁸ momordit⁹⁹⁹, protinus dissilit. ptimum, si is¹⁰⁰⁰ inponatur, qui momorderit, sed et alios ad hunc usum servant in oleo aut luto circumlitos. est et¹⁰⁰¹ contra morsum eius remedio terra ex orbita; ferunt enim non transiri¹⁰⁰² ab eo orbitam torpore quodam naturae.

90 ¹⁰⁰³ 28 Scorpionibus contrarius maxime invicem stelio traditur, ut¹⁰⁰⁴ visu quoque pavorem iis¹⁰⁰⁵ adferat et torporem frigidi sudoris. itaque in oleo putrefaciunt eum et ita¹⁰⁰⁶ vulnera perungunt. quidam¹⁰⁰⁷ oleo illo¹⁰⁰⁸ spumam argenteam decocunt ad¹⁰⁰⁹ emplastri genus atque ita inlinunt. hunc Graeci coloten¹⁰¹⁰ vocant et ascalaboten¹⁰¹¹ et galeoten¹⁰¹² ; in Italia non nascitur. est enim hic plenus lentigine¹⁰¹³, stridoris acerbi et araneis¹⁰¹⁴ vescitur, quae omnia¹⁰¹⁵ nostris stelionibus aliena sunt.

91 ¹⁰¹⁶ 29 Prodest et gallinarum fimi cinis inlitus¹⁰¹⁷, draconis 15 iocur, lacerta divulsa, mus divulsus, scorpio ipse suae plagae inpositus aut assus¹⁰¹⁸ in cibo¹⁰¹⁹ sumptus aut potus¹⁰²⁰ in¹⁰²¹ meri¹⁰²² cyathis II. proprium est¹⁰²³ scorpionum quod manus palmam non feriunt, nec visi¹⁰²⁴ pilos¹⁰²⁵ attingere¹⁰²⁶. lapillus qualiscumque ab ea parte, qua¹⁰²⁷ in terra erat, adpositus¹⁰²⁸ plagae levat dolorem, item¹⁰²⁹ testa¹⁰³⁰, sicut erat terra¹⁰³¹ operta ex aliqua parte, inposita liberare dicitur—non debent respicere qui inponunt et cavere ne¹⁰³² sol aspiciat—, vermes terreni¹⁰³³ triti inpositi¹⁰³⁴. 92 ¹⁰³⁵ multa et alia ex his remedia sunt, propter quae in melle servantur.

Noctua apibus contraria et vespis¹⁰³⁶ crabronibusque et sanguisugis; pici¹⁰³⁷ quoque Martii¹⁰³⁸ rostrum secum habentes non feriuntur ab iis¹⁰³⁹. adversantur¹⁰⁴⁰ et locustarum minimae sine pinnis, quas¹⁰⁴¹ attelebos¹⁰⁴² vocant.

Est et formicarum genus venenatum, non fere¹⁰⁴³ in Italia. solipugas¹⁰⁴⁴¹⁰⁴⁵ Cicero appellat, salpugas Baetica. his cor vespertilionis contrarium omnibusque formicis.

Salamandris¹⁰⁴⁶ cantharidas¹⁰⁴⁷ diximus resistere¹⁰⁴⁸. 93 ¹⁰⁴⁹ 30 sed ¹⁰⁵⁰ in his magna quaestio, quoniam ipsae venena sunt potae vesicae cum cruciatu praecipuo. Cossinum¹⁰⁵¹ equitem Romanum amicitia Neronis principis notum, cum is lichene correptus esset, vocatus¹⁰⁵² ex¹⁰⁵³ Aegypto medicus ob hanc valetudinem eius a Caesare, cum cantharidum potu¹⁰⁵⁴ praeparare ¹⁰⁵⁵ voluisset, interemit¹⁰⁵⁶. verum inlitas prodesse non dubium est cum suco taminiae¹⁰⁵⁷ uvae et sebo ovis vel caprae. 94 ¹⁰⁵⁸ ipsarum cantharidum venenum in qua parte sit, non constat inter auctores. alii¹⁰⁵⁹ in pedibus et in¹⁰⁶⁰ capite existimant esse, alii negant. convenit tantum¹⁰⁶¹ pinnas earum auxiliari¹⁰⁶², in quacumque parte sit venenum. ipsae nascuntur ex vermiculo in spongea¹⁰⁶³ maxime cyno rrhodi¹⁰⁶⁴, quae fit in caule, sed fecundissime in fraxino¹⁰⁶⁵, ceterae¹⁰⁶⁶ in al ba¹⁰⁶⁷ rosa, minus efficaces. potentissimae inter omnes variae luteis lineis, quas in pinnis transversas habent, pingues; multum¹⁰⁶⁸ inertiores minutae, latae, pilosae; inutilissimae vero unius¹⁰⁶⁹ coloris macrae. 95 ¹⁰⁷⁰ conduntur in calice fictili non picato et linteo conligato, coniecta et¹⁰⁷¹ rosa matura, et suspenduntur super acetum cum sale fervens, donec per linteolum vaporentur , postea reponuntur. vis earum adurere corpus, crustas obducere. eadem pityocampis¹⁰⁷² in picea¹⁰⁷³ nascentibus, eadem bupresti, similiterque praeparantur, efficacissimae omnes ad lepras¹⁰⁷⁴, lichenas. dicuntur et¹⁰⁷⁵ menses ciere¹⁰⁷⁶ et urinam; ideo Hippocrates et hydropicis dabat¹⁰⁷⁷.

96 Cantharides¹⁰⁷⁸ obiectae sunt Catoni Uticensi, ceu venenum vendidisset¹⁰⁷⁹ in auctione¹⁰⁸⁰ regia, quoniam eas HS LX addixerat.

et sebum autem struthocamelinum¹⁰⁸¹ tune venisse¹⁰⁸² HS XXX obiter dictum sit, efficacioris ad omnia usus, quam est anserinus adips.

97 31 Diximus et¹⁰⁸³ mellis venenati genera¹⁰⁸⁴. contra¹⁰⁸⁵ utuntur¹⁰⁸⁶ melle, in quo apes¹⁰⁸⁷ sint¹⁰⁸⁸ mortuae. idem¹⁰⁸⁹ potum in vino remedium est vitiorum, quae e¹⁰⁹⁰ cibo piscium gignuntur.

98 ¹⁰⁹¹ 32 In canis rabiosi¹⁰⁹² morsu tuetur a¹⁰⁹³ pavore aquae¹⁰⁹⁴ canini¹⁰⁹⁵ capitis cinis inlitus vulneri. oportet autem¹⁰⁹⁶ comburi omnia eodem modo, ut semel dicamus, in vase fictili novo argilla circumlito atque ita¹⁰⁹⁷ in furnum¹⁰⁹⁸ indito. idem et in potione proficit. quidam¹⁰⁹⁹ ob id¹¹⁰⁰ edendum dederunt¹¹⁰¹. aliqui¹¹⁰² et vermem e cadavere canino adalligavere menstruave canis in panno subdidere calici¹¹⁰³ aut intus¹¹⁰⁴ ipsius caudae pilos combustos¹¹⁰⁵ inseruere¹¹⁰⁶ vulneri¹¹⁰⁷. 99 ¹¹⁰⁸ cor caninum habentem fugiunt canes; non latrant vero lingua canina in calciamento subdita¹¹⁰⁹ pollici¹¹¹⁰ aut cauda m¹¹¹¹ mustelae, quae abscisa e a¹¹¹² dimissa sit¹¹¹³, habentes. est limus salivae sub lingua rabiosi canis¹¹¹⁴, qui datus in potu¹¹¹⁵ hydrophobos¹¹¹⁶ fieri¹¹¹⁷ non patitur; multo tamen utilissime¹¹¹⁸ iocur eius, qui in rabie momorderit, datur, si fieri possit, crudum mandendum ; sin¹¹¹⁹ minus, quoquo modo coctum, aut ius coctis¹¹²⁰ carnibus. 100 ¹¹²¹¹¹²² est vermiculus in lingua canum, qui vocatur a Graecis lytta¹¹²³, quo exempto infantibus catulis nec rabidi fitut nec fastidium sentiunt. idem¹¹²⁴ ter igni¹¹²⁵ circumlatus datur morsis a¹¹²⁶ rabioso, ne rabidi fiant. et cerebello gallinaceo occurritur, sed id devoratum anno tantum eo¹¹²⁷ prodest. aiunt et cristam galli¹¹²⁸ contritam efficaciter inponi et anseris adipem cum melle. salliuntur¹¹²⁹ et carnes eorum, qai rabidi fuerint¹¹³⁰, ad eadem remedia in cibo danda e¹¹³¹. 101 quin¹¹³² et necantur catuli statim in aqua ad sexum eius, qui momorderit, ut iocur crudum devoretur ex iis¹¹³³. pradest et fimum gallinaceum, dumtaxat rufum¹¹³⁴, ex aceto inpositum et mur is¹¹³⁵ aranei caudae cinis ita, ut ipse, cui¹¹³⁶ abscisa¹¹³⁷ sit¹¹³⁸, vivus¹¹³⁹ dimittatur, glaebula¹¹⁴⁰ ex hirundinum nido¹¹⁴¹ inlita ex aceto¹¹⁴², vel pulli hirundinis combusti, membrana sive senectus anguium vernatione¹¹⁴³ exuta¹¹⁴⁴ cum cancro masculo ex vino¹¹⁴⁵ trita; ha c¹¹⁴⁶ etiam per se reposita in arcis armariisque tineas necant¹¹⁴⁷. 102 ¹¹⁴⁸ mali¹¹⁴⁹ tanta vis est, ut urina¹¹⁵⁰ quoque calcata rabiosi canis noceat, maxime ulcus habentibus ¹¹⁵¹. remedio¹¹⁵² est fimum caballinum adspersum¹¹⁵³ aceto¹¹⁵⁴ et calefactum in fico¹¹⁵⁵ inpositum. minus hoc miretur qui cogitet lapidem a cane morsum usque in proverbium discordiae venisse. qui in urinam¹¹⁵⁶ canis suam egesserit, torporem¹¹⁵⁷ lumborum sentire¹¹⁵⁸ dicunt¹¹⁵⁹.—(Lacerta, quam sepa¹¹⁶⁰, alii chalcide m¹¹⁶¹ vocant, in vino pota morsus suos sanat).—

103 ¹¹⁶² 33 Veneficiis ex mustela silvestri factis contrarium est ius gallinacei veteris large haustum; peculiariter contra aeonita¹¹⁶³ addi parum salis¹¹⁶⁴ oporteat¹¹⁶⁵. gallinarum fimum, dumtaxat candidum, in hysopo decoctum¹¹⁶⁶ aut mulso contra¹¹⁶⁷ venena fungorum boletorumque¹¹⁶⁸, item inflationes¹¹⁶⁹ ac¹¹⁷⁰ strangulationes , quod miremur, cum, si aliud animal gustaverit id fimum, torminibus et inflationibus¹¹⁷¹ adficiatur¹¹⁷². 104 ¹¹⁷³ sanguis anserinus contra lepores marinos valet cum olei aequa portione, i dem¹¹⁷⁴ contra mala medicamenta omnia adversatur¹¹⁷⁵ cum Le mnia¹¹⁷⁶ rubrica et spinae albae suco, ut¹¹⁷⁷ pastillorum drachmis quinis e¹¹⁷⁸ cyathis ternis aquae bibatur¹¹⁷⁹. item mustelae catulus, ut supra diximus praeparatus, coagulum¹¹⁸⁰ quoque agninum adversus omnia mala medicamenta pollet; item sanguis anatum Ponticarmn; itaque et spissatus servatur vinoque diluitur; quidam¹¹⁸¹ feminae anatis efficaciorem putant¹¹⁸². 105 ¹¹⁸³ simili modo contra venena omnia ciconiarum ventriculus valet, coagulum pecoris¹¹⁸⁴, ius¹¹⁸⁵ ex care arietum, privatim adversus cantharidas, item lac ovium calidum praeterque¹¹⁸⁶ iis, qui¹¹⁸⁷ buprestim aut aconitum¹¹⁸⁸ biberint, columbarum silvestrium fimum privatim contra argenti vivi potum, contra toxica mustela vulgaris inveterata drachmis binis pota.

106 ¹¹⁸⁹ 34 Alopecias replet fimi pecudum¹¹⁹⁰ cinis cum oleo cyprio¹¹⁹¹ et melle, item ungularum muli vel mulae ex oleo myrteo, praeterea, ut Varro¹¹⁹² noster tradit, nurinum fimum, quod il le¹¹⁹³ muscerdas¹¹⁹⁴ appellat, aut¹¹⁹⁵ muscarum capita recentia prius folio ficulneo asperatas. alii sanguine muscarum utuntur, alii¹¹⁹⁶ x diebus cinerem earum¹¹⁹⁷ inlinunt cum cinere chartae¹¹⁹⁸ vel nucum ita, ut sit tertia portio¹¹⁹⁹ e muscis; alii lacte mulierum cum¹²⁰⁰ brassica cinerem¹²⁰¹ nuscarum subigunt¹²⁰², quidam melle tantum. nullum animal minus docile¹²⁰³ existimatur minorisve intellectus; eo mirabilius est Olympiae sacro certamine nubes earum immolato tauro deo, quem My ioden¹²⁰⁴ vocant¹²⁰⁵, extra territorium id abire¹²⁰⁶. 107 ¹²⁰⁷ alopecias cinis et e¹²⁰⁸ murium capitibus caudisque et totius muris emendat¹²⁰⁹, praecipue si veneficio¹²¹⁰ accident haec iniuria, item irenacei¹²¹¹ cinis cum melle aut corium combustum cum pice liquida. caput quidem eius ustum per se etiam cicatricibus pilos reddit, alopecias autem in ea curatione praeparari oportet novacula¹²¹² ; et sinapi quidam ex aceto uti¹²¹³ maluerunt. quae de irenaceo¹²¹⁴ dicentur¹²¹⁵, omnia tanto magis valebunt in h y- stric e¹²¹⁶. 108 ¹²¹⁷ lacertae quoque, ut docuimus combustae¹²¹⁸ cum radice recentis¹²¹⁹ harundinis, quae, ut una cremari possit, minutim¹²²⁰¹²²¹ findenda est, ita¹²²² myrteo oleo permixto¹²²³ cinere¹²²⁴, capillorum deluvia continent. efficacius virides¹²²⁵ lacertae omnia eadem praestant, etiamnum¹²²⁶ utilius admixto sale et adipe ursino et cepa tusa. quidam¹²²⁷ denas¹²²⁸ virides in x sextariis¹²²⁹ olei veteris¹²³⁰ discocunt, contenti semel¹²³¹ in mense unguere. 109 ¹²³² pellium viperinarum cinis alopecias celerrime¹²³³ explet, item gallinarum fimum recens inlitum. corvi ovum in aereo vase permixtum inlitumque deraso¹²³⁴ capite¹²³⁵ nigritiam capilli adfert¹²³⁶, sed, donec inarescat, oleum in ore habendum est, ne et dentes simul nigrescant, idque in umbra faciendum neque ante quadriduum abluendum. 110 alii sanguine et cerebro eius utuntur cum vino nigro; alii excocunt ipsum¹²³⁷ et nocte¹²³⁸ concubia in plumbeum vas condunt. aliqui¹²³⁹ alopecias cantharide trita inlinunt cum pice liquida, nitro praeparata cute—caustica¹²⁴⁰ vis earum, cavendumque ne¹²⁴¹ exulcerent¹²⁴² alte—, postea ad ulcera ita¹²⁴³ facta capita murium et fel murium¹²⁴⁴ et fimum cum helleboro et pipere inlini iubent.

111 ¹²⁴⁵ 35 Lendes¹²⁴⁶ tolluntur adipe canino vel anguibus in cibo sumptis anguillarum modo aut¹²⁴⁷ eorum vernatione¹²⁴⁸, quam¹²⁴⁹ exuunt, pota, porrigines¹²⁵⁰ felle ovillo cum creta Cimolia inlito¹²⁵¹ capite¹²⁵², donec inarescat.

112 ¹²⁵³ 36 Capitis doloribus remedio sunt coclearum, quae nudae inveniuntur nondum peractae¹²⁵⁴, ablata¹²⁵⁵ capita¹²⁵⁶ et¹²⁵⁷ his duritia lapidea¹²⁵⁸ exempta—est autem calculi¹²⁵⁹ latitudine, ea- que¹²⁶⁰ adalligantur¹²⁶¹, set¹²⁶² minutae¹²⁶³ fronti inlinuntur tritae, item oesypum¹²⁶⁴ —, ossa e¹²⁶⁵ capite¹²⁶⁶ vulturis adalligata aut cerebrum cum oleo et¹²⁶⁷ cedria¹²⁶⁸, peruncto capite et intus naribus inlitis, 113 ¹²⁶⁹ cornicis cerebrum coctum in cibo sumptum vel noctuae, gallinaceus, si inclusus abstineatur die ac nocte, pari inedia¹²⁷⁰ eius, cuius¹²⁷¹ doleat, evulsis collo¹²⁷² plumis circumligatisque vel cristis, mustelae cinis inlitus, surculus¹²⁷³ ex nido milui pulvino subiectus, murina pellis cremata ex aceto inlito¹²⁷⁴ cinere¹²⁷⁵, limacis inter duas orbitas inventae ossiculum per aurum¹²⁷⁶, argentum¹²⁷⁷, ebur¹²⁷⁸ traiectum in pellicula canina adalligatum, quod remedium pluribus¹²⁷⁹ semperque ¹²⁸⁰ prodest. 114 ¹²⁸¹ fracto¹²⁸² capiti aranei tela ex oleo et aceto inposita non nisi vulnere sanato abscedit. haee et vulneribus ¹²⁸³ tonstrinarum¹²⁸⁴ sanguinem sistit¹²⁸⁵, a cerebro vero profluentem¹²⁸⁶ anseris sanguis aut anatis infusus¹²⁸⁷, adeps earundem alitum cum rosaceo. coc leae¹²⁸⁸ matutina¹²⁸⁹ pascentis harundine caput praecisum, maxime luna plena, lineo¹²⁹⁰ panno adalligant¹²⁹¹ capitis doloribus liceo¹²⁹² aut cera alba ad- dita¹²⁹³¹²⁹⁴ fronti inlinunt. et pilos caninos panno adalligant.

115 ¹²⁹⁵ 37 Cerebrum cornicis in ci o sumptum palpebras gignere dicitur, oesypum cum murra calido¹²⁹⁶ specillo¹²⁹⁷ inlitum . idem praestare muscarum fimique murini cinerem aequis portionibus, ut efficiatur dimidium pondus denarii, promittitur,¹²⁹⁸ additis II sextis¹²⁹⁹ denarii¹³⁰⁰ e stibi¹³⁰¹, ut omnia oesypo inlinantur¹³⁰² ; item murini ca uli triti in vino vetere ad crassitudinem acopi. 116 ¹³⁰³ pilos in iis¹³⁰⁴ incommodos evulsos¹³⁰⁵ renasci non patitur fel irenacei, ovorum stelionis liquor, salamandrae¹³⁰⁶ cinis, lacertae viridis¹³⁰⁷ fel in vino albo sole coactum¹³⁰⁸ ad crassitudinem mellis in aereo vase, hirundinis pullorum cinis cum lacte tithymalli¹³⁰⁹, spuma coclearum.

117 ¹³¹⁰ 38 Glaucomata dicunt Magi¹³¹¹ cerebro catuli septem dierum emendari specillo¹³¹² demisso¹³¹³ in dexteram partem, si dexter oculus curetur, in sinistram¹³¹⁴, si sinister, aut felle recenti axionis¹³¹⁵ ; noctuarum est id genus, quibus pluma aurium¹³¹⁶ modo¹³¹⁷ micat¹³¹⁸. suffusionem oculorum canino felle malebat quam hyaenae¹³¹⁹ curari Apollonius Pitanaeus ¹³²⁰ cum melle, item albugines¹³²¹. 118 ¹³²² murium capitum caudaeque¹³²³ cinere¹³²⁴ ex¹³²⁵ melle inunctis claritatem visus restitui dicunt, multoque magis gliris aut muris silvestris cinere aut aquilae cerebro vel felle cum Attico melle¹³²⁶. cinis e capi te¹³²⁷ soricis¹³²⁸ cum stibi¹³²⁹ tritus lacrimosis¹³³⁰ oculis plurimum confert¹³³¹ —stibi¹³³² quid sit¹³³³ dicemus in metallis¹³³⁴ —, mustelae cinis suffusionibus¹³³⁵, item¹³³⁶ lacertae, hirundinis cerebrum. coc leae¹³³⁷ tritae fronti¹³³⁸ inlitae epiphoras sedant sive per se sive¹³³⁹ cum polline¹³⁴⁰ sive cum ture; sic et solatis, id est sole correptis, prosunt. vivas quoque cremare et cinere earum cum melle Cretico inunguere¹³⁴¹ caligines¹³⁴² utilissimum est. 119 ¹³⁴³ iumentorum¹³⁴⁴ oculis membrana aspidis, qua m¹³⁴⁵ exuit vere¹³⁴⁶, cum adipe eiusdem claritatem inunctis facit. viperam vivam in fictili¹³⁴⁷ novo comburere addito feniculi suco ad cyathum unum et turis¹³⁴⁸ ma nna¹³⁴⁹ una¹³⁵⁰ atque ita suffusiones oculorum et caligines inunguere utilissimum est; medicamentum id echeon¹³⁵¹ vocatur¹³⁵². 120 ¹³⁵³ fit et collyrium e¹³⁵⁴ vipera¹³⁵⁵ in olla putrefacta vermiculisque enatis cum croco tritis. e t uritur¹³⁵⁶ in olla cum sale, quem lingendo ¹³⁵⁷ claritatem oculorum consecuntur et stomachi totiusque corporis tempestivitates; hic sal et pecori datur salubritatis causa et in antidotum contra serpentes additur . 121 ¹³⁵⁸ quidam et ad o cul os¹³⁵⁹ viperis utuntur in cibis. primum omnium occisae¹³⁶⁰ statim¹³⁶¹ salem in os addi iubent, donee¹³⁶² liquescat¹³⁶³, mox¹³⁶⁴ IIII digitorum mensura utrimque¹³⁶⁵ praecisa¹³⁶⁶ exemptisque interaneis discoquunt in aqua¹³⁶⁷, oleo, sale, aneto¹³⁶⁸ et¹³⁶⁹ aut¹³⁷⁰ statim vescuntur aut pane¹³⁷¹ colligunt, ut saepius utantur. ius¹³⁷² praeter supra¹³⁷³ dicta pediculos¹³⁷⁴ e¹³⁷⁵ toto corpore expellit pruritusque etiam summae cutis. effectum ostendit et per se capitis viperini cinis—utilissime eo¹³⁷⁶ oculos¹³⁷⁷ inungunt¹³⁷⁸ —itemnque adips¹³⁷⁹ viperinus. 122 ¹³⁸⁰ de felle non audaciter¹³⁸¹ suaserim¹³⁸² quae praecipiunt, quoniam, ut suo loco docuimus, non aliud est serpentium venenum.¹³⁸³ anguium adeps aerugini mixtus ruptas¹³⁸⁴ oculorum partes sanat, et membrana sive senectus vernatione eorun exuta si adfricetur, claritatem facit. boae¹³⁸⁵ quoque fel praedicatur ad albugines¹³⁸⁶, suffusiones, caligines, adeps similiter ad claritatem.

123 ¹³⁸⁷ Aquilae, quam diximus pullos ad contuendum solemn experiri, felle mixto cum melle Attico inunguntur¹³⁸⁸ nubeculae¹³⁸⁹ et caligationes¹³⁹⁰ suffusionesque¹³⁹¹ oculorum. eadem vis est¹³⁹² et in vulturino felle cum porri suco et melle exiguo, item in gallinacei felle ad argema¹³⁹³ et albugines ex aqua diluto, item¹³⁹⁴ suffusiones¹³⁹⁵ oculorum, maxime candidi¹³⁹⁶ gallinacei ¹³⁹⁷. fimum quoque gallinaceorum, dumtaxat rubrum, lusciosis inlini¹³⁹⁸ monstrant¹³⁹⁹. 124 ¹⁴⁰⁰ laudant¹⁴⁰¹ et gallinae¹⁴⁰² fel et¹⁴⁰³ praecipue adipem contra pusulas in pupillis, nec¹⁴⁰⁴ scilicet eius rei gratia saginant. adiuvat¹⁴⁰⁵ mirifice et ruptas¹⁴⁰⁶ oculorum tuniculas admixtis¹⁴⁰⁷ schisto¹⁴⁰⁸ et haematite lapidibus. fimum quoque earum, dumtaxat candidum, in oleo vetere corneisque ¹⁴⁰⁹ pyxidibus adservant ad pupillarum albugines. qua in mentione significandum est pavones fimum suum resorbere tradi invidentes hominum¹⁴¹⁰ utilitatibus. 125 ¹⁴¹¹ accipiter decoctus in rosaceo efficacissimus ad inunctiones omnium vitiorum putatur, item fimi¹⁴¹² eius cinis cum Attico melle. laudatur et milui iocur, fimum¹⁴¹³ columbarum ex aceto ad aegilopia¹⁴¹⁴, similiter ad albugines et cicatrices, fel anserinum , sanguis anatum contusis oculis ita, ut postea oesypo¹⁴¹⁵ et melle inunguantur¹⁴¹⁶, fel perdicum cum¹⁴¹⁷ mellis aequo pondere, per se vero ad claritatem. e x¹⁴¹⁸ Hippocratis¹⁴¹⁹ putant¹⁴²⁰ auctoritate adici¹⁴²¹, quod in argentea pyxide id servari iubent. 126 ¹⁴²² ova perdicum in vase aereo decocta cum melle ulceribus oculorum et glaucomatis medentur. columbarum , palumbium, turturum, perdicum¹⁴²³ sanguis oculis cruore suffusis exinie prodest. in columbis masculae¹⁴²⁴ efficaciorem putant; vena autem sub¹⁴²⁵ ala ad hunc usum inciditur, quoniam suo calore utilior est. superinponi¹⁴²⁶ oportet splenium¹⁴²⁷ e melle decoctum¹⁴²⁸ lanamque sucidam ex oleo aut¹⁴²⁹ vino. 127 ¹⁴³⁰ earundem avium sanguis nyctalopas sanat et iocur ovium¹⁴³¹, ut¹⁴³² in capris diximus, efficacius fulvae.¹⁴³³ decocto¹⁴³⁴ quoque eius oculos¹⁴³⁵ abluere suadent et medulla dolores tumoresque inlinere¹⁴³⁶. bubonis oculorum cinis collyrio mixtus claritatem oculis facere promittitur. turturis fimum¹⁴³⁷ albugines extenuat, item coclearum cinis, fimum cenchridis¹⁴³⁸ ; 128 ¹⁴³⁹ accipitrum¹⁴⁴⁰ generis hanc Graeci faciunt. argema¹⁴⁴¹ ex¹⁴⁴² melle omnibus, quae supra scripta sunt, sanatur¹⁴⁴³. mel utilissimum oculis, in quo apes sint¹⁴⁴⁴ inmortuae. ciconiae pullum qui ederit, negatur annis multis¹⁴⁴⁵ continuis lippiturus , item qui draconis caput habeat. huius adipe et melle cum oleo vetere incipientes caligines discuti tradunt. hirundinum pullos plena luna excaecant, restitutaque eorum acie capita comburuntur; cinere cum melle utuntur ad claritatem et dolores ac lippitudines et ictus.

129 Lacertas quoque pluribus modis ad oculorum remedia adsumunt. alii viridem includunt novo fictili et lapillos, qui vocantur cin aedia¹⁴⁴⁶, quae¹⁴⁴⁷ et inguinum¹⁴⁴⁸ tumoribus adalligari solent, novem signis signant et¹⁴⁴⁹ singulos detrahunt per dies; nono¹⁴⁵⁰ emittunt lacertam, lapillos servant ad oculorum dolores. 130 ¹⁴⁵¹ alii terram substernunt¹⁴⁵² lacertae viridi excaecatae et una in vitreo vase anulos¹⁴⁵³ includunt e¹⁴⁵⁴ ferro¹⁴⁵⁵ solido vel auro. cum recepisse visum lacertam apparuit¹⁴⁵⁶ per vitrum, emissa ea anulis contra lippitudinem utuntur, alii capitis cinere pro stibi ad scabritias. quidam viridem , collo longo¹⁴⁵⁷, in sabulosis nascentem comburunt et incipientem epiphoram inungunt, item¹⁴⁵⁸ glaucomata. 131 ¹⁴⁵⁹ mustelae ¹⁴⁶⁰ etiam¹⁴⁶¹ oculis punctu erutis¹⁴⁶² aiunt visum reverti, eademque quae in lacertis et anulis¹⁴⁶³ faciunt; serpentis oculum dextrum adalligatum contra epiphoras prodesse, si serpens viva dimittatur. lacrimantibus sine fine oculis cinis stelionum ¹⁴⁶⁴ capitis cum stibi eximie medetur. aranei muscarii tela et praecipue spelunca ipsa inposita per frontem ad duo tempora in¹⁴⁶⁵ splenio aliquo¹⁴⁶⁶ ita, ut a puero inpube et capiatur et inponatur nec is¹⁴⁶⁷ triduo se ostendat ei, cui¹⁴⁶⁸ medebitur¹⁴⁶⁹, neve alter¹⁴⁷⁰ nudis pedibus terram attingat his diebus, mirabiliter epiphoris mederi dicitur¹⁴⁷¹ ; 132 ¹⁴⁷² albugines quoque¹⁴⁷³ tollere inunctione araneus candidus, longissimis ac tenuissimis pedibus, contritus¹⁴⁷⁴ in oleo vetere. is etiam¹⁴⁷⁵, cuius¹⁴⁷⁶ crassissimum¹⁴⁷⁷ textum¹⁴⁷⁸ est in contignationibus fere, adalligatus panno epiphoras sanare¹⁴⁷⁹ traditur. scarabaei viridis natura contuentium visum exacuit; itaque gemmarum scalptores¹⁴⁸⁰ contuitu¹⁴⁸¹ eorum¹⁴⁸² adquiescunt.

133 ¹⁴⁸³ 39 Aures purgat fel pecudis cum melle, canini lactis instillatio sedat dolorem, gravitatem¹⁴⁸⁴ adeps cum absinthio¹⁴⁸⁵ et oleo vetere, item adeps anserinus. quidam adiciunt¹⁴⁸⁶ sucum cepae, alii¹⁴⁸⁷ pari modo. utuntur et per se ovis¹⁴⁸⁸ formicarum, namque et huic animali est medicina, constatque ursos aegros hoc cibo sanari. 134 ¹⁴⁸⁹ anserum omniumque avium adeps praeparatur .... exemptisque¹⁴⁹⁰ venis omnibus¹⁴⁹¹ patina nova¹⁴⁹² fictili¹⁴⁹³ operta in sole subdita aqua ferventi liquatus¹⁴⁹⁴ saccatusque¹⁴⁹⁵ lineis saccis et in fictili novo repositus¹⁴⁹⁶ loco frigido¹⁴⁹⁷ ; minus putrescit addito melle. murium cinis cum melle instillatus aut cum rosaceo decoctus aurium dolores sedat. si aliquod animal intraverit, praeciputum remedium est murium fel aceto dilutum; si¹⁴⁹⁸ aqua intraverit, adeps anserinus cum cepae suco. 135 ¹⁴⁹⁹ gliris detracta pelle intestinisque exemptis discoquitur melle¹⁵⁰⁰ in vase novo. medici malunt e¹⁵⁰¹ nardo decoqui usque ad tertias¹⁵⁰² atque ita adservari, dein, cum¹⁵⁰³ opus sit, strigili¹⁵⁰⁴ tepefacta infundere. constat deplorata aurium vitia eo remedio sanari aut si terreni¹⁵⁰⁵ vermes cum¹⁵⁰⁶ adipe anseris decocti infundantur; item ex arboribus rubri cum oleo triti exulceratis et ruptis auribus praeclare medentur. 136 ¹⁵⁰⁷ lacert ae inveterat ae,¹⁵⁰⁸ in os pendentium addito sale, contusas ¹⁵⁰⁹ et ab ictu miseras¹⁵¹⁰ aures sanant, efficacissime autem ferrugineas maculas habentes, lineis etiam per caudam¹⁵¹¹ distinctae¹⁵¹². milipeda¹⁵¹³, ab aliis centipeda aut multipeda¹⁵¹⁴ dicta, animal est e vermibus terrae, pilosum, multis pedibus arcuatim¹⁵¹⁵ repens tactuque. contrahens se.; oniscon¹⁵¹⁶ Graeci vocant, alii iulon¹⁵¹⁷. efficacem narrant¹⁵¹⁸ ad aurium dolores in cortice¹⁵¹⁹ Punici mali¹⁵²⁰ decoctum et¹⁵²¹ porri suco¹⁵²². addunt et rosaceum et in alteram aurem infundunt. illam¹⁵²³ autem, quae non arcuatur¹⁵²⁴, sepa Graeci vocant, alii scolopendram , minorem perniciosamque. 137 ¹⁵²⁵ cocleae¹⁵²⁶, quae sunt in usu cibi, cum murra aut turis polline adpositae, item minutae, latae¹⁵²⁷ fracturis aurium inlinuntur cum melle. senectus¹⁵²⁸ serpentium fervente testa usta instillatur¹⁵²⁹ rosaceo¹⁵³⁰ admixta¹⁵³¹, contra omnia quidem vitia efficax, sed¹⁵³² contra graveolentiam praecipue ac¹⁵³³, si purulenta¹⁵³⁴ sint, ex aceto, melius cum felle caprino vel bubulo aut testudinis marinae —vetustior anno eadem membrana non prodest, nec imbre¹⁵³⁵ perfusa¹⁵³⁶, ut aliqui¹⁵³⁷ putant¹⁵³⁸ —, 138 ¹⁵³⁹ aranei sanies cum rosaceo aut per se in lana vel cum croco¹⁵⁴⁰, gryllus cum sua terra effossus et inlitus. magnam auctoritatem¹⁵⁴¹ huic animali perhibet Nigidius, maiorem Magi, quoniam retro ambulet terramque terebret, stridat¹⁵⁴² noctibus. venantur eum formica circumligata capillo¹⁵⁴³ in cavernam¹⁵⁴⁴ eius coniecta, efflato¹⁵⁴⁵ prius pulvere, ne sese condat; ita formicae conplexu extrahitur. 139 ¹⁵⁴⁶ ventris gallinaceorum membrana, quae abici solet, inveterata et in vino trita auribus purulentis ¹⁵⁴⁷¹⁵⁴⁸ calida infunditur, gallinarum¹⁵⁴⁹ adeps. est¹⁵⁵⁰ quaedam pinguitudo blattae¹⁵⁵¹, si caput avellatur; hanc tritam una cum rosaceo¹⁵⁵² auribus mire prodesse dicunt, sed lanam¹⁵⁵³, qua incluserint, post paulum extrahendam¹⁵⁵⁴ ; celerrime enim id¹⁵⁵⁵ pingue transire in animal fierique vermiculum. alii binas ternasve¹⁵⁵⁶ in oleo decoctas efficacissime auribus mederi scribunt et tritas in linteolo inponi contusis¹⁵⁵⁷. 140 hoc quoque animal inter pudenda est, sed propter admirationem naturae priscorumque curae totum in hoc loco explicandum. plura earum genera fecerunt: molles, quas in oleo decoctas verrucis¹⁵⁵⁸ efficaciter inlini experti sunt. 141 alterum genus myloecon¹⁵⁵⁹ appellavere circa molas fere nascens; his capite detracto¹⁵⁶⁰ adtritas lepras sanasse Musaeum ¹⁵⁶¹ pycten¹⁵⁶² in exemplis reliquerunt¹⁵⁶³. tertium genus et¹⁵⁶⁴ odoris¹⁵⁶⁵ taedio invisum, exacuta dune; cum pisselaeo sanare ulcera alias insanabilia, strumas, panos diebus XXI inpositas, percussa¹⁵⁶⁶, contusa et¹⁵⁶⁷ cacoëthe¹⁵⁶⁸, scabiem furunculosque ¹⁵⁶⁹ detractis pedibus¹⁵⁷⁰ et pinnis. 142 ¹⁵⁷¹ nos¹⁵⁷² haec¹⁵⁷³ etiam audita¹⁵⁷⁴ fastidimus; at¹⁵⁷⁵, Hercules, Diodorus et in¹⁵⁷⁶ morbo regio¹⁵⁷⁷ et orthopnoicis se dedisse¹⁵⁷⁸ tradit cum¹⁵⁷⁹ resina et melle. tantum potestatis habet ars ea pro medicamento dandi quidquid velit. humanissimi¹⁵⁸⁰ eorum¹⁵⁸¹ cinerem crematarum servandum ad hos usus in cornea pyxide censuere¹⁵⁸² aut tritas¹⁵⁸³ clysteribus infundendas orthopnoicis aut¹⁵⁸⁴ rheumaticis¹⁵⁸⁵. infixa utique corpori inlitas¹⁵⁸⁶ extrahere constat¹⁵⁸⁷. 143 ¹⁵⁸⁸ mel utilissimum auribus quoque est, in quo apes inmortuae¹⁵⁸⁹ sint. parotidas comprimit columbinum¹⁵⁹⁰ stercus¹⁵⁹¹ vel per se vel cum farina hordeacea aut avenacea¹⁵⁹², noctuae cerebrum vel iocur cum oleo infusum auriculae [a parotide¹⁵⁹³ ], multipeda cum resinae parte tertia inlita¹⁵⁹⁴, grylli sive inliti sive adalligati.

Ad¹⁵⁹⁵ reliqua morborum genera medicinam¹⁵⁹⁶ ex isdem animalibus aut eiusdem generis sequenti dicemus volumine.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. naturae VdTfr S. -ra E v( D). TOTUM NATURE R.

2. PRECEP R 1. praeceptorum V 1 f HSJ(= prae- dictorum).

3. ignaros V S. -noros R. -narus dT. -narus sim Er G( D). -rus sum C. -rus si in v.

4. nulli VTf S. -llis rv( Brot.). -llius Dal. cfr. praef. § 14.

5. sermone dE v. -mo nec Vr. ser nec R.

6. ac lubricum dT v. a. G. iudicium D.

7. exordium ego. et italium V. & tal- RdTf S. & al- r. tal- E G( D). principium nec aliud v. (initium vet. Dal.).

8. tam VRTf H. iam d. quem E. quam v.

9. steriles G.

10. gratiae post utique habent v. a. G.

11. tantaque V 1 R 1. om. E v. a. H.

12. difficultates G.

13. quaestionem ( scriptum olim quōnem vel qn???m) ego. cfr. II 3. quoniam ll. v.

14. noscant dTE v( Brot.) D. -cunt VRf S. cognoscant G.

15. exsoluerint (exo- v) E v. a. C.

16. usu om. VR 1 f.

17. iam parata Vdf S. tam par- R(?) B. temper- E v.

18. nullum martium V.

19. aut VRdTf S. ut Er. et v.

20. etiamnum df v. a. S.

21. militari VR 1 immut- v. a. G.

22. diis V v. a. S. ad his E.

23. dictauit Rdf. dit- T.

24. Apollodor. III 10, 3. Hygin. fab. 49. Isidor. IV, 3, 2. Cels. I prooem. init.

25. non et Er v. non nec VRd 1. non d 2.

26. multifaria VdTf.

27. petita E.

28. fama E.

29. tyndareum VRdT( P) H. -ridem cum E. -den Dal. -dem G. -dam v.

30. dist. ego.

31. & opera d.

32. a VRdT v( S). om. E G( D).

33. cfr. Strabo XIV 2, 19 p. 657 extr.

34. mos Er v. om. r.

35. qui auxiliatus dT v. a. G.

36. esse V.

37. ut om. E.

38. in (iam v) templo E v. a. H.

39. iis ego. his E. is v. om. rC. an sic?

40. prodicus d v. -igus V. -itus r. Hero- dicus coni. Dal.

41. natus discipulus E v. a. H.

42. instituit VRdf Brot.( D). -uisse E. -uisset v. -uens C( S).

43. iatralipticen (-lept- R v) Rd S. -ce r. latr- (-ce V 2 E) r.

44. et unctoribus Brot.( D). et ult- d. e (et f) cult- V 1 f. et ultoris R. reunctoribus V 2 Er v( S).

45. me- diastinis C. media est (-ia ē R. -ias r. -icis v) in eis ll.v.

46. cfr. Plin. XXVI 11. Cels. I prooem. p. 2.—cfr. Plin. VII 123. Val. Max. V 7 ext. 1.—Cels. I prooem. p. 2. 5. Diog. Laert. VIII 2, 9 (65).

47. an plurimaque et ex Chrysippi ( sc. placitis)? de structura cfr. nota ad XXV 121.

48. anthoco V. a nistoco d.

49. ptolo- meo V. -maeo D.

50. praemio VRd.

51. aris tendere VR 1 d.

52. se om. V 1 RdT H.

53. cognominant dT r( P) H.

54. acronce E. a Creonte v. a. G.

55. acragantino r. agrig- v. a. S.

56. empedocles V.

57. physici d v. pysci V 1. chysippi E. chrys- r in ras. cris- V 2.

58. auctoritatē R.

59. cf. Plin. XI 219.—Cels. I prooem. p. 2. 3.—Sueton. Aug. 81, Dio Cass. LIII 30. cfr. Plin. XIX 128. XXV 77. Horat. ep. I 15, 3.

60. hae (eae v) scholae D. hae discolae (-le d) Vd. //e///scole R. ex scola Er. hae diu scho- lae H cumr Gron.

61. an at vel donec?

62. heropylus V 2. hepylus d. -lis V 1.

63. discripto V D. desc- Rd G. discerpto E. -creto v.

64. actum V. unctum R 1.

65. gradis V.

66. eas VRd.

67. inuenerat additos eius V 2 in ras. in uenatore ius R 1.

68. themiston Er. temison VR.

69. fuit seque VRdTf v( S). fuisseque Er. fuit sed quae B. fruit qui quae C.

70. 26,12

71. adscripsit illi VRTd( B 2) S. scripsit illo E v.

72. procedente (praec- df) VRdTf S. -tia E. recedente a v.

73. uita v( J). uitia ll. Tf. aeui nequitia S. ( cfr. quaedam in senectute deflexit ap. Cels.).

74. sua & VRTf S. ad sua E B( D). sua d(?) v. an et sua?

75. an eiusdem auditor clarissimus auctoritate? ( cfr. § 5 commendatus et § 8 nobilitatus; XIX 38).

76. auctori- tatem VE.

77. periculae V.

78. eximerat R 1. exinierat V.

79. Cels. I prooem. p. 11 extr. Scribon. 120. 176.

80. praeterea E v. a. B.

81. iis d v. his rS.

82. carpetanos (-pit- v. -nes R) V 1 RdTf v. calpet- V 2 H. calpit- (-nes r) Er G.

83. arbun- tios VR 1. arruntios arbutios (alb- v) dT(?) v. a. S.

84. CCL ego. al. E. CCL v. ducena quinquagena rH.

85. his Vf. ss E.

86. annuae iis ego. -ua his (iis S) E D. -ualis V. -uales dTf. anulis R. annua r v.

87. mercedes VRdTf J. -de his (iis v. del. S) Er v.

88. Q. R S. Q. uero B. quae rv.

89. ita ut R 1.

90. nume- ratis E v. a. S.

91. cfr. Tacit. ann. XI 35. Scribon. 94.

92. et facti E.

93. ex austi V. exhaustis fE v. a. G.

94. operibus Er G. -ris r. opibus v.

95. heredis E. -red??? r e corr.

96. HS. ccc H. HS. ccc Er e corr. v( S). hs. u. CCCI d. sti. ceci V.

97. aetate eadem J. athenaidem (ate- V 2) V 2 r. -di D. -na id est E v. -nade R. -na dens d. at//nadens V 1. ad eam aetatem G. quadragena B. -gena dena T.

98. uetius Vd. uectius v. a. S.

99. dist. ego.

100. eloquentia VR D.

101. adsectator. is v. a. D.

102. ex d. eam v. a. S.

103. potentie R. -ia d. -iam v.

104. Galen. meth. med. I p. 35.

105. neronis principis d.

106. principatum V.

107. placida V.

108. omni saeuit Vd.

109. mendicos V.

110. abunde—monumento om. V 1 R 1 d.

111. potest v. porta est (ē r) Er. reperta est V 2.

112. suo om. V 1.

113. apia V. in appia vet. Dal.

114. latronicen V.

115. historionum V.

116. equarum- que r G.

117. comitatiore VdT.

118. critias C.

119. uc V 1. ita ut V 2 E.0

120. Hs c??? D. hs. c VRE v( S). centies HS d(?) C.

121. moenibus R.

122. Seneca ep. VI 1, 3. XII 1, 5.

123. charm' r. carm' R. -mis v.a.C.

124. et a balneis E.

125. persuasit ll.v. ( aliter § 26). an praecepit?

126. mersit om. V 1 R 1.

127. latus RE.

128. ostentionem E. ostant- V 1.

129. annali V.

130. Meineke Com. Graec. IV p. 360 (Monosticha Menandri p. 699).—cfr. Plin. XX 78.

131. fama E.

132. animas statim nostras v.a.H. -mae statum nostrae Gron.

133. infelicis dEr v. -lix VRf S.

134. monumenti VRd v. -tis E D ( an -ti sui?).

135. scriptio VR 1.

136. turbare V 1. -bas re V 2. tuba re R 1.

137. medi//o- rum V.

138. cotiens E.

139. interpellis VR 1. -pollis v.a.H.

140. impellitur R 1.

141. palam quoque V.

142. est ut quis om. R 1.

143. ualeat VR 1 f S. cfr. XXVIII 10.

144. ilico J. illico ll. v( D). cfr. nota ad XXVII 12.

145. feu R 1 d.

146. negant Vd.

147. medicine R.

148. p. R. V D.

149. ipsi R.

150. accipiendi d.

151. lentus d v. ten- V 1 R. lentis V 2 Er.

152. Cassius Hemina annal. III (cfr. hist. Rom. fragm. ed. Peter p. 72).

153. recensere V 1 R 1 dT. sed cfr. VII 99. 114. XXXIV 86. XXXVI 8.

154. heminae V.

155. antiquis E v.a.H. sed cfr. XIII 84.

156. peloponneson Vd. -ensem v.a. G.

157. lisaniae V.

158. puplicae V.

159. egregium ( corruptum in ecrecium) ego. ////credunt d. cre- r Tf. e re dictum H cum Gron. tradunt v( D).

160. mirique V.

161. gradu aduentu E.

162. initio om. E.

163. urendi om. V 1.

164. carnificem et Er v. -ce sed V. -ce sed d. -ces et Rf. an carnificis et?

165. artemonesque V. -oresque R 1.

166. e SJ.

167. auctoritate VR. -itas E v.a.B.

168. censure in unum d.

169. ipsa om. V 1 R 1.

170. filio VR 1 d.

171. habeant d.

172. et p. 373, 1 dist. v.a.H.

173. an euincam?

174. putabam item E.

175. quandocumque V(?) v.a.S.

176. corrumpit VRd.

177. si om. V 1 R 1.

178. hue d(?) v.a.D.

179. set E. et H.

180. facient dTf.

181. fides iis (is E D. his Vr) VdEr v. fid&is R.

182. dictitabant VR 1 dT.

183. spur- cius E B. (-rios v). sup eius r T. -rbius U.

184. ʼὀπικῶν U cum O Jahnio. opicos B. hoppicos (hipp- v) R. -ificos (opi- E) Er. hoppocos Vd.

185. foedantque V.

186. interdixi tibi (-dieit ibi v.a.G) de medicis V 2 Er v. om. r T.

187. atqui ego. atque V(?) Er. om. r T.

188. hic cato om. R 1.

189. obid V.

190. puplice V.

191. aut ( pro ad) VR.

192. ut VR 1.

193. experiendum d(?) B. expedi- rv.a.C.

194. ab eorum E. haberem R 1.

195. utilissimum E.

196. subiecit dT.

197. quam E.

198. se et VRd S. est et E. et se et v.

199. nos tractamus G( H). -temus Lugd. nos tredamus E. -rademus v( D). nostra fcitamus (ci- U) r Tf U.

200. profitemurque E.

201. comedeatur V.

202. usus sui ll. v. an ususue?

203. digerimus VRdTf ( P) H. -remus U. differimus E G. differimus v. -remus C.

204. esse ll.v. esse in P. an esse e?

205. manipretio VdfE U cum PH. inani pr- T. magni pr- R. immani pr- v.

206. aesculapis VR.

207. iterumque ll. v. Tiberinaque coni. S.

208. nec ( pro et) coni. S.

209. etiam del. H.

210. excoepisse V.

211. tantū R 1.

212. fructū VR 1.

213. greci R.

214. at ( pro ac) d.

215. in- tellegant R U. -gunt rv( J).

216. in om. E.

217. sol V 1 E.

218. medicum se d(?) v( J). medum se E. modo se R. al. ... r ( reliquis margine abscisis). modo re (rem U) V U.

219. professo d(?) G. -ssae E. -erro V. -erra R. -fitenti v. ( an proferat? cfr. XVIII 218).

220. intueretur R 1.

221. ab eo V.

222. in- scientiam R 1 U. cfr. nota ad XXVI 5.

223. capitalem E v. -le dT H. ea cap- V. eam cap- f S.

224. transit in V v.a.G.

225. perire V.

226. pomere E.

227. exanimantur V. -atur E.

228. parentes P. patrias Gron.

229. a om. E.

230. nisi de E. nisi die v.a. H.

231. consiliū C. -lio ll. v. ( an in consilio funt?).

232. quod R 1 v.a.G.

233. ambule- mus E.

234. aliene ( om. et) E. -na v.a.S.

235. iam VdTf. ambitiofe TE. -one V.

236. ut a ( pro aut) E. et a v.a. G.

237. itaque ( pro idque) E v.a.G.

238. quidem in V. quid R 1.

239. feralius R.-acius KS.

240. unde dE v. unius VR.

241. res R.

242. in om. VR 1.

243. eudemi B. eundē ll. euidens v.

244. sunt VR 1 v.a.G.

245. artes istae E.

246. 8

247. aut mortis VR 1.

248. arram Vd B. arma E v. aty- con R. al.... . r ( reliquis margine abscisis).

249. arcanam V.

250. praecepti VR 1. -ta rv.

251. squam V. ///qua d 1. -amā d 2.

252. et mouendam VR 1 d.

253. ma ( pro magis) V 1 R 1.

254. prodesse d 2 v.a.S.

255. pudoris ( om. sed) E v.a.C. aemuli v. -lis ll.

256. cfr. Martial. XI 84, 5. 6.

257. notum d v. non V 2 Er. om. r.

258. dist. v.a.D.

259. e V 1 R. ex d v. et V 2 Er.

260. his V.

261. cc ego.. c. E. cc D. ducenta Vd. -tis R(?) v.

262. conductum v.a. H. an ee (= esse) con- ductum?

263. 10

264. medicorum E.

265. |c| ego. c??? ll. H( D). c v. centiens cent. mil. S ( incertum unde suimptum).

266. ad- emissos R 1.

267. intra—22 personis om. E.

268. faecem hoc quidem E.

269. dist. ego.

270. inscitam T P.

271. turpem ego. turbam VRTE P. -bae d(?) v.

272. arguemus VR 1 dT.

273. ipsorum procerum ego. cfr. § 26. -sorum ll.H. -sorumque v.

274. intemperantia V. imperan- tiam E. intemperantia V. imperan- tiam E.

275. inmodicis ego. in morbis ( ortum ex inmoduis) ll.v.

276. gallidarum V.

277. in media E. (imperiosam inediam v.a. S.). hisdem V.

278. cibo VRE v( S). -bos d(?) G.

279. de V 1 Rd.

280. in- gestos G.

281. petentiae R 1. appete- dT.

282. cfr. Plin. XX 264. XXV 6 (XXIII 149). Cels. V 23, 3. (Scribon. 194. Pl. iun. 106, 10 sqq.).

283. et quidem V. quid- Ev.a. G.

284. theirę VR. -ie d.

285. luxuria ego ( et dist.). -riae V 2 Er v. om. r T.

286. finxit ego. fixit VRE. -xis d. fit ex v.

287. sexcentis S cum Fabricio. externis ll. v( D).

288. mithridatium (-trad- R 1 S) VTfEr D. -ticum d(?) v.

289. inter VT. interim Rd(?) E v. cfr. VI 211. ( an interque? cfr. II 119. 207).

290. nullas ego. -llos VRTE. -ilius D. -llo d(?) v.

291. et quali E. aequa VR 1. equa d.

292. imperatur ego. -tor ll. -ta v.

293. per fidem (-dam d) ll. Tf( P) J. -diam v.

294. cfr. Plin. XXXIII 115. 116. Diosc. V 109.

295. istam RE v.a.J.

296. illam v.a.S.

297. moueri conplerique E.

298. ac de inscitium VR 1 d.

299. 33,124

300. extr.: cfr. Seneca ep. XII 5, 6.—Iuvenal. 8, 114. 6, 370. Martial. XII 32, 21.

301. multa R.

302. opinato VR 1 f.

303. an quaeque?

304. eius de semet (remet V 1) V 1 RdT H cum P. -dem (-dem in v) semet V 2 E v.

305. ipsis Er v.a.H. -so R.

306. imperio (ipe- V 1) V 1 R 1 d.

307. cremata E.

308. cibo E.

309. coqui RE v. qui d. qui- bus V. an cocoqui? cfr. Horat. ep. I 6, 61. luvenal. 1, 143.

310. euirati d.

311. in dEr v. ne r.

312. moraum V 1. -ralium V 2.

313. nec d v. ne VEr. om. R.

314. e Er v( J). a r T S.

315. oratium R.

316. Vergil. georg. I 186. IV 243. Homerus ρ 570.

317. conditione ll.v.

318. ationitas V. acco- E.

319. praecio sano V.

320. persuasione E.

321. nb ( pro nisi) E.

322. discentur VRE.

323. ad non V. anne E.

324. uirgilio ll.v.a.S( D).

325. formicam d.

326. descripsere VR 1.

327. gignant E. an gigneret?

328. ordinemus E.

329. a confessis v. cfr. CFW Müller p. 3 et XXV 99.

330. ob id ut ego. cfr. XXXII 8. 116. obitur E. -ter d. -tur ut V. -ter ut RT S. ut obiter v. ut D cum U 636.

331. sic VRdTf H. si E v( D).

332. deerit VR. esse erit d.

333. materia VRdT J cum P. -rie E. -riae [pompa] v.

334. libet d.

335. prima fidem R.

336. uitam CFW Müller p. 25. -tiam V 1 R. -tia in d. -tia r. -tae iam J. -tae v.

337. redituram Vd. reddi- E.

338. Plutarch. quaest. Rom. p. 271. Lucan. Phars. II 354.—Diosc. II 82.

339. potest E.

340. attingi om. R 1. ea cingi Lipsius. sed cfr. XXVIII 135.

341. tubentes V 1. om. R 1.

342. mul- cerique ut V 1 R 1.

343. morderique V 2 R 1 T. -qui V 1.

344. uo- lentibusque VR. uolan- d.

345. quidam et VRd S. -dam in E. -dam etiam v.

346. cfr. Marc. 13, 11.—Seren. 93. Pl. iun. 92, 3.—Seren. 630. 631. Pl. iun. 23, 11–13. Marc. 10, 28.—Pl. iun. 77, 23. 24. 74, 14–16. Seren. 815.

347. alitus V.

348. mellis R 1.

349. suffi- tus E.

350. indita et alio modo VT. cfr. XXVI 131. XX 137. XXII 32, praeterea datur (coicitur) in nares apud Seren.(631) et Pl. iun. et Marc. et alio (allio v) indita modo (-dico v) E v.a.G. et alio modo indita r(?) G.

351. qui nec E.

352. Seren. 640. 639.—Plin. iun. 85, 5–7.—Seren. 451 sqq. Pl. iun. 58, 13–16 (cfr. 36, 6). Marc. 25, 10.—Cels. IV 11 p. 134. 135. cfr. Plin. XXVIII 61.

353. uellere VTE.

354. uta E. lota v.a.S.

355. frigidam E. -daque v.a.G. ( an frigida et?).

356. mulieribus R ( cfr. XXX 123).

357. procidat ego. -dant ll.v.

358. sucide VR.

359. an subditaue emortuos?

360. earum ll, v. uuluarum man. Dal. an femina- rum vel delendum ( cfr. XXIV 126. XXX 126. XXXII 130)? nisi vero uiperarum et canis magis probatur.

361. et VRTE D. at d(?) v.

362. redubias V.

363. feruentibus dEr v. -uefcenti- bus r Tf S.

364. his die E.

365. extremitatum v.a.J. cfr. nota ad XXVIII 59.

366. Pl. iun. 9, 3. Diosc. II 82 (cfr. Marc. 1, 88. 27, 29). II 83.

367. terentina V.

368. sucida E.

369. de- iectis om. V 1 R 1 d.

370. stomaci R.

371. medicamentis E D. sed cfr. § 25. XXV 155. XXXIII 105. XII 134. XXIV 41. XXVIII 120. XXXII 31. XX 258. XVI 54. XXVI 36. XXIII 45. XXI 18. 30. ( an vero etiam oculorum medica- mentis? cfr. XXXV 194. XXXIII 105 init.).

372. Diosc. II 83.

373. huc VR 1 d 1. haec v.a.S.

374. detosam V.

375. decissis V.

376. uruntque d(?) H cum vet. Dal. e Diosc. utrumque rv.

377. astulis V 2 D. -li E. ( cfr. XVI 57). assulis rG. hastu- v.

378. et ( pro in) V.

379. accedunt V.

380. additas VR 1.

381. adfricant R 1.

382. mordeat de sobo potanemedunt R 1.

383. tum VRd S. tune E v( D). cfr. § 35 extr. 45.

384. eis V.

385. styptica v.a.G. smectica Gesner.

386. Diosc. II 84 med. et extr.

387. quin-pecu om. R 1.

388. oesopum E. aes- v.a.B.

389. habent v. -bet ll. Ven.

390. palam VR 1 d.

391. modis om. V 1 R 1.

392. iis V v. his rC.

393. supernatet E G. -tat v. -riacet r Tf.

394. fictili v.a.S.

395. uase Er v.a.S.

396. priore d v( D). -ori R(?) C. -ora V. propter E.

397. ate- ria E.

398. ex ( pro ac) V.

399. uitaque E.

400. in om. V.

401. siccatur V 2 RE v.a. H.

402. stagnea VREJ coll. XXX 38. 57. ( XXXIII 94. 130. XXXIV 159. 160, ubi B semper). -gnia v. stannea d(?) C.

403. an et ( pro sed)?

404. oleante manu E.

405. aut E.

406. cerosa V. ceterosa R 1.

407. genarum uel gallum (-Ilium E 1) quidem intestator E.

408. torrendo nec VE. -do (conficiunt add. v) ne d v.a.B.

409. auris S e coni. H e Diosc. ( sed dicendum erat aurium).

410. cfr. Diosc. eupor. II 71 et I 215, ubi ὕσσωπον falso.—Seren. 250 sqq.

411. rhagadis VE v.a.C( D).

412. eius VRE D. eius suo loco d(?) v. an eius suis locis, ut § 51? sed cfr. § 72.

413. digere V 1. -rere d. -rese. De sordibus caudae med. R 1.

414. tusaeque (-seque V 2) V 2 d v. -sae aeque E. tureque V 1. tucuteq. R.

415. farinam E Verc.( G). -na r( om. in) v.

416. labantibus d v. -bus- que VR. -bus quae E. -bus, uuae D. sed cfr. Seren.

417. po- sita VR 1 d.

418. accepto ll.v. cfr. § 56. suffita Pl. iun. 36, 7. 8.

419. pollet E.

420. ui V.

421. pascantur RE S. -atur r v( D).

422. praeligat RE. ( anpraeligata et uolsa?).

423. nondum fit E.

424. primori E. praemorari R.

425. Diosc. II 55. Pl. iun. 22, 4–7..—cfr. Marc. 8, 20.

426. infusa E.

427. uren- tesque d v. -tes oue R. -tisque V S. -tis qua Er.

428. miscent v.a. J. ( dist. J).

429. lipitudines V. lipidi- R.

430. ut uix ego. cfr. XVI 64. uix ll. v.

431. sunt ego. est ll.v.

432. Pl. iun. 98, 7. 8. Seren. 761.—Diosc. II 55. Seren. 1043 sqq. Pl. iun. 84, 6–8.—Seren. 1047 sqq. Pl. iun. 84, 4–6.

433. in- ligatis R.

434. uarii E. -rices dT. turi V.

435. fauantiae V.

436. a E.

437. modico E rv. mixto r.

438. ipse facies illite T.

439. uritur Er S. adu- v. uruntur r T.

440. aquis ll. v. an igni? cfr. XXIV 45. (flammis Seren.).

441. occipentur V.

442. falis V.

443. param V. paruum E. ( an recte? sed cfr. § 103. XXIII 41).

444. Pl. iun. 98, 8–10.—§ 42: cfr. Diosc. II 54.—Pl. iun. 22, 7–9.

445. procedat VRf.

446. can- dido duorum V.

447. caerossae V.

448. duum ll. G. duorum v.

449. ternum ego. trinū r. trum E. trium VR S. trito d(?) v. cfr. Pl. iun.

450. amulo VR( E?) D.

451. candida E.

452. glutinare VR 1.

453. Diosc. II 55. Pl. iun. 38, 2–4.

454. an modico? cfr. nota ad XXVI 122.

455. et lacte v.a.S.

456. mitigatur E.

457. con trita E.

458. in-lata E.

459. itaque ut E.

460. haemorrhoidas d. -dis D. -dum v. emorroidas V 2 E. haemoro- R. nemo ro- V 1.

461. mor- sui ego. -sum ll.v. cfr. XX 50. an potius morsibus ( corruptum in morfuuf)?

462. Diosc. II 54. cfr. Marc. 27, 51.—Pl. iun. 52, 15–19. Marc. 27, 76.

463. et crudum R S. cruenta V.

464. et p. 383, 2 dist. ego e Pl. iun.

464. uesicae ro- sionibus⁴⁶⁴ om. E.

466. quinque ll.v.

467. cum cinere dTf H cum P. ouum (cum r) cineris VR. cum inira E. cum iure v.

468. pare R.

469. malicorio v.a.H.

470. trium ll.v.

471. tribus ll. v.

472. trita om. VR 1.

473. Pl. iun. 53, 12–14.

474. magnitudinis V. fricea E.

475. sic et VRd G. sic et in Er. sic et illita v.

476. lientericis d( P) H. cfr. Cels. II 1 p. 29. IV 23. lieni. Ericis (-ci E) r T. lienicis v. dysenteri- cis Pl. iun.

477. tribus ll.v.

478. ater ( pr autem) E.

479. musti v. mixti ll. Ven.

480. sunt E.

481. coctae E. -te r. om. R.

482. e (ex v) uino dEr e corr. D. in uino V 2 S. in eo ino V 1. in eo uino f.

483. ac E v( D)). aut r Tf H.

484. Pl. iun. 35, 7. 8. 84, 8–11.—§ 46: Pl. iun. 25, 9–11.—Seren. 236.

485. durata E v.a.H.

486. in ll. Tf v( H). ex G.

487. cum E.

488. ex Rd v. et r.

489. illinunt d.

490. sitista VRE v( H). sicista d Ven. -ti T. schista ( B) C. synchyta P.

491. duas ll. v.

492. putaminis R(?) v.a.S. -anei E.

493. labrorum ego. cfr. nota ad XXIV 14. -biorum ll. v ( nusquam alibi a Plinio posium).

494. cibi ( pro cinis) E.

495. comburere dT.

496. id est V.

497. et RE v. ciet dT. eum V.

498. halitus VdT. litus R 1.

499. paululum v.a.S. cfr, nota ad XXVIII 133.

500. Seren. 624. Pl. iun. 13, 1. Marc. 4, 5.—Pl. iun. 38, 4–7.—Seren. 297. Pl. iun. 37, 14–16.

501. tosta T.

502. curata V.

503. anetho V,(?) d v.a. S.

504. cedra VR 1 d.

505. tolluntur d.

506. ad V 1 Rd v. ac r.

507. si singula E. singulis V 1 R 1.

508. cyathis passi ego. passi ll. v. passi cyathis C. ( an ternis heminis passi?).

509. amuli- lique V( E?) D.

510. aduersis V.

511. cibo G. -bos ll.v.

512. quod Vd.

513. iubent V.

514. transmetent E. -mittant v.a. G.

515. tu- more E.

516. aegritudinem E.

517. uini E. uini usum v.a.G.

518. ac d v.a.S.

519. cibus VR 1.

520. Seren. 488–490. Pl. iun. 53, 14–17.—Seren. 546. Marc. 27, 71.— Marc. 27, 77 (110. 63).

521. pane E v.a.H. cfr. ncota ad XXVIII 206. 204.

522. 10,167

523. patenis V.

524. torreri R v.a.S. rore E.

525. ut V.

526. ex aqua v. a.S. ( an recte?).

527. per se luta VR 1. psoluta dt.

528. ex iis d v. ex (et R) his rS.

529. decocuntur ego. cfr. Marc. -octorum VRTfE. -octa d(?) v.

530. indurescat V 1 R 1 d.

531. torrentur v. -eantur ll.S. ( an tofta dantur?).

532. Marc. 27, 39.—27, 53. 107.

533. ut ( pro in) V.

534. singulare ouo om. E.

535. fictili nouo r e corr. E v.a.S.

536. pariae V.

537. refinam v. rei unam E. -na Vd. reuin R. -ina r.

538. dicunt Vd.

539. unumque Vd.

540. dist. sus- tulit S.

541. alio V 2 Er v. a r.

542. intemperant R.

543. mensuram E.

544. duabus ll.v.

545. denarii d. -rie R 1. -riae V 1. -riorum rv. -ri ac D.

546. quo Er cum ras.

547. quinque ll.v.

548. rhum dTf Ven.( H). rhuunt V 1. rhus v( D). trahi V 2 Er in ras.

549. decocti E.

550. 24,91

551. quattuor ll.v.

552. alius om. VR 1 S. sed cfr. § 45.

553. quattuor ll.v.

554. medent V.

555. allii (aliis v) piscis d v.a.H.

556. una terrendo VR. uterendo E.

557. potui dando Er v. potando r.

558. Isid. XII 7, 81.

559. desit ouorum dEr v. de estiuorum (aest- V) VR.

560. iis v. his ll. C.

561. uiuae dE v. ut r.

562. glutina R. -atur r.

563. alitum de ouis anguis restent R.

564. magne V.

565. utilitatis V. cfr. § 55. -ates rv.

566. anguis V 1 R 1.

567. enim ego. ea VRE v ( D). eo d. del.B.

568. numerose ego. cfr. XXV 167. -ro est VRd. -ro (-rus v) est ouorum E v. -ro sex D. innumeri aestate C cunm B. an vero inter sese? cfr. X 169.

569. conuolutis Vd. con- luti E.

570. saliuis Rd v. saluis E. ad huius V.

571. artifi V 1. -ficii (artef- E) V 2 E.

572. glomerant. urinum ego. cfr. X 166. 158. -rant. uranium D. -rantur in unum d. -rantur (-rant J) annum (/nnum V 1. annunt V 2. anguinum v) rv.

573. appellatum R 1 d. apellantum V 1. -tur V 2.

574. sublimen V.

575. arceatur V.

576. fluuitet V.

577. cinctum v.a. G.

578. censet E.

579. operatione (-tone V) ea VR 1.

580. arbitri RE S.

581. uidi id V 2 E.

582. idoum V.

583. orbiculatim Vd v.a.C.

584. modice V.

585. cartilagineis D. -nis dr v. -lagis VR. -iculaginis E.

586. uel V.

587. e tabulis d.

588. dist. D.

589. insigni D.

590. laudantur V 2 E.

591. aequitem E 1. -ietem E 2. ue quiritem d.

592. e uo- contiis G. euocantiis E. -tis dr. -tem r f. -catum v.

593. a om. VR 1 d.

594. ob v. ad Er. om. r.

595. sciam' dT.

596. frugifera torum E. efferatorum R(?) v.a.S.

597. concordiae E.

598. in om. VR v.a.S( J).

599. anguim V.

600. cfr. Plin. X 55. XXXVII 204.

601. commageno T S. cum magnae V. commagenorum d(?) Er e corr. v.

602. aliqui VRd.

603. dist. J.

604. set ad ego. est ad E G( D). est, at v. est sed in r. sed in r T S.

605. in om. RT.

606. commagine V.

607. suriae Vr. susuriae Rd.

608. est ad—parte uncis inclusit D.

609. cinnamomo VRT S. cfr. X 55.

610. pipere E v. picere r. uicere R. cicere r.

611. obruis d.

612. iucunde V. -di E.

613. praefictiones E.

614. omnia (sumpta d) quaeque Vd.

615. acopis d v. -piis VE S. -pus R. cfr. § 115. XXIII 89. 157. XXXI 92. 105. XXXII 140. XXXVI 152. Cels. V 24. Scribon. 156. 161. 206 extr. 268 al.

616. & Vd v( S). ac R(?) G. om. E.

617. cfr. Diosc. II 91 extr.—Plin. XXVIII 153. X 32.

618. adipe auium R(?) v.a.D. auium aut cum d.

619. dicemus ll.v( J). diximus B coll. XXVIII 143.

620. erysi- streptro d. erisceptro V 2 v.a.B. aerisc- E. ceitro V 1. om. R 1.

621. lyxobalsamo V. lixo- d. lyso- R 1.

622. foenice V.

623. 134

624. item tuso ego e Diosc. tuso item ll.v( D). elate item B e Diosc.

625. quod S. quid R 1. qui rv. an quo sit adips?

626. adipis in S. -pisci E. -pis cum B. -pis rJ.

627. sub- feruefacto ego.-tū (ferref- R 1) VRdTf H. -tus E. -tis v. cfr. XII 129. XIV 85. 114. XXII 137.

628. fiat V 1 Rd.

629. gla- tiat V.

630. remedia om. R 1 d.

631. ex misere d. ex imis aere V. de mendo cfr. XXXIV 84 (eximie).

632. in capris V 2 Er G( D). pancharis r T. Panchaica ( vel in Panchaeis) J coll. § 29 et X 4. in coruis v.

633. ansere E. (cum ansere v.a.G).

634. capitolio afcenso (acc- d) VR 1 d.

635. 10,51

636. sambucea Rd(?) v.a.J.

637. armo VRdT( P) S. arbore r v. -res E.

638. fixis VR.

639. Plautus in Saturione ap. Paul. Diac. p. 45, 3.— Seren. 854. Pl. iun. 107, 24.—Cic. de nat. deor. II 50, 126.—

640. lactantes VR.

641. cibus V 1. -bos V 2.

642. nominibus V.

643. genito mane v.a. H.

644. etiamnum v.a.D.

645. catilina V 2. caelina V 1. tadina d.

646. aditialibus VRd G. adiicia- B. addital- E. -ita ta- v.a.B. cfr. X 45.

647. celebrē v( J). -res ll.S( D).

648. praestius V.

649. putant VRdTf H. -atur E v( D).

650. uomi- tione V.

651. laudatus V.

652. institutum R. cfr. IV 91. -utis V. -uti f S. statutum d(?) E v( D). ( an potius instituti operis? cfr. XXXV 15. 29. 53. XXXII 1. II 55. 118).

653. Pl. iun. 111, 3. 4.

654. hictus r in ras.

655. et impositi d(?) v.a.S.

656. praecipua V.

657. adsensu V G( S). -sus E. adfcensu Rd(?) v( H).

658. lumine lunae E v.a.S( D).

659. fibratum V.

660. 11,96

661. dato d v. -tur VR. -ti E.

662. si qui tantem id animali E.

663. solui V 1 R 1 T. an resolui uim? cfr. XXVII 144. XXVIII 82. 116. XXIV 24.

664. Isid. XII 3, 3.—Aristot. h. a. IX 6 extr.—Cicero in Admirandorum libro (?). cfr. Plaut. Stich. III 2, 43.—Pl. iun. 108, 1. Diosc. II 27. περὶ ἰοβ. 19 extr. Nicand. ther. 689.

665. distans VdTf( P) H. -trans R. -tant E v( D). cft. Isid.

666. et om. VR 1.

667. in om. E. an in uini? cfr. Diosc.

668. tribus ll. v.

669. datus E. -tis r.

670. percussus E.

671. faftus E. partus d.

672. inueteratusque E v( D). cfr. Diosc. -atus rS.

673. et catulus Er v. cfr. § 104. et catulū r. e catulo J. ex catulis D.

674. etiam efficacius om. E.

675. Diosc. II 36. eupor. II 120.—§ 62: cfr. Plin. XXXII 124.—Colum. VI 18, 2. Geop. XIII 17. Marc. 16, 95. Diosc. II 36. Geop. XVI 19.

676. prae- teriri d.

677. contra om. V 1 R 1.

678. dicant VRdTf H. -cunt E v( D). cfr. § 63 et CFW Müller p. 6.

679. id ederint d(?) v.a.S. deerit E.

680. carnesque RdTf H. -nisque V(?) S. -nes quo- que E v( D).

681. iis v. his ll. C.

682. qui V.

683. illinire Rd(?) G.

684. suffito R.

685. ab om. VR 1 TS.

686. dist. H.

687. datis dTEr( P) S. -tas r. -tos v.

688. quam ab oculis E.

689. his (iis v) inungunt E v( J). in his ung- r. his ung- S.

690. tritis cum E v. contritis (-istis R 1) r Tf.

691. e lacte f.

692. infunduntur E.

693. uomine E. -icae v.a.S.

694. Marc. 17, 34. Seren. 899. 921. Diosc. II 36.—Seren. 1003. Pl. iun. 91, 6–8. Diosc. eupor. II 120.

695. iis v.a.H.

696. inclusus V.

697. et argi V 1 d. & ar R 1.

698. tamen ( pro tantum) v.a.S.

699. ui Vd.

700. in om. E v.a. H.

701. Diosc. II 36. Marc. 26,101.—Florentinus ap. Geop. XIII 14, 7.

702. istran- guiriae V. stranguriae [fistulaeque] v.a. H.

703. inpuere E.

704. alligatos VR 1 f S.

705. subrecta VdE.

706. russeo VR S. ruiss- E. roseo dTf H. -saceo v. cfr. XXI 166. XXX 99.

707. panne E.

708. necat d(?) E v.a.S.

709. Nicand. ther. 189. Pl. iun. 112, 20–22.—cfr. Plin. XXVIII 67. Diosc. II 99. eupor. II 115. Seren. 843. Pl. iun. 112, 9–11.

710. percussos E v. -ssus r. -sso r.

711. sanguinem d G. -ne VR. -gui E. -guis v.

712. atti- git ego cum vet. Dal. -ingit ll.v.

713. interimit d v.a.J. cfr. XI 56. 90. 280. XXXII 14 al. ( B 1 sic nbique); contra § 74. VI 91. XXIV 174. XXV 101.

714. si VTf S. s; d om. rv.

715. quantumlibet E.

716. cop???lanum nocet d.

717. non est enim R(?) G.

718. bis VE.

719. cunctare E.

720. uarronem scirem v.a.S.

721. iis v.his ll. C.

722. ni om. Er. nisi d v.a.S.

723. prodidisset T S. -sse rv.

724. sanari VdTf( P) H. de basilisco sanari R. curari E v.

725. cfr. Plin. VIII 78. Isid. XII 4, 6.

726. serpen- tis V.

727. ipsae V 1 f H. -si V 2 dEr v. ef R.

728. alios v.a. H.

729. necantes d.

730. aspiciant V 2. -ciunt V 1 R 1.

731. interemere V J. interim- rv( D). cfr. § 65.

732. caelebrari V.

733. calore R 1 dT. -rem V.

734. attribuunt S. aut tri- VR. aut attri- d. tri- E v.

735. ei Vd D. et Er e corr. ei et v.

736. potitionem E.

737. a om. E.

738. a diis (dis R S) etiam RE v. additis etiam d. additi sed iam V.

739. media V 1 R 1.

740. beneficiorum v.a.G.

741. amuleta G. maluieta Vd. mau- R 1. manu- r. mu- nere v.

742. quidam et ego. -dem ad E. -dam id rv.

743. cfr. Lucani Phars. IX 725. Isid. XII 4, 5.

744. limina V. lum- R 1.

745. proprietatis VRd.

746. iunctus V. uint- R 1.

747. pauescere E v.a.S.

748. pingui E.

749. alligatum d. ali- R 1.

750. plurimum ego et dist. primum ll.v. de spondylo cfr. XXXII 116. 60. 154, de verbo conferendi XXV 133. XIX 182. XXII 102. XXXIV 65. 96. XXXV 58. 79; XXIII 139. 150. 156. XI 27. XIX 134. XX 37. 261. XXII 83; XI 238. XIX 48. ( XXXV 175); XIX 1. XX 54. XXIX 13, de mendo XXXVII 54. | potestatum Rd(?) v.a. J. cfr. nota ad XXVIII 59.

751. mulceret d. ulcere// V.

752. alligatos VR 1 d.

753. capraearum V. -rerum E 1. -rarum E 2.

754. uinctos R 1.

755. ungues E. -uibus R (?) v.a.S.

756. adalligans Vd. om. R 1.

757. arguisse dE v.a.H.

758. referet D cum Gron. -fert d v. -ferret VR. regeret E.

759. contra V cum ras. E v( S). -raria r Tf H.

760. serpentes dEr v( D). -tis VRf S. -tibus H.

761. et om. E v.a.S.

762. illorum ego. mo- rum VR H. morborum dE v. magorum D.

763. ueneficia VRd C cum B. ben- E v( D).

764. si uratur VR H. iurature d. uira- T. uirus v.

765. item-fugiunt om. E.

766. fugiunt om. v.a.H.

767. urticis (uricis Vf. urcis E) tritis ll. Tf H. cutis cinere v.

768. perunctis VR.

769. Seren. 828. Pl. iun. 111, 4–6.

770. uipera V.

771. quamque E. quemque V.

772. uaculos E.

773. sustineant V 2. -nea V 1. usus tineant E.

774. recanere coni. S auctore H ex XXVIII 19. praec- ll. T H. prae- cauere G. futura praecinere v.

775. eius R(?) E v.a.S.

776. cine- rem v. -re ll. J. cfr. CFW Müller p. 26.

777. serpentem VRd v( S). -tium E. -tes C.

778. necessitatem E.

779. quidam VTE. -dem r(?) B. quid v.

780. scite VTE. scythae r(?) v.

781. exhimendum V. eximen E.

782. Isid. XII 4, 11. (cfr. Diosc. II 18). Galen. de antid. I 6. 8. 15. ther. 13.

783. quaternis T(?) C cum B coil. § 121.

784. mensura ego. cfr. nota de pondere ad XXVI 28. -rae Tf S coll. § 121. -re VF. -ren R. -rent' r. om. d(?) v. de E non constat.

785. utrimque dTfr v. tur imque F. tur inque (i//que V 1) VR. de E non con- stat.

786. aneto RE Ven.( S). -tho r(?) v.

787. uidetur opera E.

788. sexario E. sextaria V 1 R.

789. decocant V.

790. perungun- tur V 2 r v. -guentur E. -guitur V 1 d. -gitur R.

791. uestigiae V 1 d. -gia R. del. r ( in marg. al.... reliquis abscisis).

792. effu- giant r. effuant R.

793. Pl. iun. 110, 3. 4.

794. omnium serpentium Rd v.a.D.

795. serpentium om.( V?) SJ.

796. auxiliari—

797. postea om. V 1 R 1 d( T?).

798. negant feriri dT.

799. sed E v.a.S.

800. mensem R(?) v. -se VE. -ses dT. ( an primo mense?).

801. prodest V 2 dT v. -deest V 1. -dēē R. pio deest E.

802. et dE v. est et r.

803. cfr. Plin. X 137 (Gell. X 12, 7).—cfr. Livii per. XI.—Nicand. ther. 414. Isid. XII 4, 22.

804. ei v. et RFE. in V ras. om. d.

805. crederentur VR 1 d.

806. digeremus VRdTf H. cfr. § 37. dicer- E. -cemus v.

807. monstrat v.a.G.

808. quaedam om. VR 1 T.

809. ex his (iis v) ll.C. an et hic?

810. confingit dT( P) J. cfr. XXXVII 195. -igit V 1 R 1. -icit rG. -ici v. aliter XXXIV 108. XII 77. de mendo cfr. § 24.

811. anguis H. -guaes F 2. -guae VR. -gue dTr. om. E. atqui anguis v. an angue deuorato. anguis?

812. pafcitur R(?) v. parc- r T.

813. incendii d. -di V.

814. exurentur V.

815. fecun- dita deorum V 1 R 1.

816. dist. ego cum man. Dal.

817. orbem E. urbe T P. ( an in urbe. terrestrium cet.?).

818. et quod T. quod v.a.H.

819. nulli R. -llis d v.a.S.

820. uncos ego posui. ( an vero nec aliud aduersius, ut XXXII 35?).

821. percusso ego. cfr. § 84. -ssos ll.v.

822. iis v. his ll.C.

823. aua illum est ( supra scripto uel habile) V.

824. cfr. Plin. XXVIII 117.

825. scorpion d.

826. tricus E.

827. telli- num E. stellionum r v.a.J ( ut infra ubique).

828. e ego. et VR. et e d v. et ex r. ex E D.

829. telionibus E.

830. an in uino? cfr. § 128. contra VII 138.

831. biberit VE.

832. lenti- ginem VdE.( an recte, ut sit faciei scribendum? cfr. XXII 146. XXIII 124).

833. ab d.

834. paelicum ego. cfr. X 235 extr. pelicum E D. -cu///m V. -cuam d. pellicum r v. om. E.

835. ag R 1.

836. nitum VR 1.

837. cfr. Plin. II 155 extr. Isid. XII 4, 36.

838. cfr. Theophr. de igne § 60.—cfr. Plin. X 188. Seren. 104.—Aelian. n. a. IX 28.

839. interemunt J.

840. amitti E.

841. a D. ad ll.v.

842. terra V D. -as Er v. -am RdT.

843. sala- mandrae E.

844. enecare dT.

845. inprouidus Vf.

846. arbori r v. -ris V 2 E. -res r f.

847. ni ( om. hil aconito—2 pidis) R.

848. si del. J.

849. ea d v. eo VE.

850. lapidi ego. uel pidis V 1 d. uel pedis E D. -de v. uel lapidi si J.

851. crista V 1 R D.

852. inponatur ego. inuocatur R 1 E. incoc- rv. sed locus nondum sanatus.

853. id enim beneficium E.

854. est uel si R(?) v( D). est uel E. et si r Tf J.

855. saliuas E.

856. eius in dT.

857. quaquamque R.

858. imo res aspsa d. et mores (umores V 2) apersa V.

859. tanta E. -ta uis v.a.H.

860. conditur V 2 r. -tor R.

861. domante G Dal. cur seqq. iunxit D.

862. cfr. Plin. XXIX 92 extr. X 188. schol. Nicand. alex. 537.—Diosc. II 67.

863. iis v. his ll. C.

864. illa ex his (iis S) H.

865. ex iis (his J) uero J. ex ( del. v) his uero simile est (-lia sunt T v) VRdT v.a.G. om. E G.

866. produntur VRd v( H). -dantur E G. proba- D cum Gron.

867. potu v. -tū ll.

868. cibos d.

869. si dEr v. sint RF. in V ras.

870. esse VE Ven.

871. romae V 2. rofa E.

872. parum VR 1 d.

873. igni VR 1. his VRE D.

874. Aelian. n. a. I 45. Seren. 858. Pl. iun. 110, 1.—Seren. 848. Pl. iun. 110, 6. 7.

875. auxilio E v. -lium r Tf( P) H.

876. primus V 1 f. -mum V 2 TE v( D). -mi (=-m;?) Rd H.

877. que ego. quoque ll. v.

878. uultur est V 2 Er v. -reis RF. -re//s V 1. -res dT H.

879. adnotatum V 2 r G. -atu// V 1. -atur RdF. -andum E v.

880. an nigri?

881. alis ego. cfr. Seren. his ll. C. iis v.

882. iurantur ( om. si) E.

883. Nigidius de anim. II apud Gell. VI 9, 5. Celsus V 27, 3. Pl. iun. 111, 6–9. Diosc. II 52. 53. Petrichus ap. schol. Nicand. ther. 557.

884. malum V.

885. iis v. his ll. C.

886. leonis E D. -nesque d(?) v.a.S.

887. eos E.

888. Diosc. II 53. (cfr. Plin. XXX 57). Seren. 893. 894.

889. morbis et E v( D). -bis in r Tf H.

890. inflacionibus V. inflammatio- E v.a.B.

891. fastidiis—

892. incipienti v.a.H. ( an recte?).

893. renibus om. VR 1.

894. cruditatis VRf J.

895. Diosc. II 53.

896. efficacius VTE D. -us enim r(?) v.

897. coci cum V 1 E D. coti cum V 2. coctu R. coqui cum T( P) S. cocti cum d(?) v.

898. cybio ll. v. cnico coni. H e Diosc.

899. appio V.

900. mercurii alii E.

901. tribus ll.v.

902. uel (aut v) polypodio d v.a.S.

903. aut ( pro ad) VRd.

904. atq; R.

905. tres V 2 dE v. res r.

906. cum om. VR 1.

907. tempestiuius vet. Dal. -tiuis ll. v. an -tiue si? cfr. XXII 102. XXVI 14.

908. relinquescenti (///linq- V 1. reliq- T) V 1 R 1 T.

909. ad V D.

910. gallinaceis ipsis Er v.a.S.

911. ramentis Brot. ex ed. princ. -ti dT. sarmentis rv.

912. correpta R 1. con- cepta Lugd. Dal.

913. plumbagine B coll. XXV 155. pulba- Vd. bulba- R 1 f. pulpa- E v. corr. r periit margine absciso.

914. alite—

915. magicae [quoque] om. E.

916. magicae v. -icae quoque (tamen T) VRdT.

917. reliquas V 1 R 1.

918. portentosa om. V 1. a R 1.

919. emendacia V 1. mendicia R. medicina E.

920. ferentes v. -tis ll.S.

921. id VRdTf S. idem Er v.

922. fortiores E v( D). -tes r Tf H.

923. euuo R 1. an ex ouo ( vel ex eiusdem)?

924. ut ( pro ad) R.

925. demonstrat Rd(?) H.

926. autem ( pro enim) v.a.D.

927. uifere VdTE S. uidere R(?) v. cfr. IX 69. X 86. XI 89. 262. XVI 242.. II 209. V 45 al.

928. quam E. cum tamen v.a.G.

929. quis om. E.

930. uespertilioni V. -onis E.

931. sit et d.

932. super ego. per ll.v.

933. fenestras V.

934. ad- figatur (affi- T) ego. cfr. XXXII 44. adfiguratur (at fig- d) VRdf. infigatur Er v.

935. circumlatum E v( D). -mraptum r Tf H.

936. suspensum VRdTf H. -sum suum ( e dittogr. natum) E. -sum sursum (susum D) v.

937. super limen ego. cfr. § 95. XXVI 121. XXXI 131. XIX 115. XXXIII 122. ( XXX 51. XXVII 142. IX 151). super limine ll. D. in superlimine f S. -nari v. in supero limine H cum Gron. coll. XXXII 44.

938. cfr. Aristot. h. an. V 27. schol. Nicand. ther. 715.

939. pilurium V.

940. malus V.

941. nigris E.

942. guttis om. R 1. intercursantibus respersum ( om. d H) guttis d(?) v.a.S.

943. ui- uit d v. uiui r.

944. dist. P.

945. cum mortui inueniuntur v.a.( P) H.

946. qui triti VRdT( P) H. cotriti E. contr- v. ( an mortui. auxiliantur et—contriti et poti. medentur mustelae cet.?).

947. et mustelae v.a.S.

948. mustelae—

949. 60

950. ut diximus supra v.

951. supra del. D cum U 641. sed cfr. Müller emend. V 4.

952. cfr. Diosc. II 68. schol. Nicand. ther. 734.

953. sed—nomine om. V 1 R 1 d.

954. eorum phalangion E.

955. ictus V 1 R 1.

956. dicunt R.

957. ne om. E.

958. atocio B. -ito E. -ita r. atacito Vd. tac- v. adaceto R.

959. Nicand. ther. 716. 725. 729.

960. rhox acino D cum U 642 e Nicand. rhacino E. rachino Vd. -na v.a.B. raci- R. rhagio (-ion C) acino B.

961. subalbo VfE v.a.B.

962. inperfecti V.

963. mosi E.

964. urinae V 2. ure V 1 R 1.

965. aranei U 642. -neis ll.v. cfr. § 132, de mendo § 88.

966. asterion B e Nicand. -rtion Vd. -rcion R. ascertion E. asiortion v.

967. labefacit dT.

968. pinna v. -nnae E. -nnas (pen- R) VR. pennis dT.

969. Nicand. ther. 747.

970. capitis VR 1.

971. aluū V 1 f. albo E.

972. nigram E.

973. gat//is V 1. gatus R 1.

974. dolorem dr. -rū R.

975. tetragnathii B ex Aetio. -gnanti Er. -gantii v. -gnanthi hi (i V 2) V. -gnenti hi R. -granti hii d.

976. transuersum VTfE v ( S). -effū R. -ersa d(?) C. cfr. § 94.

977. oris r v. oras V 2 E. pras/// V 1. praesta Rd 1. -tat d 2. anpraesentem? cfr. § 50. XVI 51. XXVIII 106. 53 al.

978. tuorem R 1.

979. ad V.

980. cinereus d v. -reas Er. -reos R. -re hos V.

981. talas R.

982. Seren. 877. Pl. iun. 109, 18. 19. 20. 4. 5.

983. remedium E v.a.H.

984. gallina- ceum d(?) Er v. -ceorum r Tf S. cfr. § 100. 101. XXX 81. 108. VIII 152 al.

985. quinque ll. v.

986. illitus d v.a.S. intus VR 1.

987. araneis VR.

988. quagulo V 1.

989. agni e uino ego e Pl. iun. agne uino r. ageuino E. anguino Vd. a////uino R. agnino in uino v. agnino D.

990. potu VR.

991. cinere dv. -rem VR. -res Er.

992. si om. d.

993. mordeat E.

994. mundo re- cens E. an mus dissectus? cfr. ( § 91). XXX 76. 122.

995. 60

996. Diosc. II 73. περὶ ἰοβ. 26. eupor. II 123. Colum. VI 17, 5. Veget. V 81, 1. Pl. iun. 109, 5. 6.—Seren. 880. Pl. iun. 109, 6. 7. 2. Marc. 15, 47. Aelian. n. a. II 37.

997. remedium Rf H.

998. praegnas E J. -nantem V 2.

999. mo- mordit om. V 1 R 1.

1000. si is T v( S). si his VRd. nisi Er. si G.

1001. est et v( D). est E H. et r. ( an est contra—remedio et erra?).

1002. transire V.

1003. cfr. Plin. XXIX 73. XI 90.—Aelian. n. a. VI 22. Isid. XII 4, 38. Scribon. 164. Geop. XIII 9, 7.—cfr. Diosc. eupor. II 122.—Hesych. s. v. κωλώτης.

1004. ut E v. om. r.

1005. iis d v. his rD.

1006. ita VR S. in ea E. ita ea (eo v) d(?) G.

1007. an quidam in ( vel cum)?

1008. illos R.

1009. ad om. d.

1010. colitens E.

1011. ascalabonte (-bunt te R 1) nec VR 1 d.

1012. caleoten V. ale- R 1.

1013. an len- tiginis?

1014. araneis D cum U 644 coll. Aristot. h. a. IX 1 ( sed post uescitur). herba vet. Dal. uermibus coni. J. ( an illis sc. scorpionibus?).

1015. omnia a d(?) v. sed cfr. XXII 153.

1016. Diosc. II 69. 74. eupor. II 122. περὶ ἰοβ. 23. Celsus V 27, 5. Seren. 867 seqq. cfr. Geop. XIII 9, 4.—Isid. XII 5, 4.

1017. inlinitus Vf S.

1018. arsus R.

1019. cibos Rd.

1020. aut potus dE v. adpositus r.

1021. in om. Vd.

1022. duobus ll.v. tribus T.

1023. et ( pro est) VdT.

1024. uisi Müller emend. V 5. nisi ll. v.

1025. pi- losa JD.

1026. attigere d(?) B.

1027. qua VRd v. quae E D.

1028. positus E v( D). inpo- r f H.

1029. item—2 dicitur om. E. ( an glossema e margine?.

1030. teste d. -te V 1 R 1.

1031. terra—2 parte v. om. V 1 Rd. post testa inseruit V 2 G ( omissionis casa ita obscurata).

1032. ne E v. nisi VR. om. d.

1033. terni VR.

1034. impositi prosunt v.a.S.

1035. Isid. XII 3, 4.

1036. uescis V 1. -ci V 2 R.

1037. picis R.

1038. martii in E. mari V.

1039. iis d v. his rD.

1040. aduersantes d. -tur ab his VR.

1041. quas RdE v( D). quos V(?) C.

1042. attelabos v.a.Brot.

1043. uere E. eas nouere v.a.G.

1044. soliputas df. -ifugas v.a.G.

1045. iis d v.a.S.

1046. salamandris resistit v.a.G.

1047. cantharidis V. -des ut G Dal.

1048. resistere VRdTf H. om. E v.

1049. Diosc. de ven. 1. Scribon. 189. Isid. XII 5, 5.—Pl. iun. 33, 1. Marc. 19, 1. (cfr. Plin. XXX 81).

1050. 76

1051. q???ossinum (u super o scripto) R.

1052. uocatos r.

1053. ex d(?) v. om. rS.

1054. potu VE. cfr. Müller emend. V 6. -tum rv.

1055. an reparare? de mendo cf. § 69.

1056. interemi V 1. -riit V 2.

1057. amineae Pl. iun. et Marc. sed cfr. XXIII 18. XXVI 138.

1058. cfr. Diosc. II 66. eupor. II 152.—Diosc. II 65 extr.

1059. ali V 1. om. E.

1060. et in E D. et rv.

1061. tantum ll. f Verc.( H). tamen v.

1062. an est? cfr. Frobeen. p. 34 seqq.

1063. sponge VR 1 -gia d v.a.S.

1064. cynorrhodi v. gy- morh- VR 1. gynoro- d. tynorh- r. -rodii E.

1065. fraxine R.

1066. ceteraque dT. -raeque f v.a.G.

1067. alba v. alia R. -iae VE. -ie dT.

1068. pingues, multum U 645. multum pingues ll. v. ( cum seqq. iungunt v.a.G( D) contra Diosc.).

1069. uerum E.

1070. Diosc. II 65.—II 66. eupor. I 128. Hippocr. de victu in morb. acut. 104.

1071. coniecta et ego. -ctae (-te RE) ll. T S. contectae J. con- gestae v. cfr. XXII 140. XXIV 26. XXXII 75. XXX 23. XVIII 134. XXXI 29. IX 167. XIX 70. XX 9. VIII 46. XXVII 40. XXVIII 30. XXXVI 101.

1072. pytio capis V.

1073. pice VRd.

1074. lepras r v. leplas E. feras r T J. lepras et feras coni. J coll. Diosc.

1075. et om. E v.a. Lugd.

1076. ciet E Ven.

1077. dabant V 1 R.

1078. cantharidas VRd.

1079. uendidisse E. uendisse V.

1080. actione R.

1081. struthiocamelinum d Verc. struto- r. scru- R.

1082. est E.

1083. ut ( pro et) supra scripto ad E.

1084. genere E.

1085. contra quod d(?) v.a.D.

1086. 21, 74

1087. apis R.

1088. sint (stant VR 1 d) mortuae ll.v. an sint in- mortuae? cfr. § 128. XXX 107.

1089. item VR.

1090. e VRdTf H. om. E v.sed cfr. XX 219.

1091. Pl. iun. 85, 7.—85,8. 9.

1092. rabiosi (-os V 1) VRdT H. -bidi E v( D). cfr. § 99. 100. 102. in totum rabiosus quindecies, rabi- dus decies ap. Pin. traditum est.

1093. ad E.

1094. aqua d.

1095. canini om. R.

1096. aurem V. aut rem E. igne v.a.G.

1097. ista VR 1.

1098. furnum d v. fummum R. fumum Vf. fornum Er.

1099. quidem E.

1100. ob id ll.v. an caput ( vel et id)? cfr. Pl. iun.

1101. deduxe- runt V.

1102. aliquid VR 1.

1103. calici ll. v. cfr. XXVIII 84. calci D cum vet. Dal.

1104. intus ll.v. an imos ( vel potius calcia- mentis pro caliciautintus)?

1105. combustus VR 1.

1106. inseruere dfr 1 S. -uiere V. inser inserueri R. insuere E v. al.... r 2 ( reliquis margine abscisis).

1107. uulnere V. del. voluit J ( ut intel- legeretur calici).

1108. Aelian. n. a. IX 45.—Pl. iun. 85, 10–14. Diosc. II 49. eupor. II 113.

1109. subpedita V. -pudita R 1.

1110. polli E.

1111. caudam v. -da dE. caduda V. -uca R. al. ... r ( reliquis margine abscisis).

1112. abscisa ea J. -isae V. -ise R. -isa v ( Brot.). -issae E. -issa ea D. -issa d(?) C. cfr. § 101. XXX 37.88. 98. 115. XXVIII 220. XXIV 152. XXVI 130. XXXI 124. XXXIII 48. XXXVII 158. XVII 67. 98. 138. 205. 238. IX 110. V 85. IV 5. 37.

1113. sint E.

1114. cani V.

1115. poto V.

1116. hydrophobos (-ouos v) H. -bas E. -polophas R. -poloblas Vd. -pos r.

1117. feri VR 1 d.

1118. utilissimi R.

1119. sin VT S. si rv.

1120. an e coctis? cfr. 78.79.105. XXVIII 185.

1121. Gratius cyneg. 387.

1122. Pl. iun. 85, 14–22. 22 23.

1123. lytta dTE v. litta V. lita R. lytra Verc. Dal.

1124. idem v. id est E Ven. item r.

1125. terrigni E. -igini V.

1126. a E v. del. d. om. r.

1127. eo tantum d 2. tantum d 1.

1128. galli om. E G Dal.

1129. salliuntur V. salluu- E. saliu- r(?): v. (saluu- codd. Pl. iun.).

1130. fuerint V 1 Pl. iun. -runt rv.

1131. dandae v. -di ( ortum ex dande) Vd. danati E. danti r. om. R.

1132. qui VR 1 d.

1133. ex his r. ex R.

1134. rupum V 1. ruptum V 2 R.

1135. muris v. aures ll.

1136. sit cui VR 1.

1137. abscissa d(?) E 2 v.a.Brot.( D).

1138. sit om. VR 1.

1139. filius E.

1140. dimittitur gleba ex harundinum E.

1141. nidco v e Pl.iun. modo E. lino r. al. ... r ( reliquis margin abscisis).

1142. ex aceto om. E.

1143. uernationem V. -nū R 1.

1144. exita E.

1145. ex uino om. E v.a.H.

1146. hac ( vel qua) ego. nam ll.v.

1147. necat v.

1148. cfr. Plin. XXX 142.—Diosc. II 70. schol. Nicand. ther. 817.

1149. mali om. E.

1150. urinae V.

1151. effe Vd. fefe. R 1. om. f.

1152. remedium E v.a.H.

1153. adeparsum E.

1154. acetum V.

1155. fixo E.

1156. urina Vd.

1157. uncos ego posui. verbal pertinent fortasse ad finem § 89 vel ad alium locum.

1158. sentiri V.

1159. difcuntur E. dicitur v.a.H.

1160. sepa B Ven.( J).isepa Vd. hi sepa R (?) C. hysepa v.a.B. ire- pha E. alii sepa U 647.

1161. chalcidem Ven. Verc. e schol. Nicandri ( D). calciden V 1 -idicen V 2 R. chalc- d v ( e Diosc.). calchidicaen E.

1162. Diosc. eupor. II 136. de venen. 7.—Diosc. IV 83. II 98 med. eupor. II 160.—cfr. Colum. VI 5, 1.

1163. aconita ll.S. -tum v. -tata J. sed cfr. nota ad XXIV 20.

1164. satis E.

1165. oportet v.aS. cfr. vol. II p. 494 ad XVII 81.

1166. decocto E,

1167. contra om. E v.a.H.

1168. boletorumque astringit v.a.H

1169. inflammationes E v.a.G.

1170. ac om. R 1. et V.

1171. intionibus E.

1172. adficitur VR.

1173. Diosc. eupor. II 156. de venen. 30. Pl. iun. 108, 16. 17.—(cfr. Diosc. V 113. eupor. II 135).—Pl. iun. 107, 25. 108, 2.

1174. idem ego. item ll. v.

1175. assertus d.

1176. lemnia v. lennia Er. lenia d. lenta r.

1177. ut ego. om. ll.v.

1178. quinis e ego. qui in E. quinque r. quinque in Ven.( D). -que qui in v. quinis quae e J.

1179. bibatur VE D. -antur r(?) v.

1180. 60

1181. quidem V.

1182. putat R.

1183. Pl. iun. 107, 25. Scribon. 189. Diosc. de venen. 1. Pl. iun. 107, 26. Diosc. eupor. II 162 coll. 164. Pl. iun. 108, 1.

1184. pecoris VRdT H. caulis E. pecoris, caulis v.

1185. tus VR 1

1186. praecesque E. praeterquam v.a.( P) H.

1187. iis qui d v. his quibus VR. in cibus E.

1188. anitum R.

1189. Pl. iun. 15, 6. Diosc. eupor. I 95. Marc. 6, 7. 21.—cfr. Plin. X 75. Aelian. n. a.V 17 (XI 8).

1190. pecodum E. -cudis VR 1 f.

1191. cyprino d v.a.S ( an recte? cfr. XV 28. XIII 5. 17. XXX 110. ( 21). Scribon. 156. 264. 265. 267).

1192. uarro nar- rat dT.

1193. ille ego. lite VE. linthe d. item R(?) v. idem J cum vet. Dal. rite D.

1194. muscredas VR 1.

1195. ut E. et V(?) v.a.D.

1196. alii decem dE v. aliae (alii R 2) sanguine (-nem V) decem r.

1197. cineremarum V.

1198. cartae V.

1199. portio ego. pars v. pars portio VR 1 dT. om. Er ( omissionis causa perspicua). cfr. XXXIV 97. 98. 160 al.

1200. cum-cinerem om. VR 1.

1201. cinere E.

1202. subiciunt VdE v.a.G.

1203. docile minus VR S.

1204. my- ioden (myo- v) G. mylo- (milo- R) ll.

1205. uocent VR 1.

1206. habire V.

1207. Pl. iun. 15, 8. Diosc. II 2. eupor. I 95. Pl. iun. 15, 8. 9. Marc. 6, 24.

1208. et e ego. et VE. e Rv. ex d D.

1209. emundat V.

1210. beneficio VE.

1211. irinacei VR.

1212. dist. D. cfr . Diosc. eupor. I 95.

1213. utili VR 1 d. ( an e si- napi . . et aceto uti illo sc. capite?).

1214. irenaceo (irin- VR) H. -cei E. herinaceis d v.

1215. dicuntur v.a.J.

1216. hystrice v. histrici R 1 E. -chi r.

1217. cfr. Marc. 6, 9.

1218. combuste V.

1219. recentis d v. -tis cum r.

1220. minutatim dT.

1221. 98

1222. ita ll. G. itemque v.

1223. permixte VR 1. -tę d SJ.

1224. cinere ego. -res ll. v. cfr. § 113.

1225. uiridis V.

1226. etiamnum V 2 Er v. templū (-li d) annum r.

1227. x v. decem (dic- V) ll. G.

1228. denos VdE.

1229. sextarios E.

1230. ueteris om. V 1 R 1.

1231. continenti semel R 1. -entis mel V.

1232. Seren. 108. Pl. iun. 14, 18. Marc. 6, 15.—Pl. iun. 15, 9. Marc. 6, 6.—Pl. iun. 16, 2–6. Marc. 7, 7. Aelian. n. a. I 48.

1233. celeberrime Vd.

1234. uaso V 2 S. -sum V 1.

1235. capiti E 2.

1236. adferre ( om. sed) E.

1237. ipsum om. E.

1238. nocte vD). -tu E. -te in r T H.

1239. alii qui V.

1240. caudi cauis d. uti caris V.

1241. ne om. R 1.

1242. exulcerant d.

1243. ita Er v. alta r.

1244. et fel murium om. VR 1 d.

1245. Pl. iun. 13, 2–4. Marc. 4, 6.

1246. lindes V.

1247. aut om. R 1.

1248. uernatione (-nem V) eorum VR 1 d S.

1249. quam d v. qua VE. qui R.

1250. prurigines d Marc. v a.B.

1251. inlita E v.a.H. linito RdTf S.

1252. capiti v.a. H.

1253. Marc. 1,41.—Seren. 21.—Pl. iun. 11, 21. Marc. 1, 81. 70.

1254. nodum peraciae V.

1255. ablata ll. G. -to v( D).

1256. capite E v.a.G( D).

1257. et E v( D). ex rG.

1258. lapide VR 1.

1259. calculi Er G. ea ca- v( S). ea calli d. ea calicula r.

1260. eaque ego. quae ll.v.

1261. adalligantur VRdTf H. allig- E C. -gatur v.

1262. set ego. et ll.v.

1263. minuti Vd.

1264. oesypum (aes- V) VRdT Verc.( H). eryp- E. erip- Ven. resip- v. aegypii C e coni. B.

1265. ossa e RdT v. osse r.

1266. capitum E.

1267. et om. E v.a.H.

1268. cedrino v.a.H.

1269. Marc. i, 69.—Pl. iun. 11, 22–25. Marc. 1, 82. - Pl. iun. 11, 25. 26. Marc. 1, 83.—Pl. iun. 12, 1. Marc. 1, 84.

1270. medridie E 1. mer- E 2.

1271. cuius E. qui rv.

1272. colo E.

1273. surculos V.

1274. inlita E.

1275. cinerem VE.

1276. aurem v.a.S.

1277. argentum D cum U 648. cogerent cum ll. cohaerens cum J. cum v.

1278. ebore v.a.D.

1279. pluribus profuit U 648. an plurimum?

1280. semper E D.

1281. Pl. iun. 12, 4–6. Marc. 1, 86.—Diosc. II 68. eupor. I 208.—Pl. iun. 12, 2–4. Marc. 1, 85.

1282. fracto r v. ad caput factum fracto R. fractū V. -ta d. facto E.

1283. ulceribus E.

1284. tostrinarum VE.

1285. sistit a Er v. sistit V 2 in ras. R. si stillat (-lla F) dF.

1286. profluentem (perf- E) v. -ti r.

1287. infusus sistit V(?) v.a.G.

1288. cocleae H e Pl. iun. coctae VdT. -te R. -ta Er. -tus v. de mendo cfr. § 118.

1289. matutino Pl. iun.v. cfr. XVIII 235.

1290. an in lineo? cfr. Pl. iun. et Marc.

1291. alligant Vdf S. -gat R 1.

1292. liceo RE D. lec- V. licio d v.

1293. alba addita ego. cfr. XXX 79. alba ll. v. (cum cera vet. Dal.).

1294. dist, ego.

1295. Marc. 8, 180.

1296. calido r. cfr. Marc. ( Diosc. eupor. I 53). -dos E. -da R S( D). -dum v( J). alida Vd.

1297. specillo RT H cum Gron. -ielo Vd. penicillo v( D). -llos E. cfr. Marc. et § 117. XXXII 75. VII 183. Cels. VI 6, 1. 27. 38. Diosc. l. l.

1298. duabus ll.v.

1299. extis V.

1300. denaria Vd.

1301. e stibi G. estiui VRd. extiui (sex- v) E v.

1302. inlinuntur V.

1303. Matc. 8, 178.—Diosc. (II 11) eupor. I 53.

1304. iis v ( S). is V. his rC( J).

1305. euulsus V.

1306. salamandram VR 1 d.

1307. uiridi V.

1308. co- ctum V. deco- f.

1309. tytimalli VE. titim- R.

1310. Marc. 8, 142. (04).

1311. maci V.

1312. emendatis pecillo (spe- R 1) VR 1.

1313. dimisso VR v.a. Lugd.

1314. sinistrum V.

1315. axionis (xio- R 1) ll.v( J). asionis B. cfr. X 68.

1316. auri dT v. a. B.

1317. modo del. S. cum B.

1318. micat ll.v( G). emicat B. eminet Verc. cfr. XI 137.

1319. hiaenae V. genae R 1.

1320. pitanaeus RdE Verc. e coni. B( G). -nius V. pritaneus vel tyaneus v.

1321. albugines oculorum V 2 E v.a. H( D).

1322. Marc. 8, 99.—Pl. iun. 21, 1. 2. Diosc. II 11. Marc. 8, 101. Diosc. eupor. 141.

1323. caudarumque d(?) v. a. S.

1324. et cinere E.

1325. ex R v. et r.

1326. dist. D. an uel—melle ut glossema delenda? cfr. § 123.

1327. e capite ego. et alipe V 1 R. al- E. et adipe V 2. -ips S. -deps d(?) v.

1328. suis E 1. sui E 2.

1329. cum stibi VR S cum Gron. om. E. combusti d(?) v.

1330. lacrimosus E.

1331. confer E.

1332. stibi E v( D). cfr. XXXIII 101. Diosc. V 99. stibis r T H. cfr. XXXIV 169.

1333. sit Er v( S). est r T H.

1334. 33,101

1335. suffusione d. -ffosionum V.

1336. item—11. 12 hirundinis om. VR 1 d.

1337. co- cleae D. cfr. Pl. iun., de mendo § 114. coctae ll.S. (quae etiam tritae coctaeue v).

1338. fronte d.

1339. se siue dEr v. sine V 1 R. se V 2.

1340. pullinae V.

1341. inungere d. -gi E v. a. S. et unguere V.

1342. caligine R.

1343. Marc. 8, 88.

1344. uel iumentorum VRd S.

1345. quam v( D). quae E. om. rS.

1346. exuit uere E D. exuerit v. ex (& R) utere VR. -ro dT S. exuta uere J e coni. S.

1347. facti V. -tis R 1.

1348. curis V. iu- d.

1349. manna B. cfr. XII 62. (granum Marc.). mamna r. mammam Vdf. -ma v. maim R. mina E D.

1350. unam Vf.

1351. echeon ll.S. -hion B. entheon v.

1352. uocan- tur V. -ant R 1.

1353. Marc. 8, 102 (103). cfr. Plin. XXIX 70. Diosc. II 18.

1354. e om. E D. ex H.

1355. uiperea d.

1356. et uritur ego. cfr. Marc. exur- ll. v.

1357. linguendo r e corr. ting- V.

1358. Diosc. II 18. eupor. I 43.—Diosc. II 94 extr.

1359. et ad oculos ego. et adtollitur (att- VdTf) ll. ( ante quidam v. a. B). et ad totidem C cum B. et G. et ad coli uitium J. ex Athoitis D coll. VII 27. sed cfr. Diosc. locus nondum sanatus.

1360. occisae d v( D). -sa VR S. octisa ae E.

1361. statim in E.

1362. quattuor ll. v.

1363. inquescat V.

1364. mox VRdT H. umor E v.

1365. utrimque v coll. § 70. -rūque Er. trium- que r f.

1366. praecissa d.

1367. aqua aut d(?) v. a. S. latet men- dum.

1368. sale aneto om. E.

1369. et Er v( D). om. rS.

1370. aut VRdT S. omniū (-ibus v) aut r v. aut omnium E. an omni came aut?

1371. a pane E. pene V.

1372. uis VRE.

1373. supra om. VR 1.

1374. peduculos E D.

1375. et E. o V 1. ex D.

1376. eo ego. om. ll.v.

1377. dist. ego.

1378. inungunt E v. ung- r. inunguit H. -git V 2 dT. iniungit V 1. iungt R.

1379. adips R 1 S. adeps rv( D).

1380. Seren. 218. (Diosc. V 92).—cfr. Diosc. II 19.

1381. audacter R(?) v. a. S. daticiter V.

1382. suasserim V.

1383. 11,163

1384. raptas V.

1385. boae RdTf H. oe V. uuluae Er. ulu- lae v.

1386. ab albugine V.

1387. Aelian. n. a. I 42. Marc. 8, 86. cfr. Diosc. II 96.— Marc. 8, 110. Seren. 204. 207. Marc. 8, 146.

1388. iunguntur V.

1389. 10,10

1390. calliga- tiones E. caligationis R 1. culica- V.

1391. effusionesque E. que V. om. R 1.

1392. est & in VRd S. est ut in E. et in v.

1393. ar- gema df H. -ata U 650. argeam VR. algemata r. alligeata E. -gato ad argema v.

1394. item ego. item in ll.S. item ad v. cfr. nota ad XXVIII 71. ( XX 190).

1395. effusiones E.

1396. candi- dis VRE.

1397. gallinaceis E.

1398. inlini// V 1 S. -nit F. illini V 2 RdT H. inlinitum E. illinendum (-niend- G) v. ( an in- lini utile?).

1399. monstrat VRd.

1400. Diosc. II 96.—Marc. 8, 147.

1401. laudat VR 1 d.

1402. gallina/// V 1. -ace F 2. -acei R 1 F 1 f.

1403. et RE J. sed et V(?) d S. sed v. cfr. § 131.

1404. nec VRfE D cum U 651. has d(?) C. hoc v.

1405. adiuuat v. et adiu- d. et adluat VR. adlauat Er.

1406. et ruptas VRd G. ru- C. eru- E v.

1407. admixtis d(?) v. -to RE. -ta V. ( an ea adiuuant . . admixta . . haematitae? cfr. § 137.)

1408. schistos V. -tas R 1.

1409. ueteresque ( om. cornei) E.

1410. homini R.

1411. Marc. 8, 66.—Seren. 209. Marc. 8,186. cfr. Diosc. eupor. I 54.—Seren. 210. Marc. 8, 85. Diosc. II 96. eupor. I 41.

1412. fimum VR 1.

1413. fimum dE v. -um quoque VRf H( falso iteratum e §§ 123. 124. an -umque?).

1414. aegilopia dT S.(-pas v). cfr. Marc. ecil- V 1. egel- E. al.... r ( reliquis margine abscisis). epil- r.

1415. oesypo H. hysopo ll.v.

1416. inunguatur VR 1 d. -gantur E v. a. S.

1417. cum om. VR 1 d.

1418. ex J. et ll. del. H. dorcados B. dioscoridis et v.

1419. hippo- cratis T v. hipocis V. hypocis Rd. -cysis E.

1420. ut putant v. a. H.

1421. adicit E. -citur v. a. H.

1422. Diosc. II 97. eupor. I 38. Celsus VI 6, 39. Pl. inn. 22, 14. Marc. 8, 161. 134. Pl. iun. 22, 15–17.

1423. perdicium V.

1424. mascu- lis Vf.

1425. sublata E.

1426. superponi VRdf H.

1427. ple- nium V.

1428. decocto Vdf.

1429. aut E. Pl. iun..v. c r Tf H.

1430. Diosc. eupor. I 44. Marc. 8, 189. 145.—Diosc. II 11.

1431. ouium dEr v. auium r. an ouillum?

1432. ut om. Er. atque ut v. a. D.

1433. 28,170

1434. decoctae E.

1435. oculos d v. -lis VRf. -lorum E.

1436. inlinunt E v. a. H.

1437. fimum cinis Vf. fimum om. R 1.

1438. cencridis Vf. cen- didis R 1.

1439. cfr. Pl. iun. 9, 1. Marc. 8, 46. 47. 48. (cfr. Plin. XI 152). Diosc. II 60. eupor. 1 41. cfr. Marc. 8,138.

1440. accipitur VR 1.

1441. argeam VR 1.

1442. ex// VF. & e R 1.

1443. sanantur VRd v. a. G.

1444. sunt E v. a. S. cfr. § 97.143. XXX 30. 50. 52. 58. 62. 73. 107.

1445. multis ego e Marc.om. ll.v. cfr. Pliniana p. 36.

1446. cinaedia B. cfr. XXXVII 153. zenidia (cen- v) E v. -ichia r Tf.

1447. quae del. vet. Dal.

1448. inunguinum VR. ung- r.

1449. signantes et v. a. S.

1450. non E.

1451. Marc. 8, 49.—8, 90.

1452. sub- sternant VR.

1453. anulos V 2 Er H( D). anellos rS. annu- los v.

1454. e V v. ef R. et Er. om. d.

1455. forro R 1.

1456. lacerta aparuit V.

1457. longo collo R(?) v. a. D.

1458. et item VR 1 d v. a. G.

1459. Marc. 8, 140.

1460. mustelae et incipientem (inop- R 1) VR 1 ( falsa iteratione).

1461. etiam in E.

1462. eritis V.

1463. et anuli V.

1464. stelionum V J. -nibus ( ortum ex -nuuf) E. stellionum R S. -nis d v.

1465. in om. R.

1466. spelio aquilo E.

1467. nec is V v. ne is R. ne his d. ne E.

1468. ei qui V 1 R 1 f.

1469. medeatur v. a. S.

1470. alter VE D. alteruter r(?) v.

1471. dicitur E 2 S. -cuntur E 1 v. -cuntur (-cunt R) dicitur r.

1472. Marc. 8, 150.—8, 100. Isid. VI 11, 3.

1473. quoque dicitur v. a. S.

1474. contritis V.

1475. sed iam E. sed is etiam v. a. S.

1476. cui Rd S.

1477. craffimum V 1. grauiff- V 2 E.

1478. frectum E.

1479. sane V. ane R.

1480. scaltores V 1 r. -ri R. sculptores V 2 d v. a. S.

1481. con- tuito d.

1482. eo dT.

1483. (cfr. Plin. XXVIII 173. Diosc. eupor. I 60). Pl. iun. 17, 25. 26. 18, 12. Marc. 9, 121. 22. 96. 120. Aelian. n. a. VI 3 extr. Plin. VIII 101.

1484. grauitatemque d.

1485. absentio V.

1486. adiiciunt d v. dicunt r T.

1487. et allii Rd (?) v. a. S.

1488. ////uis R.

1489. Diosc. II 86. 93.—Pl. iun. 18, 3. 4. 4–7. Diosc. eupor. I 67. Seren. 176–179. Marc. 9, 124.

1490. lac. ego indicavi. exciderunt aqua lotus ( aut membranis ita, ut fuerit exemptis membranis uenisque). cfr. Diosc.

1491. et p. 416, 1 omnibus uenis E(?) D.

1492. noua VdE v. -uo R(?) G. cfr. Diosc. et XV 63. XVIII 103.

1493. fictilio V.

1494. liquatus VRd. -tur E v.

1495. siccatusque Vd. -turque v. a. G.

1496. dist. ego.

1497. frigide V.

1498. si—7 suco om. VR 1 d.

1499. Scribon. 39. Pl. iun. 18, 9–13. Marc. 9, 34. 125. Diosc. eupor. I 57.—Pl. iun. 18, 8. 13–15. Diosc. II 72. eupor. I 60. Seren. 171–173. Marc. 9, 64.—Seren. 169. Marc. 9, 84.

1500. cum melle Pl. iun. ( cfr. § 121). in melle coni. S. an e melle?

1501. e om. v. a. G.

1502. tertias dE Pl. iun.v. -ias partes r T S. cfr. XXI 119. XXIV 131, al. contra XXI 133.

1503. cum om. E.

1504. strigila V 1. stringil E. stingili R 1.

1505. terreni dEr Pl. iun.v( J). -rre R. -rrae Vf S.

1506. cum VRdT H. aut E. del. v.

1507. cfr. Diosc. II 37. Scribon. 39. Marc. 9, 10. 33. Diosc. eupor. I 57.

1508. lacertae inueteratae ego. -ti inueterati ( orta ex -te) ll. v. cfr. nota ad XXX 53.

1509. contusus E 2. -sis E 1 -si v. a. H.

1510. seras dT. laesas v. a. S.

1511. caudam dE v. -dis r.

1512. distinctae VR. -cte dE v. -cti C.

1513. millipaeda r. miri- paedi R. millepeda v. a. J. cfr. nota ad XXIV 152.

1514. ab aliis - multipeda om. VR 1 d.

1515. arquatim E. -tum V 1 f. arcua- tum V 2 T.

1516. onis quod E.

1517. iulon D ex ind. tulion E. tullon r. tolon d. tollon V. tollen R. tylon v. tilon v.

1518. efficaciter sanant (-nat del. ad v) E v. a. H.

1519. cortici R.

1520. malū R.

1521. decoctum et E v. -tum mel VdT. -tum mell' R. -tum uel D cum U 653.

1522. orrisuquo R. corr. r periit margine absciso. ( an et porri sucū addunt?).

1523. illā d v. illa r.

1524. arquatur VE.

1525. Pl. iun. 18, 15–24. Diosc. eupor. I 57. 66. 57. 60.

1526. coclieque V. quocliae quae R. om. E.

1527. et latae d(?) v. a. S.

1528. fenectus VRd v. fracturis E.

1529. inlinantur E.

1530. rosace V 1 R 1.

1531. admixta RFfE. -to V 2 in ras. d v. cfr. § 51. 124. XXX 141. XXXI 118. XXXV 177. XXXVI 133.

1532. sed om. E.

1533. ac Er D. et r f S. aut v.

1534. purulentiae (-tae v) sunt Er v. a. S.

1535. imber V.

1536. pertusa R. pest- V.

1537. aut aliquid E.

1538. putant, item v. a. S.

1539. Diosc. eupor. I 57. Marc. 9, 97. Isid. XII 3, 8.

1540. croco auribus prodest v. a. D.

1541. magna auctoritate Vd.

1542. stridet f S ( ad seqq. referens).

1543. circumligata capillo in ca om. E.

1544. uerna E.

1545. efflatorius VR 1.

1546. Pl. iun. 18, 24–27. Marc. 9, 95. 94. Scribon. 39.—Diosc. II 38. eupor. I 57. Pl. iun. 18, 27. 19, 1. 2. Marc. 9, 125.

1547. purulentis et quaedam pinguitudo d.

1548. dist. v. a. S.

1549. gallinarum quoque R(?) v. a. D. cfr. § 125.

1550. est ego. et VRE S. est et v. et—pinguitudo om. d.

1551. blatta VR 1. -ttam d. blacte E.

1552. rosace V.

1553. panam V 1 R 1 d.

1554. extrahendum VfE.

1555. ad ( pro id) E.

1556. ternasue v. -sque VRdT. ter- rasuae E.

1557. contusas V.

1558. uerrucas E.

1559. myloe- con B. -ocon (-ochon v) dE. milocon r.

1560. retracto E.

1561. musaeum J. -scum VdT. -scam r. musa et v. moschum coni. D.

1562. pycten TE J. -tem d. pictem r. picton v.

1563. re- quirunt V.

1564. ex ( pro et) dT.

1565. dist. CFW Müller p. 16.

1566. percussę VR 1.

1567. et om. d v. a. S.

1568. cacoetis V.

1569. dist.v. a. S.

1570. pedibus pinnisque dT.

1571. Pl. iun. 88, 8. Marc. 34, 40.

1572. non V.

1573. haec om. V 1 R 1.

1574. audita RdE G( J). -tu V(?) T v ( S).

1575. ad V.

1576. in del.v. a. G.

1577. rege et R 1. reget V 1. regio V 2.

1578. se dedisse D cum U 654. se id dedisse d(?) G. resedisse r. residesse E. redisse VR. restitisse v. an potui se dedisse?

1579. cum ( pro et) V 1 R 1 d.

1580. humanissim R. -mis Er.

1581. eorum ll.v. an medicorum ( vel istorum ex Er)?

1582. cenere R 1.

1583. autoritas R 1. aucto- Vd.

1584. et VR 1 d.

1585. reumaticis V. -tismis (rum- R 1) Rd.

1586. in- lita V 1. illita V 2 Rd.

1587. constant VR.

1588. cfr. Pl. iun. 9, 1.—20, 11–16. Marc. 15, 44.—Diosc. eupor. I 148. Scribon. 43. Marc. 15, 39. (93).—15, 72. cfr. Plin. XXX 40.—Marc. 15, 21.

1589. aemortuae (em- v) sunt E v. a. S. cfr. § 128 et XXX 62.

1590. palumbinum VR 1 f. ( item XXX 67. 110, sed cfr. Pl. iun. et Marc.).

1591. stercus per se VR 1.

1592. abenacea E. are- R 1. hare- V.

1593. uncos ego posui. aut parotidae (-di Dal.) v. a. J.

1594. inlitae E.

1595. at Rd v. a. D.

1596. medicinam VRd S( D). -na E. -nasque v( J).

Pliny the Elder Naturalis Historia 29