Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXV

1 1 lpsa quae nunc dicetur herbarum claritas, medicinae tantum gignente eas Tellure, in admirationem¹ curae priscorum diligentiaeque animum agit. nihil ergo intemptatum inexpertumque illis fuit, nihil deinde occultatum quodque² non prodesse posteris vellent. at³ nos elaborata iis⁴ abscondere ac supprimere cupimus et fraudare vitam etiam alienis bonis. 2 ita certe recondunt qui pauca aliqua novere, invidentes aliis, et neminem docere in auctoritatem scientiae est. tantum ab excogitandis novis⁵ ac invanda⁶ vita mores absunt, summumque opus ingeniorum diu iam hoc⁷ fuit, ut intra unumquemque recte facta veterum perirent. at⁸, Hercules, singula quosdam inventa deorum numero⁹ addidere, omnium¹⁰ utique vitam clariorem fecere cognominibus herbarum, tam benigne gratiam memoria ¹¹ referente. 3 non aeque haec cura eorum mira es t¹² in iis¹³, quae satu blandiuntur aut¹⁴ cibo invitant: culmina¹⁵ quoque montium invia et solitudines abditas¹⁶ omnesque¹⁷ terrae fibras scrutati¹⁸ invenere, quid quaeque¹⁹ radix polleret, ad quos usus herbarum fila²⁰ pertinerent, etiam quadripedum pabulo intacta ad salutis usus vertentes.

4 2 Minus hoc quam par²¹ erat nostri celebravere, omnium utilitatium et virtutum rapacissimi, primusque et diu solus idem ille M²². Cato, omnium bonarum artium magister, paucis dumtaxat attigit, boum etiam medicina non omissa. post eum unus inlustrium temptavit Gaius Valgius eruditione spectatus inperfecto volumine ad divum Augustum, inchoata²³ etiam praefatione religiosa, ut omnibus malis humanis illius potissimum principis semper mederetur ²⁴ maiestas.

5 3 Antea condiderat solus apud nos, quod equidem inveniam²⁵, Pompeius Lenaeus²⁶ Magni libertus, quo primum tempore hanc scientiam ad nostros pervenisse animo adverto²⁷. namque Mithridates, maximus sua aetate regum, quem debellavit Pompeius, omnium ante se genitorum diligentissimus vitae fuisse argumentis, praeterquam fama, intellegitur. 6 ²⁸ uni ei excogitatum cotidie venenum bibere praesumptis remediis, ut consuetudine ipsa innoxium fieret; primo²⁹ inventa³⁰ genera antidoti³¹, ex quibus unum etiam nomen eius retinet; illius inventum³², sanguinem³³ anatum³⁴ Pontic arum³⁵ miscere antidotis, quoniam veneno viverent; ad ilium Asclepiadis medendi arte clari volumina composita extant, cum sollicitatus ex urbe Roma praecepta³⁶ pro se mitteret; illum solum mortalium³⁷ certum est³⁸ XXII linguis locutum, nec e³⁹ subiectis gentibus ullum hominem per interpretem appellatum ab eo annis LVI⁴⁰, quibus regnavit. 7 ⁴¹ is ergo in⁴² reliqua ingeni magnitudine medicinae peculiariter curiosus et ab omnibus⁴³ subiectis, qui fuere⁴⁴ magna pars terrarum, singula exquirens scrinium commentationum harum et exemplaria effectusque in arcanis suis reliquit, Pompeius autem omni praeda⁴⁵ regia potitus transferre ea sermone nostro libertum suum Lenaeum grammaticae artis iussit vitaeque ita profuit non minus quam reipublicae victoria ilia.

8 4 Praeter hos Graeci auctores⁴⁶ prodidere, quos suis locis diximus, ex his Crateuas⁴⁷, Dionysius, Metrodorus ratione blandissima, sed qua nihil paene aliud quam difficultas ⁴⁸ rei intellegatur. pinxere namque effigies herbarum atque ita subseripsere effectus. verum et pictura fallax est⁴⁹ coloribus tam numerosis, praesertim in aemulationem⁵⁰ naturae, multumque⁵¹ degenerat transcribentium so cor dia⁵². praeterea parum est singulas earum aetates pingi, cum quadripertitis varietatibus anni faciem mutent.

9 5 Quare ceteri sermone eas tradidere, aliqui ne⁵³ effigie quidem indicata⁵⁴ et nudis plerumque nominibus defuncti, quoniam satis videbatur potestates⁵⁵ vimque demonstrare quaerere volentibus. nec est difficilis cognitio⁵⁶ : nobis certe, exceptis admodum paucis, contigit reliquas contemplari cientia Antoni Castoris, cui summa auctoritas erat in ea arte nostro aevo, visendo hortulo⁵⁷ eius, in quo plurimas alebat centesimum annum aetatis excedens, nullum corporis malum expertus ac ne aetate quidem memoria aut vigore concussis⁵⁸. neque aliud mirata magis antiquitas reperietur ⁵⁹. 10 inventa iam pridem ratio est praenuntians horas —non modo dies ac noctes—solis lunaeque defectuum⁶⁰ ; durat tamen tradita persuasio in magna parte vulgi, veneficiis et herbis id cogi eamque unam⁶¹ feminarum scientiam⁶² praevalere⁶³. certe quid non repleverunt fabulis Colchis⁶⁴ Media⁶⁵ aliaeque, in primis Itala⁶⁶ Circe dis⁶⁷ etiam adscripta? 11 ⁶⁸ unde arbitror natum, ut Aeschylus e vetustissimis in poetica refertam Italiam herbarum potentia proderet, multique Circeios, ubi habitavit illa, magno argumento etiam nunc durante in Marsis, a filio⁶⁹ eius orta gente, quoniam⁷⁰ esse domitores serpentium constat.

Homerus quidem primus doctrinarum et antiquitatis parens, multus⁷¹ alias in.admiratione Circae, gloriam⁷² herbarum Aegypto tribuit, cum⁷³ etiam tum⁷⁴ quae⁷⁵ rigatur⁷⁶ Aegyptus illa⁷⁷ non esset, postea fluminis limo invecta. 12 ⁷⁸ herbas⁷⁹ certe Aegyptias⁸⁰ a ⁸¹ regis uxore traditas Helenae suae plurimas narrat ac nobile illud nepenthes⁸² oblivionem tristitiae veniamque adferens et ab Helena utique omnibus mortalibus propinandum. primus autem omnium, quos memoria novit, Orpheus de herbis curiosius aliqua prodidit. post eum Musaeus et Hesiodus polium herb am⁸³ in quantum mirati s int⁸⁴ diximus. Orpheus et Hesiodus suffitiones⁸⁵⁸⁶ commendavere. 13 Homerus et alias nominatim herbas celebrat, quas⁸⁷ suis locis dicemus. ab eo Pythagoras clarus sapientia⁸⁸ primus volumen de effectu earum composuit , Apollini, Aesculapio⁸⁹ et in totum dis immortalibus inventione et origine adsignata; composite et Democritus, ambo peragratis Persidis, Arabiae, Aethiopiae, Aegypti Magis⁹⁰, adeoque⁹¹ ad⁹² haec attonita antiquitas fuit, ut adfirmaverit⁹³ etiam incredibilia dictu. 14 ⁹⁴ Xanthus historiarum auctor in prima earum tradit⁹⁵, occisum draconis catulum revocatum ad vitam a parente herba, quam balim⁹⁶ nominat, eademque Tylonem⁹⁷, quem⁹⁸ draco occiderat, restitutum saluti⁹⁹. et luba in Arabia herba revocatum ad vitam hominem tradit. dixit Democritus, credidit Theophrastus esse herbam, cuius contactu inlatae ab alite, qua m¹⁰⁰ retulimus, exiliret cuneus a pastoribus arbori adactus¹⁰¹. quae etiamsi fide¹⁰²¹⁰³ carent, admirationem tamen implent coguntque confiteri multum esse quod vero supersit. 15 inde et plerosque ita video¹⁰⁴ existimare, nihil non herbarum vi effici posse, sed plurimarum vires esse incognitas, quorum in numero fuit Herophilus clarus medicina, a quo¹⁰⁵ ferunt dictum, quasdam fortassis etiam calcatas¹⁰⁶ prodesse. observatum certe est, inflammari¹⁰⁷ vulnera ac morbos superventu eorum¹⁰⁸ qui pedibus iter confecerint¹⁰⁹.

16 6 Haec erat antiqua medicina, quae tota migrabat in Graeciae linguas. sed quare non plures noscantur, causa est¹¹⁰ quod¹¹¹ eas agrestes litterarumque ignari experiuntur, ut qui soli inter illas vivant; praeterea securitas quaerendi obvia¹¹² medicorum turba. multis etiam inventis desunt nomina, sicut illi, quam retulimus in frugum cura¹¹³ scimusque defossam in angulis segetis praestare, ne qua ales¹¹⁴ intret¹¹⁵. turpissima causa raritatis¹¹⁶ quod etiam qui sciunt demonstrare nolunt, tamquam ipsis periturum sit quod tradiderint¹¹⁷ aliis. accedit¹¹⁸ ratio inventionis anceps, quippe etiam in repertis alias invenit casus¹¹⁹, alias, ut¹²⁰ vere dixerim, deus. 17 ¹²¹ insanabile ad hosce annos fuit rabidi canis morsus, pavorem aquae potusque omnis adferens odium. nuper cuiusdam militantis in praetorio mater vidit in quiete, ut radicem silvestris rosae, quam cynorrhodon vocant , blanditam sibi aspectu pridie in frutecto¹²², mitteret filio bibendam. in Laeetania¹²³ res¹²⁴ gerebatur, Hispaniae¹²⁵ proxima parte, casuque accidit¹²⁶, ut milite a morsu canis incipiente expavescere aquas superveniret epistula¹²⁷ orantis, ut pareret religioni, servatusque est ex insperato¹²⁸ et postea quisquis auxilium simile temptavit. 18 alias apud auctores cynorrhodi¹²⁹ una medicina erat spongiolae, quae in mediis¹³⁰ spinis eius nascitur, cinere cum melle alopecias capitis expleri. in eadem provincia cognovi in agro hospitis nuper ibi repertum dracunculum appellatum caulem pollicari crassitudine, versicoloribus¹³¹ viperarum maculis, quem¹³² ferebant contra omnium morsus esse remedi o¹³³, alium¹³⁴ quam quos in priore¹³⁵ volumine eiusdem nominis diximus. es t¹³⁶¹³⁷ huic¹³⁸ alia figura, 19? aliud miraculum exerenti se¹³⁹ terra ad primas serpentium vernationes¹⁴⁰ bipedali fere altitudine rursusque cum isdem in terrain condenti¹⁴¹, nec omnino occultato eo apparet ¹⁴² serpens, vel hoc per se satis¹⁴³ officioso naturae munere¹⁴⁴, si tantum praemoneret tempusque formidinis demonstraret.

20 ¹⁴⁵ Nec bestiarum solum ad nocendum scelera sunt, sed interim¹⁴⁶ aquarum quoque ac locorum. in Germania trans Rhenum¹⁴⁷ castris¹⁴⁸ a Germanico Caesare promotis maritimo tractu fons erat aquae dulcis solus, qua¹⁴⁹ pota¹⁵⁰ intra biennium dentes deciderent compagesque in genibus solverentur . stomacacen¹⁵¹ medici vocabant et scelotyrben¹⁵² ea mala¹⁵³. reperta¹⁵⁴ auxilio est herba, quae appellatur Britannica , non nervis modo et oris malis salutaris¹⁵⁵, sed contra anginas¹⁵⁶ quoque et contra serpentes. folia habet oblonga nigra, radicem nigram. 21 sucus eius exprimitur et¹⁵⁷ e radice. florem vibones vocant, qui collectus, priusquam tonitrum audiatur¹⁵⁸, et devoratus securos in¹⁵⁹ totum annum a metu anginae praestat¹⁶⁰. Frisi¹⁶¹, gens tum fida in¹⁶² qua castra erant, monstravere¹⁶³ illam. mirorque nominis causam, nisi¹⁶⁴ forte¹⁶⁵ confines oceano Britanniae veluti¹⁶⁶ propinquae¹⁶⁷ dicavere. non enim inde appellatam, quoniam ibi plurima nasceretur, certum est etiam tum Britannia¹⁶⁸ libera.

22 7 Fuit¹⁶⁹ quidem et hic quondam ambitus nominibus¹⁷⁰ suis eas adoptandi, ut docebimus fecisse reges. tanta¹⁷¹ res¹⁷² videbatur¹⁷³ herbam¹⁷⁴ invenire, vitam iuvare, nunc fortassis aliquis¹⁷⁵ curam¹⁷⁶ hanc nostram frivolam quoque existimaturis¹⁷⁷ ; adeo deliciis sordent etiam quae ad salutem pertinent¹⁷⁸. auctores tamen, quarum inveniuntur¹⁷⁹, in primis celebrari¹⁸⁰ par¹⁸¹ est effectu earum digesto¹⁸² in genera¹⁸³ morborum. 23 qua quidem in reputatione¹⁸⁴ misereri sortis¹⁸⁵ humanae subit, praeter fortuita casusque et quae nova¹⁸⁶ omnis hora excogitat , milia¹⁸⁷ morborum singulis mortalium timenda. Qui gravissimi ex his sint, discernere stultitiae¹⁸⁸ prope¹⁸⁹ videri possit¹⁹⁰, cum suus cuique ac¹⁹¹ praesens quisque atrocissimus videatur. et de hoc¹⁹² tamen iudicavere aevi¹⁹³ experimenta¹⁹⁴, asperrimi cruciatus esse calculorum a stillicidio¹⁹⁵ vesicae, proximum stomachi, tertium eorum, quae¹⁹⁶ in capite doleant, non¹⁹⁷ ob¹⁹⁸ alios¹⁹⁹ fere morte conscita²⁰⁰.

24 A²⁰¹ Graecis et noxias herbas demonstratas miror equidem²⁰², nec venenorum tantum, quoniam ea condicio²⁰³ vitae est, ut²⁰⁴ mori plerumque etiam optumis portus²⁰⁵ sit, tradatque²⁰⁶ M²⁰⁷. Varro, Servium Clodium equitem Romanum magnitudine doloris in podagra coactum veneno²⁰⁸ crura perunxisse et postea caruisse sensu omni aeque²⁰⁹ quam dolore in ea parte corporis. 25 ²¹⁰ sed²¹¹ quae fuit venia monstrandi qua mentes solverentur, partus eliderentur, multaque similia? ego nec abortiva dico ac ne amatoria quidem, memor²¹² Lucullum²¹³ imperatorem clarissimum amatorio perisse, nec alia magica²¹⁴ portenta, nisi ubi²¹⁵ cavenda sunt²¹⁶ aut coarguenda, in primis fide eorum damnata. satis operae fuerit²¹⁷ abundeque praestatum ²¹⁸²¹⁹ vitae salutares dixisse, .... ac postea²²⁰ inventas²²¹.

26 ²²² 8 Clarissima²²³ herbarum est Homero teste²²⁴ quam vocari a²²⁵ dis putat moly, et inventionem eius Mercurio adsignat contraque²²⁶ summa veneficia demonstrationem. nasci eam hodie circa Pheneum²²⁷ et in Cyllene Arcadiae tradunt specie illa Homerica, radice rotunda nigraque, magnitudine cepae, folio scillae, effodi²²⁸ autem non²²⁹ difficulter. 27 Graeci auctores florem eius luteum pinxere²³⁰, cum Homerus candidum scripserit. inveni e peritis herbarum medicis qui et in Italia nasci eam diceret adferrique²³¹ e²³² Campania ²³³ autum ni²³⁴ aliquot²³⁵ diebus, effossam inter difficultates²³⁶ saxeas, radicis²³⁷ xxx pedes longae ac ne sic quidem solidae, sed abruptae²³⁸.

28 ²³⁹ 9 Ab ea maxima auctoritas herbae est, quam dodecatheon ²⁴⁰ vocant²⁴¹ omnium deorum maiestate²⁴² commendantes. in aqua potam²⁴³ omnibus morbis mederi tradunt. folia eius septem, lactucis simillima, exeunt a lutea²⁴⁴ radice.

29 ²⁴⁵ 10 Vetustissima inventu Paeonia est nomenque auctoris retinet, quam quidam pentorobon²⁴⁶ appellant, alii glycyside n²⁴⁷. nam²⁴⁸ haec quoque difficultas est, quod eadem aliter alibi nuncupatur²⁴⁹. nascitur opacis montibus, caule inter²⁵⁰ folia digitorum²⁵¹ IIII, ferente in cacumine veluti Graecas nuces II aut²⁵² v. inest his²⁵³ semen copiosum, rubrum nigrum²⁵⁴ - que. haec medetur et Faunorum in quiete ludibriis. praecipiunt eruere noctu, quoniam, si picus Martius videat, tuendo²⁵⁵ in oculos impetum faciat.

30 ²⁵⁶ 11 Panaces ipso nomine omnium morborum remedia promittit, numerosum et dis inventoribus adscrlptum²⁵⁷. unum quippe Asclepion cognominatur, a quo is²⁵⁸ filiam Panaciam²⁵⁹ appellavit. sucus est²⁶⁰ coactus²⁶¹ ferulae qualem diximus, radice²⁶² multi corticis et salsi. hac evolsa scrobem²⁶³ repleri vario genere frugum religio est ac terrae piamentum²⁶⁴. 31 ²⁶⁵ ubi et quonam²⁶⁶ fieret²⁶⁷ modo aut²⁶⁸ quale maxime probaretur, inter peregrina docuimus. id, quod e²⁶⁹ Macedonia²⁷⁰ adfertur, bucolicon²⁷¹ vocant armentariis²⁷² sponte erumpentem²⁷³ sucum excipientibus ; hoc celerrime²⁷⁴ evanescit²⁷⁵. et in aliis autem generibus inprobatur²⁷⁶ maxime nigrum ac²⁷⁷ molle; id enim argumento est cera adulterati²⁷⁸. 32 ²⁷⁹ — 12 Alterum genus Heracleon vocant et ab Hercule inventum tradunt, alii origanum Heracleoticum²⁸⁰ aut²⁸¹ silvestre, quoniam est origano simile, radice inutili, de quo origano diximus.—²⁸² 13 Tertium²⁸³ panaces²⁸⁴ Chironium²⁸⁵ cognominatur ab inventore . folium eius simile lapatho, maius tamen et hirsutius, flos aureus, radix parva. nascitur pinguibus locis. huius flos efficacissimus, eoque amplius quam supra dicta prodest. 33 ²⁸⁶ — 14 Quartum²⁸⁷ [genus] palaces²⁸⁸, ab eodem Chirone repertum , centaurion cognominatur, sed et Pharnaceon²⁸⁹, in controversia²⁹⁰²⁹¹ inventionis a Pharnace²⁹² rege deductum. seritur²⁹³ hoc²⁹⁴, longioribus²⁹⁵ quam cetera follis²⁹⁶ et serratis. radix odorata in umbra siccatur vinoque gra???m adicit. alia²⁹⁷ eius²⁹⁸ genera duo fecere aliqui²⁹⁹, levis³⁰⁰ folii³⁰¹, alterum tenuius³⁰².

34 ³⁰³ 15 Heracleon siderion et ipsum ab Hercule inventum est³⁰⁴, caule tenui, digitorum IIII altitudine, flore puniceo, foliis ³⁰⁵ coriandri. iuxta lacus et amnes invenitur omniaque vulnera ferro inlata efficacissime sanat.

16 Est Chironis inventum ampelos³⁰⁶, quae vocatur Chironia, de qua diximus inter vites, sicuti de herba,³⁰⁷ cuius inventio adsignatur Minervae.

³⁰⁸

35 ³⁰⁹³¹⁰ 17 Herculi³¹¹ eam quoque adscribunt, quae Apollinaris aut³¹² a rabi e ali is³¹³ altercum³¹⁴, apud Graecos vero hyoscyamos appellatur. plura eius genera: unum nigro semine, floribus³¹⁵ paene purpureis, spinosum cali ce³¹⁶, nascitur in Galatia; vulgare autem candidius est et fruticosius, altius³¹⁷ papavere; tertii semen irionis³¹⁸ semini³¹⁹ simile est³²⁰, omnia insaniam gignentia capitisque vertigines. 36 quartum genus molle, lanuginosum , pinguius³²¹ ceteris, candidi³²² seminis, in maritimis nascens. hoc recepere³²³ medici, item rufi seminis; nonnumquam autem candidum rufescit, si non ematuruit³²⁴, inprobaturque . et alioqui³²⁵ nulla³²⁶ nisi cum inaruit legitur. natura vini, ideo³²⁷ mentem caputque infestans. usus seminis et per³²⁸ se et suco expresso. exprimitur separatim et caulibus ³²⁹ foliisque. utuntur et radice, temeraria in totum, ut arbitror, medicina. 37 ³³⁰ quippe etiam foliis constat mentem corrumpi, si plura quam³³¹ IIII bibant³³² ; .... etiam antiqui in vino, febrim³³³ depelli arbitrantes³³⁴. oleum fit ex semine, ut diximus, quod ipsum auribus infusum temptat mentem,³³⁵ mireque, ut contra venenum, remedia prodidere iis³³⁶, qui³³⁷ id bibissent, et ipsum pro remediis, adeo nullo omnia experiendi fine³³⁸, ut cogant³³⁹ etiam venena prodesse.

38 ³⁴⁰ 18 Linozostis³⁴¹ sive partheniu m³⁴² Mercuri inventum est. ideo apud Graecos Hermu poan multi vocant eam, apud nos omnes Mercurialem. duo eius genera, masculus et³⁴³ femina, quae efficacior, caule et cubitali, interdum ramoso in³⁴⁴ cacumine, ocimo angustioribus foliis, geniculis³⁴⁵..., densis alarum cavis multis, semine in geniculis dependente , feminae copioso, mari iuxta genicula stante³⁴⁶ et rariore ³⁴⁷ ac brevi contortoque, feminae soluto et candido. folia maribus nigriora, feminis candidiora; 39 ³⁴⁸ radix supervacua , praetenuis. nascuntur in campestribus cultis. mirum³⁴⁹ est quod de utroque eorum³⁵⁰ genere proditur: ut mares gignantur, hunc facere, ut feminae, illam; hoc contingere, si a conceptu³⁵¹ protinus bibatur sucus in passo edanturve folia³⁵² decocta ex oleo et sale, vel cruda ex aceto. quidam decocunt³⁵³³⁵⁴ eam in novo fictili cum heliotropio et II vel³⁵⁵ III spicis, donec co gatur³⁵⁶. 40 ³⁵⁷ decoctum dari iubent et herbam ipsam in cibo altero die purgationis mulieribus per triduum , quarto die a balineo coire eas. Hippocrates miris laudibus in mulierum usum³⁵⁸ praedicavit has³⁵⁹, a t³⁶⁰ hunc modum medicorum nemo novit. ille eas volvae cum melle vel rosaceo vel irino³⁶¹ vel li lino³⁶² admovit, item ad ciendos menses secundasque. idem³⁶³ praestare potu fotuque dixit. instillavit auribus olidis³⁶⁴ suc um³⁶⁵, inunxit³⁶⁶ cum vino vetere ³⁶⁷ alvo³⁶⁸³⁶⁹. 41 ³⁷⁰ folia inposuit epiphoris; stranguriae et vesicis³⁷¹ decoctum eius dedit cum murra et ture. alvo quidem solvendae vel in febri decoqu itur³⁷² quantum manus capiat in II³⁷³ sextariis aquae ad dimidias; bibitur sale et melle admixto nec non cum ungula suis aut gallinaceo decocta³⁷⁴ salubrius. purgationis causa putavere aliqui utramque dandam sive³⁷⁵ cum malva decoctam³⁷⁶. thoracem purgant, bilem detrahunt, sed stomachum laedunt. reliquos usus dicemus suis locis.

42 ³⁷⁷ 19 Inveni sse³⁷⁸ et³⁷⁹ Achilles discipulus Chironis qua³⁸⁰ volneribus ³⁸¹ mederetur³⁸² —quae ob³⁸³ id Achilleos³⁸⁴ vocatur— ac³⁸⁵ sanasse Teleplhum³⁸⁶ dicitur. alii primum aeruginem invenisse utilissimam emplastris—ideoque pingitur ex³⁸⁷ cuspide decutiens eam³⁸⁸ gladio³⁸⁹ in volnus Telephi³⁹⁰ —, alii utroque usum medicamento volunt³⁹¹. aliqui et hanc panacem³⁹² Heracliam³⁹³, alii sideriten³⁹⁴ et apud nos milifoliam³⁹⁵ vocant, cubitali scapo, ramosam³⁹⁶, minutioribus³⁹⁷ quam feniculi³⁹⁸ foliis³⁹⁹ vestitan⁴⁰⁰ ab imo. 43 ⁴⁰¹ alii fatentur quidem illam vulneribus utilem, sed veram Achilleon esse scapo caeruleo pedali, sine ramis, ex omni parte singulis foliis rotundis eleganter⁴⁰² vestitam; alii⁴⁰³ quadrato caule, capitulis⁴⁰⁴ marruvii⁴⁰⁵, foliis⁴⁰⁶ quercus⁴⁰⁷ ; hac⁴⁰⁸ etiam praecisos nervos glutinari⁴⁰⁹. faciunt ali i⁴¹⁰ et sideritim⁴¹¹ in maceriis⁴¹² nascentem, cum teratur⁴¹³, foedi odoris⁴¹⁴ ; 44 ⁴¹⁵ etiamnum aliam similem huic, sed candidioribus foliis et pinguioribus, teneriorem⁴¹⁶ cauliculis, in vineis nascentem, aliqui⁴¹⁷ vero binum⁴¹⁸ cubitorum, ramulis exilibus, triangulis⁴¹⁹, folio⁴²⁰ felicis pediculo longo, betae semine, ones volneribus praecipuas. nostri eam, quae est latissimo folio, scopas regias vocant. medetur anginis⁴²¹ suum⁴²².

45 ⁴²³ 20 Invenit et Teucer eadem aetate Teucrion⁴²⁴, quam quidam hemion ion⁴²⁵ vocant, spargentem iuncos⁴²⁶ tenues, folia parva⁴²⁷, asperis locis⁴²⁸, austero⁴²⁹ sapore⁴³⁰. numquam florem⁴³¹ neque ⁴³² semen gignit. medetur⁴³³ lienibus, constatque sic inventam : cum exta⁴³⁴ super eam proiecta⁴³⁵ essent, adhaesisse lieni⁴³⁶ eumque⁴³⁷ exinanisse⁴³⁸. 46 ob id a quibusdam splenion⁴³⁹ vocatur. narrant sues, qui radicem eius edint⁴⁴⁰, sine splene inveniri. quidam ramis hysopi⁴⁴¹ surculosam, folio fabae, eodem nomine appellant et colligi, cum⁴⁴² floreat⁴⁴³, iubent⁴⁴⁴ —adeo florere⁴⁴⁵ non dubitant—maximeque ex Ciliciis⁴⁴⁶ et Pisidiae⁴⁴⁷ montibus laudant.

47 ⁴⁴⁸ 21 Melampodis⁴⁴⁹ fama divinationis⁴⁵⁰ artibus nota es t⁴⁵¹. ab hoc appellatur unum hellebori genus Melampodion⁴⁵². aliqui pastorem eodem nomine invenisse tradunt, capras purgari pasto⁴⁵³ illo⁴⁵⁴ animadvertentem⁴⁵⁵, datoque lacte earum sanasse Proetidas⁴⁵⁶⁴⁵⁷ furentes..... quam ob rem de omnibus eius generibus dici simul convenit.

48 Prima duo sunt, candidum ac nigrum. hoc radicibus tantum intellegi tradunt plerique, alii⁴⁵⁸ et folia nigri⁴⁵⁹ platano ⁴⁶⁰ similia, sed⁴⁶¹ minora nigrioraque et pluribus⁴⁶² divisuris scissa, albi⁴⁶³ betae incipientis⁴⁶⁴, haec quoque nigriora et canalium dorso rubescentia, utraque caule palmi⁴⁶⁵, ferulaceo, bulborum tunicis convoluto⁴⁶⁶, radice fimbriata ceparum modo⁴⁶⁷. nigro equi⁴⁶⁸, boves, sues necantur, itaque cavent id, cum candido vescantur. tempestivum esse tradunt messibus. 49 ⁴⁶⁹ plurimum⁴⁷⁰ autem nascitur in Oete⁴⁷¹ monte et optimum⁴⁷², uno eius loco circa Pyram⁴⁷³. nigrum ubique provenit, sed melius ⁴⁷⁴ in Helicone⁴⁷⁵, qui mons et aliis⁴⁷⁶ laudatur herbis. candidum probatur secundum Oet aeum⁴⁷⁷ Ponticum, tertio loco Eleaticum⁴⁷⁸, quod in vitibus nasci ferunt, quarto Parnasium⁴⁷⁹, quod adulteratur Aetolico ex vicino⁴⁸⁰. nigrum ex his Melampodium vocant, quo et domus⁴⁸¹ suffiunt⁴⁸² purgantque, spargentes et pecora, cum precatione sollemni. 50 ⁴⁸³ hoc et⁴⁸⁴ religiosius colligitur, primum enim gladio circumscribitur, dein qui succisurus est ortum spectat⁴⁸⁵ et precatur, ut id liceat sibi concedentibus diis facere observatque aquilae volatus; fere enim secantibus interest, et, si prope advolavit ⁴⁸⁶, moriturum illo anno qui succidat augurium est. nec album facile⁴⁸⁷ colligitur, caput adgravans maxime, nisi praesumatur alium et subinde vinum sorbeatur celeriterque fodiatur⁴⁸⁸. 51 ⁴⁸⁹ nigrum alii⁴⁹⁰ encymon⁴⁹¹ vocant, alii polyrrhizon⁴⁹². purgat⁴⁹³ per inferna⁴⁹⁴, candidum autem vomitione causasque morborum extrahit, quondam terribile, postea tam promiscuum ⁴⁹⁵, ut plerique studiorum gratia, ad pervidenda⁴⁹⁶ acrius quae commentabantur, saepius sumptitaverint⁴⁹⁷. Carneaden ⁴⁹⁸ responsurum Zenonis libris 52? ⁴⁹⁹. . .. Drusumque⁵⁰⁰ apud nos, tribunorum⁵⁰¹ popularium clarissimum, cui ante omnis⁵⁰² plebs⁵⁰³ adstans⁵⁰⁴ plausit⁵⁰⁵, optimates⁵⁰⁶ vero bellum⁵⁰⁷ Marsicum inputavere ⁵⁰⁸, constat hoc medicamento liberatum comitiali morbo in Anticyra insula. ibi⁵⁰⁹ enim tutissime⁵¹⁰ sumitur, quoniam, ut diximus, sesamoides⁵¹¹ admiscent. Italia veratrum⁵¹² vocat.

Farina eorum per se⁵¹³ et mixta radiculae⁵¹⁴, qua lanas diximus lavari, sternumentum⁵¹⁵ facit, amboque somnum⁵¹⁶.⁵¹⁷ 53? ⁵¹⁸ leguntur autem tenuissimae⁵¹⁹ radices brevesque⁵²⁰ ac velut decurtatae⁵²¹ et imae⁵²². nam summa, quae est crassissima, cepis similis⁵²³, canibus tantum datur purgationis causa. antiqui radicem⁵²⁴ cortice⁵²⁵ quam carnosissimo⁵²⁶ seligebant⁵²⁷, quo⁵²⁸ tenuior eximeretur medulla; hanc umidis spongeis opertam⁵²⁹ turgescentemque acu in⁵³⁰ longitudinem findebant, dein fila in umbra siccabant his⁵³¹ utentes. nunc ramulos ipsos ab radice quam crassissimi⁵³² corticis ita dant⁵³³. optimum quod acre⁵³⁴ gustu⁵³⁵ fervensque in frangendo pulverem emittit. durare vim⁵³⁶ xxx annis ferunt.

54 ⁵³⁷⁵³⁸ 22 Nigrum medetur paralyticis, insanientibus, hydropicis , dum citra⁵³⁹ febrim, podagris⁵⁴⁰ veteribus, articulariis morbis. trahit ex alvo bilem, pituitas⁵⁴¹, aquas⁵⁴². datur ad leniter molliendam⁵⁴³ alvum plurimum drachma una⁵⁴⁴, modice IIII⁵⁴⁵ obolis. miscuere⁵⁴⁶ aliqui⁵⁴⁷ et scamonium⁵⁴⁸, sed⁵⁴⁹ tutius salem. in dulcibus datum copiosius periculum infert. oculorum caliginem fotu discutit; 55 ⁵⁵⁰ ob id quidam et inunxere trito. strumas, suppurata, duritias concoquit et purgat, item fistulas ⁵⁵¹ tertio⁵⁵² die exemptum. verrucas tollit cum squama⁵⁵³ aeris et sandaraca. hydropicorum ventri inponitur cum farina hordeacia et vino. pecorum et iumentorum pituitas sanat surculo per aurem traiecto et postero die eadem hora exempto, scabiem⁵⁵⁴ quadripedum cum ture, cera⁵⁵⁵ ac⁵⁵⁶ pice⁵⁵⁷ vel⁵⁵⁸ cum pisselaeo.

56 ⁵⁵⁹ 23 Album optimum, quod celerrime movet sternumenta ⁵⁶⁰, sed multum terribilius nigro, praecipue si quis apparatum poturorum⁵⁶¹ apud antiquos legat contra horrores, strangulatus, intempestivas somni vires⁵⁶², singultus⁵⁶³ infinitos aut sternumenta, stomachi⁵⁶⁴ dissolutiones, tardiores⁵⁶⁵ vomitus aut longiores, exiguos aut nimios. quippe alia dare soliti, quae concitarent vomitiones, ipsumque helleborum extrahere ⁵⁶⁶ medicamentis aut clysteribus, saepius etiam sanguine venis emisso. 57 iam vero et cum prospere cedat, terribilius⁵⁶⁷ variis coloribus vomitionum et post vomitiones observatione⁵⁶⁸ alvi, balinearum dispensatione, totius corporis cura, antecedente omnia haec magno terrore famae, namque tradunt absumi carnes⁵⁶⁹, si coquatur⁵⁷⁰ una. sed antiquorum vitium erat quod propter hos metus parcius dabant, cum celerius erumpat, quo⁵⁷¹ largius sumitur. 58 Themison⁵⁷² binas, non⁵⁷³ amplius, drachmas datavit; sequentes et quaternas dedere claro Herophili praeconio, qui helleborum fortissimi ducis similitudini⁵⁷⁴ aequabat; concitatis enim intus omnibus⁵⁷⁵ ipsum in primis⁵⁷⁶ exire. praeterea mirum inventum est, quod incisum forficulis⁵⁷⁷, ut diximus, cribrant⁵⁷⁸ : cortex⁵⁷⁹ remanet, hoc⁵⁸⁰ inaniunt⁵⁸¹ ; medulla cadit, haec in nimia purgatione data vomitiones sistit.

59 ⁵⁸² 24 Cavendum est felici quoque cura, ne nubilo die detur, inpetibiles⁵⁸³ quippe cruciatus existunt. nam aestate potius⁵⁸⁴ quam hieme dandum non est in dubio. corpus VII diebus ante praeparandum cibis acribus, abstinentia vini⁵⁸⁵, quarto et tertio die vomitionibus, pridie cenae abstinentia. album et in dulci datur, aptissime vero in lente⁵⁸⁶ aut⁵⁸⁷ pulte. nuper invenere dissectis⁵⁸⁸ raphanis inserere helleborum rursusque conprimere raphanos, ut transeat vis, atque lenimento⁵⁸⁹⁵⁹⁰ dare. reddi post IIII fere horas incipit; totuml opus septenis peragitur horis. 60 ⁵⁹¹ medetur ita morbis comitialibus , ut diximus, vertigini⁵⁹², melancholicis⁵⁹³, insanientibus,⁵⁹⁴ lymphatis⁵⁹⁵, elephantiasi albae, lepris, tetano, tremulis, podagricis , hydropicis incipientibusque tympanicis⁵⁹⁶, stomachicis⁵⁹⁷, spasticis cynicis⁵⁹⁸, ischiadicis⁵⁹⁹, quartanis, quae aliter non desinant ⁶⁰⁰, tussi veteri, inflationibus, torminibus redeuntibus.

61 ⁶⁰¹ 25 Vetant dari senibus, pueris⁶⁰², item mollis⁶⁰³ ac feminei corporis animive, exilibus aut teneris, et feminis minus quam viris, item timidis aut si exulcerata sint praecordia vel tumeant, minime⁶⁰⁴ sanguinem excreantibus⁶⁰⁵ causariisve⁶⁰⁶ latere⁶⁰⁷. faucibus⁶⁰⁸ medetur extra corpori inpositum⁶⁰⁹,eruptionibus pituitae cum axungia⁶¹⁰ salsa inlitum⁶¹¹, item suppurationi veteri. mures⁶¹² polentae⁶¹³ admixtum necat⁶¹⁴. Galli sagittas in venatu helleboro tingunt circumcisoque vulnere teneriorem sentiri carnem⁶¹⁵ adfirmant. muscae quoque necantur albo⁶¹⁶ trito⁶¹⁷ et cum lacte sparso. eodem et phthiriasis emendatur.

62 26 Ipsi Mithridati Crateuas⁶¹⁸ adscripsit unam⁶¹⁹, Mithridatiam ⁶²⁰ vocatam⁶²¹. huic⁶²² folia⁶²³ II a radice, acantho similia, caulis inter utraque sustinens roseum⁶²⁴ florem. 63 ⁶²⁵ 27 alteram Len aeus⁶²⁶, scordotim⁶²⁷ sive scordion⁶²⁸, ipsius manu adscriptam⁶²⁹, magnitudine cubitali, quadriangulo caule, ramosam, querna⁶³⁰ similitudine foliis lanuginosis. reperitur in Ponto campis pinguibus umidisque, gustus amari⁶³¹. est et alterius generis, latioribus foliis, mentastro⁶³² similis, plurimosque⁶³³ utraque ad suss per se et inter alia in antidotis.

64 ⁶³⁴ 28 Polemonia m⁶³⁵ alii⁶³⁶ Philet aeriam a⁶³⁷ certamine⁶³⁸ regum inventionis appellant, Cappadoces autem chiliodynamiam⁶³⁹. radice crassa, exilibus ramis, quibus in summis corymbi dependent⁶⁴⁰ nigro semine, cetero rutae similis, nascitur in montosis⁶⁴¹.

65 ⁶⁴² 29 Eupatoria quoque regiam auctoritatem habet, caulis lignosi, nigricantis, hirsuti, cubitalis et aliquando amplioris, foliis per intervalla⁶⁴³ quinquefolii⁶⁴⁴ aut cannabis, per ext remita tes⁶⁴⁵ incisis quinquepertito⁶⁴⁶, nigris et ipsis plumosisque⁶⁴⁷, radice supervacua. semen dysintericis in⁶⁴⁸ vino potum auxiliatur unice.

66 ⁶⁴⁹ 30 Centaurio curatus dicitur Chiron, cum Herculis excepti hospitio pertractanti arma sagitta excidisset⁶⁵⁰ in pedem⁶⁵¹, quare aliqui Chironion⁶⁵² vocant. folia sunt lata⁶⁵³ et oblonga, serrato⁶⁵⁴ ambitu, dens i⁶⁵⁵ ab radice caules⁶⁵⁶ ternum cubitorum, geniculati—in his capita ceu papaverum—, radix vasta, rubescens, tenera fragilisque, ad bina cubita, madida⁶⁵⁷ suco, amara cum quadam dulcedine. 67 ⁶⁵⁸ nascitur in collibus pingui solo, laudatissima in Arcadia, Elide, Messenia , Pho loe⁶⁵⁹, Lycaeo⁶⁶⁰, et in Alpibus vero plurimisque aliis locis. in Lycia⁶⁶¹ quidem et ex ea Lycium faciunt. vis in vulneribus tanta es t, ut⁶⁶² cohaerescere etiam carnes tradant⁶⁶³, si⁶⁶⁴ coquatur⁶⁶⁵ simul. in usu radix, tantum II drachmis bibenda quibus dicetur, si febris sit, in aqua trita⁶⁶⁶, ceteris in vino. medetur⁶⁶⁷ et feb rium⁶⁶⁸ morbis⁶⁶⁹ decoctae sucus.

68 ⁶⁷⁰ 31 Est⁶⁷¹ alterum centaurium⁶⁷² cognomine lepton, minutis foliis, quod aliqui libad ion⁶⁷³ vocant, quoniam secundum fontes nascitur, origano simile, angustioribus et longioribus foliis, anguloso caule, pal mum⁶⁷⁴ alto, frutic osum⁶⁷⁵, flore⁶⁷⁶ lychnidis ⁶⁷⁷, radice tenui et supervacua, suco⁶⁷⁸ efficax. ipsa herba autumno legitur, sucus⁶⁷⁹ e fronde⁶⁸⁰. quidam caules concisos madefaciunt diebus XVIII atque ita exprimunt. hoc centaurium ⁶⁸¹ nostri fel terrae vocant propter amaritudinem summam, Galli exacum⁶⁸², quoniam omnia mala medicamenta potum e⁶⁸³ corpore exigat⁶⁸⁴ per alvum.

69 ⁶⁸⁵ 32 Tertia est centauris cognomine triorchis. qui eam secat, rarum est ut non vulneret sese⁶⁸⁶. haec sucum sanguineum emittit⁶⁸⁷. Theophrastus defendi eam inpugnarique colligentes tradit a triorche⁶⁸⁸ accipitrum genere, unde⁶⁸⁹ et nomen⁶⁹⁰ accepit⁶⁹¹. inperiti confundunt haec omnia et primo⁶⁹² generi adsignant.

70 ⁶⁹³ 33 Clymenus a rege herba appellata es t⁶⁹⁴, hederae foliis, ramosa, caule inani articulis praecincta⁶⁹⁵, odore gravi et semine hederae, silvestribus et montuosis⁶⁹⁶ nascens. quibus morbis pota medeatur, dicemus, sed hic⁶⁹⁷ indicandum est, dum medeatur, sterilitatem pota⁶⁹⁸ etiam viris fieri. Graeci plantagini similem esse dixerunt, caule quadrato, folliculis cum⁶⁹⁹ semine inter se inplexis veluti⁷⁰⁰ polyporum cirris. et sucus autem in usu, vi summa in refrigerando.

71 ⁷⁰¹ 34 Gentianam invenit Gentius rex Illyriorum, ubique nascentem, Illyrico⁷⁰² tamen praestantissimam, folio fraxini, sed magnitudine lactucae, caule tenero, pollicis crassitudine ⁷⁰³, cavo et inani, ex intervallis foliato, III aliquando cubitorum, radice lenta⁷⁰⁴, subnigra, sine odore, aquosis montibus subalpinis plurima. usus⁷⁰⁵ in radice et suco. radicis natura est excalfactoria, sed praegnantibus non bibenda⁷⁰⁶.

72 ⁷⁰⁷ 35 Invenit et Lysimachus quae ab eo nomen retinet, celebrata Erasistrato. folia habet⁷⁰⁸ salicis viridia, florem purpureum, fruticosa ramulis erectis, odore acri. gignitur in aquosis. vis eius tanta est, ut iumentis discordantibus iugo inposita asperitatem cohibeat⁷⁰⁹.

73 ⁷¹⁰ 36 Mulieres quoque⁷¹¹ hanc gloriam adfectavere, in quibus Artemisia⁷¹² uxor Mausoli⁷¹³ adoptata herba, quae antea parthenis⁷¹⁴ vocabatur. sunt qui ab Artemide⁷¹⁵ Ilithyia⁷¹⁶ cognominatam putent⁷¹⁷, quoniam privatim medeatur feminarum malis. est⁷¹⁸ autem absinthii⁷¹⁹ modo fruticosa⁷²⁰, maioribus foliis pinguibusque. 74 ipsius duo genera: altior⁷²¹ latioribus foliis, altera tenera tenuioribus⁷²²⁷²³ et non nisi in maritimis nascens. sunt qui in mediterraneis⁷²⁴ eodem nomine appellent⁷²⁵, simplici caule, minimis foliis, floris⁷²⁶ copiosi, erumpentis⁷²⁷ cum uva⁷²⁸ maturescit, odore non iniucundo⁷²⁹. quam⁷³⁰ quidam botryn ⁷³¹⁷³², alii⁷³³ ambrosiam vocant, talis in Cappadocia nascitur.

75 ⁷³⁴ 37 Nymphaea nata traditur nympha⁷³⁵ zelotypia erga Herculem⁷³⁶ mortua—quare Heracleon vocant aliqui, alii rhopalon⁷³⁷ a radice clavae simili—, ideoque eos, qui biberint eam⁷³⁸ XII diebus, coitu genituraque privari. laudatissima in Orchomenia et Marathone. Boeoti mallon⁷³⁹ vocant et⁷⁴⁰ semen edunt. 76 nascitur in aquosis, foliis magnis in summa aqua⁷⁴¹ et aliis ex radice⁷⁴², flore lilio simili et, cum defloruit, capite ⁷⁴³⁷⁴⁴ papaveris, levi⁷⁴⁵ caule. secatur autumno⁷⁴⁶ radix nigra, in sole siccatur. adversatur ita li eni⁷⁴⁷. est et⁷⁴⁸ alia nymphaea in Thessalia⁷⁴⁹, amne Penio⁷⁵⁰, radice alba, capite luteo, rosae⁷⁵¹ magnitudine.

77 ⁷⁵²⁷⁵³ 38 Invenit et patrum nostrorum aetate rex Iuba quam appellavit Euphorbeam medici sui⁷⁵⁴ nomine⁷⁵⁵. frater is⁷⁵⁶ fuit⁷⁵⁷ Musae, a quo divum Augustum conservatum indicavimus . iidem fratres⁷⁵⁸ instituere a balineis⁷⁵⁹ frigida⁷⁶⁰ multa⁷⁶¹⁷⁶² corpora adstringere⁷⁶³ ; antea non erat mos⁷⁶⁴ nisi calida tantum lavari, sicut apud Homerum etiam⁷⁶⁵ invenimus. 78 ⁷⁶⁶ sed Iubae volumen quoque extat de ea herba et clarum praeconium. invenit eam in monte Atlante⁷⁶⁷, specie t hyrsi⁷⁶⁸, foliis acanthinis. vis tanta est, u t⁷⁶⁹ e longinquo sucus excipiatur ⁷⁷⁰ incisa⁷⁷¹ conto; subitur⁷⁷² excipulis⁷⁷³ ventriculo haedino. umor lactis videtur deflue ns⁷⁷⁴ ; siccatus⁷⁷⁵ cum coiit⁷⁷⁶, turis effigiem habet. qui colligunt, clarius vident. contra serpentes medetur quaculnque parte percussa vertice inciso et medicamento addito⁷⁷⁷ ibi. 79 ⁷⁷⁸ Gaetuli, qui legunt, taedio lacte adulterant, sed discernitur igni; id enim, quod sincerum non est, fastidiendum odorem habet. multum infra hunc sucum est qui in⁷⁷⁹ Gallia⁷⁸⁰ fit ex herba chamelaea, granum cocci ferente. fractus⁷⁸¹ hammoniaco similis est, etiam levi gustu⁷⁸² os accensum diu detinens⁷⁸³ et magis ex intervallo , donec fauces quoque siccet.

80 ⁷⁸⁴ 39 Celebravit et Themiso⁷⁸⁵ medicus vulgarem herbam plantaginem tamquam inventor volumine de ea edito. duo eius genera: minor⁷⁸⁶ angustioribus foliis et nigrioribus⁷⁸⁷ linguae pecorum similis⁷⁸⁸, caule anguloso in terrain inclinato , in pratis nascens; altera maior, foliis laterum⁷⁸⁹ modo inclusa, quae quia⁷⁹⁰ septena sunt, quidam eam heptapleuron vocavere. huius et caulis⁷⁹¹ cubitalis est. et ip sa⁷⁹² in umidis nascitur, multo efficacior. mira⁷⁹³ vis in siccando densandoque corpore, cauterii vicem optinens. nulla res aeque sistit fluctiones, quas Graeci rheumatismos vocant.

81 ⁷⁹⁴ 40 Iungitur huic buglossos⁷⁹⁵, boum linguae similis, cui praecipuum, quod in vinum deiecta⁷⁹⁶ animi voluptates ⁷⁹⁷ auget et vocatur euphrosynum. 41 iungitur⁷⁹⁸ et cynoglossos⁷⁹⁹ canina m⁸⁰⁰ linguam⁸⁰¹ imitata⁸⁰², topiariis operibus⁸⁰³ gratissima. aiunt quae⁸⁰⁴ III thyrsos⁸⁰⁵ seminis emittat⁸⁰⁶, eius radicem potam ex aqua ad tertianas prodesse, quae⁸⁰⁷ IIII, ad quartanas.—Est et⁸⁰⁸ alia similis ei⁸⁰⁹, quae⁸¹⁰ fert lappas⁸¹¹ minutas . eius radix pota ex aqua ranis et serpentibus adversatur .

82 ⁸¹² 42 Est et buphthalmus⁸¹³ similis boum oculis, folio feniculi, circa⁸¹⁴ oppida nascens, fruticosa caulibus⁸¹⁵, qui et manduntur decocti. quidam chalcan⁸¹⁶ vocant. haec cum cera⁸¹⁷ st eatomata⁸¹⁸ discutit.

43 Invenere herbas et universae gentes, Scythia⁸¹⁹ primam ⁸²⁰ eam, quae Scythice vocatur circa Maeotim⁸²¹ nascens, praedulcem⁸²² alias⁸²³ utilissimamque ad ea, quae as thmata⁸²⁴ vocant . magna et ea commendatio, quod in ore eam habentes sitim famemque non sentiunt. 83 ⁸²⁵ — 44 Idem praestat apud eosdem hippace⁸²⁶, distincta⁸²⁷, quod in equis quoque eundem⁸²⁸ effectum habe at⁸²⁹, traduntque his duabus herbis Scythas etiam⁸³⁰ in duodenos dies durare in fame sitique.

45 Ischaemonem⁸³¹ Thracia⁸³² invenit, qua ferunt sanguinem ⁸³³ sisti non aperta modo vena, sed etiam praecisa. serpit in⁸³⁴ terra, milio similis, foliis⁸³⁵ asperis et lanuginosis. farcitur⁸³⁶ in nares, quae in Italia nascitur, et ciet⁸³⁷ sanguinem , eadem adalligata sistit.

84 ⁸³⁸ 46 Vettones⁸³⁹ in Hispania earn, quae Vettonica⁸⁴⁰ dicitur in Gallia, in Italia autem serratula⁸⁴¹, a Graecis cestros aut psychrotrop hon⁸⁴², ante cunctas laudatissima. exit anguloso⁸⁴³ caule⁸⁴⁴ cubitorum II, a⁸⁴⁵ radice spargens folia fere lapathi⁸⁴⁶, serrata, semine⁸⁴⁷ purpureo. folia siccantur in farinam plurimos ad usus. fit vinum ex ea et acetum stomaacho et claritati⁸⁴⁸ oculorum, tantumque gloriae⁸⁴⁹ habet, ut domus, in qua sata sit⁸⁵⁰, tuta⁸⁵¹ existimetur a piaculis⁸⁵² omnibus.

85 47 In eadem Hispania inventa est⁸⁵³ Cantabrica per divi Augusti tempora a Cantabris reperta. nascitur ubique caule iunceo⁸⁵⁴, pedali, in quo sunt flosculi oblongi⁸⁵⁵ veluti calathi, in his semen perquam minutum. nec alias defuere Hispaniae herbis exquirendis, ut in quibus etiam nunc⁸⁵⁶ hodie⁸⁵⁷ in more sit⁸⁵⁸ laetiore⁸⁵⁹ convictu potionem e centum⁸⁶⁰ herbis mulso additis credere⁸⁶¹ saluberrimam suavissimamque . nec quisquam genera earum iam novit aut multitudinem ⁸⁶², numerus tamen constat in nomine.

86 ⁸⁶³ 48 Nostra aetas meminit herbam in Marsis repertam. nascitur et⁸⁶⁴ in⁸⁶⁵ Aequicolis⁸⁶⁶ circa vicum Nervesiae⁸⁶⁷ ; vocatur consiligo. prodest, ut demonstra bimus⁸⁶⁸ suo loco, deploratis⁸⁶⁹ in phthisi⁸⁷⁰.

87 ⁸⁷¹ 49 Invenit nuper et Servilius Democrates e primis medentium quam appellavit Hiberida⁸⁷², quamquam ficto nomini⁸⁷³ invention e⁸⁷⁴ eius adsignata⁸⁷⁵ carmine. nascitur maxime circa vetera monumenta parietinasque et inculta itinerum; floret semper, folio nasturci, caule cubitali, semine ⁸⁷⁶ vix ut aspici possit. radici odor nasturci⁸⁷⁷. usus aestate efficacior et recenti⁸⁷⁸ tantum; tunditur difficulter. 88 coxendicibus et articulis omnibus cum axungia modica utilissima , viris plurimum quatern is⁸⁷⁹ horis⁸⁸⁰, feminis⁸⁸¹ minus dimidio adalligata, ut deinde in balineis descendatur in calidam et postea⁸⁸² oleo ac vino perunguatur corpus⁸⁸³, diebusque vicenis interpositis idem fiat, si qua admonitio doloris supersit. hoc modo rheumatismos omnes sanat occultos . inponitur non in ipsa⁸⁸⁴ inflammatione⁸⁸⁵, sed inminuta.

89 ⁸⁸⁶⁸⁸⁷ 50 Animalia quoque invenere herbas, in primisque chelidoniam⁸⁸⁸⁸⁸⁹. hac enim hirundines⁸⁹⁰ oculis⁸⁹¹ pullorum in nido ... restituuntque⁸⁹² visum⁸⁹³, ut quidam volunt, etiam erutis oculis. genera eius duo: maior fruticosa⁸⁹⁴, folio pastinacae erraticae⁸⁹⁵ ampliore, ipsa altitudine⁸⁹⁶ II cubitorum, colos albicans , flos luteus; minori folia hederae rotundiora, minus candida. 90 ⁸⁹⁷ sucus croci, mordax, semen papaveris. florent adventu hirundinum, discessu marcescunt⁸⁹⁸. sucus⁸⁹⁹ florentibus exprimitur et in aereo vase cum melle Attico leniter cinere ferventi decoquitur, singulari remedio contra caligines oculorum. utuntur et per⁹⁰⁰ se suco et⁹⁰¹ in collyriis, quae chelidonia⁹⁰² appellantur⁹⁰³ ab ea.

91 51 Inveniunt⁹⁰⁴ et canes⁹⁰⁵ qua⁹⁰⁶ fastidium vincunt⁹⁰⁷ eamque in nostro conspectu mandunt, sed ita, ut numquam intellegatur , quae sit; etenim depasta cernitur. notata est haec animalis⁹⁰⁸ eius⁹⁰⁹ malignitas in alia herba maior. percussus ⁹¹⁰ enim a serpente mederi sibi quadam⁹¹¹ dicitur, sed illam homine spectante⁹¹² non decerpit.

92 ⁹¹³⁹¹⁴ 52 Simplicius⁹¹⁵ cervae monstravere elaphoboscon, de qua diximus, item helxinen⁹¹⁶ a partu dictam⁹¹⁷, 53 ostendere,⁹¹⁸ ut indicavimus, dictamnum⁹¹⁹ vulneratae pastu⁹²⁰ statim⁹²¹ telis⁹²² decidentibus. non est⁹²³ alibi quam in Creta, ramis praetenue, puleio⁹²⁴ simile, fervens et acre⁹²⁵ gustu. foliis tantum utuntur; flos nullus⁹²⁶ aut⁹²⁷ semen aut caulis, radix tenuis ac supervacua. et in Creta autem non spatiose⁹²⁸ nascitur mireque⁹²⁹ capris expetitur. 93 ⁹³⁰ pro eo est⁹³¹ pseudodictamnum multis in terris⁹³² nascens, folio simile⁹³³, ramulis minoribus, a quibusdam chondris⁹³⁴ vocatum. minoris effectus statim intellegitur; dictamnum enim⁹³⁵ minima⁹³⁶ potione⁹³⁷ accendit ⁹³⁸ os. qui legere eas, in ferula aut⁹³⁹ harundine condunt praeligantque⁹⁴⁰, ne potentia evanescat. sunt qui dicant utramque⁹⁴¹ nasci multifariam⁹⁴², sed deteriores in agris pinguibus⁹⁴³, veram⁹⁴⁴ quidem⁹⁴⁵ dictamnum non nisi in asperis. 94 ⁹⁴⁶ est et⁹⁴⁷ tertium genus dictamnum vocatum, sed neque facie⁹⁴⁸ neque effectu simile, folio sisymbri, ramis maioribus, praecedente⁹⁴⁹ persuasione illa, quicquid in Creta nascatur⁹⁵⁰, infinito praestare ceteris eiusdem generis alibi genitis, proxime quod in Parnaso. alioqui herbiferum esse⁹⁵¹ et Pelium montem in Thessalia et Telethrium⁹⁵² in Euboea et totam Arcadiam ac Laconicam tradunt, Arcades quidem non medicaminibus uti, sed lacte⁹⁵³ circa ver⁹⁵⁴, quoniam tum maxime sucis herbae turgeant medicenturque ubera pascuis. bibunt⁹⁵⁵ autem vaccinum , quoniam boves omnivori⁹⁵⁶ fere⁹⁵⁷ sunt⁹⁵⁸ in herbis. potentia earum per quadripedes etiamnum duobus claris exemplis manifesta⁹⁵⁹ fit. circa Abderam et limitem, qui Diomedis vocatur, equi pasti inflammantur rabie, circa Potnias⁹⁶⁰ vero et asini.

95 ⁹⁶¹ 54 Inter nobilissimas aristolochiae⁹⁶² nomen dedisse gravidae videntur, quoniam esset⁹⁶³ ἀρίστη λεχούσαις.⁹⁶⁴⁹⁶⁵ nostri malum terrae vocant et quattuor genera eius servant: unum tuberibus radicis rotundis, foliis inter malvam et hederam, nigrioribus mollioribusque, alterum masculae, radice longa⁹⁶⁶⁹⁶⁷, IIII digitorum longitudine, baculi crassitudine, tertium longissimae, tenuitate⁹⁶⁸ vitis novellae, cuius⁹⁶⁹ sit praecipua vis, quae et clema titis⁹⁷⁰ vocatur, ab aliis Cretica⁹⁷¹. omnes colore buxeo, caulibus parvis, flore purpureo. 96 ferunt baculas parvas, ut cappari⁹⁷². valent⁹⁷³ radice tantum. est et quae plistoloc hia⁹⁷⁴ vocatur, quarti generis, tenuior quam proxime dicta, densis radicis capillamentis, iunci plenioris crassitudine. 97 ⁹⁷⁵ hanc quidem polyrr hizon⁹⁷⁶ cognominant. odor omnium medicatus, sed oblongae radici tenuiorique gratior ; carnosi enim est corticis, unguentis quoque nardinis conveniens. nascuntur pinguibus locis et campestribus. effodere eas messibus tempestivum; i n desquamato⁹⁷⁷ terreno⁹⁷⁸ servantur. maxime tamen⁹⁷⁹ laudatur Pontica et in quocumque genere ponderosissima quaeque, medicinis aptior rotunda⁹⁸⁰, contra serpentes oblonga, in summa tamen gloria est ea⁹⁸¹, si modo a conceptu admota vulvis in carne bubula mares figurat, ut traditur. 98 ⁹⁸² piscatores Campaniae radicem eam, quae rotunda est, venenum terrae vocant, coramque nobis⁹⁸³ contusam mixta calce in mare sparsere. advolant pisces cupiditate mira statimque exanimati⁹⁸⁴ fluitant⁹⁸⁵. quae polyrr hizos⁹⁸⁶ cognominatur convulsis, contusis, ex alto praecipitatis radice pota ex aqua utilissima esse traditur, semine pleuriticis et nervis, confirmare, excalfacere, eadem satyrion esse⁹⁸⁷.

99 ⁹⁸⁸ 55 Verum et⁹⁸⁹ effectus ususque dicendi sunt ordiendumque malorum⁹⁹⁰ omnium pessimo est⁹⁹¹, serpentium ictu. medentur ergo Britannica herba, panacis⁹⁹² omnium generum radix e vino, Chironii⁹⁹³ et flos et semen potum inlitumve ex vino et oleo, privatim qu ae⁹⁹⁴ cunila⁹⁹⁵ bubula appellatur, Polemonia⁹⁹⁶ vel Philetaeris⁹⁹⁷ radicis drachmis IIII in mero⁹⁹⁸, Teucria⁹⁹⁹, 100? ¹⁰⁰⁰ sideritis, scordotis¹⁰⁰¹ ex vino, privatim ad angues¹⁰⁰², pota et inlita sive suco sive folio sive decocto, centaurii maioris radi x¹⁰⁰³ drachma¹⁰⁰⁴ in vini albi cyathis III, Gentiana praecipue¹⁰⁰⁵ adversus angues II drachmis cum pipere et ruta in¹⁰⁰⁶ vini¹⁰⁰⁷ cyathis VI, sive viridis sive sicca. et Lysimachiae odorem fugiunt. 101 ¹⁰⁰⁸ datur ex vino percussis chelidonia; morsibus inponitur¹⁰⁰⁹ Vettonica¹⁰¹⁰ praecipue, cui vis tanta perhibetur , ut¹⁰¹¹ inclusae¹⁰¹² circulo eius serpentes ipsae¹⁰¹³ sese¹⁰¹⁴ interimant flagellando. datur ad ictus semen eius denarii pondere cum¹⁰¹⁵ III cyathis vini vel farina drachmis III sextario¹⁰¹⁶ aquae —farina¹⁰¹⁷ et¹⁰¹⁸ inponitur¹⁰¹⁹ —, Cantabrica, dictamnum, aristolochia radicis drachma in vini hemina, sed¹⁰²⁰ saepius bibenda. prodest et inlita ex aceto; similiter plistolochia¹⁰²¹, quin¹⁰²² omnino ¹⁰²³ suspensa supra focum fugat e domibus¹⁰²⁴ serpentes; 102 ¹⁰²⁵

56 argemonia quoque radicis¹⁰²⁶ denarii pondere in vini cyathis¹⁰²⁷ III poto¹⁰²⁸. plura de ea convenit dici ceterisque, qu a¹⁰²⁹ primum nominabuntur, in eo autem genere medendi primum nominari quamque, in quo maxime valebit. folia habet qualia¹⁰³⁰ anemone¹⁰³¹, divisa apii modo, caput in cauliculo ¹⁰³² papaveris silvestris, item radicem, sucum croci colore acrem¹⁰³³¹⁰³⁴ et acutum. nascitur in arvis. apud nos tria¹⁰³⁵ genera eius faciunt et id demum probant, cuius radix tus redoleat.

103 ¹⁰³⁶ 57 Agaricum ut fungus nascitur in arboribus circa Bosporum¹⁰³⁷ colore candido; dantur¹⁰³⁸ oboli III contriti¹⁰³⁹ cum binis cyathis aceti mulsi. id, quod in Gallia¹⁰⁴⁰ nascitur, infirmius¹⁰⁴¹ habetur. praeterea¹⁰⁴²¹⁰⁴³ mas spissior amariorque¹⁰⁴⁴ — hic¹⁰⁴⁵ et capitis dolores facit—, femina solutior. initio gustus¹⁰⁴⁶ dulcis mox in amaritudinem¹⁰⁴⁷ transit.

104 ¹⁰⁴⁸ 58 Echios utriusque generis¹⁰⁴⁹ puleio similis, foliis coronat; da tur¹⁰⁵⁰¹⁰⁵¹ drachmis¹⁰⁵² II ex ¹⁰⁵³ vini cyathis IIII. item altera, quae lanugine distinguitur spinosa¹⁰⁵⁴, cui et capitula viperae¹⁰⁵⁵ similia sunt; haec ex vino et aceto. quidam echion personatam vocant, cuius folio¹⁰⁵⁶ nullum est latius, grandes¹⁰⁵⁷ lappas ferentem; huius radicem decoctam ex aceto dant potui.—Hyoscyamum contusum cum foliis ex vino datur peculiariter contra aspidas.

105 ¹⁰⁵⁸ 59 Nulla tamen Romanae nobilitatis plus habet quam hiera botane. aliqui aristereon¹⁰⁵⁹, nostri verbenacam vocant. haec est quam legatos ferre¹⁰⁶⁰ ad hostes indicavimus; hac¹⁰⁶¹ lovis mensa verritur, domus purgantur lustranturque¹⁰⁶². genera eius duo¹⁰⁶³ : foliosa, quam feminam putant, mas rarioribus foliis. 106 ¹⁰⁶⁴ ramuli¹⁰⁶⁵ utriusque¹⁰⁶⁶ plures, tenues, cubitales, angulosi¹⁰⁶⁷, folia minora quam quercus angustioraque, divisuris maioribus, flos glaucus, radix longa, tenuis. nascitur ubique¹⁰⁶⁸ in planis aquosis. quidam non distingunt et unum¹⁰⁶⁹ omnino genus faciunt, quoniam utraque¹⁰⁷⁰ eosdem¹⁰⁷¹ effectus habeat. utraque sortiuntur Galli et praecinunt responsa¹⁰⁷², sed Magi¹⁰⁷³ utique circa hanc insaniunt: hac perunctos inpetrare quae velint, febres abigere, amicitias conciliare¹⁰⁷⁴ nullique non morbo mederi. 107 colligi debere circa canis ortum ita, ne luna aut sol conspiciat, favis¹⁰⁷⁵ ante et melle terrae ad piamentum¹⁰⁷⁶ datis; circumscriptam¹⁰⁷⁷ ferro effodi sinistra manu et in sublime¹⁰⁷⁸ tolli; siccari in umbra separatim folia, caulem¹⁰⁷⁹, radicem. aiunt¹⁰⁸⁰, si aqua spargatur triclinium , in¹⁰⁸¹ qua maduerit, laetiores¹⁰⁸² convictus¹⁰⁸³ fieri. adversus serpentes conteritur¹⁰⁸⁴ ex vino.

108 ¹⁰⁸⁵ 60 Est similis verbasco herba, quae saepe fallit pro¹⁰⁸⁶ ea capta, foliis minus candidis, cauliculis pluribus, flore luteo. haec abiecta blattas in se contrahit¹⁰⁸⁷ ideoque Romae blattaria¹⁰⁸⁸ vocatur¹⁰⁸⁹.

61 Molemonium¹⁰⁹⁰ sucum lacteum emittit¹⁰⁹¹ concrescentem cummis¹⁰⁹² modo, umidis locis. datur denarii pondus in vino.

109 ¹⁰⁹³ 62 Quinquefolium nulli ignotum est, cum etiam fraga gignendo commendetur¹⁰⁹⁴ ; Graeci pentapetes¹⁰⁹⁵ aut pentaphyllon aut c ham ae zelon¹⁰⁹⁶ vocant. cum effoditur, rubram habet radicem ; haec inarescens nigrescit¹⁰⁹⁷¹⁰⁹⁸ et angulosa fit¹⁰⁹⁹. nomen a numero foliorum. et¹¹⁰⁰ ipsa herba incipit et desinit cum vite. adhibetur et purgandis domibus.

63 Adversus serpentes bibitur et eius radix, quae sparganion vocatur, ex vino albo.

110 ¹¹⁰¹¹¹⁰² 64 Dauci genera quattuor fecit Petronius Diodotus , quae persequi nihil attinet, cum sint differentiae duae, probatissimi in Creta¹¹⁰³, mox in Achaia et ubicumque in siccis nati, feniculi¹¹⁰⁴ similitudiue, candidioribus foliis et minoribus hirsutisque, caule pedali recto ¹¹⁰⁵, radice suavissimi gustus et odoris. 111 hoc in saxosis nascitur meridianis; reliqua genera ubique nascuntur terrenis collibus limitibusque ¹¹⁰⁶, nec nisi pingui solo ..... foliis coriandri, caule cubitali, capitibus rotundis, saepe pluribus¹¹⁰⁷ quam ternis¹¹⁰⁸, radice lignosa¹¹⁰⁹ et, cum inaruit, supervacua. semen huius cumino simile, prioris¹¹¹⁰ milio, album, acre¹¹¹¹, odoratum omnibus et fervens. secundum priore vehementius¹¹¹² est¹¹¹³ ideoque parce sumi debet. 112 si iam maxime tertium genus facere libeat, est simile¹¹¹⁴ staphylino, quod pastinacam erraticam appellant, semine oblongo, radice dulci. omnia haec et hieme et aestate¹¹¹⁵ sunt intacta quadripedi nisi post abortus. ex allis¹¹¹⁶ usus seminis, ex Cretico¹¹¹⁷ radicis et¹¹¹⁸ magis ad serpentes ¹¹¹⁹. bibitur¹¹²⁰ e vino drachma una, datur et quadripedibus percussis.

113 ¹¹²¹ 65 Therionarca¹¹²² alia quam magica et in nostro orbe nascitur, fruticosa, foliis¹¹²³ subviridibus, flore roseo. serpentes necat. cuicumque¹¹²⁴ admota ferae et¹¹²⁵ haec¹¹²⁶ torporem adfert.

66 Persol lata¹¹²⁷, quam nemo ignorat, Graeci arcion vocant , folia habet maiora etiam cucurbitis et hirsutiora nigrioraque et crassiora, radicem albam et grandem. haec ex¹¹²⁸ vino bibitur denariorum II pondere; 114 ¹¹²⁹ 67 item cyclamini radix contra serpentes¹¹³⁰ omnes. folia habet minora quam hedera nigrioraque et tenuiora, sine angulis, in quibus albicant maculae, caule exiguo, inani¹¹³¹, floribus purpureis ¹¹³², radice lata, ut rapum videri possit, cortice nigro. nascitur in umbrosis. 115 a nostris tuber terrae vocatur, in omnibus serenda domibus, si verum est, ubi sata sit, nihil nocere mala medicamenta; amuletum¹¹³³ vocant. narrant¹¹³⁴ et ebrietatem repraesentari addita in vinum. radix¹¹³⁵ et¹¹³⁶ siccata, scillae modo concisa¹¹³⁷ reponitur; decoquitur eadem ad crassitudinem mellis. suum tamen venenum ei est, traduntque, si praegnans¹¹³⁸ radicem eam¹¹³⁹ transgrediatur, abortum fieri.

116 ¹¹⁴⁰ 68 Est et altera cyclaminos cognomine cissanthemos, geniculatis caulibus supervacuis a priore distans, circa arbores se volvens, acinis hederae, sed mollibus, flore candido , specioso¹¹⁴¹, radice supervacua. acini tantum in usu, gustu¹¹⁴² acres e t¹¹⁴³ lenti. siccantur in umbra tusique dividuntur in pastillos.

69 Mihi et tertia cyclaminos demonstrata est cognomine chamaecissos¹¹⁴⁴, uno omnino folio, radice ramosa, qua pisces necabantur¹¹⁴⁵.

117 ¹¹⁴⁶¹¹⁴⁷ 70 Sed inter prima¹¹⁴⁸ celebratur peucedanum, laudatissima ¹¹⁴⁹ in Arcadia, mox Samothrace. caulis e i¹¹⁵⁰ tenuis, longus¹¹⁵¹, feniculo similis, iuxta terram foliosus, radice nigra, crassa, gravi odore, sucosa. gignitur in montibus opacis, foditur exitu¹¹⁵² autumni¹¹⁵³. placent tenerrimae et altissimae radices¹¹⁵⁴. hae conciduntur¹¹⁵⁵ in quaternos digitos osseis¹¹⁵⁶ cultellis funduntque¹¹⁵⁷ sucum¹¹⁵⁸ in umbra, capite¹¹⁵⁹ prius et naribus rosaceo perunctis, ne vertigo sentiatur. 118 ¹¹⁶⁰ et alius sucus invenitur caulibus adhaerens; incisi quoque¹¹⁶¹ manant¹¹⁶². probatur ¹¹⁶³ crassitudine mellea¹¹⁶⁴, colore rufo¹¹⁶⁵, odore suaviter gravi, fervens gustu. hic in usu et radix et decoctum eius plurimis medicamentis, suco tamen efficacissimo, qui resolvitur amaris¹¹⁶⁶ amygdalis aut ruta contra serpentes¹¹⁶⁷ bibiturque ¹¹⁶⁸ et ex oleo perunctos tuetur. 119 ¹¹⁶⁹ —

71 Ebuli quoque, quam¹¹⁷⁰ nemo ignorat, fumo fugantur¹¹⁷¹ serpentes.

72 Privatim adversatur¹¹⁷² scorpionibus polemoniae¹¹⁷³ radix , vel adalligata¹¹⁷⁴ tantum, item phalangio¹¹⁷⁵ ac¹¹⁷⁶ ceteris minoribus venenatis, scorpionibus aristolochia, agaricum obolis IIII¹¹⁷⁷ in vini mixti cyathis totidem, verbenaca et phalangio cum vino aut posca, item quinquefolium, daucum.

120 ¹¹⁷⁸ 73 Verbascum Graeci phlomon¹¹⁷⁹ vocant. genera habet prima duo: album, in quo mas intellegitur, alterum nigrum, in quo femina. tertium genus non nisi in silvis invenitur. sunt folia brassicae latiora, pilosa, caulis erectus, cubitali amplior. semen nigrum inutile, radix una, crassitudine digiti. nascuntur in¹¹⁸⁰ campestribus. silvestri folia elelisphaci ¹¹⁸¹, alta¹¹⁸², ramis lignosis. 121 74 sunt et p hlomides¹¹⁸³ duae hirsut ae¹¹⁸⁴, rotundis foliis, humiles¹¹⁸⁵. tertia lychnitis¹¹⁸⁶ vocatur, ab allis thr yallis¹¹⁸⁷, foliis¹¹⁸⁸ ternis aut cum plurimum quaternis , crassis¹¹⁸⁹ pinguibusque, ad lucernarum lumina aptis. aiunt in foliis eius, quam feminam diximus, ficus omnino non putrescere. distingui genera haec paene supervacuum est, cum¹¹⁹⁰ sint omnia eiusdem effectus. contra scorpiones bibitur radix cum ruta¹¹⁹¹ ex aqua, magna amaritudine, sed¹¹⁹² effectu¹¹⁹³ pari¹¹⁹⁴.

122 ¹¹⁹⁵ 75 Thely phonon¹¹⁹⁶ herba ab alis scorpion vocatur propter similitudinem radicis. cuius tactu¹¹⁹⁷ moriuntur¹¹⁹⁸ scorpiones ; itaque contra eorum ictus¹¹⁹⁹ bibitur. scorpionem mortuum si quis helleboro candido linat, revivescere¹²⁰⁰ aiunt. thely phono n¹²⁰¹ omnem quadripedem necat inposita verendis radice, folio quidem intra eundem diem. quod est simile cyclamino, ipsa geniculata. nascitur in opacis.—Scorpionibus adversatur et Vet tonicae¹²⁰² sucus ac plantaginis.

123 ¹²⁰³ 76 Sunt et ranis venena, rubetis¹²⁰⁴ maxime, vidimusque Psyllos in certam en e¹²⁰⁵ patinis candefactis¹²⁰⁶ admittentes, ociore etiam quam aspidum pernicie. auxiliatur phrynion¹²⁰⁷ in vino pota. aliqui neurada¹²⁰⁸ appellant, alii poterion¹²⁰⁹, floribus¹²¹⁰ parvis¹²¹¹, radicibus multis¹²¹², nervosis, bene olentibus¹²¹³. 124 ¹²¹⁴ 77 item alcima¹²¹⁵, quam alii damas onion¹²¹⁶, alii lyron appellant. folia erant¹²¹⁷ plantaginis¹²¹⁸, nisi angustiora essent et magis laciniosa convexaque in terrain, alias etiam venosa¹²¹⁹ similiter, caule simplici¹²²⁰, tenui, cubitali, capite thyrsi, radicibus densis, tenuibus ut veratri nigri, acribus, odoratis, pinguibus. nascitur in aquosis. 125 ¹²²¹ alterum genus eiusdem in silvis, nigrius, maioribus foliis. in usu¹²²² radices¹²²³ utriusque adversus ranas et lepores marinos drachmae pondere in vini¹²²⁴ potu¹²²⁵. lepori¹²²⁶ marino adversatur et cyclaminos. veneni vim canis quoque rabidi morsus habent, contra quos erit cynorrhodum , de quo diximus; plantago et¹²²⁷ ad omnes bestiarum¹²²⁸ morsus pota atque inlita¹²²⁹, Vet tonica¹²³⁰ ex¹²³¹ mero vetere.

126 ¹²³² 78 Peristereos vocatur caule alto, foliato, cacumine in alios caules se spargens, columbis admodum familiaris, unde et nomen. hanc¹²³³ habentes negant latrari a canibus.

127 ¹²³⁴ 79 Proxima ab¹²³⁵ his malis venena sunt, quae sibimet ipsi¹²³⁶ homines excogitant. contra haec omnia magicasque artes erit primum illud Homericum moly, dein Mithridatia ac¹²³⁷ scordotis¹²³⁸. et¹²³⁹ centaurium¹²⁴⁰ potu¹²⁴¹ omnia mala medicamenta exigit¹²⁴² per alvum, Vettonicae¹²⁴³ semen in mulso aut passo vel¹²⁴⁴ farina¹²⁴⁵ drachma in vini veteris cyathis IIII; vomere cogendi atque iterum bibere. 128 ¹²⁴⁶ iis¹²⁴⁷, qui cotidie gustent earn, nulla nocitura mala medicamenta tradunt. poto veneno aristolochia subvenit eadem mensura qua contra serpentes, quinquefolii sucus, agaricum¹²⁴⁸, postquam vomuerint¹²⁴⁹, denarii pondere¹²⁵⁰ ex aquae mulsae cyathis III.

129 ¹²⁵¹ 80 Antirrinum¹²⁵² vocatur sive a narrinon¹²⁵³ ly chnis¹²⁵⁴ agria, simile¹²⁵⁵ lino, radice nulla flore hyacinthi, seine vituli narium . e t¹²⁵⁶ hoc perunctos venustiores fieri nec ullo malo medicamento laedi posse v el¹²⁵⁷ si quis in¹²⁵⁸ bra cchiali¹²⁵⁹ habeat¹²⁶⁰, arbitrantur Magi. 130 81 similiter ea¹²⁶¹, quam eupliam¹²⁶² vocant, traduntque¹²⁶³ ea perunctos commendatioris¹²⁶⁴ esse famae¹²⁶⁵. Artemisiam quoque secum habentibus negant nocere mala medicamenta aut¹²⁶⁶ bestiam¹²⁶⁷ ullam, ne solem¹²⁶⁸ quidem; bibitur et haec¹²⁶⁹ ex vino.—Adversus opium al cima¹²⁷⁰ privatim potens traditur, pota ut¹²⁷¹ adversus ranas.

131 82 Pericarpum bulbi genus est. duae eius species: cortice rubro, alterum¹²⁷² nigro, papaveri¹²⁷³ simile, sed vis maior quam priori, utrique autem in¹²⁷⁴ excalfaciendo. ideo contra cicutam datur¹²⁷⁵, contra quam et tus et panaces, Chironium praecipue; hoc et contra fungos.

132 ¹²⁷⁶ 83 Verum¹²⁷⁷ et generatim membratimque singulis corporum morbis remedia subtexemus orsi a capite. Alopecias emendat¹²⁷⁸ nymphaeae¹²⁷⁹ Heracliae¹²⁸⁰ radix, sive u na¹²⁸¹¹²⁸².... trita¹²⁸³ inlinantur. polyt hri x¹²⁸⁴ distat a callitriche¹²⁸⁵, quod iuncos albos habet et folia plura maioraque, frutice quoque maior est. defluentem capillum confirmant¹²⁸⁶ et densant ¹²⁸⁷. 133 ¹²⁸⁸ 84 item lingula ca¹²⁸⁹, circa fontes nascens, cuius radix [admixta]¹²⁹⁰ combusta teritur cum adipe¹²⁹¹ suis nigrae; id quoque excipitur, ut eius suis¹²⁹², quae numquam peper erit¹²⁹³ ; sol deinde plurimum confert inlitae. similis usus est cyclamini radicis.—Porriginem¹²⁹⁴ veratri radix tollit in oleo¹²⁹⁵ decocta vel in aqua¹²⁹⁶. 134 ¹²⁹⁷ —Capitis dolori medetur panacis omnium generum radix in oleo contrita, aristolochia, hiberis¹²⁹⁸ adalligata hora vel diutius, si pati possit¹²⁹⁹, comitante balinei¹³⁰⁰ usu¹³⁰¹. medetur et daucum. purgat autem¹³⁰² cyclaminos¹³⁰³ cum melle in nares addita et ulcera capitis sanat inlita. medetur et peristereos.

135 ¹³⁰⁴ 85 Cacal ia¹³⁰⁵ sive le ontice¹³⁰⁶ vocatur, semen margaritis minutis simile, dependens inter folia grandia, in montibus fere. huius grana xv in oleo macerantur, atque ita adverso capillo¹³⁰⁷ caput inungitur¹³⁰⁸.

86 Fit et ex callitriche sternumentum¹³⁰⁹. folia sunt lenticulae, caules iunci¹³¹⁰ tenuissimi¹³¹¹, radice minima. nascitur opacis et umidis, gustatu¹³¹² fervens.

136 ¹³¹³ 87 Hysopum in oleo contritum phthiriasi¹³¹⁴ resistit et¹³¹⁵ prurigini in capite. est autem optimum Cilicium e Tauro monte, dein Pamphylium ac¹³¹⁶ Zmyrnaeum¹³¹⁷. stomacho contrarium , purgat cum fico sumptum per¹³¹⁸ inferna¹³¹⁹, cum melle vomitionibus¹³²⁰. putant et serpentitum ictibus adversari, tritum cum melle et sale et cumino.

137 ¹³²¹ 88 Lonchitis non, ut plerique existimaverunt, eadem est quae xiphion¹³²² aut phasganion¹³²³, quamquam cuspidi similis semine; habet enim folia porri, rubentia ad radicem et plura quam in caul e¹³²⁴, capitula personis comicis similia, parvam exserentibus linguam¹³²⁵ radicibus praelongis. nascitur in sitientibus, 138 ¹³²⁶ 89 e diverso xiphion¹³²⁷ et phasganion¹³²⁸ in umidis. cum primum exit¹³²⁹, gladii praebet speciem, caule II¹³³⁰ cubitorum, radice ad nucis abellanae¹³³¹ figuram fimbriata, quam effodi ante messes¹³³² oportet¹³³³, siccari in umbra. superior pars eius cum ture trita, aequo¹³³⁴ pondere admixto vino, ossa fracta capite¹³³⁵ extrahit aut quicquid in corpore suppuret ¹³³⁶ vel¹³³⁷ si¹³³⁸ calcata sint¹³³⁹ ossa serpentis¹³⁴⁰ ; eadem contra venena efficax. 139 ¹³⁴¹ —Caput in dolore veratro in oleo vel rosaceo decocto tritoque ungui convenit, peucedano ex oleo¹³⁴² vel¹³⁴³ rosaceo et aceto. tepidum hoc prodest et doloribus, qui plerumque ex dimidia parte capitis sentiuntur, et vertigini . perungunt et radice eius sudoris causa eliciendi, quoniam caustica vis ei est.

140 ¹³⁴⁴¹³⁴⁵ 90 Psyllion¹³⁴⁶ alii cynoides¹³⁴⁷, alii crys tal lion¹³⁴⁸, alii Sic e- licon¹³⁴⁹, alii cynomyiam¹³⁵⁰ appellant, radice tenui, supervacua, sarmentosum, fabae granis¹³⁵¹ in cacuminibus, foliis canino¹³⁵² capiti non dissimilibus, seine autem pulici, unde et no- >men. hoc in bacis, ipsa herba in vineis invenitur. vis ad refrigerandum et discutiendum ingens. semen in usu, fronti inponitur in dolore et temporibus ex aceto et rosaceo ¹³⁵³ aut posca; 141 ¹³⁵⁴ ad cetera inlinitur. acetabuli mensura sextari um¹³⁵⁵ aquae densat¹³⁵⁶ a c contrahit¹³⁵⁷ ; tunc terere¹³⁵⁸ oportet et crassitudinem inlinere¹³⁵⁹ cuicumque dolori et collection inflammationique.—Vulneribus capitis medetur aristolochia , fracta extrahens ossa et in alia quidem parte corporis , sed maxime capite; similiter plistolochia.— Thryseli num¹³⁶⁰ est non dissimile apio; huius radix commanducata purgat capitis pituitas.

142 ¹³⁶¹

91 Oculorum aciem centaurio maiore putant adiuvari , si addita¹³⁶² aqua¹³⁶³ foveantur, suco vero minoris¹³⁶⁴ cum nelle culices, nubeculas, obscuritates discuti, cicatrices extenuari , albugines quidem etiam iumentorum sideritide¹³⁶⁵. nam¹³⁶⁶ chelidonia supra dictis omnibus mire medetur. panacis radicem¹³⁶⁷ cum polenta epiphoris inponunt¹³⁶⁸. hyoscyami semen et¹³⁶⁹ bibunt obolo, tantundem meconii¹³⁷⁰ adicientes¹³⁷¹ vinumque , ad epiphoras inhibendas. inungunt¹³⁷² et Gentianae suco¹³⁷³, quem collyriis quoque¹³⁷⁴ acrioribus pro meconio miscent. facit claritatem et Euphorbeum¹³⁷⁵ inunctis. 143 ¹³⁷⁶ instillatur plantaginis sucus lippitudini¹³⁷⁷. caligines aristolochia discutit Hiberis¹³⁷⁸ adalligata capiti, quinquefolium¹³⁷⁹. epiphoras¹³⁸⁰ et si qua¹³⁸¹ in oculis vitia sunt¹³⁸² emendat verbascum. epiphoris inponitur peristereos ex rosaceo vel aceto. ad hypochysis¹³⁸³ et caliginem cyclamini¹³⁸⁴ pastillos diluunt¹³⁸⁵, peucedani sucum ut¹³⁸⁶ diximus, ad claritatem et caligines cum meconio et rosaceo.¹³⁸⁷ psyllion¹³⁸⁸ inlitum¹³⁸⁹ fronti epiphoras suspendit.

144 ¹³⁹⁰ 92 Anagallida¹³⁹¹ aliqui acoron¹³⁹² vocant. duo genera eius: mas flore phoeniceo¹³⁹³, femina caeruleo, non altiores palmo, frutice¹³⁹⁴ tenero¹³⁹⁵, foiis pusillis, rotundis, in terra iacentibus. nascuntur in hortis et aquosis. prior floret¹³⁹⁶ caerulea. utriusque sucus oculorum caliginem discutit cum melle et ex ictu¹³⁹⁷ cruorem¹³⁹⁸ et argema rubens, magis cum Attico melle inunctis¹³⁹⁹. pupillas dilatat, et ideo ha e¹⁴⁰⁰ inunguntur ante quibus paracentesis fit¹⁴⁰¹. iumentorum quoque oculis medentur. sucus caput purgat per nares infusus ita, ut deinde vino colluatur¹⁴⁰². bibitur et contra angues suci drachma in vino. 145 ¹⁴⁰³ mirum quod feminam¹⁴⁰⁴ pecora vitant¹⁴⁰⁵ aut¹⁴⁰⁶ si decepta similitudine¹⁴⁰⁷ —flore enim tantum distant— degustavere, statim¹⁴⁰⁸ eam¹⁴⁰⁹. quae¹⁴¹⁰ asyla¹⁴¹¹ appellatur, in remedi um¹⁴¹² quaerunt. a nostris fe lis¹⁴¹³ ocul us¹⁴¹⁴ vocatur¹⁴¹⁵. praecipiunt aliqui effossuris ante solis ortumn, priusquam quicquam aliud loquantur, salutare¹⁴¹⁶ eam¹⁴¹⁷, sublatam exprimere; ita praecipuas¹⁴¹⁸ esse vires. de Euphorbeae¹⁴¹⁹ suco satis dictum est. Iippitdini, si tumor erit, absinthium cum melle tritum,¹⁴²⁰ item cum¹⁴²¹... Vettonicae¹⁴²² farina¹⁴²³ conveniet.

146 ¹⁴²⁴ 93 Aegilopas¹⁴²⁵ sanat herba eodem nomine, quae in hordeo nascitur, tritici folio, semine contrito cum farina permixta inpositaque vel suco. exprimitur he e caule foliisque praegnantibus dempta spica et in trimestri farina digeritur in pastillos.

147 ¹⁴²⁶ 94 A ntiqui¹⁴²⁷ et mandragora utebantur, postea abdicatus est¹⁴²⁸ in hac curatione¹⁴²⁹. epiphoris, quod certum est, medetur et oculorum dolori radix tusa¹⁴³⁰ cum rosaceo et vino. nam sucus multis oculorum medicamentis miscetur¹⁴³¹. mandragoran¹⁴³² alii Circaeon¹⁴³³ vocant. duo eius genera: candidus qui et mas, niger qui femina existimatur, angustioribus quam lactucae foliis, hirsutis et caulibus, radicibus binis ternisve rufulis¹⁴³⁴, intus albis, carnosis tenerisque, is paene cubitalibus. 148 ¹⁴³⁵ ferunt mala abellanarum nucum magnitudine et in¹⁴³⁶ iis¹⁴³⁷ semen ceu pirorum. hoc albo¹⁴³⁸ alii arsena ¹⁴³⁹, alii morion¹⁴⁴⁰, alii hippophlomon¹⁴⁴¹ vocant. huius folia alba, alterius foliis¹⁴⁴² latiora, ut lapathi sativae. effossuri¹⁴⁴³ cavent contrarium ventum et III circulis¹⁴⁴⁴ ante gladio¹⁴⁴⁵ circumscribunt ¹⁴⁴⁶, postea fodiunt¹⁴⁴⁷ ad occasum spectantes. sucus fit et e malis et caule¹⁴⁴⁸ deciso cacumine et e¹⁴⁴⁹ radice punctis aperta aut decocta. utilis haec vel¹⁴⁵⁰ surculo; concisa quoque in orbiculos servatur in vino. 149 ¹⁴⁵¹ sucus non ubique invenitur , sed, ubi potest, circa vindemias quaeritur. odor gravis¹⁴⁵² ei, u t et¹⁴⁵³ radicis et mali, gravior ex albo¹⁴⁵⁴. mala matura¹⁴⁵⁵ in umbra siccantur. sucus ex iis¹⁴⁵⁶ sole densatur, item radicis tusae vel in vino nigro ad¹⁴⁵⁷ tertias decoctae¹⁴⁵⁸. folia servantur in muria¹⁴⁵⁹ efficacius; salsus¹⁴⁶⁰ rore tantum¹⁴⁶¹ sucus¹⁴⁶² pestis est¹⁴⁶³ ; sic quoque noxiae vires gravedinem adferunt etiam olfactu¹⁴⁶⁴. 150 quamquam mala¹⁴⁶⁵ in aliquis¹⁴⁶⁶ terris manduntur, nimio tamen odore obmutescunt ignari, potu¹⁴⁶⁷ quidem largiore etiam moriuntur. vis somnifica pro viribus bibentium; media potio cyathi unius. bibitur et contra serpentes et ante sectiones punctionesque¹⁴⁶⁸, ne¹⁴⁶⁹ sentiantur¹⁴⁷⁰ ; ob haec satis est aliquis¹⁴⁷¹ somnum¹⁴⁷² odore quaesisse. bibitur et¹⁴⁷³ pro helleboro II obolis¹⁴⁷⁴ in mulso—efficacius¹⁴⁷⁵ helleborum ¹⁴⁷⁶ —ad vomitiones et ad bilem¹⁴⁷⁷ nigram extrahendam.

151 ¹⁴⁷⁸¹⁴⁷⁹ 95 Cicuta quoque venenum est, publica Atheniensium poena invisa, ad multa tamen usus non omittendi. semen habet noxium; caulis autem et viridis estur a¹⁴⁸⁰ plerisque ¹⁴⁸¹ et in patinis¹⁴⁸². levis hic et geniculatus¹⁴⁸³ ut calami, nigricans, altior¹⁴⁸⁴ saepe binis cubitis, in cacuminibus¹⁴⁸⁵ ramosus, folia¹⁴⁸⁶ coriandri¹⁴⁸⁷ teneriora¹⁴⁸⁸, gravi a¹⁴⁸⁹ odoratu, semen aneso¹⁴⁹⁰ crassius, radix concava, nullius¹⁴⁹¹ usus. semini et foliis refrigeratoria vis; sic et necat¹⁴⁹² : incipiunt alger e¹⁴⁹³ ab extremitatibus corporis. 152 ¹⁴⁹⁴ remedio est, priusquam ad vitalia pereniat , vini natura excalfactoria. sed in vino pota¹⁴⁹⁵ inremediabilis existit¹⁴⁹⁶. sucus exprimitur foliis floribusque, tum enim maxime tempestivus est; melior¹⁴⁹⁷ semine trito expressus ¹⁴⁹⁸ et sole densatus in pastillos¹⁴⁹⁹. necat¹⁵⁰⁰ sanguinem¹⁵⁰¹ spissando—haec altera¹⁵⁰² vis e i¹⁵⁰³ —; ideo sic necatorum¹⁵⁰⁴ maculae in corporibus apparent. 153 ¹⁵⁰⁵ ad dissolvenda medicamenta utuntur illo pro aqua. fit ex eo et¹⁵⁰⁶ ad refrigerandum stomachum malagma. praecipuus tamen est¹⁵⁰⁷ ad cohibendas epiphoras aestivas oculorumque dolores sedandos circumlitus¹⁵⁰⁸ ; miscetur collyriis. et ali as¹⁵⁰⁹ omnes rheumatismos cohibet. folia quoque tumorem omnem doloreinque et epiphoras¹⁵¹⁰ sedant. 154 ¹⁵¹¹ Anaxilaus auctor est mammas¹⁵¹² a virginitate inlitas semper staturas. quod certum est, lac puerperarum mammis inposita extinguit¹⁵¹³ veneremque¹⁵¹⁴ testibus circa pubertatem inlita. remedia, in¹⁵¹⁵ quibus bibenda censetur , non equidem praeceperim. v is¹⁵¹⁶ maxima¹⁵¹⁷ natae Su sis¹⁵¹⁸ Parthorum, mox Laconicae, Creticae, Asiaticae¹⁵¹⁹, in Graecia vero Megaricae¹⁵²⁰, deinde Atticae.

155 96 Cremnos¹⁵²¹ agrios¹⁵²² gremias¹⁵²³ tollit oculorum inpositus, tumorem quoque polenta addita.

97 Nascitur¹⁵²⁴ vulgo molyb daena¹⁵²⁵, id est plumbago, etiam in arvo¹⁵²⁶, folio lapathi, crassa¹⁵²⁷, hispida. hac commanducata si oculus¹⁵²⁸ subinde lingatur¹⁵²⁹, plumbum, quod est¹⁵³⁰ genus vitii, ex oculo tollitur.

98 Capnos trun ca¹⁵³¹, quam pedes gallinacios vocant, nascens in parietinis et saepibus¹⁵³², ramis tenuissimis sparsisque , flore¹⁵³³ purpureo, viridis suco caliginem discutiti; itaque in medicamenta oculorum additur.

156 ¹⁵³⁴ 99 Similis et¹⁵³⁵ nomine et effect, sed alia est capnos fruticosa, praetenera, foliis coriandri, cineracei coloris, flore¹⁵³⁶ purpureo¹⁵³⁷. nascitur in hortis et segetibus hordeaciis¹⁵³⁸. clarittem facit inunctis oculis delacrimationemque ceu¹⁵³⁹ fumus, unde nomen. eadem evolsas palpebras renasci prohibet.

157 ¹⁵⁴⁰ 100 Acoron iridis¹⁵⁴¹ folia habet angustiora tantum¹⁵⁴² et longiore pediculo, radices nigras minusque venosas, cetero et has similes iridis¹⁵⁴³, gustu acres, odore non ingratas, ructu faciles. optumae Daspetiac ae e¹⁵⁴⁴ Galatia¹⁵⁴⁵, mox Creticae , sed plurimae¹⁵⁴⁶ in Colchide iuxta Phasin amnem et ubicumque in aquosis. recentibus virus maius quam vetustis , Creticae candidiores Ponticis. 158 ¹⁵⁴⁷ siccantur, ut iris¹⁵⁴⁸, in umbra¹⁵⁴⁹ digitalibus frustis¹⁵⁵⁰. nec non inveniuntur qui oxymyrsinae radicem acoron¹⁵⁵¹ vocant¹⁵⁵², ideoque quidam hanc acorion¹⁵⁵³ vocare malunt. vis ei ad calfaciendum extenuandumque ,¹⁵⁵⁴ efficax contra suffusiones et caligines oculorum, suco eiusdem poto contra¹⁵⁵⁵ serpentes.

159 ¹⁵⁵⁶ 101 Cotyledon parvula herba est¹⁵⁵⁷, in cauliculo tenero, pusillo folio pingui¹⁵⁵⁸, concavo ut coxendices¹⁵⁵⁹. nascitur in maritimis petrosisque¹⁵⁶⁰ u midis¹⁵⁶¹, radice olivae modo rotunda. oculis medetur suco. est aliud genus eiusdem sordidis foliis, latioribus densioribusque circa radicem vel ut¹⁵⁶² oculum¹⁵⁶³ cingentibus, asperrimi gustus¹⁵⁶⁴, longiore caule, sed¹⁵⁶⁵ pergracili ¹⁵⁶⁶. usus¹⁵⁶⁷ ad eadem quae s ativi¹⁵⁶⁸ aizoi¹⁵⁶⁹.

160 ¹⁵⁷⁰ 102 Duo genera eius¹⁵⁷¹ : maius in fictilibus vasculis seritur, quod aliqui bupihthalmon appellant¹⁵⁷², alii zoophthalmon ¹⁵⁷³, alii sterget hron¹⁵⁷⁴, quia¹⁵⁷⁵ amatoriis conveniat¹⁵⁷⁶, alii hypo- ge son¹⁵⁷⁷, quoniam in subgrundiis¹⁵⁷⁸ fere nascitur¹⁵⁷⁹ ; sunt qui ambrosiam potius¹⁵⁸⁰ vocant et qui amerimnon, Italia¹⁵⁸¹ sedum¹⁵⁸² magnum aut oculum¹⁵⁸³ aut digitillum. alterum minusculum, quod erit hales¹⁵⁸⁴ vocant, alii trithales¹⁵⁸⁵, quia ter¹⁵⁸⁶ floreat, alii erysithales¹⁵⁸⁷, aliqui is oēt es¹⁵⁸⁸, Italia¹⁵⁸⁹ sedum¹⁵⁹⁰, sed aeqn e¹⁵⁹¹ aizoum¹⁵⁹² utrumque, quoniam¹⁵⁹³ vireat¹⁵⁹⁴ semper¹⁵⁹⁵. 161 maius et cubiti altitudinem ¹⁵⁹⁶ excedit, crassitudine plus quam pollicari. folia¹⁵⁹⁷ in cacumine linguae similia¹⁵⁹⁸, carnosa, pinguia, larga¹⁵⁹⁹ suco, latitudine pollicari, alia in terrain convexa, alia stantia ita, ut¹⁶⁰⁰ ambitu effigiem imitentur¹⁶⁰¹ oculi. quod¹⁶⁰² minus est, in muris¹⁶⁰³ parietinisque et tegulis nascitur¹⁶⁰⁴, fruticosum a radice et foliosum¹⁶⁰⁵ usque ad cacumen, foliis angustis, mucronatis, sucosis, palm um¹⁶⁰⁶ alto caule. radix inutilis.

162 ¹⁶⁰⁷ 103 Huic similis¹⁶⁰⁸ est quam Graeci andrachnen¹⁶⁰⁹ agrian¹⁶¹⁰ vocant, Italia¹⁶¹¹ inlecebram¹⁶¹², pusillis¹⁶¹³ latioribus foliis et¹⁶¹⁴ breviore ¹⁶¹⁵ cacumine. nascitur in petris¹⁶¹⁶ et colligitur cibi causa.

Omnium harum vis eadem, refrigerare¹⁶¹⁷ et adstringere. 163 ¹⁶¹⁸ medentur epiphoris folia inposita vel sucus inunctis¹⁶¹⁹, purgat¹⁶²⁰ enim ulcera oculorum expletque¹⁶²¹ et ad cicatricem perducit palpebras deglutinat. eaedem¹⁶²² capitis¹⁶²³ doloribus medentur suco vel folio temporibus inlitis, adversantur phalangiorum ictibus, aconito vero maius aizoum¹⁶²⁴ praecipue. a scorpionibus quoque habentem id feriri¹⁶²⁵ negant.

164 ¹⁶²⁶ Medentur et aurium dolori, item sucus¹⁶²⁷ hyoscyami¹⁶²⁸ modicus ¹⁶²⁹, item Achilleae et centaurii minoris et plantaginis, peucedani cum rosaceo et meconio¹⁶³⁰, acori sucus cum rosa —omnis autem strigili calefactus infunditur—, cotyledon etiam purulentis cum¹⁶³¹ medulla cervina calefacta, ebuli radicis ¹⁶³² tritae sucus linteo colatus, mox in sole densatus et, cum opus sit, rosaceo dilutus et calefactus.

Parotidas verbenaca¹⁶³³, item plantago sanat, item sideritis cum axungia vetere.

165 ¹⁶³⁴ 104 Narium oz aenas¹⁶³⁵ emendat aristolochia cum cypero.

105 Dentibus remedio sunt panacis¹⁶³⁶ radix commanducata , praecipue Chironiae, item sucus collutis¹⁶³⁷, radix hyoscyami ex aceto manducata, item Polemoniae. commanducatur ¹⁶³⁸ et plantaginis radix¹⁶³⁹, aut colluuntur¹⁶⁴⁰ in aceto decoctae suco; et folia esse¹⁶⁴¹ utile¹⁶⁴², vel si sanguine gingivae¹⁶⁴³ putrescant; [vel¹⁶⁴⁴ ] semen eiusdem apostemata et collectiones gingivarum sanat. 166 ¹⁶⁴⁵ et aristolochia gingivas dentesque¹⁶⁴⁶ confirmat , verbenaca¹⁶⁴⁷ cum radice commanducata et decocta e¹⁶⁴⁸ ex vino aut aceto sucus colltus, item quinquefolii radicis¹⁶⁴⁹ decoctae ad tertias in¹⁶⁵⁰ vino aut aceto. prius quam decoquatur ¹⁶⁵¹, aqua marina aut salsa lavatur¹⁶⁵² ; decoctum diu¹⁶⁵³ tenendum in ore. quidam cinere quinqlefolii fricare malunt. et verbasci radix decoquitur in vino ad colluendos dentes, et hysopo¹⁶⁵⁴ colluuntur¹⁶⁵⁵ et peucedani¹⁶⁵⁶ suco cum meconio vel radicum anagallidis¹⁶⁵⁷, magis feminae, suco ab altera nare, quam doleat, infuso.

167 ¹⁶⁵⁸ 106 Erigeron¹⁶⁵⁹ a nostris vocatur¹⁶⁶⁰ senecio. hanc si¹⁶⁶¹ ferro circumscriptam¹⁶⁶² effodiat aliquis tangatque ea dentem¹⁶⁶³ et alternis ter despuat ac reponat in eundem locum ita¹⁶⁶⁴¹⁶⁶⁵, ut vivat¹⁶⁶⁶ herba, aiunt dentem eum postea non doliturum. herba est trixaginis¹⁶⁶⁷ specie et mollitia, cauliculis subrubicundis . nascitur in tegulis et in muris¹⁶⁶⁸. nomen hoc¹⁶⁶⁹ Graeci dederunt, quia vere canescit. caput eius numerose¹⁶⁷⁰ dividitur lanugine, qualis est spinae, inter divisuras exeunte; 168 quare Callimachus¹⁶⁷¹ eam acanthida appellavit, alii pappum. nec deinde Graecis de ea constat. alii erucae foliis esse dixerunt, alii roboris—a t minora¹⁶⁷² multo—, radice alii supervacua, alii nervis utili¹⁶⁷³, alii potu strangulante. e diverso quidam¹⁶⁷⁴ regio morbo cum vino dederunt et contra omnia vesicae vitia, item cordis et iocineris. extrahere renibus harenam dixere. 169 ischiadicis drachmam cum oxymelite ab ambulatione propinavere¹⁶⁷⁵, torminibus quoque et¹⁶⁷⁶ in passo utilissimam, praecordiis etiam cibo ex aceto eam praedicantes serentesque¹⁶⁷⁷ in hortis. nec defuere qui et alterum genus facerent nec quale¹⁶⁷⁸ esset¹⁶⁷⁹ demonstrarent, contra serpentes in aqua bibendam edendamque¹⁶⁸⁰ comitialibus dantes. nos eam Romanis experimentis per usus digeremus. lanugo eius cum croco et exiguo aquae frigidae trita inlinitur epiphoris , tosta¹⁶⁸¹ cum mica salis strumis.

170 ¹⁶⁸² 107 Ephemeron folia habet iilii¹⁶⁸³, sed minora, caulem parem, florem caeruleum, semen supervacuum, radicem unam digitali¹⁶⁸⁴ crassitudine, dentibus praecipuam¹⁶⁸⁵ concisam in aceto decoctamque, ut tepido colluantur. et ipsa etiam radix¹⁶⁸⁶ sistit; cavis¹⁶⁸⁷, exesi s¹⁶⁸⁸ inprimitur. chelidoniae radix ex aceto trita continetur ore, erosis veratrum nigrum inprimitur ¹⁶⁸⁹, mobiles utrolibet decocto¹⁶⁹⁰ in aceto firmantur.

171 ¹⁶⁹¹ 108 Labrum Venerium¹⁶⁹² vocant in flumine nascentem. est ei vermiculus¹⁶⁹³, qui circa dentes fricatur¹⁶⁹⁴ aut cavis dentium cera includitur. cavendum ne vulsa¹⁶⁹⁵ herba terram tangat¹⁶⁹⁶.

172 ¹⁶⁹⁷ 109 Ranunculum vocamus quam¹⁶⁹⁸ Graeci batrachion. genera eius IIII: unum pinguioribus quam coriandri fohis et ad latitudinem malvae accedentibus, colore livido, caule al to¹⁶⁹⁹, gracili et radice alba. nascitur in limitibus umidis et opacis. alterun foliosius¹⁷⁰⁰, pluribus foliorum incisuris, altius¹⁷⁰¹ caulibus. tertium minimum est, gravi odore, flore¹⁷⁰² aureo. 173 quartum simile huic, flore l acteo¹⁷⁰³. omnibus vis caustica, si cruda folia inponantur, pusulasque ut ignis¹⁷⁰⁴ faciunt. ideo ad lepras et psoras¹⁷⁰⁵ iis¹⁷⁰⁶ utuntur et ad tollenda stigmata, causticisque¹⁷⁰⁷ omnibus miscent. alopeciis inponunt celeriter removentes¹⁷⁰⁸. radix in dolore commanducata diutius rumpit dentes; eadem¹⁷⁰⁹ sicca concisa sternumentum ¹⁷¹⁰ est. 174 ¹⁷¹¹ nostri herbarii strumum eam¹⁷¹² vocant, quoniam medetur strumis et panis parte in fumo suspensa, creduntque ea rursus sata rebellare quae curaverint¹⁷¹³ vitia, in¹⁷¹⁴ quo scelere et plantagine utuntur. oris ulcera intus¹⁷¹⁵ sucus plantaginis emendat et folia radicesque commanducatae ¹⁷¹⁶, vel si rheumatismo laboret¹⁷¹⁷ os, ulcera faetoremque quinquefolium, ulcera psyllium¹⁷¹⁸.

175 ¹⁷¹⁹ 110 Conposita quoque contra faetores, vel maxime pudendum¹⁷²⁰ vitium¹⁷²¹, trademus. ergo folia myrti et lentisci pari pondere, gallae Syriacae dimidium pondus simul terere et vino vetusto sparsa mandere matutino ex usu¹⁷²² est, vel hederae bacas cum casia¹⁷²³ et murra¹⁷²⁴ pari pondere ex vino. naribus utilissimum est dracontii semen contritum ex melle, etiam si carcinomata in iis sint¹⁷²⁵. suggillata hysopo emendantur, stigmata¹⁷²⁶ in¹⁷²⁷ facie mandragoras¹⁷²⁸ inlitus¹⁷²⁹ delet.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. admi- ratione d.

2. quodque VTE H. quoque f S. quaeque d. quod v.

3. ad V.

4. iis v. his ll.S.

5. nobis V.

6. adiuuanda d v.a.G. cfr. § 22.

7. fuit hoc d.

8. ad V.

9. umero V.

10. omnium om. man. Dal. ho- minum D cum P.

11. memoriam Vd.

12. est S cum Gron. si ll. T D. ( cfr. § 16. 70). del. H. esset v.

13. iis v. his ll.C.

14. aut E v. ac r T.

15. sed culmina v.a.H.

16. additas V.

17. om- nisque E v.a.D.

18. scrutatur d.

19. quaeque d v. queque V. neque E.

20. fila dE S. -le V. folia v.

21. pareat d.

22. M om. V.

23. inchoato V.

24. mederetur TE H. me- detur r. -dicetur v.

25. inueni E v. a.S.

26. ieneis ( pro lenaeus) V.

27. animaduerto d v.a. H.

28. cfr. Cels. V 23, 3—Gell. XVII 16. (Diosc. II 97. Scribon. 177).—cfr. Plin. VII 88. Gell. XVII 17, 2.—Appian. Mithr. 112 et Strab. X 4, 10 p. 477.

29. an primo ei ( vel illi)?

30. inuita Vd.

31. antidotis quoniam Vd. de errore cfr. v. 5.

32. inquentum V 1. in quantum V 2. inuentum autumant v.a.S.

33. sanguine d. om. E.

34. manatum dE v.a.B.

35. ponticarum B. -corum VdE 2 v. -taeorum E 1

36. praecepti V.

37. mortalium mitridates (-em v) E v.a.G.

38. certum est post locutum habent E v.a.D.

39. e D. om. ll. de v.

40. LVI dE v. LIII V 2. olui V 1 f. LXI Brot.

41. Seren. 1062–1064.

42. in V v( S). om. r Brot.

43. hominibus d v.a. H.

44. qui fuere om. Vd.

45. regia praeda E v.a.D.

46. auctores Vf S. -res medicinae d(?) E v.

47. cratenuas V. -eias Ven. Euax rex Arabum qui de simplicium effectibus ad Neronem scripsit (conser- Verc.) Crateuas ( vel -eias) v.a.H ( ex Marbodo de lapid. prol. 2 inter- polantes).

48. rei difficultas E v.a.S.

49. est VdTf S. ex Ven. est ex v. est et E G.

50. aemulationem Vdf S. -ne E v( U).

51. multum E (?) G.

52. focordia ego ( et M Hertz). fors ( T v. fors ll.J) uaria ll. T v. follertia CFW Müller p. 20. (pictura dicitur deterior fieri socordia).

53. ne Vd G. in E. del. v.

54. indicata E v. -cta r Tf.

55. potestas V. -atē dT.

56. difficilis cognitio VdTf S. -le cognitu E v.

57. ortulo V.

58. concusis V 1. -ussus V 2.

59. repperietur V D.

60. defectum V v.a.B( G).

61. eamque unam VdTf S. -que nam E. -que num G. in eo namque v.

62. scientia Vd.

63. praeuale V.

64. colcis V.

65. medea E v.a.S. cfr. XXXV 26. 136. 137. 145.

66. itala E G( J). -lica v. -la cis V 1. -licis V 2 d. -lis S.

67. circe dis E v. -ca edis d. -ca aediis (-des V 2) V.

68. Aeschyl. ap. Th. H. IX 15, 1.—Plin. VII 15. Gell. XVI 11, 1. 2.—Homer. b 228. Th. H. ibid.

69. folia V. orta om. E.

70. quō E. quos v.a.S.

71. multis Vd.

72. gloria V.

73. cum NdE G. tum V v.

74. tum VdTf S. t .... N. om. E G. cum v. nunc D.

75. quae del. v.a.G.

76. rigatur ll. G. -aretur v. dicatur D. cfr. II 201. XIII 69.

77. illa ll. v. an insula? cfr. V 48.

78. cfr. Plin. XXI 159. Homer. δ 221.

79. herbis Vd.

80. aegyptias NE v. -tiis d. -tis V 1. -ti V 2.

81. a N(?) v ( D). ab ll.S.

82. ne- penthes v. De nephentes Vd. rheph- E. ne ...... s N.

83. her- baru. N. cfr.§ 22.

84. sint S. sunt N ll v.

85. suffustines Vd. ... fitione. N.

86. 21,44 145

87. quas d v. quae N. qua E. quam V.

88. sapientiae E.

89. aesculapioque E v.a.S.

90. magiis N.

91. adeoque dE v. adaeque V 1. ad ... que N. aeque V 2.

92. ad om. E.

93. adfirmauit E. -aret C.

94. Aelian. nat. an. I 45.

95. tradit N G( D). -didit ll.v.( S).

96. balim NE J. -in v. -li V. -lum d. ballim S ex Etym.. M. p. 186, 34 et Arcadio p. 30, 14.

97. tylonem Vd S. thy- E(?) G tillonem v.

98. quam E.

99. salute NV.

100. quam v. qua NVd D. qui E. an de qua? cfr. XV 68.

101. aductus Vd.

102. etiam in fidei V.

103. 10,40

104. uim E.

105. in quo E.

106. calcatis V 1.

107. inflammari ll.v ( contra argumenti ra- tionem, ut videtu). an uel fanari?

108. earum E.

109. confecerunt V(?) S.

110. causa est G. -sae si (nisi v) ll.v.

111. quod VE v. quidem d.

112. obuiam V. -ia in D.

113. 18,160

114. qua ales E G. quales V. -lis d. qua auis (uis v) C.

115. intrent E.

116. ra- ritas Vd.

117. tradiderunt E.

118. accedat E.

119. causas V.

120. ui ( pro ut) Vd.

121. Pl. iun. 85, 1–3. cfr. Plin. VIII 152.

122. frutectu V, -eto v.a. G.

123. Laeetania Hübner Hermae I p. 341. lacetania dE G. late ca- V. lacte. In Lusitania v. cfr. XIV 71.

124. res om. Vd.

125. hispanae V.

126. accedit V.

127. et epistola E.

128. inspirato V v.a.C.

129. cynrh. d. N. qui norodi V.

130. medis N D.

131. a uersicolorib. N. an & uers-? ( nisi veto a—maculis post appellatum po- nenda sunt, duobus versibus olim inter se commutatis).

132. quem V (?) C. quam N rv.

133. remedio H cum Gron. -ia ll. -ium v.

134. alium ll. T H. -us est v.

135. priori dE(?) v.a.S.

136. est ego. sed ll. v.

137. 24,143

138. hoc Vd.

139. exerenti se S. -tis e E. -tis se G. -ti... N. exer- centis e Vd. exeuntis e man. Dal. v.

140. uenationes Vd.

141. condentis (se cond- v) G.

142. apparet v. -reret N ll.

143. satis ll.v. s, N.

144. funere E.

145. cfr. Strab. XVI 4, 24 p 781.—Diosc. IV 2. Marc. 35, 15. 25, 13. (cfr. Plin. XXV 84. 101).

146. interim om. dT.

147. re- num V.

148. castra N.

149. qua NE v. quo Vd.

150. poto d.

151. sto- magacen V.

152. scelotyrben N 2 J. -turben (-bin d) N 1 Vd Brot. sce- letorben E v.a.B. -tirben B. -tyrben G.

153. dist. G.

154. reperto N.

155. maris V.

156. anginas—contra om. N.

157. et ex E v.a.S.

158. toni- trum audiatur N D. -rua audiantur 11. v. cfr. 142. 192. XXXVI 88.

159. securos in Vd v. -rus in N. in securus E.

160. annum —praestat N D. om. ll. reddit v.

161. Frisi (Sis N) gens tum N S om. 11. v. Frisa codd. B. -si B.

162. fida in N ll. v. del. B.

163. nra uere E. nostris demonstrauere v.a.S.

164. ni V.

165. foret E.

166. ueluti N ll. v( J). -lut G. -lut e D cum U 530.

167. propinquae NdE v. -que V. -quo D.

168. brittania N 1. -annia N 2.

169. dist. G.

170. no- minis N.

171. 70 sqq.

172. res (ut res v) tanta E v.a. H.

173. uidebatur NT H. ut debeatur Vd. debe- E v.

174. herbarum N. cfr. § 12. -bam tum Hauler.

175. aliquis ll.S. -uibus G. credet aliquis v.

176. curam G. cum N ll. v.

177. existimaris N. -rit Hauler. -mentur v.a. .G

178. portent ( pro fordent) N. oportent Hauler.

179. inueni ( om. uno versus untur—16 par est) N.

180. celebrare E v.a.S.

181. pars V.

182. digestu N.

183. generatione ( om. uno versu morborum—17 re- puta) N.

184. reputationem V.

185. miseris ortis d. his ereris hortis V.

186. quae noua NdT J. que et (quae ei S) noua V S. quae nomina E H. nomina quae v.

187. millia NE v.a.S.

188. stultitia v.a. H. stuili . e N.

189. probe N.

190. possit dTE Ven.( J). -sset N. potest V (?) v.

191. ac NVd D. ad E v.

192. de hoc NE v( D). hoc r Tf S.

193. aeui EBrot. aui N v. aut r Tf.

194. experimenta (exsp- N. expri- V) N ll. Tf Brot. -to v.

195. stillicidio E v. -cio ( vel -cid . .) N. -ci Vd.

196. que N.

197. dist. G.

198. ab V.

199. alios NdE G. alio V. -iud v.

200. concita E (?) Lugd.

201. a om. E v.a.G.

202. et quidem Vd.

203. e. condicio N

204. optu. . is N. -timi E v.a.S.

205. port.. N. potus dT.

206. tra- ditque Vf SJ.... datque N.

207. M om. V.

208. uenenum V. ueneno—et om. N.

209. aequae N.

210. cfr. Cornel. Nep. ap. Plut. Luc. 43.

211. set N.

212. memor N Bas. -oro ll.v.

213. lucillum Vd.

214. magica Vd v. magis E.

215. portenta nisi ubi om. E.

216. an sint?

217. fuerit V S. fuit rv.

218. praestitum v.a.S.

219. lac. indicavit J; excidisse videntur a dis priscisue vel tale quid.

220. postea ll.v. pro ea D cum P.

221. inuentas E G. -ta V v. -tae d.

222. Homer. κ 302–306. (Diosc. III 47 = Plin. XXVI 33). Th. H. IX 15, 7.

223. latissima E. laudat- v.a.S.

224. teste om. E G.

225. a om. d.

226. contra quem Vd. demonstrat v.a.S.

227. phaeneum V.

228. fodi dT.

229. autem non (autē n???) vet. Dal. autem ll.v( D). haut J. haud S. cfr. Theophr.

230. lutem pingere V.

231. affir- maretque dT.

232. e J cum Strackio. om. ll. v.

233. in Vd.

234. autumni ego. cfr. § 117. XXVI 46. mihi ll. v. mnemini J.

235. aliquod V.

236. difficultatis V D.

237. radices V.

238. obrutae d.

239. cfr. Plin. XXVI 107.

240. duodecatheon Vd.

241. an uocant ut? cfr. XXXVII 195.

242. maiestate ego. -tem ll.v.

243. qua pota E.

244. lutae VdT.

245. cfr. Homer. ε 401. δ 232.—Diosc. III 147. Isid. XVII 9, 48. Plin. XXVII 85. Th. H. IX 8, 6.

246. pentorobon E v. -toron d. -teron Vf.

247. glycysiden v( S). -dem E(?) Brot.( D). cycliodem r T. -den f.

248. nam VTf S. om. d(?) E v.

249. nuncupatur VdT v( S). -antur E G.

250. imo ( pro inter) d 2. uno T.

251. quattuor ll.v.

252. quattuor aut quin- que ll.v.

253. iis E v.a.S.

254. rubrumque nigrum V.

255. tuendo ll.v. uolando coni. S. eruentem D. an ad tuendū ( vel interdiu, ut XXVII 85)?

256. Diosc. III 48. Th. H. IX 11, 2. 8, 7.

257. adscripsit E.

258. a quo is N J. quos V. quō (quoniam) is E v. qui dT. ( locus nondum sanatus).

259. panaciam NT v( S). -ceam E G. pano- ciam Vd.

260. est del. H. eius est v.a.G.

261. coactus dE v. -ct. s N. coctus ( aut coetus) V.

262. 12,127

263. a v. scrobem incipit R.

264. religio—piamentum om. N.

265. Diosc. III 48.

266. et quonam NdTE Verc.( H). -niam VR. quoniam et v. et quo Bas.

267. feret N.

268. ant N ll. f S. ac D. et v.

269. quod e N v. quod ae R. quod de d. code V 1. circo de V 2. quod E.

270. macedonia NE v. moniaco r.

271. 12,127

272. armentariis d v. -ris NV D. -ri E.

273. erumpente N.

274. celeberrime Vd.

275. uanescit VR S.

276. probatur VRdf. cfr. XII 127.

277. ac NE v. aut r.

278. adulteratim V 1. -atum V 2 dT.

279. Diosc. III 49.—Th. H. IX 11, 1. Diosc. III 50.

280. heraclem cum (tum R) VR.

281. ant NVdT S. ide R. om. E v.

282. 20,170

283. tertium genus dT.

284. panaces dE v. plin- N. pina est VR.

285. chir..... N. -rontum V 2. hir- V 1 R.

286. Th. H. IX 11, 4.

287. uncos ego posui. cfr. v. 14.

288. panacis E(?) Lugd.

289. pharnaceon N v. -cion (far- R) VRE S. -tion d.

290. controuersia ll.v( Brot.). -iam G.

291. e N.

292. pharnace V 2 d v. -ci r. phar.. ce N.

293. seritur NE v. serior r T.

294. huic dT.

295. longioribus quam NE v. flos r T.

296. follis V.

297. alia ( om. post adicit) ego coll. Theophr. om. ll.v.

298. eius D. ei . . N. huius ll.v.

299. aliqui NVRd S. alterum E v.

300. leuis ll. T H. -ioris v. an latius (folio)? cfr. Theophr.

301. foli N S. folio VR.

302. tenuius NRd H. tunius E. tenuis VT ed. pr. -ioris v.

303. Diosc. IV 35.—cfr. Diosc. IV 182.

304. quattuor ll.v.

305. follis V.

306. ampelo VRd.

307. 23,27

308. 22,43 sq.

309. Diosc. IV 69.

310. Scribon. 181.

311. hercule V.

312. aut ego. aput V 1. apud rv. del. D. apud alios, apud nos U 531.

313. a rabie aliis ego coll. Scribon. arabilis VR. ar- bilis E. arabas d v. ab alis D. a rabulis U.

314. altercum d H( D). cfr. ind. -rum r. -rcum siue altercangenum (-non G) v( S).

315. floribus R(?) B e Diosc. foliis Vd v. -lii E.

316. calice ego e Diosc. ( sublata dist.). talis VRE v. -le dT.

317. altius E v ( om. Ven.). alterius r T.

318. irionis B. trionis E v. -nes r.

319. semini v. seni VRd. semine E.

320. est ego. set E. sed rS. et v. de enuntiati forma cfr. § 44.

321. pinguium V.

322. candidis V.

323. recipere V.

324. ematuruerit dT.

325. alioquin d v.a.Bas.

326. nullum E v.a S( D).

327. ideo VR. -oque d(?) E v.

328. et per VRd v. inter E.

329. catilibus VR.

330. Isid. XVII 9, 41.

331. quattuor ll.v.

332. bibantur d(?) v.a.S. lac. indicavit J supplens biberunt. probabilius tot bibi iube- bant.

333. febri E. -rem v.a.S.

334. arbitrantes VRd J. -ant et E. -antur S. -abantur. Et v.

335. 15,30

336. iis R v( S). /i/ V 1. hi V 2. his rC.

337. 23,94

338. finem V.

339. cogant ego. cogeret ( ortum ex cogent) ll. S. -erent J. -erentur v.

340. Diosc. IV 188.

341. desunt §§ 38–41 in VRdT.

342. par- thenium ego. -ius Ea. -ion v coll. ind.

343. et a. cfr. § 80. ( an uel?). om. E v. est D.

344. dist. et lac. indicavi ego coll. Diosc. exciderunt in caule II (binis).

345. geniculis E v. oculis a.

346. stante & ego. -ntia Ea. -nte G. -nti v.

347. rariore a v( D). -ori E(?) G.

348. cfr. Diosc. eupor. II 92.

349. mirumque a D.

350. eorum om. a.

351. conceptua E.

352. folia v. eo in lia Ea.

353. duabus Ea v.

354. tribus Ea v.

355. uel a 2 D. aliis a 1. om. E. ant v. an binis ternis? cfr. XXVI 72.

356. cogatur D. coqua- Ea. percoqua- S cum vet. Dal. cfr. XXXIV 170. excoqua- J. decoqua- v.

357. Hippocr. de morb. mul. I 63. 74. 82. 85; de nat. mul. 8. 11. 18. 29. de morbis II 12. de int. affect. 34.

358. usu v.a.D.

359. has Ea G. illas, easque v.

360. at vet. Dal. ad Ea v.

361. irino E C. linino a. lilino v.

362. lilino J. lirino E C. yrinino a. irino v.

363. hoc idem v. a. D.

364. olidis G. sol- Ea. surdis v.

365. sucum v. -co Ea D. cfr. § 164. XXVIII 167.

366. inunxit D. -itque E v. inuinxit a.

367. dist. ego.

368. aluo E v. albo a D.

369. dist. ego.

370. Diosc. IV 188. Scribon. 135. Marc. 30, 2. Seren. 515. Marc. 30, 61.

371. uesicae v.a.S.

372. decoquitur Bas. -uatur Ea v( D).

373. duobus ll.v.

374. decocta S cum vet. Dal. cfr. XXIX 80. -tae E. -tum v. mixtum a D.

375. fiue ll.v. per se siue vet. Dal. an in cibo?

376. decoctam vet. Dal. -tum E v. -ta a D.

377. Diosc. IV 36. (cfr. Plin. XXXIV 152. Ovid. met. XII 212. Hygin. fab. 101).

378. inuenisse ego. -nies NEa. om. r. -nit v.

379. et om. N.

380. qui d.

381. dist. ego.

382. mederet R.

383. ob NdE v. co r.

384. achilleos v. -eus VdE. -eū R. ach .. leo. N.

385. ac V. hac rv.

386. telephema d. telerhuma R. -ruma V.

387. ex E v( D). ea N. cia VR. eia dT. et a S. a f H.

388. eam NE v( D). om. rS.

389. gladius dT.

390. telepi VR.

391. uolunt NdE v. -ntatem V 1 R. -nt autem V 2.

392. panace VR.

393. heracliam RE D. -leam Vd J. -leon v.

394. sideriten df v( D). sid. riten N. -riaten VR. -ritem E. -tim S. -tin G. cfr. XXII 41.

395. milifoliam ego. cfr. not. ad XXIV 152. millefoliam NE v( D). -ium r Tf S.

396. ramosa V.

397. in utioribus R 2 in utilio- R 1.

398. feniculis VRf.

399. foliis E v. folis N D. om. r.

400. uestitum Vd.

401. Diosc. IV 33. 35. (cfr. Plin. XXVI 140. XXV 34).

402. eli- ganter R. -tur V.

403. allis E.

404. capitulis RdT H. -tolis V. -tibus E v.

405. marruuii ego. -uuti VR. -ubii rv. cfr. XIV 105 ( M). XXII 41. XXVI 93. u etiam XX 118. 241. 244 scribendum fuisse videtur.

406. folio d(?) E v.a.S.

407. dist. D.

408. ha .. N. haec E. hanc v.a. D.

409. glutinari D cum U 533. -re ll.v. an glutinant ( mendo frequenti: cfr. § 78. 83. XXIV 140. 24 al.)?

410. alii et ego. alia (=ali&) E. et VRd D. alii v.

411. sideritin E Lugd.

412. maceritiis E.

413. conteratur VR.

414. foedioris R.

415. Diosc. IV 34. (extr.: cfr. ib. 122).

416. tene- riorem VRdTf S. -oribus E G. tenuioribus v ( H).

417. aliqui ego. -ioqui N. -ioque ll. -iam v.

418. uinum V. qui- v.a. B.

419. dist ego coll. Diosc.

420. folio filicis (fel- S) VdE v( D). cfr. XXIV 85. foliculicis R.

421. anguinis VR.

422. succus dT.

423. Diosc. III 101. 142. Th. H. IX 18, 7. (cfr. Plin. XXIV 130. XXVI 75. XXVII 134).

424. teucrion NdE v. uorion r.

425. hemionion B. -neon D. ... mioneon N. hermi- d. -oncon VR. -mineon E. -memon v.

426. iugos VR.

427. dist. ego.

428. locis nascentem v.a.D.

429. austero E v. -re r. aus .... m N. an austeram?

430. sapore NE v. om. r.

431. flo- rem ego. cfr. XXVI 58. XXVII 78. XVI 65. -rentem ll.v.

432. nec quae N D.

433. meditur V.

434. extat d.

435. protecta VR.

436. lient V 1. lin. N.

437. cumque V 1 R.

438. inanisse E.

439. ple- nion R.

440. edint NV 1 f S. edant dT. edunt V 2 E v. ederint R(?) G.

441. hiesopi V. -eropi R.

442. cum VRdTf S. eum E. del. v.

443. floreat V 2 f S. -re ad V 1 RE. -re dT. -rentem adhuc v.

444. iuuent E.

445. flore VR.

446. cilicis V 1. -ciae V 2 D. sed cfr. § 136. V 96. 129. XIV 81. 109. XIX 128. XXI 31. 42; aliter XXIV 165.

447. pissidiae V. pesside R.

448. Diosc. IV 149. (cfr. Apollod. bibl. II 2, 2. Ovid. met. XV 326. Vitruv. VIII 21).

449. melampolis VRd.

450. de ue- natione VRd.

451. nota est v. -tas VRE. -ta dT.

452. melam- podium d.

453. pastor E. -ore man. Dal. v.a. C.

454. illi E.

455. anim- aduertentem d 2 C. -tente Vd 1 E v. -tite R.

456. proetidas Vd B. proeci- R. paroti- E v.

457. lac. indicavi ego coll. Theophr. ex- ciderunt fortasse non constat auctoribus de generum inter se differentiis. cfr. § 168 ( XVI 48. XXIX 94) et XVI 16. 148. 166. XXIII 29. XXXI 74. aliter U 534 post quam ob rem supplevit regni portione illum donatum esse.

458. alii & ego. alia VEd. alii E v. cfr. § 43.

459. nigra VR. -ro f.

460. platani E v.a. H.

461. sed V 2 Rd v. s V 1. et E.

462. plurie V 1 R.

463. albi E B. alibi V 1 Rd. alii V 2 v.

464. incipientes VRd.

465. palmari D cum U 535 contra Plinii usum. an palmeo ( cfr. XXVI 95) vel palmi altitudine ( cfr. XII 48. XXIV 137. XXVII 85)?

466. conuolto VR.

467. nigro modo E.

468. e quib: V. e quibus d.

469. Th. H. IX 10, 1–4. Diosc. IV 149. 148. 149. Isid. XVII 9, 24.

470. dist. U 536.

471. in oete E S. -ta v. nocte e r.

472. opi- mum VRdf. de mendo cfr. XVIII 78. 263. XXXV 47.

473. pyrum E. ep- v.a.B.

474. melius E v. om. r.

475. elicon eicone V.

476. alias VRTf S.

477. oetaeum C. -teum v. oetum E. eteum V 1 R. eteu r. (Oetaeum secundum v.a.S).

478. elaticum R.

479. parnassium E(?) Lugd.

480. uicino v. uinicio ll.

481. domos R(?) v.a.D.

482. sufficiunt VR.

483. Th. H. IX 8, 8. 6. Diosc. IV 149.

484. hoc et v. hoc est 11.

485. spectet d. expectate VR.

486. aduolauerit d v.a.G.

487. facere E.

488. fodietur VRd.

489. Th. H. IX 10, 4. Diosc. IV 149. Marc. 30, 17.— Val. Max. VIII 7 ext. 5. cfr. Petron. 88.

490. alii dTE v. -iam V. -iū R.

491. encymon dTE J. uocy- (-ci- R) r. ectomon H cum Bodaeo e Theophr. et Diosc. ent- B. euchymon v.

492. poliriton VR.

493. uomnine VR.

494. interna d.

495. praemiscum V 1. praesum- R. praecipuum V 2

496. previdenda V. praeui- R.

497. sumtitauerint (sumpti- v) d v. -runt E. summitauerunt r.

498. lac. indicavit S. excide- runt fere se eo purgauisse. cfr. Val. Max. et Gell.

499. Gellius XVII 15, 6.—Diosc. IV 150. (Th. H. IX 9, 2). 148. Scribon. 10. Marc. 1, 10.

500. Drusum- que ego. -sum quoque ll. v.

501. tribus nurum V 1 R. -bunum V 2.

502. omnis V S. -nes rv.

503. plebs TE v. pies d. pliet V 1 R. placet V 2.

504. adstans T v( S). ast- d D. st- E(?) G. arstane V. as stare R.

505. phousit V 1 R. phous id V 2.

506. obtumatem (-tim- V 2) V. -tes D. obtutes E.

507. uerm bello V 1. uerrem bello V 2.

508. importauere dT.

509. enim ibi dE.

510. tutissime om. d.

511. sesamoidē R.

512. 22,133

513. se ex mixta Rd.

514. radiculae VRdf v( S). -la E Verc.( G).

515. sternutamentum d v.a.G.

516. somnum discutiunt coni. Dal.

517. 19,4 24,9

518. Th. H. IX 8, 4.—Diosc. IV 149 (148).

519. tenuis summa R.

520. febresque E 1. -re uique E 2.

521. decorticatae V 2.

522. et imae VRdf S. etiam hae E v.

523. tam??? R

524. radice VR.

525. corticis VRd.

526. carnosissimam d. crassiss- man. Dal.

527. eligebant d v.a.G.

528. quo d v. quod VR S. quae E. qua man. Dal.

529. opergas V.

530. acu in RE G. ac uim V. ac ui d. del. v.

531. iis R(?) va.S.

532. craffiffimi ego. graui- ll.v. grandi- CFW Müller p. 20. de mendo cfr. XXIX 132.

533. ita dant G. -ntes ll. Tf v( D). radiantes J. an tendentes ( sc. seligunt)? cfr. XXVII 124.

534. agre VR.

535. gustum R.

536. uim eius E v.a.S.

537. Diosc. IV 149.

538. Marc. 30, 17.

539. cytra V. cyta R.

540. febri podagri VRd.

541. pituitis VRd.

542. ex aqua v.a.J.

543. molliendo VR.

544. una VTf S. ma upa E.

545. quattuor ll.v.

546. miscere VR. an vero miscent? de mendo cfr. § 43.

547. alique V.

548. scamonium VR D. -neam v. scammonium fE S. -niam d. -neam C. cfr. XXVI 59. (scamonia Scribon. 140. 254. σκαμμωνία Theophr. Diosc.)

549. sed ut ius R.

550. cfr. Pl. iun. 96, 11 sqq.

551. eximium VRf.

552. tertia v.a.S.

553. squamis E v.a. S. cfr. XXXIV 107. 108. 109. 154. XXXVI 182. IX 113; contra XXX 107.

554. scabia R.

555. cera VRd v( S). aut cera E(?) B( C) e Diosc. et cera Ven.

556. ac B e Diosc. haric R. haro r. aro v. an cedria? cfr. XXIV 17.

557. pide E 1.

558. uel v. uelut ll.

559. Diosc. IV 148.

560. sternutamenta d v.a. H. ( item V 2 infra v. 5).

561. pu- turorum V. potuum d.

562. aures R.

563. singultos VR.

564. stoma VR.

565. tardiores E v. om. r.

566. extrahere J cum Strackio. -rent ll. v.

567. terribilius ego. -li uisu E G. -lis uisu r Tf. -lius uisu in v.

568. obseruationem VR.

569. carnes VRdTf S coll. § 67. adde XXIII 126. 127. 150. XXIV 93 al. -nem E v ( D).

570. coquatur VRE v ( sc. helleborum). -antur dT S.

571. quod E.

572. thebison VRdf.

573. dedit dT. donauit v.a.G.

574. similitudine E.

575. omnibus E v. -ium r.

576. in primis —20 incisum E v. om. r.

577. forcipibus Brandis de aspir. Lat. p. 37.

578. cribant VR. scri- v. a.B.

579. 53

580. hoc E v( D). hue VR. hunc dT J.

581. inanito v.a.G.

582. cfr. Cels. II 13.

583. quoque ( pro quippe) E. (quippe impatibiles v.a.H).

584. quoque ( pro quippe) E. (quippe impatibiles v.a.H).

585. uini—2 abstinentia om. E.

586. laene E. lacte v.a.H.

587. ut E.

588. disse et his VR.

589. linimento Vf.

590. quattuor ll.v.

591. cfr. Gels. III 23.

592. uertigine R.

593. melangonicis VR.

594. 52

595. lympharis E 1. -aticis d v.a.D. cfr. XXX 84.

596. tympaniticis H.

597. stomacicis V. -atitis df.

598. cynicis E man. Dal. H. quin- r T. clin- v.

599. sciadicis VR.

600. desinat VR.

601. Diosc. IV 148. Geop. XIII 4, 1. 6.—Gellius XVII 15, 7. (cfr. Cels. V 27, 4),—Marc. 4, 66.

602. et pueris R(?) v.a.S.

603. mollibus VR v.a.G.

604. mine V. minimeue v.a.H.

605. excerantibus R.

606. causariis uel RE v.a.S.

607. dist. ego.

608. ////faucibus d. uel fauc- v.a.S.

609. corpori inpositum ego. -ris ll. v. cfr. XXVI 65. XXXI 101. ( post extra lac. indicavit J e coni. S).

610. acxungia V.

611. inlitum ego. illit- dE V. inlinit- rS. cfr. XXIII 26. 124.

612. mores VR.

613. polentae (pul- VR D) ll. Tf H. -ta v.

614. negat V.

615. carnem sentiri Rd.

616. necantur albo E v( D). albo (aluo VR) necantur r S.

617. trito d v. tritū r.

618. grateuas VR.

619. unam VRE v. quam dT.

620. duo E v.

621. uocatam E v( D). -cant r Tf S. -cat P. an uocans ( scriptum olim uocam)?

622. huic E v. hoc r.

623. folia—acantho E v.om.r.

624. rose in E. altera VRd.

625. med.: Diosc. III 115.

626. lenaeus G. -nius ll. -nem v.

627. scordotis R.

628. iscordion E.

629. descriptam C Bas. an recte?

630. querna S e coni. H. -nae ll.v.

631. gustu amara dT.

632. men/tra/sto V. m???stransto R.

633. plurimosque d v. -moque r.

634. Diosc. IV 8.

635. polemoniam v. -oni Vd. -on R. polimonia E.

636. ali Vd D. philetaeriam v. -echeria d. filecheriam VR. -eteliam E.

637. a dE v. ar r. ab D.

638. cestamme V.

639. chiliodynamiam (chilo- RE. chylo- V) VRE D. -mum d v. -mum S ex ind.

640. dist. ego. cfr. Diosc.

641. montosis VRE v ( D). cfr. XXVI 72. montibus dT. -tuosis H ( an recte? cfr. § 70. XXVI 97. XVIII 70. XVII 18. XVI 16. 72. XV 131. XII 102. XI 280. VI 45. V 18. II 194).

642. Diosc. IV 41. (cfr. Geop. II 6, 29).

643. per interualla ll. v. cfr. ex interuallis § 71. ( 79). XXVI 108. ( 32).

644. quinquefoli VRd S.

645. extremitates Gron. e Diosc. ( cfr. XXIV 108). temitalis ll. ambitum v.a.S.

646. an quinquepertitis? cfr. Diosc.

647. plurimos is quae V. -mis bisque d.

648. in om. V.

649. Diosc. III 6.

650. excidisset E v. -sset et VR. -sset ei dT S.

651. pede V RdT.

652. choroniom V 1. -ium V 2 d.

653. late V.

654. serrata v.a. G. sed cfr. XXIV ( 130). 137. XII 22.

655. densi ego coll. Diosc. -sa ll. v.

656. caule V.

657. addida R.

658. Pl. iun. 74, 11–14.

659. pholoe (-oe et B) J e Diosc. phorpe d. -poe VR. -rus e E. -ruo et v.

660. lycaeo B. -ceo R. liceao E. -ceo rv.

661. in licia V. infcia E. del. G.

662. est ut J. sicut VRd. uisut E. ut v.

663. tradat VRd. -atur S.

664. duabus ll.v.

665. coquatur VRd J. -antur E v( D). cfr. Diosc. et § 57. ( contra Pl. iun.).

666. trita medetur R S.

667. medetur om. R( d?) S.

668. febrium ego. cfr. XXIII 48. VIII 119. obuium VEE. -ius dT D. omnium B. ouium v( G). iisdem H cum P. uoluarum J.

669. omnibus ( pro morbis) S cum P.

670. Diosc. III 7 (cfr. 6). Isid. XVII 9, 33. Pl. iun. 107, 21 (Plin. XXV 127).

671. sed V. an est et?

672. centaurion f(?) v.a.J. ( item infra v. 1. 2).

673. libadion v e Diosc. -deon ll.D.

674. palmum Ven.( S) cum B e Diosc. paulum ll. f. -lulum v( C).

675. fruticosum ego. cfr. § 72. 73. 82. 89. -cum VEd. -cantu E. -te G. -ti v.

676. flore VRd v. ue re E.

677. lychnidis B. -henidis ll. v.

678. suco E v. suo r.

679. succos VR. succis d.

680. se fronde d. effronte VR.

681. terrae E v. om. r T.

682. exacum VRdf v( S). -con C. exea E.

683. e dE v( D). om. r S.

684. exsiccat E v.a.B.

685. Th. H. IX 8, 7.

686. si sese V. sed sese R.

687. emittit ego. mittit ll.v. cfr. vol. III p. 493.

688. triorchi S coll. X 204. 207.

689. unde dT S. ū R. om. r. a quo v.

690. nomine VR.

691. accepit R v. accipit r Tf.

692. primo VRd G. pro E. uni B. uini v.

693. Diosc. IV 13. 14. Th. H. IX 18, 6.

694. est v. si VEE. sed d.

695. an praecincto?

696. montosis v.a.H.

697. hinc E.

698. potam VE.

699. cum E v. in r f. ( an semine in folliculis? cfr. XIX 119. XXI 177. XXII 58. XXVII 25).

700. ueluti S cum vet. Dal. uelut in ll.v( J). cfr. Diosc. et XXVI 58.

701. Diosc. III 3.

702. in Illyrico v. sed cfr. XXI 53. XIX 110. aliter XXI 40. praestantissimo R.

703. trium ll.v ( pro ternum, ut § 66).

704. cubitorum radice lenta om. VR ( d?).

705. plutim ausus V.

706. bibendū VR.

707. Diosc. IV 3.

708. habet et (ut V 2 D) VR D.

709. choibeat V.

710. Diosc. III 117. (118). 119. (120). cfr. XXVII 28. 55.

711. quoque om. E.

712. artem est a V 1 R. -emia est V 2.

713. mausalo R.

714. parthenix VRd.

715. harchemete V 1. -mede V 2.

716. ilithyia E(?) G. litida r. artemisiam v.

717. putant RE Dal.

718. est om. E v.a.G.

719. autem absenti R. absinthii autem v.a.G.

720. fructicosa R.

721. altior ll. Tf S. -tera v. an ualdior? cfr. Diosc.

722. tenuioribus v. tenerio- ll. Brot.

723. an tenuioribus. est non? cfr. Diosc. (et—nascens post pinguibusque ( v. 13) transponi voluit P).

724. mediterranis VR.

725. appellant (ape- V) VR v. a. G.

726. flores v.a.G.

727. erumpentes Vd v.a.G.

728. uuam V.

729. iucundo E.

730. quam d(?) v. quem r f D.

731. botryon VRdf.

732. dist. ego.

733. alis V. om. dT.

734. Th. H. IX 13, 1 (cfr. Marc. 33, 63). Diosc. III 138. 139.

735. a nympha d v.a.G.

736. dist. J cum Strackio. ( lac. post simili statuit S).

737. opalon VRd.

738. dist. ego coll. Diosc. et XXVI 94.

739. mallon ll. f J. madon B e Theophr. timalon v.

740. uocant et E S. -nt heę d. -nt qui et v. ucantem V mic- R.

741. aqua E v. qua r.

742. radice prodeuntibus v.a. S.

743. capiti v.a. H.

744. dist. J e Diosc.

745. leui ego e Diosc. in ll. v. tenui H e coni. Dal. ( lac. post in statuit J).

746. autumno v. -ni VRd. autumno—5 siccatur om. E.

747. ita lieni ego. cfr. Diosc. et XXVI 76. CFW Müller p. 20. et alium dE v. om. r. ei allium vel aluinis B. ea alui malis J.

748. et om. E.

749. issalia R. his alia V.

750. peneo d B. peonio v.

751. rore V.

752. Diosc. III 86.

753. cfr. Plin. V 16.—Homer. X 444.

754. suo VR.

755. nomine del. v.a.B. -ine et B.

756. frater is R(?) H cum P. -tris r T v.

757. fuit VRd H cum P. fui et E. del. B. nomine et v.

758. fractes d.

759. ab alienis V. -igenis E.

760. frigidam V.

761. multo VRdT.

762. 19,128

763. astringi v.a.H.

764. mos dE v. om. r.

765. an et ( pro sed)?

766. extr.: Isid. XVII 9, 26. Solin. 24, 9. Pl. iun. 110, 19.

767. &lante R.

768. specie thyrsi H cum Salm. -ie tunsi VRdTf. spectetur si E. -tatur v.

769. ut G. uel ll. D. ut uel v.

770. excipitur V D.

771. incisae R (?) E v.a.S.

772. subitur ll. T S. subditur G. -tis H cum P. suscipitur man. Dal. v.

773. excipulis dE v( H). -lus r G.

774. defluens Salm. -uere ll. T S. effluere v.

775. siccatur d v.a.G.

776. cum coiit E G. cuncto (-ti R) sic r. conto. Sic v.

777. abdito S cum P. | taedio V J ( sc. legendi, cfr. Diosc. δεδοικότες). tedio r T. tepido S cum Salm. haedino v.

778. cfr. Diosc. IV 170 extr. (Plin. XIII 114. XXVII 70). Diosc. praefat. p. 3.

779. in E v. infra r.

780. gillia V. galliam d.

781. fractus—9 siccet a suo loco aberravisse videntur et pertinere ad v. 1 post effigiem habet.

782. an gustatu? cfr. nota ad XXVII 22 et XXVIII 90.

783. accensu diu retinens dT.

784. Diosc. II 152. Th. H. VII 8, 3. cfr. Isid. XVII 9, 50.

785. themiso S. -isso VR. -ison E v. temiso dT.

786. minora VR.

787. foliis et nigrioribus om. E.

788. simillimis R(?) v. sed cfr. § 81. 82.

789. lacerum d.

790. queque quia VdE.

791. caulis E v. om. r.

792. ipsa ego ( et dist.). uapi ll. napi J. uua api D. napi similis v. angulosus Brot. cum vet. Dal. locus nondum sanatus. possit conici[et] campis, ut § 63. XXIV 59, vel lac. statui: et radices crassitudine digitali).

793. mira om. E.

794. Diosc. IV 126. 127. Isid. XVII 9, 49.

795. boglossos Vd v.a.C.

796. delecta Vd.

797. uoluntates d.

798. iungetur d.

799. cynoglos Vd.

800. caninam S. -nan V. -nas dTE v. cannina R.

801. linguam V 2 in ras. J. -ua R. -uas dTE v. del. S.

802. imitata J. -tato E. -tatur dT S. -ta R. -tans v. imittata V 2. -ttat V 1.

803. opiaris Vd.

804. quae D. que Vd. quod E. que quae R(?) B. que eam quae v.

805. tres ll.v.

806. emittat v( S). -ttit Dal. inmittat E. mittat Vdf J. mitat R.

807. quattuor ll.v.

808. et V S. om. rv.

809. ei dTE G. et r. ei et v.

810. qui d. J ferat E v.a.S.

811. lampas VR.

812. Diosc. IV 58 (cfr. III 146). Isid. XVII 9, 93.—Th. H. IX 13, 2. (cfr. Plin. XXII 25. XI 284).

813. buphthalmi R.

814. circa v. contra circa ll.

815. an caulibus mollibus? cfr. Isid.

816. chalcan E. cfr. Diosc. -ciam v.a.B. calchan r D. -am f. cachlam B e Diosc. III 146.

817. era E.

818. steatomata S cum B e Diosc. siafatomata E. sia- flato- Vd. siaflatho- R. scirro- v.

819. sesthia VR.

820. primum v.a. J

821. Maeotim S cum P e XXVII 2 et Theophr. boeotiam ll. v.

822. praedulces E. -cis v.a. H.

823. aliam E v.a.H.

824. asthmata S cum Salm. e Theophr. ( cfr. XXII 25 et Diosc. III 5). spasmata G. sparmata T. -tam VRd. spartama E. -taniam v.

825. Th. H. IX 13, 2. (cfr. Diosc. II 80). Th. H. IX 15, 3.

826. hippace dT H. hipace VR. ipface E. hippice v.

827. distincta ll. J. dicta T v. sic dicta S cum Salm.

828. eandem E.

829. habeat v( J). -bent VEd. -bere E. -bet S.

830. etiam dE v. fedam R. red- Vf.

831. scemonem VRd.

832. thracia R v. traicla V. -aycla d. -ahyda E.

833. dist. ego.

834. in (=ī) ego. cfr. XXII 45. ( XXVII 82. XXI 99. XXVI 126. XXVIII 109). e RE v. et r.

835. folia R. -io d.

836. farcitur E v. parcitam V 1. -tum Rd. -turam V 2.

837. ciet ego. cfr. XXIV 182. om. ll. v.

838. Diosc. IV 1. V 54. IV 2 extr.

839. uetcones R. uecco- Vd.

840. uectonica VRd.

841. serratura VRd.

842. psychrotrophon D. psycho- B e Diosc. pychrotropon E. phycro- VR. pycro- d.

843. angulo V.

844. duum ll.v.

845. e Vf S. cfr. XV 131.

846. lappatis VRd.

847. stamine B e Diosc.

848. claritate R.

849. gloria VR.

850. sata sit dE v ( D). cfr. § 115. sit VR S.

851. tuta E v. ita R. it V 1. pura dT. del. V 2.

852. piculis V 1. peric- V 2 D.

853. est v( S). si d. sit E. sic r Tf H.

854. iunco V.

855. oblinquo R.

856. etiam- num v.a.S.

857. hodie ll. v. an uolgo?

858. more sit Tf( P) S. -res sit VRd. numeroso et E(?) G. -so sit v. uirorum B.

859. laetiore dE v. lact- VR. lat- T. laut- D. sed cfr. § 107.

860. egentum VR. -tem v.a.B.

861. credidere v.a.S.

862. tantum T B.

863. cfr. Colum. VI 5, 3.

864. et om. VR H.

865. in om. v.a.G.

866. aequiculis Vd v.a. G. aequac- R.

867. nernesiae V. uern- R. nersiae d.

868. demonstrabimus B. -auimus ll. f v.

869. 26,38

870. thisi V. his R.

871. Galen. π. φαρμ. κατὰ τόπους X 2 p. 635. Diosc. II 205.

872. hiberida V G( D). (-dam v). ib- r H.

873. nomini Vd ( Salm.) S. -ne r f v. an homini? cfr. Galen. ( de mendo cfr. moris v. 13).

874. inuentione ( Salm.) S. -ni ll. f v.

875. assignato E v.a. S.

876. semine tam paruo E(?) v.a.S. ( cfr. XXVI 5).

877. nasturti RdE v( ut v. 9 ll.v).

878. trecenti V. recentis R.

879. quaternis v. -num ll.

880. moris VRd.

881. feminis d. feminas E.

882. et deinde et postea E.

883. perungatur coryus R.

884. occultos—ipsa om. V.

885. ipsas inflammationes E.

886. Diosc. II 211. 212. 211.

887. cfr. Cels. VI 6, 39. Plin. VIII 98. (X 165 XI 152). Isid. XVII 9, 36

888. celidoniam V. an chelidonia est?

889. lac. ego indicavi. excidit medentur; cfr. VIII 97.

890. irundines V.

891. ocules V 2. -los D.

892. restituuntque E. -unt Rd v. restidaiuntque V 1. restituunt dantque V 2 D.

893. in uisum E.

894. fructicosa R. fruticoso E v.a.G.(caule add. v.a.J).

895. duum ll. v.

896. altitudine E v. ampli- r.

897. Marc. 8, 44. cfr. Plin. infra § 142.

898. marcescunt RE v. mare- V. are- dT. inare- D. cfr. XVI 218. XX 12. 33. 67. 89 extr. 168. XXIV 2.

899. sucu V 1 R.

900. et per E v. per r.

901. et om. R v.a.S.

902. cilidoniae VR.

903. appellatur R.

904. inueniunt VRdf S. -nerunt E(?) v( D).

905. canas E. canes canariam v.a.S ex indice.

906. quae E.

907. dicunt E. deducunt v.a.S. an uincant?

908. animalis del. S cum P.

909. huius v.a.S.

910. percussis R.

911. sibi quamdiu E. quadam sibi R(?) v.a.S.

912. inspectante E v.a.S.

913. Th. H. IX 16, 1–3. Diosc. III 34.

914. Cic. nat. deor. II 50, 126. 127. Verg. Aen. XII 412–415. Isid. XVII 9, 29.

915. herbae d.

916. helxinen v( S). -ine E. -Isine r Tf. seseli enixae B coll. VIII 112 et XXII 41. ( an seselin?).

917. dictam ll. Tf v( S). dictamnum B. ( an et tamnum? cfr. VIII 112).

918. 22,79

919. dictamnum ll. Tf v( S). del. B.

920. pastae E v.a.H.

921. 8,97

922. telis om. E.

923. est om. dT.

924. pulei R.

925. et acre RE v. etere V. hederae dT.

926. nullum E.

927. aut VRdT H. erat E. ei est aut B. ei est v.

928. spatiose E v. -sa rS. cfr. XVI 166. XIX 92. XXXI 128. XXXV 83.

929. an mire quippe vel mire namque? cfr. Theophr. et § 59.

930. cfr. Pseudo-Diosc. III [38].

931. est V. om. d. est et RE v.

932. ter ( om. ris nascens—ra- mulis) E.

933. simili d v.a.H.

934. condris VR v.a.C.

935. dictam nomen enim V.

936. nimia d.

937. portione v.a. S.( ἀπὸ μικρπῦ Theophr.).

938. accedit VRd.

939. aut S( D). Uel E v. ui aut VRd 1. hii aut d 2. ibi aut J.

940. praeligatque nec VR.

941. utraque Rd.

942. multiforia VRd.

943. pinguibus d v. -uis r.

944. ueram sc. herbam: cfr. § 117. ( an dictamnum glossema?).

945. quidam V 1 f v. a. G. que V 2.

946. Diosc. ibid. [39].—Th. H. IX 15, 4.

947. et om. d.

948. facie E v. -ile r.

949. procedente v. a. H.

950. nascitur R(?) E v.a.S.

951. esse E v. esset r.

952. teletrium VR. elet- v.a.B.

953. lacti R.

954. circa uter E.

955. bibant E.

956. omniuori J. -rae B e Theophr. -ibori E. -iuofi VR. -ino fi d. -ino uoriferi v.

957. fere ll. G. om. v.

958. sint Rd.

959. manifestat V.

960. potniceas E.

961. cfr. Plin. XXVI 154. Isid. XVII 9, 52.—Diosc. III 4. [5]. [6]. cfr. Th. H. IX 20, 4 (13, 3).

962. aristolociae VR. -laciae d.

963. esset om. E.

964. aristhe E.

965. lechuses R(?) B. lecusaey (-sey d) Vd. tecuses v. reos aes E. ( Graecas litteras posUit C)

966. longa del. voluit S. an ra- dice oblonga ( cfr. v. 14) vel ongae, radice?

967. quattuor ll.v.

968. tenuitatis E v.a.S.

969. cui v.a.H.

970. clematitis v( H) ex in- dice et Diosc. -atis ll. G( D).

971. certica VR.

972. capparis E C.

973. parent E.

974. plistolochia H (pist- v). -locia V 2. -lotia R.-licia V 1. plistocia r.

975. Diosc. III [6].

976. polyrrhizon v( J). -rrizon dE S. po- bryzon r. cfr. § 51.

977. in desquamato ego. cfr. vol. III p. 495 ad XIX 115. ita desq- v. tesq- E. desq- D. ita e squama r.

978. terreno E v. -nu V 1. -nu R. -na d. -ni V 2.

979. tamen ll. v. an autem?

980. dist. J e Diosc.

981. ea ( vel haec) si ego. et si VRdTf. si a E. si G. etiam v.

982. extr.: Diosc. III [6]. Pl. iun. 87, 12. 13.

983. nobis VRd v. ut E.

984. exanimitati R.

985. fluuitant V D.

986. pobryzos V. cfr. § 96.

987. esse VRE H. is d. est v.

988. Diosc. III 48 extr. 49. 50. 31. IV 8. (eupor. II 114).

989. et om. VRTf. cfr. § 132.

990. a malorum E(?) v. e ma- S. cfr. CFW Müller p. 3. XXIX 29.

991. est VdE J. om. R. e S. id est v.

992. panacis VRd S. -ces E v. -cisque G.

993. chironi V D. -niae v.a.G.

994. quae S. que ll. que quae v.

995. cunila v. -icula (coni- VR) ll.

996. quattuor ll. v.

997. philetaeris dE S. -ria C e Diosc. et § 64. -teris R v. phifile- V.

998. in numero R. ex mero v.a.S

999. teucrias E.

1000. Diosc. III 101. Geop. XIII 9, 12. Diosc. III 115. Pl. iun. 110, 22. Diosc. III 3. IV 3. (eupor. II 115).

1001. cordatis V.

1002. ungues R.

1003. radix Bas. -ice ll.v.

1004. drachma VRd v. alba E.

1005. tribus et duabus ll. v.

1006. sex ll. v.

1007. in uini ego. uini ll.v.

1008. Pl. iun. 110, 24.—Diosc. IV 1 III 34.—Th. H. IX 20, 4. Diosc. eupor. II 115. Pl. iun. 110, 26. 107, 22. 111, 2

1009. cheli- donia morsibus inponitur E v om. r.

1010. uettonice E. uecto- nica d. ueto- R.

1011. et ( pro ut) E.

1012. inclusi d.

1013. ipsae R (?) v. -se V. -si r T.

1014. se dT.

1015. tribus ll.v( bis).

1016. sextarios V 1 R. an ex ( vel in) sextario? cfr. § 127.

1017. dist. J.

1018. farina et (ex d) ll. D. -na J. del. v.

1019. inponitur v( D). pon- ll. repon- J coll. § 115. locus nondum sa- natus.

1020. sed om. dE v.a.S.

1021. pistolochia VR v.a.H.

1022. quin et v.a.D.

1023. an super? cfr. XIX 115. XXVI 121. XXIX ( 83). 95. XXXI 131.

1024. demonibus R.

1025. Diosc. II 208.

1026. radicis ego. -ce eius ll.v.

1027. tribus ll.v.

1028. poto V. in poto E. potus d. -ta R(?) Hack. -tatur v.

1029. qua ego. quo E. qm??? Rd. quoniam V S. quando D. quae v. ( an quo loco?).

1030. et equalia E. aequ- v.a.G.

1031. anemona d. -nae v.a. G.

1032. an teretem ( pro item)? cfr. Diosc.

1033. acre Vd.

1034. dist. J.

1035. nos tria VRd J. nostri iam E. nos. Nostri tria v.

1036. Diosc. III 1. eupor. II 115. Pl. iun. 110, 25. (cfr. Plin. XVI 33).

1037. bosphorum R C.

1038. datur R(?) v.a.S.

1039. obolis quattuor contritum v.a.S.

1040. Galatia S cum B e Diosc.

1041. infirmus R. -um dT.

1042. praeterea—19 facit om. R.

1043. propterea V.

1044. spissior amariorque d v. -ora maiorque V. maiorque spissiorque E.

1045. dist. ego e Diosc.

1046. gustusb VR v( J). -tu d(?) E G.

1047. amaritudine Rd.

1048. Diosc. IV 27. eupor. II 115. 131. cfr. Plin. XXVII 39 (XXII 50).

1049. post generis lac. statuit J.

1050. coronat datur ego. cfr. XXI 52. 54. -nata RdE v. -naria D cum vet. Dal. corinata V. cari- f S.

1051. quattuor datur v.a.S.

1052. duabus ll. v.

1053. et E.

1054. spi- noso VR.

1055. uipre R.

1056. folia VR.

1057. grandius V. -dis S.

1058. Isid. XVII 9, 55.

1059. aristereon dE D. -reun r. peristereon v( S) e Diosc. -ona H. cfr. § 126. XXVII 21.

1060. ferme VR.

1061. 22,5

1062. lustrantur quae R.

1063. duo VdT S. duo sunt R (?) E v( D).

1064. Diosc. IV 61.

1065. ramulis VR.

1066. utrisque R.

1067. angulosis V. -sas R.

1068. sed R(?) v.a.S.

1069. uinum V.

1070. utraque dT v( S). -asque r. om. Dal.

1071. eosdem- que E. ( an eosdem utraque?).

1072. rescyonsa V.

1073. magis B.

1074. conciliari d.

1075. fauis v. faucibus ll.

1076. ad pa- uimentum d. et////// E.

1077. circumscripta Rd.

1078. sublimen V.

1079. caule Vd.

1080. aiunt' R. adlunt E. aiunt- que v.a. S.

1081. in ego. om. ll. v. cfr. Diosc. et XXIV 90. ( XXVI 29. XXIII 140).

1082. lactiores V.

1083. conuinctus R.

1084. contritus V.

1085. Diosc. IV 102.

1086. pro eo S cum B.

1087. in semen trahit dT.

1088. blattariam Vd v.a. H.

1089. uocant d v.a.H.

1090. lemonium E(?) v.a.J. sed cfr. index et XXVI 40. ( Diosc. IV 16 hue non qua- drat).

1091. emittit ego. cfr. vol. III p. 493 med. mittit ll.v.

1092. cummis R S. gummis Vd D. -mi E v.

1093. Diosc. IV 42. Th. H. IX 13, 5. Isid. XVII 9, 38.—Diosc. IV 21.

1094. comedatur d.

1095. pentapetes—13 effoditur om. E.

1096. chamaezelon v( S) ex ind. -leon Ven. cameleon R. -len Vdf.( del. H).

1097. inarescit E. marcescens v.a.B.

1098. nigrescit om. E.

1099. fit—15 ipsa om. E.

1100. et ( ante ipsa) del. S.

1101. Diosc. III 76.

1102. schol. Nicand. ther. 94. Th. H. IX 20, 2.

1103. certa VR.

1104. feniculis R.

1105. rectu V. -ta d.

1106. lac. ego indicavi; exciderunt fere est unum ex his vel est genus.

1107. rotundis saepe pluribus E v.om.r.

1108. quaternis dT.

1109. ligno sed E 1. -nosa sed E 2 v.a. H.

1110. priorem Vd.

1111. acrem VRd.

1112. nehementium VRd.

1113. est—8 tertium E v. om. r.

1114. simili R.

1115. aestati VR.

1116. dist. v.a. H.

1117. cretico VRdTf ( P) H. ereti E. creta v.

1118. radicis et VRdTf B. dulcis et E v. radieis dulcis et Ven. radicis est H cum Gron. ( D). an et ra- dicis? cfr. Diosc. et XXVI 45. 89.

1119. ser- pentes est E v.a.H.

1120. bibitur e uino om. E.

1121. Diosc. IV 105. Colum. VI 17, 3.

1122. therio- narca B. cfr. ind. et XXIV 163. thero- D. theroniarca d. thenro- VR. theonurcsa E. -narca v.

1123. sub folis (-iis V 2) uiribus VRd.

1124. ubicumque dT.

1125. ferae est dT. fuerit v.a. G.

1126. hac VR.

1127. persollata J. -olidata VRd. -olata E v( D). cfr. ind. et XXVI 24. 28. 92. 121. 136. 143. an personata ( ut § 104)? cfr. Diosc.( προσωπίδα, προσώπιον, περσωνάκεαμ).

1128. duum ll. v.

1129. Diosc. II 193. Th. H. IX 9, 3. Isid. XVII 9, 89. Diosc. eupor. II 78.

1130. pentes R.

1131. inane VRd.

1132. purpureus V 1 R.

1133. amuleum VRd.

1134. narrant E man. Dal. H. -antque (quae R) rv. (narrant—8 uinum videntur post abortum fieri in v 11 transponenda esse; cfr. Diosc.)

1135. radice v. a. G.

1136. et VRdT v( J). om. E G. eius S.

1137. concissa d.

1138. praegnas V JD.

1139. eam VRTf v( S). om. d(?) E Verc.( G) J.

1140. Diosc. II 194.

1141. spacioso R.

1142. tū si R.

1143. acres et D cum U 540. acre sed VR. acri sed (sec E 1) rv.

1144. chamaecissos v. -cisus E. camechisos (cha- d) r.

1145. necabantur VRd S. -cantur E v( D).

1146. Diosc. 111 82.

1147. Th. H. IX 20, 2.

1148. primas v.a.J.

1149. laudatissima ll. ( sc. herba: cfr. § 93. 108. 119 init.) -mum v.

1150. ei H cum Gron. et VRE. om. dT. est ei v.

1151. et longus dT.

1152. exito V.

1153. aut omni Vd.

1154. radice R.

1155. concidantur VRd.

1156. offeis E v. offenfis r Tf.

1157. fun E ( desinens hoc loco).

1158. an sucum quem condunt?

1159. capit V. cap??? a.

1160. Diosc. eupor. II 131. Nicand. ther. 76.

1161. incisi quoque ego coll. Diosc. -sique ll. -sisque v.

1162. manant ego. -nans a D. -nat rv.

1163. probatur a v. -tur e VdTx. -turae R.

1164. crassitudinem melle ac a.

1165. rubro a.

1166. amaris VRdx v. -rissimam in a.

1167. contra serpentes a D. om. rv. ( puncto ante posito ad seqq. retulit D).

1168. uriturque a. bibiturque contra serpentes v. a. D. ( fortasse contra serpentes, post medicamentis olim omissa, e margine in falsum locum irrepserunt).

1169. Diosc. IV 172. Pl. iun. 110, 2.—Diosc. IV 8. eupor. II 132. 121.

1170. quem a v. a. S.

1171. fungatur VR.

1172. aduer- santur dx.

1173. polimoniae Vd.

1174. alligata dx v. a. H.

1175. falangio Va.

1176. ac dx v. a r.

1177. quattuor ll.v.

1178. Diosc. IV 102. Isid. XVII 9, 94. 73.

1179. phlomon C e Diosc. phil- VRdx. pyl- a. plomon v.

1180. in Vdxa. cfr. Diosc. et in R(?) v.

1181. elelisphaci v. -spatia a. alelis- phacia r.

1182. an altis? cfr. Diosc.

1183. phlomides C. plo- ll.v.

1184. hirsutae v. -ti VRdx. irsute a.

1185. humilis R.

1186. lychnitis d v. lycn- VR. lichn- a.

1187. thryallis v. griallis Vda. -alis R.

1188. foliis da v. floris r.

1189. crassi R.

1190. est cum VRdx v. duxi- mus mecum a.

1191. rutae V. -te R. ( an recte? sc. radice; cfr. vol. III p. 495 ad XX 43, ubi adde XXVIII 123. XXXIII 9. XXXV 100. 114. XXXVI 14. XXXVII 187. 190. XXIII 135.

1192. sed om. a. est D ( puncto posito ad seqq. referens).

1193. effectum dTx. om. a.

1194. parit dTx.

1195. Th. H. IX 18, 2. Diosc. IV 77. eupor. II 132.

1196. thelyphonon C. theligonon dx. theleg- v. thetyg- VR. thactig- a.

1197. tactum V. -tus a.

1198. moriuntur—11 contra om. a.

1199. ictus om. a.

1200. reui- uiscere Vx v. a. H.

1201. thelyphonon C. thelegonon v. -lygonos Rd. -ligonos r.

1202. uettonicae G. ueto- VRa. beto- v. uecto- niae d.

1203. Diosc. III 15. (cfr. Plin. XXVII 122).

1204. rubetis a B. -etinis dx v. rultimis V 1 R. ult- V 2.

1205. certamen e ego. -mine ll.v.

1206. candefactis V 2 S. -ctas V 1 Rd v. candida factis a.

1207. phrynion dT B. phrin- x. phyrion VRf. phrion a. phrynon v.

1208. neurada v e Diosc. -ram d. -ran x. naurida a. natura r.

1209. poterion B e Diosc. -tireton VR D 2. -ecton dx. -et. cn a. polyrrhizon v( D 1).

1210. an foliis? cfr. XXVII 122.

1211. paruis a v. parunm r fx ( an recte vel paruulis?).

1212. multis ll.v. an cubitum altis? cfr. Diosc. et XXVII 123.

1213. olentibus a v. -tium r x ( ortum ex -tiuuf).

1214. Diosc. III 159.

1215. alcima ll. v. alisma B e Diosc. cfr. not. ad § 130.

1216. damasonion v e Diosc. cfr. index et XXVI 25. -sion ll.

1217. erant a G. ę R. e r Tfx. ei v.

1218. plantagine dTx.

1219. uene- nosa dxa v. a. B.

1220. simplici D. imp- a. simpliciter r Tx v. -ci et B.

1221. Pl. iun. 85, 3–5. Diosc. eupor. II 113.

1222. in usu D. in uisu a. in usus in VR. usus in dx v. cfr. § 71.

1223. radices a D. -ce r x v.

1224. uino Tx.

1225. po- tum VaTx.

1226. lepore Va.

1227. et del. v. a. J.

1228. 17 sq.

1229. inlita prodest v. a. D.

1230. uettonica G. uecto- d. ueto- r x. beto- v.

1231. ex dxa v. xe r.

1232. Diosc. IV 60.

1233. haec V. hec a.

1234. Diosc. III 115.—cfr. Plin. supra § 68. Pl. iun. 107, 21.—Diosc. IV 1. eupor. II 135.

1235. ab a v( D). om. r Brot.

1236. ipsis a D.

1237. ac a D. de r. et v.

1238. scordotes d.

1239. dist. ego coll. § 68 et Pl. iun.

1240. centaurium a v. fentar- r.

1241. pota v. a. G. i mala dxa v. -le r.

1242. exigi VR.

1243. uetonicae Va. beto- v. a. G.

1244. quattuor ll. v.

1245. farinae v. a. D. cfr. § 101.

1246. Pl. iun. 107, 22. Diosc. III 4 (6). IV 42. III 1.

1247. his Vdx. is a D.

1248. agricum VR.

1249. uomuerint da v. -rit x. uomerint R. moue- V.

1250. tribus ll. v.

1251. Diosc. IV 131. Th. H. IX 19, 2.—Diosc. III 159.

1252. antirrhinon v. a. S. cfr. XXVI 155.

1253. anarrinon S cum B e Diosc. pararinon a D. phanari- v. perarinon r. -rion x. paranarrhinon J. cfr. index.

1254. lychnis S( D). lignis (ig- d) ll. siue lychnis B( J) e Diosc. lichnis v. ( an aliis lychnis?).

1255. similis v. a. S.

1256. et C. ex ll. Tx v( S).

1257. uel ego. aut Vrxa D. aut ueneno d(?) v.

1258. id in a D.

1259. bracchiali S. -achiali V 1 Rd 1 x v. -aciali a. -achia V 2 d 2 x.

1260. habeat V 2 d 2 xa v. beat r.

1261. eam v. a. G.

1262. eupliam VRa Brot.( J). -piliam dTx. -pleam v. eucleam S e coni. Dal. eucliam Salm. coll. Theophr.

1263. tra- duntque ea dxa v. -dunt eaque V. -duntque eaque R. an tra- dunt aliqui?

1264. commendatiores a.

1265. esse famae VRdx v. fieri a.

1266. aut a D. uel VR S. om. dx v.

1267. bestiamue dx v. a. S.

1268. so- lam V 2 R. an solanum?

1269. dist. ego coll. Diosc.

1270. alcima ego. algam ll. -ga D. alligata v. cfr. Diosc. et §§ 124. 125, de mendo XXVI 25. 45. 83. 128. 149. 158.

1271. pota ut ego. cfr. § 143. XXVI 38. 42. 75. 92. 105. 112. 123. 147. -taue VR v. -ta dTx. -tatur et a D.

1272. alterum Vxa. alterum alterum r(?) v. cfr. Müller de stilo p. 91.

1273. papaueri dx v. -re r.

1274. in CFW Müller p. 21. om. ll. v.

1275. datur VRdx S. dicunt a. dantur v. an dant?

1276. Diosc. III 138.—Diosc. IV 134. eupor. I 96. Marc. 6, 1. (cfr. Plin. XXII 62).

1277. uerum—6 subtexemus om. a.

1278. mundat a.

1279. nymphaeae f C. -pheae R v. -peae V. -phae dT. nimphee x. -phe a.

1280. hera- cliae S. et her- H coll. indice. lacitae VRfx. -te dT. ea cute a. et cicutae v. e lacte D.

1281. siue una ego. siueua V 1 Rdx. se una a. siue V 2. Si una v. si ea J. siue ea D.

1282. lac. ego indicavi. exciderunt fere cum pice siue per se ea. cfr. Diosc. et index (medicinae II).

1283. trita J. -tae VRd v. -te xa.

1284. polythrix H cum Salm. -tria ll. x. -tricha v.

1285. callitrice Rx.

1286. confir- mant a. cfr. Diosc. -at r x v.

1287. densant a. -at r x v.

1288. cfr. Plin. XXIV 170.—Diosc. II 193. Pl. iun. 12, 17.

1289. lingulaca v ex ind. -lata Va. ligulata (-tia R) r.

1290. uncos posui cum P; cfr. XXIV 170.

1291. adipe dxa v. -pem V. apem R.

1292. suis dTxa D. uis r. sit suis v.

1293. pepererit coni. J. pe- perit ll. v. cfr. nota ad XXVIII 75.

1294. pruriginem V 2 x v. a. G.

1295. oleo v. -eum VRdx. aqua uel oleo a.

1296. uel in aqua om. a.

1297. Pl. iun. 11, 17.—Diosc. II 193. eupor. I 3. Th. H. IX 9, 3. Marc. 1, 7.—Diosc. IV 60.

1298. iberis S. (et add. v).

1299. possit ll. v. cfr, CFW Müller p. 11 et XXVIII 116.

1300. balnei dx v. a. G.

1301. usu dx v. usus r.

1302. autem et a D.

1303. cyclamenos R. -enus dx.

1304. Diosc. IV 121.—Diosc. (IV 135). eupor. I 4. (cfr. Plin. XXVII 138).

1305. cacalia B e Diosc. calcalla Vrfa v. -cala dx. ( an ca- caliae, sine leontice uocatur, semen?).

1306. leontice B. leantice VRdfx. -ides v. antice a.

1307. aduersus capillos a D.

1308. inungitur a D. unguitur dx S. -gitur VR v. cfr. XXVI 61.

1309. sternaitamentum x. sternut- v. a. H.

1310. iunci RdTx H. -cis V v. si uncis a.

1311. tenuissimi D. -mis VRa v. tenuis similes (-lis x J) dTx H. ( an e tenuissimis?).

1312. an gustu? cfr. § 92. XII 97. 119 et nota ad XXVII 22.

1313. Pl. iun. 12, 19. Marc. 4, 4. Diosc. III 27. Pl. iun. 110, 19. Nicand. ther. 872.

1314. phthiriasi d(?) v. thyr- VR. tyr- x. parthynar- a.

1315. et a v( D). om. rS.

1316. ac da G. ad x. ae V. aet R. et v.

1317. szmirneum x. smyrnaeum d(?) v. a. S.

1318. per VRa v. in d ras. om. Tx.

1319. inferna a v. cfr. Diosc. in farina r Tx.

1320. uomitionibus—16 melle om. VR.

1321. Diosc. III 151.

1322. xiphion v. exi- a. e (et dx) xiphio r x.

1323. phasganion v. pasg- Rdx. gaphasg- a. sparg- Vf.

1324. caule v. -lum ll. ( an caule, in hoc? cfr. § 66).

1325. an albam? cfr. Diosc.

1326. Diosc. IV 20 (22).

1327. exyphyion R.

1328. pasganion dx. parsg- R. prasg- V.

1329. exigit V.

1330. duum ll.v.

1331. auel- lanae Rd(?) v. a. S.

1332. messed dTz.

1333. an oportet et?

1334. equo Vx.

1335. e capite dx v. a. S.

1336. suppuret ego. -rat ll.v. cfr. Frobeen p. 40.

1337. cum ( pro uel) a.

1338. sic VR.

1339. sunt v. a. S.

1340. ossa. Serpentis x v. a. G( D). cfr. § 15. XXVIII 116. 157. XXIX 102.

1341. Pl. iun. 11, 18–21. Diosc. III 82. Marc. 2, 19.

1342. et oleo V.

1343. uel om. a.

1344. Diosc. IV 70. eupor. I 1.

1345. Isid. XVII 9, 54.

1346. psyllion v e Diosc. spyllion (-inon a) ll.

1347. cynoides v. -oida Rd. -oyda x. cinoida Vf. -oid a.

1348. crystallion B e Diosc. crysalion V. crisanion a. chrisalion r. chrys- f v. -llion J coll. ind.

1349. sicelicon H (-ion v). sicil- VRf. syc- d. silicon a.

1350. cynomyiam B. -mi- ram a. -mia dx. cylomya R. -mpa V.

1351. grane V 1 R. -na V 2.

1352. caenino V. cecino B.

1353. dist. S.

1354. Diosc. III 4 (6).

1355. sextariū J coll. Diosc. -rio Rdx v. -ri r.

1356. densat ac v( J). -sat ad a. -sata rS. -sat se ac H.

1357. contrahitur S.

1358. terere V 2 dx v. terre Ra. -rrae V 1.

1359. illinire Rdx v. a. S.

1360. thry- selinum S cum B. Rhysellium (Rhis- R) VR v. Rhyss- dE Brot. thysselium Ven. ( E rursus incipit).

1361. cfr. Plin. XXV 68. Diosc. III 7. Marc. 8, 91.— 8, 44. 106. (cfr. Plin. XXV 90). Seren. 211.—Diosc. IV 69. III 3.

1362. addita E v. -to r T.

1363. aquae VdT.

1364. minoris v. -ribus ll.

1365. si detur rite E man. Dal.

1366. iam v. a. S.

1367. radice VR. -ix v. a. S.

1368. imponitur v. a. S.

1369. et om. E v. a. S. e d.

1370. meconia Vd. -ni S.

1371. adia- centes VR.

1372. inungunt dT S. iniung- E. int ung- VR. ad- iung- v.

1373. sucum E ( om. quem d) v. de structure cfr. § 54. 143. 144 ( bis). 156. 163. XXVIII 73. 95. 130. ( 140). XXIX 62. 118. 119. XXI 150. VIII 99. 215. VII 67. 183; contra [§164]. XXVIII 94. 167 ( bis).

1374. quoque om. E v. a. H.

1375. euphor- bium R(?) E v. a. S.

1376. Diosc. III 86. II 102. (cfr. Marc. 8, 2. 79). IV 102 (eupor. I 29). IV 61. (cfr. Marc. 8, 28). II 193.

1377. lippitudinis d. -ne E.

1378. dist. ego.

1379. quinque- folium dE J. -orum (quinquif- V) VR. cum quinquefolio v.

1380. epiphoris E.

1381. dist. ego.

1382. an sint?

1383. hypochysis E v. -sin C. ypocisis r.

1384. cyclamini dT. -meni VR. -men in E D. -minon in v.

1385. an diluunt et inlinunt?

1386. dist. ego. cfr. § 118.

1387. 118

1388. psyllion v. spy- Rd. spilion r f.

1389. illinitum R(?) E Dal.

1390. Diosc. II 209. Marc. 8, 89.

1391. anacallida VRd.

1392. acoron E v( D). -rum r f. corchoron B e Diosc.

1393. poeniceo V S.

1394. fructice R.

1395. teneri V.

1396. floret et R.

1397. icto VR.

1398. cruorum V.

1399. inuntis R.

1400. hae ego. hac VRdf S. huc E. hoc v.

1401. an fiet?

1402. colatur VR. colua- D.

1403. (Marc. 8, 62). Seren. 201, Marc. 8, 82 (167).

1404. feminam d v. -na r.

1405. uiuant E.

1406. at v. a. J.

1407. similitudinem VR.

1408. statim moriuntur V 2.

1409. eam v. eadem (eand- d) ll.

1410. que VR.

1411. asyla E v. casula r. ( nomen incertum).

1412. remediū ego. cfr. XI 282. XXX 103. II 41. -dia ll. S. -dio v.

1413. felis D. feris ll. ferus. v. felix U 54?. cfr. index.

1414. oculus v. -lis ll.

1415. uocantur VR.

1416. loquantur, ter salutare v. a. S.

1417. eum E. eam tum v. a. S.

1418. praecipua as V 1. -ua has V 2.

1419. euphorbeę VR d S. -bę E. -bii T H. -bio ( del. suco) v.

1420. 78

1421. cum VRdTf. om. E H. que v.

1422. lacunam ego indicavi; ex- cidisse videtur uino ( ante uetto).

1423. farinam VR.

1424. Diosc. IV 137 (eupor. I 54).

1425. aegilopas v. -lotas R. -lota Vd. -lata E.

1426. Diosc. IV 76. Pl. iun. 21, 20. (Marc. 8, 8. 12). Isid. XVII 9, 30 (cfr. infra § 150).

1427. antiqui ego. aliqui ll.v. cfr. § 37. 53. 57. XX 52. XXIII 97. 139. XXVII 6. XXVIII 48. 129. 141 al.

1428. est dE S. et r. om. v.

1429. curatione est v. a. S.

1430. iusa VR.

1431. medicamentis miscetur dE v. medicetur V 1 R. -catur V 2.

1432. mandragora d. -gon VR.

1433. circaeon J. -ceon dT S. -caeo E. -ceo r. -ceion B. -caeum H. -ceium v.

1434. ternisue rofolis V. -nis uero foliis d. -nisue nigris foris B e Diosc.

1435. Diosc. IV 76. Th. H. IX 8, 8. 9, 1.

1436. et in VRd H. et E Ven. ex v.

1437. iis v. is E. his rH.

1438. hoc albo ll.J (= `si hoc semen album est'). hoc album S. album hoe v.

1439. assena VR. arsen d v. a. H.

1440. mo- drion. VRd.

1441. hippoplomum VRd.

1442. alterius foliis ego e Diosc. -rius ll.v. quam alterius B.

1443. et fossura E.

1444. tribus ll.

1445. gladios VRd.

1446. circumscribitur B.

1447. folia postea fodiunt VR.

1448. et e caule v. a. G.

1449. e om. E v. a. S.

1450. uel E v. uelut r.

1451. Diosc. IV 76. (Cels. III 18).

1452. dist. ego coll. U 545.

1453. ei ut et ego. eius et (sed v) ll. v. ei sed H cum man. Dal.

1454. ex albo E G. et aluum r. del. v( S). et albi J.

1455. mala tura R.

1456. iis R v. hys V. his dE S.

1457. ad om. E.

1458. decoctum VRdT.

1459. muri VRd. -riis v. a. G.

1460. salsus ego. ( cfr. XXVII 71). albus ll.v. alias B. albi D cum U 546 ( ad antecedd. referees).

1461. rore tantum ll.v. recentium ( vel rorantium) B. rorulenti U 546. rore tactorum D.

1462. sucus E v. -cum r.

1463. dist. ego.

1464. olfacto V 1 Rd. quam Vd.

1465. mola d.

1466. aliquis VRE S. -uibus d(?) G. aliis v.

1467. poto d. -te R. -tae V.

1468. ustionesque B e Diosc.

1469. nec V 2.

1470. satiantur VRd.

1471. aliquid d. -ui E. -uibus v. a. S.

1472. somnium R. -io V.

1473. bibitur et contra serpentes et pro E ( falso ex v. 13 iterans).

1474. duobus ll.v.

1475. helleboro—efficacius om. R.

1476. dist. ego.

1477. et bilem R.

1478. Diosc. IV 79.

1479. (Diosc de venen. 11. Scribon. 179).

1480. estur a dE G. est urat r. estur B. urit et v.

1481. plerumque v. a. G.

1482. pastinis d. pla- tanis E v. a. B.

1483. geniculatis et VR.

1484. nigricons altiore d. nigro onsolatiore (tons- V 2) VR.

1485. cacumine dT.

1486. folia om. R.

1487. foliandri R.

1488. teneriore V. tenuiore d.

1489. grauia ego ( an grauiora?) -ui VdE v. -uidi R.

1490. aniso dE v. a. H.

1491. nulli d.

1492. ciet necat E cito necat man. Dal. quae si (quos P) enecat v. a. S.

1493. algere v. -geri (-giri V 1) ll.

1494. cfr. Plin. XIV 58.

1495. pota dE v. ruta r.

1496. existit VRdTf S. -stimatur E v.

1497. melior VRdTf D. et melior v. om. E G.

1498. dist. ego.

1499. pastillos d v. -llo r.

1500. nec ad V.

1501. sanguiiinem VRdT v ( S). -ine E(?) G.

1502. alterius E.

1503. ei ego. et ll. v.

1504. necaturo d.

1505. Pl. iun. 22, 1–3.

1506. et VRdT S. ē E. del. v.

1507. est om. dE(?) Dal.

1508. circumlitus E v. -tum r Ven. -tu J.

1509. alias J e coni. S. -ios ll. cfr. XXIII 52. XX 213. XIII 102.

1510. epi- foram VRd.

1511. Diosc. eupor. I 135. Marc. 33, 27. 62. Th. H. IX 15, 8. 16, 8.

1512. mammas actor est E.

1513. extingut V. -gunt Rd.

1514. uenerem E.

1515. remedia in ego. -dia VRd S. -dio D. -dia libertate (-rationi v) E v.

1516. praeceperim. uis J. -peri- muss ll.G. -pimus v.

1517. maxima uis v. a. J.

1518. natae Susis G e Theophr. natae suis ll. terrae v.

1519. asiricae V. assyriacae T. ac Cilissae P coll. Diosc.

1520. negaticae VRd.

1521. cremnos VdE Ven.( D). crēnos R. crethmos Verc. cfr. XXVI 94 ( 82). 160.

1522. agrion d.

1523. gremias ll. f v ( J). gram- Bas. ( e Festo).

1524. nescitur R.

1525. molybdaena v. -bena ll.

1526. in aruo E. martio r.

1527. crassa radice v. a. J. ( an radice crassa?).

1528. oculos V.

1529. lingatur VRdT J. elin- E G. liniatur S e coni. G. religatur v.

1530. est ( dE?) v( D). om. rS.

1531. trunca J ( 'ut opponatur fruticosae'). cfr. XXVI 57. truma dE. truna r. prima v.

1532. et seminibus E.

1533. an folio uiridi?

1534. Diosc. IV 108. Marc. 8, 182.

1535. simili est R. -le est V.

1536. flore dE v. flor ei V 1. flos ei V 2. flores ei R.

1537. purpereo V 1. -pureus V 2.

1538. hordeacis VR D.

1539. ceu E v. feu r.

1540. Diosc. I 2. Isid. XVII 9, 10.

1541. uiridis d. idis E.

1542. et tantum E.

1543. iridis E v. ederis r f.

1544. daspetiacae e J. -iace V. -ice d. daepetiace R. despe//ie E. aspleticae e coni. S coll. Diosc. ponticae dein v.

1545. galatiae d. -icae v. a. J.

1546. primae E v. a. S. de mendo cfr. XXXVII 54. XXIX 67.

1547. cfr. Diosc. I 1.

1548. ut iris ( vel iridis) ego. utris ll. -ibus v. uere D.

1549. in umbra om. d.

1550. frusiris VR.

1551. acaron C.

1552. uocatur R.

1553. acorion VRdT( P) S. -roi E. acoron (acar- C) agrion v.

1554. dist. ego.

1555. quae poto contra V. poto contraque v. a. S.

1556. Diosc. IV 90. 91.

1557. est in VR d S. t in E. del. v. ( an semen habet in? cfr. Diosc.).

1558. folio pingui S. pingui folio B e Diosc. pingui ll. v.

1559. excoxendices E.

1560. p???torisque R.

1561. umidis ego coll. Marc. 12, 3. uiridis ll. v.

1562. uelut v. uel ll.

1563. oculorum con V. -lum ei; R.

1564. gusto E.

1565. caule sed dE v. -les r.

1566. pergraciles d. om. VR.

1567. usus eius v. a. S.

1568. satiui ego. iniui E. iridi (yr- R) r T S. -dis v. iris G.

1569. aizoi E v ( D) ad seqq. referentes. alzio r. aizoo S ( et dist.) coll. Diosc.

1570. Diosc. IV 88. 89 Th. H. VII 15, 2. cfr. Plin. XVIII 159. XXVII 14.

1571. eius V S. om. rv( D).

1572. appellant VR S. uocant d(?) E v.

1573. zoobthalmon ap- pellant V.

1574. stergethron C. -ton (hist- d) ll.v.

1575. quia Vd S. quod E v( J). quia—hypogeson om. R.

1576. conueniant Vd.

1577. hypogeson B ( 'e codd. Rom.'). stergeton VE. om. ( R) d. speg- v. cfr. nota ad XVII 159. ( exspectes potius epi- vel hypergeson, sed ane hoc quidem usquam traditum est).

1578. sugrundis VR.

1579. nascitur stergeton d.

1580. potius om. R S.

1581. italias Rd. -li v. a. S.

1582. seddum V.

1583. oculum d v. -lorum r f.

1584. erithales C. -theles v. -tiles VR. -////des E. -cles d.

1585. trithales C. -theles v. -chales E. -cteles r.

1586. quia ter dE v. quater r.

1587. erysithales Vf J.cfr. XXVI 137. erisist- Rd. chrysot- E(?) v.

1588. isoetes v ex ind. is (his V 2) et si VR. ysetun d. sem E.

1589. italia E J. milia VR. alii d. sed G. sed alii itali v.

1590. sedum ll.v( J). del. G.

1591. sed aeque ego. ( cfr. XXIX 85). sed qui VR dJ. qui E. alii v. del. G. atque D. sed graeci coni. S.

1592. atzoum R -ouum V.

1593. quoniam om. E.

1594. uirerat R. uiret G.

1595. semper ll.S. emper aliqui semperuiuum E 2 v( D), a Plinio nusquam alibi dictum.

1596. altitudine VRd.

1597. folia G e Diosc. lia ll. -iud v.

1598. simile v. a. G.

1599. largo v. a. H.

1600. ita ut dE v. it V 1 R. ut V 2. ita S.

1601. imitentur d v. -tantur VE S. -tatur R.

1602. quo E.

1603. muri VR.

1604. innascitur E.

1605. foliosum VRdTf H( J). fufum E S. furfum v.

1606. palmū D cum U 547. -mo ll. v. cfr. XXVI 39. 68. 82. XXIII 131.

1607. Dios. IV 89 [91] coll. II 217.

1608. simile VRE.

1609. andrachnen v. cfr. XIII 120. -raciem VRd. -rechien E. -rachlen S coll. ind.

1610. agrian J. -am v. agarian VR. -am d. enagrian E.

1611. italia VRd S. -licae E. -li v.

1612. inlecebram (ille- B) S e Diosc. elecebram d. -ant V. ecelebrant R. celeb- E v.

1613. pusillos VR. in pastillos v. a. B.

1614. et VRdf v( D). om. E C( J). sed S.

1615. breuiore V D. ori E v. -or r.

1616. petrosis dT.

1617. perfrigerare E v. a. H.

1618. Diosc. IV 88. eupor. II 137. 121.

1619. inunctus dT v. a. G. cfr. nota ad § 142.

1620. pungat E.

1621. expersque E.

1622. eadem VR Ven.

1623. capiti VR.

1624. atzoum V 1. adz- V 2 R.

1625. fieri VR.

1626. Diosc. IV 69. eupor. I 57. 67. (Marc. 9, 60). Diosc. II 152 III 82.—Marc. 15, 38. Pl. iun. 20, 17.

1627. sucus VRTf S. sucus in- unctus d(?) E v( D).

1628. hyoscyami TE v. -mos r f.

1629. modica E. -ce v. a. S.

1630. meconi VR.

1631. cum VR v( S). et cum d(?) E G.

1632. dist. D.

1633. uerbenacae R. -ca quoque v. a. S.

1634. Diosc. III 4 [6]. eupor. I 160. Pl. iun. 23, 19. Marc. 10, 62.—Diosc. III 48. IV 69. eupor. I 69. Cels. VI 9. Marc. 12, 59. Pl. iun. 27, 12.—Diosc. IV 8.—Diosc. II 152. Marc. 12, 60. Pl. iun. 27, 13–15.

1635. ozaenas v. -nam S. cfr. XXIV 113. ozena VRd. ozen E. ( an ozaena emendatur?).

1636. panaci VRd.

1637. col- lutis E v(( D). -tibus r f S.

1638. commanducatur Ven.( S). -an- tur ll.v.

1639. radices v. a. S.

1640. coluntur VR.

1641. esse VRE S. edere dT. sunt v.

1642. inutile E. utilia v. a. S.

1643. sanguinem gingina VR.

1644. uncos ego posui. uel ll. T v( J). uel (uel si S cum vet. Dal.) sanguinis sit reiectio C coll. Diosc. del. Brot. ( an pu- trescant tumeantve?).

1645. Diosc. III 4 [6]. (eupor. I 79). IV 42. eupor. I 69. Cels. VI 9. Marc. 12, (1) 30. Pl. iun. 27, 16–20.—Diosc. IV 102. Pl. iun. 27, 20. Diosc. III 27. 82. II 209.

1646. dentesue d(?) E S.

1647. uerbenace E. -acae S cum vet. Dal.

1648. decoctae v( S). -ta ll.C.

1649. radices E v. a. S.

1650. in ego. cfr. infra. om. ll. v. ex Pl. iun.

1651. decoquantur E C.

1652. Isauatur R. lauantur E v. a. J.

1653. diu om. E.

1654. hysipo VR.

1655. coluuntur V D.

1656. peucedanis VR.

1657. anacallidis VRd.

1658. Diosc. IV 95. Isid. XVII 9, 53.

1659. Frigeron VR.

1660. uocatus VR.

1661. si dE v. sine r. an si ter? cfr. § 148. XXI 42.

1662. circumscripta VR.

1663. ter dentem Cornar.

1664. eta V. eza R.

1665. ita V 2 v. itē r.

1666. bibat E.

1667. trixa- gini V.

1668. moris VR.

1669. hoc nomen R S.

1670. numerose V 2 d. -ore V 1 R. -osa E v. cfr. XXXIII 61.

1671. gallimachus R. galliam chus V.

1672. at minora ego. minora aminora E. minora rJ. sed minoribus (-ra D) v.

1673. utilia/// V.

1674. quidem E.

1675. propriauere E.

1676. et om. d(?) E v. a. S.

1677. serentesque E v. -tes d. serpentes V. om. R.

1678. quale E v. -lem VR. -lis d.

1679. essent VR.

1680. medendamque VRd.

1681. tosta R (?) v. tota r.

1682. Diosc. IV 85.—II 211. IV 149.

1683. lilii E v. illis r.

1684. digitalem E.

1685. praecipuum R.

1686. radix mobiles v. a. S.

1687. sistit cauis E v ( J). sistit in (sistint VR) cauis r T Brot. an sistit motus? cfr. XX 16.

1688. exesis S (et ex- v). -si ll. T J ( offendente num. singulari).

1689. imponitur v. a. S.

1690. utralibet decocta d (?) E v. a. S.

1691. Diosc. III 11. cfr. Plin. XXVII 71 (89). XXX 24. (XXII 121).

1692. uenerium D. -reum v. ( cfr. XVIII 124). uenenarium ll.

1693. uermiculum VR.

1694. fricatur ego. cfr. XXII 121. necatur ( ortum ex Fncatur) ll. G. de mendo cfr. § 167. XXVI 11. 15. XXX 83. XXVIII 133. ligatur v. nectitur D cum U 547 ( contra Plinii usum).

1695. uulsa VdE. euu- v. cfr. nota ad XVIII 296; adde XIX 28, ubi etiam 27 ( et fortasse 16) rectius uellitur scribendum erat. auu- R (?) G.

1696. tangant VR. ( an recte?).

1697. Diosc. II 206. cfr. Geop. II 6, 30.

1698. quam d v( S). cfr. ind. et supra § 93. 117. 171. qua VR. quem E(?) C( D).

1699. alto S e coni. Dal. alio VRd. albo E v. an cubitali? cfr. Diosc.

1700. foliosis E.

1701. altius dE D. alitus r. altis v.

1702. grauiore flore R.

1703. lacteo Brot. Cum Buellio e Diosc. luteo ll.v. ( J).

1704. igni V. igi E.

1705. psoras d v. spo- r.

1706. iis S. is VRE D. eis G. om. d v.

1707. causticisque d(?) E v. -cis uriae V. -cis uirie E. an causticis uarie ( vel uero)?

1708. emouentes VET. euome- d.

1709. ad (at S) eadeim R. B

1710. sternu- tamentum V 2 dE v. a. S( D). cfr. nota ad XXIV 97.

1711. cfr. Plin. XXI 144. XXVI 24.—Diosc. II 152. Pl. iun. 25, 7–9. Diosc. IV 42. 70.

1712. stru- mum eam VRdTf S. strumeam E v. cfr. ind.

1713. curata fuerint ( vet. Dal.) S.

1714. uitia in ego. -tia ll. v. (quo in CFW Müller p. 22. et in plantagine coni. Dal.).

1715. intus ll. v. an illitus?

1716. commanducatae Vd S. -te R. -ta E v( D).

1717. laboret E v. habet r.

1718. psyllium. v. -llum E. pusillum r.

1719. Pl. iun. 25, 17–22. Marc. 11, 12. Pl. iun. 24, 1–3. Marc. 10, 62. Diosc. III 27. IV-76.

1720. pu- dentium VRd.

1721. uitulum VR.

1722. et usus E: optimum v. a. H.

1723. cassia Vd.

1724. myrrha RdE v. a. S.

1725. sit VRd.

1726. stag- mata R.

1727. in R v. om. r.

1728. mandragora v. a. H.

1729. illitus dT E( P) H. -ta v. inlinitus VR S. cfr. XXIII 124.

Pliny the Elder Naturalis Historia 25