Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXIV

1 ¹ 1 Ne silvae quidem horridiorque naturae² facies medicinis carent, sacra illa parente rerum omnium nusquam non remedia disponente homini, ut medicine³ fieret etiam solitudo⁴ ipsa, e t⁵ ad⁶ singula⁷ illius⁸ discordiae atque concordiae miraculis occursantibus⁹. quercus et olea tam pertinaci odio dissident, ut altera in alterius scrobe depacta emoriantur¹⁰, quercus vero et iuxta nucem iuglandem. pernicialia et brassicae cum vite odia; ipsum olus, quo vitis fugatur, 2 ¹¹ adversum cyclamino et origano arescit. quin et annosas iam et quae sternantur arbores difficilius caedi, celerius marcescere¹² tradunt, si prius manu quam ferro attingantur. pomorum onera a iumentis¹³ statim sentiri¹⁴, ac¹⁵, nisi prius ostendantur iis¹⁶, quamvis pauca portent, sudare ilico¹⁷. ferulae asinis gratissimo sunt in pabulo, ceteris vero iumentis praesentaneo veneno, qua de causa id animal Libero patri adsignatur, cui et ferula. 3 ¹⁸ surdis etiam rerum sua cuique sunt venena ac minimis quoque. philyra ¹⁹ coci et polline²⁰ nimium salem cibis²¹ eximunt; praedulcium fastidium sal temperat; nitrosae aut amarae aquae polenta addita mitigantur²², ut intra duas horas bibi possint , qua de causa in saccos vinarios additur polenta. similis vis²³ Rhodiae cretae et argillae nostrati²⁴. concordia valent²⁵, cum pix²⁶ oleo extrahitur, quando utrumque pinguis naturae est. oleum solum calci miscetur, quando utrumque aquas odit. cummis²⁷ aceto facilius eluitur, atramentum²⁸ aqua, innumera praeterea alia²⁹, quae suis locis dicentur adsidue.

4 Hinc³⁰ nata medicina³¹. haec sola naturae placuerat³² esse remedia, parata vulgo, inventu facilia ac sine inpendio³³ e³⁴ quibus vivimus³⁵. postea fraudes hominum et ingeniorum capturae officinas invenere istas³⁶, in quibus sua cuique homini venalis promittitur³⁷ vita. statim compositiones³⁸ et mixturae inexplicabiles decantantur³⁹, 5? Arabia atque India remedia⁴⁰ aestimantur, ulcerique parvo medicina a Rubro mari inputatur⁴¹, cum remedia vera cotidie pauperrimus quisque cenet⁴². nam si ex horto⁴³ petantur aut herba vel frutex quaeratur⁴⁴, nulla artium vilior fiat⁴⁵. ita est profecto, magnitudine⁴⁶ popul us R.⁴⁷ perdidit⁴⁸ ritus, vincendoque⁴⁹ victi sumus. paremus externis, et una artium imperatoribus quoque imperaverunt. verum⁵⁰ de his alias plura.

6 ⁵¹ 2 Loton⁵² herbam⁵³ itemque Aegyptiam⁵⁴ eodem nomine , alias et Syrticam arborem, diximus suis locis.⁵⁵ haec lotos, quae faba Graeca appellatur a nostris, alvum⁵⁶ bacis sistit. ramenta ligni decocta in vino prosunt dysintericis , menstruis, vertigini, comitialibus, cohibent et capillum . mirum his ramentis nihil esse amarius fructuque dulcius. fit et e scobe⁵⁷ eius medicamentum ex aqua myrti 5 decocta subacta et divisa in pastillos, dysintericis utilissimum ⁵⁸ pondere victoriati cum aquae cyathis III.

7 ⁵⁹ 3 Glans intrita⁶⁰ duritias, quas cacoēthe⁶¹ vocant, cum salsa⁶² axungia sanat. vehementiores⁶³ iligna⁶⁴ et⁶⁵ in omnibus cortex ipse corticique⁶⁶ tunica subiecta⁶⁷. haec decocta iuvat coeliacos⁶⁸. dysintericis et inlinitur vel ipsa glans. eadem resistit serpentium ictibus, rheumatismis, suppurationibus . folia et bacae vel cortex vel sucus decocti prosunt ⁶⁹ contra toxica. cortex inlinitur decoctus lacte vaccino serpentis plagae; datur et ex vino dysintericis. eadem et ilici vis.

8 ⁷⁰ 4 Coccum ilicis vulneribus recentibus ex aceto inponitur, epiphoris ex aqua, oculis subfusis sanguine instillatu r⁷¹. est autem genus ex eo in A frica⁷² fere et Asia⁷³ nascens, celerrime in vermiculum i d⁷⁴ se mutans⁷⁵, quod ideo 20 scolecium⁷⁶ vocant inprobantque. principalia eius genera diximus.

9 ⁷⁷ 5 Nec pauciora gallae genera fecimus, solidam perforatam , item albam nigram, maiorem minorem. vis⁷⁸ omnium⁷⁹ similis⁸⁰ ; optima Commagena. excrescentia in corpore tollunt, prosunt gingivis, uvae, oris exulcerationi. crematae et⁸¹ vino extinctae⁸²...... coeliacis, dysintericis inlinuntur , paronychiis ex melle et unguibus scabris, pterygiis, ulceribus manantibus, condylomatis, ul ceribus quae⁸³ phagedaenica vocantur. in vino autem decoctae auribus instillantur ⁸⁴, oculis inlinuntur⁸⁵, adversus eruptiones, panos cum aceto. 10 ⁸⁶ nucleus⁸⁷ commanducatus dentium⁸⁸ dolorem sedat, item intertrigines et ambusta. inmaturae⁸⁹ ex iis⁹⁰ ex⁹¹ aceto potae⁹² lienem consumunt; eaedem crematae et aceto salso⁹³ extinctae menses sistunt vulvasque procidentes⁹⁴ fotu⁹⁵. omnis⁹⁶ capillos⁹⁷ denigrat⁹⁸.

11 ⁹⁹¹⁰⁰ 6 Viscum e robore praecipuum haberi¹⁰¹ diximus¹⁰² et quo conficeretur¹⁰³ modo. quidam contusum in aqua decocunt,¹⁰⁴ donec nihil¹⁰⁵ innatet¹⁰⁶, quidam commanducantes¹⁰⁷ acinos expuunt cortices. optimum quod sine cortice¹⁰⁸ quo d- que¹⁰⁹ levissimum, extra fulvum, intus¹¹⁰ porraceum. nihil est glutinosius¹¹¹. emollit, discutit tumores¹¹², siccat strumas; cum resina et cera panos mitigat omnis¹¹³ generis. 12 ¹¹⁴ quidam et galbanum adiciunt pari pondere singulorum eoque modo¹¹⁵ et ad vulnera utuntur. unguium¹¹⁶ scabritias expolit¹¹⁷, si¹¹⁸ septenis diebus ill inantur¹¹⁹ nitroque conluantur. quidam id religione efficacius fieri putant prima luna collectum e robore sine ferro, si terram non attigerit¹²⁰ ; comitialibus mederi, conceptum feminarum adiuvare, si omnino secum habeant; ulcera commanducato inpositoque efficacissime sanari.

13 ¹²¹ 7 Roboris pilulae ex adipe ursino¹²² alopecias capillo¹²³ replent¹²⁴.—Cerri folia et cortex et glans siccat¹²⁵ collectiones suppurationesque, fluctiones sistit. torpentes membrorum partes conroborat decoctum eius fotu¹²⁶, cui et insidere¹²⁷ expedit siccandis adstringendisque partibus. radix cerri adversatur scorpionibus.

8 Suberis¹²⁸ cortex tritus ex aqua calida potus san- is guinem fluentem ex utralibet¹²⁹ parte¹³⁰ sistit. eiusdem cinis ex vino calido sanguinem excreantibus magnopere laudatur.

14 ¹³¹ 9 Fagi folia manducantur in gingivarum labrorumque ¹³² vitiis. calculis¹³³ glandis fagineae cinis inlinitur, item¹³⁴ cum melle alopeciis¹³⁵.

15 ¹³⁶¹³⁷ 10 Cupressi folia trita serpentibus¹³⁸ ulceribus¹³⁹ inponuntur , et capiti cum polenta, si a¹⁴⁰ sole doleat, item ramici ¹⁴¹, qua de causa et bibuntur. testium quoque tumori cum cera¹⁴² inlinuntur, capillum denigrant ex aceto. eadem trita cum II partibus¹⁴³ panis mollis e vino Ammineo¹⁴⁴ subacta pedum ac nervorum dolores¹⁴⁵ sedant¹⁴⁶. pilulae adversus serpentium ictus bibuntur aut si eiciatur sanguis; collectionibus inlinuntur. ramici¹⁴⁷ quoque tenerae¹⁴⁸ tusae cum axungia et lomento prosunt¹⁴⁹. bibuntur ex eadem causa. parotidi et strumae cum farina inponuntur¹⁵⁰. 16 ¹⁵¹ exprimitur sucus tusis¹⁵² cum semine. qui¹⁵³ mixtus¹⁵⁴ oleo caliginem¹⁵⁵ oculorum aufert; item victoriati pondere in vino potus inlitusve ¹⁵⁶ cum fico¹⁵⁷ sicca pingui exemptis granis vitia testium sanat, tumores¹⁵⁸ discutit et cum fermento strumas. radix cum foliis trita pota vesicae et stranguriae medetur¹⁵⁹ et contra phalangia. ramenta pota menses cient, scorpionum ictibus adversantur¹⁶⁰.

17 ¹⁶¹¹⁶² 11 Cedrus¹⁶³ magna, quam cedrelaten¹⁶⁴ vocant, dat picem , quae cedria¹⁶⁵ vocatur¹⁶⁶, dentium doloribus utilissimam. frangit enim eos et¹⁶⁷ extrahit, dolores¹⁶⁸ sedat. cedri sucus ex ea quomodo fieret diximus. magni¹⁶⁹ ad volumina¹⁷⁰ usus,¹⁷¹ ni capiti¹⁷² dolorem¹⁷³ inferret, defuncta corpora incorrupta aevis servat¹⁷⁴, viventia corrumpit, mira differentia, cum vitam auferat spirantibus defunctisque pro vita sit. 18 ¹⁷⁵ vestes quoque corrumpit et animalia necat. ob haec non censeam in anginis¹⁷⁶ hoc remedio utendum neque in cruditatibus ¹⁷⁷, quod suasere aliqui, gustatu. dentes¹⁷⁸ quoque¹⁷⁹ conluere ex aceto in dolore timuerim vel gravitati aut vermibus ¹⁸⁰ aurium instillare. portentum est, quod tradunt, abortivum fieri in venere¹⁸¹ ante perfusa virilitate¹⁸². p ht hiriasis ¹⁸³ perunguere eo non dubitaverim, item porrigines¹⁸⁴. suadent et¹⁸⁵ contra venenum leporis marini bibere in passo. facilius in elephantiasi inlinant¹⁸⁶. 19 ¹⁸⁷ et ulcera sordida et excrescentia ¹⁸⁸ in iis¹⁸⁹ auctores quidam¹⁹⁰ et oculorum albugines caliginesque inunxere eo et contra pulmonis¹⁹¹ ulcera¹⁹² cyathum eius sorberi¹⁹³ iusserunt, item adversus taenias¹⁹⁴. fit ex eo et oleum, quod pisselaeon¹⁹⁵ vocant, vehementioris¹⁹⁶ ad omnia eadem usus. cedri scobe¹⁹⁷ serpentes fugari¹⁹⁸ certum est, item bacis tritis cum oleo si qui perunguantur¹⁹⁹.

20 ²⁰⁰ 12 Cedrides, hoc est fruct us²⁰¹ cedri, tussim sanant, urinam cient, alvum sistunt, utiles ruptis, convulsis, spasticis²⁰², stranguriae, vulvis, contra a co nita²⁰³, lepores marines, eadem quae²⁰⁴ supra, collectionibus inflammationibusque.

21 ²⁰⁵²⁰⁶ 13 De galbano diximus. neque umidum neque aridum probatur²⁰⁷ et²⁰⁸ quale²⁰⁹ docuimus. per se bibitur ad tussim²¹⁰ veterem, suspiria, rupta, convulsa, inponitur ischiadicis ²¹¹, lateris doloribus, panis, furunculis, corpori ab ossibus²¹² recedenti²¹³, strumis, articulorum nodis, dentium quoque doloribus. inlinitur et cum melle capitis ulceribus. purulentis infunditur auribus cum rosaceo aut nardo²¹⁴. odore comitialibus subvenit et vulva²¹⁵ strangulante²¹⁶ vel²¹⁷ in²¹⁸ stomachi defectu. 22 ²¹⁹ abortus non exeuntes trahit adpositu²²⁰ vel suffitu, item ramo²²¹ hellebori circumlitum atque subiectum. serpentes²²² nidore urentium fugari diximus. fugiunt et perunctos ²²³ galbano. medetur et a²²⁴ scorpione percussis. bibitur et in difficili partu fabae magnitudine in cyatho²²⁵ vini, vulvasque conversas corrigit, cum murra²²⁶ autem et vino²²⁷ mortuos ²²⁸ partus²²⁹ extrahit. adversatur et venenis, maxime toxicis , cum murra et vino²³⁰. serpentes oleo et spondylio²³¹ mixto tactu necat. nocere urinae existimatur.

23 ²³² 14 Similis hammoniaci natura atque lacrimae, probandae²³³ ut diximus. mollit, calefacit²³⁴, discutit, dissolvit.²³⁵ claritati visus in collyriis convenit, pruritum, cicatrices, albugines oculorum tollit, dentium dolores sedat, efficacius accensum. prodest dyspnoicis²³⁶, pleuriticis²³⁷, pulmonibus, vesicis , urinae cruentae, lieni, ischiadicis potum—sic et alvum solvit—, articulis et podagrae cum pari pondere picis aut cerae et rosaceo coctum²³⁸. maturat panos, extrahit clavos cum melle; sic et duritias emollit; lieni²³⁹ cume aceto et²⁴⁰ cera Cypria²⁴¹ vel rosaceo efficacissime inponitur. lassitudines perungui cum aceto et oleo exiguoque nitro utile.

24 ²⁴² 15 Et styracis²⁴³ naturam in peregrinis arboribus exposuimus ²⁴⁴. placet praeter illa, quae diximus, maxime²⁴⁵ pinguis, purus, albicantibus fragmentis²⁴⁶. medetur tussi, faucibus, pectoris vitiis, vulvae praeclusae duritieve²⁴⁷ laboranti , ciet menses potu adposituque²⁴⁸, alvum mollit. invenio potu²⁴⁹ modico²⁵⁰ tristitiam animi resolvi, largiore²⁵¹ contrahi . sonitus aurium emendat²⁵² infusu²⁵³, strumas illitu²⁵⁴ nervorumque nodos. adversatur venenis, quae frigore necent²⁵⁵, ideo et cicutae.

25 ²⁵⁶²⁵⁷ 16 Spond ylium²⁵⁸ una demonstratum infunditur capitibus phreneticorum²⁵⁹ et lethargicorum, item capitis doloribus²⁶⁰ longis cum oleo vetere; bibitur et in iocinerum vitiis ²⁶¹²⁶², morbo regio, comitialibus, orthopnoicis, vulvarum strangulatione, quibus et suffitu prodest. alvum mollit. illinitur ulceribus, quae serpunt²⁶³, cum ruta. 26 ²⁶⁴ flos auribus purulentis efficaciter infunditur, sed sucus, cum exprimitur , integendus est, quoniam mire adpetitur a muscis et similibus. radix derasa et in fistulas²⁶⁵ coniecta callum earum erodit. auribus quoque²⁶⁶ instillatur cum suco. datur et ipsa contra morbum regium et in iocineris vitio et vulvarum. capillos crispos facit peruncto capite.

27 ²⁶⁷ 17 Sphagnos²⁶⁸ sive sphacos²⁶⁹ sive bryon²⁷⁰ et in Gallia, ut indicavimus, nascitur, vulvis insidentium²⁷¹ utilis, item²⁷² genibus et feminum tumoribus mixtus nasturtio et aquae salsae²⁷³ tritus. cum vino autem et²⁷⁴ resina sicca potus urinam pellit celerrime. hydropicos inanit cum vino et iuniperis tritus ac potus.

18 Terebinthi²⁷⁵ folia et radix collectionibus inponuntur . decoctum eorum stomachum firmat. semen in capitis dolore bibitur in vino et contra difficultatem urinae , ventrem leniter²⁷⁶ emollit, venerem excitat.

28 ²⁷⁷ 19 Piceae et laricis folia trita²⁷⁸.... et in aceto decocta dentium dolori. prodest²⁷⁹ cinis corticum intertrigini²⁸⁰, ambustis; potus alvum sistit, urinam movet, suffitu vulvas corrigit. piceae²⁸¹ folia privatim iocineri utilia sunt drachmae pondere in aqua mulsa pota²⁸². silvas eas dumtaxat, quae picis resinaeque gratia radantur, utilissimas esse phthisicis²⁸³ aut qui longa aegritudine non recolligant²⁸⁴ vires satis constat et illum caeli²⁸⁵ aëra plus ita quam navigationem Aegyptiam proficere, plus quam lactis herbidos per montium aestiva potus.

29 ²⁸⁶²⁸⁷ 20 Chamaepitys Latine abiga²⁸⁸ vocatur²⁸⁹²⁹⁰ propter abortus²⁹¹, ab aliis tus terrae, cubitalibus ramis, flore pinus et odore. altera²⁹² brevior²⁹³ et incurva²⁹⁴,.... similis²⁹⁵. tertia eodem odore et ideo nomine quoque, parvola, cauliculo²⁹⁶ digitali, foliis scabris, exiliblls, albis, in petris nascens, omnes herbae, sed propter cognationem nominis non differendae. prosunt adversus scorpionum ictus, item iocineri²⁹⁷ inlitae cum palmis aut cotoneis; renibus et vesicae decoctum earum cum farina hordeacea. 30 ²⁹⁸ morbo quoque regio et urinae difficultatibus ex aqua decoctae bibuntur. novissima contra serpentes²⁹⁹ valet cum melle; sic et adpositu³⁰⁰ vulvas purgat. sanguinem densatum extrahit pota³⁰¹. sudores facit perunctis ea, peculiariter renibus utilis³⁰². fiunt ex ea et hydropicis pilulae cum fico³⁰³ alvum trahentes. lumborum dolorem victoriati pondere in vino finit³⁰⁴ et tussim recentem . mortuos³⁰⁵ partus ex aceto cocta et pota³⁰⁶ eicere protinus ³⁰⁷ dicitur.

31 ³⁰⁸ 21 Cum honore³⁰⁹ et pityusa simili de causa dicetur³¹⁰, quam quidam³¹¹ in tithymali³¹² genere umerant. frutex est³¹³ similis piceae, flore parvo, purpureo. bilem et pituitam per alvum detrahit radix decocti hemina aut seminis lingula ³¹⁴ in balanis. folia in aceto decocta furfures³¹⁵ cutis emendant, mammas quoque mixto³¹⁶ rutae decocto³¹⁷ et tormina ³¹⁸ et serpentium ictus³¹⁹ et in totum collectiones incipientes .

32 ³²⁰ 22 Resinam supra³²¹ dictis arboribus gigni docuimus et genera eius³²² et nationes in ratione vini ac postea in,³²³ arboribus. summae species duae, sicca et liquida. sicca³²⁴ e pinu et³²⁵ picea³²⁶ fit, liquida terebintho, larice, lentisco, cupresso ; nam et hae³²⁷ ferunt in Asia ac³²⁸ Syria. 33 ³²⁹³³⁰ falluntur qui eandem putant³³¹ esse e picea atque larice; picea enim pinguem ³³² et turis³³³ modo sucosam fundit, larix gracilem ac mellei³³⁴ coloris³³⁵, virus³³⁶ redolentem. medici liquida raro utuntur ³³⁷ et in ovo fere, e³³⁸ larice propter tussim ulceraque viscerum—nec³³⁹ pinea magnopere in usu³⁴⁰ —, ceteris non nisi coctis. et coquendi³⁴¹ genera satis demonstravimus.

³⁴²

34 ³⁴³ Arborum³⁴⁴³⁴⁵ differentia placet terebinthina odoratissima³⁴⁶ atque³⁴⁷ levissima, nationum Cypria et Syriaca, utraque mellis Attici colore³⁴⁸, sed Cypria carnosior crassiorque³⁴⁹. in sicco genere quaerunt³⁵⁰ ut sit candida, pura, perlucida, in omni³⁵¹ autem ut montana potius quam campestris, item aquilonia³⁵² potius quam³⁵³ ab alio vento. resolvitur resina ad vulnerum usus et malagmata oleo³⁵⁴, in potiones³⁵⁵ amygdalis amaris. 35 ³⁵⁶ natura in medendo contrahere vulnera, purgare, discutere collectiones³⁵⁷. le nit³⁵⁸ pectoris vitia³⁵⁹ terebinthina³⁶⁰ ; inlinitur³⁶¹ eadem³⁶² calida³⁶³ membrorum³⁶⁴ doloribus spa sti cisque³⁶⁵ —in sole a bluitur³⁶⁶ —et totis corporibus mangonum³⁶⁷ maxime cura³⁶⁸ ad gracilitatem³⁶⁹ emendandam, spatiis ita laxantium cutem per singula membra, capacioraque ciborum facienda corpora . 36 proximum locum optinet e lentisco. inest ei vis adstringendi³⁷⁰, movet et ante ceteras urinam. reliquae ventrem emolliunt³⁷¹, cruda concocunt, tussim veterem sedant, vulvae onera extrahunt etiam suffitae. privatim adversantur visco, panos et similia cum sebo taurino et melle sanant³⁷². palpebras lentiscina commodissime³⁷³ replicat, fractis quoque utilissima et auribus purulentis, item in pruritu genitalium. pinea capitis vulneribus optime medetur.

37 ³⁷⁴ 23 Pix quoque unde et quibus conficeretur modis indicavimus³⁷⁵ et³⁷⁶ eius duo genera, spissum liquidumque.³⁷⁷ spissarum³⁷⁸ utilissima medicinae Bruttia³⁷⁹, quoniam pinguissima³⁸⁰ et resinosissima utrasque praebet utilitates, ob id et³⁸¹ magis rutila quam ceterae. id enim quod in hoc³⁸² adiciunt , ex³⁸³ mascula³⁸⁴ arbore³⁸⁵ meliorem³⁸⁶ esse, non arbitror posse intellegi. 38 ³⁸⁷³⁸⁸ picis natura excalfacit, explet. adversatur privatim cerastae morsibus cum polenta, item anginae cum melle, destillationibus³⁸⁹ et sternumentis³⁹⁰ a³⁹¹ pituita³⁹². auribus infunditur cum rosaceo, inlinitur cum cera³⁹³. sanat lichenas , alvum solvit, excreationes³⁹⁴ pectoris adiuvat ecligmate³⁹⁵ aut³⁹⁶ inlitis tonsillis cum melle; sic et ulcera purgat, explet. cum uva passa et axungia carbunculos purgat et³⁹⁷ putrescentia ulcera; quae vero serpunt³⁹⁸, cum pineo cortice aut sulpure. 39 ³⁹⁹ phthisicis⁴⁰⁰ cyathi⁴⁰¹ mensura⁴⁰² quidam dederunt et contra veterem tussim. r hagadas⁴⁰³ sedis et pedum panosque et ungues scabros emendat, vulvae duritias et conversiones ⁴⁰⁴, item odore⁴⁰⁵ lethargicos. strumas cum⁴⁰⁶ farina hordeacea et pueri inpubis urina decocta ad suppurationem perducit. et ad alopecias sicca pice utuntur, ad⁴⁰⁷ mulierum mammas Bruttia⁴⁰⁸ ex vino⁴⁰⁹ subfervefacta cum polline farraceo quam calidissimis linteis⁴¹⁰ inpositis.

40 ⁴¹¹ 24 Liquida pix oleumque⁴¹², quod pisselaeon⁴¹³ vocant, quemadmodum fieret diximus. quidam iterum decocunt⁴¹⁴ et vocant palimpissam⁴¹⁵. liquida anginae perunguntur intus et⁴¹⁶⁴¹⁷ uva,.. aurium⁴¹⁸ dolores, claritatem⁴¹⁹ oculorum, oris circumlitiones , suspirios os⁴²⁰, vulvas, tussim veterem et crebras exscreationes pectoris, spasmos, tremores⁴²¹, opisthotonos, paralysis⁴²², nervorum dolores, praestantissimum ad canum et iumentorum scabiem.

41 ⁴²³ 25 Est et pissasphaltos⁴²⁴, mixta bitumini⁴²⁵ pice naturaliter ⁴²⁶ ex Apolloniatarum agro—quidam ipsi miscent—, praecipuum ad scabiem pecorum remedium aut si fetus mammas laeserit. nat ivum⁴²⁷ optimum ex eo, quod, cum fervet, innatat⁴²⁸.

26 Zopissam eradi navibus diximus, cera marino⁴²⁹ sale macerata. optima haec a tirocinio navium. additur autem in malagmata ad discutiendas collectiones.

27 Taedae⁴³⁰⁴³¹..... decoctaeque⁴³² in aceto dentium dolores efficaciter colluunt⁴³³.

42 ⁴³⁴⁴³⁵ 28 Lentisci⁴³⁶ arboris⁴³⁷ et semen et cortex et lacrima urinam cient, alvum sistunt; decoctum eorum ulcera, quae serpunt, fotu⁴³⁸. inlinitur in umidis et igni sacro, gingivas conluit. folia dentibus in⁴³⁹ dolore atteruntur; mobiles decocto colluuntur⁴⁴⁰ ; rcapillum tingu nt⁴⁴¹. lacrima sedis vitiis prodest, cum quid siccari excalfierive opus sit. decoctum et⁴⁴² [e lacrima] stomacho utile⁴⁴³, ructum et urinam movens. quod et capitis doloribus cum polenta illinitur⁴⁴⁴. 43 ⁴⁴⁵ folia tenera oculis inflammatis illinuntur. mastiche⁴⁴⁶ lentisci replicandis palpebris et ad extendendam cutem in facie et zmegmata⁴⁴⁷ adhibetur et sanguinem reicientibus, tussi veteri et ad omnia⁴⁴⁸, quae acaciae⁴⁴⁹ vis. medetur et attritis⁴⁵⁰ partibus ⁴⁵¹ sive oleo e semine eius facto ceraeque mixto sive foliis ex oleo decoctis, si⁴⁵² hae cum aqua ita⁴⁵³ foveantur. scio Democratem medicum in valitudine Considiae⁴⁵⁴, M.⁴⁵⁵ Servili consularis filiae, omnem curationem austeram recusantis diu efficaciter usum lacte caprarum, quas lentisco⁴⁵⁶ pascebat⁴⁵⁷.

44 ⁴⁵⁸⁴⁵⁹ 29 Platani adversantur vespertilionibus, pilulae earum in vino potae $X$⁴⁶⁰ IIII pondere omnibus serpentium et scorpionum⁴⁶¹ venenis, item⁴⁶² ambustis. tunsae autem cum aceto acri magisque scillite⁴⁶³ sanguinem omnem⁴⁶⁴ sistunt et lentiginem et carcinomata malandriasque⁴⁶⁵ veteres addito melle emendant. 45 ⁴⁶⁶ folia autem⁴⁶⁷ et cortex inlinuntur collectionibus et suppurationibus, his⁴⁶⁸ et⁴⁶⁹ decoctum⁴⁷⁰ eorum⁴⁷¹, corticis ⁴⁷² autem in aceto⁴⁷³ dentinm remedium est, foliorum⁴⁷⁴ tenerrima in vino albo⁴⁷⁵ decocta oculorum. lanugo foliorum⁴⁷⁶ auribus et oculis inutilis. cinis pilularum sanat ambusta igni vel frigore. cortex e vino scorpionum⁴⁷⁷ ictus restinguit .

46 ⁴⁷⁸ 30 Fraxinus quam vim adversus serpentes haberet indicavimus. semen foliis eius inest, quo⁴⁷⁹ medentur⁴⁸⁰ iocineris,⁴⁸¹ laterum doloribus in vino, aquam, quae subit cutem, extrahunt. corpus obesum levant onere⁴⁸² sensim ad maciem reducenti bus⁴⁸³ isdem⁴⁸⁴ foliis cum vino tritis ad virium portionem , ita ut puero v⁴⁸⁵ folia III cyathis diribeantur⁴⁸⁶, robustioribus ⁴⁸⁷ VII folia quinis⁴⁸⁸ vini⁴⁸⁹. non omittendum⁴⁹⁰ ramenta eius et scobem a⁴⁹¹ quibusdam cavenda praedici.

31 Aceris radix contunsa e vino⁴⁹² iocineris doloribus efficacissime⁴⁹³ inponitur.

47 ⁴⁹⁴ 32 Populi albae uvarum in unguentis usum exposuimus . cortex potus⁴⁹⁵ ischiadicis, stranguriae⁴⁹⁶ prodest, foliorum⁴⁹⁷ sucus calidus aurium dolori. virgam populi in manu tenentibus intertrigo non metuitur⁴⁹⁸. populus nigra efficacissima habetur, quae in Creta nascitur; comitialibus semen ex aceto⁴⁹⁹ uti le⁵⁰⁰. fundit illa et resinam exiguam, qua utuntur ad malagmata. folia podagris in aceto decocta inponuntur. umor e cavis populi nigrae effluens verrucas papulasque⁵⁰¹ —e st⁵⁰² attritu⁵⁰³ odoratus⁵⁰⁴ —tollit. populi ferunt et in foliis guttam, ex qua apes⁵⁰⁵ propolim faciunt . gutta quoque a d quae⁵⁰⁶ propolis⁵⁰⁷ ex aqua efficax.

48 ⁵⁰⁸⁵⁰⁹ 33 Ulmi et folia et cortex et rami vim habent spissandi et volnera contrahendi. corticis⁵¹⁰ utique interior tilia lepras sedat et folia ex aceto inlita. corticis denarii pondus potum in hemina aquae frigidae alvum purgat pituitasque et aquas privatim trahit⁵¹¹. inponitur et collectionibus lacrima et volneribus et ambustis, quae decocto fovere prodest. 49 umor in folliculis arboris huius nascens cuti nitorem inducit faciemque gratiorem praestat. cauliculi foliorum primi vino⁵¹² decocti⁵¹³ tumores sanant⁵¹⁴ extrahuntque per fistulas. idem praestant et tiliae⁵¹⁵⁵¹⁶ corticis⁵¹⁷. multi corticem commanducatum volneribus utilissimum putant, folia trita aqua adspersa⁵¹⁸ pedum tumori. umor quoque e medulla, uti diximus, castratae arboris effluens capillum⁵¹⁹ reddit capiti inlitus⁵²⁰ defluentesque continet.

50 ⁵²¹ 34 Arbor tilia⁵²² lenius⁵²³ ad eadem⁵²⁴ fere utilis est, ad quae oleaster. folia autem tantum in usu et⁵²⁵ ad infantium ulcera⁵²⁶ et in ore⁵²⁷ et commanducat a⁵²⁸ et decoct a⁵²⁹. urinam cient, menses sistunt inlita, sanguinem pota detrahunt.

51 ⁵³⁰⁵³¹ 35 Sabucus⁵³² habet alterum genus magis silvestre, quod Graeci chamaeacten⁵³³, alii⁵³⁴ hel ion⁵³⁵ vocant, multo brevius. utriusque decoctum in vino vetere⁵³⁶ foliorum vel seminis vel radicis ad cyathos binos potum stomacho inutile⁵³⁷, set⁵³⁸ alvo detrahens aquam. refrigerat etiam inflammationem, maxime recenti a ambust a⁵³⁹ et canis morsus⁵⁴⁰, cum polenta mollissimis foliorum inlitis. sucus cerebri collectiones privatimque membranae, quae circa cerebrum est, lenit infusus. 52 ⁵⁴¹ acini eius infirmiores quam reliqua; tingunt capillum , poti acetabuli mensura urinam movent.foliorum mollissima ex oleo et sale eduntur ad pituitam bilemque detrahendam. ad omnia efficacior quae minor. radicis eius decoctae in vino II cyathi poti hydropicos exinaniunt, volvas emolliunt, has et⁵⁴² foliorum decoct um⁵⁴³ insidentium. caules⁵⁴⁴ teneri mitioris sabuci in patinis cocti alvum solvunt . resistunt folia et serpentium ictibus in vino pota. 53 ⁵⁴⁵ podagris⁵⁴⁶ cum sebo hircino vehementer prosunt cauliculi inliti. iidem⁵⁴⁷ in aqua macerantur, ut sparsa ea⁵⁴⁸ pulices necentur ; foliorum decocto si locus spargatur, muscae necantur . boa⁵⁴⁹ appellatur morbus⁵⁵⁰ papularum, cum rubent corpora; sabuci ramo verberatur. cortex interior tritus ex vino albo potus alvum solvit.

54 ⁵⁵¹ 36 lunipirus vel ante cetera omnia⁵⁵² excalfacit, extenuat , cedro alias similis⁵⁵³. et huius duo genera, altera⁵⁵⁴ minor⁵⁵⁵. utraque⁵⁵⁶ accensa serpentes fugat. semen stomachi, pectoris, lateris doloribus utile. inflationes⁵⁵⁷ algoresque discutit, tusses ⁵⁵⁸ ;⁵⁵⁹ concoquit⁵⁶⁰ duritias. 55 ⁵⁶¹ inlitum tumores⁵⁶² sistit, item alvum bacis ex vino nigro⁵⁶³ potis, item ventris tumores inlitis. miscetur⁵⁶⁴ et⁵⁶⁵ antidotis, oxyporis. urinas ciet. inlinitur et oculis in epiphoris. datur convolsis, ruptis, torminibus, volvis, ischiadicis cum vino albo potum pilulis quaternis aut decoctis xx⁵⁶⁶ in vino. sunt qui et⁵⁶⁷ perunguant corpus suco⁵⁶⁸ e semine eius in serpentium metu⁵⁶⁹.

56 ⁵⁷⁰⁵⁷¹ 37 Salicis fructus ante maturitatem in araneam abit, sed, si prius colligatur, sanguinem reicientibus prodest . corticis e ramis primis cinis clavum et callum aqua mixta sanat. vitia cutis in facie emendat, magis admixto suco suo. 57 ⁵⁷² est autem hic trium generum: unum arbor ipsa exsudat cummium⁵⁷³ modo, alter o⁵⁷⁴ manat in plaga, cum flore t⁵⁷⁵, exciso cortice III digitorum⁵⁷⁶ magnitudine. vi s⁵⁷⁷ ad expurganda quae obstent⁵⁷⁸ oculis, item ad spissanda quae opus sit⁵⁷⁹, ciendamque urinam et ad omnes collectiones intus extrahendas. tertius sucus est detruncatione ramorum a falce destillans. ex⁵⁸⁰ his ergo aliquis cum rosaceo in calice punici⁵⁸¹ calfactus auribus infunditur vel⁵⁸² folia⁵⁸³ cocta et cum cera trita inponuntur. 58 ⁵⁸⁴ item podagricis cortice et foliis in vino decoctis⁵⁸⁵ foveri nervos utilissimum. flos tritus cum foliis furfures purgat in facie. folia contrita et pota intemperantiam libidinis coercent atque in totum auferunt usum saepius sumpta⁵⁸⁶. Amerinae nigrae semen cum spuma argenti pari pondere a balneo inlitum psilotrum est.

59 ⁵⁸⁷⁵⁸⁸ 38 Non multum⁵⁸⁹ a salice vitilium⁵⁹⁰ usu distat vitex⁵⁹¹, foliorum quoque adspectu, nisi odore gratior esset⁵⁹². Graeci ly gon⁵⁹³ vocant, alias agnon⁵⁹⁴, quoniam matronae Thesmophoriis Athenieniensium castitatem custodientes his foliis cubitus sibi sternunt⁵⁹⁵. duo genera eius: maior in arborem⁵⁹⁶ salicis modo adsurgit, minor ramosa, foliis candidioribus, lanuginosis. prima⁵⁹⁷ a lbum⁵⁹⁸ florem emittit⁵⁹⁹ cum purpureo; quae et candida vocatur, nigra quae tantum purpureum. nascuntur palustribus⁶⁰⁰ campis. 60 semen potum vini quendam saporem habet et dicitur febres solvere et, cum unguantur ⁶⁰¹ oleo admixto⁶⁰², sudorem facere, sicut⁶⁰³ lassitudines⁶⁰⁴ dissolvere. urinam cient⁶⁰⁵ et menses. caput temptant vini modo—nam et odor⁶⁰⁶ similis—, set⁶⁰⁷ inflationes⁶⁰⁸ pellunt in inferiora, alvum sistunt, hydropicis et lienibus perquam utiles. lactis ubertatem faciunt. 61 ⁶⁰⁹ adversantur venenis [serpentium ⁶¹⁰ ], maxime quae⁶¹¹ frigus inferunt⁶¹² ; minor efficacior ad serpentes: bibitur seminis⁶¹³ drachma in vino vel posca aut⁶¹⁴ II foliorum tenerrimorum⁶¹⁵. et inlinuntur⁶¹⁶ utraque⁶¹⁷ adversus araneorum morsus; vel perunctis tantum, suffitu quoque⁶¹⁸ aut substratu fugant venenata. 62 ad venerem⁶¹⁹ impetus inhibent⁶²⁰ eoque maxime phalangiis adversantur, quorum morsus genitale excitat. capitis dolorem ex ebrietate sedant cum rosaceo flos tenerique cauliculi⁶²¹. seminis decoctum vehementiorem capitis dolorem dissolvit fotu⁶²² et volvam etiam suffitu vel adpositu⁶²³ purgat, alvum cum puleio et melle potum. vomicas et panos, difficile⁶²⁴ concoquens⁶²⁵, cum farina hordeacea mollit. 63 ⁶²⁶ lichenas et lentigines cum aphronitro⁶²⁷ et aceto semen sanat et oris ulcera et eruptionum ⁶²⁸ cum melle, testium cum butyro et foliis vitium, rhagadas sedis cum aqua illitum⁶²⁹. luxatis⁶³⁰ cum sale et nitro⁶³¹ et cera et semine⁶³² utilissimae⁶³³ et folio⁶³⁴. additur in malagmata⁶³⁵ ad vitia⁶³⁶ nervorum et podagras⁶³⁷ semen; instillatur in oleo decoctum capiti in lethargia⁶³⁸ et phrenesi⁶³⁹. virgam qui in manu habeant aut in cinctu, negantur⁶⁴⁰ intertriginem sentire.

64 ⁶⁴¹ 39 Ericen Graeci vocant fruticem non multum a vi tice⁶⁴² differentem, colore roris marini et paene folio. hoc adversari serpentibus tradunt.

65 ⁶⁴³ 40 Genista quoque vinculi usum praestat, floris⁶⁴⁴ apibus gratissimi. dubito an haec sit quam⁶⁴⁵ Graeci auctores sparton appellavere, cum ex ea lina piscatoria apud eos⁶⁴⁶ factitari docuerim, et numquid hanc designaverit⁶⁴⁷ Homerus , cum dixit navium sparta dissoluta. nondum⁶⁴⁸ enim fuisse Hispanum⁶⁴⁹ Africanumve⁶⁵⁰ spartum⁶⁵¹ in usu certum ⁶⁵² est et, cum fierent sutiles naves, lino tamen, non sparto umquam sutas. semen eius, quod Graeci eodem nomine appellant, in folliculis passiolorum⁶⁵³ modo nascens⁶⁵⁴ purgat hellebori vice drachma et dimidia pota in aquae mulsae cyathis IIII ieiunis. 66 ⁶⁵⁵ rami⁶⁵⁶, similiter⁶⁵⁷ fronde s⁶⁵⁸, in⁶⁵⁹ aceto macerati⁶⁶⁰ pluribus diebus et tunsi⁶⁶¹ sucum dant⁶⁶² ischiadicis ⁶⁶³ utilem cyathi unius potu⁶⁶⁴. quidam marina⁶⁶⁵ aqua macerare malunt et infundere clystere. perunguntur eodem suco ischiadici addito oleo. quidam et ad stranguriam⁶⁶⁶ utuntur semine. genista tunsa cum axungia genua dolentia sanat.

67 ⁶⁶⁷⁶⁶⁸ 41 Myricen ericam⁶⁶⁹ vocat⁶⁷⁰ Lenaeus⁶⁷¹, similem⁶⁷² scopis Amerinis⁶⁷³ ; sanari dicit ea carcinomata in vino decocta tritaque cum melle inlita⁶⁷⁴. eandem esse⁶⁷⁵ arbitrantur quidam ⁶⁷⁶ tamarice m⁶⁷⁷ et ad lienem praecipua m⁶⁷⁸, si sucus eius expressus in vino bibatur, adeoque mirabilem eius⁶⁷⁹ antipathian contra solum.hoc viscerum faciunt, ut adfirment⁶⁸⁰, si ex ea alveis factis bibant sues⁶⁸¹, sine liene inveniri. 68 ⁶⁸² et ideo homini quoque⁶⁸³ splenico⁶⁸⁴ cibum potumque dant in vasis ex ea factis. gravis autem⁶⁸⁵ auctor in medicina virgam ex ea defractam⁶⁸⁶, ut neque terrain neque ferrum attingeret ⁶⁸⁷, sedare ventris dolores adseveravit inpositam ita, ut tunica cinctuque corpori adprimeretur. volgus infelicem arborem eam appellat, ut diximus, quoniam nihil⁶⁸⁸ ferat nec seratur⁶⁸⁹ umquam. 69 ⁶⁹⁰ 42 Corinthus et quae circa est Graecia⁶⁹¹ bryan vocat⁶⁹² eiusque duo genera facit⁶⁹³, silvestrem plane sterilem, alteram mitiorem⁶⁹⁴. haec fert⁶⁹⁵ in Aegypto Syriaque etiam abundanter lignosum fructum, maiorem galla, asperum gustu⁶⁹⁶, quo medici utuntur vice gallae⁶⁹⁷ in compositionibus, quas antheras⁶⁹⁸ vocant. et lignum aultem et flos et folia et cortex in eosdem usus adhibentur , quamquam remissiora. 70 datur sanguine reicientibus cortex tritus et contra profluvia feminarum, coeliacis quoque ; idem tunsus inpositusque collectiones omnes inhibet. foliis exprimitur sucus ad haec eadem et in vino decoquitur ⁶⁹⁹ ; ipsa⁷⁰⁰ vero adiecto melle gangraenis inlinuntur. decoctum eorum in vino potum ..... imposita⁷⁰¹ cum rosaceo et cera⁷⁰² sedant; sic et epinyctidas sanant. 71 dentium⁷⁰³ dolori⁷⁰⁴, aurium⁷⁰⁵ decoctum eorum salutare est. radix ad⁷⁰⁶ eadem similiter. folia⁷⁰⁷ hoc amplius ad ea, quae serpunt⁷⁰⁸, inponuntur cum polenta. semen drachmae pondere adversus phalangia et araneos bibitur, cum altil ium⁷⁰⁹ vero pingui furunculis inponitur, efficax et contra serpentium ictus praeterquam aspidum. 72 ⁷¹⁰ nec non morbo regio, phthiriasi⁷¹¹, lendibus⁷¹² decoctum infusum prodest abundantiamque mulierum sistit. cinis arboris ad omnia eadem prodest. aiunt, si bovis castrati urinae misceatur⁷¹³ vel in potu vel in cibo, venerem finiri. carbo ex eo genere urina⁷¹⁴ ea restinctus in umbra conditur: idem, cum libeat accendere, res tituitur⁷¹⁵. Magi id et⁷¹⁶ spadonis urina fieri tradiderunt.

73 43 Nec virga sanguinea felicior habetur. cortex eius interior cicatrices, quae praesanuere⁷¹⁷, aperit.

44 Sileris folia inlita fronti capitis⁷¹⁸ dolores sedant. eiusdem semen contritum⁷¹⁹ in oleo phthiriasis coercet⁷²⁰. serpentes et hunc fruticem fugiunt⁷²¹, baculumque rustici ob id ex eo gerunt.

74 ⁷²² 45 Ligustrum si⁷²³ eadem⁷²⁴ arbor est, quae in oriented cypros, suos⁷²⁵ in Europa usus habet⁷²⁶. sucus discu ti t⁷²⁷ nervos, articulos, algores⁷²⁸ ; folia ubique veteri ulceri, cum salis mica et oris exulcerationi⁷²⁹ prosunt, acini contra phthiriasim , item contra intertrigines⁷³⁰ vel folia⁷³¹. sanant et gallinaceorum pituitas acini.

46 Folia alni ex ferventi aqua⁷³² remedio⁷³³ sunt tumoris⁷³⁴.

75 ⁷³⁵ 47 Hederae⁷³⁶ genera viginti demonstravimus. natura omnium in medicina anceps. mentem turbat et caput⁷³⁷ purgat largius pota; nervis⁷³⁸ intus nocet, iisdem nervis adhibita⁷³⁹ foris prodest. eadem natura, quae aceto est⁷⁴⁰, omnia genera eius refrigerant. urinam cient potu, capitis dolorem sedant, praecipue cerebro⁷⁴¹ continentique cerebrum membranae utiliter⁷⁴² mollibus inpositis foliis cum aceto et rosaceo tritis et decoctis,, addito postea rosaceo oleo; inlinuntur ⁷⁴³ autem fronti. 76 ⁷⁴⁴ et decocto eorum fovetur os caputque perunguitur. lieni et pota et inlita prosunt. decocuntur et contra horrores febrium eruptionesque pituitae aut in vino teruntur. corymbi quoque poti vel inliti lienem⁷⁴⁵ sanant, iocinera autem inliti⁷⁴⁶. trahunt et menses adpositi⁷⁴⁷. sucus hederae taedia narium graveolentiamque⁷⁴⁸ emendat, praecipue albae sativae. 77 ⁷⁴⁹ idem infusus naribus caput purgat, efficacius addito nitro. infunditur etiam purulentis auribus aut dolentibus cum oleo. cicatricibus quoque decorem facit. ad lienes efficacior albae⁷⁵⁰ ferro calefactus⁷⁵¹⁷⁵². satis est acinos VI in vini cyathis II sumi. acini ex⁷⁵³ eadem alba terni in aceto mulso poti t aenias⁷⁵⁴ pellunt, in qua curatione ventri quoque inposuisse eos utile est. hedera⁷⁵⁵, quam⁷⁵⁶ chryso car pon⁷⁵⁷ appellavimus⁷⁵⁸, bacis⁷⁵⁹ aurei coloris xx⁷⁶⁰ in vini sextario tritis, ita ut terni cyathi potentur,⁷⁶¹ aquam, quae cutem subierit⁷⁶², urina⁷⁶³ educit⁷⁶⁴ ; Erasistratus eiusdem acinos v⁷⁶⁵ tritos in rosaceo oleo calefactosque in cortice punici⁷⁶⁶ instillavit dentium dolori a contraria aure⁷⁶⁷. 78 ⁷⁶⁸⁷⁶⁹ acini, qui croci sucum habent, praesumpti potu a⁷⁷⁰ crapula tutos⁷⁷¹ praestant; item sanguinem excreantes aut⁷⁷² torminibus laborantes⁷⁷³ hederae nigrae⁷⁷⁴. candidioris⁷⁷⁵ corymbi poti steriles etiam viros faciunt. inlinitur decocta quaecumque⁷⁷⁶ in vino⁷⁷⁷ omni⁷⁷⁸ ulcerum generi, etiamsi caco ëthe⁷⁷⁹ sint. 79 ⁷⁸⁰ lacrima⁷⁸¹ hederae psilotrum est phthiriasimque ⁷⁸² tollit. flos cuiuscumque⁷⁸³ generis III digitorum captu⁷⁸⁴ dysintericos et alvum citam⁷⁸⁵ emendat in vino austero bis die potus. et ambustis inlinitur utiliter cum cera. denigrant capillum corymbi⁷⁸⁶. radicis sucus⁷⁸⁷ in aceto potus contra phalangia prodest. huius quoque ligni vaso⁷⁸⁸ splenicos ⁷⁸⁹ bibentes sanari invenio. 80 ⁷⁹⁰ et acinos terunt, mox⁷⁹¹ comburunt et ita inlinunt ambusta prius perfusa aqua calida. sunt qui et⁷⁹² incidant suci⁷⁹³ gratia eoque⁷⁹⁴ utantur ad dentes erosos, frangique tradunt⁷⁹⁵, proximis cera munitis⁷⁹⁶, ne laedantur ⁷⁹⁷. cummim⁷⁹⁸ etiam in hedera quaerunt, quam ex aceto utilissimam⁷⁹⁹ dentibus promittunt.

81 ⁸⁰⁰ 48 Graeci vicino vocabulo cisthon⁸⁰¹ appellant fruticem maiorem thymo⁸⁰², foliis ocimi⁸⁰³. duo eius genera: flos masculo rosaceus, feminae albus. ambo prosunt dysintericis et solutionibus ⁸⁰⁴ ventris in vino austere ternis digitis flore capto⁸⁰⁵ et similiter bis die poto, ulceribus veteribus et ambustis cum cera et per se oris ulceribus.—Sub his maxime nascitur hypocist his⁸⁰⁶, quam inter herbas⁸⁰⁷ dicemus⁸⁰⁸.

⁸⁰⁹

82 ⁸¹⁰ 49 Cissos erythranos⁸¹¹ ab iisdem⁸¹² appellatur similis hederae, coxendicibus utilis e vino potus, item lumbis, tanta vi⁸¹³ aci ni, ut⁸¹⁴ sanguinem urina detrahat⁸¹⁵.—Item chamaecis son⁸¹⁶ appellant hederam non attollentem se a terra. et haec contunsa in vino⁸¹⁷ acetabuli mensura lieni⁸¹⁸ medetur, folia ambustis⁸¹⁹ cum axungia.—Milax⁸²⁰ quoque, qua e⁸²¹ anthophoros ⁸²² cognominatur, similitudinem hederae habet⁸²³, tenuioribus foliis. coronam⁸²⁴ ex e a⁸²⁵ factam inpari foliorum numero aiunt capitis doloribus mederi. 83 ⁸²⁶ quidam duo genera milacis dixere: alter am inmortalitati⁸²⁷ proximam⁸²⁸ in convallibus opacis, scandentem⁸²⁹ arborum⁸³⁰, comantibus⁸³¹ acinorum corymbis, contra venenata omnia efficacissim e i uvant em⁸³² acinorum suco: infantibus saepe⁸³³ instillato nulla postea venena nocitura⁸³⁴. alterum genus culta amare et in his gigni, nullius effectus. llam⁸³⁵ esse milacem priorem, cuius lignum ad aures sonare⁸³⁶ diximus. 84 ⁸³⁷ —Similem huic aliqui clematida⁸³⁸ appellaverunt , repentem per arbores, geniculatam et ipsam. folia eius lepras purgant⁸³⁹ ; semen alvum solvit acetabuli mensura in aquae hemina aut aqua mulsa. datur ex eadem causa et decoctum eius.

85 ⁸⁴⁰⁸⁴¹ 50 Harundinis genera XXVIII⁸⁴² demonstravimus, non aliter evidentiore illa naturae⁸⁴³ v i⁸⁴⁴, quam continuis⁸⁴⁵ his voluminibus tractamus, siquidem harundinis radix contrita inposita⁸⁴⁶ f elicis stirpem corpore extrahit, item harundinem f elicis⁸⁴⁷ radix. et, quo⁸⁴⁸ plura genera facimus⁸⁴⁹, illa, quae in Iudaea⁸⁵⁰ Syriaque nascitur odorum⁸⁵¹ unguentorumque causa⁸⁵², urinam⁸⁵³ movet cum gramine aut apii semine decocta; 86 ⁸⁵⁴ ciet et⁸⁵⁵ menstrua admota; medetur⁸⁵⁶ convulsis II obolis pota, iocineri, renibus⁸⁵⁷, hydropi, tussi⁸⁵⁸ etiam suffitu magisque cum resina, furfuribus ulcerumque manantibus cum murra decocta. excipitur et sucus eius fitque elaterio⁸⁵⁹ similis. efficacissima in omni harundine quae proxima radici ⁸⁶⁰, efficaciora⁸⁶¹ genicula. harundo Cypria, quae donax vocatur, corticis⁸⁶² cinere⁸⁶³ alopecias emendat, item putrescentia ⁸⁶⁴ ulcera. 87 foliis eius ad extrahendos aculeos⁸⁶⁵ utuntur, efficacibus⁸⁶⁶ et contra ignes sacros collectionesque omnes. vulgaris⁸⁶⁷ harundo extractoriam vim habet et recens tusa, non in radice tantum, in mul so⁸⁶⁸ enim et⁸⁶⁹ ipsam harundinem ⁸⁷⁰ tradunt⁸⁷¹. medetur et luxatis et spinae dolor ibus⁸⁷² radix in aceto inlita; eadem recens trita et in vino pota venerem concitat. harundinum lanugo inlata⁸⁷³ auribus obtundit auditum.

88 ⁸⁷⁴ 51 Cogn ata⁸⁷⁵ in Aegypto res est harundini papyrum⁸⁷⁶, praecipuae utilitatis⁸⁷⁷, cum inaruit, ad laxandas siccandasque fistulas et intumescendo⁸⁷⁸ ad introitum medicamentorum aperiendas. charta, quae fit ex eo⁸⁷⁹, cremata inter caustica est. cinis eius ex vino potus somnum⁸⁸⁰ facit; ipsa ex aqua inposita callum sanat.

89 ⁸⁸¹ 52 Ne⁸⁸² in Aegypto quidem nascitur hebenus, ut docuimus , nec tractamus in medicina alienos orbes, non⁸⁸³ omittetur tamen propter miraculum. scobem eius oculis unice mederi dicunt lignoque ad cotem trito cum passo⁸⁸⁴ caliginem discuti⁸⁸⁵, ex aqua vero radice albugines oculorum, item tussim pari modo dracunculi⁸⁸⁶ radicis adiecto cum melle. hebenum medici et inter erodentia adsumunt.

90 ⁸⁸⁷ 53 Rhododendros⁸⁸⁸ ne nomen quidem apud nos invenit Latinum; rhododaphnen⁸⁸⁹ vocant⁸⁹⁰ aut nerium. mirum folia eius quadripedum venenum esse, homini vero contra serpentes praesidium⁸⁹¹ ruta addita e⁸⁹² vino pota. pecus etiam et caprae, si aquam biberint, in qua⁸⁹³ folia ea maduerint⁸⁹⁴, mori dicuntur.

91 ⁸⁹⁵ 54 Nec rhus⁸⁹⁶ Latinum nomen habet, cum in usum⁸⁹⁷ pluribus modis veniat. nam et herba est silvestris, foliis myrti, cauliculis⁸⁹⁸ brevibus, quae taenias⁸⁹⁹ pellit, et frutex coriarius⁹⁰⁰ appellatur, subrutilus, cubitalis⁹⁰¹, crassitudine digitalis ⁹⁰², cuius aridis foliis ut⁹⁰³ malicorio coria perficiuntur. 92 medici autem rhoicis⁹⁰⁴ utuntur ad contusa, item coeliacos et⁹⁰⁵ sedis ulcera ant quae phagedaenas vocant; ..... trita cum melle et inlita⁹⁰⁶ cum aceto. decoctum eorum instillatur auribus purulentis. fit et stomatice⁹⁰⁷ decoctis ramis ad eadem quae ex moris, sed efficacior admixto alumine. inlinitur eadem hydropicorum tumori⁹⁰⁸.

93 ⁹⁰⁹ 55 Rhus⁹¹⁰, qui⁹¹¹ erythros⁹¹² appellatur, semen est huius fruticis. vim habet adstringendi refrigerandique. adspergitur pro sale obsoniis alvo soluta⁹¹³ omnesque carnes cum silphio⁹¹⁴⁹¹⁵ suaviores facit. medetur ulceribus manantibus, cum melle asperitati linguae, percussis, lividis, desquamatis; eodem modo capitis vulnera⁹¹⁶ ad cicatricem celerrime perducit . feminarum abundantiam sistit cibo.

94 ⁹¹⁷ 56 Alia res⁹¹⁸ erythrodanum⁹¹⁹, quam⁹²⁰ aliqui ereuthodanum vocant, nos rubiam, qua tinguntur lanae pellesque perficiuntur . in medicina urinam ciet, morbum regium sanat ex aqua mulsa—et⁹²¹ lichenas ex aceto inlita⁹²² —, ischiadicos ⁹²³, paralyticos ita, ut bibentes laventur cotidie. radix semenque trahunt menses, alvum sistunt et collectiones discutiunt. contra serpentes rami cum foliis inponuntur. folia et capillum inficiunt⁹²⁴. invenio apud quosdam morbum regium sanari hoc frutice, etiam si adalligatus⁹²⁵ spectetur tantum.

95 ⁹²⁶ 57 Distat ab eo qui alys son⁹²⁷ vocatur foliis tantum⁹²⁸ et ramis minoribus. nomen accepit⁹²⁹, quod a cane morsos⁹³⁰ rabiem sentire non patitur ex aceto potus⁹³¹ adalligatusque. mirum est quod additur, saniem⁹³² conspecto omnino frutice eo⁹³³ siccari⁹³⁴.

96 ⁹³⁵ 58 Tinguentibus et radicula lanas⁹³⁶ praeparat, quam struthion⁹³⁷ a Graecis vocari diximus. medetur⁹³⁸ morbo regio⁹³⁹ et ipsa et⁹⁴⁰ decoct um⁹⁴¹ eius⁹⁴² potu⁹⁴³, item pectoris vitiis. urinam ⁹⁴⁴ ciet, alvum solvit. et vulvas purgat, quam ob rem ⁹⁴⁵ aureum⁹⁴⁶ πεσσὸν⁹⁴⁷ medici⁹⁴⁸ vocant ex ea⁹⁴⁹. e melle prodest magnifice et⁹⁵⁰ tussi⁹⁵¹, orthopnoeae⁹⁵² coclearis mensura, cum polenta vero et aceto lepras tollit. 97 eadem cum panace et capparis⁹⁵³ radice calculos⁹⁵⁴ frangit pellitque, panos discutit cum farina hordeacia et vino⁹⁵⁵ decocta. miscetur et malagmatis et collyriis claritatis causa, sternumento⁹⁵⁶ utilis inter pauca, lieni quoque ac⁹⁵⁷ iocineri. eadem pota denarii unius⁹⁵⁸ pondere ex aqua mulsa suspiriosos sanat, sic et pleuriticos⁹⁵⁹ et omnes lateris doloris⁹⁶⁰. 98 ⁹⁶¹ —Apocyni⁹⁶² semen ex aqua—frutex est folio⁹⁶³ hederae, molliore⁹⁶⁴ tamen, et minus longis viticulis⁹⁶⁵, semine acuto, diviso, lanuginoso, gravi odore—canes et omnes quadripedes necat in cibo datum.

99 ⁹⁶⁶ 59 Rosmarinum dictum⁹⁶⁷ est⁹⁶⁸. duo genera eius: alterum sterile, alterum cui et caulis et semen resinaceum,⁹⁶⁹ quod cachrys vocatur. foliis odor turis. radix vulnera⁹⁷⁰ sanat viridis inposita et sedis procidentiam⁹⁷¹, condylomata⁹⁷², haemorrhoidas⁹⁷³, sucus et fruticis et⁹⁷⁴ radicis morbum regium et ea, quae repurganda sunt⁹⁷⁵. oculorum aciem exacuit. 100 semen ad vetera pectoris vitia datur potui et ad vulvas cum vino et pipere, menses adiuvat, podagris inlinitur cum aerina⁹⁷⁶ farina, purgat etiam lentigines et quae⁹⁷⁷ excalfacienda sint⁹⁷⁸ aut cum sudor quaerendus inlitum, item convulsis. auget et lacte⁹⁷⁹ in vino potum, item radix. ipsa herba strumis cum aceto inlinitur, ad tussim cum melle prodest.

101 ⁹⁸⁰ 60 Cachrys multa genera habet, ut diximus. sed haec, quae ex rore supra dicto nascitur, si⁹⁸¹ fricetur⁹⁸², resinosa⁹⁸³ est. adversatur venenis et venenatis praeterquam⁹⁸⁴ anguibus. sudores⁹⁸⁵ movet, tormina discutit, lactis ubertatem facit.

102 ⁹⁸⁶ 61 Herba Sabina, brathy appellata a Graecis, duorum generum est, altera⁹⁸⁷ tamarici⁹⁸⁸ folio similis, altera cupresso⁹⁸⁹ ; quare quidam Creticam cupressum dixerunt. a multis⁹⁹⁰ in suffitus pro ture adsumitur, in medicamentis vero duplicato pondere eosdem effectus habere quos cinnamum traditur . collectiones minuit et⁹⁹¹ nomas conpescit, inlita ulcera purgat, partus emortuos adposita⁹⁹² extrahit et suffita⁹⁹³. inlinitur ⁹⁹⁴ igni sacro et carbunculis cum melle; ex⁹⁹⁵ vino pota regio morbo medetur. gallinacii generis⁹⁹⁶ pituitas⁹⁹⁷ fumo eius herbae sanari tradunt.

103 62 Similis herbae⁹⁹⁸ huic Sabinae est⁹⁹⁹ selago appellata. legitur sine ferro, dextra mann per tunicam operta¹⁰⁰⁰, sinistra¹⁰⁰¹ e ruitur¹⁰⁰² velut a¹⁰⁰³ furante, candida veste vestito pureque lautis nudis pedibus, sacro facto, priusquam legatur, pane¹⁰⁰⁴ vinoque ; fertur in mappa nova. hanc contra perniciem omnem habendam prodidere Druidae Gallorum et contra omni a¹⁰⁰⁵ oculorum vitia fumum¹⁰⁰⁶ eius prodesse.

104 63 I idem¹⁰⁰⁷ samo lum¹⁰⁰⁸ herbam nominavere nascentem in umidis, et hanc sinistra manu legi a ieiunis contra morbos suum boumque, nec¹⁰⁰⁹ respicere legentem neque alibi¹⁰¹⁰ quam in canali deponere, ibi conterere¹⁰¹¹ poturis¹⁰¹².

105 ¹⁰¹³ 64 Cummium¹⁰¹⁴ genera diximus. in¹⁰¹⁵ his maiores effectus melioris¹⁰¹⁶ cuiusque erunt. dentibus inutiles sunt, sanguinem¹⁰¹⁷ coagulant¹⁰¹⁸ et ideo reicientibus¹⁰¹⁹ sanguinem prosunt, item ambustis, arteriae vitiis inutiles¹⁰²⁰, urinam cient¹⁰²¹, amaritudines hebetant. adstrict oriis¹⁰²² ceteris¹⁰²³, quae ex amygdala amara est spissandisque¹⁰²⁴ visceribus¹⁰²⁵ efficacior, habet¹⁰²⁶ excalfactorias vires¹⁰²⁷. 106 ¹⁰²⁸ proponuntur¹⁰²⁹ prunorum et iam¹⁰³⁰ et cerasorum ac vitium. siccant inlitae et adstringunt, ex aceto vero infantium lichenes sanant, prosunt et tussi veteri IIII obolis¹⁰³¹ in mixto¹⁰³² potis. creduntur et colorem gratiorem facere ciborumque adpetentiam et calculosis¹⁰³³ prodesse cum passo potae. oculorum et vulnerum utilitatibus¹⁰³⁴ maxime conveniunt.

107 ¹⁰³⁵ 65 ¹⁰³⁶ Spina Arabica—spinae Aegyptiae¹⁰³⁷ laudes in odorum loco diximus—et ipsa astringit¹⁰³⁸ spissatque¹⁰³⁹ destillationes omnes et sanguinis excreationes¹⁰⁴⁰ mensumque¹⁰⁴¹ abundantiam, etiamnum¹⁰⁴² radice valentior.

108 ¹⁰⁴³ 66 Spinae albae semen contra scorpiones auxiliatur. corona ex ea inposita capitis dolores minuit.—Est¹⁰⁴⁴ huic similis¹⁰⁴⁵ quam Graeci acanthion vocant, minoribus multo foliis, aculeatis per extremitates et araneosa lanugine obductis , qua¹⁰⁴⁶ collecta etiam vestes quaedam bombycinis similes fiunt in oriente. ipsa folia vel radices¹⁰⁴⁷ ad remedia opisthotoni¹⁰⁴⁸ bibuntur.

109 ¹⁰⁴⁹¹⁰⁵⁰ 67 Et¹⁰⁵¹ acacia e¹⁰⁵² spina fit in Aegypto, alba nigraque arbore¹⁰⁵³, item viridi¹⁰⁵⁴, sed longe meliore¹⁰⁵⁵ prioribus. fit et in Galatia, deterrima¹⁰⁵⁶ spinosiore¹⁰⁵⁷ arbore. semen omniun lenticulae ¹⁰⁵⁸ simile, minore¹⁰⁵⁹ tantum et grano et folliculo. colligitur autumno, ante collectum nimio validius spissat¹⁰⁶⁰. sucus ex folliculis¹⁰⁶¹ aqua caelesti perfusis¹⁰⁶², mox in pila tusis exprimitur organis, tune densatur in sole mortariis in pastillos . fit et foliis minus efficax. ad coria perficienda semine pro galla utuntur. 110 foliorum sucus et Galaticae¹⁰⁶³ acaciae nigerrimus inprobatur¹⁰⁶⁴, item qui valde rufus. purpurea aut leucophaea¹⁰⁶⁵ et quae facillime diluitur—vis¹⁰⁶⁶ summa ad spissandum refrigerandumque¹⁰⁶⁷ est—oculorum medicamentis ante alia¹⁰⁶⁸ utiles¹⁰⁶⁹. lavantur¹⁰⁷⁰ in eos usus pastilli¹⁰⁷¹, ab aliis torrentur¹⁰⁷², ab aliis peruruntur¹⁰⁷³. capillum tingunt¹⁰⁷⁴, sanant ignem sacrum, ulcera, quae serpunt, et umida vitia corporis, collectiones, articulos contusos, perniones, pterygia . abundantiam mensum¹⁰⁷⁵ in feminis sistunt vulvamque ¹⁰⁷⁶ et sedem procidentes, item oculos, oris ulcera¹⁰⁷⁷ et genitalium .

111 ¹⁰⁷⁸ 68 Vulgaris quoque haec spina, ex qua¹⁰⁷⁹ aenae¹⁰⁸⁰ fulloniae¹⁰⁸¹ inplentur, radicis¹⁰⁸² usus habet¹⁰⁸³. per Hispanias¹⁰⁸⁴ quidem multi et inter odores et ad unguenta utuntur¹⁰⁸⁵ illa, aspalathum¹⁰⁸⁶ vocantes. est sine dubio hoc nomine spina silvestris in oriente, ut diximus, candida¹⁰⁸⁷, magnitudine arboris¹⁰⁸⁸¹⁰⁸⁹ iustae, 112 ¹⁰⁹⁰ 69 sed et¹⁰⁹¹ frutex huimilior, aeque¹⁰⁹² spinosus, in Nisyro¹⁰⁹³ et Rhodiorum insulis, quem alii erysisceptrum¹⁰⁹⁴, alii¹⁰⁹⁵ phas ganon¹⁰⁹⁶, Syri¹⁰⁹⁷ dia xy lon¹⁰⁹⁸ vocant. optimus qui minime ferulaceus, rubens aut¹⁰⁹⁹ in purpuram vergens detracto cortice . 113 nascitur pluribus locis, sed non ubique odoratus. quam vim haberet caelesti arcu¹¹⁰⁰ in eum innixo¹¹⁰¹ diximus.¹¹⁰² sanat taetra¹¹⁰³ oris ulcera et ozaenas, genitalia exulcerata¹¹⁰⁴ aut carbunculantia, item rhagadia, inflationes potu¹¹⁰⁵ discutit et strangurias. cortex sanguinem reddentibus medetur. decoctum eius alvum sistit¹¹⁰⁶. similia praestare silvestrem quoque putant.

114 ¹¹⁰⁷ 70 Spina et appendix appellata, quoniam bacae puniceo colore in ea appendices vocantur. hae crudae per se et aridae decoctae¹¹⁰⁸ in vino alvum citam¹¹⁰⁹ ac tormina conpescunt .—Pyracanthae¹¹¹⁰ bacae contra serpentium ictus bibuntur.

115 ¹¹¹¹ 71 Paliurus quoque¹¹¹² spinae genus est. semen eius Afri¹¹¹³ zuram¹¹¹⁴ vocant, contra scorpiones efficacissimum, item calculosis et tussi. folia adstrictoriam vim habent. radix discutit panos, collectiones, vomicas¹¹¹⁵, urinas trahit pota. decoctum eius in vino alvum sistit, serpentibus adversatur. radix praecipue datur in vino.

116 ¹¹¹⁶ 72 Aquifolia e¹¹¹⁷ folia contusa addito sale articulorum morbis prosunt, bacae purgationi feminarum, coeliacis, dysintericis , cholericis. in vino potae sistunt alvum. radix decocta et inlita extrahit infixa corpori, utilissima¹¹¹⁸ et luxatis tumoribusque. aquifolia arbor in domo aut villa sata veneficia arcet. flore¹¹¹⁹ eius aquam¹¹²⁰ glaciari Pythagoras tradit; item baculum ex ea factum in quodvis animal emissum, etiamsi citra ceciderit defectu¹¹²¹ mittentis, ipsum per sese¹¹²² cubito¹¹²³ propius adlabi; tam praecipuam naturam inesse arbori .—Taxi arboris fumus necat mures.

117 ¹¹²⁴ 73 Nec rubos ad maleficia tantum genuit natura, ideoque et mora his¹¹²⁵, hoc est vel hominibus cibos¹¹²⁶, dedit. vim¹¹²⁷ habent¹¹²⁸ siccandi, adstringendi¹¹²⁹, gingivis, tonsillis, genitalibus accommodatissimi¹¹³⁰. adversantur serpentium sceleratissimis , haemorrhoidi et presteri, flos aut mora scorpio- ¹¹³¹ nibus¹¹³². vulnera¹¹³³ sine collectionum periculo iungunt¹¹³⁴. urinas cient¹¹³⁵. 118 ¹¹³⁶¹¹³⁷ caules eorum teneri tunduntur exprimiturque sucus, mox sole cogitur in crassitudinem mellis; singulari remedio contra mala oris oculorumque, sanguinem exscreantes¹¹³⁸, anginas, vulvas, sedes, coeliacos intellegitur¹¹³⁹ potus aut inlitus . oris quidem vitiis etiam folia commanducata prosunt et ulceribus manantibus aut quibuscumque in capite inlinuntur. cardiacis sic vel¹¹⁴⁰ per se inponuntur a mamma sinistra, item stomacho¹¹⁴¹ in doloribus oculisque procidentibus . 119 ¹¹⁴² instillatur sucus eorum et auribus. sanat condylomata cum rosaceo cerato. cauliculorum¹¹⁴³ ex vino decoctum u vae¹¹⁴⁴ praesentaneum remedium est. iidem per se in cibo sumpti cymae modo aut decocti in vino austero labantes dentes firmant. alvum sistunt et profluvia sanguinis; dysintericis prosunt¹¹⁴⁵. siccantur in umbra, ut¹¹⁴⁶ cinis crematorum uvam reprimat. folia quoque arefacta et contusa iumentorum ulceribus utilia traduntur. 120 ¹¹⁴⁷ mora, quae¹¹⁴⁸ in iis¹¹⁴⁹ nascuntur, vel efficaciorem stomaticen praebuerint¹¹⁵⁰ quam sativa¹¹⁵¹ morus. eadem compositione vel cum hypocisthide tantum et melle bibuntur in cholera et a cardiacis et contra araneos. inter medicamenta, quae styptica vocant, nihil efficacius rubi mora ferentis radice decocta in vino ad tertias partes, ut colluantur¹¹⁵² eo oris ulcera et sedis¹¹⁵³ foveantur, quae¹¹⁵⁴ tanta¹¹⁵⁵ vis est, ut¹¹⁵⁶ spongeae ipsae lapidescant .

121 ¹¹⁵⁷ 74 Alterum genus rubi, in quo rosa nascitur, gignit pilulam castaneae similem, calculosis praecipuo remedio— alia¹¹⁵⁸ est cynorrhoda, quam proximo dicemus volumine—;

¹¹⁵⁹

cynosbaton, alii¹¹⁶⁰ cynapanxin¹¹⁶¹, alii neurospaston¹¹⁶² vocant . folium habet vestigio¹¹⁶³ hominis simile. fert et uvam nigram, in cuius acino nervum¹¹⁶⁴ habet¹¹⁶⁵, unde neurospastos¹¹⁶⁶ dicitur¹¹⁶⁷ tota¹¹⁶⁸, alia quam¹¹⁶⁹ cappari, quod¹¹⁷⁰ medici cynosbaton appellarunt¹¹⁷¹. hius thyrsus¹¹⁷² ad remedia splenis et inflationes conditus ex aceto manditur. nervus eius cum mastiche¹¹⁷³ Chia¹¹⁷⁴ commanducatus os purgat. 122 ¹¹⁷⁵ ruborum rosa alopecias cum axungia emendat. mora capillum tingunt cum omphacino oleo. flos mori messe¹¹⁷⁶ colligitur; candidus¹¹⁷⁷ pleur iticis¹¹⁷⁸ praecipuus ex vino potus, item¹¹⁷⁹ coeliacis. radix ad tertias decocta alvum sistit et sanguinem, item dentes collutos decocto. eodem suco foventur sedis atque genitalium ulcera. cinis¹¹⁸⁰ e¹¹⁸¹ radice reprimit¹¹⁸² uvam.

123 ¹¹⁸³ 75 Idaeus rubus appellatus est, quoniam in¹¹⁸⁴ Ida non alius¹¹⁸⁵ nascitur. est autem tenerior ac minor, rarioribus¹¹⁸⁶ calamis innocentioribusque¹¹⁸⁷, sub arborum umbra nascens. huius flos cum melle epiphoris inlinitur et ignibus sacris, stomachicisque¹¹⁸⁸ ex aqua bibendus datur. cetera eadem praestat, quae supra dicta.

124 ¹¹⁸⁹ 76 Inter genera ruborum rhamnos¹¹⁹⁰ appellatur a Graecis, candidior, fruticosior et¹¹⁹¹ ramos spargens rectis¹¹⁹² aculeis, non, ut ceteri, aduncis, foliis maioribus. alterum genus eius¹¹⁹³ silvestre, nigrius et quadamtenus rubens; fert veluti folliculos . huius radice decocta in aqua¹¹⁹⁴ fit medicamentum, quod vocatur Lycium. semen secundas trahit. alter¹¹⁹⁵ ille candidior adstringit magis, refrigerat, collectionibus et vulneribus adcommodatior. folia utriusque et cruda et decocta inlinuntur cum oleo.

125 ¹¹⁹⁶¹¹⁹⁷ 77 Lycium praestantius spina fieri tradunt, quam et pyxacanthon¹¹⁹⁸ Chironian¹¹⁹⁹ vocant, qualem in¹²⁰⁰ Indicis arboribus¹²⁰¹ diximus, quoniam longe praestantissimum existimatur Indicum. coquuntur¹²⁰² in aqua¹²⁰³ tusi rami radicesque summae amaritudinis aereo vase per triduum¹²⁰⁴ iterumque exempto ligno, donec mellis crassitudo fiat. adulteratur amaris sucis¹²⁰⁵ etiam amurca et felle¹²⁰⁶ bubulo. spuma eius ac flos¹²⁰⁷ quidam¹²⁰⁸ oculorum medicamentis additur¹²⁰⁹. 126 ¹²¹⁰ reliquo suco faciem purgat et psoras sanat, erosos¹²¹¹ angulos oculorum veteresque fluctiones, aures purulentas, tonsillas, gingivas, tussim¹²¹², sanguinis excreationes fabae magnitudine devoratum aut, si ex vulneribus¹²¹³ fluat, inlitum, rhagadia¹²¹⁴, genitalium ulcera, attritus, ulcera recentia¹²¹⁵ et serpentia ac putrescentia, in naribus¹²¹⁶ clavos, suppurationes. bibitur et¹²¹⁷ mulieribus in¹²¹⁸ lacte¹²¹⁹ contra profluvia¹²²⁰. 127 Indici differentia glaebis extrinsecus nigris, intus rufis, cum fregeris, cito¹²²¹ nigrescentibus. adstringit vehementer cum amaritudine. ad eadem omnia utile est¹²²², sed praecipue ad¹²²³ genitalia.

128 ¹²²⁴ 78 Sunt qui et sarcocollam¹²²⁵ spinae¹²²⁶ lacrimam¹²²⁷ patent, pollini turis¹²²⁸ similem, cum quadam acrimonia dulcem, cumminosam ¹²²⁹. sistit¹²³⁰ fluctiones, inlinitur¹²³¹ infantibus maxime¹²³². vetustate et haec nigrescit, melior quo candidior.

129 ¹²³³ 79 Unum etiamnum¹²³⁴ arborum medicinis debetur nobile medicamentum, quod oporicen¹²³⁵ vocant. fit¹²³⁶ ad dysintericos stomachique¹²³⁷ vitia in congio¹²³⁸ musti albi lento vapore decoctis¹²³⁹ malis cotoneis v cum suis seminibus, punicis¹²⁴⁰ totidem, sorborum sextario¹²⁴¹ et pari mensura eius, quod rhun¹²⁴² Syriacam¹²⁴³ vocant, croci¹²⁴⁴ semuncia¹²⁴⁵. coquitur usque ad crassitudinem¹²⁴⁶ mellis.

80 His subtexemus ea, quae Graeci communicatione nominum in ambiguo fecere, anne arborum essent.

130 ¹²⁴⁷ Chamaedrys herba est, quae Latine trixago¹²⁴⁸ dicitur. aliqui¹²⁴⁹ eam chamaeropem¹²⁵⁰, alii Teucriam appellavere. folia habet magnitudine mentae, colore et divisura quercus¹²⁵¹ — alii¹²⁵² serrata¹²⁵³ et ab eo¹²⁵⁴ serram inventam esse dixerunt—, flore paene¹²⁵⁵ purpureo¹²⁵⁶. carpitur¹²⁵⁷ praegnans suco in petrosis, adversus serpentium venena potu inlituque efficacissima, item stomacho, tussi vetustae, pituitae¹²⁵⁸ in gula cohaerescenti¹²⁵⁹, ruptis, convulsis, lateris¹²⁶⁰ doloribus. 131 ¹²⁶¹ lienem consumit¹²⁶², urinam et menses ciet, ob id¹²⁶³ incipientibus hydropicis efficax, manualibus¹²⁶⁴ scopis eius in II heminis aquae decoctis usque ad tertias. faciunt et pastillos terentes eam ex aqua ad supra dicta¹²⁶⁵. sanat et vomicas et vetera ulcera vel sordida cum melle. fit et vinum ex ea pectoris vitiis. foliorum sucus cum oleo caligines¹²⁶⁶ oculorum discutit, ad splenem ex aceto sumitur. excalfacit¹²⁶⁷ perunctione¹²⁶⁸.

132 ¹²⁶⁹ 81 Chamaedaphne¹²⁷⁰ unico ramulo est, cubitali¹²⁷¹ ferme¹²⁷² ; folia¹²⁷³ tenuiora¹²⁷⁴ lauro¹²⁷⁵ ; semen rubens adnexum¹²⁷⁶ foliis. inlinitur capitis doloribus¹²⁷⁷ recens, ardores refrigerat¹²⁷⁸, ad tormina cum vino bibitur. menses sucus eius et urinam ciet potu partusque difficiles in lana adpositus¹²⁷⁹.

133 ¹²⁸⁰ 82 Chamelaea¹²⁸¹ similitudinem foliorum oleae habet¹²⁸² — sunt>¹²⁸³ autem amara, odorata—, in petrosis, palmum altitudine non excedente.¹²⁸⁴ alvum purgat, detrahit pituitam, bilem foliis in II absinthii¹²⁸⁵ partibus¹²⁸⁶¹²⁸⁷ decoctis, suco eo cum melle poto¹²⁸⁸. foliis inpositis et ulcera purgantur. aiunt, si quis ante solis ortum eam capiat dicatque¹²⁸⁹ ad albugines oculorum se capere, adalligata discuti id vitium, quoquo modo vero collectam¹²⁹⁰ iumentorum pecorumque oculis salutarem ¹²⁹¹ esse¹²⁹².

134 ¹²⁹³ 83 Cham aes yc e¹²⁹⁴ lentis folia habet nihil se adtollentia, in aridis, petrosis¹²⁹⁵, claritati oculorum et contra subfusiones utilis su co ad¹²⁹⁶ cicatrices, caligines, nubeculas¹²⁹⁷ inuncto¹²⁹⁸. vulvae dolores sedat adposita in linteolo. tollit et verrucas omnium generum inlita. prodest et orthopnoicis.

135 ¹²⁹⁹ 84 Chamaecissos spicata est tritici modo, ramulis quinis fere, foliosa—cum floret¹³⁰⁰, existimari¹³⁰¹ potest alba viola—, radice¹³⁰² tenui. bibunt ischiadici¹³⁰³ folia III obolis in vini cyathis II septe nis¹³⁰⁴ diebus, admodum amara¹³⁰⁵ potione.

85 Chamaeleucen apud nos farfar um¹³⁰⁶ sive farfugium¹³⁰⁷ vocant. nascitur secundum¹³⁰⁸ fluvios, folio populi, sed ampliore . radix eius inponitur carbonibus cupressi, atque is¹³⁰⁹ nidor per infundibulum¹³¹⁰ bibitur¹³¹¹ inveteratae¹³¹² tussi.

136 ¹³¹³ 86 Chamaepeuce¹³¹⁴¹³¹⁵, larici¹³¹⁶ folio¹³¹⁷ similis, lumborum et spinae doloribus propria¹³¹⁸ est.—Chamaecyparissos¹³¹⁹ herba ex vino pota contra venena serpentium omnium scorpionumque pollet¹³²⁰.—Ampeloprason¹³²¹ in vinetis¹³²² nascitur, foliis porri¹³²³, ructu gravis, contra serpentium ictus efficax. urinam et menses ciet, eruptiones sanguinis per genitale inhibet potum inpositumque. datur et a partu mulieribus et contra canis morsus.—Ea quoque, quae stachys¹³²⁴ vocatur , porri similitudinem habet, longioribus foliis pluribusque et odoris iucundi colorisque in luteum inclinati. pellit¹³²⁵ menstrua.

137 ¹³²⁶ 87 Clinopodium alii cleopiceton¹³²⁷, alii zopyrontion¹³²⁸, alii¹³²⁹ ocimoides¹³³⁰ appellant, serpyllo similem, surculosam, palmi altitudine, in petrosis¹³³¹, orbiculato foliorum¹³³² ambitu¹³³³ speciem lecti pedum praebentem¹³³⁴. bibitur ad¹³³⁵ convulsa, rupta, strangurias , serpentium ictus, item decoctae¹³³⁶ sucus¹³³⁷.

138 ¹³³⁸ 88 Nunc subtexemus herbas mirabiles quidem, sed minus claras, nobilibus in sequentia volumina dilatis¹³³⁹.

Centunculum¹³⁴⁰ vocant nostri¹³⁴¹, foliis ad similitudinem capitis ¹³⁴² paenularum, iacentem in arvis, Graeci¹³⁴³ clematidem¹³⁴⁴, egregii¹³⁴⁵ effects ad sistendam alvum¹³⁴⁶ in vino austero. idem¹³⁴⁷ sanguinem sistit tritus oxymelitis aut aquae calidae cyathis v¹³⁴⁸ denarii unius pondere, sic et ad secundas mulierum efficax. 139 — 89 Sed¹³⁴⁹ Graeci clematidas¹³⁵⁰ et alias habent, unam¹³⁵¹ quam aliqui aetiten¹³⁵² vocant, alii laginen¹³⁵³, nonnulli 5 tenuem scamoniam¹³⁵⁴. ramos habet pedales¹³⁵⁵, foliosos, non dissimiles scamoniae, nisi quod nigriora minoraque sunt folia. invenitur in¹³⁵⁶ vineis arvisque. estur ut olus cum oleo ac sale; alvum ciet. eadem dysintericis cum lini semine ex vino austero sorbetur. 140 folia epiphoris inponuntur cum polenta subposito udo linteolo. strumas inposita ad suppurationem perducunt, deinde axungia adiecta percurant ¹³⁵⁷ ; item haemorr hoida¹³⁵⁸ cum oleo viridi, phthisicos¹³⁵⁹ iuvant cum melle. lactis quoque ubertatem faciunt in cibis et infantibus inlita capillum alunt, ex aceto edentium¹³⁶⁰ venerem stimulant¹³⁶¹. 141 ¹³⁶² — 90 Est alia clematis Aegyptia cognomine , quae ab aliis daphnoides, ab aliis polygon oi des¹³⁶³ vocatur , folio lauri, longa tenuisque¹³⁶⁴, adversus serpentes et privatim aspidas¹³⁶⁵ ex aceto pota efficax.

142 91 Aegyptus¹³⁶⁶ hanc maxime gignit, quae¹³⁶⁷ et aron¹³⁶⁸, de qua¹³⁶⁹ inter bulbos diximus, magnae cum dracontio litis;¹³⁷⁰ quidam enim eandem esse dixere¹³⁷¹. Glaucias¹³⁷² satu discrevit ¹³⁷³, dracontium¹³⁷⁴ silvestrem ar on¹³⁷⁵ pronuntiando. aliqui radicem aron¹³⁷⁶ appellarunt¹³⁷⁷, caulem vero dracontium, in totum alium¹³⁷⁸, si modo hic est qui apud nos dracunculus vocatur. namque aros¹³⁷⁹ radicem nigram in latitudinem¹³⁸⁰ rotundam habet multoque maiorem et qua¹³⁸¹ manus inpleatur, dracunculus¹³⁸² subrutilam et draconis convoluti modo, unde et nomen. 143 ¹³⁸³ 92 quin et ipsi¹³⁸⁴ Graeci inmensam posuere differentiam¹³⁸⁵ : semen dracunculi fervens mordaxque tradendo tantumque et¹³⁸⁶ virus, ut¹³⁸⁷ olfactum gravidis abortum inferret¹³⁸⁸, aron¹³⁸⁹ miris laudibus tulere¹³⁹⁰, primum in cibis¹³⁹¹ feminam¹³⁹² praeferentes , quoniam mas durior¹³⁹³ esset et¹³⁹⁴ in coquendo¹³⁹⁵ lentior; 144 pectoris¹³⁹⁶ vitia purgare¹³⁹⁷, aridum¹³⁹⁸ potion i¹³⁹⁹ inspersum aut ecligmate ¹⁴⁰⁰ urinam et menses ciere¹⁴⁰¹, sic et in oxymelite potum. stomacho¹⁴⁰² interaneisque exulceratis ex lacte ovillo bibendum , ad tussim in cinere coctum dedere ex oleo. alii coxere¹⁴⁰³ in lacte, ut decoctum biberetur¹⁴⁰⁴. epiphoris elixum¹⁴⁰⁵ inposuere, item suggillatis, tonsillis¹⁴⁰⁶. 145 ¹⁴⁰⁷ Glaucias ex oleo haemorrhoidum vitio infudit¹⁴⁰⁸, lentigines¹⁴⁰⁹ ex melle inlinens¹⁴¹⁰. laudavit¹⁴¹¹ et pro antidoto contra venena, pleuriticis¹⁴¹², peripneumonicis ¹⁴¹³ quo tussientibus¹⁴¹⁴ modo. semen intritum cum oleo aut rosaceo¹⁴¹⁵ infudit¹⁴¹⁶ aurium dolori. Dieuches tussientibus ¹⁴¹⁷ aut¹⁴¹⁸ suspiriosis et orthopnoicis et pura¹⁴¹⁹ excreantibus farinae¹⁴²⁰ permixtum pane cocto dedit, Diodotus¹⁴²¹ phthisicis e¹⁴²² mnelle ecligmate¹⁴²³ et pulmonis vitiis, ossibus etiam fractis inposuit. 146 ¹⁴²⁴ partus omnium animalium extrahit naturae circumlitum. sucus radicis¹⁴²⁵ cum melle Attico oculorum caligines, stomachi vitia discutit, tussim decocti¹⁴²⁶ ius cum melle. ulcera omnium generum, sive phagedaenae sint sive carcinomata sive serpant sive polypi in¹⁴²⁷ naribus, sucus mire sanat. 147 ¹⁴²⁸ folia ambustis prosunt ex vino et¹⁴²⁹ oleo cocta. alvum inaniunt¹⁴³⁰ ex¹⁴³¹ sale et aceto sumpta et luxatis cum melle cocta prosunt¹⁴³², item articulis podagricis cum sale recentia vel sicca. Hippocrates utralibet¹⁴³³ ad¹⁴³⁴ collectiones cum melle inposuit. ad menses trahendos¹⁴³⁵ seminis ¹⁴³⁶ vel radicis drachmae II in vini cyathis II sufficiunt. eadem potio, si a part¹⁴³⁷ non purgentur¹⁴³⁸, et secundas trahit. Hippocrates et radicem ipsam adposuit. 148 ¹⁴³⁹ dicunt et in pestilentia salutarem esse in cibis¹⁴⁴⁰. ebrietatem discutit. serpentes nidore, cum crematur, privatim¹⁴⁴¹ aspidas¹⁴⁴², fugat aut inebriat ita, ut torpentes inveniantur. perunctos quoque aro¹⁴⁴³ e laureo oleo fugiunt. ideo et contra ictus dari potui¹⁴⁴⁴ in vino nigro putant utile. in foliis ari caseus¹⁴⁴⁵ optime servari traditur.

149 ¹⁴⁴⁶ 93 Dracunculus¹⁴⁴⁷, quem dixi, hordeo maturescente effoditur ¹⁴⁴⁸ luna crescente¹⁴⁴⁹. omnino habentem serpentes fugiunt.¹⁴⁵⁰ adeo¹⁴⁵¹ percussis prodesse potum¹⁴⁵² aiunt¹⁴⁵³ ; maiorem¹⁴⁵⁴ v im esse¹⁴⁵⁵, si ferro non attingatur¹⁴⁵⁶. sucus eius et aurium dolori prodest . 150 id autem, quod Graeci dracontion¹⁴⁵⁷ vocant, triplici effigie demonstratum mihi est: foliis betae, non sine thyrso, flore purpureo; hoc est simile aro. alii radice longa veluti signata articulosaque monstravere, t er nis¹⁴⁵⁸ omnino cauliculis ¹⁴⁵⁹, foliis¹⁴⁶⁰, decoqui¹⁴⁶¹ ex aceto contra serpentium ictus iubentes. tertia demonstratio fuit folio maiore quam cornus ¹⁴⁶², radicis¹⁴⁶³ harundineae¹⁴⁶⁴, totidem, ut adfirmabant, geniculatae ¹⁴⁶⁵ nodis, quot haberet annos, totidemque¹⁴⁶⁶ esse folia; hi¹⁴⁶⁷ ex vino vel aqua contra serpentes dabant.

151 ¹⁴⁶⁸ 94 Est et¹⁴⁶⁹ aris, quae in eadem Aegypto nascitur, similis aro¹⁴⁷⁰, minor tantum minoribusque foliis et utique radice, quae tamen olivae grandis magnitudinem inpleat¹⁴⁷¹, alba geminum¹⁴⁷² caulem¹⁴⁷³, altera u num¹⁴⁷⁴ tantum emittens. medetur utraque ulceribus manantibus, item ambustis¹⁴⁷⁵ ac fistulis¹⁴⁷⁶ collyrio inmisso¹⁴⁷⁷. nomas¹⁴⁷⁸ sistunt inlitu¹⁴⁷⁹ decoctarum¹⁴⁸⁰ in aqua et postea¹⁴⁸¹ tritarum rosaceo addito. sed¹⁴⁸² unum miraculum ingens, contacto genitali cuiusque feminini sexus animal in perniciem agi.

152 ¹⁴⁸³ 95 Myriophyllon¹⁴⁸⁴, quod nostri milifolium¹⁴⁸⁵ vocant, caulis est teneri¹⁴⁸⁶, similis feniculo, plurimis foliis, unde et nomen accepit¹⁴⁸⁷. nascitur in palustribus, magnifici usus ad vulnera cum aceto. bibitur ad difficultates urinae et vesicae aut suspiria praecipitatisque ex alto. eadem efficacissima ad dentium dolores. Etruria hoc nomine appellat herbam in pratis tenuem, a lateribus¹⁴⁸⁸ capillamenti modo foliosam, eximii¹⁴⁸⁹ usus ad vulnera, boum nervos¹⁴⁹⁰ abscisos¹⁴⁹¹ vomere solidari ¹⁴⁹² ea rursusque¹⁴⁹³ iungi addita axungia adfirmans.

153 ¹⁴⁹⁴ 96 Pseudo bunion¹⁴⁹⁵ napi¹⁴⁹⁶ folia habet, fruticans palmi altitudine , laudatissima in Creta. contra tormina, stranguriam¹⁴⁹⁷, laterum praecordiorumque dolores bibuntur rami eius quini senive.

154 ¹⁴⁹⁸ 97 Myrris¹⁴⁹⁹, quam alii myrrizan¹⁵⁰⁰, alii myr ran¹⁵⁰¹ vocant¹⁵⁰², simillima est cicutae¹⁵⁰³ caule foliisque et flore, minor tantum et exilior, cibo non insuavis. ciet menstrua et partus cum vino. aiunt eandem potam in pestilentia¹⁵⁰⁴ salutarem esse. subvenit et phthisicis¹⁵⁰⁵ in sorbitione data¹⁵⁰⁶. aviditatem cibi facit, phalangiorum¹⁵⁰⁷ morsus restinguit¹⁵⁰⁸. ulcera quoque ¹⁵⁰⁹ in facie aut capite sucus eius in aqua triduo maceratae sanat.

155 ¹⁵¹⁰ 98 Oenobreches¹⁵¹¹ folia lentis habet, longiora paulo, florem rubentem¹⁵¹², radicem exiguam et gracilem. nascitur circa fontes. siccata in farinae¹⁵¹³ modum et inspersa vino albo strangurias finit, alvum sistit. sucus eius perunctis cum oleo sudores movet.

156 99 In promisso¹⁵¹⁴ herbarum mirabilium occurrit aliqua dicere et de magicis. quae enim mirabiliores¹⁵¹⁵ ? primi eas in nostro orbe celebravere Pythagoras¹⁵¹⁶ atque Democritus , consectati¹⁵¹⁷ Magos.

Coracesia¹⁵¹⁸ et calicia¹⁵¹⁹ Pythagoras aquam¹⁵²⁰ glaciari tradit, quarum mentionem apud alios non reperio¹⁵²¹, nec apud eum alia de his. 157 ¹⁵²² 100 idem Minyada¹⁵²³ appellat et nomine alio Corinthiam¹⁵²⁴, cuius decocto¹⁵²⁵ in aqua suco protinus sanari ictus serpentium, si foveantur, dicit. e undem¹⁵²⁶ effus um¹⁵²⁷ in herba¹⁵²⁸ qui vestigio contigerint aut forte respersos insanabili ¹⁵²⁹ leto¹⁵³⁰ perire¹⁵³¹, monstrifica prorsus natura veneni praeterquam contra venena. 158 101 ab eodem Pythagora aproxis appellatur herba, cuius radix e longinquo concipiat¹⁵³² ignes, ut naphtha¹⁵³³, de qua in terrae miraculis diximus. idem¹⁵³⁴¹⁵³⁵ tradit, si¹⁵³⁶ qui morbi¹⁵³⁷ humano corpori inciderint¹⁵³⁸ florente brassica¹⁵³⁹, quamvis sanatos admonitionem eorum sentire, quotiens floreat¹⁵⁴⁰ ; item si florente¹⁵⁴¹ acciderint¹⁵⁴² aut¹⁵⁴³ frumento aut¹⁵⁴⁴ cicuta aut viola, similem conditionem habere. 159 nec me fallit hoc volumen eius a¹⁵⁴⁵ quibusdam Cleemporo medico adscribi, verum¹⁵⁴⁶ Pythagorae¹⁵⁴⁷ pertinax fama antiquitasque vindicant, et id ipsum auctoritatem¹⁵⁴⁸ voluminum adfert, si quis alius curae suae opus illo viro dignum iudicavit¹⁵⁴⁹, quod fecisse¹⁵⁵⁰ Cleemporum¹⁵⁵¹, cum alia suo¹⁵⁵² et nomine ederet, quis credat¹⁵⁵³ ?

160 ¹⁵⁵⁴ 102 Democriti certe chirocmeta¹⁵⁵⁵ esse constat. at¹⁵⁵⁶ in his ille post Pythagoram Magorum¹⁵⁵⁷ studiosissimus quanto portentosiora tradit! ut¹⁵⁵⁸ aglaop hotim¹⁵⁵⁹ herbam, quae admiratione ¹⁵⁶⁰ hominum propter eximium colorem acceperit nomen , in marmoribus Arabiae nascentem Persico latere, qua de causa et marmaritim¹⁵⁶¹ vocari; hac¹⁵⁶² Magos uti¹⁵⁶³, cum velint deos¹⁵⁶⁴ evocare¹⁵⁶⁵. 161 ¹⁵⁶⁶ —Achaemenida¹⁵⁶⁷, colore¹⁵⁶⁸ electri, sine folio nascen tem¹⁵⁶⁹ Taradastilis¹⁵⁷⁰ Indiae, qua¹⁵⁷¹ pota in vino noxii¹⁵⁷² per cruciatus confiteantur¹⁵⁷³ omnia per varias numrinum imaginationes ; eandem hippophobada¹⁵⁷⁴ appellat, quoniam equae¹⁵⁷⁵ praecipue caveant eam. 162 —Theo mbrotion¹⁵⁷⁶ xxx schoenis¹⁵⁷⁷ a Choaspe¹⁵⁷⁸ nasci, pavonis¹⁵⁷⁹ picturis similem, odore eximio; hanc a regibus Persarum bibi¹⁵⁸⁰ contra omnia corporum in- ¹⁵⁸¹ commoda¹⁵⁸² ; a¹⁵⁸³ stabilitate¹⁵⁸⁴ [mentis et iustitiae¹⁵⁸⁵ ], eandem¹⁵⁸⁶ semnion¹⁵⁸⁷ a potentiae¹⁵⁸⁸ maiestate appellari.—Aliam deinde adamantida ¹⁵⁸⁹, Armeniae Cappadociaeque alumnam; hac admota leones resupinari cum hiatu¹⁵⁹⁰ lasso¹⁵⁹¹. nominis causam esse quod conteri nequeat.—Arianida¹⁵⁹² in Arianis gigni¹⁵⁹³, igneam colore ; colligi, cum sol in leone sit. huius tactu¹⁵⁹⁴ peruncta oleo ligna accendi. 163 ¹⁵⁹⁵ —Ther ionarca¹⁵⁹⁶ in Cappadocia et Mysia nascente omnes feras torpescere¹⁵⁹⁷ nec nisi hyaenae urina¹⁵⁹⁸ adspersa¹⁵⁹⁹ recreari. Aethiopida in Meroe nasci, ob id et Meroida¹⁶⁰⁰ appellari, folio lactucae, hydropicis utilissimam e mulso potam; ophiusam in Elephantine¹⁶⁰¹ eiusdem Aethiopiae , lividam difficilemque aspectu, qua pota terrorem minasque serpentium obversari ita¹⁶⁰², ut mortem sibi eo metu consciscant; ob id cogi sacrilegos illam bibere¹⁶⁰³. adversari ei¹⁶⁰⁴ palmeum vinum. 164 —Thalass aeglen¹⁶⁰⁵ circa Indum amnem¹⁶⁰⁶ inveniri, quae ob id nomine alio potamau gis¹⁶⁰⁷ appellatur ; hac¹⁶⁰⁸ pota lymphari¹⁶⁰⁹ homines obversantibus¹⁶¹⁰ miraculis .—Theangelida in Libano Syriae, Dicte¹⁶¹¹ Cretae montibus et Babylone et Susis¹⁶¹² Persidis nasci, qua pota Magi divinent; gelotophyllida in Bactris et circa Borysthenen. haec si bibatur cum murra et vino, varias obversari¹⁶¹³ species ridendique finem non fieri nisi¹⁶¹⁴ potis nucleis pineae nucis cum pipere et melle in vino palmeo. 165 —Hestiaterida¹⁶¹⁵ a convictu nominari in Perside, quoniam hilarentur illa, eandem protomediam¹⁶¹⁶, qua¹⁶¹⁷ primatum apud reges obtineant¹⁶¹⁸ ; casigneten¹⁶¹⁹, quoniam secum ipsa nascatur nec cum aliis ullis herbis, eandem dionysonymphadem¹⁶²⁰, quoniam vino mira conveniat.—Helianthes¹⁶²¹ vocat¹⁶²² in Themiscyrena regione et Ciliciae¹⁶²³ montibus maritimis, folio¹⁶²⁴ myrti. hac cum adipe leonino decocta, addito croco et palmeo vino, perungui Magos et Persarum reges, ut fiat corpus aspectu iucundum; ideo eandem heliocallida nominari. 166 ¹⁶²⁵ —Hermesias ¹⁶²⁶ ab eodem vocatur ad liberos generandos pulchros bonosque non herba, sed conpositio¹⁶²⁷ e nucleis pineae nucis tritis cum melle, murra, croco, vino palmeo, postea admixto theombrotio¹⁶²⁸ et lacte. bibere generaturos iubet et a conceptu, puerperas¹⁶²⁹ partum nutrientes; ita fieri excellentes ¹⁶³⁰ animi et formae bonis¹⁶³¹. atque¹⁶³² harum¹⁶³³ omnium magica quoque vocabula ponit.

167 ¹⁶³⁴ Adiecit his Apollodorus¹⁶³⁵ adsectator eius herbam aeschynomenen¹⁶³⁶, quoniam adpropinquante manu folia contraheret ¹⁶³⁷, aliam¹⁶³⁸ crocida¹⁶³⁹, cuius tactu phalangia morerentur¹⁶⁴⁰, Crateuas onothurin¹⁶⁴¹, cuius aspersu¹⁶⁴² e vino feritas omnium animalium mitigaretur, anacampseroten¹⁶⁴³ celeber arte¹⁶⁴⁴ grammatica paulo ante¹⁶⁴⁵, cuius¹⁶⁴⁶ omnino tactu redirent amores vel cum¹⁶⁴⁷ odio depositi¹⁶⁴⁸. et abunde sit hactenus attigisse insignia Magorum in herbis¹⁶⁴⁹ alia¹⁶⁵⁰ de his aptiore dicturis¹⁶⁵¹ loco.

168 ¹⁶⁵² 103 Eriphiam¹⁶⁵³ multi prodidere. scarabaeum¹⁶⁵⁴ haec in avena habet sursum¹⁶⁵⁵ deorsum decurrentem cum sono haedi¹⁶⁵⁶, unde et nomen accepit. hac ad vocem nihil praestantius esse tradunt.

104 Herba lanaria ovibus ieiunis data lactis abundantiam facit.—Aeque nota lactoris¹⁶⁵⁷ vulgo est, plena lactis quod degustatum vomitiones concitat¹⁶⁵⁸. eandem hanc aliqui esse dicunt, alii similem illi, quam militarem vocant , quoniam vulnus ferro factum nullum non intra dies v¹⁶⁵⁹ sanet¹⁶⁶⁰ ex oleo inposita.

169 ¹⁶⁶¹ 105 Celebratur autem et a Graecis stratiotes¹⁶⁶², sed ea¹⁶⁶³ in Aegypto tantum et inundatione Nili¹⁶⁶⁴ nascitur¹⁶⁶⁵, aizoo¹⁶⁶⁶ similis, ni maiora haberet folia. refrigerat¹⁶⁶⁷ mire et vulnera sanat ex aceto inlita, item ignes sacros et¹⁶⁶⁸ suppurationes. sanguinem quoque, qui defluit a renibus, pota cum ture masculo mirifice sistit.

170 ¹⁶⁶⁹ 106 Herba in capite statuae nata, collecta in vestis alicuius pannum¹⁶⁷⁰ et inligata lino¹⁶⁷¹ rufo, capitis dolorem ¹⁶⁷² confestim sedare traditur.— 107 Herba quaecumque e¹⁶⁷³ rivis aut fluminibus ante solis ortum collecta ita¹⁶⁷⁴, ut nemo¹⁶⁷⁵ colligentem videat, adalligata¹⁶⁷⁶ laevo bracchio ita, ut aeger quid sit illud ignoret, tertianas arcere traditur, — 108 Lingua herba nascitur circa fontes. radix eius conbusta et trita cum adipe suis—adiciunt ut nigra sit¹⁶⁷⁷ et sterilis—alopecias emendat unguentium in sole.— 171 ¹⁶⁷⁸ 109 Cribro in limite abiecto¹⁶⁷⁹ herbae intus extantes decerptae ¹⁶⁸⁰ adalligataeque gravidis partus adcelerant.— 110) Herba, quae gignitur super¹⁶⁸¹ fimeta ruris, contra anginas efficacissime pollet ex aqua pota.— 111 Herba, iuxta quam canes urinam fundunt, evulsa ne ferro attingatur , luxatis celerrime¹⁶⁸² medetur.

172 112 Rumpotinum arborem demonstravimus inter arbusta . iuxta hanc viduam¹⁶⁸³ vite nascitur herba, quam¹⁶⁸⁴ Galli rodarum¹⁶⁸⁵ vocant. caulem habet¹⁶⁸⁶ virgae ficulneae¹⁶⁸⁷ modo geniculatum, folia urticae in medio exalbida¹⁶⁸⁸, eadem procedente tempore tota rubentia, florem argenteum, praecipua contra tumores fervoresque et collectiones cum axungia vetere¹⁶⁸⁹ tusa ita, ut ferro non attingatur. qui perunctus est, despuit¹⁶⁹⁰ ad suam dexteram terna¹⁶⁹¹. efficacius remedium esse aiunt, si tres trium¹⁶⁹² nationum homines¹⁶⁹³ perungant dextrorsus.

173 113 Herba impia vocatur incana, roris marini aspect¹⁶⁹⁴, thyrsi modo¹⁶⁹⁵ vestita atque capitata. inde alii ramuli exsurgunt sua capitula gerentes; ob id impiam appellavere, quoniam liberi super parentem excellant. alii potius ita appellatam¹⁶⁹⁶, quoniam nullum¹⁶⁹⁷ animal eam attingat, existimavere . 174 haec inter duos lapides trita fervet praecipuo adversus anginas suco, lacte¹⁶⁹⁸ et vino admixto. mirum traditur , numquam eo¹⁶⁹⁹ morbo temptari qui gustaverint; itaque et subus¹⁷⁰⁰ dari, quaeque¹⁷⁰¹ medicamentum id noluerint haurire, eo morbo interimi. sunt qui avium nidis¹⁷⁰² inseri aliquid ex ea putent atque ita non strangulari pullos avidius devorantes .

175 114 Veneris pectinem appellant a similitudine pecti- 5 num, cuius radix cum malva tusa omnia corpori infixa extrahit.— 115 Veterno liberat quae exedum vocatur, —No tia¹⁷⁰³ herba¹⁷⁰⁴ coriariorum officinis famil iaris¹⁷⁰⁵ est aliis¹⁷⁰⁶ aliisve¹⁷⁰⁷ nominibus¹⁷⁰⁸ ; efficacissimam¹⁷⁰⁹ adversus scorpionem esse potam e¹⁷¹⁰ vino aut posca reperio.

176 ¹⁷¹¹ 116 Philanthropon herbam Graeci appellant nasute¹⁷¹², quoniam vestibus adhaerescat. ex hac corona inposita¹⁷¹³ capitis dolores¹⁷¹⁴ sedat.—Nam quae canaria¹⁷¹⁵ appellatur lappa, cum plantagine et¹⁷¹⁶ milifolio¹⁷¹⁷ trita ex vino carcinomata sanat, ternis diebus soluta. medetur et subus¹⁷¹⁸, effossa sine ferro, addita¹⁷¹⁹ in colluviem poturis vel ex lacte ac vino. quidam adiciunt effodientem¹⁷²⁰ dicere oportere: haec est herba argemon, quam Minerva repperit subus remedium , quae¹⁷²¹ de illa gustaverint¹⁷²².

177 ¹⁷²³ 117 Tordylon¹⁷²⁴ alii semen silis¹⁷²⁵ esse dixerunt, alii herbam per se, quam et syreon¹⁷²⁶ vocaverunt. neque aliud de¹⁷²⁷ ea proditum¹⁷²⁸ invenio quam in montibus nasci, conbustam potu ciere menses et pectoris excreationes, efficaciore etiamnum radice; suco eius ternis¹⁷²⁹ obolis hausto renes sanari; addi radicem eius et in malagmata.

178 ¹⁷³⁰ 118 Gramen ipsum inter herbas vulgatissimum geniculatis serpit internodiis crebroque ab his et ex¹⁷³¹ cacumine novas radices spargit. folia eius in reliquo orbe in exilitatem fastigantur¹⁷³², in Parnaso tantum hederacia¹⁷³³ specie¹⁷³⁴ densius quam usquam fruticant¹⁷³⁵, flore odorato candidoque. iumentis herba non alia gratior, sive viridis sive in feno¹⁷³⁶ siccata e t¹⁷³⁷, cum detur¹⁷³⁸, adspersa aqua. 179 sucum quoque¹⁷³⁹ eius in Parnaso excipi tradunt propter ubertatem; dulcis hie est. in vicem eius in reliqua parte terrarum succedit decoctum ad vulnera conglutinanda, quod et ipsa herba tusa praestat tueturque¹⁷⁴⁰ ab¹⁷⁴¹ inflammationibus¹⁷⁴² plagas¹⁷⁴³. adicitur¹⁷⁴⁴ decocto vinum ac mel, ab aliquis et turis, piperis, murrae¹⁷⁴⁵ tertiae portiones, rursusque coquitur¹⁷⁴⁶ in aereo vase ad dentium dolores¹⁷⁴⁷, 180 ¹⁷⁴⁸ epiphoras. radix decocta in vino torminibus medetur et urinae difficultatibus ulceribusque¹⁷⁴⁹ vesicae ¹⁷⁵⁰, calculos frangit. semen vehementius urinam inpellit, alvum vomitionesque sistit. privatim autem draconum morsibus ¹⁷⁵¹ auxiliatur. sunt qui genicula VIIII vel unius¹⁷⁵² vel e duabus tribusve herbis ad hunc articulorum numerum involvi lana sucida nigra iubeant ad remedia strumae panorumve ¹⁷⁵³. 181 ¹⁷⁵⁴ ieiunum esse debere qui colligat; ita ire¹⁷⁵⁵ in domum absentis, cui medeatur, supervenientique ter dicere, ieiuno ieiunum medicamentum dare, atque ita adalligare triduoque¹⁷⁵⁶ id facere. quod e graminum genere VII internodia habet, efficacissime capiti contra dolores adalligatur. quidam propter vesicae cruciatus decoctum ex vino gramen ad dimidias a balineis¹⁷⁵⁷ bibi iubent.

182 ¹⁷⁵⁸ 119 Sunt qui¹⁷⁵⁹ et¹⁷⁶⁰ aculeatum gramen vocent trium generum. cum in cacumine aculei sunt plurimum quini, dactylon¹⁷⁶¹ appellant. hos convolutos naribus inserunt extrahuntque sanguinis ciendi gratia. altero, quod¹⁷⁶² est aizoo¹⁷⁶³ simile, ad paronychia¹⁷⁶⁴ et pterygia unguium¹⁷⁶⁵ et, cum caro unguibus increvit, utuntur cum axungia, ideo¹⁷⁶⁶ dactylon¹⁷⁶⁷ appellantes, quia digitis medeatur. 183 ¹⁷⁶⁸ tertium genus dactyli, sed¹⁷⁶⁹ tenuis¹⁷⁷⁰, nascitur in parietinis aut¹⁷⁷¹ tegulis. huic caustica¹⁷⁷² vis est. sistit ulcera, quae serpunt. gramen capiti circumdatum sanguinis e naribus¹⁷⁷³ fluctiones sistit. camelos necare traditur in Babylonis regione id, quod iuxta vias nascitur.

184 ¹⁷⁷⁴ 120 Nec faeno¹⁷⁷⁵ Graeco minor auctoritas, quod telin vocant, alii carphos¹⁷⁷⁶, aliqui buceras¹⁷⁷⁷, alii aegoceras¹⁷⁷⁸, quoniam corniculis¹⁷⁷⁹ semen est simile, nos siliciam¹⁷⁸⁰. quomodo sereretur ¹⁷⁸¹, docuimus suo loco. vis eius siccare, mollire, dissolvere.¹⁷⁸² sucus decocti feminarum pluribus malis subvenit¹⁷⁸³, sive duritia sive tumor sive contractio¹⁷⁸⁴ sit vulvae: foventur , insidunt¹⁷⁸⁵ ; infusum quoque prodest. 185 ¹⁷⁸⁶ furfures in facie extenuat¹⁷⁸⁷. spleni addito nitro decoctum et inpositum medetur , item ex aceto. sic et¹⁷⁸⁸ iocineri¹⁷⁸⁹ decoctum. Diodes difficile parientibus semen eius dedit acetabuli mensura tritum¹⁷⁹⁰ in VIIII cyathis sapae, ut¹⁷⁹¹ tertias partes biberent¹⁷⁹², dein¹⁷⁹³ calid a¹⁷⁹⁴ lavarentur, et in balineo¹⁷⁹⁵ sudantibus¹⁷⁹⁶ dimidium ex relicto iterum dedit, mox a¹⁷⁹⁷ balineo¹⁷⁹⁸ relicum¹⁷⁹⁹, pro summo auxilio. 186 ¹⁸⁰⁰ farinam faeni¹⁸⁰¹ cum hordeo aut lini semine¹⁸⁰² decoctam aqua mulsa contra vulvae cruciatus subiecit¹⁸⁰³ i dem¹⁸⁰⁴ inposuitque¹⁸⁰⁵ imo¹⁸⁰⁶ ventri. lepras, lentigines sulpuris pari portione¹⁸⁰⁷ mixta farinae¹⁸⁰⁸ curavit, nitro ante praeparata cute¹⁸⁰⁹, saepius die inlinens perunguique prohibens¹⁸¹⁰. Theodorus f aeno¹⁸¹¹ miscuit quartam partem purgati¹⁸¹² nasturci¹⁸¹³ acerrimo aceto ad¹⁸¹⁴ lepras. 187 Timon¹⁸¹⁵ semen feni acetabuli dimidii mensura¹⁸¹⁶ cum sapae et aquae VIIII cyathis ad¹⁸¹⁷ menses¹⁸¹⁸ ciendos dedit potui¹⁸¹⁹. nec dubitatur, quin decoctum eius utilissimum sit vulvis interaneisque¹⁸²⁰ exulceratis, sicuti semen articulis atque praecordiis; si vero cum malva decoquatur postea addito mulso, potus¹⁸²¹ ante cetera vulvis interaneisque laudatur¹⁸²², quippe cum vapor quoque decocti plurimum prosit. alarumque¹⁸²³ etiam graveolentiam¹⁸²⁴ decoctum faeni¹⁸²⁵ semen¹⁸²⁶ emendat¹⁸²⁷. farina porrigines capitis furfuresque cum vino et nitro celeriter tollit. 188 ¹⁸²⁸ in hydromelite autem decocta addita axungia genitalibus medetur, item pano, parotidi , podagrae, chiragrae¹⁸²⁹, articulis, carnibus¹⁸³⁰ quae¹⁸³¹ recedunt ab ossibus, aceto vero subacta luxatis. inlinitur et lieni decocta in aceto et melle tantum. carcinomata subacta ex vino purgat, mox addito melle persanat. sumitur et sorbitio e¹⁸³² farina ad pectus exulceratum¹⁸³³ longamque tussim. decoquitur¹⁸³⁴, donec amaritudo desinat; postea mel additur.—Nunc ipsa claritas herbarum dicetur.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. cfr. Plin. XX 1. 2. XVII 130. Colum. arb. 17, 3. V 8, 7. —cfr. Plin. XVII 91. XX 92. Geop. V 11, 3. XII 17, 20.

2. narratae d. namr- x.

3. medicina Vdx v. -ne a. -nae D.

4. solido dx.

5. et ego. sed ll. v.

6. ad V 1 dTx v. at a. et V 2.

7. singulas a. stgula V 1. est gula V 2.

8. illis VTx.

9. occurren- tibus dTx.

10. depacta emoriantur D. -tae (-te x) morian- tur ll.v.

11. cfr. XXIII 116.—Colum. X 118.

12. marcescere Vfa. maturesc- Tx. inaresc- d(?) v. cfr. nota ad XXV 90.

13. a iumentis Vdx v. iumenta a D.

14. sentiri Vdx v. -re a D.

15. ac om. a.

16. its v. his ll. C.

17. illico Dal.

18. cfr. Plin. XXXI 36

19. phylira V B.

20. pilline V.

21. cibi d(?) H.

22. mitigaretur V.

23. uis dx v. suis r.

24. nostratis B ( puncto sublato).

25. ualentium T v. a. G.

26. pia V.

27. cummis ( a?) S. gu- V H. gumis x. -mmi d v.

28. atramento a.

29. alia praeterea Vx. (-reo coni. Gron.).

30. hic Vdx.

31. medicinae Vdx.

32. pla- cuit a.

33. facile sine dispendio a.

34. e a. et Vdx H. ex v.

35. bibimus dx.

36. sitas V.

37. uita promittitur dTx. yro- mititur uitia V.

38. cum positiones V.

39. decantatur V.

40. remedia ego. in rem- coni. H. in media VdTfx. -dio a v. de mendo cfr. XXVI 10. ( an uel Media?)

41. inportatur D.

42. cenet S. coenet d(?) v. tenet xa. cente V.

43. ortu V.

44. quaeratur om. x.

45. fiet dTx v.a. Verc.

46. magnitude v. a. D. popul; ego. -li ll. v.

47. R. a D. om. r. Romani v.

48. perditit x. periit D.

49. uicendo a.

50. uerum om. Vx. (imperat. uerum v. a. H).

51. Diosc. I 171.—cfr. Marc. 27, 112.

52. lothon Vx.

53. herba V.

54. aegyptia V.

55. 13,104 sqq.

56. aluo V.

57. e scobe d Verc. ex co- Va. e scro- x v.

58. tribus ll. v.

59. Diosc. I 143. 142. Pl. iun. 77, 11–13. Marc. 4, 52. 27, 12. Diosc. I 143. (144).

60. an inlita trita? cfr. Diosc.

61. cacoethe a v( S). -thes C. cachoete V. cacocte x. choete d.

62. falsa dxa C. fa- v. folia V.

63. uehementiores ll. J. -resque v. -or est S. -ora sunt G.

64. iligna S e Diosc. -nae D. ligna Va G. lichenas dx v.

65. et om. dx v. a. G.

66. corticisque dx.

67. subtecta V.

68. coe- liacos d B. cel- x. cil- a. il- v. elia eos V.

69. a v. pro- sunt rursus incipit E.

70. Diosc. IV 48.

71. instillatur ( X?) v. -tum ll.S.

72. africa J coll. XVI 32. XXII 3. attica ll. v.

73. asia EX v. ania r.

74. uermiculum id ego. -lum EX v. uermis ultimis (subtilis S) r T S.

75. remutans V.

76. scolecion B. -licinon X. -lechilum E. -lethylon v. stultilum r T.

77. Diosc. I 146. Marc. 14, 10. Pl. iun. 52, 9–11. Marc. 27, 73. 9, 87. 8, 33. 38.

78. ui S.

79. 16,26

80. simili V S.

81. et dTEX H. ex V. et in v.

82. lac. ego indicavi; exciderunt fere sanguinem sistunt; ex aqua aut uino tritae. cfr. Diosc.

83. ulceribus quae S cum man. Dal. uulneribus quae ll.v( J). cfr. U 510 et XXVI 110. XXVIII 242. XXXV 189. Cels. V 28, 3. VI 18, 4, de mendo XXVI 146.

84. instillatur V.

85. illiniuntur X ( ut fere semper).

86. Pl. iun. 27, 3. Marc. 12, 58. 32, 34. Diosc. I 146.

87. nucleus—10 aceto om. Vd.

88. dolorem dentium X.

89. immatura X.

90. iis v. his EX C.

91. ex v. om. EX.

92. pota X.

93. salse V.

94. procedentes X.

95. fotu E(?) B e Diosc. potu Vd v. -ta X.

96. omnis VEX H. -nes dT v.

97. capillum dTf.

98. denigrat VEX H. -ant dT v( D).

99. Diosc. III 93.

100. Seren. 746. Pl. iun. 79, 7.

101. habere Vd.

102. diximus d. om. r X. (diximus haberi v).

103. conferetur EX.

104. 16,30 245

105. nihil VdTf B( S). om. EX v( G).

106. innatat E.

107. commanducants V 1. -ant V 2 S.

108. cortice est X.

109. quodque v. quoque ll. X.

110. intus d 2 TE v. in his Vd 1 X.

111. glutino siue se mollit V.

112. tumores G. um- VE. humores dTX. -re v.

113. omni V.

114. cfr. Plin. XVI 250. 251. Marc. 34, 77.

115. eo modo quo X.

116. in gaium V.

117. expellit V 2 T v. a. B.

118. si EX v. om. r.

119. illinantur ego. folua- ll.v. cfr. Diosc. et XX 39. 93. 101. 103. XXI 142. XXVI 148. XXVIII 222. 243. XXX 108.

120. attigerit X v. cfr. XXIII 138. XI 203. -git E G( D). attingat V 2 dTf S. -guat V 1. an potius sic ut . . non attingat? cfr. XVI 210. XVII 154. XVIII 149 et XXIV 68. 172.171. XXVII 141. XXIX 42. XXX 52.

121. Seren. 109 Pl. iun. 15, 4. Marc. 6, 17.—Seren. 641–643. 374.

122. ursino v. uero ursino ll. fX S ( lac. ante ex indicata). uere ursino D cum Strackio. sed cfr. Pl. iun.

123. capillo X v. -os ll.

124. replet Vd.

125. siccant X.

126. fucum V 2 ( pro fotu cui).

127. insedere Vd 2. sed- d 1.

128. suberi V 2 d. sib- V 1.

129. utralibet EX v. -bus ex (et d) V 1 df. uteralibus V 2.

130. parte EXf v. -tes V 1 d. -tibus V 2.

131. Pl. iun. 25, 2–4. Marc. 11, 9. Pl. inn. 15, 5 Marc. 6, 18.

132. labrorumque VE D. -brumque X 1. -borumque dX 2 Ven. -biorumque v. cfr. XXVIII 188. XXIX 46. XXX 27. XXXIV 115. ( XI 159. XXV 171).

133. cauculis d. caulic- X.

134. idem dT.

135. alopicetis V.

136. Diosc. I 102.

137. cfr. Pl. iun. 74, 7.—Pl. iun. 11, 10. Marc. 1, 62. Se- ren. 683. Pl. iun. 63, 22. 64, 1. Marc. 33, 24. Seren. 46. Pl. iun. 16, 14. Marc. 7, 9. 36, 33. Seren. 778. Nicand. ther. 585. (Marc. 16, 26). Pl. iun. 64, 1–3. Marc. 33, 24.

138. serpentibus ll. T. -tis X. -tium V.

139. ulceribus ego e Diosc. om. ll. ictibus ( X?) v. cfr. § 30 126. XXX 113. ( an potius re- centibus uulneribus e Pl. iun. 74, 7?).

140. si a dEX v. sua V.

141. ramiti VX J. cfr. nota ad XXVI 78.

142. cerato EX v. a. Bas.

143. duabus ll.v.

144. amineo V(?) f v. a. Dal. cfr. not. ad XX 153 et XXXIV 103.

145. dolorum neruores V.

146. sedat dX.

147. ramiti VX J.

148. tenere X.

149. profunt EX v. ponunt r.

150. ponuntur V.

151. Pl. iun. 64, 3–5. (Marc. 33, 1). 80, 16. Seren. 591. Marc. 17, 15.

152. tusis EX v. tussi r.

153. qui om. d.

154. mixas V.

155. caligini V.

156. inlitusue ego coll. Pl. iun. -us- que ll.v.

157. fico Vd v. uino EX.

158. tumorem V. umores E. hu- X.

159. medentur Vd.

160. aduer uensantur V.

161. Diosc. I 105.

162. cfr. Scribon. 58. Marc. 12, 5. 36. Vitruv. II 9, 13. Plin. XVI 197.

163. cedros VX.

164. cedroelaten VdX.

165. cedria EX v. deced- d. decreta V.

166. uocantur V.

167. et om. Vd.

168. dolorem dT.

169. magna V 2. -nus X.

170. uolumina VdTE S. ef. Marcell. 12, 36. duo lu- X. lu- v. collyria D.

171. 16,52

172. capitis X v. a. H.

173. dolo- rem dTX v. -re v.

174. aeuis seruat E(?) G. cfr. XVI 43. et uiscerat d. -ra V. conseruat X v.

175. Pl. iun. 34, 14. Marc. 12, 36. Pl. iun. 12, 14. Marc. 4, 2. Seren. 67. 40. 131. Marc. 19. 21.

176. anguinis V.

177. an raucitatibus? cfr. Diosc.

178. gustatu dentes d D. gustu dentes E v. gustu quoque dentes X. custodentes V 1. -dientes V 2.

179. quo- que om. X.

180. uermium auribus EX.

181. inuenire V.

182. uiriditate Vd.

183. phthiriases v. ptiriasis E. ptyr- X. pter- r.

184. prurigines X v. a. B.

185. et om. V.

186. in- linant V 1 S. illi- V 2 f. -niant X. -nunt Brot.( D). -nantur d. -na- tur G( J). si illinant E. -antur v.

187. Nicand. ther. 52.

188. dist. G.

189. iis ( V?) v. his r X D.

190. quidem VdX.

191. pulmonibus V. -nes T.

192. hulcera- que dT. uicia X.

193. sorberi VdfX S. -re E v.

194. teneas V. tin- dX v. a. H.

195. pirselaeon E. pysoleon X.

196. uehementiores Vd.

197. scrobe d.

198. fugare V.

199. perungeatur V.

200. Diosc. I 105.

201. fructus B e Diosc. frutices ll. T v. -trices X.

202. pasticis Vd.

203. contra aconita ego. cfr. XXII 18. XXIII 43. XXVIII 161. XXIX 103. contra admota ( ortum ex aci- nota) ll. contra aculeata D. admoti contra v. ad antidota contra J.

204. quae v. que VEX. que quae d(?) C.

205. Diosc. III 87.

206. Pl. iun. 36, 2. Marc. 32, 12. Pl. iun. 79, 8. 80, 17. 72, 16. Marc. 15, 51. Pl. iun. 13, 20. Marc. 9, 92. 19. Cels. III 20.

207. pro- batum EX.

208. et ll.J. sed v.

209. quales E. -le esset X.

210. 12,126

211. scia- dicis V. cyatis X ( ut § 23).

212. et ossibus X man. Dal.

213. recidendi V. recedentibus EX man. Dal.

214. et nardo X.

215. uuluae X v. a. G.

216. in strangulante E. in -latu X v. a. G.

217. uel ll. TfX S. et v.

218. in om. EX v. a. G.

219. Nicand. ther. 51.

220. adposito V.

221. rami E. -is v. a. S.

222. 12,126

223. peruncto E.

224. ab ( V?) E D.

225. cyato X. cia- V 2. quia- V 1.

226. myra V.

227. uino VT S. in uino r X v.

228. an emortuos?

229. partus om. EX.

230. in uino EX v. a. S.

231. spondilio X. spod- V.

232. Diosc. III 88.—Pl. iun. 47, 1. 68, 3. 35, 5.

233. dist. ego. cfr. nota ad XXV 130.

234. calfacit EX H.

235. 12,107

236. dypsanoicis Vd. dyptin- X.

237. pleureticis X v. a. G. -ricis E.

238. coctum ll. v. an illitum? cfr. Diosc.

239. lienis Vd.

240. et EX v. cum r.

241. cypra V.

242. Diosc. I 79.—Pl. iun. 72, 16. Diosc. eupor. I 236. II 142.

243. syracis Vd.

244. di- ximus ( pro exposuimus) X v. a. G.

245. 12,124

246. fragmentis Vd v. ftrange- E. ftringe- X.

247. duritiaue fX Ven.

248. adpositoque E. -tu X.

249. potum V.

250. modicae E.

251. largiori d. -reque X.

252. emendat dEX v( J). -ati V 1. -ari V 2. -are S.

253. infusu v. -sum ll. X G( S). -sus vet. Dal.

254. illitu v. - tum ll. X G( S). -tus vet. Dal.

255. necent ego. noc- ll.v. cfr. XXV 151, de mendo XVIII 196 extr. ( idem fortasse XXIII 43. 87 scribendum).

256. Diosc. III 80.

257. Pl. iun. 92, 2. 91, 12. 97, 16. 77, 14.

258. spon- dylium S. -ion v. -dilium ll. -ion X.

259. freneticorum VX.

260. 12,128

261. dist. ego e Diosc.

262. ueteri d.

263. serpent E. -tibus ( del. quae) v.a.Brot.an serpant?

264. Pl. iun. 16, 15.

265. fistula VX.

266. quoque om. d.

267. Diosc. I 20.—I 91.

268. sphagnos Verc. ( G). -non C. -acnos V 2 E 2. spagnos X. phagos dE 1. phaonos V 1. -agnos v. splachnon B e Diosc.

269. phacos VX.

270. brion V. -os X.

271. insidentium ll.v.( D). decocto insid- C e Diosc.

272. 12,108

273. aqua salsa E v. a. S.

274. autem et VdTX J. autem ac fE H. ac G. ant v.

275. terebinti V ( ut plerumque) Ven. ther- X.

276. le- uiter EX. linit V.

277. Diosc. I 86. Pl. iun. 41, 13–16. Marc. 16, 66. cfr. Vi- truv. II 9, 17. Cels. III 22 p. 111. Plin. XXXI 63. XXV 94.

278. lac. indic. J e Diosc. sic fere explen- dam: inflammationibus medentur, trita.

279. prodest ll. X J. prosunt v. prosunt, prodest D.

280. intertrigini E S. -nibus X. -nia d. -ni et V v ( J).

281. picee X. -ce V.

282. potata d.

283. ptisicis X. phi- V.

284. recolligantur essatis V. -tur esse satis d.

285. celi X. caeri V. ceri d.

286. Diosc III 165. 166. 165.

287. Marc. 26, 38.

288. abiga E G. auiga X. aiuga v.

289. latine—uocatur om. Vd.

290. uocatur G. uocatur dicitur EX. appellatur diciturque v.

291. propter abhortus V. abortus propter EX. ( fortasse abortus propter Latine abiga uocatur, ut omis- sionis causa simul patefiat. cfr. Müller de stilo p. 16).

292. alter V.

293. breuis est X. aluior V 1. albior V 2. leuior B e Diosc.

294. incurua VdX. -uae E(?) v.

295. lac. ego indicavi; exciderunt foliis aizoo. cfr. Diosc.

296. cauliculo dE C. col- V B. -lycula (-llic- v) X v.

297. iocineris VX.

298. Marc. 30, 43. (54). 25, 23.

299. serpentes X v. -tis ll.S. an serpentia ( sc. ulcera)? cfr. Diosc. et § 15, nisi forte Plinius con- fudit ἕρπητας et ἑρπετά.

300. apposita X v. a. H.

301. potata d.

302. utilis est X v. a. G.

303. ficu d v. a. H.

304. finit VEX v. fanat dT.

305. an emortuos?

306. et pota Vd H. pota EX. -taque v.

307. statim dT.

308. Diosc. IV 163.

309. cum honore (-nere X) EX v. om. r T.

310. dicitur VX.

311. quidem V.

312. thitimalli X. intym- V. fuit ex V.

313. est om. Vd.

314. lingula v( Brot.). -lam V 2 X. lincu- V 1. ligula dE Verc.

315. furfuris V.

316. mixta, dT. an recte?

317. ruta decocta dT.

318. turbina Vd.

319. ictus emendant X.

320. extr.: cfr. Th. H. IX 2, 2.

321. e supra EX v.a.S( D).

322. eius et EX v. eius r.

323. 14,122

324. 16,38

325. et pinu X.

326. pice V.

327. hae Vf S. he X. eae TE v. ea d.

328. ac VX S. et rv.

329. Diosc. I 92. 91. 90.

330. cfr. Pl. iun. 37, 24.

331. putant eam esse picem atque laricem V.

332. pingue Vd.

333. turis dE B. tursi V. tyrsi X. (et—modo om. v).

334. melli V.

335. liquoris E(?) v.a. S. sed cfr. Diosc. et XVI 43.

336. uerius EX.

337. dist. v.a.S.

338. e G. om. ll. v.

339. nec Vd v.. ut E. et X.

340. usus VX.

341. equoquendi V.

342. 16,54

343. Th. H. IX 2, 2. 3.

344. in arborum v.a.D. de nudo ablat. cfr. XIX 80. ( an potius arborum in?)

345. dist. v.a.D.

346. odorantissima E.

347. atque EX v. quae r.

348. colores et V 1. -ris et V 2.

349. crassiorque (-uoc V) VdT D. sic- ciorque EX v.

350. querunt X. quaesunt Vd.

351. in omni EX V. nomini V. -na d.

352. adaquilonia V.

353. quam quae X.

354. cum oleo dT.

355. in petiones V. im- petigines dT. -positiones X.

356. Marc. 17, 13. (16, 16). Cels. IV 8.

357. dist. H.

358. lenit ego. item ll. v.

359. uia V.

360. terebinthina uncis inclusit J. lac. statuit S.

361. inlinitor V.

362. dist. ego. cfr. XXXV 195.

363. callido E. candida X

364. memorbum V.

365. spasticisque (f man. Dal.?) v. spatiatisque Vd S. -ia usque EX.

366. abluitur ego auelli- VdTf S. euelli- EX. man. Dal. illini- v ( puncto post sole posito). cfr. XXVIII 244. XXXII 35. 85. XXXIV 113. XXI 125. XXX 38.

367. angonum V.

368. crura Vd.

369. a gracilitate Vd.

370. uis et adstringendi V.

371. emolliunt X v. mo- (-tur V) ll. G.

372. sanat Vd.

373. commodissima Vd.

374. Diosc. I 97.—cfr. Plin. XVI 58. Th. H. IX 2, 3.

375. dist. Lugd. cfr. § 32 et 54. puncto ante et dist. v( D).

376. et om. Vd.

377. 14,127 sqq.

378. spissimarum E. spississim- X.

379. bruttea V. -utea dX.

380. 16,52 sqq.

381. et ego. a (= &) V. om. rv( J) autem S.

382. hac coni. S.

383. ex V S. et X. e rv.

384. masculam X.

385. arborem VX.

386. meliorem om. V.

387. Diosc. I 94.

388. Pl. iun. 31, 11. (Marc. 19, 11). 83, 6–8. 77, 16–18. Marc. 4, 53.

389. destinationibus Vd.

390. sternumentis V Ven.( S). -nutamentis dTf v( D). -ta EX. cfr. § 97.

391. a f S. e VdT H. om. EX v.

392. pituita VdTf H. -tas EX. -tis v. purulentis C.

393. inlinitur cum cera videntur a sua sede aberravisse; pertinent fortasse ad v. 3 post pituita.

394. excreationis V D.

395. eligmate X Verc. -icmatae V.

396. dist. H.

397. et ( post purgat) om. Vd. (explet—axungia hic iteravit V).

398. an serpant?

399. cfr. Marc. 16, 67. 31, 42.—Cels. III 20. Diosc. I 95.

400. phthisici d.

401. cyathi dE Brot.( D). etiam cy- V(?) v( S).

402. mensuram EX.

403. rha- gadas v. ra- VdX. ragadis E.

404. dist. U 511.

405. item odore ego. odore item ll.v.

406. strumas item cum EX v.a. S.

407. ad dEX v. et V.

408. bruma V.

409. ex uino om. EX.

410. linteis ego. efr. XXVIII 223. XXIX 32. om. ll.v.

411. Diosc. I 97 (94). 95. Scribon. 40. Marc. 9, 31. Pl. inn. 37, 24. Geop. XVII 24. cfr. Plin. XXIII 96. XXXV 178. 179.

412. picae oleum- que eo quod V.

413. pissaeleon V. pissel- X v.a.G.

414. 16,52

415. palim- pissa Vd.

416. et una X. iuuat D.

417. lac. ego indicavi; exci- derunt oleum iuuat.

418. arium E. ad anrium v.a.J.

419. claritati Vd.

420. suspiriosos Verc. -sas Vdf v ( S). Susp—2 pectoris om. EX.

421. tremoles V. -mulos d.

422. paralysin X.

423. Diosc. I 100. cfr. Plin. XXXV 178.—Diosc. I 98. —Pl. iun. 27, 4–6.

424. pissa- spaltos d. pisa- V.

425. bituminis Vd.

426. distiixi cum U 512.

427. natiuum ego. maturum ll.v( G). matrum S cum vet. Dal. et P. naturale B. cfr. XX 29. XXXI 77. XXXII 74. XXXIII 81. 87.

428. feruent innatant VdX.

429. 16,58

430. taedae v. -de V. -da S. teda dX H. -de T. dete E.

431. lac. ego indicavi e Pl. iun. sic explendam: in astulas concisae.

432. decoctaeque V. -teeque dT. -taque E 1 X. -toque E 2. -ta H. -tae v.

433. coluunt V D.

434. Diosc. I 89. 90.

435. Pl. iun. 77, 18–20. Marc. 4, 54.—Scribon. 61. Marc. 11, 26. Pl. iun 27, 6. Seren. 47.—Pl. iun. 21, 19.

436. lentiscis EX.

437. arboris ego. & (est E) arbores VE v. & arbor dT. ex arbore ( X?) man. Dal. H. (& ortum ex a).

438. potu V.

439. in v. om. ll.S. cfr. Frobeen. p. 88.

440. coluuntur V D.

441. tingunt v. cfr. Seren. -uit ll.S.

442. uncos ego posui. (et deleri voluit S).

443. utile ructus T. -liter uetum V.

444. linitur V.

445. Seren 154.

446. mastice VdX.

447. zmegmata X S. zmecm- V. smegm- rv.

448. ad omnia fEX v. amonia dT. omnia V.

449. quae acaciae uis S e Diosc. quaeuis dT. qua (que V 2) eius VE. quae eis f. que uis X. quae hammoniaci uis v.

450. atritis V.

451. paribus B( G).

452. si hę ego. siue ll.v.

453. ita ego. ut ita VdT. utilia X. uiti- v. uirilia E(?) B.

454. considente d.

455. M. om. V 2 d.

456. lentiscon E.

457. pascebant Vdf S.

458. Diosc. I 107.

459. Geop. XIII 13. XV 1, 18. Aelian. nat. an. I 37. Nicand. ther. 584. Seren. 378. Pl. inn. 73, 8.—77, 20–22.

460. X om. V.

461. et scorpionum om. VdTf.

462. item Vd v. et X. om. E.

463. scillite Vd verc.( G). -ti E H. -tino X v. -tico C.

464. om- nem—lentiginem om. Vd.

465. malandriasque fX J coil. XXVI 149. cfr. Pl. iun. mel- (quoque v) ll. T v. melanias quo- que (que H) B.

466. Seren. 1042.

467. autem ll. TX S. del. v.

468. his ego. om. ll. cfr. § 52. ( an sic?).

469. et—eorum deleri voluit Dal.

470. de- cocto Vd.

471. an foliorum?

472. cortex X Verc.

473. cum aceto d.

474. folia eorum X v.a. H.

475. aluo V.

476. foliorum ego. -um ut V 1 dE. -um et V 2( X) v.

477. scorpiones X v.a.B.

478. cfr. Plin. XVI 64; adde Colum. VI 17, 4. Geop. XIII 8. 9.—Seren. 382. 500. Diosc I 108.—Seren. 390.

479. quo dE C. cfr. Seren. que X. quae Vf v ( S). quod T.

480. medetur T.

481. 16,64

482. onerem V.

483. redu- centib; ego. -tia ll. X v( S). -tes Verc.

484. hisdem X.

485. quinque ll. v.

486. diribeantur ego. cfr. XI 44. XXXVI 118. diriuantur E. dari iubea- X. dilua- Vd G. dentur v.

487. tribus ll. v.

488. quinque v.a.H.

489. cyathis uini d(?) v.a.S.

490. sep- tem ll.v.

491. a VdTf v( H) om. E G.

492. e uino om. X v.a. H.

493. utilis- sime X v.a.G.

494. Diosc. I 109. Seren. 697. 164.—Diosc. I 110.

495. potu d.

496. et stranguriae E(?) v.a. S

497. 12,132

498. metuitur dTX Brot. -uatur rv( J).

499. aceato V.

500. utile v. in ll. del. J. nditur D ( contra usum Plinii). an potu ( sc. effi- cacissimum) e Diosc.? ( scriptum acetoto tu).

501. uerrucas pa- pulasque D cum U 513 post odoratus transposuit.

502. est ego ( et distinxi). et EX Verc. ex r Tf v( H)

503. attritu EX man. Dal. v( H). -ta dTf Verc. atrita V Bas.

504. odoratus X man. Dal. v ( U 513 e Diosc.) D. -tas ll. Tf. obortas S. ortas H cum Gron. corporis Verc.

505. apes—2 ex aqua om. EX.

506. ad quae J. cfr. § 50. 72. XXV 159 al. aquae VdT v. aeque H. aeque ac S cum Handio.

507. propoli H.

508. Diosc. I 112.

509. Pl. iun. 47, 2.

510. cortices V. -tex X.

511. trahit EX v. tradit d. tardit V.

512. primi uino v. -mo uini (-no dX) ll. fX.

513. de- cocto Vdf.

514. sanat V.

515. et tiliae—13 putant om. EX.

516. et tiliae d v. e italia V.

517. corticis Vf B. ces d v.

518. aspersa EX v. adasp- VdT S.

519. 16,192

520. inlitos V.

521. Diosc. I 125.

522. abortilia V.

523. lenius Vf S. -iter d. -iter tusa EX v.

524. ad quae X. cfr. § 47. atque ll.v ( contra Plinii usum, ut videtur).

525. et del. S.

526. dist. ego e Diosc.

527. et in ore Vd S. cfr. XXVIII 71. XXII 65. in ore EX v.

528. commanducata v. -tā ll. X.

529. decocta v. -tū ll. X.

530. Diosc. IV 172.

531. cfr. Marc. 30, 43.—Seren. 97.

532. sabucus VX v ( J). samb- r(?) v. cfr. XVI 103.

533. achameeten X. ameactem V 2. -te V 1. ineacte d.

534. alii om. Vd.

535. helion B. hellon ll. X v.

536. uetere ego. -ri et Vd. -ri EX v.

537. inutilis E. ut- X.

538. set ego e Diosc. ( μέντοι). est ll. X v.

539. recentia ambusta ego. cfr. XXXI 97 et Diosc. -tis ambusti ll. X v.

540. morsus EX. cfr. § 136. XXIII 55. 67. XXXI 96. XX 133. XXI 150 al. -sum ( ortum ex -fuuf) rv.

541. (Plin. XVI 180). Marc. 7, 13. Seren. 47. 582.—Pl. iun. 95, 22. (cfr. Plin. XXVI 119). Seren. 498. Marc. 30, 73. Seren. 523. 831.

542. has et fEX v( G). basses V. bases d. hoc est Verc. del. C.

543. decoctū G. -ta ll. f Brot. -te X. -to v.

544. caudis Vd. -ulis D.

545. Scribon. 160. Marc. 36, 45. 21. Seren. 780.

546. podagris Vd S. -icis EX v( D).

547. iidem S. idem VX. -emque r (?) v.

548. sparsa ea Vd S. -sae E. -se X. ea sparsa v.

549. bona X.

550. apellantur morbos V.

551. Diosc. I 103.

552. omnia cetera d.

553. ata similis X. assim- v. a. Brot eius EX v. a. S. aliter § 37.

554. altera ll. D. -era maior altera v.

555. minor EX v. minuta Vd S. minor altera a D. at cfr. XXIX 60 et Müller de stilo p. 91. 92.

556. utraque om. a.

557. inflammationes EX v. a. B.

558. tussis T S. usis V.

559. dist. D. cfr. XXXI 104.

560. conco- quid V. -it et v. a. D.

561. Pl iun. 35, 5. Marc. 27, 126. (20, 88). Cato 123.

562. tumore V.

563. nigro uino Vd S. uino X.

564. dist. ego. cfr. Marc. 20, 88.

565. et om. d.

566. XX X. uiginti ( pro uicenis) ll.v.

567. et om. d.

568. suco ego. om. ll.v. cfr. § 148. XXIII 155. XX 74. 133.

569. metu d(?) v. -tus EX. ictus VTf S.

570. Diosc. I 135.

571. (cfr. Plin. XVI 110). Seren. 377. Marc. 16, 85. Pl. iun. 68, 4–6. Marc. 34, 108.

572. Marc. 9, 86.

573. cuminum d. gummium EX H. -mi v.

574. altero J coll. XIV 122. XXIII 70. XXXVII 170. -erū ll. v. -er S.

575. floret B. -re ll.v.

576. trium ll.v.

577. uis ego. cfr. XXII 60. XXV 140. hic ll. X v. hic ualet S cum man. Dal. datur exci- disse post extrahendas ( v. 19) coni. J. ( an uis huic, ut XXV 158. XXVI 46. XXVII 132?).

578. obsistent V. -tunt dT.

579. sit ego. cfr. nota ad XXVII 56. sint dT. sunt r X v.

580. et ( pro ex) V.

581. punici ( dE?) B. -co VTfX v.

582. uel E v( D). item X. om. rS.

583. dist. ego e Diosc. et Sereno.

584. Diosc. eupor. I 235 extr. Seren. 771. 148. (cfr. Plin. XVI 110). Pl. iun. 105, 16–18.

585. decoctis dX v. -ti r.

586. sumptus E.

587. Diosc. I 134.

588. (Geop. It 4, 1), Aelian. nat. an. IX 26. schol. Nicand. ther. 71.

589. nomen V.

590. uitidium V. utili- X.

591. itex V.

592. est. sed X. esset. Sed v. a. Bas.

593. lygon C e Diosc. lycon ll. ligon v.

594. agmon E. spagon X.

595. an sternant? cfr. § 168 et CFW Müller p. 6.

596. in arborem v. arborem in X. -orem VE. -or est d.

597. primo V. an prior?

598. album B e Diosc. arborum ll. v.

599. emittit ego. mi- ll. v. cfr. vol. III p. 493.

600. palustribus VdX. in pal- E(?) v. cfr. X 62. XXI 53. XXV 29. 63. 111. 135. XXVII 63 al.

601. unguantur dE 2 S. -gantur VE 1 X v. -guntur H.

602. admixtu Vd v. a. H.

603. sic et v.a.S. probat CFW Müller p. 15. sed cfr. § 187. XXIII 46. 93. XXV 34. XXVI 8. 145. XXVII 47 al.

604. lassitudines TEX v. -nem rS. cfr. § 23. XX 192. 240. XXII 32. XXIII 81. XXVII 130. XXVIII 137.

605. ciet Vd S. ciunt X v. a. G.

606. nam odor EX.

607. set ego. est dEX v( D). et Vf S.

608. inflam- mationes E.

609. Aelian. nat. an. IX 26.

610. serpentium om. X( E?). uncos ego posui.

611. que f. qui dT.

612. an inferant?

613. eminis V hem- d.

614. duabus Vd v. duobus E. ( scribendum erat binis).

615. tenerissimorum EX.

616. illiniuntur et X. -nuntur et v. a. G. -nitur et Ven.

617. an utrae- que?

618. an suffituque aut? cfr. XV 1.

619. at ueneriae X. -iae rei v. a. G.

620. inhibet V.

621. cauli d.

622. potu Vf.

623. adpositae V. -ta fX.

624. facile X man. Dal. S.

625. concoquens ego. -uentes ll. v. -uent. tusi X. -uit tusum man. Dal. S. de mendo cfr. § 65 ( v. 14 nascens), ad rem XXI 161.

626. Diosc. eupor. I 226. 228.

627. afonitro Vd.

628. eruptionum ll. Tf J. -nes X v. (ul- cera supplevit J, sed cfr. XXII 54, unde conicias potius erup- tiones ulcerum vel eorum).

629. illitum EX v. buli- r T.

630. luxatis VdX v. -ta E(?) G.

631. dist. v. a. G. cfr. Diosc.

632. semen ( E?) G.

633. utilissimae ego. om. ll. v.

634. folium ( E?) G.

635. dist. ego.

636. ad uitia ego. om. ll. v. ad curationem coni. S. cfr. XXII 101. ( intelleguntur nodi, ut § 24, vel collectiones, ut § 41: cfr. Diosc. eupor. I 236.

637. podagra Vd.

638. lethargia dE v. -gica X. -gi V. -go f S.

639. phrenesi v. fre- X. phreni E. freni r.

640. necantur V.

641. Diosc. 1 117. (cfr. Plin. XIII 114). Nicand. ther. 610.

642. a uitice ego. ab ilice V 2 X v. bil- V 1. bul- dT. a myrice ( E?) B e Diosc., sed cfr. § 67.

643. (cfr. Plin. XVI 176). Homerus B 135. cfr. Plin. XIX 25. Varro ap. Gellium XVII 3, 4. Diosc. IV 155.

644. floris V S. -res rv.

645. quam VdX v. quod E.

646. puteos V.

647. designauit d.

648. 19,15

649. hispanum Tf S. spa- Vd. om. EX v.

650. efri- canumue V 1. africanum uel EX. -num uel hispanum v. a. S.

651. sparthum X. siarum Vd.

652. an tantum?

653. passiolorum E v( S). -lum Vd. fasiolorum X. phaseo- C.

654. nascens v. -entium ll. X.

655. Diosc. IV 155. eupor. I 237. Pl. iun. 43, 9–12. Marc. 25, 43. Seren. 698.—Marc. 36, 34.

656. ramis v. a. G.

657. an simul et? cfr. Diosc. eupor.

658. frondes ego. -de ll. X v. -dei J. cum fronde C.

659. in del. J.

660. maceratis v. a. G.

661. tussi V. tusus X. -sis v. a. G.

662. iucundati X.

663. sciadicis Vd. scyaticis X.

664. poti E.

665. an in marina?

666. stringuria V. stranguiria X.

667. Diosc. I 116.

668. (cfr. Plin. XIII 116). Marc. 23, 49. (1. 10).—Seren. 408.

669. myricen ericam ego. -en cam (-em eam E. -en iam J) ericam ll. Tf J ( dittogr. aperta). -en et amaricon X. quam et ta- maricen v. quam ericen (-cam S) H.

670. uocant V S.

671. laeneus V. leneus X v. a. C.

672. similis est X.

673. famerinis V. tamaricis cont. S coll. XVI 108.

674. inlitā ee E.

675. eandem esse om. X ( E?) v. a. S.

676. quidam hanc esse X v. a. S.

677. tamaricem et ad ego. -cen (-cem v. a. H.) sed ad (sedat V) ll. Tf v. camericen fedat X.

678. praecipuam ego. -ua est ll.v.

679. est ( pro eius) V.

680. adfirmet VX.

681. sues dE v. siues X. ues V 1. aues V 2 .

682. Pl. iun. 56, 6.—Seren. 480.

683. quoque om. X v. a. Bas.

684. splenetico EX v. a. H.

685. autem VdTf v( S). quidam C. om. EX G.

686. ea defractam E(?) G. eadem fr- r X v( S). nec (ne V) ferrum Vd S.

687. attingere V.

688. 16,108

689. seruatur Vd 1.

690. Diosc. I 116.

691. graecia VdTf S. regio v.

692. uocat Verc.( J). -ant VdTf v( S).

693. graecia—facit om. EX.

694. mi- norē X.

695. fert EX v. fere r.

696. gusto V.

697. galle X. -lliae V.

698. anteras VX.

699. decoquitur ego. -ocuntur ll. S. -oquuntur X v. cfr. XXV 90. XXVII 47 al.

700. lac. indicavit J. uel ( E?) v. ipsa S. uel ipsa D.

701. impositum v. a. G. ( item sedat et sanat).

702. ceria D ( non conveniens sedandi verbo.

703. ad dentium X(?) v. a. S.

704. do- lori dT S. -re VfE. -rem X(?) v.

705. aurium ll. -umque X(?) v. et aurium D. de asyndeto cfr. 54 extr. (tusses).

706. ad om. Vd.

707. et folia d.

708. an serpant?

709. altilium v. -iium Vd. ad ilium EX.

710. cfr. Plin. XXVIII 65.

711. thiriasi X. tir- Vd.

712. lemdibus V. lendibusque v. a. S.

713. immisceatur EX v. a. S ( D).

714. urinam V.

715. restituitur ego. cfr. XXVI 183. resoluitur (sol- d) ll. v. igni add. Müller emend. IV 20.

716. id et Vdf S. et id ei EX. et id (id et H) ex v.

717. prae- sanuere E S coll. XVII 214. -nauere r X v.

718. capiti d.

719. tri- tum V v. a. S.

720. cohercet X. -reet V.

721. refugiunt ( V?) X v. a. D.

722. (cfr. Plin. XII 109. XXIII 90. Diosc. I 124).—Pl. iun. 35, 6. Marc. 19, 60.

723. si del. v. a. H.

724. ex eadem EX.

725. suo sine utro pausus V.

726. habet sucus habet EX.

727. discutit ego. cfr. § 54. 11. 23. eius ll. v. eius in S ( contra Plinii usum).

728. neruis articulis algoribus v. a. S.

729. exulcerationi dX Verc.( Brot.). -onis Ven. -one Vf. -onibus E C( D).

730. intertrigenes V.

731. uel folia VdTX S. foliaue E(?) v.

732. aquae V.

733. remedium d. certissimo remedio v. a. D.

734. tumori X(?) v. a. J.

735. Diosc. II 210. Marc. 36, 36.—Seren. 583. Pl. iun. 11, 11–14.—Seren. 20.

736. edera V. dere X.

737. 16,141 sqq.

738. alterum neruis uncis inclusit J.

739. adibita V.

740. esto E. ei est X(?) v. a. S.

741. crebro et crebrum V.

742. an utilia?

743. dist. ego e Pl. iun.

744. Diosc. II 210. Seren. 409. Marc. 23, 53.—Pl. iun. 56, 5. 23, 19. Marc. 10, 59.

745. lienem—inliti om. V.

746. inlitu d. illita X.

747. appositu dT.

748. grauiolentiamque VX.

749. Diosc. II 210. Seren. 98. Marc. 5, 12. cfr. Scri- bon. 7. Pl. iun. 17, 17. Seren. 818.—Pl. iun. 55, 10–13. Marc. 28, 30. Pl. iun. 96, 1–5.

750. alba. E d. -ba est X. -bae est v. a. S.

751. sex ll. v.

752. duobus ll. v.

753. ex om. E.

754. taenias S e coni. Dal. tineas ll. v.

755. hedera ego. ed- ll. -rae v.

756. quam in EX.

757. chrysocarpon B e Diosc. et XVI 147 chrysolarion (-sal- V) VdT v. -rio E. chrisolariam X.

758. appellauimus X B. -amus v. alii ellauimus (-im V 2) Vd. aluellimus E.

759. 16,147

760. XX X. uiginti ll.v.

761. dist. X v. a. Bas.

762. sub- erit V.

763. urinae V. -ne d.

764. educit X v. ducit E. -it[ur asistratus] V. dicit d.

765. V v. quinque ll. Dal.

766. punici E(?) C. -co r TfX v.

767. aure EX v. -ri rS.

768. Diosc. II 210.

769. Th. H. IX 18, 5. Pl. iun. 77, 22. Marc. 4, 55.

770. a om. E.

771. totus V.

772. dist. ego.

773. aut—laborantes om. Vd 1.

774. nigrae V 2 v. -ris r. om. X man. Dal.

775. candidioris ego e Theophr. -res ll.v. -ris nigri X man. Dal.

776. quaecumque om. X v. a. H.

777. cum uino X.

778. omni ego. -Iū ll. v. cfr. § 34. VIII 212.

779. cacoethe C. -tes Vd. -tae v. cacohestes (ea co- X) EX.

780. Seren. 67. Pl. iun. 52, 11–13. 48, 12. Marc. 27, 74. Pl. iun. 84, 3. 109, 17.—Seren. 404.

781. lacrimae derepsi lucrum V. -me delepsylotrum X.

782. phthiriasim aeque dT. pthiariasmiquae V.

783. trium ll.v ( pro ternum). cfr. § 81.

784. carptus X. -tu v. a. G.

785. ci- tam cod. Poll. v( S). -tamen Vd. -tū E. cytū X. etiam H.

786. colymbi Vd.

787. radicema sucos V. an radicum sucus? cfr. Diosc.

788. uaso Vf S. -se dX v.

789. spleneticos v. a. H.

790. Cels. VI 9. Marc. 12, 33.

791. moxque E(?) v. a. S( D).

792. qui et X v. et E. et qui r Td D. cfr. XXVIII 231.

793. suci d 2 EX v. subici r.

794. eoque EX v. quo- que r.

795. tradant coni. Dal. an fuadent? cfr. XVI 23. XVIII 187. 227. 232. XX 83. XXVIII 69. 199. 207.

796. cerca minutis d. certaminum itis V.

797. laedant E.

798. cummim S. gu- X H. gummi ll.v( D).

799. quod et utilissimum v. a. H.

800. Diosc. I 126. (I 127).

801. chiston V.

802. timo X Ven.

803. ocymi VX.

804. eius ultionibus V.

805. carpto X man. Dal.

806. hypocisthis G. -stis Vd. -stos v. -citis (hippo- X) EX.

807. hederas EX v. a. H.

808. diximus ( V?) X v. a. H

809. 26,49

810. (cfr. Plin. XVI 147. 152. Diosc. IV 124).

811. erytranos X. -tyanos V.

812. hisdem VX.

813. tanta ui S cum P. -tam (-tum V) uim ll. TX H. -tamque uim v.

814. acini ut S cum Gron. accipi ut VdT. -piunt E. -piunt ut v. adiciunt ut X. acini aiunt ut H.

815. detrahant EX v. a. H.

816. chamaeciffon v. cfr. ind. libri. -ifton (cha- mec- V) ll.

817. a uino V.

818. alieni V.

819. ambustis dX v. -sti r.

820. smilax v. a. S. cfr. XVI 153–155.

821. quae v. quia E. qui et X Bas. qui VdTf S.

822. anthophoros S cum Salm. anto- (-poros T) dT. atho- (-poros V) Vf. intho- X. into- E. nico- B. auto- v.

823. habet om. EX.

824. coro- nam om. EX.

825. ea ego. eo ll. v.

826. Diosc. IV 142.

827. inmortalitati—6 arborum om. EX.

828. alteram . . proximam ego. alterum . . proximum ll.v.

829. candentem a v. a. B.

830. arborum Vdf S. -res B. alterum a v. an arborem? cfr. XXVI 36. lac. statuit D cum U 517.

831. commantibus V. commina- a.

832. efficacissime iuuantem ego. -mi (-mis v) in tantum ll.D (ut add. v). -mi in totum J. cfr. XXVIII 194.

833. an quippe?

834. nocitura sint v. a. J.

835. illa V.

836. 16,155

837. Diosc. IV 179.

838. clematidam X. clementides Vd.

839. purgat V.

840. Cels. V 26, 35. Pl. iun. 88, 4–7. Marc. 34, 38. (Diosc. I 114).

841. Diosc. I 17.

842. XXVII E D. cfr. ind. ad XVI. XXXVIII d. -VIIII V. -VIIII Tf. uiginti nouem X v.

843. natura v. a. H.

844. ui H cum P. ut ll. del. v.

845. 16,156 sq.

846. et inposita EX v. a. S.

847. et 20 felicis S. filicis (-ces X) ll. v( D). cfr. XVII 29. 54. XVIII 45 ( ubi contra F 2 bis ita scribendum erat). XXVI 58. XXVII 34. 72, 78. XXV 44. XXXVI 187.

848. et quo ll. X D. et quoniam G. ex quo v.

849. facimus V. fec- r X v. faciamus D.

850. iudaea ll. Tf H. -dea X v. india B coll. XII 104 et Diosc.

851. odorem V. -re X.

852. que causa om. X.

853. urinarum V.

854. Diosc. 114. Plin. XXXII 141.

855. et om. E G.

856. medetur—4 pota om. EX.

857. duobus Vd v.

858. tussim VX.

859. elaterio E v. -ri Vd. alteri X.

860. radici E v. -ce r fX. a rad- D e coni. S.

861. et efficaciora E. -atia X. efficacia et v. a. S.

862. cor- ticis d v. -ci VE. -ce X Ven.

863. cineri E.

864. pitirescentia V 1. pituita recentia V 2.

865. eius aculeos EX.

866. efficaci- bus VdTf H. -acius E v. -atius X.

867. an uel (et) uulgaris? an et delendum?

868. in mulfo ego. cfr. Cels. V 26, 35. multū ll.v. -ti D.

869. et VEX v. de dT.

870. ipsa harundine dTX.

871. traduntur X. ualere tradunt v. a. D.

872. doloribus v. -res ll. X.

873. inlata (illa- V 2 X Verc.) V 1 D.cfr. Diosc.( ἐμπεσοῦσα). in- lita (illi- v) rv( Dal.).

874. Diosc. I 115.—Seren. 982.

875. cognata B. -nita ll. X v.

876. papyrum E S. -rus B. -ro X v. ipsarum r f.

877. praecipue utilitates X v. a. B.

878. intumiscendo V. in tumesc- v. a. G( S). sed cfr. Diosc.

879. eo VdX S. ea E(?) v.

880. somnium E.

881. Diosc. I 129.

882. ne E v. hec X. om. r.

883. 12,17

884. paso V.

885. discutit EX v. a. S.

886. dracunculis (drag- X) EX.

887. (cfr. Plin. XVI 79). Diosc. IV 82.

888. ro- dodendros V.

889. rhododafnem d. rododaphnen X.

890. an uo- cant alii aut?

891. predium E.

892. addita et X. -ite V. -ita et e v. a. G.

893. in aqua d.

894. manduerit d. aduenerint EX.

895. (cfr. Plin. XIII 55. Th. H. III 18, 5). Diosc. I 147.

896. rhusen X.

897. in usum V 2 d v. mus- V 1. in orum (hor- X) EX.

898. cauliculisque E v. a. C. caulisque X.

899. taenias f S. teneas V. -ant E. tinias d. -neas TX v( D).

900. excoriarius EX v. a. Bas.

901. cubitali X.

902. digitalis ll. X. -li v.

903. ut ( X?) B. et ll. v. cfr. XXIII 107.

904. roicis X. rhocis d. rochis V. ( an rhoicis foliis?).

905. lac. indicavit J ( post aceto D cum U 517). exciderunt pterygia et gangraenas sanant. cfr. Diosc.

906. inlita EX v. intrita r Tf.

907. stomace E. -achice v. a. C.

908. tumoribus EX v. a. H.

909. Diosc. I 147. cfr. Marc. 27, (2. 3). 10. 40. 11, 3. Cels. VI 11.

910. rhus om. EX.

911. quae EX v. a. H.

912. rydros E. yd- X.

913. aluo soluta VdTf J. aluos (-uum X S) soluit EX v.

914. cum silpio V. pro siluio X.

915. dist. ego e Diosc.

916. ulcera v. a. J.

917. Diosc. III 150. Seren. 1024. Pl. iun. 97, 9. 43, 7–9. Seren. 700. Marc. 25, 42. Pl. inn. 104, 20 sqq.

918. alia res ll. Tf H. alia est X G. om. v.

919. erythrodanum ll. ( U 518) D. cfr. Diosc. -nus v. eritron X.

920. quem V.

921. et in E. an item?

922. dist. ego coll. Diosc., sed fortasse item lichenas—in- lita transponenda post cotidie.

923. sciaticos V. scya- X. et ischiadicos E(?) v. a. D.

924. inficiunt VdTf H. incipiunt EX. tingunt v.

925. alligatus Vd S.

926. (cfr. Diosc. III 95).

927. alysson v. allyson Vd. aly- (ali-) X) EX.

928. tantum d v. in ta- r. inqua- X.

929. ac- cipit E.

930. morsos ll. T H. comm- C. emorsis X. -sos v.

931. potus ex aceto EX v. a. S.

932. saniem ( X?) B. insaniam ll.v.

933. eo EX v. os r.

934. si- cari V. sanari v. a. B.

935. Diosc. II 192. (cfr. Plin. XIX 48).

936. lanas ( E?) G. ramis r. -mos v. cum ramis X.

937. struithion V. sthrucion X.

938. medetur uir V.

939. 19,48

940. ipsa et ego. -sam V. -sa r X v. ( an ipsum?).

941. decoctū ego. -ta ll. TX v. -ti G. -to f H.

942. et uis X. et ius v. a. G.

943. potu dT G. -to Vf H. -ta EX v.

944. dist. ego.

945. dist. ego.

946. aureon X.

947. πεσσὸν ego. cfr. Diosc. et Cels. V 21. pecion dT. pectori (= pec- ton) E ( X post medici). petition Vf. poterion J e coni. S. po- culum v.

948. uocant medici EX.

949. ex ea e ego. ex ea et ll. ea et ex v.

950. & X. a Vd. ad E(?) v.

951. tussi X. -ssim E v. om. r.

952. orthopnoeae E v. -nonec X. om. r. ( an tussi in or- thopnoea? cfr. Cels. IV 8).

953. caparis V.

954. cauculum E 2. caulum E 1.

955. et uino dE v. cfr. Diosc. uino VX S.

956. sternumento ego. num???tum E. -nutamento dTX man. Dal. H( J). -nuntamentum V. ad sternutamenta (-num- S) v. cfr. XI 269. XXV 52. 56. 135. 173. Gronov. ad XX 189.

957. ac Vd v. et X. om. E.

958. unici EX.

959. pleureticos VdX v. a. G( D).

960. dolosis V.

961. Diosc. IV 81.

962. apochinis X. -cynum ( post aqua) Brot. dist S.

963. folia VdX.

964. molliora X. moliora hae d.

965. uitiaculis Vd.

966. Diosc. III 79. Th. H. IX 11, 10.

967. dictum ego cum U 519 ( qui tamen contra Plinii consue- tudinem inseruit ante rosmarinum). om ll.v. maioremn lac. statuit J.

968. est EX S. et V. est et d( v, sed ante rosmarinum).

969. 19,187

970. an ulcera? cfr. Theophr.

971. procidentiam ego. -tia (-ced- X) ll. X v. cfr. nota ad XXIII 56.

972. condylomata VdX v. -ta et E (?) B.

973. haemorrhoidas E B. -morroidos (emo- X) r X v.

974. et ( ante radicis) om. EX.

975. an sint?

976. aerina dE C. -nea v. herina V. heruina X.

977. aut quae X.

978. sint Vf S. sunt d(?) EX v.

979. lacte fE S. -tem V. lac rv.

980. (cfr. Diosc. III 80. 79).

981. fi v. om. ll.v.

982. frutice dT.

983. 16,30 sq.

984. praeter E v. a. Bas.

985. sudorem EX v. a. H.

986. Diosc. I 104.—Verg. cul. 404.—Pl. iun. 98, 5–7. 83, 8. 97, 10–12.

987. altera v( J). alii terra EX. alia r T S.

988. tamarici T G. -cae B. & marici Vd. ma- EX. amaraci v.

989. cupressu V 1. -ssi V 2 D.

990. a multis Vd C. ut uilis E. utilis X v.

991. minuit et EX v. muitet d. inu- V.

992. exposita EX.

993. suffitu X v. a. S.

994. dist. Val. Rose e Pl. iun. cfr. praeterea Diosc.

995. ex ll. TX S. et v( D).

996. gereris V.

997. pituita Vd. -itam X.

998. herbae E v. -be X. -ba est dT. -ba V S.

999. est V v. eius E. ē uis X. om. dT.

1000. opta ego. qua VEX v. quasi d.

1001. si- nistram V. -ra manu X v. a. B.

1002. eruitur v. exui- ll. X C. exeri- CFW Müller p. 24. cfr. § 104. XXI 176. XXVII 36. 117. XXVIII 33. 45. XXX 26 al.

1003. a om. EX v. a. C.

1004. pare V.

1005. omnia v. -Iū ll. X.

1006. fumū X v. -mo ll.

1007. iidem v. id- ll. X D.

1008. famolum v ( ex ind.). -ofum ll. X.

1009. nequa dT. nec v. a. S.

1010. alibi om. VdTf.

1011. conterere EX v( D). -tinerere V. -tinere dTf S.

1012. potaturis dT.

1013. Diosc. I 176. Pl. iun. 39, 1–3. Marc. 16, 79.

1014. cummium V S. cuminum dE. gumium X. -mmium G. -mmi v.

1015. in Vf S. ex r X v.

1016. in melioris V.

1017. 13,66 sq.

1018. coagulant Vd v. reiciunt EX.

1019. eicien- tibus Vd S.

1020. inutilem EX v. a. S ( ad urinam referentes). utiles coni. J coll. Galeno de fac. simple. med. 7 p. 195.

1021. cient arteriae uitiis V ( falso iterans).

1022. adstrictoriis ego. cfr. § 115. -ctis ll.v.

1023. ceteris quae ll. G. -isque X v. -is uisceribus quae D cum U 520.

1024. spissandisque X J. -dique ll.v( D).

1025. uisceribus ll.x X J. uiribus v. del. D cum U.

1026. uires habet d. an habet et?

1027. uires om. Vd.

1028. Diosc. I 174. 157. 174. (cfr. Plin. XXIII 3. Diosc. V 1).

1029. proponuntur ll. f. prep- X v. praep- T C. postp- D.

1030. prunorum etiam ego. -rum autem ll.S. autem (aut Dal.) prunorum X v.

1031. oboli V.

1032. musto SJ cum vet. Dal.

1033. cauculosis X. caulo- E.

1034. utilitatibus C. inut- ll. X v. in ut- B.

1035. Diosc. III 13. (cfr. Plin. XII 67. 70. 72).

1036. dist. ego.

1037. spina arabica spinae aegyptiae ego. spina (-nae dX H) aegyptia (-iae Vd H. -iae et X) spinae (sive H) arabicae ll. X H. ab (e G) spina aegyptia. Spinae arabicae v. a. H. spinae arabicae D cum U 521.

1038. astringit ego. stri- VdTf D. spissat EX v.

1039. stringitque EX v. a. D.

1040. omnes—excreationes om. Vd.

1041. mesumque dEX. mensiu- v. a. S.

1042. etiamnunc X.

1043. (cfr Diosc. III 12. I 119). Diosc. III 16.

1044. est om. EX v. a. S.

1045. similis est X v. a. S.

1046. qua EX v( D). a Vd. ea S.

1047. radices EX v. -ice V. -ix d( an recte?).

1048. opistotoni V. -tothoni X. -thotonis dT.

1049. Diosc. I 133.

1050. (cfr. Plin. XIII 63. Th. H. IV 2, 8).

1051. et VdT S. est et ( E?) X v.

1052. acacia e H. -iae VdT v( D). -cia est J. achacia X( E?).

1053. arbores Vd 1. -or est d 2 T.

1054. uiridi EX v. -dis r T D.

1055. meliore U 522. -or e G( J). -orem V. -or ē (est X) dEX v( S). -or D.

1056. teterrima EX. tene- v. a. H.

1057. spinosiore Verc. -sior ll. X v.

1058. lenticula V.

1059. minore S. -orē X. -or est V. -or r. -ore est v.

1060. spissatur v. a. D ( ad seqq. relatum).

1061. sucus et folliculus V.

1062. perfusi E.

1063. galatiacae (-ce X) EX v. a. H.

1064. improbatus E.

1065. leucophea VX.

1066. uis dEX v. ui V G.

1067. dist. ego. ( an ui ... refrigerandumque sunt?).

1068. alia Vf S. -ias EX v. omnia dT.

1069. utilis S e coni. Dal.

1070. lauantur dTX v. laba- V. leua- E.

1071. eo sucus pastillis V.

1072. tollentur V.

1073. peruruntur om. EX v. a. S.

1074. capilli tinguntur X v. a. G.

1075. mesum X. men- sium dE(?) v. a. S.

1076. aluam que V.

1077. oris uitia d(?) v. a. S.

1078. (cfr. Plin. XXIV 96. XXVII 92).

1079. quae E.

1080. aenae S coll. XXVII 92. -neae anon. ap. B. enae V. anae d. lanae T. unae E. uenae X v. cor- tinae C.

1081. fulloniae E v. -nie X. -nis (foll- V) r T.

1082. an radicis me- dicos?

1083. habetur v. a. G.

1084. per spinas Vd.

1085. utantur V.

1086. asthalatum dX. ast pal- V.

1087. candidam V.

1088. et arboris V S.

1089. 12,110

1090. Diosc. I 19.

1091. est et dT.

1092. atque X v. a. G.

1093. nisyro TE B. nysirio V 1 d. nis- X. asiriae V 2. in syria v.

1094. erysisceptrum B coll. XII 110 et Diosc. syri (-ris V. yris X) sce- ll. X v.

1095. alii X v. ati dE. adi V.

1096. phasganon ( vel sphagnon D) P e Diosc. psapheoenon d. -oeon V. psiphoe E. expiateo X. ad- ipsatheon (-eum v) G ex ind. ( add. siue dipsacon v. a. H).

1097. syri uel X. siue v. a. S.

1098. diaxylon S cum B e Diosc. diazyron VT. a ziron d. diatyron X. -tiron E Brot. -cheron v. -cheton G.

1099. aut VdT S. et EX v. cfr. Diosc.

1100. arcum V. in arcu X.

1101. in eum innoxo Vd. indicauimus X.

1102. 12,110

1103. aetra V 1. a V 2.

1104. ul- cera—exulcerata EX v. ulcerata r.

1105. potus V.

1106. sistit dT( P) H. sistit cortex r X v.

1107. (cfr. Diosc. I 122). Nicand. ther. 856.

1108. decocta et in uino V. in uino decoctae (-te X) EX v. a. S( D).

1109. citam E(?) B. -ant r fX v. a. C.

1110. pyracanthae dE H. -thi v. cfr. Diosc. pyrrhacante V. -thae D. tirrachanthae X. pyxacanthi B.

1111. Diosc. I 121. (cfr. Plin. XIII 111). Th. H. III 18, 3. IV 3, 4.

1112. quoque Vd v. quod EX.

1113. affri X. apri Vf.

1114. zuron X.

1115. uomitas V 1. uocat E.

1116. (cfr. Plin. XVI 32). Pl. iun. 72, 7. Marc. 34, 64. Diosc. I 122. Pl. iun. 49, 12. 48, 13. 88, 7. 102, 7–9. (cfr. Diosc. I 119). Th. H. IX 18, 1.—(cfr. Plin. XVI 50).

1117. aquifoliae folia ego coll. ind. et Val. Rose ad Pl. iun. p. 118. aliqui (-ioqui v) folia EX G. folia aliqui (-ua dT) r T. agrifolia H. aqui- D.

1118. utilissime E. -ma est X v. a. S.

1119. flore VX v. -rem dT. flos E.

1120. aqua VdT.

1121. defectum X. defunct- d.

1122. se EX H.

1123. cubito V. -tu d S. recubitu EX v. cupito D.

1124. Diosc. IV 37. Pl. iun. 25, 4. Nicand. ther. 839.

1125. et mora his (-atis E) hoc est ll.H. et ex memoratis bestiis X. ex iis mora (bestiis del. B) v.

1126. cibos habet E.

1127. dedit uim dEX v. -tum V.

1128. habet Vd.

1129. astringendique d(?) C.

1130. accommoda- tissimis E.

1131. dist. J.

1132. scorpionum v. a. S.

1133. ul- cera X.

1134. iungunt X v( S). iug- E. inung- Lugd. iunguntur r.

1135. cient (ciunt X v) caules eorum X G. eorum caules cient eorum ( del. S) Vd S. eorum E.

1136. Diosc. IV 37.

1137. Pl. iun. 30, 16–19. Marc. 15, 33. Pl. iun. 39, 3–7. Marc. 16, 80. Pl. iun. 50, 10–14. 13, 21. Seren. 232. 689. Pl. iun. 92, 22–24.

1138. creantis V.

1139. intelle- gitur VdTf S. ut int- EX. del. v. sed cfr. XXV 93. XXVIII 55. 146. XXXI 65. XXIII 106. 120.

1140. sic uel ego. uel sic ll. v. ( an potius tusa? cfr. Pl. iun.).

1141. in stomacho in E. stomachi X v. a. S.

1142. Pl. iun. 17, 24. Marc. 9, 85. Pl. iun. 60, 1. 29, 6–8. Marc. 14, 15. Pl. iun. 27, 8–11. Marc. 12, 29. Pl. iun. 48, 14–16. 39, 7–9. Marc. 31, 31. Pl. iun 52, 13–15. 29. 9. Marc. 14, 16.

1143. calculorum X. -rumue v. a. G.

1144. uuae H e Pl. iun. et Marc. ue ll. X. uel v.

1145. prosunt om. EX.

1146. aut V.

1147. Pl. iun. 49, 13. 92, 24. 109, 17. 25, 5–7. 60, 2–4.

1148. quae om. Vd.

1149. iis v. his ll.C.

1150. praebere X. -buere v. a. G.

1151. saliua V.

1152. coluantur V D.

1153. sedes TX.

1154. foueantur quae dE. -turque VTf S. -tur X v.

1155. tantaque X v.a.S.

1156. ut om. E.

1157. Marc. 26, 89.—cfr. Diosc. I 123. Th. H. III 18, 4. Diosc. II 204.

1158. dist. ego.

1159. 25,17 sq.

1160. quam alii X v.a.G.

1161. cynapaxim X. cynospaston v.a.H.

1162. neruospaston V.

1163. ue- stigin??? Vd.

1164. neruus X.

1165. habent V. -etur X.

1166. neruos pastos V. et neruus passus X v.a.Bas.

1167. dist. U 524.

1168. tota VT S. om. r X v.

1169. quam ll. T S. est X v. est a B.

1170. quod VdT S. quam EX v.

1171. appellarunt EX S. -antur V 1. -ant r T. -auerunt v.

1172. tyrsus V.

1173. masticae V. -ce X v.a.C.

1174. thia V.

1175. cfr. Diosc IV 37.—Marc. 27, 90.

1176. messes E. meses X. per messes v.a.S.

1177. candidius EX.

1178. pleuriticis G. pleuret- Vd v ( D). fleuret- EX.

1179. idem d.

1180. canis Vd.

1181. e om. Vd.

1182. reprimit VdTf S. dep- EX v. cfr. § 119. XXII 36. ( XXXV 190).

1183. (cfr. Plin. XVI 180). Diosc. IV 38.

1184. in om. EX.

1185. alias EX v.a. H.

1186. parioribus V.

1187. calamis innocentioribusque EX v. que V. que foliis dT. (aculeis P coll. Diosc. et XVI 180).

1188. stomacisque V.

1189. Th. H. III 18, 2. Diosc. I 119.

1190. ramnos X. -nus V.

1191. fruticofior et VdT S. frutex if floret X. et fruticofior if floret E(?) v( D).

1192. erectis dT.

1193. eius VdX v ( S). est E(?) G.

1194. in qua Vd 1.

1195. alter (-erque v) ille dTEX G. autem ille V 1. ille autem V 2 S( D).

1196. Diosc. I 132.

1197. cfr. Plin. XII 30. 31).

1198. pixacton V. pyxeachanto X.

1199. thirontan V.

1200. in X v. om. Il.

1201. 12,30

1202. cocuntur V S. coquunt iu d.

1203. in aquatus V. ina quauis d.

1204. tridum V.

1205. sucis E(?) v. -cus r X.

1206. ac felle d(?) v.a. S.

1207. et flos X.

1208. quidam ll.G( J). -dem TX v( S).

1209. additur EX v. addunt V. -ntur dT S.

1210. Scribon. 19.—Cels. V 1.

1211. erosus V.

1212. tussi V

1213. uulneribus EX H. ulce- rv.

1214. rhagadia Vdf S. -da (ra- X) EX. -das v. cfr. § 113. XXIII 129. 133. XXVIII 67. XXIX 37.

1215. recentia om. dT. del. voluit B.

1216. naribus EX v. aur- r T.

1217. et VX S. et a r(?) v.

1218. in om. EX.

1219. lactis X.

1220. profluuia v. -Iū EX. -lua Vd.

1221. citom V 1. intus EX.

1222. utile est X G( J). -lem VE. -le dT S( D). -lis est v.

1223. ad om. VX.

1224. Diosc. III 89. (Marc. 8, 163).

1225. sarco (sacro V) colla Vd.

1226. et spinae EX v.a.G.

1227. lacrimae E. -me X.

1228. turi E. thu- X.

1229. cumminosam D. -nusam V. gumminosam T. gummos- d(?). cum uino tusa X v.a. H. gummosam (-mminosam Brot.) cum uino tusa E (?) H.

1230. an oculorum sistit? cfr. Diosc. et Marc.

1231. inlinitum V. illitum d.

1232. maxime post haec transp. v.a.S.

1233. Gargil. 182, 10–14. 183, 1. 2.

1234. etiannum V. -amnunc X.

1235. opericen EX.

1236. fuit V.

1237. stomacique V. -aticeque dT.

1238. contio V.

1239. quinque ll.v.

1240. puniceis X v.a.B.

1241. sextari Vd. -rii X.

1242. rhun df v( H). run V. dryn E. drin X. rhus C.

1243. siriacon (syr- v) X v.a.S.

1244. crocis V.

1245. semuncia—ad om. Vd.

1246. cras- situdine d.

1247. Diosc. III 102.—§ 130: (cfr. Plin. XXV 45). Th. H. IX 9, 5. Marc. 20, 13. (115). 30, 43. 17, 11. 25, 17. 39. Cels. IV 13.

1248. trixago ll. Tf Ven.( H). trisa- X Verc. trissa- C.

1249. aliqui—appellauere om. Vd.

1250. chamaeropem E v ( H). cfr. index et Marc. 30, 43. -acropen X. -aedropem B e Diosc. sic etiam Marc. 20, 13 ( ib. 115 potius chamaedryos scribendum erit).

1251. quercuus V 1 D.

1252. dist. ego.

1253. serrata ego. -tā ll.v. cfr. XXV 33. (66). 84. XX 159.

1254. eo X. ea ll.v.

1255. pene X. ne Vd.

1256. purporeo Vd.

1257. capitur VdTf S. cfr. XXII 25; contra XX 61. XII 48.

1258. pituita ( E?) Brot.

1259. cohaerescenti (coher- X) X v. -te dE Brot. choherescente V.

1260. et lateris dT.

1261. Th. H. IX 9, 5.

1262. con- sumpsit Vd.

1263. id om. Vd.

1264. tribus ll.v.

1265. dicti V.

1266. caligines VTf S. -nem d(?) EX v( J). cfr. § 19. 134. 146. XXV 143. XXIX 128. XXI 150. XX 61. 135.

1267. excal- facit et VdTf D.

1268. perunctiones EX Ven.

1269. Diosc. IV 147.

1270. camedafne V.

1271. cubitale Vd.

1272. fere EX v.a.S.

1273. folio X v.a. H.

1274. tenuiora VdT H. tenui in (ut X) EX. tenui v.

1275. lauro dT D. -ro (-ru E) folia rS ( cum signo lac.) lauri folia (-io H) X H. -ri simili- tudine v.

1276. adnexum (ann- dT) VdT Brot. adnixum (ann- X) EX H. admixtum v.

1277. ardoribus E.

1278. perfrigerat d.

1279. adpositu Vd. (-tū X).

1280. Diosc. IV 169. Scribon. 136. Marc. 30, 4. (18).

1281. chameleę X. camelea V.

1282. habet v. -ent ll. X.

1283. dist. ego. cfr. § 134. 137.

1284. —p. 98, 1 palmi altitudinem non excedentes (-dens v) X v.a.G.

1285. algentii Vd.

1286. dua- bus ll.v.

1287. paribus V.

1288. poto dX v. -tu r.

1289. dicato Vd.

1290. collecta V.

1291. salutare V.

1292. esse om. V.

1293. Diosc. IV 167.

1294. chamaesyce B e Diosc. -mesici V. -chi EX. -cus d. -cen v.

1295. petrosisque nascens v. a.S.

1296. utilis suco ad ego. -issimē et ll. X J ( cum signo lac.). -ma et v.

1297. muriculas EX. -las nubeculas v.a.B. ( an nubic-, ut XX 61?).

1298. inuncto X. -ta E. -tus J. iniunctus V( d?). in uino cocta inuncta v.

1299. Diosc. IV 124.—Diosc.III 116. (cfr. Plin. XXVI 30).

1300. cum floret Vd v. cum fere E. om. X.

1301. ut estimari X.

1302. dist. ego. fortasse radice tenui post foliosa transponenda.

1303. sciadici V. cyatici X.

1304. III .. II septenis ego. tribus ..duobus septem ll. X v.

1305. eam amara V.

1306. farfarum H ex ind. farranin X. -num v. farrari E. farfar r T.

1307. siue farfu- gium X v. fugium ll. T.

1308. secus H Brot.

1309. his V.

1310. infundibulum VdTf B( S). infurni- EX v( G).

1311. imbibitur T(?) v.a.D.

1312. inueteratae VTf S. cfr. XXIII 35 et ibid. 86. XXVI 147. XXIX 65. in uetere d(?) EX v.

1313. Diosc. IV 125.—Diosc. II 179.—(Diosc. III 110).

1314. chamaepeuce—2 propria est om. V.

1315. chameleuce X.

1316. larici Lugd. -cis dEX v( Brot.).

1317. folis v.a.Brot.

1318. propria d(?) G. cfr. XXXII 33. -pitia (-picia X) EX v. ( cfr. XXVIII 25).

1319. chamaecypariffos v. -ifto dE. -mecypharifto V. -parifton X.

1320. pellet V.

1321. ampeloprason v e Diosc. -assos V. -assus d. -asos J. ampheloprasson X. -sso E.

1322. uineis Vd.

1323. porro V.

1324. stachis X. -cis V.

1325. inclinat inpellit V.

1326. Diosc. III 99.

1327. cleopiceton ll.J. -pyzeton X. cleonicion B. -con S. cfr. Diosc. linopicton v.

1328. zopyrontion J. -nhion E. zopirontion d. -nthion V. -nion X. zopyron B e Diosc. -rocheron v.

1329. athi VE.

1330. cimoides E. -oydos X.

1331. nascitur in petrosis v.a.Brot.

1332. florum B e Diosc.

1333. ambitus V.

1334. praebentem dEX Brot. -ti Vf. -te man. Dal. D. -ns v.

1335. ad om. Vd.

1336. decoctae (-te X) EX v. -ta et r f S.

1337. an ius (= iusus)? cfr. Diosc. Et § 146.

1338. Diosc. III 122. cfr. Plin. XXVII 88.

1339. dilatis T H. italis Vd. -li EX. dilatis. Itali v.

1340. cen- tumculum V. -tuculam dT.

1341. rostratis v.a.H.

1342. capiti VdX.

1343. graeci om. VdT.

1344. clematide VdT.

1345. egregii dTfE H. graegii V. est ei X. est eius egregius v.

1346. uuluam EX.

1347. idem dE v( D). item V(?) H.

1348. quinque ll.v.

1349. sed dEX v( J). si V. est S ( ad antecedd. referens).

1350. cle- matidas (clemot- V) et alias Vd v. crematidas et E. clema- tiden X.

1351. una V.

1352. aetiten E D. teti- d. eti- V. ethi- X. echi- v. nomen adhuc incertum. an epigetin? cfr. Diosc. IV 7 extr.

1353. laginen E v. laci- X. largi- r. iasinen Salm. cfr. XXII 82. XXI 105.

1354. scamoniam E(?) v. -ia r X.

1355. pedales dTEX. et ped- v. biped- H. pepedalis V.

1356. est in (estur v) usu ut X v.a. Verc.

1357. percurant d v. -rrant V. -rrunt EX.

1358. haemorrhoida D. cfr. XXIII 137. das v. -rroida (em- X) E. -dam d. hemoroidam V.

1359. ptisicos VX.

1360. edentium ll. H. dentium dolores sedant X v.

1361. stimulari V.

1362. Diosc. IV 7.—§ 142: Th. H. VII 12, 2.

1363. poly- gonoides v e Diosc. -gonitis T. -contis (pylo- V) Vd. -cyonis E. -chronis X.

1364. longo tenuique X v.a.B.

1365. aspides X v.a.H. -dis E.

1366. aegyptum V.

1367. quae ll. G. est X v.

1368. aron (haron V 2) de V 2 X v. harondo V 1. -rundo E. -dinem de d.

1369. quae E.

1370. 19,96

1371. dixerunt EX v.a.S.

1372. glauciam as X. claucias V.

1373. discreui EX.

1374. dracontium (-cunt- X v) C. -tion d. ha- contium V. ac- E. cfr. § 150. XXVIII 151.

1375. aron ego. arin X. arum E v. harum r.

1376. aron v. ha- dX. arum ( V?) J. ha- E.

1377. appellauerunt dX v.a.H.

1378. alium om. Vd.

1379. haros X. -on d.

1380. latitudine dX.

1381. ut qua D.

1382. dracunculus uocatur dracunculus EX.

1383. Diosc. II 196. (195. 197).

1384. quin et ipsi EX v( D). et qui ipsis rS.

1385. dist. ego.

1386. et ll. ei T H. ei inesse X. inesse ei v.

1387. ut dTX v. et r

1388. inferret V 1 E J. -ert V 2. -erat dX v.

1389. haron dX.

1390. tulere E S. tere V. terce d. extulere X v.

1391. primus in cibus V.

1392. feminarum v.a.G.

1393. dulcior EX v.a. G.

1394. et d v. sed r X.

1395. cogendo E. quoquendo V.

1396. pectorisque X v.a.G.

1397. pur- garet X v.a. G. -re et E G.

1398. aridium d.

1399. potioni S cum vet. Dal. -ne VEX C ( praem. in). -nem d. impositione v.

1400. elig- mate Vd Verc.D. elim- X.

1401. cieret v.a.G.

1402. dist. D.

1403. et V.

1404. bibere V 2.

1405. elixum om. VdT.

1406. ton- sillis. Glaucias ego. tonsillas ll. -llis (tonxi- X) X v.

1407. cfr. Marc. 9, 45. Diosc. II 196. 195.

1408. in- fudit V. -undit dX S. -udere E(?) v( D). -udit Cleophantus J e coni. S.

1409. lentigines dEX v. -ne V. -ni D.

1410. inlinens ll. S. illiniens X. -nentes v( D).

1411. laudauit ll. X J. add. Cleophan- tus v. lac. ante indicavit D.

1412. pleureticis VX v. a. G( D).

1413. peri- pleumonicis V J. ppleumonocis X.

1414. quotus sitientibus V.

1415. pro saceo V 1. pro ros- V 2.

1416. infudit coni. J. -unditur VEX S. -tur et dT. -undens v.

1417. dieucestus sitientibus V.

1418. aut dEX v. et V D. del. S. ( an ac?)

1419. purulenta X v.a.H.

1420. farinae VTf S. -na r X v.

1421. Diodorus Ven. ( Reinesius coll. XX 120. XXIX 142).

1422. e om. Vd.

1423. eligmate V Verc. D. elyg- X.

1424. cfr. Marc. 20, 115. Diosc. II 195. 196. Marc. 10, 63. 58.

1425. radix Vd.

1426. decoctilus V. -ctum X.

1427. in om. EX.

1428. Diosc. II 197.

1429. et om. E.

1430. inanium V.

1431. ex EX v. in r Tf.

1432. prosunt om. d.

1433. utralibet VdTf H. libet EX. quaslibet v.

1434. ad om. EX.

1435. trahendas d.

1436. duae et duobus ll.v.

1437. aperto d.

1438. purgantur EX v.a.S.

1439. Diosc. II 195. 196.

1440. in cibis EX v. cibis r.

1441. priuatim VdTX S. -imque E(?) v( D).

1442. aspides X v.a.H.

1443. aro (haro V) e 11. G. areo X. aro ut C. areo aut v.

1444. potui EX. -tu v( D). om. rS. cfr. § 187. XIII 131. XX 178. XXI 136. XXII 26. 49. XXIII ( 23). 156. 162. XXV 104. XXVII 12. 136. XXVIII 156. XXIX 50. XXX 32. 34. 95. 105. XXXII 131. 141 al.

1445. hari caseus V. aricas (ha- X) EX.

1446. (Diosc. II 195). Geop. XIII 8, 7.—Marc. 9, 45.

1447. draconculus d. draculus E.

1448. adeo ll. T J. ideo X v.an in aceto?

1449. effoditur luna cre- scente om. EX.

1450. 142

1451. dist. J.

1452. potum VdT S. -to EX. in potu v.

1453. alunt V.

1454. ma- iore ui J.

1455. uim esse D. ut messes V 1. ut (in J. ut et v) menses rv. ad meses X.

1456. attingatur sistat v.a.J.

1457. dracontion X v. -ium D. -onium Vd. -oetium E. cfr. XXVIII 151.

1458. ternis ego. tribus ll. X v.

1459. dist. ego. ( an potius cauliculi foliis?).

1460. foliis ll.S. -lia eius X v. -lia J. -liisque D.

1461. ex aceto decoqui X v.a.S.

1462. cornis X. -nu Vd.

1463. ra- dicis Vf man. Dal. S. -ci X. -ces d. -ce E v( D).

1464. harundineae d man. Dal. S. -nae V. -nea E v( D). arundine X.

1465. ge- niculatae (-te X) VdX man. Dal. S. -ta E v.

1466. quod V.. totidemque X v( S). -em quae V. -em rH.

1467. hi ll.S. hii X. hi ea v. dantur X man. Dal.

1468. Diosc. II 198.

1469. et aris Verc. cum B 2. et aeris EX. et eris ( vel heris) v. echaris d. haec haris V. et ari- saros S cum B 1 e Diosc.

1470. haro dX. -ra V.

1471. implet EXv .a.S.

1472. gemina Vd. gemmam X.

1473. caulem om. X.

1474. altera unum v. -ram 11. -ra caulem X.

1475. ambustis VTf S. comb- d(?) EX v.

1476. dist. H.

1477. ui misso V 1. ui inm- V 2. immixta X v.a.G. cfr. XXVIII 205. 241. XXVII 71.

1478. onoma X. et nomas v.a.G.

1479. inlitu ego e Diosc. om. ll. X v. cfr. § 167 (aspersu) et XXVIII 37.

1480. decoctarum dEX v( J). -torum V. -to earum D. -ta earum H. -ta folia earum S cum vet. Dal.

1481. posta V. posca D. sed cfr. § 166.

1482. an est ( pro sed)?

1483. Diosc. IV 113. Seren. 813. Pl. inn. 60, 17–19. Marc 26, 27. 16, 34. Pl. iun. 38, 1. 27, 11. Marc. 12, 7. 22. 53.—

1484. myriopillon d. myrophi- X. mirophillum E.

1485. milifolium Vd J. millif- E. milef- Marc. millef- X Pl. iun. v. cfr. § 176. XXV 42. XXVI 78 et centifolia XXI 17, milipeda (centipeda, multi- peda) XXIX 136. XXX 35. 40. 68. ( IX 145), centipellio XXVIII 150, centigranius XVIII 95.

1486. tener dEX v.a.S.

1487. dist. J cum H e Diosc. cfr. tamen Pl. iun.

1488. alteribus V.

1489. suo mores V.

1490. nerbos V.

1491. abscisos X G. -iso V. -issos rv( Dal.). cfr. XXIX 99.

1492. folidari X v. folia dari ll.

1493. rususque V S.

1494. Diosc. IV 123.

1495. pseudobunion B e Diosc. -ounion (pseod- V) ll. X v.

1496. api V 1. apii V 2 d.

1497. stranguria Vd. -uiria X. atque stranguriam v.a.S.

1498. (cfr. XXVI 108). Diosc. IV 114.

1499. myrris VdT D. miris X. myrrhis v. murris S.

1500. myrrizan v( J). myrizam (mir- V) VdT S. -zan D. smyrrhizjan E. -zam B. smiryzan X.

1501. myrran D. myran dX. -am VT. miran E. myr- rham v. murram S.

1502. uocant om. E.

1503. cicuta V.

1504. pesti- lentiam V.

1505. ptisicis V. ti- X.

1506. data om. EX v.a.S.

1507. phalangiorum—9 facie om. E. phal—restinguit om. X Ven.

1508. restinguit Vdf S. restri- T. -git v.

1509. quoque om. X Ven.

1510. Diosc. III 160.

1511. oenobreches J. cfr. ind. -ces V. enobrices d. onobreches X. -ces E. -rychis v e Diosc.

1512. habent Vd.

1513. farina V.

1514. promiscuo X.

1515. mirabiliora (-res v) sunt X v.a.S.

1516. pythagora satu V.

1517. consecta V. -cuti X.

1518. cora- cesia H ( J). -esta ll. X S. coriacesia C. -am v.

1519. calicia VX S. calycia ( dE?) Brot. callicia C. -am v.

1520. quam d. qua aquam v.a.c.

1521. repperio V D.

1522. (cfr. Plin. XXI 54. 152. 153).

1523. minyada E H ( J). myniadam X. minsada r T S. menaidem v.

1524. corinthiam VdT S. -hadem v. corisidiam X. corys- E H.

1525. decoctae dT.

1526. eundem v. ean- ll. X S.

1527. effusum v. -sam ll. X S.

1528. herbam V S. sed cfr. XX 90.

1529. insanabili VdTf Verc.( H). -le EX. -les v.

1530. leto om. EX v. a. H. lethe f. laeto Verc.

1531. perire T v. -iere Vd. operiere EX.

1532. conspiciat Vd.

1533. naptha V.

1534. item Vd.

1535. 2,235

1536. si X v. om. ll.J.

1537. morbis d.

1538. incident E. acciderint X. v.a.S.

1539. brassica ll. Tf Brot. ap- proxica X. aproxi v. cfr. XX 78. 101.

1540. floreat; item si ego. om. ll.v. lac. detexit J. ea herba floreat, qui D.

1541. florente E J. -nte brassica quamuis sanatos V. om. dT S. florem X. -rere eam v.

1542. tetigerint X. contigerit v.a.S.

1543. aut ( ter) ll.S. et ( ter) X v.

1544. frumentum (flu- X) . cicutam . . uiolam EX v.a.S.

1545. a om. V.

1546. uerum dT S. uero VE J. om. X v.

1547. pythagorae (-tagore X) uero esse X man. Dal. v. a. G.

1548. auctoritate Vd.

1549. iudicauerit X v.a.G.

1550. fe fecisse Vd.

1551. cleemporum v. temp- Vd. emp- E. -porium X.

1552. et alia suo (ex suo X. suo ex v) TX v. a. G.

1553. credet X v.a.G.

1554. cfr. Colum. VII 5, 17. Vitruv. IX 3, 14.—med.: Aelian. nat. an. XIV 27. (Diosc. III 147. Plin. XXV 29).—

1555. chirocmeta Brot. cum Salm. -cineta X v. et ( om. dET) hirocmeta ll. T.

1556. at om. d.

1557. magoram magorum V. magorumque E.

1558. ut ego. N Vd. om. EX v.

1559. aglaophotim S. -photin B. -po- tim (glao- E) ll. -potin v. Flaopotin X.

1560. admiratione E(?) v. -nem r. ob adm- X man. Dal.

1561. marmaritim V S. -tin G. -tiden man. Dal. v. maritim E. marmoritim dT. -tin Brot. -iditen X.

1562. hac S. ac V. hoc dT. om. EX v.

1563. uti ea X. utique ea uti v.a.S.

1564. eos E.

1565. se uocare V.

1566. cfr. Plin. XXVI 18.

1567. achimenidon (-haem- v) X v.a. H.

1568. colore est X v.a.G.

1569. nasscentem ego. -cens in ll. v. nasci in G.

1570. taradastilis E Verc.( Brot.) D. terad- X. trad- (-les d) r f S. tard- v. tardist- Lugd.

1571. qua D. quae ll. x. cuius radice (-ix v.a.Bas.) in pastillos digesta in dieque v.

1572. noxi VX D. -ia d.

1573. conficiantur d. -itentur X. nocte con- fiteantur v.a.D.

1574. hippophobada T H. -ouada G. -orbada f. -dQ Vd. -oruadem v. ippoporbada E.

1575. eque X. -ui dT. aeque V Ven.

1576. theombrotion v. cfr. § 166. theonb- Brot. theob- Vd S. -brocion X. -bronthion E.

1577. scaenis V. scenis X.

1578. choasse E. -sce X.

1579. nasci pauonis EX v (-num J). aspi ca- uonis (-num V) r. pauonum S.

1580. bibi Vd Verc. D. bibi— corporum om. EX. comedi aut bibi v.

1581. dist. ego.

1582. incommoda om. X.

1583. a ego. inmota D. ad coni. S. om. ll. X v.

1584. stabilitate d D. -tem (siab- V) VE. -temque Ven. insta- bilitatemque X v. -tem S.

1585. mentis et iustitiae (-icie X) EX Ven.D. om. Vd. mentis v. uncos ego posui.

1586. tandem EX. uocari eandem Ven.

1587. semnion d v. seminion r X.

1588. po- tentiae et iustitiae man. Dal.

1589. adamantida X. -dem v.a.G. admanantida Vd.

1590. hiacu Vd.

1591. laxo v.a.S.

1592. arianidā X. -dem v. a. S.

1593. igni V.

1594. tacta E.

1595. cfr. Plin. XXV 113.—Plin. XXVI 18. XXVII 11.

1596. the- rionarca B. thero- D. therocarna (-rio- v) VE v. -charna dX. cfr. ind. et XXV 113.

1597. turpescere V.

1598. urina d S. -nam r. -nae (-ne X) X v.

1599. adspersu X v.a.S. mero V.

1600. meroida X. -dem v.a.H.

1601. elephantice EX.

1602. obuersarit ita ue V.

1603. libere Vd.

1604. ei om. Vd.

1605. thalassaeglen S cum Gesnero. -sseglen X v. -lem ll.

1606. induam rem V.

1607. po- tamaugis S cum Gesnero. -aucis Vd Brot. -autis v. -antis H. po- tanmaucis E. -cidis X.

1608. haec Vd. hec X.

1609. lympari V.

1610. ubuersantibus V. sub- d.

1611. dictae V. -aeo v.a.G.

1612. suis Vd.

1613. obseruari V.

1614. ni EX v.a.H.

1615. hestiaterida J. -torida H cum Gron. hestitaterida dfE. haesti- V. hesiti X. syssitieterida v.

1616. potomediam E. -ta media in X.

1617. qua EX v( D). quae f. quia r T S.

1618. obtineant E(?) v( D). -neat (-niat V 1) r TfX S.

1619. casigneten (cassi- X) fEX v. -tem d. -gen- tem V.

1620. dionysonymphadem G. duonysio- (dio- v) E v. dionisio- r.

1621. helianthes E H. -tes f. -then v. hellanthesi r. -tidem X.

1622. uocant EX v.a. G.

1623. galatiae dT.

1624. folium (-io d) hyrti Vd.

1625. cfr. Plin. XXVI 19.

1626. hermesia d.

1627. compositio de d. -tione V.

1628. theon- brotio Brot. theob- S coll. § 162.

1629. dist. J. et puerperas coni. Dal.

1630. excellentis d S. ( an excellentem?).

1631. animo et forma atque bonos X v.a.S.

1632. atque quae E. om. X v.a.S.

1633. harumque X. -rum v.a.S.

1634. Diosc. IV 116. (cfr. Plin. XXVI 111).

1635. apollodotus Vd.

1636. aeschynomenen (escy- dX. aesci- V 2. aeses- V 1. -ene X) VdX v. ex quo nomen E.

1637. contraherent d.

1638. aliam d v. liam X. aha r.

1639. crocidem v.a.H.

1640. morarentur V.

1641. ono- thurin J (-im) coll. Diosc. et Galeni simpl. 8 et Aegin. 7. -rin in T. -rim in d. -riden in E. -thorin in V. -riden in X. oeno- theridem v. -rin D.

1642. aspersu—

1643. ana- campseroten X. -tem v. -te d. -mserote V.

1644. celeber arte X v. -brante d. -bante V.

1645. paulante V. (Apion videtur intellegi).

1646. cuius om. E.

1647. cum alio EX.

1648. deposita EX v.a.B.

1649. in his (iis v.a. C) herbis EX v.a.S.

1650. alio EX v.a.S.

1651. dicturi dTfX. -rus v.a.G.

1652. (cfr. Diosc. II 192).

1653. eripiam Vd. heriphyan X.

1654. scarabeum X v.a.Lugd.-ra- pheum Vd.

1655. susum V S.

1656. ei ( pro et) V.

1657. iactoris (ba- V 2) V. -turis d.

1658. concitant V.

1659. quinque ll. v.

1660. sanet T. -nat ll. v. cfr. § 59.

1661. Diosc. IV 100.

1662. stratiotes (-aci- v) VdTf B ( H). -tis EX G. cfr. Diosc.

1663. sed ea Vd G. ee dea E. est et ea X. est ea v.

1664. inuedatione nihil V.

1665. nascens dT.

1666. aizo E. ayzo X.

1667. refrigerant V.

1668. ac ( pro et) E(?) v.a.S,

1669. Pl. iun. 11, 14–17. Marc. 2, 20.—Pl. iun. 90, 7–11. —cfr. Plin. XXV 133.

1670. panno X Pl. iun. v.a.S.

1671. lino S cum man. Dal. et Pl. iun. in lino ll. X v( J). cfr. XXVIII 98. 114. XXXIII 122. ( XXVI 135. XXVIII 203).

1672. dolorem EX Pl. iun. v. -res adposita r Tf S.

1673. e (in V 2) ll. X v( S). a C.

1674. ita om. EX.

1675. colligentem nemo d.

1676. adalligata H. contra (eo E) ter- tianas (terci- X) adalligata ll. X v.

1677. fit dE v. fiat X. fuit V.

1678. Pl. iun. 30, 20. (cfr. Plin. XXX 35).

1679. abiecto man. Dal. v( S). adi- ll. X Lugd.

1680. deceptae E.

1681. super Vdf S. -pra EX v.

1682. celeberrime d.

1683. uidua d.

1684. 14,12

1685. rodaram X. rhodoram E(?) v.a.S.

1686. habent Vd.

1687. aefficulneae V.

1688. albida d.

1689. uetere H. -ri Ven.( G). uero uetere (-ri EX v) ll. fX v.

1690. despuat X man. Dal. si desp- v.a.G.

1691. terna E J coll. XXVIII 36. terra Vd. ter. Nam X. ter. Iam man. Dal. ter v.

1692. tres trium EX S. terrestr- r. tres quoque trium v.

1693. ho- minum E.

1694. ronis mari aspecto V.

1695. modo in X. -dum V. in modum d SJ.

1696. qm EX. quod v.a.D.

1697. nulla E.

1698. lactae V. -ti d.

1699. eo X J. e Vd. ab eo E(?) v.

1700. subus E S. -biis X. subtus r. suibus v. cfr. § 176.

1701. quaeque E v. quoque X. quae V. qui d.

1702. autumnidis E. nidis X.

1703. notia S ex ind. nodia ll. X v.

1704. herba nota d.

1705. familiaris J. eam (tam X) hilaris VEX. etiam (in ea S) hilaris Ven.S. ea uillaris dT. nota, ea mularis v.

1706. aliis om. X v.a.H.

1707. aliisque v.a. H.

1708. nominibus ll. X Verc. J. om. Ven. -ni- bus, nomas curat v.

1709. efficacissimam X. -mas Vd. -mamque E (?) v.

1710. potam e S. -tam X. -tae V. -tas d. -tam in v( E?). repperio VX D.

1711. cfr. Plin. XXVII 32. Diosc. III 94. Isid. XVII 9, 66. —cfr. Plin. XXI 104. (XXVI 105)

1712. nasute ll. T S. -the X. -tem v. hirsutam B coll. XXVII 32.

1713. inpositis V.

1714. dolorem dT.

1715. ca- rania d.

1716. et uini E.

1717. millefolio EX v.a. J. cfr. § 152.

1718. subus Vf S. subiis X. suibus rv. item infra v. 18. cfr. § 174.

1719. et addita EX v.a.S.

1720. et fodientem EX v.a.S.

1721. quae f S. que V. qui r X v. cfr. § 174.

1722. gustauerit d.

1723. Diosc. III 56.

1724. tordylon E H. -len v. fordilon X. tordin r f.

1725. silis dEX v. ilis V. seselis B e Diosc. sesilis D. sed cfr. XX 36. XXII 79. XII 128. XXVI 42.

1726. sireon X. -eum V.

1727. dea d.

1728. prodictum V.

1729. tenuis ( pro ternis) V.

1730. Diosc. IV 30. 32.

1731. ex om. VdT.

1732. fastigiantur C.

1733. hede- racii (ed- X) EX.

1734. speciae V.

1735. fruticant E(?) G. -ti r X. -te v. an fruticantia?

1736. fenum coni. Dal.

1737. siccata et ego. -tae Vd. -ta EX v.

1738. cum detur VE G. tunditur X v. cond- T. -dantur d.

1739. quoque EX v. que Vdf S. om. T.

1740. tuetur praestatque Vd.

1741. et ab v.a.G.

1742. inflationibus VdTf.

1743. plagas E(?) G( J). placat VX v. pacat dT. praeligata S.

1744. adicitur decoctu V. decocto adicitur X v.a.S.

1745. murrae S. -rra et V. -rraeque X. myrre d. -rraeque E v.

1746. cogitur E. co- quuntur d.

1747. dolores et X v.a.S,

1748. Diosc. IV 30 Marc. 26, 66.

1749. ulceribusque VdfX H. -bus E v.

1750. uesicae om. X.

1751. nouem ll.v.

1752. unus V.

1753. fanorum (ra- d) uel Vd.

1754. Seren. 13.

1755. ita ire X v. italia E. fi aliae V. filie d 1. fiale d 2. sic abire D. statim abire coni. S.

1756. septem ll. v.

1757. balneis dEX v.a.G.

1758. cfr. Diosc. IV 54.

1759. quini V 1 d B. quin id V 2. quod in E. quod illi X v.

1760. ei ( pro et) V.

1761. dactilon X. actylon E.

1762. quo V.

1763. azio EX.

1764. paro- nychia v. -nyciae V. -nicia d. porontia E 1. poronscia E 2. po- runscia X.

1765. inguium Vd.

1766. ideoque Vd.

1767. dactilon X. da- ceslon Vd.

1768. (cfr. Diosc. IV 31).

1769. sed et E.

1770. tenuius X.

1771. at ( pro aut) V.

1772. ea ustica V.

1773. e naribus om. EX.

1774. Diosc. II 124.

1775. faeno X. fe- ll.S. foe- v.

1776. carpos EX. prob. B e Diosc.

1777. buceros X.

1778. alii aegoceras om. EX.

1779. coniculis X. carn- Vd 1.

1780. siliciam T B. -ctam (-cta d) ll. X. siciliam v.

1781. serpetur V.

1782. 18,140

1783. subueni V 1. -nire V 2.

1784. contractioue sit V. -ones sint d.

1785. insidiunt V.

1786. Pl. iun. 12, 17. Diosc. eupor. II 62. 59.

1787. emendat dT.

1788. et om. X v.a.G.

1789. ioci- neris E.

1790. nouem ll.v.

1791. ut S. aut ll. X. ut cum G. ad v.

1792. biberent VdT S. -rint E G. (si add. X). bibere, ut qui biberint v.

1793. dein Vf S. deinde dT. de EX. del. G. in v.

1794. calida v. callide ll. TX.

1795. balneo dEX v.a.S.

1796. suadentibus V.

1797. a ( f?) v. in ll. TX.

1798. balneo dTEX v.a.S.

1799. relictum X.

1800. Diosc. eupor. II 70. 74.

1801. faeni V. fe- rS. foe- v.

1802. seminis Vd.

1803. subiecit EX v. obi- r Tf S.

1804. idem J. item ll. Tf G. itemque X v.

1805. inposuitque VdTf S. -uit EX v.

1806. immo Vd.

1807. portionem (-ne d) extra Vd.

1808. farina X v.a.S.

1809. autē V.

1810. prohibent Vd. praecipiens v.a.H.

1811. feno ll.S. foe- v.

1812. purgato V.

1813. nasturci VX. -rti rv.

1814. ad om. EX.

1815. timon ll. Tf D cum U 529. tymon X. Damion v ex ind. Damon H.

1816. nouem ll.v.

1817. ad om. EX.

1818. meses dEX.

1819. potui Vdf. -tu EX v. cfr. § 148.

1820. interraneis- que V. item v. 20.

1821. potum S.

1822. laudatur—quoque om. EX.

1823. fortasse excidit alter genetivus, ut fuerit oris alarumque aut alarum nariumque vel auriumque. cfr. XXIX 137. XX 92. XXII 88.

1824. grauiolentiam VX D.

1825. faeni VX. fe- dTE S. foe- H. foeni graeci v.

1826. semen VEX v( S). om. dT H( J).

1827. emendat dTX v. dat VE.

1828. Pl. iun. 12, 15–17. 79, 9–11. (cfr. Diosc. eupor. I 148. 226. Scribon. 160. Marc. 36, 23. 45. 30.—Diosc. eupor. II 31).

1829. diagrae EX.

1830. carnibusque d v. que X.

1831. quae Vd v. que E. qui X.

1832. e dEX v. et V. ex D.

1833. exulceratam V.

1834. decoquitur ego. diu dec- ll. X v. tam diu dec- CFW Müller p. 20. cfr. XXVIII 143. 144.

Pliny the Elder Naturalis Historia 24