Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBRI XXIII—XXX

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXIII

1 1 Peracta cerealium in medendo quoque natura est omniumque¹, quae² ciborum aut florum odorumve gratia proveniunt supina tellure. non cessit iis³ Pomona partesque ⁴ medicas et pendentibus⁵ dedit, non contenta protegere arborumque umbra alere quae diximus, immo velut⁶ indignata plus auxili inesse his⁷, quae longius a caelo abessent quaeque postea coepissent; primum enim homini cibum fuisse inde, et sic⁸ inducto⁹ caelum spectare, pascique et nunc ex se posse sine frugibus. 2 2 ergo, Hercule, artes¹⁰ in primis dedit vitibus, non contenta delicias etiam¹¹ et odores atque unguenta omphacio et oenanthe ac massari¹², quae suis locis diximus, nobiliter instruxisse. 'Plurimum, inquit, homini¹³¹⁴ voluptatis¹⁵ ex me est. ego sucum vini, liquorem olei gigno, ego palmas et poma totque varietates, neque, ut Tellus¹⁶, omnia per labores, aranda tauris¹⁷, terenda areis, deinde saxis, ut quando quantove opere cibi fiant? at ex me parata omnia nec cura laboranda¹⁸, sed sese porrigentia ultro et, si pigeat attingere, etiam cadentia'. certavit ipsa secum plusque utilitatis causa genuit etiam quam voluptatis.

3 ¹⁹²⁰ 3 Folia vitium et pampini²¹ capitis dolores inflammationesque corporum mitigant cum polenta, folia per se ardores stomachi ex aqua frigida, cum farina vero hordei articularios morbos. pampini triti²² et inpositi tumorem²³ omnem siccant, sucus eorum dysintericis infusus medetur²⁴. lacrima vitium, quae veluti cummis²⁵ est, lepras et lichenas et psoras nitro ante praeparatas sanat. eadem cum oleo saepius pilis inlitis psilotri effectum habet, maximeque²⁶ quam²⁷ virides accensae vites exudant, qua et verrucae tolluntur . 4 ²⁸ pampini sanguinem excreantibus et mulierum a conceptu defectioni diluti potu prosunt. cortex vitium et folia arida vulnerum sanguinem sistunt ipsumque vulnus conglutinant. vitis albae, viridis tusae, suco inpetigines²⁹ tolluntur. cinis sarmentorum vitium³⁰ et vinaceorum³¹ condylomatis ³² et sedis vitiis medetur ex aceto, item luxatis et ambustis et lienis tumori cum rosaceo et ruta et aceto. item igni sacro ex vino citra oleum aspergitur et intertrigini ³³. 5 ³⁴ et pilos absumit. dant et bibendum cinerem sarmentorum ³⁵ ad lienis³⁶ remedia aceto conspersum³⁷ ita, ut bini cyathi in tepida aqua bibantur utque qui biberit in lienem³⁸ iaceat. claviculae ipsae, quibus repunt vites, tritae ex³⁹ aqua potae sistunt vomitionum consuetudinem. 6 ⁴⁰ cinis vitium cum axungia vetere contra tumores proficit, fistulas purgat, mox et⁴¹ persanat, nervorum⁴² dolores frigore ortos⁴³ contractionesque , contusas vero partes vel⁴⁴ cum oleo, carnes excrescentes in ossibus cum aceto et nitro, scorpionum et canum plagas cum oleo. corticis per se cinis conbustis pilos reddit⁴⁵.

7 ⁴⁶ 4 Omphacium⁴⁷ qua fieret ratione incipientis uvae pubertate, in unguentorum loco docuimus. nunc ad⁴⁸ medicinam de eo⁴⁹ pertinentia indicabimus. sanat ea quae in umore⁵⁰ sint⁵¹ ulcera, ut oris, tonsillarum⁵², genitalium. oculorum claritati plurimum confert, scabritiae genarum ulceribusque angulorum, nubeculis, ulceribus quacumque⁵³ in parte manantibus, cicatricibus marcidis, ossibus⁵⁴ purulente limosis. mitigatur⁵⁵ vehementia eius melle aut passo. prodest et⁵⁶ dysintericis, sanguinem⁵⁷ excreantibus, anginis.

8 ⁵⁸ 5 Omphacio cohaeret oenanthe, quam vites silvestres ferunt⁵⁹, dicta nobis⁶⁰ in unguenti ratione. laudatissima⁶¹ in Syria, maxime circa Antiochiae et Laodiceae⁶² montes et ex alba vite. refrigerat, astringit, vulneribus inspergitur, stomacho⁶³ inlinitur, utilis urinae, iocineris⁶⁴, capitis doloribus⁶⁵, dysintericis, coeliacis, cholericis⁶⁶, contra fastidia obolo ex aceto pota. siccat manantes⁶⁷ capitis eruptiones, efficacissima ad vitia, quae sint⁶⁸ in umidis, ideo et oris ulceribus et verendis ac sedi⁶⁹ cum melle et croco. 9 ⁷⁰ alvum sistit, genarum ⁷¹ scab ritiem⁷² emendat oculorumque lacrimationes, ex vino stomachi dissolutionem, ex aqua frigida pota⁷³ sanguinis excreationes. cinis eius ad collyria et ad ulcera purganda et⁷⁴ paronychia et pterygia probatur. uritur in furno⁷⁵, done panis percoquatur⁷⁶.—Massaris⁷⁷ odoribus tantum gignitur, omniaque ea aviditas humani ingeni nobilitavit rapere festinando.

10 ⁷⁸ 6 Maturescentium autem uvae vehementiores nigrae —ideo vinum ex his minus iucundum -, suaviores albae, quoniam e⁷⁹ tralucido⁸⁰ facilius accipitur aër. recentes stomachum et spiritus⁸¹ inflatione⁸² alvum⁸³ turbant. itaque in febri damnantur, utique largiores; gravedinem⁸⁴ enim capiti morbumque lethargum faciunt. innocentiores quae decerptae diu pependere, qua ventilatione etiam utiles fiunt stomacho aegrisque, nam et refrigerant leviter et fastidium auferunt.

11 ⁸⁵ 7 * Proximae a⁸⁶ pensilibus in palea servatae; nam et in⁸⁷ vinaceis servatae et caput et vesicam et stomachum infestant, sistunt tamen alvum, sanguinem excreantibus utilissimae. *quae in⁸⁸ vino aut in⁸⁹ dulci conditae⁹⁰ fuere, caput temptant⁹¹ *; quae vero in musto fuere, peiorem vim etiamnum⁹² habent quam quae in vinaceis. sapa quoque inutiles stomacho⁹³ facit. 12 ⁹⁴ saluberrimas⁹⁵ putant medici in caelesti aqua servatas, etiamsi minime iucundas, sed voluptatem earum in stomachi ardore⁹⁶ sentiri et⁹⁷ in amaritudine iecoris⁹⁸ fellisque vomitioni bus⁹⁹ et¹⁰⁰ in choleris, hydropicis¹⁰¹ cum ardore febrium¹⁰² aegrotantibus. .at in ollis servatae et os¹⁰³ et stomachum et aviditatem excitant, paulo tamen graviores existimantur fieri vinaceorum halitu.—Uvae florem in cibo si¹⁰⁴ edere¹⁰⁵ gallinacei, uvas non attingunt.—

13 ¹⁰⁶¹⁰⁷ 8 Sarmenta earum, in quibus acini¹⁰⁸ fuere, adstringendi vim¹⁰⁹ habent, efficaciora ex ollis.

9 Nuclei acinorum eandem vim optinent. hi sunt qui in vino capiti¹¹⁰ dolorem faciant¹¹¹. tosti tritique stomacho utiles sunt. inspergitur farina eorum polentae modo potioni et¹¹² dysintericis et coeliacis et dissoluto stomacho. decocto etiam eorum fovere psoras et pruritum utile est.

14 ¹¹³ 10 Vinacei per se minus capiti aut vesicae nocent quam nuclei, mammarum inflammationi utiles¹¹⁴ cum sale triti. decoctum eorum¹¹⁵ veteres dysintericos et¹¹⁶ coeliacos iuvat et potione et fotu.

11 Uva theriace, de qua suo loco¹¹⁷ diximus, contra 14, serpentium ictus estur. pampinos quoque eius edendos censent inponendosque. et vinum¹¹⁸ et acetum ex his factum auxiliarem contra eadem vim habet.

15 ¹¹⁹ 12 Uva passa, quam astaphida vocant, stomachum, ventrem et¹²⁰ interanea temptaret¹²¹, nisi pro remedio in ipsis acinis¹²² nuclei essent. iis¹²³ exemptis vesicae utilis habetur et tussi—alba utilior—, utilis et arteriae et renibus, sicut ex his passum privatim e serpentibus contra haemorrhoida ¹²⁴ potens. 16 ¹²⁵ testium inflammationi cum farina cumini aut coriandri inponuntur, item carbunculis, articulariis morbis sine nucleis¹²⁶ tritae cum ruta. fovere ante vino ulcera oportet. sanant epinyctidas et ceria¹²⁷ et dysinteriam cum suis nucleis. et in oleo coctae gangraenis inlinuntur cum cortice raphani et melle, podagris et unguium mobilibus cum panace. et per se ad purgandum os¹²⁸ caputque cum pipere conmanducantur¹²⁹.

17 ¹³⁰¹³¹ 13 Astaphis¹³² agria sive staphis¹³³, quam uvam taminiam aliqui vocant falso—suum enim genus habet—, cauliculis nigris, rectis¹³⁴, foliis labruscae, fert folliculos verius quam acinos, virides, similes ciceri¹³⁵, in his nucleum triangulum. maturescit¹³⁶ cum¹³⁷ vindemia nigrescitque, cum taminiae¹³⁸ rubentes norimus acinos sciamusque illam¹³⁹ in apricis nasci, hanc non nisi in opacis. his nucleis ad purgationem uti non¹⁴⁰ censuerim propter ancipitem strangulationem, neque¹⁴¹ ad¹⁴² pituitam oris siccandam, qu ia¹⁴³ fauces¹⁴⁴ laedunt. 18 ¹⁴⁵ phthiriasi caput et reliquum¹⁴⁶ corpus triti liberant, facilius admixta sandaraca, item pruritu et psoris. ad dentium dolores decocuntur¹⁴⁷ in aceto, ad aurium vitia, rheumatismos¹⁴⁸ cicatricum , ulcerum manantia¹⁴⁹. flos tritus in vino contra serpentes bibitur; semen enim abdicaverim propter nimiam vim ardoris. quidam eam pituitariam vocant. plagis¹⁵⁰ serpentium utique inlinunt.

19 ¹⁵¹ 14 Labrusca quoque oenanthen fert satis dictam. quae, a¹⁵² Graecis ampelos agria appellata¹⁵³, spissis et candicantibus foliis, geniculata, rimoso cortice, fert uvas¹⁵⁴ rubentes cocci modo, quae cutem in facie mulierum purgant et¹⁵⁵ varos¹⁵⁶, coxendicum et lumborum vitiis tusae cum foliis et suco prosunt. radix decocta in aqua pota in vini Coi¹⁵⁷ cyathis¹⁵⁸ II umorem alvi ciet et¹⁵⁹ ideo hydropicis datur. hanc potius crediderim esse quam vulgus uvam taminiam vocat. 20 ¹⁶⁰ utuntur ea pro amuleto et ad exp uitionem¹⁶¹ sanguinis quoque adhibent¹⁶², non ultra gargarizationes et ne quid devoretur, addito¹⁶³ sale, thymo, aceto mulso. ideo¹⁶⁴ et¹⁶⁵ purgationibus ancipitem¹⁶⁶ putant¹⁶⁷.

15 Est huic¹⁶⁸ similis, sed in salictis nascens; ideo distinguitur nomine, cum eosdem usus habeat, et salicastrum ¹⁶⁹ vocatur. scabiem et pruriginem hominum quadripedumque aceto¹⁷⁰ mulso trita haec efficacius tollit.

21 ¹⁷¹ 16 Vitis alba est quam Graeci ampelon leucen¹⁷², alii sta phylen¹⁷³, alii¹⁷⁴ melothron¹⁷⁵, alii psilotrum, alii archezostim, alii cedrostin¹⁷⁶, alii madon appellant. huius sarmenta longis et exilibus internodiis geniculata scandunt. folia pampinosa ad magnitudinem hederae dividuntur ut vitium. radix alba, grandis, raphano similis initio. ex ea¹⁷⁷ caules asparagi¹⁷⁸ similitudine exeunt. hi decocti¹⁷⁹ in cibo alvum et urinam cient¹⁸⁰. 22 ¹⁸¹ folia et caules exulcerant corpus, utique ulcerum phagedaenis et gangraenis tibiarumque taedio¹⁸² cum sale inlinuntur. semen in uva raris¹⁸³ acinis dependet, suco rubente, postea crocino¹⁸⁴. novere id qui coria perficiunt; illo enim utuntur. psoris et lepris inlinitur, lactis abundantiam facit coctum cum tritico potumque. 23 ¹⁸⁵ radix, numerosis utilitatibus nobilis, contra serpentium ictus trita drachmis¹⁸⁶ II bibitur. vitia cutis in facie¹⁸⁷ varosque¹⁸⁸ et lentigines et suggillata emendat et cicatrices, eademque praestat in oleo decocta¹⁸⁹. datur et¹⁹⁰ comitialibus potus¹⁹¹, item mente conmotis aut¹⁹² vertigine laborantibus, drachmae pondere cotidie anno toto. et ipsa autem largior aliquando sensus tur bat¹⁹³. 24 illa vis praeclara, quod ossa infracta¹⁹⁴ extrahit in aqua inposita¹⁹⁵ ut¹⁹⁶ bryonia¹⁹⁷ ; quare quidam hanc albam bryoniam vocant, aliam¹⁹⁸ vero nigram¹⁹⁹. efficacior in eodem usu cum melle et ture. suppurationes incipientes discutit, veteres maturat et purgat. ciet menses²⁰⁰ et urinam . 25 ecligma²⁰¹ ex ea fit suspiriosis et contra lateris dolores , ruptis, convulsis²⁰². splenem ternis obolis pota xxx diebus consumit. inlinitur eadem cum fico²⁰³ et pterygiis digitorum. ex vino secundas feminarum adposita trahit et pituitam drachma pota in aqua mulsa. 26 sucus radicis²⁰⁴ colligi debet ante seminis maturitatem. qui inlitus²⁰⁵ per se et cum ervo laetiore quodam colore et cutis teneritate mangonicat corpor a²⁰⁶, serpentes fugat. tunditur ipsa radix cum fico²⁰⁷ pingui erugatque corpus, si statim bina stadia ambulentur, alias uret et²⁰⁸ nisi frigida abluatur²⁰⁹. iucundius hoc²¹⁰ idem praestat nigra vitis, quoniam alba pruritum adfert.

§27 ²¹¹ 17 Est ergo²¹² et nigra, quam proprie bryoniam²¹³ vocant , alii Chironiam, alii gynaecanthen aut aproniam, similem priori, praeterquam colore²¹⁴ ; huius enim²¹⁵ nigrum esse diximus²¹⁶. asparagos eius Diocles praetulit veris asparagis²¹⁷ in²¹⁸ cibo urinae ciendae lienique minuendo. 28 ²¹⁹ in frutectis et haraundinetis maxume nascitur. radix foris nigra, intus buxeo²²⁰ colore²²¹. ossa infracta vel²²² efficacius extrahit quam supra dicta²²³, cetera²²⁴ eadem. peculiare²²⁵ quod iumentorum cervicibus²²⁶ unice medetur. aiunt, si quis villam²²⁷ ea²²⁸ cinxerit²²⁹, fugere accipitres tutasque fieri²³⁰ villar es²³¹. alite s²³² eadem in iumento homineque flemina²³³ aut sanguinem²³⁴, qui se ad²³⁵ talos²³⁶ deiecerit²³⁷, circumligata sanat. et hactenus de vitium generibus.

29 ²³⁸ 18 Musta differentias habent naturales has, quod sunt candida aut nigra aut inter utrumque, alia ex²³⁹ quibus vinum ²⁴⁰ fiat, alia ex quibus passum. cura differentias innumerabiles facit; in plenum ergo haec dixisse conveniat: mustum omne stomacho inutile, venis iucundum. a balneis raptim et si ne²⁴¹ interspiratione potum necat. cantharidum naturae adversatur, item serpentibus, maxime haemorrhoidi et salamandrae. 30 ²⁴² capitis dolores facit et gutturi inutile, prodest renibus, iocineri et interaneis, vesicae; conlevat enim ea²⁴³. privatim contra buprestim valet, contra meconium , lactis coagulationem, cicutam, toxica²⁴⁴, dorycnium, ex oleo potum redditumque vomitionibus. ad omnia infirmius album, iucundius passi mustum et quod minorem capitis dolorem adferat.

31 19 Vini genera differentiasque perquam multas exposuimus et fere cuiusque proprietates. neque est²⁴⁵ ulla²⁴⁶ pars difficilior tractatu aut numerosior, quippe cum sit ardu um²⁴⁷ dictu, pluribus prosit an noceat. praeterea quam ancipiti eventu potum²⁴⁸ statim auxilium fit aut venenum! etenim de natura ad remedia tantum pertinente nunc loquimur . 32 ²⁴⁹ unum de dando eo volumen Asclepiades condidit , ab eo cognominatis²⁵⁰ qui postea uno²⁵¹ de volumine illo disseruere innumera²⁵². nos ista Romana gravitate artiumque liberalium adpetentia non ut medici²⁵³, sed ut indices²⁵⁴ salutis humanae diligenter distinguemus²⁵⁵.

De generibus singulis disserere inmensum et inexplicabile est, discordibus medicorum sententiis. 33 20 Surrentinum veteres maxime probavere, sequens aetas Albanum aut Falernum, et²⁵⁶ deinde alia alii iniquissimo genere decreti, quod cuique gratissimum, ceteris omnibus pronuntiando ²⁵⁷. quod²⁵⁸ ut constarent²⁵⁹ sententiae, quota portio tamen mortalium²⁶⁰ his generibus posset uti? iam vero nec²⁶¹ proceres usquam²⁶² sinceris. eo venere²⁶³ mores, ut nomina modo cellarum veneant²⁶⁴, statim²⁶⁵ in lacibus²⁶⁶ vindemiae adulterentur . 34 ergo, Hercules²⁶⁷, mirum dictu, innocentius iam est quodcumque et ignobilius. haec²⁶⁸ tamen fere²⁶⁹ constantissimae ²⁷⁰ videntur sententiae²⁷¹, quorum²⁷² mentionem fecimus. si²⁷³ quis hoc quoque discrimen²⁷⁴ exiget²⁷⁵, Falernum nec in novitate nec in nimia²⁷⁶ vetustate corpori salubre est; media eius²⁷⁷ aetas a xv annis incipit. 35 ²⁷⁸ frigido²⁷⁹ potu²⁸⁰ stomacho utile, non item²⁸¹ in calida. diutinae²⁸² tussi sorbetur merum²⁸³ utiliter a ieiunis, item in quartanis. nullo aeque venae excitantur . alvum sistit, corpus alit²⁸⁴. creditum est obscuritatem visus facere nec²⁸⁵ prodesse²⁸⁶ nervis aut²⁸⁷ vesicae. Albana nervis utiliora; stomacho minus quae sunt dulcia; austera²⁸⁸ vel Falerno²⁸⁹ utiliora. concoctionem minus adiuvant, stomachum modice inplent; at Surrentina nullo modo²⁹⁰, nec caput temptant, stomachi et intestinorum rheumatismos cohibent. 36 Caecuba iam non gignuntur. 21 et, quae²⁹¹ supersunt, Setina concoqui cibos²⁹² cogunt²⁹³ ; virium plus Surrentino, austeritatis Albano²⁹⁴, vehementiae minus Falerno²⁹⁵ habent²⁹⁶. ab his Statana non longo intervallo afuerint²⁹⁷. alvo citae Signi num²⁹⁸ maxime conducere indubitatum est. reliqua in commune dicentur.

37 22 Vino aluntur²⁹⁹ vires, sanguis colosque³⁰⁰ hominum. hoc distat orbis medius et mitior plaga circumiectis³⁰¹. quantum illis³⁰² feritas facit roboris, tantum nobis hic sucus. lactis³⁰³ potus ossa alit, frugum nervos, aqua³⁰⁴ carnes; ideo minus ruboris est in corporibus illis et minus roboris contraque labores patientiae. 38 ³⁰⁵ vino modico nervi iuvantur, copiosiore laeduntur; sic et oculi. stomachus recreatur³⁰⁶ et³⁰⁷ adpetentia ciborum invitatur³⁰⁸ ; tristitia³⁰⁹, cura hebetatur³¹⁰, urina et algor expellitur, somnus conciliatur. praeterea vomitiones sistit, collectiones extra³¹¹ lanis umidis inpositis³¹² mitigat . Asclepiades utilitatem vini aequari vix deorum potentia posse³¹³ pronuntiavit. vetus copiosiore aqua miscetur ; quo magis³¹⁴ urinam expellit, minus siti resistit. dulce minus inebriat, sed stomacho innatat; austerum³¹⁵ facilius concoquitur. 39 ³¹⁶ levissimum est quod celerrime³¹⁷ inveteratur. minus infestat nervos quod vetustate dulcescit. stomacho minus utile est pingue, nigrum³¹⁸, sed corpora magis alit. tenue et austerum minus alit, magis stomachum nutrit, celerius³¹⁹ per urinam transit; tanto magis capita temptat, hoc et in omni alio suco semel dictum sit. 40 ³²⁰ vinum diutin o³²¹ fumo inveteratum insaluberrimum³²². mangones ita³²³ in apothecis excogitavere, iam et patresfamilias, aetatem addi³²⁴. atqu i³²⁵³²⁶ per se cariem traxere. quo³²⁷ certe vocabulo satis consilii dedere prisci, quoniam et in materiis cariem fumus erodit; at³²⁸ nos e diverso fumi amaritudine vetustatem³²⁹ indui persuasum habemus. quae sunt admodum exalbida, haec vetustate insalubria³³⁰ fiunt³³¹. quo generosius vinum est³³², hoc magis vetustate crassescit et³³³ in amaritudinem corpori minime utilem³³⁴ coit. condire eo aliud minus annosum insalubre ³³⁵ est; sua cuique³³⁶ vino saliva innocentissima est, sua cuique³³⁷ aetas gratissima, hoc est media.

41 ³³⁸ 23 Corpus augere volentibus aut mollire alvum conducit ³³⁹ inter cibos bibere, contra minuentibus alvumque cohibentibus sitire in edendo, postea parum bibere. vinum ieiunos bibere novicio invento inutilissimum est curi osis³⁴⁰ vigoremque animi ad³⁴¹ procinctum tendentibus; somno vero ac securitatibus iamdudum hoc fuit, quod Homerica illa Helena ante cibum ministravit. sic quoque³⁴² in proverbium cessit sapientiam vino³⁴³ obumbrari. 42 ³⁴⁴³⁴⁵ vino demus³⁴⁶ homines³⁴⁷, quod soli animalium non sitientes bibimus. aquae potum interponere utilissimum itemque iugi³⁴⁸ superbibere³⁴⁹. ebrietatem³⁵⁰ quidem frigidae potus extemplo discutit. 43 ³⁵¹ meracis potionibus per xx dies ante canis ortum totidemque postea suadet Hesiodus uti. merum quidem remedio est contra cicutas, coriandrum, aconita, viscum, meconium, argentum vivum, apes, vespas, crabrones, phalangia, serpentium scorpionumque ictus contraque omnia, quae refrigerando nocent³⁵², privatim contra³⁵³ haemorrhoidas, presteras, fungos, item contra inflationes³⁵⁴ rosionesque praecordiorum et quorum stomachus in vomitiones effunditur, et si venter aut interanea rheumatismum sentiant, dysintericis, sudatoribus ³⁵⁵ e longa³⁵⁶ tussi, in epiphoris meracum³⁵⁷. 44 cardiacis³⁵⁸ in mamma laeva³⁵⁹ merum in spongea inponi prodest, ad omnia autem maxime album inveterascens³⁶⁰. utiliter et fovetur ³⁶¹ vino calido virilitas. iumentis infus um³⁶² cornu³⁶³ lassitudinem aufer t³⁶⁴. simias quadripedesque, quibus digiti sunt, negant crescere adsuetas meri potu.

45 ³⁶⁵ 24 Nunc circa aegritudines sermo de vinis erit. saluberrimum liberaliter genitis Campaniae quodcumque tenuissimum, vulgo vero quod quemque maxime iuverit validum³⁶⁶. utilissimum omnibus sacco viribus fractis. meminerimus sucum esse, qui fervendo vires e musto sibi fecerit. misceri plura genera omnibus inutile. saluberrimum cui nihil in musta additum est, meliusque, si nec vasis³⁶⁷ pix adfuit. marmore enim³⁶⁸ et gypso aut calce condita quis non et³⁶⁹ validus expaverit³⁷⁰ ? 46 ³⁷¹ in primis igitur vinum marina aqua factum³⁷² inutile est stomacho, nervis, vesicae. resina condita frigidis stomachis utilia existimantur , non expedire vomitionibus³⁷³, sicut neque mustum neque sapa neque passum. novicium resinatum nulli conducit ; capitis dolorem et vertigines³⁷⁴ facit. ab hoc dicta crapula est. tussientibus et in rheumatismo nominata prosunt , item coeliacis et dysintericis, mulierum mensibus. in hoc genere rubrum nigrumve magis constringit³⁷⁵ magisque calefacit. innocentius pice sola conditum. sed et picem meminisse debemus non aliud esse quam conbustae resinae fluxum. 47 ³⁷⁶ hoc genus vini excalfacit, concoquit, purgat. pectori, ventri utile, item vulvarum dolori, si³⁷⁷ sine febri sint, veteri rheumatismo³⁷⁸, exulcerationi, ruptis, convulsis, vomicis, nervorum infirmitati³⁷⁹, inflationibus³⁸⁰, tussi, anhelationibus³⁸¹, luxatis in sucida lana inpositum. ad omnia haec utilius id, quod sponte naturae suae picem³⁸² resipit picatumque appellatur³⁸³ Helv ic o in³⁸⁴ pa go, quo³⁸⁵ tamen nimio caput temptari convenit. 48 quod ad febrium valitudines attinet, certum est, non dandum in febri nisi veteribus aegris nec nisi declinante ³⁸⁶ morbo; in acutis vero periculis nullis nisi qui manifestas remissiones habeant, et has³⁸⁷ noctu potius—dimidia pars periculi est noctu, hoc est spe³⁸⁸ somni, bibentibus—, nec a partu abortuve nec a libidine aegrotantibus³⁸⁹, nec in capitis doloribus, nec quorum accessiones cum frigore extremitatum fient, nec in febri tussientibus, nec in tremore nervorumve³⁹⁰ doloribus vel³⁹¹ faucium aut si vis morbi circa il ia³⁹² intellegatur, nec in duritia praecordiorum, venarum vehementia, neque in opisthotono, tetano, nec³⁹³ singultientibus nec si cum³⁹⁴ febri³⁹⁵ dyspnoea sit; 49 minime vero oculis rigentibus³⁹⁶, e genis³⁹⁷ stantibus³⁹⁸ aut³⁹⁹ defectis, gravibus nec⁴⁰⁰ quorum coniventium perlucebunt oculi palpebrisve non coeuntibus vel si dormientibus hoc idem eveniet⁴⁰¹ aut⁴⁰² si cruore⁴⁰³ suffundentur⁴⁰⁴ oculi vel si lemae⁴⁰⁵ in oculis erunt; minime lingua fungosa ve l⁴⁰⁶ gravi et subinde inperfecta loquentibus; nec si urina difficile reddetur, neque expavescentibus repente, nec spasticis aut rursus torpentibus, nec si per somnos genitura effundetur⁴⁰⁷.

50 ⁴⁰⁸ 25 Cardiacorum morbo unicam spem hanc e⁴⁰⁹ vino esse⁴¹⁰ certum est⁴¹¹. sed id⁴¹² dandum non⁴¹³ nisi in accessione censent⁴¹⁴, alii⁴¹⁵ in remissione, illi, ut sudorem coerceant⁴¹⁶, hi, quia tutius putant minuente se morbo, quam plurium⁴¹⁷ sententiam esse video. dari utique non nisi in cibo debet nec a somno nec praecedente alio potu, 51? ⁴¹⁸ hoc est utique sitienti⁴¹⁹, nec nisi in desperatione suprema, et viro facilius quam feminae, seni quam iuveni, iuveni quam puero, hieme quam aestate, adsuetis potius quam expertibus. modus dandi pro vehementia vini, item mixtura aquae⁴²⁰. vulgo satis⁴²¹ putant unum cyathum⁴²² II aquae misceri, si dissolutio sit stomachi dandum⁴²³ ; si cibus⁴²⁴ non descendat⁴²⁵, iter um⁴²⁶.

52 ⁴²⁷ 26 Vini⁴²⁸ genera, quae fingi docuimus⁴²⁹, nec fieri iam arbitror et⁴³⁰ supervacu um⁴³¹ eorum⁴³² usum⁴³³, cum ipsis rebus,⁴³⁴ ex quibus finguntur⁴³⁵, doceamus uti. et alias modum excesserat medicorum in his ostentatio, veluti e napis⁴³⁶ vinum utile esse ab armorum equitandive⁴³⁷ lassitudine praecipientium atque, ut reliqua omittamus, etiam e⁴³⁸ iunipiro⁴³⁹. et quis⁴⁴⁰ satius censeat apsinthite⁴⁴¹ vino utendum potius quam apsinthio⁴⁴² ipso? in reliquis omittatur⁴⁴³ et palmeum, capiti noxium ventrique tantum molliendo⁴⁴⁴ et sanguinem excreantibus non inutile. 53 ⁴⁴⁵ ficticium⁴⁴⁶ non potest videri quod bion appellavimus, cum sit in eo sola pro arte festinatio⁴⁴⁷. prodest⁴⁴⁸⁴⁴⁹ stomacho dissolute aut cibos non perficienti⁴⁵⁰, praegnantibus defectis, paralyticis, tremulis, vertigini, torminibus, isc hiadicis⁴⁵¹. in pestilentia quoque ac peregrinationibus vim magnam auxiliandi habere dicitur.

54 ⁴⁵² 27 Vini⁴⁵³ etiam vitium transit in remedia aceto. summa vis ei⁴⁵⁴ in refrigerando, non tamen minor⁴⁵⁵ in discutiendo; ita fit, ut infuso⁴⁵⁶ terra⁴⁵⁷ spumet. dictum est saepius diceturque , quotiens cum⁴⁵⁸ aliis⁴⁵⁹ prosit. per se haustum fastidia discutit, singultus cohibet⁴⁶⁰, sternumenta olfactatum⁴⁶¹. in⁴⁶² balineis ⁴⁶³ aestus arcet, si contineatur ore. quin et cum aqua bibitur multorum stomacho utiliter, gargarizatur cum eadem convalescentium⁴⁶⁴, et a solis ardoribus oculis quoque illo modo⁴⁶⁵ saluberrimum⁴⁶⁶ fotu⁴⁶⁷. 55 ⁴⁶⁸ medetur pot a⁴⁶⁹ hirudine⁴⁷⁰, item lepris, furfuribus, ulceribus manantibus, canis morsibus, scorpionum ictibus, scolopendrarum, muris aranei contraque ⁴⁷¹ omnium aculeatorum⁴⁷² venena et pruritus, item contra multipedae⁴⁷³ morsum calidum⁴⁷⁴ in spongea adiecto aut sulphuris sextante sextariis III aut⁴⁷⁵ hysopi fasciculo. medetur et sedis⁴⁷⁶ vitiis, in sanguinis fluctione post excisos calculos et omni alia⁴⁷⁷ foris in spongea⁴⁷⁸ inpositum, intus potum cyathis binis quam acerrimum. 56 ⁴⁷⁹ conglobatum utique sanguinem discutit. contra li chenem⁴⁸⁰ et bibitur et inponitur. sistit alvum et rheumatismos interaneorum infusum, item procidentias ⁴⁸¹ sedis vulvaeque⁴⁸². tussim veterem inhibet et gutturis rheumatismos, orthopnoeam⁴⁸³, dentium labefactationem. vesicae nocet nervorumque infirmitatibus. nesciere medici⁴⁸⁴, quantum contra aspidas polleret. nuper ab aspide calcata percussus⁴⁸⁵ utrem aceti ferens, quotiens deposuisset, sentiebat ictum, alias inlaeso similis⁴⁸⁶. intellectum ibi remedium est potuque succursum. 57 ⁴⁸⁷ neque aliter⁴⁸⁸ os⁴⁸⁹ conluunt⁴⁹⁰ venena exsugentes. in totum domitrix⁴⁹¹ vis haec non ciborum modo est, verum et rerum plurimarum. saxa⁴⁹² rumpit infusum , quae non ruperit ignis antecedens. cibos quidem et sapores non alius magis sucus commendat aut excitat, in quo usu mitigatur usto⁴⁹³ pane aut cumino⁴⁹⁴ vel accenditur pipere ac lasere⁴⁹⁵, utique sale⁴⁹⁶ conpescitur⁴⁹⁷. 58 ⁴⁹⁸ non est praetereundum in eo exemplum ingens, siquidem M. Agrippa supremis⁴⁹⁹ suis annis conflictatus gravi morbo pedum⁵⁰⁰, cum dolorem eum perpeti nequiret, unius⁵⁰¹ medicorum portentosa scientia⁵⁰² ignorante divo Augusto tanti putavit usu pedum sensuque omni carere, dummodo et dolore illo careret , demersis in acetum calidum cruribus in acerrimo impetu morbi⁵⁰³.

59 ⁵⁰⁴ 28 Acetum scillinum inveteratum magis probatur. prodest super ea, quae diximus, acescentibus cibis⁵⁰⁵, gustatu⁵⁰⁶⁵⁰⁷ enim discutit poenam eam; ite m⁵⁰⁸ iis⁵⁰⁹ qui ieiuni vomant ⁵¹⁰, callum enim faucium facit ac stomachi. odorem⁵¹¹ oris tollit, gingivas adstringit, dentes firmat, colorem meliorem praestat. tarditatem quoque aurium gargarizatione purgat et transitum auditus⁵¹² aperit. oculorum aciem obiter exacuit, comitialibus, melancholicis, vertigini⁵¹³, volvarum strangulationibus, percussis aut praecipitatis et ob id sanguine conglobato, nervis infirmis, renium vitiis perquam utile, cavendum exulceratis⁵¹⁴.

60 ⁵¹⁵⁵¹⁶ 29 Oxymeli antiqui, ut Dieuches⁵¹⁷ tradit, hoc modo temperabant: mellis minas⁵¹⁸ x, aceti veteris heminas⁵¹⁹ v, salis marini pondo libram⁵²⁰ quadrantem, aquae⁵²¹ sextarios v pariter coquebant deciens defervescente⁵²² cortina atque ita diffundebant⁵²³ inveterabantque. 61 sustulit totum id Asclepiad es coarguitque—nam etiam in⁵²⁴ febribus databant⁵²⁵ —, profuisse tamen fatetur⁵²⁶ contra serpentes, quas sepas vocant , et contra meconium ac viscum, et anginis calidum gargarizatum et auribus, oris⁵²⁷ gutturisque desideriis. quae nunc⁵²⁸ omnia oxyalme⁵²⁹ contingunt, id est⁵³⁰ sale et aceto recente , efficacius⁵³¹.

62 ⁵³² 30 Vino cognata⁵³³ res sapa est musto decocto⁵³⁴, donec tertia pars supersit. ex albo hoc melius. usus contra cantharidas, buprestim, pinorum⁵³⁵ erucas⁵³⁶, quas pityocampas vocant, salamandras⁵³⁷, contra⁵³⁸ mordentia venenata. secundas partusque emortuos⁵³⁹ trahit cum bulbis potum⁵⁴⁰. Fabianus auctor est venenum esse, si quis ieiunus a balineis⁵⁴¹ id bibat.

63 ⁵⁴² 31 Consequens horum est faex⁵⁴³, sui⁵⁴⁴ cuiusque generis. ergo vini faecibus⁵⁴⁵ tanta vis est, ut descendentes in cupas enecet⁵⁴⁶. experimentum demissa⁵⁴⁷ praebet lucerna, quamdiu extinguatur, periculum denuntians⁵⁴⁸. inlota miscetur medicamentis , cum iridis vero pari pondere eruptionibus pituitae inlin itur⁵⁴⁹, et sicca vel madida contra phalangia et testium mammarumque infla mmationi⁵⁵⁰ vel in quacumque⁵⁵¹ parte corporis , item cum hordeacia farina et turis polline in vino cocta⁵⁵². 64 ⁵⁵³ crematur et siccata. experimentum⁵⁵⁴ est legitime coctae, ut refrigerata linguam tactu videatur urere. celerrime exanimatur non⁵⁵⁵ inclusa⁵⁵⁶ condita. crematio ei⁵⁵⁷ multum ⁵⁵⁸ virium adicit, utilissimae⁵⁵⁹ ad conpescendos⁵⁶⁰ lichenas, furfures cum fico decocta. sic et lepris et ulceribus manantibus inponitur. 65 ⁵⁶¹ fungorum naturae contraria est pota, sed magis cruda. oculorum medicamentis cocta et lota miscetur. medetur inlita et testibus et genitalibus, in vino autem adversus strangurias bibitur. cum expiravit quoque, lavandis⁵⁶² corporibus et vestibus utilis, tunc tuncque v.a.S. usum acaciae habet.

66 ⁵⁶³ 32 Faex⁵⁶⁴ aceti pro materia acrior sit necesse est multoque magis exulceret⁵⁶⁵. resistit suppurationum incrementis ; stomachum, interanea, ventrem inlita adiuvat. sistit r heumatismos⁵⁶⁶ earum partium et mulierum menses⁵⁶⁷. panos discutit nondum exulceratos et anginas, ignes⁵⁶⁸ sacros cum cera. 67 ⁵⁶⁹ mammas lactis sui inpatientes eadem extinguit, ungues scabros⁵⁷⁰ aufert. e serpentibus contra cerastas validissima cum polenta⁵⁷¹, cum melanthio⁵⁷² autem contra crocodili ⁵⁷³ morsus et canis. et haec cremata⁵⁷⁴ ampliat vires. tunc addito⁵⁷⁵ lentiscino oleo inlita una nocte rufat capillum. eadem ex aqua in linteolo adposita vulvas purgat.

68 ⁵⁷⁶ 33 Sapae⁵⁷⁷ faece⁵⁷⁸ ambusta⁵⁷⁹ sanantur, melius addita lanugine harundinis, eadem faece⁵⁸⁰ decocta potaque tusses⁵⁸¹ veteres. decoquitur in patinis cum sale et adipe ad tumorem quoque maxillarum et cervicium.

69 ⁵⁸²⁵⁸³ 34 Olearum proxima auctoritas intellegitur. folia earum vehementissime adstringunt, purgant, sistunt. itaque commanducata inposita ulceribus medentur et capitis doloribus inlita cum oleo, decoctum eorum cum melle iis⁵⁸⁴, quae medici usserint⁵⁸⁵, gingivarum inflammationibus et⁵⁸⁶ paronychiis sordidisque ulceribus et putrescentibus. cum melle sanguinis profluvium e nervosis partibus cohibet. 70 sucus eorum carbunculantibus circa oculos ulceribus et pusulis procidentique pupillae⁵⁸⁷ efficax, quapropter in collyria additur. nam et veteres lacrimationes sanat et genarum erosiones. exprimitur autem sucus tunsis⁵⁸⁸ adfuso vino et aqua caelesti siccatusque in pastillos digeritur. sistit menses in lana admotus vulvae, utilis et sanie manantibus ⁵⁸⁹, item condylomatis⁵⁹⁰, ignibus sacris quaeque serpunt⁵⁹¹ ulcera, epinyctidi⁵⁹².

71 ⁵⁹³ 35 Eosdem effectus et flos earum habet. u runtur⁵⁹⁴ cauliculi⁵⁹⁵ e fflorescentes⁵⁹⁶, ut cinis spodi vicem praestet, vinoque infuso iterum uritur. suppurationes et panos inlinunt cinere eo vel foliis tusis cum melle, oculos vero cum polenta . sucus fruticis recentis accensi destillans⁵⁹⁷ sanat lichenas, furfures, manantia ulcera. nam lacrima, quae ex arbore ipsa destillat, 72? ⁵⁹⁸ Aethiopicae maxime oleae, mirari⁵⁹⁹ satis non est repertos, qui dentium dolores inlinendos⁶⁰⁰ censerent, venenum esse praedicantes atque etiam in oleastro quaerendum⁶⁰¹.e radice oleae quam tenerrimae⁶⁰² cortex⁶⁰³ derasus ⁶⁰⁴ in mel⁶⁰⁵ crebro gustatu⁶⁰⁶ medetur sanguinem reicientibus et suppurata extussientibus⁶⁰⁷. ipsius oleae cinis cum axungia tumores sanat extrahitque fistulis vitia et ipsas⁶⁰⁸ sanat.

73 ⁶⁰⁹ 36 Olivae albae stomacho utiliores, ventri minus. praeclarum habent usum⁶¹⁰, antequam condiantur, recentes⁶¹¹ per se cibi⁶¹² modo devoratae⁶¹³. medentur enim harenosae urinae, item dentibus carne mandenda⁶¹⁴ adtritis aut convolsis . nigra oliva stomacho inutilior, ventri facilior; capiti, oculis non convenit. utraque ambustis prodest, trita et inlita illa⁶¹⁵, sed⁶¹⁶ nigra commanducatur⁶¹⁷ et protinus ex ore inposita pusulas gigni prohibet. colymbades sordida ulcera purgant, inutiles difficultatibus urinae.

74 ⁶¹⁸⁶¹⁹ 37 De amurca poteramus videri satis dixisse Catonem secuti, sed reddenda medicinae⁶²⁰ quoque est⁶²¹.⁶²² gingivis et oris ulceribus, dentium stabilitati efficacissime subvenit, item ignibus sacris infusa et iis⁶²³, quae serp ant⁶²⁴. pernionibus nigrae olivae amurca utilior, item infantibus fovendis, albae vero mulierum vulvae in lana admovetur. multo autem omnis amurca decocta efficacior. coquitur in Cyprio⁶²⁵ vase ad crassitudinem mellis. usus eius cum aceto aut vino vetere aut mulso, ut⁶²⁶ quaeque causa exigat⁶²⁷, in curationem⁶²⁸ oris, dentium, aurium, ulcerum manantium, genitalium, rhagadum⁶²⁹. 75 ⁶³⁰ vulneribus in linteolis inponitur, luxatis in lana. ingens hic usus⁶³¹ utique inveterato medicamento ; tale enim fistulas sanat. infunditur sedis, genitalium , vulvae exulcerationi, inlinitur vero podagris incipientibus , item articulariis morbis. si vero cum omphacio recoquatur ad mellis crassitudinem, causarios⁶³² dentes extrahit ; item iumentorum scabiem cum decocto lupinorum et chamaeleonte⁶³³ herba mire sanat. cruda amurca podagr as⁶³⁴ foveri utilissimum.

76 ⁶³⁵⁶³⁶ 38 Oleastri foliorum eadem natura. spodium⁶³⁷ e⁶³⁸ cauliculis vehementius inhibet rheumatismos. sedat et inflammationes ⁶³⁹ oculorum, purgat ulcera alienata et⁶⁴⁰ explet, excrescentia leniter erodit⁶⁴¹ siccatque et ad cicatricem perducit . cetera ut⁶⁴² in oleis, peculiare autem, quod folia decocuntur ex melle et⁶⁴³ dantur⁶⁴⁴ coclearibus III⁶⁴⁵ contra sanguinis excreationes⁶⁴⁶. 77 ⁶⁴⁷ oleum tantum acrius efficaciusque, et ideo⁶⁴⁸ os quoque colluitur⁶⁴⁹ illo⁶⁵⁰ ad firmitatem dentium. inponuntur folia et paronychiis⁶⁵¹ et carbunculis et contra omnem collectionem cum vino, iis⁶⁵² vero, quae purganda⁶⁵³ sint⁶⁵⁴, cum melle. miscentur oculorum medicamentis decoctum⁶⁵⁵ foliorum et sucus oleastri. utiliter et auribus instillatur cum melle vel si pus effluat. 78 ⁶⁵⁶ fore oleastri condylomata inlinuntur et epinyctides, item cum farina hordeacia venter in rheumatismo, cum oleo capitis dolores⁶⁵⁷. cutem⁶⁵⁸ in capite ab ossibus recedentem cauliculi decocti et cum melle inpositi conprimunt. ex oleastro maturi in cibo sumpti sistunt alvum, tosti autem et cum melle triti nomas⁶⁵⁹ repurgant ⁶⁶⁰, carbunculos rumpunt.

79 ⁶⁶¹ 39 Olei naturam causasque abunde diximus. ad medicinam ex olei generibus haec pertinent, utilissimum⁶⁶² esse⁶⁶³ omphacium, proxime viride, praeterea quam maxime recens—nisi cum vetustissimum quaeritur—, tenue, odoratum quodque non mordeat⁶⁶⁴, e diverso quam cibis⁶⁶⁵ eligitur. omphacium prodest gingivis, si contineatur in ore, et colorem⁶⁶⁶ dentium custodit m otusqu e stabili t⁶⁶⁷. sudores cohibet. 80 ⁶⁶⁸⁶⁶⁹ 40 oenanthino idem effectus qui rosaceo. omni⁶⁷⁰ autem oleo mollitur corpus, vigorem et robur accipit. stomacho contrarium, auget et⁶⁷¹ ulcerum incrementa. fauces exasperat⁶⁷² et venena omnia hebetat, praecipue psimithi⁶⁷³ et gypsi⁶⁷⁴, in aqua mulsa aut ficorum siccarum decocto⁶⁷⁵ potum contra meconium, ex aqua contra cantharidas, buprestim⁶⁷⁶, salamandra s⁶⁷⁷, pityocampas, per se potum⁶⁷⁸ redditumque vomitionibus contra omnia supra dicta⁶⁷⁹. lassitudinum⁶⁸⁰ et perfrictionum ⁶⁸¹ refectio est. 81 ⁶⁸² tormina calidum potum cyathis VI⁶⁸³ magisque ruta simul decocta pellit, item ventris animalia . solvit alvum heminae mensura cum vino et calida aqua potum aut tisanae⁶⁸⁴ suco, vulnerariis⁶⁸⁵ emplastris utile faciem purgat. bubus infusum per nares, donec ructent⁶⁸⁶, inflationem sedat. 82 ⁶⁸⁷ vetus autem magis excalfacit corpora magisque discutit sudores, duritias magis diffundit, lethargicis auxiliare et inclinato morbo. oculorum claritati confert aliquid cum⁶⁸⁸ pari portione⁶⁸⁹ mellis acapni. capitis doloribus remedium est, item⁶⁹⁰ ardoribus in febri cum aqua. si vetusti non sit occasio, decoquitur, ut⁶⁹¹ vetustatem repraesentet.

83 ⁶⁹² 41 Oleum cicinum⁶⁹³ bibitur ad purgationes ventris cum pari caldae⁶⁹⁴ mensura. privatim dicitur purgare praecordia . prodest et articulorum morbis, duritiis omnibus, vulvis, auribus, ambustis, cum cinere vero muricum sedis inflammationibus, item psorae⁶⁹⁵. colorem cutis commendat capillumque fertili natura evocat. semen, ex quo fit, nulla animans attingit. 84 ellychnia⁶⁹⁶ ex uva fiunt claritatis praecipuae , ex oleo lumen obscurum propter nimiam pinguitudinem . folia igni sacro inlinuntur ex aceto, per se autem recentia mammis et epiphoris, eadem decocta in vino inflammationibus cum⁶⁹⁷ polenta, croco⁶⁹⁸ ; per se autem triduo inposita faciem purgant.

85 ⁶⁹⁹ 42 Oleum amygdalinum purgat, mollit corpora⁷⁰⁰, cutem erugat, nitorem commendat, varos cum melle tollit e facie⁷⁰¹. prodest et auribus cum rosaceo⁷⁰² aut⁷⁰³ melle et mali punici tegmine⁷⁰⁴ decoctum vermiculosque in his necat et gravitatem auditus⁷⁰⁵ discutit, sonos incertos et tinnitus, obiter capitis dolores et oculorum. medetur furunculis et a sole ustis cum cera. ulcera⁷⁰⁶ manantia et furfures cum vino expurgat⁷⁰⁷, condylomata cum meliloto; per se vero capiti inlitum somnum adlicit.

86 ⁷⁰⁸ 43 Oleum laurinum utilius, quo⁷⁰⁹ recentius quoque⁷¹⁰ viridius colore. vis eius excalfactoria, et ideo⁷¹¹ paralyticis, spasticis⁷¹², ischiadicis⁷¹³, suggillatis, capitis doloribus, inveteratis destillationibus, auribus in calyce punici calfactum inlinitur⁷¹⁴.

87 ⁷¹⁵ 44 Similis et myrtei olei ratio. adstringit, indurat. medetur gingivis, dentium dolori, dysinteriae, volvae exulceratae , vesicis, ulceribus vetustis vel manantibus cum squama aeris et cera, item eruptionibus, ambustis⁷¹⁶. adtrita sanat et furfures, rhagadas⁷¹⁷, condylomata, articulos luxatos⁷¹⁸, odorem⁷¹⁹ gravem corporis. adversatur cantharidi, bupresti aliisque⁷²⁰ malis medicamentis, quae exulcerando nocent.

88 ⁷²¹⁷²² 45 Chamaemyrsinae sive oxymyrsinae eadem natura. —Cupressinum oleum eosdem effectus habet quos myrteum , item citreum.—E nuce vero⁷²³ iuglande, quod⁷²⁴ cary inum⁷²⁵ appellavimus, alopeciis utile est et tarditati aurium infusum, item capitis dolori inlitum⁷²⁶, cetero⁷²⁷ iners et⁷²⁸ gravi sapore. enimvero⁷²⁹ si quid in nucleo putridi⁷³⁰ fuerit, totus modius⁷³¹ deperit⁷³². 89 ⁷³³ —Ex Cnidio grano factum eandem vim habet quam cicinum⁷³⁴.—E lentisco factum utilissimum acopo est idemque proficeret⁷³⁵ quod⁷³⁶ rosaceum, ni durius paulo intellegeretur. utuntur eo et contra nimios sudores papulasque sudorum. scabiem iumentorum efficacissime sanat.—Balaninum⁷³⁷ oleum repurgat varos, furunculos, lentigines , gingivas.

90 ⁷³⁸ 46 Cypros qualis esset et quemadmodum ex ea fieret oleum docuimus. natura eius excalfacit, emollit nervos.⁷³⁹ folia⁷⁴⁰ stomacho inlinuntur et vulvae concitatae⁷⁴¹, sucus quoque eorum adponitur. folia recentia commanducata ulceribus in capite manantibus, item oris⁷⁴² medentur et collectionibus, condylomatis. decoctum foliorum ambustis et luxatis prodest . 91 ⁷⁴³ ipsa rufant capillum tusa adiecto struthei⁷⁴⁴ mali suco. flos capitis dolores sedat cum aceto inlitus, item combustus ⁷⁴⁵ in cruda olla nomas sanat et putrescentia ulcera per se vel cum melle. odor floris oleiqu e⁷⁴⁶ somnum facit. —Adstringit gleucinum⁷⁴⁷ et refrigerat eadem ratione qua⁷⁴⁸ oenanthinum.

92 ⁷⁴⁹ 47 Balsaminum longe pretiosissimum omnium, ut in unguentis diximus, contra omnes serpentes efficax⁷⁵⁰, oculorum⁷⁵¹ claritati plurimum confert, caliginem discutit, item dyspnoeas, collectiones omnes duritiasque lenit. sanguinem densari prohibet, ulcera purgat, auribus, capitis doloribus, tremulis, spasticis, ruptis perquam utile. adversatur aconito ex lacte potum, febres cum horrore venientes perunctis leviores facit. utendum tamen modico⁷⁵², quoniam adurit augetque vitia non servato temperamento.

93 ⁷⁵³ 48 Malobath ri⁷⁵⁴ quoque naturam et genera exposuimus. urinam ciet, oculorum epiphoris in vino⁷⁵⁵ expressum utilissime⁷⁵⁶ inponitur, item frontibus dormire volentibus⁷⁵⁷, efficacius , si et nares inlinantur aut si ex aqua bibatur. oris et halitus⁷⁵⁸ suavitatem commendat linguae subditum folium, sicut et vestium odorem interpositum.

94 ⁷⁵⁹ 49 Hyoscyaminum emolliendo⁷⁶⁰ utile est, nervis inutile . potum quidem cerebri motus facit.—Therminum e lupinis emollit, proximum rosaceo effectu⁷⁶¹.—Narcissinum dictum est cum suo flore.—Raphaninum phthiriasis⁷⁶² longa valitudine contractas tollit scabritiasque cutis in facie emendat⁷⁶³. 95 ⁷⁶⁴ —Sesaminum aurium dolores sanat et ulcera, quae⁷⁶⁵ serpunt, et quae cacoēthe vocant⁷⁶⁶.—Lilinum⁷⁶⁷, quod et syrium⁷⁶⁸ vocavimus, renibus utilissimum est sudoribusque⁷⁶⁹ evocandis, vulvae molliendae concoquendisque⁷⁷⁰ intus. —Selgiticum⁷⁷¹ nervis utile esse diximus, sicut herbacium⁷⁷²⁷⁷³ quoque, quod Iguvini⁷⁷⁴ circa Flaminiam viam vendunt.

96 ⁷⁷⁵ 50 Elaeomeli, quod in Syria ex ipsis oleis manare diximus, sapore melleo, non sine nausea alvum⁷⁷⁶ solvit,⁷⁷⁷ bilem⁷⁷⁸ praecipue detrahit II cyathis in bemina aquae⁷⁷⁹ datis; qui bibere, torpescunt excitanturque crebro. potores certaturi ⁷⁸⁰ praesumunt ex eo cyathum unum.—Pissino⁷⁸¹ oleo usus ad tussim et⁷⁸² quadripedum scabiem est.

97 ⁷⁸³ 51 A vitibus oleisque proxima nobilitas palmis. inebriant ⁷⁸⁴ recentes, capitis dolorem adferunt minus siccae, nec, quantum videtur, utiles stomacho. tussim exasperant⁷⁸⁵, corpus alunt. sucum decoctarum antiqui pro hydromelite dabant aegris ad vires recreandas, sitim sedandam, in quo usu praeferebant Thebaicas, sanguinem quoque excreantibus utiles, in cibo maxime. inlinuntur caryotae stomacho, vesicae , ventri, intestinis cum cotoneis et cera et croco. suggillata⁷⁸⁶ emendant. nuclei palmarum cremati in fictili novo⁷⁸⁷ cinere loto spodi vicem efficiunt miscenturque collyriis et calliblephara faciunt addito nardo.

98 ⁷⁸⁸ 52 Palma, quae fert⁷⁸⁹ myrobalanum, probatissima in⁷⁹⁰ Aegypto, ossa non habet reliquarum modo in balanis. alvum et menses ciet⁷⁹¹ in vino austero et vulnera conglutinat.

99 ⁷⁹² 53 Palma⁷⁹³ elate⁷⁹⁴ sive s pathe⁷⁹⁵ medicinae confert⁷⁹⁶ germina , folia, corticem. folia inponuntur praecordiis, stomacho , iocineri, ulceribus⁷⁹⁷, quae serpunt cicatrici repugnantia . psoras⁷⁹⁸ cortex eius tener cum⁷⁹⁹ resina et cera sanat diebus XX. decoquitur et ad testium vitia. capillum denigrat⁸⁰⁰. suffitu partus extrahit. datur bibendus renium vitiis et vesicae et praecordiorum, capiti et⁸⁰¹ nervis inimicus. vulvae ac ventris fluctiones⁸⁰² sistit decoctum eius; item cinis⁸⁰³ et⁸⁰⁴ tormina, potus in vino albo in vulvarum vitiis efficacissimus.

100 ⁸⁰⁵⁸⁰⁶ 54 Proxime⁸⁰⁷ varietates generum medicinarumque⁸⁰⁸ mala⁸⁰⁹ habent. ex his verna acerba⁸¹⁰ et⁸¹¹ stomacho inutilia sunt, alvum, vesicam⁸¹² circumagunt, nervos laedunt. cocta meliora.—Cotonea cocta suaviora, cruda tamen, dumtaxat matura, prosunt sanguinem excreantibus et⁸¹³ dysintericis , cholericis, coeliacis. non idem possunt⁸¹⁴ decocta, quoniam amittunt constringentem illam vim suci, * et tamen decocuntur in aqua caelesti ad eadem, quae supra scripta sunt. 101 ⁸¹⁵ *inponuntur et pectori⁸¹⁶ in febris ardoribus⁸¹⁷ *, ad stomachi autem dolores cruda decoctave cerati modo inponuntur ⁸¹⁸. lanugo eorum carbunculos sanat. cocta in vino et inlita cum cera alopeciis capillum reddunt. 102 quae⁸¹⁹ ex iis⁸²⁰ cruda in melle conduntur⁸²¹, alvum movent; mellis autem suavitati multum⁸²² adiciunt stomachoque utilius id faciunt. quae vero in melle cocta conduntur⁸²³, quidam ad stomachi vitia trita⁸²⁴ cum rosae foliis decoctis dant pro cibo⁸²⁵. sucus crudorum lienibus, orthopnoicis⁸²⁶, hydropicis prodest, item mammis, condylomatis, varicibus; flos et viridis et siccus inflammationibus oculorum, excreationibus sanguinis, mensibus mulierum. 103 ⁸²⁷ fit et⁸²⁸ sucus ex il lis⁸²⁹ mitis⁸³⁰ cum vino dulci tusis⁸³¹, utilis coeliacis et iocineri. decocto quoque eorum foventur, si procidant, vulvae et interanea. fit et oleum ex⁸³² iis⁸³³, quod melinum vocavimus, quotiens .... non fuerint⁸³⁴ in umidis nata. ideo utilissima quae ex Sicilia veniunt, minus utilia struthia, quamvis cognata. radix eorum circumscripta terra manu sinistra⁸³⁵ capitur ita, ut qui id⁸³⁶ faciet⁸³⁷ dicat, quare⁸³⁸ capiat et cuius causa. sic⁸³⁹ adalligata strumis medetur.

104 ⁸⁴⁰ 55 Melimela et reliqua dulcia⁸⁴¹ stomachum et ventrem solvunt, siticulosa⁸⁴², aestuosa, sed nervos non laedunt.— Orbiculata sistunt alvum et vomitiones, urinas cient.— Silvestria mala similia sunt vernis acerbis alvumque sistunti sane in⁸⁴³ hunc⁸⁴⁴ usum inmatura opus sunt.

105 ⁸⁴⁵ 56 Citrea contra venenum in vino bibuntur vel ipsa vel semen. faciunt oris suavitatem decocto eorum⁸⁴⁶ colluti⁸⁴⁷ aut suco expresso⁸⁴⁸. horum semen edendum praecipiunt in malacia⁸⁴⁹ praegnatibus, ipsa vero contra⁸⁵⁰ infirmitatem stomachi , sed⁸⁵¹ non nisi ex aceto facile⁸⁵² manduntur⁸⁵³.

106 ⁸⁵⁴ 57 Punici mali novem genera nunc iterari⁸⁵⁵ supervacuum ⁸⁵⁶. ex iis⁸⁵⁷ dulcia, quae apyr ena⁸⁵⁸ alio nomine appellavimus⁸⁵⁹,⁸⁶⁰ stomacho inutilia habentur; inflationes pariunt, dentes⁸⁶¹ gingivasque laedunt. quae vero ab his sapore⁸⁶² proxima vinosa diximus, parvum nucleum habentia, utiliora paulo intelleguntur; alvum sistunt et stomachum, dumtaxat pauca⁸⁶³, ultraque⁸⁶⁴ satietatem et⁸⁶⁵ haec minime danda, quamquam omnino nulla in febri, nec carne acinorunm utili⁸⁶⁶ nec suco. caventur aeque vomitionibus ac bilem reicientibus⁸⁶⁷. 107 ⁸⁶⁸ uvam in his ac ne mustum quidem, sed protinus vinum aperuit⁸⁶⁹ natura. utrumque asperiore cortice; hic acer bis⁸⁷⁰ in magno usu⁸⁷¹. vulgus coria maxume perfici⁸⁷² illo⁸⁷³ novit⁸⁷⁴ ; ob id⁸⁷⁵ malicorium appellant medici. urinam cieri eodem monstrant mixtaque galla in aceto decoctum⁸⁷⁶ mobiles dentes stabilire. expetitur gravidarum malaciae, quoniam gustatu moveat infantem. dividitur⁸⁷⁷ malum caelestique aqua madescit ternis fere diebus; haec bibitur frigida coeliacis et sanguinem excreantibus.

108 ⁸⁷⁸ 58 Ex acerbo⁸⁷⁹ fit medicamentum quod stomatice vocatur , utilissimum oris vitiis, narium, aurium, oculorum caligini, pterygiis, genitalibus et iis⁸⁸⁰, quas nomas vocant et quae in ulceribus excrescunt⁸⁸¹, contra leporem marinum⁸⁸² hoc modo: acinis detracto cortice tunsis sucoque decocto⁸⁸³ ad⁸⁸⁴ tertias cum⁸⁸⁵ croci⁸⁸⁶ et aluminis scissi, murrae, mellis Attici selibris⁸⁸⁷. 109 ⁸⁸⁸ alii et hoc modo faciunt: punica acida. multa⁸⁸⁹ tunduntur, sucus in cacabo novo coquitur mellis crassitudine⁸⁹⁰ ad virilitatis et sedis vitia et omnia, quae lycio curantur, aures purulentas, epiphoras incipientes, rubras⁸⁹¹ maculas in manibus. rami punicorum serpentes fugant. cortice s⁸⁹² punici ex vino cocti⁸⁹³ et inpositi perniones sanant⁸⁹⁴⁸⁹⁵. contusum malum ex III heminis vini decoctum⁸⁹⁶ ad heminam tormina et taenias⁸⁹⁷ pellit. punicum in olla nova, coperculo⁸⁹⁸ inlito⁸⁹⁹, in furno exustuml et contritum potumque in vino sistit alvum, discutit tormina.

110 ⁹⁰⁰ 59 Primus pomi huius partus florere incipientis cytinus vocatur a⁹⁰¹ Graecis, mirae observationis multorum experimento . si quis unum ex his, solutus vinculo omni cinctus et calciatus⁹⁰² atque etiam anuli, decerpserit II digitis, pollice⁹⁰³ et quarto, sinistrae manus atque ita⁹⁰⁴ lustratis levi tactu⁹⁰⁵ oculis in os additum devoraverit, ne dente contingat⁹⁰⁶, adfirmatur nullam oculorum inbecillitatem passurus eodem⁹⁰⁷ anno. 111 iidem⁹⁰⁸ cytini siccati tritique⁹⁰⁹ carnes excrescentes. cohibent, gingivis et dentibus medentur, vel si mobiles sint, decocto suco. ipsa corpuscula trita ulceribus, quae serpunt putrescuntve, inlinuntur, item oculorum inflammationi intestinorumque et fere ad omnia quae cortices malorum . adversantur scorpionibus.

112 ⁹¹⁰ 60 Non est satis mirari curam diligentiamque priscorum , qui omnia scrutati nihil intemptatum reliquerunt⁹¹¹. in hoc ipso cytino flosculi sunt, antequam scilicet malum ipsum prodeat, erumpentes, quos⁹¹² balaustium⁹¹³ vocari diximus . hos quoque ergo experti invenere scorpionibus⁹¹⁴ adversari. sistunt potu menses feminarum, sanant ulcera oris⁹¹⁵, tonsillas⁹¹⁶, uvam, sanguinis excreationes, ventris et stomachi solutiones⁹¹⁷, genitalia, ulcera quacumque in parte manantia. 113 ⁹¹⁸ siccavere etiam, ut sic⁹¹⁹ quoque experirentur, inveneruntque tusorum farina dysintericos a morte revocari . alum sistunt⁹²⁰. quin et⁹²¹ nucleos ipsos⁹²² acinorum experiri non piguit. tosti tusique stomachum⁹²³ iuvant cibo aut potionibus⁹²⁴. per se⁹²⁵ bibuntur ex aqua caelesti ad sistend am⁹²⁶ alvum. radix decocta sucum remittit⁹²⁷, qui taenias⁹²⁸ necat⁹²⁹ victoriati pondere. eadem discocta in aqua quas lycium praestat utilitates⁹³⁰.

114 61 Est et silvestre punicum a similitudine appellatum. eius radices rubro cortice denari pondere ex vino potae somnos faciunt. semine poto aqua⁹³¹, quae subierit⁹³² cutem⁹³³, siccatur⁹³⁴. mali punici corticis⁹³⁵ fumo culices fugantur.

115 ⁹³⁶ 62 Pirorum omnium cibus, etiam valentibus onerosus , aegris vini quoque modo negatur. decocta⁹³⁷ eadem mire salubria et grata, praecipue Crustumina; quaecumque vero cum melle decocta stomachum adiuvant. fiunt⁹³⁸ cataplasmata e piris⁹³⁹ ad discutienda corporum vitia, et decocto ⁹⁴⁰ eorum ad duritias utuntur. ipsa adversantur boletis atque⁹⁴¹ fungis pelluntque⁹⁴² pondere et pugnante suco.— Pirum silvestre tardissime maturescit. 116 ⁹⁴³ conciditur suspensumque siccatur ad sistendam alvum, quod et decoctum eius potu praestat. decocuntur et folia cum pomo ad eosdem usus. pirorum ligni cinis contra fungos⁹⁴⁴ etiamnum⁹⁴⁵ efficacius proficit.—Mala piraque iumentis portatu⁹⁴⁶ mire gravia sunt vel pauca⁹⁴⁷. remedio aiunt⁹⁴⁸ esse, si prius edenda dentur aliqua⁹⁴⁹ aut utique ostendantur.

117 ⁹⁵⁰ 63 Fici sucus lacteus aceti naturam habet, itaque coaguli modo lac contrahit. excipitur ante⁹⁵¹ maturitatem pomi et in umbra siccatur ad aperienda ulcera, cienda menstrua adpositu⁹⁵² cum luteo ovi aut potu cum amylo. podagris inlinitur cum farina Graeci⁹⁵³ feni et aceto. piles quoque detrahit palpebrarumque scabiem emendat, item licbenas et psoras. 118 ⁹⁵⁴ alvum solvit. lactis ficulni natura adversatur ⁹⁵⁵ crabronum vesparumque et similium venenis, privatim scorpionum. idem cum axungia verrucas tollit⁹⁵⁶. folia et⁹⁵⁷ quae non maturuere fici⁹⁵⁸ strumis inlinuntur omnibusque, quae⁹⁵⁹ emollienda⁹⁶⁰ sint⁹⁶¹ discutiendave; praestant hoc et per se folia. et alius usus eorum⁹⁶² in fricando lichene et alopeciis ⁹⁶³ et⁹⁶⁴ quaecumque exulcerari opus sit⁹⁶⁵. 119 ⁹⁶⁶ et adversus canis morsus ramorum teneri cauliculi cuti inponuntur. iidem cum melle ulceribus, quae ceria⁹⁶⁷ vocantur, inlinuntur . extrahunt infracta ossa cum papaveris silvestris foliis; canum rabiosorum morsus folio trito ex aceto restingunt⁹⁶⁸. e nigra fico⁹⁶⁹ candidi cauliculi inlinuntur furunculis, muris aranei morsibus⁹⁷⁰ cum cera. cinis⁹⁷¹ earum e foliis gangraenis consumendisque quae⁹⁷² excresc ant⁹⁷³. 120 ⁹⁷⁴ fici⁹⁷⁵ maturae urinam cient, alvum solvunt, sudorem mtovent papulasque⁹⁷⁶, ob id autumno insalubres⁹⁷⁷, quoniam sudantia huius cibi opera corpora perfrigescunt⁹⁷⁸. nec stomacho utiles, set⁹⁷⁹ ad breve tempus, et voci contrariae⁹⁸⁰ intelleguntur. novissimae salubriores quam primae, medicatae vero numquam. iuvenum vires augent⁹⁸¹, senibus meliorem valitudinem faciunt minusque rugarum. sitim sedant, calorem refrigerant, ob id non negandae in febribus constrictis, quas stegnas vocant ⁹⁸². 121 ⁹⁸³ siccae fici stomachum laedunt, gutturi et faucibus magnifice utiles. natura his excalfaciendi. sitim adferint, alvum molliunt, rheumatismis eius et stomacho contrariae, vesicae semper utiles et anhelatoribus⁹⁸⁴ ac suspiriosis, item iocinerum⁹⁸⁵, renium, lienum vitiis. corpus et vires adiuvant; ob id antea⁹⁸⁶ athletae hoc cibo pascebantur—Pythagoras exercitator primus ad carnes eos⁹⁸⁷ transtulit—; 122 ⁹⁸⁸ recolligentes ⁹⁸⁹ se a longa valitudine utilissime⁹⁹⁰. item⁹⁹¹ comitialibus⁹⁹² et hydropicis omnibusque⁹⁹³, quae maturanda aut⁹⁹⁴ discutienda sint⁹⁹⁵, inponuntur, efficacius calce aut nitro aut iri⁹⁹⁶ admixta⁹⁹⁷. coctae⁹⁹⁸ cum hysopo pectus purgant, pituitam, tussim veterem , cum vino autem sedem⁹⁹⁹ et tumores¹⁰⁰⁰ maxillarum. ad¹⁰⁰¹ furunculos, panos, parotidas decoctae inlinuntur. utile et¹⁰⁰² decocto¹⁰⁰³ fovere earum, femiinasque¹⁰⁰⁴ decoct o¹⁰⁰⁵ eodem cum¹⁰⁰⁶ faeno¹⁰⁰⁷ Graeco. 123 ¹⁰⁰⁸ utiles sunt et pleuriticis¹⁰⁰⁹ ac¹⁰¹⁰ peripneumonicis ¹⁰¹¹¹⁰¹², cum ruta coctae to rm inibus¹⁰¹³. prosunt tibiarum ulceribus cum aeris flore, et parotidi¹⁰¹⁴, pterygiis¹⁰¹⁵ cum punico malo, ambustis, pernionibus cum cera, hydropicis coctae in¹⁰¹⁶ vino et cum¹⁰¹⁷ absinthio¹⁰¹⁸ et farina¹⁰¹⁹ hordeacia. nitro addito manducatae alvum solvunt. scorpionum¹⁰²⁰ ictibus cum¹⁰²¹ sale tritae inlinuntur. carbunculos extrahunt in vino coctae et inpositae. carcinomat i¹⁰²², si sine ulcere s it¹⁰²³, quam pinguissimam ficum inponi paene singulare remedium est, item phagedaenae. 124 ¹⁰²⁴ cinis non ex alia arbore acrior. purgat ¹⁰²⁵, conglutinat, replet¹⁰²⁶, adstringit¹⁰²⁷. bibitur et ad discutiendum sanguinem concretum, item percussis, praecipitatis , ruptis, convulsis¹⁰²⁸ cineris¹⁰²⁹ cyathus in¹⁰³⁰ singulis aquae et olei. datur tetanicis et spas ticis¹⁰³¹, item potus vel infusus coeliacis et dysintericis. et si quis eo cum oleo perunguatur , excalfacit. idem¹⁰³² cum cera et rosaceo subactus ambustis¹⁰³³ cicatricem tenuissimam obducit. lusciosos ex oleo inlitus¹⁰³⁴ emendat dentiumque vitia crebro fricatu. produnt etiam, 125 ¹⁰³⁵ si quis inclinata arbore supino ore aliquem nodum¹⁰³⁶ eius morsu abstulerit nullo vidente atque cum aluta inligatum licio e¹⁰³⁷ collo suspenderit, strumas et parotidas discuti¹⁰³⁸. cortex tritus cum oleo ventris ul cera¹⁰³⁹ sanat. cruda e¹⁰⁴⁰ grossi verrucas¹⁰⁴¹, thymos¹⁰⁴² nitro, farina additis tollunt. spodi vicem exhibet fruticum a radice exeuntium cinis. bis lotus¹⁰⁴³ adiecto psimithio¹⁰⁴⁴ digeritur¹⁰⁴⁵ in pastillos ad ulcera oculorum et scabritiam¹⁰⁴⁶.

126 ¹⁰⁴⁷ 64 Caprificus etiamnum¹⁰⁴⁸ multo efficacior fico; * surculo ¹⁰⁴⁹ quoque eius lacte¹⁰⁵⁰ coagulatur in caseo¹⁰⁵¹. *lactis minus habet¹⁰⁵² *; exceptum id coactumque¹⁰⁵³ in duritiam suavitaten carnibus¹⁰⁵⁴ adfert fricatu. dilut um¹⁰⁵⁵ aceto miscetur exulceratoriis medicamentis. alvum solvit, vulvam cum amylo aperit, menses¹⁰⁵⁶ ciet cum luteo ovi. podagricis cum farina Graeci feni inlinitur. lepras, psoras, lichenas, lentigines expurgat, item venenatorum ictus et canis morsus. 127 ¹⁰⁵⁷ dentium quoque dolori hic sucus adpositus in lana prodest aut in cava¹⁰⁵⁸ eorum additus. cauliculi et folia admixto ervo contra marinorum venena prosunt; adicitur et vinum. bubulas carnes additi caules magno ligni conpendio percoquunt . grossi¹⁰⁵⁹ inlitae¹⁰⁶⁰ strumas et omnem¹⁰⁶¹ collectionem emolliunt et discutiunt; aliquatenus et folia. quae mollissima sunt¹⁰⁶² ex iis¹⁰⁶³, cum aceto ulcera manantia et¹⁰⁶⁴ epinyctidas, furfures sanant. 128 ¹⁰⁶⁵ cum melle foliis ceria¹⁰⁶⁶ sanant¹⁰⁶⁷ et canis morsus recentes, cum vino phagedaenas¹⁰⁶⁸ ; cum papaveris foliis ossa extrahunt. gross i¹⁰⁶⁹ caprifici inflammationes¹⁰⁷⁰ discutiunt ¹⁰⁷¹ suffitu—resistunt et sanguini taurino poto et psimithio¹⁰⁷² et lacti coagulato potae—, item¹⁰⁷³ in aqua decoctae atque inlitae parotidas¹⁰⁷⁴. cauliculi aut grossi eius quam minutissimae ad scorpionum ictus e vino bibuntur. 129 ¹⁰⁷⁵ lac quoque instillatur plagae et folia inponuntur, item adversus murem araneum. cauliculorum cinis uvam faucium sedat, arboris ipsius cinis ex melle rhagadia¹⁰⁷⁶, radix defervefacta in vino dentium dolores. hiberna caprificus¹⁰⁷⁷ in aceto cocta et trita inpetigines tollit. inlinuntur ramenta e ramo¹⁰⁷⁸ sine cortice quam minutissima ad scobis modum. 130 ¹⁰⁷⁹ caprifico quoque medicinae unius miraculum additur: corticem¹⁰⁸⁰ eius in tu mescentem¹⁰⁸¹ puer impubis si¹⁰⁸² defracto ramo¹⁰⁸³ detrahat dentibus¹⁰⁸⁴, medullam ipsam adalligatam ante solis ortum prohibere strumas. caprificus tauros quamlibet feroces collo eorum circumdata in tantum mirabili . natura¹⁰⁸⁵ conpescit, ut inmobiles praestet.

131 ¹⁰⁸⁶ 65 Herbam quoque¹⁰⁸⁷ Graeci erin on¹⁰⁸⁸ vocant, reddendam¹⁰⁸⁹ in hoc loco propter gentilitatem. palmum alta est, cauliculis quinis fere, ocimi similitudine; flos candidus¹⁰⁹⁰, semen nigrum, parvum. tritum cum Attico melle oculorum epiphoris medetur. suc i inst illati o¹⁰⁹¹ —decerpta enim¹⁰⁹² manat lacte¹⁰⁹³ multo dulci¹⁰⁹⁴ herba—perquam utilis aurium dolori nitri exiguo addito. folia resistunt venenis.

132 ¹⁰⁹⁵ 66 Pruni¹⁰⁹⁶ folia decocta¹⁰⁹⁷ tonsillis, gingivis, uvae prosunt ¹⁰⁹⁸, in vino decocta¹⁰⁹⁹ et vehementius¹¹⁰⁰, subinde co nlu to ore¹¹⁰¹. ipsa pruna alvum molliunt, stomacho non¹¹⁰² utilissima, sed brevi momento.

67 Utiliora persica sucusque eorum¹¹⁰³, etiam¹¹⁰⁴ in vino aut in aceto¹¹⁰⁵ expressus. neque¹¹⁰⁶ alius eis¹¹⁰⁷ pomis innocentior cibus; nusquam minus odoris, suci plus, qui tamen sitim¹¹⁰⁸ stimulet..... folia eius trita inlita haemorrhagian¹¹⁰⁹ sistunt. nuclei¹¹¹⁰ persicorum cum oleo et aceto capitis doloribus inlinuntur.

133 ¹¹¹¹ 68 Silvestrium quidem prunorum bacae, vel e radice cortex, in vino austero si decoquantur¹¹¹² ita, ut tries ex hemina supersit, alvum sistunt et tormina. satis est singulos cyathos decocti sumi¹¹¹³.— 69 Et in his¹¹¹⁴ et sativis prunis est limus arborum, quem Graeci lichena appellant r hagad iis¹¹¹⁵ et condylomatis mire utilis.

134 70 Mora, in Aegypto et Cypro sui generis, ut diximus , largo suco abundant summo cortice desquamato;¹¹¹⁶ altior¹¹¹⁷ plaga sicca es t¹¹¹⁸ mirabili natura. sucus adversatur¹¹¹⁹ venenis serpentium, prodest dysintericis, discutit panos omnesque collectiones, vulnera conglutinat, capitis dolores sedat, item aurium. splenicis¹¹²⁰ ibitur atque inlinitur et contra perfrictiones. 135 ¹¹²¹ celerrime teredinem sentit. neque¹¹²² apud nos suco minor usus: adversatur aconito¹¹²³ et araneis in vino potus; alvum solvit, pituitas taeniasque¹¹²⁴ et similia ventris animalia extrahit. hoc idem praestat et cortex tritus. folia tingunt capillum cum fici¹¹²⁵ nigrae et vitis cortice ve¹¹²⁶ simul coctis aqua caelesti. pomi ipsius sucus alvum solvit protinus. ipsa poma ad praesens stomacho utilia¹¹²⁷, refrigerant, sitim faciunt; si non superveniat alius cibus, intumescunt¹¹²⁸. ex inmaturis sucus sistit alvum, veluti animalis alicuius in hac arbore observandis miraculis quae in natura eius diximus.

¹¹²⁹

136 ¹¹³⁰ 71 Fit ex pomo panchrestos stomatice, eadem ar- teriace appellata, hoc modo: sextarii III suci e¹¹³¹ pomo leni vapore ad crassitudinem mellis rediguntur; post additur¹¹³² omphacii¹¹³³ aridi pondus $X$ II aut murrae $X$ I, croci $X$ I; haec simul trita miscentur decocto¹¹³⁴. neque est aliud oris, arteriae, uvae¹¹³⁵, stomachi iucundius remedium. fit et alio modo¹¹³⁶ : suci¹¹³⁷ sextarii II, mellis Attici sextarius decoquuntur ut supra diximus.

137 ¹¹³⁸ Mira sunt praeterea quae produntur: prima¹¹³⁹ germinatione , priusquam in¹¹⁴⁰ folia exeant, sinistra decerpi¹¹⁴¹ futura poma¹¹⁴². ricinos¹¹⁴³ Graeci vocant. hi terram si non attigere¹¹⁴⁴, sanguinem sistunt adalligati¹¹⁴⁵, sive ex vulnere fluat sive ore ive naribus sive haemorrhoidis¹¹⁴⁶. ad hoc servantur repositi . 138 ¹¹⁴⁷ idem praestare¹¹⁴⁸ et ramus dicitur luna plena defractus incipiens fructum habere, si terram non¹¹⁴⁹ adtigerit, privatim mulieribus adalligatus¹¹⁵⁰ lacerto contra abundantiam mensum. hoc et quocumque tempore ab ipsis decerptum ita, ut terram non adtingat¹¹⁵¹, adalligatumque existimant praestare. folia mori trita aut arida decocta serpentium ictibus inponuntur ; a eque¹¹⁵² potu proficitur. scorpionibus adversatur e radice corticis¹¹⁵³ sucus ex vino aut posca potus. reddenda est et antiquorum conpositio. 139 ¹¹⁵⁴ sucum¹¹⁵⁵ expressum pomi maturi inmaturique mixtum coquebant vase aereo ad mellis crassitudinem. aliqui murra adiecta et cupresso praeduratum¹¹⁵⁶ in vas o sole¹¹⁵⁷ torrebant, permiscentes spatha¹¹⁵⁸ ter die. haec erat stomatice, qua¹¹⁵⁹ et vulnera ad cicatricem perducebant¹¹⁶⁰. alia ratio suci¹¹⁶¹ : siccato exprimebant pomo, multum sapori opsoniorum¹¹⁶² conferente m¹¹⁶³, in medicina vero contra nomas et pectoris pituitas et¹¹⁶⁴ ubicumque opus esset adstringi viscera. dentes quoque conluebant eo. 140 tertium genus suci foliis et radice decoctis ad ambusta ex oleo inlinenda. inponuntur et folia per se. radix per messes¹¹⁶⁵ incisa sucum dat¹¹⁶⁶ aptissimum dentiun dolori collectionibusque et suppurationibus. alvum purgat. folia mori in urina madefacta¹¹⁶⁷ pilum coriis detrahunt.

141 ¹¹⁶⁸ 72 Cerasia alvum molliunt, stomacho inutilia; eadem siccata alvum sistunt, urinam cient. invenio apud auctores¹¹⁶⁹, si quis matutino roscida cum suis nucleis devoret , in tantum levari alvum, ut pedes morbo liberentur.

73 Mespila¹¹⁷⁰ exceptis setaniis, quae malo propiorem¹¹⁷¹ vim habent, reliqua adstringunt stomachum sistuntque alvum . item sorba sicca, nam recentia¹¹⁷² stomacho et alvo citae prosunt.

142 ¹¹⁷³ 74 Nuces pineae, quae resinam¹¹⁷⁴ habent, contusae leviter, additis in singul as¹¹⁷⁵ sextariis aquae¹¹⁷⁶ ad dimidium decoctae, sanguinis excreationi medentur ita, ut cyathi bini¹¹⁷⁷ bibantur ex eo. corticis e pinu in vino decoctum contra tormina datur. nuclei nucis pineae¹¹⁷⁸ sitim sedant et acrimoniam stomachi rosionesque et contrarios umores consistentes ibi. et infirmitatem virium roborant, renibus, vesicae utiles¹¹⁷⁹. 143 ¹¹⁸⁰ fauces videntur exasperare et tussim¹¹⁸¹. bilem pellunt poti ax aqua aut vino aut passo aut balanorum decocto. miscetur his contra vehementiores stomachi rosiones cucumeris semen et sucus porcilacae, item ad vesicae ulcera et renes¹¹⁸², quoniam et urinam cient.

144 ¹¹⁸³¹¹⁸⁴ 75 Amygdalae amarae radicum decoctum cutem in facie¹¹⁸⁵ corrigit¹¹⁸⁶ coloremque hilariorem facit. nuces ipsae somnum¹¹⁸⁷ faciunt et aviditatem¹¹⁸⁸, urinam et menses cient. capitis dolori¹¹⁸⁹ inlinuntur maximeque in febri; si ab ebrietate ¹¹⁹⁰, in aceto et rosaceo et aquae sextario. sanguinem¹¹⁹¹ sistunt cum amylo et menta, lethargicis¹¹⁹² et comitialibus prosunt¹¹⁹³ capite peruncto, epinyctidas sanant e vino vetere¹¹⁹⁴, ulcera putrescentia, canum morsus cum melle et furfures ex facie ante fotu praeparata, item iocineris et renium dolores ex aqua potae, set saepe et¹¹⁹⁵ e cligmat e¹¹⁹⁶ cum resina terebinthina¹¹⁹⁷¹¹⁹⁸. 145 ¹¹⁹⁹ calculosis¹²⁰⁰ et difficili urinae in passo et ad purgandam cutem in aqua mulsa tritae sunt efficaces. prosunt ecligmate¹²⁰¹ cum lacte¹²⁰² iocineri¹²⁰³, tussi et colo cum elelisphaco¹²⁰⁴¹²⁰⁵ modice addito e¹²⁰⁶ melle; sumitur nucis abellanae¹²⁰⁷ magnitude¹²⁰⁸. aiunt quinis fere praesumptis ebrietatem non sentire potores¹²⁰⁹, vulpesque, si ederint eas nec contingat e¹²¹⁰ vicino aquam lambere, mori. minus valent in remediis dulces. et hae tamen¹²¹¹ purgant, urinam cient. recentes¹²¹² stomachum implent.

146 ¹²¹³ 76 Nucibus Graecis cum absinthi semrine ex aceto sumptis¹²¹⁴ morbus regius sanari dicitur, isdem¹²¹⁵ inlitis per se¹²¹⁶ vitia sedis et privatim condylomata, item tussis¹²¹⁷, sanguinis reiectio¹²¹⁸.

147 ¹²¹⁹ 77 Nuces iuglandes Graeci a¹²²⁰ capitis gravedine¹²²¹ appellavere . etenim arborum ipsarum foliorumque virus¹²²² in cerebrum penetrat¹²²³. hoc minore¹²²⁴ tormento¹²²⁵, sed¹²²⁶ in cibis, nuclei faciunt. sunt autem recentes iucundiores; siccae unguinosiores¹²²⁷ et stomacho inutiles, difficiles concoctu, capitis dolorem¹²²⁸ inferentes, tussientibus inimicae, vomituris ieiunis¹²²⁹¹²³⁰ aptae in¹²³¹ tenesmo solo¹²³², trahunt enim pituitam. eaedem¹²³³ praesumptae venena hebetant, item * adversantur cepis¹²³⁴ leniuntque earum¹²³⁵ saporem. 148 ¹²³⁶ aurium inflammationi inponuntur, cum mellis exiguo et ruta mammis et luxatis, * anginae¹²³⁷ cum ruta et oleo*, cum cepa autem et sale et melle canis hominisque morsui¹²³⁸. putamine nucis iuglandis dens cavus inuritur. putamen combustum tritumque in oleo aut vino infantium capite peruncto nutrit capillum; ideo¹²³⁹ ad¹²⁴⁰ alopecias sic¹²⁴¹ utuntur. quo plures nuces quis ederit, hoc facilius t aenias¹²⁴² pellit. quae perveteres¹²⁴³ sunt, nuces gangraenis¹²⁴⁴ et carbunculis medentur, item suggillatis ¹²⁴⁵ ; cortex iuglandium lichenum vitio et dysintericis¹²⁴⁶, folia trita cum aceto aurium dolori. 149 ¹²⁴⁷ in sanctuariis Mithridatis, maximi regis, devicti Cn. Pompeius invenit in¹²⁴⁸ peculiari¹²⁴⁹ commentario¹²⁵⁰ ipsius manu¹²⁵¹ conpositionem antidoti e II nucibus siccis, item ficis totidem et rutae foliis xx simul tritis, addito salis¹²⁵² grano: e i¹²⁵³, qui hoc ieiunus sumat, nullum venenum nociturum illo die. contra rabiosi quoque canis morsum¹²⁵⁴ nuclei¹²⁵⁵ a¹²⁵⁶ ieiuno homine commanducati¹²⁵⁷ inlitique praesenti remedio esse dicuntur.

150 ¹²⁵⁸ 78 Nucis abellanae capitis dolorem faciunt et inflationem stomachi, corpori¹²⁵⁹ et¹²⁶⁰ pinguitudinis¹²⁶¹ conferunt plus quam sit¹²⁶² verisimile. se t¹²⁶³ tostae¹²⁶⁴ et¹²⁶⁵ destillationi medentur, tussique¹²⁶⁶ veteri tritae¹²⁶⁷ in aqua mulsa potae; quidam adiciunt grana piperis, alii e passo bibunt.—Pistacia eosdem usus¹²⁶⁸ habent, quos nuclei pinei, praeterque ad¹²⁶⁹ serpentium ictus, sive edantur sive bibantur.—Castaneae¹²⁷⁰ vehementer sistunt stomachi et ventris fluctiones, alvum cient, sanguinem excreantibus prosunt, carnes alunt.

151 ¹²⁷¹ 79 Siliquae recentes, stomacho inutiles, alvum solvunt . eaedem¹²⁷² siccatae sistunt stomachoque utiliores fiunt, urinam cient. Syriacas in dolore stomachi ternas in aquae¹²⁷³ sextariis¹²⁷⁴ decoquunt¹²⁷⁵ quidam ad dimidium eumque sucum¹²⁷⁶ bibunt.—Sudor virgae corni¹²⁷⁷ arboris, lamna¹²⁷⁸ candente ferrea exceptus non contingente ligno, inlitaque inde ferrugo ¹²⁷⁹ incipientes lichenas sanat.—Arbutus sive unedo¹²⁸⁰ fructum fert difficilem concoctioni et stomacho inutilem.

152 ¹²⁸¹¹²⁸² 80 Laurus excalfactoriam naturam habet et foliis et cortice et bacis; it aque¹²⁸³ decoctum ex his maximeque folis ¹²⁸⁴, prodesse volvis et vesicis¹²⁸⁵ convenit. inlita¹²⁸⁶ vero vesparum crabronumque et apium, item serpentium venenis resistunt¹²⁸⁷, maxime sepos¹²⁸⁸, dipsadis et viperae¹²⁸⁹. prosunt et mensibus feminarum cum oleo cocta, cum polenta autem, quae tenera sunt, trita ad¹²⁹⁰ inflammationes¹²⁹¹ oculorum, cum ruta¹²⁹² testium, cum rosaceo capitis¹²⁹³ dolores¹²⁹⁴ aut cum irino. quin et commanducata atque devorata per triduum terna liberant tussi, eadem suspiriis trita cum melle. 153 cortex radicis cavendus¹²⁹⁵ gravidis. ipsa radix calculos rumpit, iocineri ¹²⁹⁶ prodest III obolis in vino odorato pot a¹²⁹⁷. folia potu¹²⁹⁸ vomitiones movent. bacae menses trahunt adpositae tritae vel potae. tussim veterem et orthopnoean¹²⁹⁹ sanant binae detracto¹³⁰⁰ cortice in vino potae, si et febris sit, ex¹³⁰¹ aqua aut ecligmate ex passo aut aqua mulsa¹³⁰² decoctae. 154 prosunt et phthisicis eodem modo et omnibus thoracis rheumatismis ; nam et concoquunt¹³⁰³ pituitam et extrahunt. adversus scorpiones quaternae¹³⁰⁴ ex vino bibuntur. epinyctidas ex oleo inlitae et lentigines et ulcera manantia et ulcera oris¹³⁰⁵ et furfures, cutis porriginem¹³⁰⁶ sucus bacarum emendat et phthiriasim¹³⁰⁷ ; aurium dolori aut¹³⁰⁸ gravitati instillatur cum vino vetere et rosaceo. 155 perunctos eo fugiunt venenata omnia¹³⁰⁹ ; prodest contra ictus et potus.

Maxime autem valet¹³¹⁰ aurus, quae¹³¹¹ tenuissima¹³¹² habet folia. bacae cum vino serpentibus et scorpionibus et araneis resistunt; ex oleo et aceto inlinuntur et lieni, iocineri ¹³¹³, gangraenis cum melle. et in fatigatione etiam aut perfrictione¹³¹⁴ suco eo perungui nitro adiecto prodest¹³¹⁵. 156 ¹³¹⁶ sunt qui celeritati partus conferre multum¹³¹⁷ putent radicem¹³¹⁸ acetabuli mensura in aqua¹³¹⁹ potam¹³²⁰, efficacius recentem quarn aridam. quidam¹³²¹ adversus scorpionum ictus x bacas¹³²² dari iubent potui¹³²³, item et in remedio¹³²⁴ uvae iacentis quadrantem pondo bacarum foliorumve decoqui in aquae sextariis III¹³²⁵ ad tertias, eam calidam gargarizare et in capitis dolore inpari numero bacas cum oleo conterere et calfacere. 157 ¹³²⁶ —Laurus Delphicae¹³²⁷ folia trita olfactaque¹³²⁸ subinde pestilentiae contagia prohibent, tanto magis si et¹³²⁹ urantur. oleum ex Delphica¹³³⁰ ad cerata acopumque, ad perfrictiones¹³³¹ discutiendas, nervos laxandos, lateris dolores, febres¹³³² frigidas utile est, item ad aurium dolorem in mali punici cortice tepefactum. folia decocta ad tertias partes aquae uvam cohibent gargarizatione, potu alvi dolores¹³³³ intestinorumque , tenerrima ex iis¹³³⁴ trita in vino papulas pruritusque inlita noctibus¹³³⁵. 158 ¹³³⁶ —Proxime valent cetera laurus¹³³⁷ genera . laurus Alexandrina sive Idaea¹³³⁸ partus¹³³⁹ celeres facit radice pota III denariorum¹³⁴⁰ pondere in vini dulcis cyathis III, secundas etiam pellit mensesque. eodem modo pota daphnoides¹³⁴¹¹³⁴² sire iis¹³⁴³ nominibus, quae diximus, silvestris laurus prodest, alvum solvit vel recenti folio vel arido drachmis¹³⁴⁴ III cum sale in hydromelite. manducata pituitas extrahit, folium et vomitus, stomacho inutile. sic et bacae quinae denae¹³⁴⁵ purgationis causa sumuntur.

159 ¹³⁴⁶¹³⁴⁷ 81 Myrtus sativa candida minus utilis¹³⁴⁸ medicinae quam nigra¹³⁴⁹. semen eius medetur sanguinem excreantibus, item contra fungos in vino potum. odorem oris commendat vel pridie commanducatum; it a¹³⁵⁰ apud Menandrum Synaristosae hoc edunt¹³⁵¹. datur et dysintericis idem¹³⁵² denarii pondere in vino. ulcera¹³⁵³ difficilia in extremitatibus corporis sanat cum vino subfervefactum. 160 ¹³⁵⁴ inponitur lippitudini cum polenta et cardiacis in mamma sinistra et contra scorpionis ictum in mero et ad¹³⁵⁵ vesicae¹³⁵⁶ vitia, capitis dolores¹³⁵⁷, aegilopas¹³⁵⁸, antequam suppurent¹³⁵⁹, item tumoribus, exemptisque ¹³⁶⁰ nucleis in vino vetere tritum eruptionibus¹³⁶¹ pituitae. sucus seminis¹³⁶² alvum sistit¹³⁶³, urinam ciet. ad eruptiones pusularum pituitaeque cum cerato inlinitur et contra phalangia ¹³⁶⁴ ; capillum denigrat. 161 ¹³⁶⁵ lenius suco oleum est ex eadem myrto, lenius et vinum, quo numquam inebriantur. inveteratum sistit¹³⁶⁶ alvum et stomachum, tormina sanat, fastidium¹³⁶⁷ abigit. foliorum arentium¹³⁶⁸ farina sudores cohibet inspersa vel in febri, utilis et coeliacis, procidentiae¹³⁶⁹ vulvarum ¹³⁷⁰, sedis vitiis, ulceribus manantibus, igni sacro fotu, capillis fluentibus, furfuribus, item aliis eruptionibus, ambustis . 162 ¹³⁷¹ additur in medicamenta¹³⁷², quae¹³⁷³ liparas¹³⁷⁴ vocant, eadem de causa, qua oleum ex iis¹³⁷⁵, efficacissimum ad ea, quae in umore sunt¹³⁷⁶, tamquam in ore et vulva. folia ipsa fungis adversantur trita ex vino, cum cera vero articulariis ¹³⁷⁷ morbis et collectionibus. eadem in vino decocta dysintericis et hydropicis potui dantur. siccantur in farinam , quae inspergitur¹³⁷⁸ ulceribus aut haemorrhagiae. 163 ¹³⁷⁹ purgant et lentigines, pterygia et paronyc hia¹³⁸⁰ et epinyctidas¹³⁸¹, condylomata, testes, tetra¹³⁸² ulcera, item ambusta cum cerato . ad aures purulentas et foliis crematis¹³⁸³ utuntur et suco et decocto¹³⁸⁴. comburuntur et in¹³⁸⁵ antidota; item cauliculi ¹³⁸⁶ in¹³⁸⁷ flore¹³⁸⁸ decerpti et¹³⁸⁹ in fictili novo operto cremati in furno, dein triti ex vino. et ambustis foliorum cinis medetur . inguen ne¹³⁹⁰ intumescat ex ulcere¹³⁹¹, satis est¹³⁹² surculum tantum myrti habere secum nec ferro nec terra contactum¹³⁹³.

164 ¹³⁹⁴ 82 Myrtidanum diximus quomodo fieret. vulvae prodest adpositu¹³⁹⁵, fotu et inlitu¹³⁹⁶, m yrto¹³⁹⁷ efficacius et cortice¹³⁹⁸ et folio et semine. exprimitur et foliis sucus, mollissimis in pila tusis, adfuso paulatim vino austero, alias aqua¹³⁹⁹ caelesti, atque etiam expresso utuntur ad oris, sedis¹⁴⁰⁰ ulcera, vulvae et ventris, capillorum nigritiam, alarum¹⁴⁰¹ perfusiones , purgationes lentiginum et ubi constringendum aliquid¹⁴⁰² est.

165 ¹⁴⁰³ 83 Myrtus silvestris sive oxymyrsine sive chamaemyrsine bacis rubentibus et brevitate a¹⁴⁰⁴ sativa distat. radix eius in honore est, decocta vino ad renium dolores pota¹⁴⁰⁵ et difficili urinae praecipueque crassae et graveolenti¹⁴⁰⁶, morbo regio et vulvarum purgationi trita cum vino; cauliculi quoque incipientes asparagorum modo in cibo sumpti¹⁴⁰⁷ et in¹⁴⁰⁸ cinere cocti¹⁴⁰⁹. 166 ¹⁴¹⁰ semen cum vino potum aut oleo et aceto calculos frangit, item in aceto et rosaceo tritum capitis dolores¹⁴¹¹ sedat et potum morbum¹⁴¹² regium. Castor oxymyrsinen¹⁴¹³ myrti.... foliisque¹⁴¹⁴ acutis¹⁴¹⁵, ex qua fiunt ruri scopae¹⁴¹⁶, ruscum vocavit, ad eosdem usus.

Et hactenus habent se medicinae urbanarum arborum; transeamus ad silvestres.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. omnium V.

2. quae om.v.a.B.

3. iis ego. is V. his r v.

4. an artesque? cfr. § 2 ( v. 9).

5. medicasset peridentibus V.

6. neluti Vd S.

7. iis v.a.C.

8. an sic et? ( cfr. Müller de stilo p.15).

9. inductos E v.a.H.

10. artes ll.v ( Brot.). cfr. XXI 15. has G. has partes man. Dal. S.

11. delicta sed etiam d.

12. masuari E.

13. hominis Vd.

14. 12, 130 sqq.

15. uoluptati E.

16. ut tellus d v. uitellus V. t& ubis E.

17. aranda tauris E v. arant data curis r.

18. cura laboranda VdT S. curuo aboranda E. curuo labo- H coll. Verg. Buc. III 42. curuo adoranda (adorna- G) aratro nec cura laboranda v.

19. Diosc. V 1.

20. Pl. iun. 72, 5–7.—52, 5.

21. pampina E.

22. trita V.

23. an umorem? cfr. XX 33. XXI 172. de mendo XXIV 11. 16.

24. medetur infusus d.

25. cummis S. gummis V Brot.( D). -mi rv.

26. maximeque dTE H. -me quae V. -meque aqua v.

27. cum ( proquam) dT.

28. Pl. iun. 73, 5–7.—(cfr. Marc. 31, 53. 23, 46).

29. inpetiginis V D.

30. uitium ( V?) D cum U 493. uitiumque dE v.

31. uina eorum V.

32. condylomati d. -dilimati V.

33. intertrigines E v. a. H.

34. Pl. iun. 56, 1–4.

35. sarmento E 1. -ti E 2.

36. lienis ad d.

37. consparsum V S. compressum E. | uini V v. a. G.

38. liene Vd.

39. tritae et ex d v.a.S.

40. (cfr. Marc. 4, 47. 36, 65). Pl. iun. 76, 20.—86, 8. 83, 22.

41. et E v. ei r.

42. item neruorum G.

43. ortus V.

44. uel om. E v.a.S.

45. combusti pilos radit Frōhner mus. Bhen. 47 p. 294, at cfr. p. 2 v. 19 et Pl. iun.

46. Diosc. V 6.

47. omfacium V.

48. 12, 130

49. de eo dE v. deo V.

50. numero E 1. -ra E 2. humido v.a.S. -dis coni. Dal.

51. sunt dT v.a.S.

52. tonsellarum V.

53. quacumque d v. quamc- r.

54. ossibus (uss- V) ll.v. auribus S cum H e Diosc., sed Plinium ὀστᾶ pro ῶτα legisse coni. J.

55. fatigatur E. frangitur v.a. H.

56. et om. E v.a.Bas.

57. sanguinis E.

58. Diosc. V 5.

59. ferunt V.

60. a nobis d v.a.S.

61. 12, 132

62. laoditiae V. -iciae D.

63. in stomacho Vd.

64. iocineri E v. a. J. ( cfr. XXVIII 197).

65. dolori Vf.

66. coeliacis cholericis V v( S). om. dE man.Dal.H.

67. manantes v. -tis ll. (?) S. cfr. XXII 54. 64.

68. sunt E v. a.S.

69. sede Vd J.

70. cfr. Plin. XII 133.

71. germanum d.

72. scabritiem S cum man. Dal. scabienm ll.v. cfr. § 7. (125). XXXI 116. 130. XXXIV 153. XX 239, de mendo XXVII 18.

73. potae Vd.

74. purganda et V v. -da r.

75. forno V.

76. percoquitur d S.

77. massatis Vd.

78. Diosc. V 3.

79. e V 1 d v. et r.

80. lucido E. translu- v.a.S.

81. spiritus Brot. -tum ( ortum e -tuuf) ll. T v.

82. inflant v.a.Brot.

83. aluum ll. Tf Brot. aluumque v. et aluum ( priore et deleto) U 494.

84. grauidinem V.

85. Pl. iun. 38, 21.

86. a VdTf S. ea E. sunt v. paleas V.

87. et in ego. et V v. e r S. in G. cfr. CFW Müller p. 25 et XIX 115.

88. quae autem in E v.a.S.

89. aut in Vd. Murb. S. aut E. del. v.

90. condita Vd.

91. quae—temptant huc transposui ex v. 18, ubi ante proximae habent ll.v.

92. etiamnunc Vd.

93. stomacho inutiles E v.a.S.

94. Col. VIII 5, 23. cfr. Plin. XIV 99.

95. saluberrimum Vd.

96. ardore d v. -res r.

97. sentient (-ent et v) in E v.a.Bas.

98. iecoris E v. coris V. cordis dT.

99. uomitionibus J. -nis ll. T. -ne v.

100. et ll. S. del. v.

101. hydropi V. -pe T.

102. febri VT.

103. et os E v. et in os r.

104. cibo si ego. -bos si V. -bos d. -bis si E v. aliter § 147. XXIV 143. 148. XXVIII 248 al.

105. dere V.

106. Pl. iun. 52, 2–4.

107. Diosc. V 3.

108. acinis V.

109. adstringendi uim E v. -dum r.

110. capiti VdTf S. -tis E v.

111. faciunt dT v.a.S.

112. potioni et S. -nis et VTf. -ni r H. -nis v.

113. extr.: Geop. IV 8.

114. triti cum sale utiles E v.a.S.

115. earum Vd.

116. et (ac E S) fotu E v. et potu r.

117. luco V.

118. et uinum E D. om. r. uinumque v.

119. Diosc. V 4.

120. et ll. Tf H. del. v. cfr. § 30.

121. temptarent Vd.

122. seqq. dist. ego coll. Diosc.

123. iis E v. his r D.

124. haemorroidam V.

125. Gargil. 196, 11–13. cfr. Diosc. III 64.

126. si nucleis V.

127. ceria H cum P. teria dTE. theria V. del. v.

128. hos V.

129. comlmanducatur V.

130. Diosc. IV 153.

131. cfr. Cels. III 21.

132. astafis V.

133. statis V.

134. rectis dE v. erectis VT D. cfr. XXV 110 et 129.

135. cineri V.

136. maturescitque E.

137. cum om. V.

138. taminia d.

139. illam Vd v. nullam E.

140. an suaserim? cfr. XXII 106 et XXI 153. XXIV 18. XXIX 142. XXXIII 124.

141. nec E v.a.S.

142. ad om. d.

143. quia J. quae ll. f. quod T S. om. v.

144. fauces enim v.a.S.

145. cfr. Plin. XXVI 138.

146. relicum V S.

147. decoquntur V.

148. rheumatismum E v.a.S.

149. manantium d.

150. et plagis E v.a.S.

151. (cfr. Plin. XXIII 8. XXVII 44). Diosc. IV 180. cfr. Cels. III 21.

152. a om. E.

153. appellatur ( V?) v.a.S.

154. uuas dE v. quas V.

155. dist. H.

156. uaros E H. -rios V. riis d v.

157. coi E v.om.r.

158. duobus ll. v.

159. et VT. om. rv. cfr. §77. 86. XXIV 29. 68. 105. XXV 144. XXVI 86. XXVII 72. 74. XXVIII 51. 146. 148. XXI 128. 166. XVI 113. 209. XII 73. XIII 96 al.

160. extr.: cfr. Scribon. 243.

161. expuitionem B e codd. Rom. ( G). expiationerm ll. T v. lac. statuit J, ad exscreationem excidisse ratus. sed cfr. XXVI 34. XXVIII 194. XXXV 191.

162. dist.ego.

163. cymo V.

164. idem V v.a.B.

165. et om. d.

166. ancipiti d.

167. putant VE G. temptant d v. -perant B.

168. Et huic d.

169. saliscastrum E.

170. an ex ( vel in) aceto?

171. Diosc. IV 181.

172. ampelon leucen (-chen E) dE J. -loleucen V v.

173. staphylen v( S). stafilen ll. ophiostaphylon B.

174. alii Vd v. afi E.

175. melotrum d.

176. cedrostin B -sin VE v. cedrusin d. agrostin T.

177. ex eo VE.

178. asparagis d.

179. idecocti V. idem cocti (decocti dT) fdT.

180. cient Vd v. gignit E.

181. Th. H. IX 20, 3.

182. taedio v. -ioque E. -iumque (ted- V) r. cfr. XXVI 3. ( 138). XXIV 76.

183. rasis E.

184. crocino VT S. -ci rv.

185. cfr. Plin. XXVI 113.

186. duabus ll.v.

187. in facie om. VdT.

188. uarisque (-riis- V 2) V.

189. decocta in oleo. decoctae ( add. G) v. a.S.

190. et Vd Bas. in E. et in v.

191. an potui? cfr. nota ad XXIV 148.

192. aut VdTf S. et E v.

193. turbat J cum Cornario e Diosc. purgat ll.v.

194. fracta E v.a.B.

195. inpota E.

196. ut B. aut Vd. om. E v.

197. bryonia ll. C. bryenia B. brie- v.

198. aliam V D. -ia rv.

199. nigram V D. -ra rv.

200. messes V.

201. ecligma E C. elig- ( vel eleg- v) rv.

202. ruptis conuulsis coni. J. uulsis corruptis VdTf. euulsis (uul- v) ruptis E v. de mendo cfr. XXI 160. XXII 73 extr., praeterea § 47. XXVII 21. XXX 71. XXXII 103.

203. ficu d.

204. sucus ad praecedd. retulit H cum Dal. coll. Diosc.

205. illitus dE v. inlinitos (illi- T) VT S. -tus D.

206. mangonicat (-izat v.a.S.) corpora (-re E) serpentes fugat E v. mangonigat VdT. (serpentes fugat del. H).

207. ficu d. (pingui fico E v.a.S).

208. uret et dE. uitiet V S. urit v. uret D cum U 495.

209. abluatur E v. statim abl- r T S.

210. uitio Vd.

211. Diosc. IV 182.

212. est ergo—p. 10 v. 13 adferat om. Vd.

213. bryenia v.a.C.

214. colore v. -rem Ea.

215. enim Ea G. enim colorem B. semen v.

216. diximus. cuius B.

217. asparagos (-go Ea) eius Ea G. -gos B. -go simile v.

218. 24

219. cfr. Diosc. IV 181.—cfr. Festus s. v. flemina.

220. buxeo a v. om. E.

221. colore E v. om. a.

222. uel om. v.a.G.

223. dist.D.

224. cetera a D. -rum E v. cfr. Diosc.

225. eidem peculiare est v.a.D.

226. 24

227. in uilla v.a. G.

228. ea G. ex Ea. eam v.

229. cinxerit S cum anon. ap. Dal. tinxerit a G. -rint E. extruxerit v. praecinxerit H.

230. fieri B. aues fieri E. fieri aues a v.

231. uillares ego. cfr. X 116. -aticas B. -arum Ea v. del. D.

232. alites B. -ter Ea v. altiles D ( cfr. XXIV 71).

233. flemina E H. -ne a. phlegma v.

234. sanguine a.

235. se ad Ea G. screatur v.

236. talo v.a.B.

237. disiecerit a. del.v.a.G.

238. cfr. Diosc. de venen. 34.

239. alia ex D. aliaque ex G. alia ex alia (-iis v) ex Ea v.

240. quibus uinum (unum a) fiat a v. om. E.

241. sine v. simul Ea.

242. Diosc. V 9.

243. ea v. eas Ea.

244. toxica om. a.

245. est Vd v( S). om. E H.

246. 14, 59 sqq.

247. arduum D e coni. H. tardum ll. v.

248. potu E v.a.S.

249. (cfr. Cels. III 14).

250. cognominatis V. -tus rS. -tum v.

251. postea uno ego. postea uero Vd S. uero postea E v( D).

252. innumera ll. G( J). cfr. XXXV 85. -ri T v( S).

253. medicis V.

254. indices f S. iud- ll. v.

255. distinguimus E.

256. et om. E v.a.S.

257. pronuntianda E.

258. quod ll. S coll. XVIII 194. quot D. quin v.

259. constant d.

260. mortalibus E.

261. ne V.

262. ufquam v( S). nufq- Vd. unq- E H( D).

263. uenire Vd.

264. ueniant Vd.

265. statimque d(?) v.a.S.

266. lacubus v.a.S.

267. hercle E v.a.S.

268. hae V S ( D).

269. fere D. fecere V. facere rv.

270. constantissimae D. -me ll. v.

271. sententiae Vdf S( D). uictoriae E. -iam H. del. J. sententiae uictoriam v.

272. quorum E v. quoniam r. quarum D cum Gron.

273. alternum E.

274. discrimus V 1. -miniosius V 2. an discriminis?

275. exiget ego. exegit E. exigit r H. -gat v.

276. minia V.

277. axuannit V.

278. Diosc. V 10. Plin. iun. 37, 2–4.

279. frigido ego ( cfr. XXXVII 30. aliter XIV 57). ne (ni V. non T) rigido ll. T. in frigido S. hoc non rigido v. an in frigida?

280. potus Vd.

281. idem Vd.

282. calido. Et in diutina v.a.S.

283. iussit orbe uerberum Vd.

284. aliter V.

285. nec non Vf.

286. prodest v.a. G.

287. aut—16 neruis om. Vd.

288. ustera V.

289. falernum d. -na v.a.G.

290. modo donec d.

291. at quae v.a.S.

292. cibos concoqui v.a.D.

293. coguntur E.

294. Surrentina ... Albana ... Falerna H cum Gron.

295. Falerna S.

296. habent ll. H. del. v.

297. abfuerint dE G. -runt v.

298. signinum v. -gnium Vd. -gnum E Ven.

299. uino aluntur—§ 54 extr. saluber{rimum] desunt in E.

300. colosque v. -orque a. dolosque V. -lusque dx.

301. circumiectis v. -mtectis ll.

302. illi dx.

303. lactis a v. -tus V 1 f. -teus V 2 S. letus dTx.

304. aquae d(?) v.a.D.

305. cfr. Diosc. V 11 (Martial. V 78, 17). Seren. 581.

306. recreantur x.

307. et om. dx v.a.S.

308. inuitatur v. -antur ll.

309. tristitia et T G. -iae v.

310. habetatur V.

311. extrahit a.

312. inpositus V.

313. posse om. d (?) H.

314. quo magis a D. magis ouo (otio dT. nouo V 2. nouum v) r T v. magisque G.

315. austerum dxa v. ueter- V.

316. cfr. Diosc. V 11. 9. Cels. II 24.

317. a celerrimo V.

318. nigrum Vdx v. cfr. Diosc. merum a D.

319. an exciderunt aliqua ante celerius? cfr. Diosc.

320. cfr. Col. I 6, 20. Martial. X 36, 1. Diosc. V 11.—cfr. Plin. XIV 55. XXIII 45. Col. XII 19, 2. Diosc. V 7. 11.

321. diutino ego. sit uinū ll. T. situinum f U. si sit v. del. J. situ non Müller emend. IV 18.

322. ui saluberrimum x. sal- a D.

323. ita ego. ista dx v. istat Va. istut D.

324. addi ll. Tx H. addunt f S. ademere v.

325. atqui ego. cfr. II 163. XVII 20. atque ll. x. aliis quae D. his quae ( Tf?) v. an antequam? nisi veto lacuna statuenda est.

326. trahunt f S.

327. quo d v. quod r.

328. erodii ad V.

329. uetustatem dx v. -ate Va D.

330. insalubria ll. Txf v( H) D. sal- G( S). cfr. Diosc.

331. funt dx.

332. est dxa v. cum V.

333. et dxa v. est V.

334. mutile V 1. inu- V 2.

335. salubre U XIV 55.

336. cuique V v. quoque r. uino—12 cuique om. Vf.

337. quoque dx.

338. cfr. Plin. XIV 143.—Homer. 8 20.

339. condecet V 2.

340. curiosis ego. cum suis a. curis r x H. curas v.

341. animi impedit ad v.a. H.

342. sic quoque ll. v. cfr. Müller de stilo p. 15, 2.

343. uino ll.Bas. cum B 2. uitio B 1 uinosos v.

344. Diosc. V 11.

345. Cels. I praef.

346. demus Vfa U ( D). damus dTx B 1 ( Brot.). debemus Bas. cum B 2( S). dicimus v.

347. homini B. 1

348. iugi ll.v( J). -ge f. -gem S cum Gron. e iugi U e coni. H. an iugis ( sc. aquae potum)?

349. superbire V.

350. ebrietati a. -ti quam v.a.H.

351. Hesiod. ἔργα 590. 596. Scribon. 179. 185. Gels. V 27, 12. Diosc. eupor. II 137. Pl. iun. 109, 13. 110, 16 Seren. 870. § 44: Pl. iunn. 92, 20. Diosc. V 11. 8. cfr. Marc. 33, 13. 14. —Col. VI 30, 3.

352. necant coni. H e Diosc. coll. Celso V 27, 3 extr.

353. contra a v. cum r.

354. inflammationes a v.a.B.

355. dist.S.

356. in longa v.a.S.

357. moracum V. mora con dx.

358. cordiacis Vdx. at uero card- v.a.S.

359. an mammam laeuam? cfr. XXII 155. XX 50. XI 24.

360. inueterescens dTfx.

361. dist. U 496.

362. infusum D. -sam a. -sa r Tfx U. -so J. -sum autem S. quo etiam infuso v.

363. cornus f. -nu iis S.

364. aufert S( D). -rri dxa J. -rri aiunt v. -runt f U. autperi V.

365. Col. XII 19, 2. Diosc. V 9.

366. ualidam V.

367. si nec (in v)uasis a B. sine causis r.

368. ens ( pro enim) V.

369. non et dxa S. non sit V. non etiam v.

370. expauerat V.

371. (cfr. Diosc. V 27). Cels. II 24. Diosc. V 43.

372. fractum coni. Frobeen p. 91. sed cfr. XIV 78. 100. Diosc. V 27.

373. uomitoribus a G.

374. uertiginem dx.

375. magis constringit om. V.

376. Diosc. V 48.—cfr. Plin. XIV 18. 26. 57.

377. dolori si dxa v. -res V.

378. reumatismo V ( ut fere semper).

379. infirmitantium Vd. -mantium x.

380. inflammationibus dx.

381. hanelationibus V.

382. picem d(?) B( J). cfr. XIV 18. -eum r Tfx v( S)

383. dist.J.

384. heluico in ego ( e codd. Bom. B). cfr. III 36. XIV 43. 46. ( 18). heluency Vdx. eluen a. heluenco D. -uetico in J coll. IV 106. XIV 18. heluenaco ( vel -ennaco) B. cfr. XIV 32. 84. -enico U 497. helleniatro v.

385. pago quo D. pacro (-chro x) quo (co V) Vdx. sprac concoqui a. agro quo J. quoque v. del. S.

386. declinante d v. -ti r x.

387. an his?

388. spes omnibus V 2 dxa.

389. nec—aegrotantibus a v. om. r x.

390. neruorumue xa. cft. XXIV 40. -rum uel r f S. -rumque v( D).

391. uel del. S.

392. ilia S cum vet. Dal. illa Vdx v. illam a.

393. tetano nec v. -non (taet- d) et Vdx. nec tetano nec a D. cfr. Cels. IV 3.

394. si cum om. a.

395. febridis Vdx.

396. dist. ego. de ocuiis gravibus cfr. XI 145. Cels. III 6 ( p. 86, 18).

397. e genis ego.egentis ll. et genis v. del. U 498.

398. stantis a.

399. aut Vdx v. uel a.

400. grauibus nec (ne V) Vdx S. -busque a. -busque nec v( D).

401. eueniet a v. -nit r fx.

402. aut dx v. at a. ad V.

403. cruores V.

404. suffundentur ego. duntur ll.v.

405. laeme V. leme x. lacrimae v.a.B.

406. uel vet.Dal. nec Vdx v. et a.

407. effundetur V v( S). -datur r Tfx G.

408. Seneca ep. II 3, 3. Cels. III 19.—

409. hanc e ego. hanc ll. fx J. hanc in Verc. in v( D).

410. esse uino a. esse J. uini esse U 498.

411. certum est om. a

412. id del. J.

413. dandum quidam non d(?) v.a.D.

414. cessent V.

415. alii Vdfx v( J). alii non nisi a G( D).

416. coherceant V.

417. plurium dx Verc. -imum rv.

418. extr.: Cels. III 19.

419. sitiente dx.

420. aquae V 2 Tx S. eaque a. adque V 1. atque d(?) v.

421. duobus ll.v.

422. unum uini cyathum v.a.J

423. largius dandum S cum vet. Dal.

424. et si cibus v.a.J.

425. descendit a.

426. iterum U 499 coll. Celso. inter dxa v ( ad seqq. relatum). mit V. in..... N.

427. cfr. Diosc. V 28. V 56. (coll. Plin. XX 21). Marc. 20, 28. Diosc. V 46. 49. 40.

428. dist. U 499.

429. fingi non docuimus a.

430. et Vdx G. ut a. est et v.

431. superuacuum H. -acum N. -acuae V 2. -aeu V 1. -acue a. -acaneum G. -us v. superbire d. -ia x.

432. est eorum S cum vet. Dal.

433. usus v.a.G. usum docere S cum vet. Dal.

434. 14,98 sqq.

435. fingitur Vdx v.a.G.

436. napis B. ex ap. . N. mapis a. in apis (-iis v) rv.

437. equitandi uel V.

438. e a G. et r x. in v.

439. iunipino Vd.

440. et si quis dx v.a.G.

441. absentite Vx.

442. absintio x. -sentio V.

443. omittatur dx v. ... itta . . . N. -ttetur a. om. V.

444. morando Cornarius e Diosc.

445. Diosc. V 12.

446. facticium V 2.

447. festinato Vx.

448. 14,77

449. dist. ego cum H coll. § 4 et Diosc.

450. perficienti d(?) C. -te rv. per... ci.... N.

451. ischiadicis v. scia- Vd. -aticis x. scyaticis a.

452. Diosc. V 21. Cels. V 27, 4.

453. dist.ego.

454. ei ego. et ll. Nx. est ( d?) v.

455. maior V.

456. infuso Vdx v ( S). -sa a. -sum Verc.

457. terra S cum vet. Dal. coll. Celso. terrae (-rre xa) ll.v( J) ( fictum ex terra espumet).

458. cum N v. cumque ll. fx.

459. aliis v. alis N D. alii dx. alia V. -ias f. -icui a.

460. prohibet V 1 f.

461. olfactatum S. -ctat (-cta a) uini (uim d) ll. x. -ctu uim v.

462. in dx v. om. r.

463. dist. J.

464. dist. ego. ( an cum vet. Dal. lacuna ante et a solis sta- tuenda est?)

465. dist.P.

466. .....rimum E. saluberrimum plurimum v. a. H.

467. fotu dTE v. potu Vf.

468. Cels. V 27, 12. Scribon. 199. Pl. iun. 86, 9. 109, 14–16. Diosc. V 23.

469. pota ego. post ll. v. potae H. -tis D. post potas J.

470. hirudine ego. -nes (iru- V) Vf. -ni H. -nibus D. hirundines dT. erud- E. ured- v.

471. aranei contraque E v. -neique (quae V) contra r T.

472. aculeatorum Murbac. v. -leor... N. -leorum dTE. oculorum Vf.

473. dist. ego e Pl. iun.

474. calidum in v. in cal- ll. adiecto aut ego. aut adiecto VdT D. adiecto E H. appositum aut ( del. G) adi- Murbac. v.

475. tribus aceti aut v.a.S. fasciculi V.

476. et sedis V Murbac. S. sedis rv.

477. omni alia G. omnis (-nes d v) alias (alas Vd) ll.v ( add. rosiones).

478. spongea S. -geas E. -gia C. -gias d v. spotigeas V.

479. Diosc. V 23. 21. Pl. iun. 47, 20. Seren. 845. Pl. iun. 112, 12–20. (Cels. V 27, 4).

480. discutit contra lichenem ( ego. -nas v. lignem E) E v. om r. cfr. § 118. XXVI 21. XXVIII 187. XXIX 93.

481. procidentias ego. -tia ll. v. cfr. XXIII 161. XXVI 90. XXXIV 169. XXIV 99.

482. uulue E.

483. orthopneum d.

484. nescire neque dici Vd.

485. percussos V.

486. similiter d.

487. cfr. Plin. XXXIII 71. Liv. XXI 37, 2.

488. aliter VdTf S. altero E v.

489. os om. E.

490. conluunt S. coll v. col- V D. colunt E. culant d.

491. domitrix C. uom- ll. v. uix V.

492. saxarum potu fusum d.

493. usto VdTf H. tosto E v.

494. cumino Murbac. cum uino VdTf H. uino E v. ( cfr. XX 160. 218. XIX 153. Seren. 598).

495. lasere E v. -sari d. -sar V.

496. utique non sale Vd.

497. conspescitur V.

498. cfr. Diosc. V 21 med.

499. suppremis V.

500. pedum morbo d.

501. unius ll. v. usus D.

502. an sententia (sēientia)?

503. morbi ll. G. morbi euasit v. lac. statuit S.

504. Diosc. V 25. Marc. 12, 27. Pl. iun. 26, 19. 17, 21.

505. cibis E v. ubi r.

506. gustatu Vdf J. -atum E v( D). cfr. § 72. 107. XXVII 7. 138. X 185. XV 132. XXI 139; praeterea XXVII 22.

507. 20,98 sqq.

508. item ego. et in VdT. et E v. cfr. XXVII 24. XXVIII 71. an etiam, ut XXXVI 156. XXXVII 22?

509. iis v. his ll.C.

510. uomant V S. -munt rv.

511. odorem E v. dolor- r Tf.

512. aditus V.

513. uertigini T S. -gi ll. -ginosis v.

514. exulcerandis VdT.

515. Diosc. V 22. (23).

516. cfr. Plin. XIV 114.

517. die uehes V. diodes dT.

518. minas B e Diosc. eminas E. hem- rv.

519. X—heminas om. Vd.

520. libram ll. T S. -am et H. liberam f. thymbrae v.

521. aquae J. -ae marinae ll. v. -ae pluuiae S.

522. deferuente dT.

523. diffundebat V.

524. in om. E.

525. dotabant dT. dabant v.a.S.

526. fatetur J e coni. S. -entur ll.v.

527. et oris E(?) v.a.S.

528. dist.J.

529. oxyalme E J. oxyha- (-mae Verc.) V v. oxia- d. oxa- C e Diosc.

530. id est V J. idem dT S. id E v.

531. efficacius est v.a.S.

532. cfr. Plin. XIV 80.

533. gnata V.

534. decocta V 1.

535. bupraestim pinorum V. -restinorum E.

536. urucas S.

537. salamandras quas pityocampas uocant V.

538. et contra E v.a.S.

539. mortuos V v.a. C.

540. potu f.

541. a balneis E. v.a.G. ab alimentis dT.

542. Pl. iun. 63, 21. Diosc. eupor. I 141. 135.

543. fex VT. add. uini v.a.S.

544. sui VdT v( S). uini E. del.H.

545. faecibus J. fec- VTf. feci ( vel faeci) v.

546. an quando?

547. dimissa E.

548. denuntians d v. dent- V. dentionis E,

549. inlinitur v. -nuntur ll.

550. inflammation S. -nes v. inflationi ll. -nes Brot.

551. uel in quacumque inflatione uel (seu dT) in quacumque parte VdT.

552. coctę E. decocta v.a.S.

553. Diosc. V 131.

554. in perimentum E. indeque exper- v.a. G.

555. non Vf v ( S). loco non ( dE?) C( D).

556. inclusa Vf Verc. ( S). so rv( D).

557. ei E v. et r.

558. dist.ego.

559. utilissimae V. -me d. -ma est E v.

560. compescendas d v.a.H.

561. Diosc. eupor. II 160.

562. lauandis quoque T.

563. Diosc. V 131.

564. fex V.

565. exulcerat d.

566. rheumatismos (reu- Vd) Vd v. om. E.

567. meses V.

568. ignes om. E.

569. Diosc. eup. I 135. Seren 347.—Pl. iun. 86, 16.—Seren. 53.—

570. scabras E.

571. pulenta V.

572. melantio V.

573. crocodilli V.

574. haecmata E.

575. adito V.

576. Pl. iun. 83, 24.

577. sapae dE Verc. ( H). -pe VT. saepe v( Dal.).

578. faece d v. feci r.

579. ambustas E.

580. eam faece E.

581. tussis V D.

582. Diosc. I 136.

583. Pl. iun. 76, 21–23. Marc. 4, 48.

584. his dE C.

585. iusserint V.

586. et Vf S.om.rv.

587. pupillae E v( D). pupulae (pop- f) dTf S. -llae V.

588. tunsis S. tusis E v( D). tonsis V. -sus d.

589. saniem emanantibus d v.a.H.

590. condylematis V.

591. an serpant?

592. ulcerae pinratidi V.

593. extr.: Diosc. I 137.

594. uruntur v. utun- dE. utuntun- V.

595. cauliculis d.

596. efflorescentes S. et flor- d. ( an ecflor-?). exflor- V D. flor- E v.

597. distillans et14 distillat dE v.a.S.

598. Diosc. I 141.

599. mirari oleae dE.

600. illiniendos d.

601. quaerendam v.a.H.

602. tenerrimae E v. -erum e r.

603. cortice dT.

604. derasus v. -sum ll. T.

605. melle dT v.a.S.

606. gustatum dT. cf. § 59.

607. et tussientibus E. tuss- v.a.Bas.

608. ipsa Vd.

609. Diosc. I 138.—Pl. iun. 83, 25. 84, 1. 2.

610. usum om. E v.a.S.

611. usum recentes v.a.S.

612. fibi Vd.

613. deuorata V.

614. care mandenda T. -nem audenda Vdf. carmen audebam E. carnem mandendo H. aut v.

615. illa ( sc. alba) ego.om.ll.v.

616. sed dE v. ad V.

617. an commanducata?

618. Diosc. I 140.

619. Pl. iun. 26, 10. 20. 98, 4.

620. medicina dT.

621. ratio est v.a.G.

622. 15,33 sqq.

623. iis v. his ll.C.

624. serpant ego. -punt ll. v. cfr. Frobeen p. 41.

625. cyprio E H. -pro T. qui pro r. cupreo v.

626. ut E v. aut r.

627. exigat VE v. -git d S. an exiget?

628. curationem VdTf S. -one E s.

629. hagadum V. ag- d.

630. Cato 96, 2.

631. ufus E v. fucus r.

632. casuros v.a.S.

633. chamaeleone H. cfr. not. ad XXII 45.

634. podagras H. -ros ll. Tf D. -ris v. an podagricos? cfr. § 126. XXV 60. XXVII 25. XXVIII 105. 116. 140. XXXVI 133. XXI 174. ( XXIV 147) al.

635. Diosc. I 136.

636. Pl. iun. 38, 22.

637. spondium Vd.

638. e Vd v. a E.

639. dist.ego.

640. et Vd. om. E v.

641. erodit v. et ero- E. odit r T.

642. ut E B. aut dT. autem V. et v.

643. ex melle et Vd H. et (ex v) melle E v.

644. danturque v.a.H.

645. III ego. tribus Val. Rose e Pl. iun. om. ll.v.

646. tamen v.a.H.

647. Diosc. I 139. Seren. 226. Pl. iun. 77, 1–4.

648. et ideo ego. cfr. nota ad § 19. et de eo VdT H( D). et de E. ideo S cum P. est de eo J. et v.

649. coluitur V D.

650. illa E. del.H.

651. paronycis V. -chis D.

652. his V.

653. purganda Vd v. curanda E.

654. sunt v.a.S.

655. decoctum ego. et coct- ll. v. et decoct- G.

656. Pl. iun. 76, 23–77, 1. Marc. 4, 49.

657. doloribus VT v.a.G.

658. cute Vd.

659. nomas v. nomanas V. manas r.

660. se purgant Vd.

661. Diosc. I 29.

662. 15,4 sqq.

663. esse VfE H. est d v.

664. mordeas V.

665. cibis ego. cfr. XXI 79. cibus Vd S. in cibis E D. in cibos v.

666. et colorem ego. dol- E v. col- r B.

667. motusque stabilit ego e Diosc. et coll. XX 16. magis quam alibi ll. T J. magis quam aliud (albat P) v. magis quam stabilit coni. Müller emend. IV 19.

668. Diosc. I 30.

669. cfr. Plin. XV 29. Diosc. I 56.—Cels. IV 7.—Diosc. de venen. 1. 2. 3. 4.

670. omne E.

671. auget et VE S. auget d v.

672. dist. ego. de v. exasperat cfr. not. ad § 143.

673. psimmythii ( dE?) v.a.S. cfr. XXII 42.

674. dist. ego.

675. decoctum Vd v.a.C.

676. bupraestim V.

677. salamandras v. cfr. § 62. -ra ll. -ram S.

678. potum B. lotum ll. v.

679. dicta ll.H( J). dicta laudatissimum v( S).

680. lassitudinem Vd.

681. perfrictionem E 1.

682. Pl. iun. 50, 4–6.

683. sex ll. v.

684. auiti sanae V.

685. uulneraris V D. -atis d.

686. ructent v. rictent T. -et Vd. ruptat E.

687. cfr. Cels. III 20 med. IV 2, 1. Pl. iun. 8, 1–3.

688. cum d v. con V. in E.

689. pari portione v( S). parti partionem V. participatione d. portione E H ( J). | acapini d. ac opii v.a.G.

690. idem V.

691. ut dEN v. et V.

692. cfr. Plin. XV 25.—Diosc. I 38.—Marc. 6, 33.—

693. cicinum dE B. cfr. XV 25. cyc- V. coc- v. cnic- P.

694. calidae d.

695. psorae Vd v..... ae N. ipsum E.

696. elychnia V.

697. com. V.

698. et croco v.a.S.

699. cfr. Plin. XV 26.—Diosc. I 39.—Pl. iun. 101, 2.— Marc. 1, 62. Pl. iun. 13, 19. 77, 4. Marc. 4, 12. Pl. iun. 11, 4. Marc. 1, 77.

700. cor .... a N. corporum E.

701. a facie E v.a.Bas.

702. rosacio V D.

703. aut N D. et ll. v.

704. tegmine S cum vet. Dal. germine ( fictum e getmine) ll.v( D). cfr. XXII 90. 103.

705. audituus D. aud. t... N. | innitus E .....t. us N. (-tuus D).

706. ulcera om. d.

707. et purgat Vd.

708. cfr. Plin. XV 26.—Diosc. I 49. Marc. 9, 83.

709. quo dN v. quod r.

710. uoque N. quodque E.

711. et ideo ll.v. id ... N. ideo D. cfr. nota ad § 19.

712. pasticis Vd.

713. sciadicis Vd.

714. inlinitur ll.v. inc ...... N.

715. cfr. Plin. XV 27.—Diosc. I 48.

716. ambustis ego. -stionibus ll.v ( contra constantem Plinii usum). an adustionibus? cfr. XVII 116. XX 61. XXVIII 65. XXX 135.

717. ragadas d. hag- V.

718. laxatos T. an recte? κεχαλασμένα Diosc.

719. sudorem Diosc.

720. alisque V D.

721. cfr. Plin. XV 27. 28.

722. Diosc. I 41. Marc. 9, 118. 1, 51.—

723. uero om. E.

724. 15,28

725. caryinum G. -ynium v. -ynum Vdf Par. carenum E.

726. dolor inlifum V.

727. ceterum E v.a.S.

728. iners et dE v. inesset V.

729. enimuero ll. v. particular Plinio fere aliena ( praeter XVI 249). an non raro vel quin immo?

730. putidi V S.

731. modius S cum vet. Dal. modiis V. -dus rv. del. P.

732. perit dT.

733. Diosc. I 43. (cfr. Scribon. 268). 50. 40.

734. cnicinum P.

735. proficeret d v. -ret et VE D.

736. quod d S. qua d V. que E. aeque ut v. an quod et? cfr. § 91 extr.

737. balaninum d v. -anium E. balinium V.

738. Diosc. I (65). 124. cfr. Plin. XXIV 74.

739. 12,109

740. folia a E.

741. concitat Vd.

742. moris V.

743. cfr. Plin. XV 29. Diosc. I 67.

744. strutei V v.a.C.

745. combustis V.

746. oleique D cum U 500. olet qui ll. v. qui olet J.

747. leucinum E.

748. qua V S. et qua r. qua et v.

749. Diosc. I 18.—Seren. 11. 28.

750. efficax (serpentes?)—16 omnes om. E.

751. 12,111

752. modice v.a.H. cfr. XXI 155. XXVI 122.

753. Diosc. I 11.

754. malobathri v. -athi (mol- E) ll.

755. in uino ego. cfr. § 132. uino Vd v. -num E. ( an potius uino excoctum? ἀναζεσθὲν ἐν οἴνῳ Diosc. cfr. XXXII 38. XXXVII 194. XXVIII 206).

756. 12,129

757. an uolentium?

758. alitus V.

759. cfr. Plin. XXV 37.—Diosc. I 42. 45.

760. emolliendo d v. emoli- Vf. molli- E.

761. effectu d S. -tum r. -tum habens v.

762. 21,129

763. emendauit V.

764. Diosc I 41. (cfr. Plin. XXI 127). III 106.

765. quae om. E.

766. uocant ulcera Vd v.a.C.

767. lilinum ll. f v( J). lirinon C. -num S. cfr. XXI 22.

768. syrium ll. D. Phaselinum ( C. phyllinum v) et Syrium v ( coll. XXI 24).

769. 21,127

770. concoquendisque ll. Tf S. -doque E v.

771. selgiticum E v( G). cfr. XV 31. -itium r f. selgium S e Strab. XII 7, 3 p. 571. seleucicum B.

772. herbaceum E v.a.S.

773. 15,31

774. iguuini E H. igui- G. egoui- r f. eugubi- vel engui- v.

775. Diosc. I 37. 95 (coll. 94). cfr. Plin. XV 31. XXIV 40 extr.

776. aluum emollit v.a.H.

777. 15,32

778. duobus ll. v.

779. aquae B e Diosc. om. ll. v.

780. crebro potores (pugnat- v) dE G. ore probotores V.

781. pisino V.

782. ad tussim et VdTf H. et (est v) passim ad E G.

783. Diosc. I 148. 149. Pl. iun. 38, 24. 60, 16. Diosc. I 148. 149.

784. dist. v.a.H.

785. exasperant = τραχύτηα ἰῶνται ( Diosc.). cfr. not. ad § 143.

786. suggillant E.

787. epfici uni V.

788. Diosc. I 148. Pl. iun. 46, 15–17. 74, 6.

789. refert coni. H coll. Diosc. et XII 103. prae se fert Beinesius.

790. in om. d.

791. ciet ll. Tf H. cit v. fiftit B e Diosc.

792. Diosc. I 150.

793. palma dTfE v( H). -mae V. -ma et Salm. -ma siue C.

794. elatae f.

795. spathe B. stathe E. state rv.

796. conferet V.

797. uulceribus V.

798. psoras v. -ra Vd. ipsora E.

799. tener cum v. -rum ll.

800. dist. ego e Diosc.

801. et capiti E C.

802. fluctionem E v.a.H.

803. dist.U.

804. et ll.D cum U 501. ad v.

805. Diosc. I 159. 160.

806. Pl. iun. 38, 24. 52, 6. Marc. 16, 76. Pl. iun. 49, 9. Marc. 30, 65. Gargil. 186, 3–5. 187, 21. 188, 18.

807. proxime V. cfr. § 158. XXV 94. XXVIII 107. -mae rv.

808. medicinarumque Vd. -rum quae S. -rumque quae v. macerarumque E.

809. malas V.

810. acerua V.

811. et VdT S. om. E v( D). ( num propter § 104?).

812. uesicam dE v. -cissam V 1. -cassam ( supra script uesicas sanat) V 2.

813. et ll.D. ac v.

814. prosunt f H.

815. Pl. iun. 38, 9. 44, 8–10. 15, 2–4. Marc. 6, 12. Pl. iun. 46, 18.

816. pectoris E.

817. inponuntur—ardoribus hue transposui coll. Diosc.; post suci ( v. 4) habent ll. v.

818. dist. H.

819. qua V.

820. iis ego. his ll. v.

821. condiuntur v.a.J.

822. multum ll. v. an grauitatis ( vel austeritatis) multum? cfr. Diosc.

823. condiuntur d(?) v.a.J.

824. stomacium atrita V.

825. pro suco cibus E.

826. in orthopnoicis E.

827. cfr. Gargil. 187, 10.

828. et om. Vd S.

829. ex illis S. ex iliis V. exilis d. ex his (iis v) E C.

830. mitis- ll. v. an malis?

831. tussis V. tusus d Ven.

832. lac. Ego indicavi e Diosc. sic fere explendam: aliquid adstringi opus sit, usus magni. eliguntur parua et rotunda odorataque et quae ( cfr. XXI 38).

833. iis v. his ll. C.

834. 13,11

835. manu terra sinistra E. manu sinistra terra d.

836. qui id H cum Dal. quid VfE. qui d(?) v.

837. facit v.a.H.

838. quare VdT S. quae E v.

839. sic E v. siccat V. -ata dT.

840. Diosc. I 161. 162. 163. Diphilus ap. Athenaeum III 20 p. 80 f. Pl. iun. 47, 21.

841. dulcis V.

842. sticulosa V.

843. acerbis—sane in E v. om. r.

844. hac V.

845. Diosc. I 166.—Isidor. XVII 7, 8. Th. H. IV 4, 2. Athen. III 28 p. 84 d. (cfr. Plin. XII 15). Gargil. 191, 25. 190, 2. Verg. Georg. II 126.

846. earum Vd.

847. colluti dTE H. -to v. collū V.

848. expraessu V.

849. praecipium in malicia V.

850. contrita Vd.

851. sed Vd Bas. et E v.

852. facile E G. -llime rv ( D).

853. mandantur E.

854. Diosc. I 151. Gargil. 180, 1. 2. 3.

855. iterati E. -are v.a.S.

856. superuacuum v. -cuum cum ll.

857. iis v. his ll.C.

858. apyrena S. -rina dE v. apirina V. cfr. XIII 112.

859. appellamus Vf.

860. 13,112

861. dentes om. V.

862. 13,113

863. dist.ego.

864. ultraque ego. cfr. § 20. citr- ll.v.

865. et Vd S. sed E v.

866. utile V Ven.

867. ac bilem reicientibus om. E.

868. (cfr. Plin. XIII 113). Gargil. 180, 7. Cels. II 33. VI 9. Diosc. I 153 (coll. 152). Gargil. 183, 15. 180, 16–18.

869. an utraque? cfr. XVIII 247. XXII 75. XXXIV 78. 83. XXXV 94. XXXVI 117. II 22.

870. acerbis S. ex ac- B. aceruis VE. -ruos d. -rbus v.

871. magno usu E v. -gnis V. -gis d.

872. perfici ego. -cit ll. S. -cere v.

873. illo ll. v. an eo ( mendo nato e dittogr. perficicieo)?

874. nouit del. V 2 S.

875. ob id V 2 E v. obiri r.

876. decocto E v.a.H.

877. diuiditur E v. uidetur r.

878. Gargil. 182, 1–10. Diosc. I 151 extr. eup. II 156. (Scribon. 186).

879. aceruo V.

880. iis v. his ll.C.

881. an excrescant?

882. dist. ego. contra—marinum del. voluit H.

883. decocta V.

884. ternas Vf.

885. cum E G( D). de cum V. dein cum dT B( S).

886. croco VT.

887. sex libris dT.

888. extr.: Cato 126. Pl. iun. 50, 6. (Marc. 28, 24). 55, 8–10. 50, 8–10. Gargil. 180, 18–21. Marc. 27, 116.

889. acida multa om. E( U 502),acida mixta coni. S. ( an acida mala?).

890. crassitudo Vd.

891. dist. S e V.

892. cortices Müller emend. IV 19. -ce ll. v.

893. decocti E v.a.S. -to [et inposito] coni. Dal.

894. sanant Müller l. l. -tur ll.v.

895. tribus ll.v.

896. decoctus V.

897. tineas E v.a.H.

898. operculo E Pl. iun. v.a.H.

899. inlito ll. Tf Gargil. H. indi- v. addi- Pl. iun.

900. Diosc. I 152. eupor. I 35. Gargil. 181, 5–10. 10–12.

901. a VdTf v( S). om. E G.

902. vinculo—calciatus om. E.

903. duobus ll. v.

904. etiam Vd v. ita E.

905. tractu d.

906. continguat V.

907. eodem VTf S. eo ( d?) E v.

908. item d.

909. iritique V.

910. Diosc. I 154. Gargil. 181, 13–15. (cfr. 183, 19–24). 181, 15–20. Isidor. XVII 7, 6.

911. reliquere d v.a.S.

912. quod d.

913. balaustium d v. -autium E. -atium V.

914. 13,113

915. oris ulcera E v.a.S.

916. et tonsillas E H.

917. excreationis et solutionis V D.

918. Diosc. I 151. (cfr. Scribon. 112. 85). I 153. (cfr. Marc. 28, 10).

919. ut fic dE v. ut fif V 1. tuffif V 2.

920. sistunt ll. sisti v. dist. ego. ( an sistendo?).

921. quin et dE v. quin ei V 1. pinei V 2.

922. ipsos v. et ipsos ll.

923. in stomachum E.

924. potionibus VdTf S. -oni E (?) G. -one v.

925. per se ll. D cum U 503, qui dist. inspersi v.

926. sistendam Verc. -dum ll. v.( C). cfr. § 116. XXVII 27. CFW Müller p. 20.

927. remittit ll. G. cfr. XXXI 124. XXXVI 140. 157. IX 134. em- v ( H).

928. tineas v.a.H ( ut semper).

929. nec ad V.

930. utilitatis V D.

931. poto aqua (-am v) quae E G. pota quaque r.

932. subterit V.

933. cute d.

934. siccat v.a.G.

935. cortices V.

936. Diosc. I 167. cfr. Plin. XXII 99.

937. dein cocta E.

938. fluunt Vd.

939. cataplasmate piris Vd.

940. decocta Vdf.

941. adque V.

942. an pollentque? lac. statuit J: pondere < drachmae vneneum gt; repugnante.

943. Diosc I 168 (167). Pl. inn. 47, 22. Diosc. eupor. II 160. (cf. Plin. XXIV 2). Isidor. XVII 7, 15.

944. fungos dE v. -go sed V.

945. etiamnunc d.

946. portatu/// d. -tum V.

947. paca V.

948. aiunt v. aiuuent V. adiungent E.

949. alia E.

950. Diosc. I 183 post med. Colum. VII 8, 1.

951. ante dE v. autem V 1. autem ante V 2.

952. adpositu T H. -tum Vdf. -ta E. -to G. -tus v.

953. feci E. (foeni Graeci v.a. H. sed cfr. § 126).

954. Diosc. I 183. Pl. iun. 101, 12. 80, 15. 35, 3.

955. adsectatur E.

956. ueruca et tollit V.

957. et om. dT.

958. maturuere fici dE v. -turae effitici V. inaruere et fici T.

959. omnibus quaeque Vd.

960. emolienda V.

961. sint VfE H. sunt d v.

962. alius usus eorum dT J. alius usus et alius eorum Vf S. alii usus eorum tamquam E v.

963. olopeciis V.

964. et om. d.

965. sint VE.

966. Pl. iun. 86, 9. 77, 5–7. Diosc. I 185. Pl. iun. 84, 25. 85, 1. Diosc. I 186.

967. caeria V. v.a.C.

968. restingunt S coll. XXIV 45. 154. XXIX 62. restri- ll. v.

969. ficu dE v.a.S.

970. morsibus E v. -sus ebu V. -su seuo d.

971. ceracinis d.

972. consumendis quaeque Vd.

973. excrescant ego. -scunt ll. v.

974. Diosc. I 183. § 120: Demetr. Scepsius ap. Athen. III 19 p. 80 d. cfr. III 15 p. 78 d. Isidor. XVII 7, 17.

975. ficus d.

976. papulasque quae VT.

977. insalubri V. -ria dT.

978. pertricescunt V.

979. utiles sed v. cfr. § 132. -les et dE D. -le est V.

980. contraria E.

981. agent V.

982. ficus d.

983. Cels. III 21. 24. Seren. 416. Gargil. 194, 14–16. Isidor. XVII 7, 17. Diog. Laert. VIII 12.

984. anhelatoribus d v. -tioribus V. anellationibus E.

985. dist.ego

986. antea V D. dant ea d. ante E v. (antea apud Plin. rarum, sed cfr. XXV 77. XXXVI 62. 63. XVI 8. VII 96).

987. eo d.

988. Gargil. 194, 17. 195, 1. 2. 3. 19. Pl. iun. 37, 4–7. cfr. Cels. IV 4, 4. Gargil. 195, 3. 4. Pl. iun. 82, 14. 79, 6. (Marc. 32, 17). 20, 10. Gargil. 195, 4. 5.

989. recolligentes ll. -ti H cum Gron. sed cfr. XX 35. XXVIII 129. -tibus v.

990. utilissime ( sc. adiuuant vel pascuntur) ego. -mae ll.v.

991. item in Vf.

992. commitialibus V.

993. omnibus Vd.

994. aut om. d.

995. sint V S. sunt rv.

996. aut iri J. cfr. XXII 69. Diosc. Gargil. aut fi ll. Tf. del.v. aut iridis radice P.

997. admixta ( P) J. -tę E. -to r Tf v( D).

998. coactae ( om. cum) d.

999. ad sedem v.a.S.

1000. tumorem E v.a. H.

1001. ad Vd H. et E v.

1002. et om. E.

1003. dist. J coll. Diosc. Gargil. et XXX 120. XXXI 65. ( adde XXIII 13. 103.

1004. feminasque ego. -nas quoque ll.J. -nas v( D).

1005. decocto ( J. -ta Vd. -tae E) eodem ll. J. decoctae quoque eaedem v. eodem quoque decoctae D.

1006. cum E v.om.r.

1007. faeno V. feno rS. foeno v ( ut semper).

1008. Gargil. 195, 6–9. Pl. inn. 66, 6–8. 95, 17–20. Gargil. 196, 1–3. 195, 10. 11. Pl. iun. 83, 4. Gargil. 195, 20, 11. 12.

1009. pleuritis V.

1010. ac dTfE D. et V v.

1011. plerimonicis V. pleum- T. peripleum- J.

1012. dist. ego.

1013. coctae torminibus B( D) e Diosc. cocta (-tae J) et omnibus ll.v.( J).

1014. et parotidi VTf S. et parate dy E. et spasticis v. om. d(?) C.

1015. pterygiis dTf v. ptrygis V. ptericis E.

1016. dist. S cum P e Diosc.

1017. et cum v. cum et ll. cum T S.

1018. absentio V.

1019. farinae V.

1020. scorpionis E.

1021. cum om. E.

1022. carcinomati v. -tae Vd. -tas E.

1023. sit ego. est ll. v.

1024. Diosc. I 186.

1025. acrior purgat VdT H. aciem purgat non E. aciem purgat acrior v.

1026. conglutinant replent V.

1027. adstringitur Vd.

1028. conuulsi sruptis E v.a.S. cfr. not. ad § 25.

1029. cineris ll. v. ( S). -reis Par. del. C. neruis Müller emend. V 25. lac. indic. S( D) ( suppletis drachma sumpta e).

1030. cyathus in ego. ciatus V 2. quiatus V 1. cyathis r Tf v. -thus cum cyathis coni. J coll. XIV 85.

1031. spasticis v. passi- E. pasi- r.

1032. item E v.a.H.

1033. cum ambustis Vd.

1034. illitus v. illinitus d. -natus V 1 E. innitus V 2 S. cfr. XXV 61. 175.

1035. Diosc. I 185.

1036. nondum V Ven. | cum dfE H. eum VT. in v.

1037. licio e E v. ilicio V. ilico dT.

1038. discutit E v.a.C.

1039. ulcera ( V?) v. uulnera r Tf D.

1040. crudae v. -da V. erudi d. om. E. crudi D.

1041. uerrucas d v( S). -cas et B. uerucas V. ferrucas E.

1042. thymos E B. -mo rv.

1043. lotus J coll. § 97. XXXII 97. totum E. tostus v. coctus r Tf ( an recte? cfr. XXXIV 133. 170).

1044. psimmythio dE v.a.S.

1045. dirigitur E.

1046. scabritia Vd.

1047. Diosc. I 184. Colum. VII 8, 2.—Seren. 527.

1048. etiannum V.

1049. sarculo V.

1050. lac dE v.a.S.

1051. caseo ll.v. -eum Verc.

1052. lactis—habet hue transposui e v. 10, ubi post fico habent ll. v. cfr. § 117.

1053. ideo actumque V.

1054. dist. ego.

1055. fricatu. dilutum ego. -atur diluto ex ll.v. cfr. § 124 extr. XIII 99 et XIX 153. XXVIII 225. XXIX 134.

1056. menses Vf S. pota menses r(?) v.

1057. cfr. Pl. iun. 27, 2.—Diosc. I 183 extr. I 185.

1058. in caua (-uis v) eorum E H. canorum r.

1059. crossi V.

1060. illatae d.

1061. omnium d v.a. H.

1062. dist. J.

1063. iis v. his ll. C.

1064. et E v. om. rS.

1065. Diosc. I 185. Nicand. alex. 319.

1066. cerea Vd v.a.B.

1067. sanant v. -natur Vd. -nantur TE J.

1068. phagidenas V. -gedaenae J.

1069. grossi v. -ssae ll.

1070. inflammationes E v. cfr. XXI 137. ( XXVI 127. 128). inflat- r Tf H.

1071. dist. J.

1072. psitimithyo V.

1073. pota eidem d.

1074. parotidas ll.J. -das sanant v.

1075. Seren. 834.—cfr. Marc. 14, 21.—Pl. iun. 26, 22. Marc. 12, 28.

1076. ragadia V.

1077. caprificis V.

1078. ramenta e ramo J. -ta ramo (-mi v) E v. -terimo Vd 1. -terimos d 2. -ta ra- morum S cum vet. Dal.

1079. Pl. iun. 80, 7–10. cfr. Isidor. XVII 7, 17.

1080. cortice VT.

1081. intumescentem Pl. iun. S e coni. H. inpubesc- ll. v

1082. puer impubis si E Pl. iun. v. pueris id Vd. puer si T.

1083. defracto ramo E v (detra- S e Pl. iun.). defracturam T. effractu rama V 1. -turam r.

1084. detrahat dentibus VdT v. -ahentibus E.

1085. rabidi E. -dam (naturam) v.a.B.

1086. Diosc. IV 29. Nicand. ther. 47.

1087. quoque quam v.a.S.

1088. erinon ego e Diosc. -neon B. -nen E. her- r. erin v.

1089. reddenda Vd v.a.S.

1090. similitudinem fios candidum V.

1091. suci instillatio ego coll. Diosc. et XXIX 133. ut cun ciati (cyathi v) ut E v.a.B ( aut del.). >cum ut lati r. II drachmis cum cyathis Attici quattuor C( J) cum B e Diosc. utcumque autem G. cum cyathis add. lacunae signo D.

1092. decerpta enim ego. -ptarum d. decreptarum V. decept- E. decerpto ramo J. -pta G. del. B. carptorum v.

1093. dist.ego.

1094. et dulci v.a.S.

1095. Diosc. I 174. Marc. 15, 14. 14, 9. cfr. Gargil. 192, 10–13.—Seren. 517. Pl. iun. 46, 19. Gargil. 191, 6–8. Martial. XIII 29.— (Diosc. I 164). Pl. iun. 73, 7. (Diosc. I 187). 11, 6. Gargil. 188, 17. (189, 19. 20). cfr. Marc. I 77.

1096. prunis V.

1097. decocta del. S.

1098. dist. ego coll. Gargil.

1099. decocta (-tae VE) et ll.v.( S). -to eo H cum Gron.

1100. uehementius ego e Gargil. cfr. XXIV 53. XXI 137. om. ll. v.

1101. conluto ore S. coluere ll. ore colluto v. ore conluendo Gargil.

1102. non ll. T v ( H). uero Verc.

1103. eorum d v. et eor- V. et ear- E.

1104. etiamnum d v.a.S.

1105. aut aceto dT.

1106. neque D cum U 505. que ll. qui ( interrog.) S. nec est v.

1107. eis E v( J). eius r f S.

1108. lac. ego indicavi. interciderunt nonnulla de Perseae arboris natura aliena ( inde eius): cft. Diosc. I 187 et Plin. XV 45.

1109. haemorrhagiam G. -orrogiam d. -orroiam v. -orogian (emoro- V) r.

1110. nuclei E v. -eo V. -eus d.

1111. (Diosc. I 174). Pl. iun. 47, 23–48, 2. cfr. Gargil. 192, 6. 7. Marc. 27, 92. § 134: cfr. Diosc. I 181. 180. 182. Pl. iun. 74, 9.

1112. decoquatur V.

1113. fumi V.

1114. iis E v.a.S.

1115. rhagadiis v. -dis D. ragadis Vd. tragodis E.

1116. 13,56 sqq.

1117. altiore E v.a.J.

1118. sicca est J. -ccae si ll. -ccae S. -ccantur C. -cca v.

1119. 16,182

1120. splenenicis V 1. -neticis V 2 C.

1121. Diosc. I 180. Pl. iun. 46, 20. Marc. 30, 11. Gargil. 196, 14. 15. Pl. iun. 48, 2.

1122. nec E v.a.H.

1123. auersatur a cognito V.

1124. tineasque V 2. ac tineas v.a.H.

1125. fic' d.

1126. corticeue ego. -cem V. -cibus ( dE?) v( J). -ce S cum man. Dal. φύλλοις Diosc. de ellipsi v. foliis cfr. nota ad XXV 121. an potius foliis corticeue?

1127. inutilia coni. H. sed cfr. Gargil.

1128. inacescunt Gargil. sed cfr. XXII 136.

1129. 16,102

1130. cfr. Diosc. I 180. Marc. 14, 38. 47. Pl iun. 25, 25–26, 4. Gargil. 196, 16–20. Pl. iun. 26, 4–7.

1131. e E v. et Vd. ex D.

1132. post additur E v. postea r Tf.

1133. omphacii dTf v. -cis r.

1134. decocta d.

1135. uua V.

1136. duo ll.v.

1137. suci om. E.

1138. cfr. Marc. 31, 33.

1139. prima ego cfr. XX 254. XV 34. mira ll. J. del. D. mori G. mora v. de mendo cfr. XIX 70.

1140. in ll.v. om. f H. sed cfr. XVIII 130.

1141. decerpi iubentur v.a.S.

1142. futuri pomi Vd.

1143. cytinos coni. B.

1144. atthingere V.

1145. adalligati d 2 E v. et all- V. om. d 1.

1146. haemoroides Vd.

1147. extr.: Pl. iun. 110, 17.

1148. praestari E.

1149. non om. E.

1150. adalligatos V. mensum V S. -sium v. mesum r.

1151. adtinguat V.

1152. aeque ego. alique (alii- E) ll. ad idemque v. aliquidque D. ( an aliqui potu proficiunt?).

1153. cortici V.

1154. extr. 140: Diosc. I 180. Pl. iun. 27, 1–3. Marc. 12, 57

1155. conpositi usu cum V.

1156. duratum dT.

1157. in uaso sole ego. cfr. XVIII 164. VII 30. XI 69. uas sole ll. v. ad solem H cum P e T.( an assiduo vel acri sole? cfr. XXVIII 143 et XIV 77)

1158. spata V

1159. qua G. quae ll. v.

1160. perducebat v.a.G.

1161. suci Vd S. -cum E v ( D) ad seqq. referentes. sed cfr. v. 6.

1162. obsomniorum V.

1163. conferentem S. -te ll.v.

1164. prius et om. d.

1165. messes d v. meses et r.

1166. dat om. E v.a. Bas.

1167. madefactata E.

1168. 141: Diosc. I 157. Gargil. 198, 1–7. Diosc. I 169 (170). cfr. Plin. XV 84. Gargil. 193, 4–6. 20. Diosc. I 173. cfr. Plin. XV 85. Gargil. 196, 7. 8. 197, 1. Martial. XIII 26.

1169. inuenio auctore E.

1170. mespilis d. -pellis V.

1171. propriorem Vd.

1172. recentia in E.

1173. Gargil. 206, 2–7. 205, 2.—Diosc. I 88. cfr. Scribon. 143.

1174. sinam d.

1175. singulas H cum Gron. -lis ll. v. singulas singulis S cum vet. Dal.

1176. aquae E v. quae r.

1177. bini E v. uini r.

1178. piniae V.

1179. utilis V D.

1180. Diosc. I 88. Marc. 30, 35. Cels. IV 17. Gargil. 205, 3.

1181. et tussi Vd. tussim et ( ad seqq. relatum) D cum U 506. sed exasperare Plinio idem est ac liberare asperitate: cfr. §§ 80. 97, ut scribendum sit XXII 100 aut exasperandis ( vel asperatis: cfr. XXIX 106) aut potius exulceratis ( cfr. XXII 136.XXVIII 189. Cels. IV 11) et XXXI 67 exulceret ( cfr. XXIII 22).

1182. renes VfE H. -nis S. -nium d. -num v.

1183. Diosc. I 176.

1184. Gargil. 199, 14. 15. Pl. iun. 11, 7. cfr. Marc. 1, 14. Pl. iun 38, 25. Gargil. 200, 1. 2. Marc. 16, 84. Pl. iun. 86, 10 Gargil. 200, 3–5. 5–9. Seren. 459.

1185. faciem E.

1186. colligit E.

1187. somnium E.

1188. ariditatem Fröhner mus. Rhen. 47, 294. sed cfr. Gargil. ( an excidit ueneream ante urinam?).

1189. dolores d.

1190. dist.H.

1191. et sanguinem E v. a. D.

1192. lethargis Vf.

1193. dist. U 507 e Diosc. cfr. Gargil.

1194. uetera f S.

1195. set saepe et ego. et saepe et (ex E v) ll. v.(ex in hac dictione non usitatum. an vero scribendum aut sumptae? cfr. XXVI 55.

1196. ecligmate v. eligmata ll.

1197. terebentina V.

1198. punctum tolli voluit Val. Rose cum Gargil., sed cfr. Diosc.

1199. Gargil. 200, 10. 11. 199, 10. 11. 12–14. 201, 17. 199, 6. (201, 12).

1200. cauculosis E.

1201. eligmate Vd.

1202. cum lacte ego e Diosc. om. ll.v.

1203. iocineris V.

1204. elelispaco Vd.

1205. dist. ego e Diosc. et Gargil.

1206. e ego. cfr. § 153. et VdT. in E v.

1207. auellanae dE v.a.S.

1208. magnitudine dT.

1209. potores (put- v) E B. poto V. pota d.

1210. e VE v. in d.

1211. tamen om. Vd.

1212. recedente E.

1213. Pl. iun. 97, 7–9. cfr. Cels. III 24. IV 10.

1214. sumtus V.

1215. isdem E D. iisd- S. item rv.

1216. per se si V.

1217. tussi v.a.H.

1218. reiectio E H. -oni B. relictio (reel- d) Vd. -to T. -tioni v ( add. prodest).

1219. Diosc. I 178. § 147 extr.: Seren. 1056. Pl. iun. 31, 10. Marc. 15, 32.

1220. a om. V.

1221. grauedinem d.

1222. uirus VdTf S. -res E v.

1223. penetrant E v.a.S.

1224. minorem E.

1225. tomento V 1. nom- E. mom- v.a.H.

1226. sed ll. v. et H ( D).

1227. inuinosiores V. uino- dT v.a.B.

1228. dolores E.

1229. dist.B( J). cfr. Diosc.

1230. in ieiunis E.

1231. in B. om. ll.v( S).

1232. colo JD.

1233. eadem V.

1234. aliis Diosc.

1235. eorum d.

1236. Marc. 6, 3. 4, 51. Pl. iun. 86, 11. 77, 9 -11. 83, 5. Gargil. 205, 14. 15. cfr. Marc. 9, 89.

1237. anginae ( ego. -nem V. -nam d v) cum ruta (-tae V) et oleo huc transposui ex v. 17, ubi post item habent Vd v. om. E.

1238. morsus Vd. ( an ortum ex morsiuus pro morsibus?)

1239. ideo ego. et eo ll.S. et v.

1240. ad v. om. ll.

1241. eo sic v.a.S.

1242. taenias S cum vet. Dal. tineas ll. v.

1243. peruerueteres V 1. uet- V 2.

1244. cancrenis V.

1245. item suggillatis om. E.

1246. dysintericis prodest d 2 v.a.H.

1247. Pl. iun. 107, 1–8. Gargil. 204, 4–7. (205, 11–13) Seren. 1061 sqq.—Pl. iun. 86, 12–14.

1248. in om. Vd S.

1249. peculiario Vd S.

1250. duabus ll. v.

1251. manu scripto Pl.iun.

1252. additis aliis V.

1253. ei D. et ll.v.

1254. morsus d v.a.H.

1255. ie (hi V 2 S) nuclei V S. nucleos d.

1256. a om. Vd S.

1257. commanducet Vd.

1258. Diosc. I 179. Gargil. 201, 6—202, 4. (202, 15–19). Diosc. I 177. Gargil. 203, 2. (cfr. 203, 4 sqq.). Marc. 16, 99. (cfr. Diosc. I 145).

1259. corporis v.a.S.( D).

1260. et dTfE v. et in V Gron. etiam D.

1261. pinguitudinis ego. -ni ll.v. -nem Gron.

1262. sit dT v. sunt V. om. E D.

1263. set ego. es V. est D cum U 508. haec d. hae T S. om. E v.

1264. tortae V.

1265. et om. d.

1266. tussique ego. -ssi quoque ll.v.

1267. tritae Vd S. -tae et v. sumitae E.

1268. usus et effectus v.a.D.

1269. ad dE v. a V.

1270. castanea V.

1271. Diosc. I 158. Gargil. 197, 9. 10. 197, 11–14 Diosc. I 172. 175.

1272. eadem V.

1273. aqua Vd.

1274. sextarios d.

1275. decoquant V.

1276. (sucum) per dies quinque continuos Gargil.

1277. corni E v. et (e T) cornu r T.

1278. lamina dE v.a. S.

1279. perrugo V.

1280. unede V. -done d.

1281. Diosc. I 106.

1282. extr.: Marc. 1, 34.

1283. itaque v. cfr. Diosc.( ὅθεν). item- que ll.S.

1284. maximeque foliis ego. -me foliisque Vd. -me (-me e v) foliis E S. ( an excidit cortice ante foliisque?).

1285. uoluisse uesicis V.

1286. illita v. inlata V. -tis d.

1287. persistunt Vd.

1288. sepos (-pis v) dipsadis dT H. sepo id ips- V. se post ips E.

1289. uiprae V.

1290. ad VE G. om. d v.

1291. inflationes E v.a.B.

1292. cumino dT.

1293. ad capitis vet. Dal.

1294. an dolori?

1295. cauendis Vd 1

1296. tribus heminis d.

1297. pota v. -tu ll.D.

1298. potu VE D. -tae d. -ta v.

1299. orthopnoeam d Bas. ortonoeant V. -opnoeam v.

1300. detractae V.

1301. sit ex dE v. silex V.

1302. passo aut aqua mulsa Vd S. aqua (mulsa add. v) aut ex passo E v.

1303. concoquunt Bas. concuunt V 1. coquunt dE Brot.( D). excoq- v. concuciunt V 2. -utiunt S.

1304. quaterna d.

1305. ulcera oris et om. Vdf.

1306. porriginem Vf S. perorri- E. pruri- d v.

1307. thiriasim V.

1308. aut ll. D. et v.

1309. dist. ego.

1310. ualet ego. cfr. § 158. et; Vd. ea E S. eius v( D).

1311. quae om. Vd.

1312. tenuisse E. -iora v.a.S.

1313. iocineris E.

1314. prictiones V 1. fri- V 2.

1315. prodes V 1. prosunt V 2.

1316. extr.: Pl. iun. 11, 8–10. Marc. 1, 50. (78).

1317. multum conferri (-rre v) E v.a.S.

1318. radicem d G. -ce rv.

1319. aqua d v. -uam r.

1320. pota v.a.G.

1321. quidem V.

1322. decem- ll.v.

1323. potui dE v. -tu V D.

1324. an in remediū? cfr. XXV 145.

1325. tribus ll.v.

1326. extr.: Marc. 27, 86.

1327. delficae V.

1328. olfactaque E v. quae r.

1329. si et VE v. si hae d.

1330. delbica V. certa V.

1331. perfectiones V.

1332. febris V S.

1333. dolores et V.

1334. iis v. his ll. C.

1335. noctibusque V.

1336. Diosc. IV 145. 146. eupor. I 5.

1337. laurus E S. -rusque V. -rorum dT Brot. -ri v.

1338. ideae V. -ee d.

1339. partuus V D.

1340. trium ll.v. ( item infra).

1341. dist. H e Diosc.

1342. dapnoides V.

1343. iis v. his ll. C.

1344. dist. S.

1345. quinae dinae V. qui in edine dT.

1346. Diosc. 1 155.

1347. Pl. iun. 38, 27. Seren. 233. Menander: frg. com. Gr. IV p. 204. Pl. iun. 52, 7.

1348. utilis T S. -le E. -lis est v. cfr. Diosc. inutilis Vd.

1349. nigre d.

1350. ita ego. itē ll.v. del. D cum vet. Dal. ideo coni. S.

1351. aedunt V. edant d.

1352. item dT. om. E v. a. S.

1353. uel cera V.

1354. Pl. iun. 92, 21. 48, 3.

1355. meto et ad V. meteta d.

1356. uuae siccae d.

1357. dolore Vd.

1358. et aegilopas E v. a. S.

1359. supurent V.

1360. ex- enntisque Vd.

1361. eruptionibus E v. -nis r. -ni S.

1362. feminis S ( operarum vitio, ut videtur).

1363. insistit Vd.

1364. flangia V.

1365. cfr. Diosc. V 36. Cato 125. Colum. XII 38. Cels. III 19.

1366. sistunt E.

1367. fastigium V v. a. Par.

1368. ar- gentium Vd.

1369. et prouidentiae (proci- v) E v. a. S.

1370. uulnerum V.

1371. Cels. V 19, 26. Pl. iun. 52, 8. 95, 20–22.

1372. medicamenta VdTf S. -to E v.

1373. quae dT S. quod E v. ad quod V.

1374. liparas B. lepras VdT. lephras E. alephas v.

1375. iis v. his ll. C.

1376. an sint?

1377. articularis V D. -ribus v. a. H.

1378. inspergiturque E.

1379. Diosc. I 155.—Pl. iun. 84, 2. 64, 16–18. cfr. Marc. 32, 20.

1380. paronychia Verc.( S). -nycia dE v. -nscia V. -nychias H cum Dal.

1381. epinyctida E Ven.

1382. tera V.

1383. crementis V.

1384. suco decocto VT v. a. G. cfr. Diosc.

1385. in om. V.

1386. caliculis V.

1387. in CFW Mūller p. 22. om. ll.v.

1388. fore—et in om. E.

1389. et VTf S. om. d v.

1390. inguen ne v. -uem et V 1. -uine E. in ungue et d. inguen si V 2 D.

1391. ex ulcere E v. -cerare r.

1392. est om. d.

1393. myrti—contactum om. E.

1394. Diosc. I 156. (155).

1395. appositum v.a.H. an -itu et?

1396. inlito V.

1397. myrto ego e Diosc. multo ( ortum e murto) dE v. -tu V.

1398. 14,104

1399. an statim? cfr. Diosc.

1400. sedis Vd S. -isque E v( D).

1401. alarum V S coll. Diosc. mal- E v. mamill- dT.

1402. an sit?

1403. Diosc. IV 144.

1404. a om. V S.

1405. potu Vd D.

1406. graue olentum V.

1407. sumptis Vd.

1408. in om. d.

1409. coctis d.

1410. Seren. 596.

1411. dolorem d.

1412. post morbum cetera usque ad XXIV 7 uel sucus decocti desunt in E.

1413. lac. ego indicavi; excidit ramulis vel cauliculis.

1414. foliisque Vdxa. -liis v.

1415. cutis a.

1416. ruri scopae a v. ruris (tu- x) copiae r x.

Pliny the Elder Naturalis Historia 23

ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff

Search the Perseus Catalog for:

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBRI XXIII—XXX

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXIII

Current edition Perseus

Notes on the current edition

Stable identifiers