Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXII

1 1 Implesse poterant miraculum sui natura atque tellus reputantium¹ vel prioris² tantum voluminis dotes totque genera herbarum utilitatibus hominum aut voluptatibus genita³. sed quanto plura restant quantoque mirabiliora inventu! illa⁴ enim maiore⁵ in parte cibi⁶ aut odoris decorisve ⁷ commendatio ad numerosa experimenta⁸ duxit; reliquarum potentia adprobat⁹, nihil ab rerum natura sine aliqua occultiore causa gigni.

2 ¹⁰ 2 Equidem¹¹ et formae gratia ritusque perpetui in¹² corporibus suis aliquas exterarum gentium uti herbis quibusdam adverto animo¹³. inlinunt¹⁴ certe¹⁵ aliis¹⁶ aliae faciem in populis barbarorum feminae; maresque etiam apud Dacos ¹⁷ et Sarmatas corpora sua inscribunt¹⁸. simili¹⁹ plantagini —glastum in Gallia vocatur²⁰—Britannorum coniuges nurusque toto corpore oblitae quibusdam in sacris nudae²¹ incedunt, Aethiopum colorem²² imitantes. 3

3 iam vero infici vestes scimus admirabili fuco, atque, ut sileamus²³ Galatiae, Africae, Lusitaniae grani²⁴ coccum imperatoriis²⁵ dicatum paludamentis, transalpina Gallia herbis Tyria²⁶ atque conchylia²⁷ tinguit et²⁸ omnes alios colores. nec quaerit in profundis murices seque obiciendo²⁹ escam, dum praeripit³⁰, beluis marinis³¹ intacta etiam ancoris scrutatur vada, ut inveniat per quod facilius matrona adultero placeat, corruptor ³² insidietur nuptae³³: 4 stans et in sicco carpit³⁴, quo frugem³⁵ modo³⁶. sed culpant³⁷ ablui³⁸ usu; alioqui³⁹ fulgentius instrui poterat luxuria, certe innocentius.

Non est⁴⁰ nunc propositum ista consectari, nec com mittemus⁴¹, ut subiciendo viliora⁴² luxuriam u tilitate⁴³ circumscribamus , dicturi et alias⁴⁴ herbis tingui parietes nec pingi⁴⁵ lapide. nec tinguendi⁴⁶ tamen rationem omisissemus⁴⁷, si umquam ea⁴⁸ liberalium artium fuisset. 5 ⁴⁹ interim fortius agetur, auctoritasque, quanta debet, etiam⁵⁰ surdis, hoc est ignobilibus ⁵¹, herbis perhibebitur, siquidem auctores imperii Romani conditoresque immensum quiddam et hi nc⁵² sumpsere, quoniam non aliunde sagmina in remediis publicis fuere et in sacris legationibusque⁵³ verbenae⁵⁴. certe utroque⁵⁵ nomine idem⁵⁶ significatur, hoc est gramen ex arce cum sua terra evolsum, ac semper e legatis⁵⁷, cum ad hostes clarigatumque mitterentur, id est res⁵⁸ raptas dare repetitum, unus utique verbenarius vocabatur.

6 ⁵⁹ 4 Corona quidem⁶⁰ nulla fuit graminea nobilior in maiestate populi terrarum principis⁶¹ praemiisque⁶² gloriae. gemmatae⁶³ et aureae⁶⁴, vallares, murales⁶⁵, rostratae, civicae, triumphales post hanc fuere suntque cunctae magno⁶⁶ intervallo magnaque⁶⁷ differentia. 7 ceteras omnes singuli, et duces ipsi⁶⁸ imperatoresque, militibus aut aliquando collegis⁶⁹ dedere, decrevit in triumphis senatus cura belli solutus et populus otiosus,

graminea⁷⁰ numquam nisi in desperatione suprema contigit, nulli nisi ab universo exercitu servato⁷¹ decreta. ceteras imperatores dedere, hanc solam miles imperatori. eadem⁷² vocatur obsidionalis⁷³ liberatis⁷⁴ obsidione abominandoque exitu totis⁷⁵ castris. 8 quod si civicae honos uno aliquo ac⁷⁶ vel humillimo cive servato praeclarus ⁷⁷ sacerque habetur, quid tandem existimari debet unius virtute⁷⁸ servatus universus exercitus? dabatur haec viridi⁷⁹ e⁸⁰ gramine⁸¹ decerpto⁸² inde, ubi obsessos⁸³ servasset aliquis. namque summum apud antiquos signum victoriae erat herbam porrigere victos, hoc est terra et altrice ipsa humo et humatione⁸⁴ etiam cedere, quem morem etiam nunc durare apud Germanos scio.

9 ⁸⁵ 5 Donatus est ea L. Siccius Dentatus semel, cum civicas quattuordecim meruisset⁸⁶ depugnassetque centiens viciens semper victor. tanto rarius est servatorem unum a servatis donari. quidam imperatores et saepius donati sunt, veluti P.⁸⁷ Decius⁸⁸ Mus tribunus militum ab⁸⁹ exercitu⁹⁰, altera⁹¹ ab his, qui in praesidio obsessi fuerant, quanta esset eius honoris auctoritas, confessus religione, siquidem donatus bovem album⁹² Marti inmolavit et centum fulvos, qui ei⁹³ virtutis causa dati fuerant simul⁹⁴ ab obsessis. hic Decius⁹⁵ postea se consul Imperioso⁹⁶ conlega pro victoria devovit. 10 ⁹⁷data est et a senatu populoque Romano, qua claritate nihil equidem in rebus humanis sublimius duco, Fabio illi, qui rem omnem Romanam⁹⁸ restituit non pugnando; nec data, cum magistrum equitum exercitumque⁹⁹ eius servasset ,—tune satius fuit nomine novo¹⁰⁰ coronari appellatum patrem ab his, quos servaverat,—sed quo¹⁰¹ dictum est consensu honoratus est Hannibale Italia pulso, quae corona adhuc sola ipsius imperii manibus¹⁰² inposita est et¹⁰³, quod peculiare ei est, sola a tota Italia data.

11 ¹⁰⁴ 6 Praeter hos contigit eius coronae honos M. Calpurnio Flammae tribuno militum in Sicilia, centurioni vero uni ad hoc tempus Cn. Petreio¹⁰⁵ Atinati Cimbrico bello. primum pilum is capessens sub Catulo exclusam ab hoste¹⁰⁶ legionem suam hortatus tribunum suum¹⁰⁷ dubitantem per castra hostium erumpere interfecit legionemque eduxit. invenio apud auctores eundem praeter hunc honorem adstantibus Mario et Catulo cos. praetextatum immolasse ad tibicinem foculo posito. 12 scripsit et Sulla dictator ab exercitu se quoque donatum apud Nolam legatum bello Marsico , idque etiam in villa sua Tusculana, quae fuit postea Ciceronis, pinxit¹⁰⁸. quod si verum est, hoc exsecrabiliorem eum dixerim, quandoquidem eam capiti suo proscriptione sua ipse detraxit, tanto paucioribus civium servatis quam postea occisis. addat etiamnum huic gloriae¹⁰⁹ superbum cognomen Felicem, ipse tamen obsessis in toto orbe proscriptis hac¹¹⁰ corona Sertorio cessit. 13 ¹¹¹ Aemilianum¹¹² quoque Scipionem¹¹³ Varro auctor est donatum obsidionali¹¹⁴ in Africa Manilio consule, III¹¹⁵ cohortibus servatis totidemque ad servandas eas eductis, quod et statuae eius in foro suo¹¹⁶ divus Augustus inscripsit¹¹⁷. ipsum Augustum¹¹⁸ M.¹¹⁹ Cicerone filio consule¹²⁰ idibus Septembribus senatus obsidionali donavit; adeo civica¹²¹ non satis videbatur. nec praeterea quemquam¹²² invenimus donatum.

14 7 Nullae ergo herbae fuere certae in hoc honore, sed quaecumque fuerant in periculi sede, quamvis ignobiles ignotaeque, honored nobilem faciebant, quod latere¹²³ apud nos minus quidem¹²⁴ miror cernens neglegi ea quoque , quae¹²⁵ ad valitudinem conservandam cruciatusque corporis propulsandos et mortem arcendam pertinent. sed quis¹²⁶ non mores iure castiget¹²⁷? addidere vivendi pretia¹²⁸ deliciae luxusque¹²⁹; numquam fuit vitae cupido maior nec minor cura. 15 aliorum hanc operae¹³⁰ esse¹³¹ credimus ac¹³² ne¹³³ mandato¹³⁴ quidem nostro alios id agere, medicisque provisum esse pro mo rbis¹³⁵. ipsi fruimur voluptatibus¹³⁶ et, quo nihil equidem¹³⁷ probrosius duco¹³⁸, vivimus aliena fiducia. immo vero plerisque¹³⁹ ultro¹⁴⁰ etiam inrisui¹⁴¹ sumus ista commentantes ¹⁴² atque¹⁴³ frivoli operis arguimur¹⁴⁴, magno¹⁴⁵ quamquam inmensi laboris solatio¹⁴⁶, sperni cum rerum natura, quam certe non defuisse nobis docebimus et invisis¹⁴⁷ quoque herbis inseruisse remedia, quippe cum medicinas dederit etiam aculeatis. 16 haec enim proxime restant ex iis¹⁴⁸, quas priore¹⁴⁹ libro nominavimus, in quibus ipsis providentiam naturae satis mirari¹⁵⁰ amplectique non est. dederat¹⁵¹ quas diximus molles cibisque gratas, pinxerat remedia¹⁵² in floribus visuque ¹⁵³ ipso animos invitaverat etiam deliciis auxilia permiscens : 17 en¹⁵⁴, excogitavit aliquas aspectu¹⁵⁵ hispidas, tactu¹⁵⁶ truces ¹⁵⁷, ut tantum non vocem¹⁵⁸ ipsius fingentis illas rationemque reddentis¹⁵⁹ exaudire¹⁶⁰ videamur¹⁶¹, ne scilicet¹⁶² depascat avida quadripes, ne procaces manus rapiant, ne neglecta¹⁶³ vestigia obterant¹⁶⁴, ne insidens ales infringat, iis¹⁶⁵ muniendo aculeis telisque armando, remediis ut tuta ac salva¹⁶⁶ sint. ita hoc quoque, quod in iis¹⁶⁷ odimus, hominum causa excogitatum ¹⁶⁸ est.

18 ¹⁶⁹ 8 Clara in primis aculeatarum erynge est sive eryngion contra serpentes et venena¹⁷⁰ omnia nascens. adversus ictus morsusque radix eius bibitur¹⁷¹ drachmae pondere in vino aut, si¹⁷² plerumque tales iniurias¹⁷³ comitetur¹⁷⁴ et febris, ex aqua. inlinitur plagis, peculiariter efficax contra ch ersyd ros¹⁷⁵ ac ranas. omnibus vero¹⁷⁶ contra toxica et aconita efficaciorem Heraclides medicus in iure anseris decoctam arbitratur¹⁷⁷. 19 Apollodorus adversus toxica cum rana¹⁷⁸ decoquit, ceteri in aqua. ipsa dura, fruticosa, spinosis foliis, caule geniculato, cubitali et maiore aliquando¹⁷⁹, alia albicans, alia nigra, radice odorata. et¹⁸⁰ sativa quidem est et¹⁸¹ sponte nascitur in asperis, saxosis¹⁸², set in¹⁸³ litoribus maris durior nigriorque, folio¹⁸⁴ apii.

20 9 Ex his candidam nostri centum capita vocant. omnes eiusdem effectus, caule et radice in cibos Graecorum receptis utroque modo¹⁸⁵, sive coquere libeat sive cruda vesci. portentosum est, quod de ea¹⁸⁶ traditur¹⁸⁷, radicem eius alterutrius sexus similitudinem referre, raro¹⁸⁸ invento¹⁸⁹, set si viris contigerit mas, amabiles fieri; ob hoc et Phaonem¹⁹⁰ Lesbium dilectum¹⁹¹ a Sappho, multa¹⁹² circa hoc non Magorum solum¹⁹³ vanitate¹⁹⁴, sed etiam Pythagoricorum. 21 ¹⁹⁵ sed in medico¹⁹⁶ usu praeter supra dicta auxiliatur inflationibus¹⁹⁷, torminibus, cordis vitiis, stomacho, iocineri¹⁹⁸, praecordiis in aqua mulsa, lieni in posca¹⁹⁹, item ex mulsa renibus, stranguriae , opisthotonis²⁰⁰, spasmis, lumbis, hydropicis, comitialibus , mulierum mensibus, sive subsidant²⁰¹ sive abundent, vulvarumque omnibus vitiis. extrahit infixa corpori cum melle. strumas, parotidas, panos, recedentes ab ossibus carnes sanat cum axungia²⁰² salsa et cerato, item²⁰³ fracturas. crapulam²⁰⁴ praesumpta²⁰⁵ arcet, alvum sistit. aliqui e nostris sub solstitio²⁰⁶ colligi eam iussere, ex aqua caelesti inponi omnibus²⁰⁷ cervicis vitiis. oculorum quoque albugines sanare adalligatam aliqu i²⁰⁸ tradiderunt.

23 ²⁰⁹ 10 Sunt qui²¹⁰ et acanum²¹¹ ery ngio²¹² adscribant²¹³, spinosam brevemque et latam herbam²¹⁴ spinisque latioribus. hanc inpositam sanguinem mire sistere.

24 ²¹⁵ 11 Alii eryngen²¹⁶ falso eandem²¹⁷ putavere²¹⁸ esse et²¹⁹ glycyrr hizam²²⁰, quare subiungi eam protinus refert. et ipsa sine dubio inter²²¹ aculeatas est²²², foliis echinatis²²³, pinguibus²²⁴ tactuque²²⁵ cum minosis²²⁶, fruticosa, binum cubitorum altitudine , flore²²⁷ hyacinthi, fructu pilularum platani²²⁸ magnitudinis²²⁹. praestantissima in Cilicia²³⁰, secunda Ponto, radice dulci et hac²³¹ tantum in usu. 25 ²³² capitur ea vergiliarum occasu, longa²³³, sucosa ceu lycium²³⁴, coloris buxei, melior qu ae²³⁵ nigra²³⁶, quaeque lenta²³⁷ quam quae²³⁸ fragilis. usus in subditis decoctae²³⁹ ad²⁴⁰ tertias, cetero ad mellis crassitudinem, aliquando et tusae²⁴¹, quo genere et vulneribus inponitur et faucium vitiis omnibus, item voci utilissim a²⁴² suco sic, ut spissatus est, linguae²⁴³ subdito, item thoraci, iocineri. hac diximus²⁴⁴ sitim famemque sedari²⁴⁵; 26 ob id quidam²⁴⁶ adipson²⁴⁷ appellavere eam et hydropicis dedere, ne sitirent²⁴⁸. ideo²⁴⁹ et conmanducata ²⁵⁰ stomatice est²⁵¹ ulceribus oris; inspersa saepe et pterygiis ²⁵². sanat et vesicae scabiem, renium²⁵³ dolores, condylomata , ulcera genitalium. dedere eam quidam potui in quartanis drachmarum duarum²⁵⁴ pondere et piper ex²⁵⁵ hemina aquae. conmanducata sanguinem ex vulnere sistit. sunt qui et²⁵⁶ calculos ea pelli tradiderunt.

27 ²⁵⁷ 12 Tribuli²⁵⁸ unum genus in hortis nascitur, alterum in fluminibus tantum. sucus ex iis²⁵⁹ colligitur ad oculorum medicinas²⁶⁰; est enim refrigerantis naturae et ideo utilis contra inflammationes collectionesque. ulcera per se erumpentia et praecipue in ore²⁶¹ cum melle sanat, item tonsillas. potus calculos frangit. Thraces²⁶², qui ad Strymona habitant, foliis²⁶³ tribuli equos saginant, ipsi nucleo vivunt²⁶⁴ panem facientes praedulcem et qui contrahat ventrem . radix caste pureque collecta discutit strumas, semen adalligatum varicum dolores sedat, tritum²⁶⁵ vero²⁶⁶ in aqua²⁶⁷ sparsum pulices necat.

28 13 Stoebe, quam aliqui pheon²⁶⁸ vocant, decocta in vino praecipue auribus purulentis medetur, item oculis ictu cruentatis, haemorrhagiae quoque et dysinteriae infusa.

29 ²⁶⁹ 14 Hippophaes²⁷⁰ in sabulosis maritimis²⁷¹, spinis²⁷² albis, hederae²⁷³ modo racemosa est, candidis, ex parte rubentibus acinis. radix suco madet, qui aut per se conditur aut pastillis farinae ervi. bilem²⁷⁴ detrahit oboli ponder e²⁷⁵, saluberrime cum mulso. est altera²⁷⁶ hippophaes²⁷⁷ sine caule, sine flore, foliis tantum minutis. huius quoque sucus hydropicis mire prodest. 30 debent adcommodatae esse et equorum naturae neque ex alia causa²⁷⁸ nomen accepisse²⁷⁹. quippe quaedam animalium remediis nascuntur locupleti divinitate ad generanda praesidia, ut non sit mirari satis ingenium eius disponentis auxilia in genera, in causas²⁸⁰, in tempora, ut aliis prosit²⁸¹ aliud²⁸² horis diesque nullus prope sine praesidiis reperiatur.

31 ²⁸³ 15 Urtica quid esse invisius²⁸⁴ potest? at²⁸⁵ illa praeter oleum, quod in Aegypto ex ea fieri diximus, vel²⁸⁶ plurimis scatet remediis. semen eius cicutae²⁸⁷ contrarium esse Nicander adfirmat, item fungis vel²⁸⁸ argento vivo, Apollodorus et salamandris²⁸⁹ cum iure coctae testudinis, item adversari²⁹⁰ hyoscyamo et serpenti bus²⁹¹ et²⁹² scorpionibus. quin²⁹³ ipsa illa²⁹⁴ amaritudo mordax uvas in ore procidentesque vulvas et infantium sedes tactu resilire cogit, lethargicos expergisci tactis²⁹⁵ cruribus magisque fronte. 32 ²⁹⁶ eadem canis morsibus addito sale medetur, sanguinem trita naribus indita sistit et magis radice. carcinomata et sordida ulcera sale admixto, item luxata sanat et panos, parotidas²⁹⁷ carnesque ab ossibus recedentes. semen potum cum sapa²⁹⁸ vulvam ²⁹⁹ strangulatis³⁰⁰ aperit. profluvia³⁰¹ narium sistit inpositum. vomitiones in aqua mulsa sumptum a cena faciles praestat duobus obolis, uno autem in vino poto³⁰² lassitudines recreat³⁰³. 33 ³⁰⁴vulvae vitiis tostum acetabuli mensura, potum in sapa resistit stomachi inflationibus. orthopnoicis prodest cum melle et thoracem purgat eodem ecligmate³⁰⁵ et lateri³⁰⁶ medetur cum semine lini. addunt³⁰⁷ hysopum³⁰⁸ et piperis aliquid . inlinitur lieni, difficilem ventrem tostum cibo emollit. 34 ³⁰⁹Hippocrates vulvam purgari poto³¹⁰ eo pronuntiat, dolore levari tosto³¹¹ acetabuli mensura, dulci poto et inposito cum suco malvae, intestinorum animalia pelli³¹² cum hydromelite³¹³ et sale, defluvia capitis semine inlito cohonestari³¹⁴. articulariis ³¹⁵ morbis et podagricis plurimi cum oleo vetere³¹⁶ aut folia cum ursino adipe trita³¹⁷ inponunt. ad³¹⁸ eadem radix tusa cum aceto non minus utilis, item lieni³¹⁹, et³²⁰ cocta in vino discutit panos cum axungia vetere³²¹ salsa. eadem psilotrum³²² est sicca. 35 condidit laudes eius Phanias physicus, utilissimam cibis coctam conditamve³²³ professus arteriae³²⁴, tussi, ventris³²⁵ destillationi, stomacho, panis, parotidibus, pernionibus, cum oleo sudorem³²⁶, coctam cum conchyliis³²⁷ ciere³²⁸ alvum, cum tisana pectus purgare mulierumque menses³²⁹ , cum sale ulcera, quae serpant³³⁰ , cohibere. 36 ³³¹ suco³³² quoque in usu est. expressus inlitus fronti sanguinem narium sistit, potus urinam ciet, calculos³³³ rumpit, uvam³³⁴ gargarizatus³³⁵ reprimit. semen colligi messibus³³⁶ oportet. Alexandrinum maxime laudatur. ad omnia haec et mitiores quidem teneraeque efficaces, sed praecipue silvestris³³⁷ illa, et hoc³³⁸ amplius lepras e facie tollit in³³⁹ vino pota. si quadripes fetum³⁴⁰ non admittat³⁴¹ , urtica naturam fricandam³⁴² monstrant.

37 16 Ea quoque, quam³⁴³ lamium³⁴⁴ inter genera earum appellavimus, mitissima³⁴⁵ et foliis non mordentibus, mede-³⁴⁶ tur cum mica salis contusis incussisque³⁴⁷ , ustis³⁴⁸ et strumis, tumoribus, podagris, vulneribus. album³⁴⁹ habet in medio folio, quod³⁵⁰ ignibus sacris medetur.

38 ³⁵¹Quidam e nostris tempore³⁵² discrevere³⁵³ genera, et autumnalis urticae radicem³⁵⁴ adalligatam³⁵⁵ in tertianis³⁵⁶ ita, ut aegri nuncupentur³⁵⁷, cum eruatur ea radix, dicaturque³⁵⁸ cui et quorum filio³⁵⁹ eximatur, liberare³⁶⁰ morbo tradiderunt; hoc idem et contra quartanas pollere. iidem urticae radice³⁶¹ addito sale infixa corpori extrahi, foliis cum axungia strumas discuti³⁶² vel, si suppuraverint³⁶³ , erodi, compleri.

39 ³⁶⁴ 17 Ex argumento nomen accepit scorpio³⁶⁵ herba. semen enim habet ad³⁶⁶ similitudinem caudae scorpionis, folia pauca. valet³⁶⁷ adversus animal³⁶⁸ nominis sui. est et 5 alia eiusdem nominis effectusque³⁶⁹, sine foliis, asparagi³⁷⁰ caule, in cacumine aculeum habens et inde nomen.

40 ³⁷¹ 18 Leucacantham³⁷² alii phy llon³⁷³ , alii ischada³⁷⁴, alii polygonaton appellant, radice cypiri³⁷⁵, quae commanducata dentium dolores sedat, item laterum et lumborum, ut Hicesius tradit, semine poto³⁷⁶ drachmis octo aut suco. eadem ruptis, convulsis medetur.

41 ³⁷⁷ 19 Helxinen³⁷⁸ aliqui perdicium vocant, quoniam perdices ea praecipue vescantur, alii sideritem³⁷⁹, nonnulli parthenium. folia habet mixtae similitudinis plantagini et marruvio, cauliculos densos³⁸⁰, leviter rubentes, semina in capitibus lappaceis adhaerescentia³⁸¹ vestibus, unde et helxinen ³⁸² dictam volunt. sed nos qualis vera esset helxine³⁸³³⁸⁴ diximus prior e³⁸⁵ libro. 42 haec autem inficit³⁸⁶ lanas, sanat ignes sacros³⁸⁷ et tumores collectionesque omnes³⁸⁸ et adusta, panos. sucus eius³⁸⁹ cum psi mithio³⁹⁰ ignes³⁹¹ sacros et guttura³⁹² incipientia turgescere, item veterem tussim cyat ho³⁹³ hausto et omnia v iti a umid a³⁹⁴ , sicut tonsillas et aures³⁹⁵ cum rosaceo. inponitur et podagris cum caprino sebo³⁹⁶ ceraque Cypria.

43 20 Perdicium³⁹⁷ sive³⁹⁸ parthenium sive etiam sideritis alia est; ab nostris³⁹⁹ herba urceolaris vocatur, a aliis astercum⁴⁰⁰; folio similis ocimo⁴⁰¹, nigrior tantum, nascens in tegulis parietinisque. medetur cum mica⁴⁰² salis⁴⁰³ trita iisdem⁴⁰⁴ omnibus, quibus lamium, et eodem modo, item vomicae calfacto suco pota, sed contra vulsa, rupta lapsusque et praecipitia⁴⁰⁵, ut vehiculorum eversiones⁴⁰⁶ , singularis. 44 ⁴⁰⁷ verna carus Pericli⁴⁰⁸ Atheniensium principi, cum is⁴⁰⁹ in arce templum aedificaret repsiss etque⁴¹⁰ super altitudinem fastigii et⁴¹¹ inde cecidisset, hac⁴¹² herba dicitur sanatus, monstrata Pericli⁴¹³ somnio⁴¹⁴ a Minerva, quare parthenium vocari coepta est adsignaturque ei deae. hic est vernula, cuius⁴¹⁵ effigies ex aere fusa⁴¹⁶ est et⁴¹⁷ nobilis ille splanchnoptes⁴¹⁸.

45 ⁴¹⁹ 21 Chamaeleonem⁴²⁰ aliqui ixian⁴²¹ vocant. duo genera eius: candidior asperiora habet folia, serpit in terra⁴²² echini⁴²³ modo spinas erigens, radice dulci, odore gravi⁴²⁴. quibusdam in⁴²⁵ locis viscum gignit album sub alis⁴²⁶ foliorum, maxime circa canis ortum, quo modo tura nasci dicuntur, unde et ixia⁴²⁷ appellatur. hac⁴²⁸ mastiche utuntur mulieres. quare et⁴²⁹ chamaeleon vocetur⁴³⁰, varietate foliorum evenit; mutat enim cum terra colores, hic niger, illic⁴³¹ viridis, aliubi⁴³² cyaneus⁴³³ , aliubi⁴³⁴ croceus atque aliis coloribus. 46 ⁴³⁵ ex his candidus hydropicos sanat suco radicis decoctae; bibitur drachma in passo. pellit et interaneorum animalia acetabuli mensura suci eiusdem in vino austero cum origani scopis⁴³⁶. facit⁴³⁷ ad⁴³⁸ difficultatem urinae. hic sucus occidit ⁴³⁹⁴⁴⁰ et canes suesque⁴⁴¹ in polenta addita aqua et oleo, contrahit in se mures ac necat, nisi protinus aquam⁴⁴² sorbeant . radicem eius aliqui concisam servari iubent funiculis pendentem decoque reque⁴⁴³ in cibo contra fluctiones⁴⁴⁴, quas Graeci rheumatismos vocant. 47 ⁴⁴⁵ ex nigris aliqui marem dixere, cui flos purpureus esset⁴⁴⁶, et feminam, cui⁴⁴⁷ violaceus; set⁴⁴⁸ una⁴⁴⁹ nascuntur caule cubitali, crassitudine digitali. radicibus e orum⁴⁵⁰ lichenes curantur cum sulpure et bitumine una coctis, conmanducatis vero dentes mobiles aut in aceto decoctis. suco scabiem et quadripedum sanant. et ricinos canum necat⁴⁵¹, iuvencos⁴⁵² quoque anginae modo, quare a quibusdam ulophyton⁴⁵³ vocatur, set⁴⁵⁴ et cynozolon⁴⁵⁵ propter gravitatem odoris. ferunt et haec viscum ulceribus utilissimum. omnium autem generum eorum radices scorpionibus adversantur.

48 ⁴⁵⁶ 22 Coronopus oblonga herba est cum fissuris. seritur interim, quoniam radix coeliacis⁴⁵⁷ praeclare facit in cinere tosta.

23 Et anchusae radix in usu est, digitali crassitudine . finditur papyri modo manusque inficit sanguineo colore, praeparat lanas pretiosis coloribus. sanat ulcera in cerato, praecipue senum, item adusta. liquari non potest in aqua, oleo dissolvitur; idque sincerae experimentum est. 49 datur et ad renium dolores drachma eius potui⁴⁵⁸ in vino aut, si febris sit, in decocto balani; item⁴⁵⁹ iocinerum vitiis et lienis⁴⁶⁰ et bile⁴⁶¹ subfusis. lepris et lentigini ⁴⁶² inlinitur ex aceto. folia trita cum melle et farina luxatis inponuntur, et pota⁴⁶³ drachmis⁴⁶⁴ duabus in mulso⁴⁶⁵ alvum sistunt. pulices necare radix in aqua decocta traditur.

50 ⁴⁶⁶ 24 Est et⁴⁶⁷ alia similis pseudoanchusa⁴⁶⁸ ob id appellata, a⁴⁶⁹ quibusdam vero echis aut⁴⁷⁰ doris⁴⁷¹ et multis aliis nominibus , lanuginosior et minus pinguis, tenuioribus foliis, languidioribus⁴⁷². radix in⁴⁷³ ole o⁴⁷⁴ non fundit rubentem⁴⁷⁵ sucum, et hoc ab anchusa discernitur. contra serpentes efficacissima potu⁴⁷⁶ foliorum vel seminis. folia ictibus⁴⁷⁷ inponuntur. virus serpentes⁴⁷⁸ fugat. bibitur et propter spina m⁴⁷⁹. folium eius sinistra decerpi iubent Magi et⁴⁸⁰, cuius causa sumatur, dici tertianisque febribus adalligari.

51 ⁴⁸¹ 25 Est et⁴⁸² alia herba proprio nomine onochilon⁴⁸³, quam aliqui anchusam vocant, alii archebion, alii onochelim ⁴⁸⁴, aliqui rhexiam⁴⁸⁵, multi enchrysam⁴⁸⁶, parvo frutice, flore purpureo, asperis foliis⁴⁸⁷ et ramis, radice messibus sanguinea , cetero nigra, in sabulosis nascens, efficax contra serpentes maximeque viperas et radice et foliis, aeque cibo ac potu. vires habet messibus. folia trita odorem⁴⁸⁸ cucumeris reddunt. datur in cyathis tribus vulva procidente⁴⁸⁹. 52 ⁴⁹⁰pellit et taenias⁴⁹¹ cum hysopo, et in dolore renium⁴⁹² aut iocineris ex aqua mulsa, si⁴⁹³ febris sit, sin aliter, e vino bibitur. lentigini ac lepris⁴⁹⁴ radix inlinitur. habentes eam a serpentibus feriri negantur. est et alia huic similis flore rubro, minor, et ipsa ad eosdem usus, traduntque, conmanducata ea si inspuat ur⁴⁹⁵, mori serpentem.

53 ⁴⁹⁶ 26 Anthemis magnis laudibus celebratur ab Asclepiade . aliqui leucanthemida⁴⁹⁷ vocant, alii leucanthemum, alii eranthemida⁴⁹⁸, quoniam vere floreat; alii chamaemelon⁴⁹⁹, quoniam odorem mali habeat. nonnulli melanthion vocant. genera eius tria fronde⁵⁰⁰ tantum distant, palmum non excedentia ⁵⁰¹, parvis foliis⁵⁰²..... rutae candidis⁵⁰³ aut malinis⁵⁰⁴ aut purpureis. in macro solo aut iuxta semitas colligitur⁵⁰⁵ vere et in coronamenta⁵⁰⁶ reponitur. eodem tempore et medici folia tusa in pastillos digerunt, item florem et radicem. dantur omnia mixta⁵⁰⁷ drachmae unius pondere contra serpentium omnium⁵⁰⁸ ictus. pellunt⁵⁰⁹ mortuos⁵¹⁰ partus, item menstrua in potu et urinam calculosque, inlita⁵¹¹ inflationes⁵¹², iocinerum⁵¹³ vitia, bilem subfusam⁵¹⁴, aegilopia, conmanducata ulcerum eruptiones manantes sana nt⁵¹⁵. ex omnibus his generibus ad calculos efficacissima est quae florem purpureum habet, cuius et foliorum et fruticis amplitudo maiuscula⁵¹⁶ est. hanc proprie quidam eranthemim⁵¹⁷ vocant.

55 ⁵¹⁸ 27 Loton qui arborem putant tantum esse, vel Homero auctore coargui possunt⁵¹⁹. is enim inter herbas subnascentes deorum⁵²⁰ voluptati loton primam nominavit. folia eius cum melle oculorum cicatrices⁵²¹, argema, nubeculas ⁵²² discutiunt.

56 ⁵²³ 28 Est et lotometra⁵²⁴, quae fit ex loto sata, ex cuius semine simili mil io⁵²⁵ p utri⁵²⁶ fiunt panes in Aegypto a pastoribus , maxime aqua vel lacte subacti⁵²⁷. negatur quicquam⁵²⁸ illo pane salubrius esse aut levius, dum⁵²⁹ caleat. refrigeratus difficilius concoquitur fitque ponderosus. constat eos, qui illo vivant, nec dysinteria nec tenesmo neque aliis morbis ventris⁵³⁰ infestari. itaque inter remedia eorum habetur⁵³¹.

57 ⁵³² 29 Heliotropii miraculum saepius diximus cum⁵³³ sole se se⁵³⁴ circumagentis etiam nubilo die; tantus⁵³⁵ sideris amor est⁵³⁶. noctu velut⁵³⁷ desiderio contrahit⁵³⁸ caeruleum florem. genera eius duo, tricoccum et helioscopium. 58 hoc altius, quamquam utrumque semipedalem altitudinem non excedit, ab im a⁵³⁹ radice ramosum. semen in folliculo messibus⁵⁴⁰ colligitur ⁵⁴¹. nascitur nonnisi in pingui solo cultoque maxime, tricoccum ubique. si decoquatur⁵⁴², invenio cibis placere et in lacte iucundius alvum molliri et, si decocti sucus bibatur, efficacissime exinaniri. maioris sucus excipitur aestate hora sexta, miscetur cum vino⁵⁴³, sic firmior. 59 ⁵⁴⁴ capitis dolores sedat rosaceo admixto. verrucas cum sale tollit sucus e folio, unde nostri verrucariam herbam appellavere, aliis cognominari effectibus digniorem. namque et serpentibus et scorpionibus resistit ex vino aut aqua mulsa, ut Apollophanes et⁵⁴⁵ Apollodorus tradunt. folia infantium destillationibus⁵⁴⁶, quod⁵⁴⁷ siriasim⁵⁴⁸ vocant, inlita medentur , item contractionibus, etiam si id comitialiler accidat⁵⁴⁹. decocto quoque foveri os saluberrimum est. potum id pellit taenias et renium harenas. si cuminum adiciatur, calculos frangit. decoqui cum radice oportet, quae cum foliis et hircino sebo⁵⁵⁰ podagris inlinitur. 60 alterum genus, quod tricoccum appellavimus et alio nomine scorpiuron⁵⁵¹⁵⁵² vocatur, foliis non solum minoribus, sed etiam in terram vergentibus. semen ei est effigie scorpionis caudae, quare nomen. vis⁵⁵³ ad omnia venenata⁵⁵⁴ et phalangia, sed contra scorpiones praecipue inlita⁵⁵⁵. non feriuntur habentes, et si terram surculo heliotropii circumscribat⁵⁵⁶ aliquis, negant⁵⁵⁷ scorpionem egredi, inposita vero herba aut uda⁵⁵⁸ omnino respersum⁵⁵⁹ protinus mori. seminis⁵⁶⁰ grana⁵⁶¹ quattuor pota quartanis prodesse dicuntur, tria vero tertianis, vel si herba ipsa⁵⁶² ter circumlata subiciatur capiti⁵⁶³. 61 semen et⁵⁶⁴ venerem stimulat, cum melle panos discutit. verrucas⁵⁶⁵ hoc utique heliotropium radicitus extrahit et excrescentia in sedibus. spinae quoque⁵⁶⁶ ac lumborum sanguinem corruptum trahit inlitum semen et⁵⁶⁷ potum⁵⁶⁸ in iure gallinacei decoctum aut cum beta et lente. cortex seminis liventibus colorem reddit. Magi heliotropium in⁵⁶⁹ quartanis quater, in tertianis ter adligari iubent ab ipso aegro precarique eum⁵⁷⁰, soluturum se nodos⁵⁷¹ liberatum, et iacere⁵⁷² non exempta herba.

62 ⁵⁷³ 30 Aliud adianto miraculum: aestate viret, bruma non marcescit, aquas respuit, perfusum mersumve sicco simile est—tanta dissociatio deprehenditur—, unde et nomen a Graecis alioqui frutici topiario. quidam callitrichon vocant, alii polytric hon⁵⁷⁴, utrumque ab⁵⁷⁵ effectu. tinguit enim capillum et ad hoc decoquitur in vino cum semine apii adiecto oleo copios o⁵⁷⁶, ut crispum densumque faciat; et defluere autem prohibet. 63 duo genera eius⁵⁷⁷: candidius et nigrum breviusque⁵⁷⁸. id, quod maius est, polytrichon⁵⁷⁹, aliqui trichomanes vocant. utrique ramuli nigro colore nitent⁵⁸⁰, foliis felicis⁵⁸¹, ex quibus inferiora aspera ac⁵⁸² fusca sunt, omnia autem contrariis pediculis, densa ex adverso inter se⁵⁸³, radix nulla. umbrosas petras parietumque aspergines ac fontium maxime specus sequitur et saxa manantia , quod miremur⁵⁸⁴, cum aquas non sentiat⁵⁸⁵. 64 ⁵⁸⁶ calculos e corpore mire pellit⁵⁸⁷ frangitque⁵⁸⁸, utique nigrum, qua de causa potius quam quod in saxis nasceretur a nostris saxifragum appellatum crediderim. bibitur e vino qua ntum⁵⁸⁹ terni⁵⁹⁰ decerpsere⁵⁹¹ digiti⁵⁹². urinam⁵⁹³ cient, serpentium et araneorum venenis resistunt, in vino decocti alvum sistunt. capitis dolores corona ex his sedat. contra scolopendrae morsus inlinuntur, crebro auferendi, ne peru rant⁵⁹⁴; hoc et in alopeciis. strumas discutiunt furfuresque in facie et capitis manantia ulcera. 65 decoctum ex his prodest suspiriosis et iocineri⁵⁹⁵ et lieni⁵⁹⁶ et felle subfusis et hydropicis⁵⁹⁷. stranguriae inlinuntur et renibus cum absinthio⁵⁹⁸. secundas cient et menstrua. sanguinem sistunt ex aceto aut rubi⁵⁹⁹ suco poti. infantes quoque exulcerati perunguntur ex iis cum⁶⁰⁰ rosaceo et vino.—( Virus⁶⁰¹ folii⁶⁰² in⁶⁰³ urina pueri inpubis tritum quidem cum aphronitro⁶⁰⁴ et inlitum ventri mulierum , ne⁶⁰⁵ rugosus fiat, praestare dicitur.) - perdices et gallinaceos pugnaciores fieri putant in cibum eorum additis , pecorique esse utilissimos.

66 ⁶⁰⁶ 31 Picris ab insigni amaritudine⁶⁰⁷ cognominatur, ut diximus, folio rotundo. tollit eximie verrucas. thesium⁶⁰⁸ quoque non dissimili amaritudine est, sed⁶⁰⁹ purgat alvum, in quem usum teritur ex aqua.

67 ⁶¹⁰⁶¹¹ 32 Asphodelum de clarissimis herbarum, ut⁶¹² quod⁶¹³ hero ion⁶¹⁴ aliqui appellaverint⁶¹⁵, Hesiodus et in silvis⁶¹⁶ nasci dixit, Dionysius⁶¹⁷ marem ac feminam esse. defectis corporibus et phthisicis constat bulbos eius cum tisana decoctos aptissime dari⁶¹⁸, panemque ex his cum farina subactis saluberrimum esse. Nicander et contra serpentes ac scorpiones vel caulem, quem anthericum vocavimus,⁶¹⁹ vel semen vel bulbos dedit in vino tribus drachmis substravitque somno contra hos metus. 68 datur et contra venenata marina et contra scolopendras terrestres. cocleae mire in Campania⁶²⁰ caulem⁶²¹ eum persequuntur et sugendo arefaciunt. folia quoque inlinuntur venenatorum⁶²² vulneribus ex vino. bulbi nervis articulisque⁶²³ cum polenta tunsi inlinuntur . prodest et concisis ex aceto lichenas fricare⁶²⁴, item ulceribus putrescentibus ex aqua inponere⁶²⁵, mammarum quoque et testium inflanmationibus. 69 decocti in faece vini oculorum epiphoris supposito linteolo medentur. fere in quocumque morbo magis decoctis⁶²⁶ utuntur, item ad tibiarum taetra ulcera rimasque corporum quacumque in parte farina arefactorum⁶²⁷. autumno autem colliguntur, cum plurimum valent⁶²⁸. sucus quoque ex⁶²⁹ tusis⁶³⁰ expressus aut decoctis⁶³¹ utilis fit corporis dolori⁶³² cum melle, idem odorem⁶³³ corporis iucundum affectantibus⁶³⁴ cum iri arida et salis exiguo. 70 folia et supra dictis medentur et strumis, panis, ulceribus in facie decocta in vino. cinis e radice alopecias emendat et rimas pe dum sedisque⁶³⁵, decoctae⁶³⁶ radicis in oleo⁶³⁷ sucus⁶³⁸ perniones et⁶³⁹ amlbusta⁶⁴⁰ et gravitatem⁶⁴¹ aurium; infunditur a contraria aure in dolore dentium. prodest et urinae pota modice radix et menstruis et lateris doloribus , item ruptis, convulsis, tussibus, drachmae pondere in vino pota. eadem et vomitiones adiuvatcommanducata . 71 semine sumpto turbatur venter. Chrysermus⁶⁴² et parotidas in vino decocta radice curavit, item strumas admixta cachry ex vino. quidam aiunt, si inposita radice pars eius in fumo⁶⁴³ suspendatur quartoque die solvatur, una cum radice arescere strumam. Diocles⁶⁴⁴ ad podagras utroque modo, cocta crudaque, usus est, ad perniones⁶⁴⁵ decocta⁶⁴⁶⁶⁴⁷ ex oleo; dedit et suffusis felle in vino et hydropicis . venerem quoque concitari⁶⁴⁸ cum vino et melle perunctis aut bibentibus tradidere⁶⁴⁹. 72 Xenocrates et lichenas, psoras, lepras⁶⁵⁰ radice in aceto decocta tolli dicit, item s uco cum⁶⁵¹ hyoscyamo et pice liquida alarum quoque et feminum vitia; et capillum⁶⁵² crispiorem fieri, raso prius capite, si radice ea fricetur, Simos⁶⁵³ lapides renium in vino decocta potaque⁶⁵⁴ eximi⁶⁵⁵. Hippocrates semine ad impetus lienis dari censet. iumentorum quoque ulcera ac scabiem radix inlita aut decocta e⁶⁵⁶ sucus ad pilum reducit. mures eadem fugantur, caverna praeclusa moriuntur.

73 ⁶⁵⁷ 33 Asphodelum ab Hesiodo quidam halimon⁶⁵⁸ appellari existimavere, quod falsum arbitror; est enim suo nomine halimon, non parvi et ipsum erroris inter auctores. alii enim⁶⁵⁹ fruticem esse dicunt densum, candidum, sine spina, foliis oleae, sed mollioribus⁶⁶⁰; coqui haec ciborum gratia, radice⁶⁶¹ tormina discuti⁶⁶² drachmae⁶⁶³ pondere in aqua mulsa pota, item rupta, convulsa⁶⁶⁴. 74 ⁶⁶⁵ alii olus maritimum esse dixere salsum⁶⁶⁶ et inde nomen, foliis in rotunditatem longis, laudatum in cibis. duorum praeterea generum, silvestre et mitius, utrumque prodesse dysintericis etiamn exulceratis⁶⁶⁷ cum pane, stomacho vero ex aceto. ulceribus vetustis inlini crudum⁶⁶⁸ et vulnerum recentium impetus lenire et luxatorum⁶⁶⁹ pedum ac vesicae dolores. silvestri tenuiora folia, sed in iisdem remediis effectus maiores et⁶⁷⁰ in sananda hominum ac pecorum scabie. 75 praeterea nitorem corpori⁶⁷¹ fieri dentibusque candorem, si fricentur radice ea, semine linguae subdito sitim non sentiri. hoc quoque mandi et utraque etiam condiri. Crateuas tertium quoque genus⁶⁷² tradidit longioribus foliis et hirsutioribus⁶⁷³, odore cupressi, nasci sub hedera maxime, prodesse opisthotonis⁶⁷⁴, contractionibus nervorum tribus obolis in sextarium⁶⁷⁵ aquae.

76 ⁶⁷⁶ 34 Acanthi, topiariae⁶⁷⁷ et urbanae herbae⁶⁷⁸ lato longoque ⁶⁷⁹ folio crepidines marginum adsurgentiumque pulvinorum toros vestientis⁶⁸⁰, duo genera sunt: aculeatum et crispum, quod brevius, alterum leve, quod aliqui⁶⁸¹ paederota ⁶⁸² vocant, alii melamphyllum. huius radices ustis luxatisque mire prosunt, item ruptis, convulsis, et phthisin metuentibus, id coctae⁶⁸³ cibo, maxime tisana⁶⁸⁴. podagris quoque inlinuntur tritae et calefactae, e sale calidis⁶⁸⁵.

77 ⁶⁸⁶ 35 Bupleuron in sponte nascentium olerum numero Graeci habent, caule cubitali⁶⁸⁷, foliis multis longisque, capite aneti, laudatum in cibis⁶⁸⁸ ab Hip pocrate⁶⁸⁹, in medicina Glaucone⁶⁹⁰ et Nicandro. semen contra serpentes valet. folia ad secundas feminarum vel sucum ex vino inlinunt, et strumis folia cum sale et vino. radix contra serpentes datur in vino et urinae ciendae⁶⁹¹.

78 ⁶⁹² 36 Buprestim magna⁶⁹³ inconstantia Graeci in laudibus ciborum etiam habuere, iidemque remedia tamquam contra venenum prodiderunt⁶⁹⁴. et ipsum nomen indicio est bourn certe venenum esse, quos⁶⁹⁵ dissilire⁶⁹⁶ degustata⁶⁹⁷ fatentur. quapropter nec de hac plura dicemus⁶⁹⁸. est vero causa, quare⁶⁹⁹ venena monstremus inter gramineas coronas! nisi⁷⁰⁰ libidinis causa expetenda alicui videtur, quam non aliter magis accendi putant quam pota ea⁷⁰¹.

79 ⁷⁰² 37 Elaphoboscon ferulaceum est, geniculatum digiti⁷⁰³ crassitudine, semine⁷⁰⁴ corymbis dependentibus silis⁷⁰⁵ effigie, set non amaris⁷⁰⁶, foliis olusatri. et hoc laudatum in cibis —⁷⁰⁷quippe etiam⁷⁰⁸ conditum prorogatur—, ad urinam ciendam , lateris dolores sedandos, rupta, convulsa sananda, inflationes discutiendas colique tormenta⁷⁰⁹, contra⁷¹⁰ serpentium omniumque aculeatorum ictus, quippe fama est, hoc pabulo⁷¹¹ cervos resistere serpentibus. fistulas⁷¹² quoque radix nitro addito inlita sanat, siccanda autem in eo⁷¹³ usu⁷¹⁴ prius est, ne suco suo madeat⁷¹⁵, qui contra serpentium ictus non⁷¹⁶ facit deteriorem eam⁷¹⁷.

80 ⁷¹⁸ 38 Scandix quoque in olere silvestri a⁷¹⁹ Graecis ponitur , ut Ophion⁷²⁰ et Erasistratus tradunt. item decocta alvum sistit, semine singultus confestim ex aceto sedat. inlinitur ambustis, urinas ciet. decoctae sucus prodest stomacho, iocineri, renibus, vesicae. haec est quam Aristophanes Euripidi poetae obicit ioculariter: matrem eius ne olus⁷²¹ quidem legitimum venditasse, sed scandicem. 81 ⁷²² eadem erat enthr yscum⁷²³, si teneriora⁷²⁴ folia et odoratiora haberet. peculiaris⁷²⁵ laus eius⁷²⁶, quod fatigato venere corpori⁷²⁷ succurrit marcentesque iam senio⁷²⁸ coitus excitat. sistit profluvia⁷²⁹ alba feminarum.

82 39 Et iasine⁷³⁰ olus silvestre habetur, in terra repens, cum lacte multo⁷³¹, florem fert candidum; conchylium⁷³² vocant. et huius eadem commendatio ad stimulandos coitus. cruda⁷³³ ex aceto⁷³⁴ in cibis et mulieribus lactis ubertatem praestat. Salutary is e st⁷³⁵ phthisin sentientibus. infantium capiti⁷³⁶ inlita nutrit capillum tenacioremque⁷³⁷ eius cutem efficit.

83 ⁷³⁸ 40 Estur⁷³⁹ et caucalis⁷⁴⁰ feniculo similis, brevi⁷⁴¹ caule, flore candido, cordi utilis. sucus quoque eius bibitur, stomacho perquam commendatus⁷⁴² et urinae calculisque et harenis pellendis et vesicae⁷⁴³ pruritibus⁷⁴⁴. extenuat et lienis, iocineris reniumque⁷⁴⁵ pituitas. semen menses feminarum adiuvat⁷⁴⁶ bilemque⁷⁴⁷ a partu siccat. datur et contra profluvia geniturae viris. Chrysippus et conceptionibus earn putat conferre multum. bibitur in vino ieiunis. inlinitur et contra venena marinorum⁷⁴⁸, sicut Petrichus⁷⁴⁹ in carmine suo significat.

84 ⁷⁵⁰ 41 His adnumerant et sium⁷⁵¹ latius apio, in aqua nascens, pinguius nigriusque, copiosum semine, sapore nasturtii. prodest urinis, renibus, lienibus mulierumque mensibus, sive ipsum⁷⁵² in cibo sumptum sive ius⁷⁵³ decocti sive semine in vino⁷⁵⁴ drachmis duabus. calculos rumpit aquisque, quae⁷⁵⁵ gignunt eos, resistit. dysintericis prodest infusum, item inlitum lentigini⁷⁵⁶ et mulierum vitiis in facie noctu inlitum⁷⁵⁷, lomentoque⁷⁵⁸ cutem emendat et ramices lenit, equorum etiam scabiem.

85 ⁷⁵⁹ 42 Sillybum⁷⁶⁰ chamaeleonti⁷⁶¹ albo similem, aeque spinosam , ne in Cilicia quidem aut Syria aut Phoenice, ubi nascitur, coquere⁷⁶² tanti est. ita⁷⁶³ operosa eius culina traditur . in medicina nullum usum habet.

86 ⁷⁶⁴ 43 Scolymum quoque in cibos recipit⁷⁶⁵ oriens et alio nomine limoniam appellat⁷⁶⁶. frutex est numquam⁷⁶⁷ cubitali altior tristisque⁷⁶⁸ foliorum acu leis⁷⁶⁹, radice nigra, sed dulci, Eratostheni quoque laudata in pauperis⁷⁷⁰ cena. urinam ciere praecipue traditur, sanare lichenas et lepras ex aceto, venerem stimulare in vino Hesiodo et Alcaeo testibus, qui florente⁷⁷¹ ea⁷⁷² cicadas acerriini cantus esse et mulieres libidinis avidissimas virosque in coitum pigerrimos scripsere , velut providentia naturae hoc adiumento tunc valentissimo . 87 item⁷⁷³ graveolentiam⁷⁷⁴ alarum emendat radicis emedullatae uncia, in vini⁷⁷⁵ Falerni heminis tribus decocta ad tertias⁷⁷⁶ et a⁷⁷⁷ balineo ieiuno itemque post⁷⁷⁸ cibum cyathis singulis⁷⁷⁹ pota. mirum est, quod Xenocrates promittit experimento, vitium id ex alis⁷⁸⁰ per urinam effluere.

88 ⁷⁸¹ 44 Estur et soncos⁷⁸²—ut quem Theseo apud Callimachum adponat⁷⁸³ Hecale⁷⁸⁴—uterque, albus et niger. lactucae similes⁷⁸⁵ ambo, nisi spinosi essent, caule cubitali, anguloso, intus cavo⁷⁸⁶, sed qui fractus copioso lacte manet. albus, cui⁷⁸⁷ e lacte nitor⁷⁸⁸, utilis orthopnoicis lactucarum modo ex embammate⁷⁸⁹. Erasistratus⁷⁹⁰ calculos⁷⁹¹ per urinam pelli⁷⁹² eo monstrat et oris graveolentiam commanducato⁷⁹³ corrigi ⁷⁹⁴. 89 sucus trium⁷⁹⁵ cyathorum mensura in vino albo et oleo calefactus adiuvat partus ita, ut a potu⁷⁹⁶ ambulent gravidae. datur⁷⁹⁷ et in sorbitione. ipse caulis⁷⁹⁸ decoctus⁷⁹⁹ facit lactis abundantiam nutricibus coloremque meliorem infantium, utilissimus his, quae⁸⁰⁰ lac sibi coire sentiant. instillatur auribus sucus, calidusque in stranguria bibitur cyathi mensura et in stomachi rosionibus cum semine cucumeris nucleisque pineis. 90 inlinitur et sedis collectionibus. bibitur contra serpentes scorpionesque, radix vero inlinitur. eadem decocta in oleo et⁸⁰¹ punici mali calyce⁸⁰², aurium morbis ⁸⁰³ praesidium est. haec omnia ex albo. Cleemporus nigro prohibet vesci ut morbos faciente, de albo consentiens . Agathocles etiam contra sanguinem tauri demonstrat sucum⁸⁰⁴ eius, refrigeratoriam tamen vim esse convenit nigro et hac causa inponendum cum polenta. Zenon⁸⁰⁵ radicem ⁸⁰⁶ albi in⁸⁰⁷ stranguria suadet⁸⁰⁸.

91 ⁸⁰⁹ 45 Condrion sive condril le⁸¹⁰ folia habet intubi, circumrosis similia, caulem minus pedalem⁸¹¹, suco madentem amaro, radice fabae simili, aliquando numerosa⁸¹². habet proximam terrae mastichen⁸¹³ tuberculo fabae, quae adposita feminarum menses⁸¹⁴ trahere dicitur. tusa cum radicibus tota dividitur in pastillos contra serpentes, argumento probabili ⁸¹⁵, siquidem mures agrestes laesi ab his⁸¹⁶ hanc esse⁸¹⁷ dicuntur. sucus ex vino coctae alvum sistit. eadem palpebrarum pilos inordinatissimos pro cummi⁸¹⁸ efficacissime regit. Dorotheus stomacho et concoctionibus utilem carminibus suis pronuntiavit. alioqui⁸¹⁹ feminis et oculis generationique ⁸²⁰ virorum contrariam putavere.

92 46 Inter ea, quae temere manduntur, et⁸²¹ boletos merito posuerim, opimi⁸²² quidem hos⁸²³ cibi, sed⁸²⁴ inmenso exemplo in crimen adduct os⁸²⁵, veneno Tiberio Claudio principi per⁸²⁶ hanc occasionem ab⁸²⁷ coniuge⁸²⁸ Agrippina dato, quo facto illa terris venenum alterum sibique ante omnes Neronem suum⁸²⁹ dedit. quorundam ex iis⁸³⁰ facile⁸³¹ noscuntur venena diluto rubore, rancido aspectu, livido⁸³² intus colore, rimosa stria, pallido per ambitum labro. 93 non sunt haec in quibusdam , siccique⁸³³ et veris⁸³⁴ similes⁸³⁵, veluti guttas in vertice albas ex tunica sua gerunt. vulvam enim terra ob hoc prius⁸³⁶ gignit, ipsum postea in vulva, ceu⁸³⁷ in ovo est luteum. nec tunicae minor⁸³⁸ gratia in cibo infantis⁸³⁹ boleti. rumpitur haec primo nascente, mox increscente⁸⁴⁰ in pediculi⁸⁴¹ corpus absumitur, rarumque ut⁸⁴² gemin us⁸⁴³ ex uno pede. 94 ⁸⁴⁴ origo prima causaque e⁸⁴⁵ limo et acescente suco madentis terrae ant radicis⁸⁴⁶ fere g landiferae⁸⁴⁷, initioque spuma lentior, dein corpus membranae simile, mox partus, ut diximus. illa⁸⁴⁸ pernicialia⁸⁴⁹ quo t⁸⁵⁰ probandi⁸⁵¹ alia all is signa!⁸⁵² si caligaris⁸⁵³ clavus ferrive⁸⁵⁴ aliqua robigo aut panni marcor adfuerit⁸⁵⁵ nascenti , omnem ilico sucum alienum saporemque in venenum ⁸⁵⁶ concoqui⁸⁵⁷ deprehendisse qui⁸⁵⁸ nisi⁸⁵⁹ agrestes possunt atque⁸⁶⁰ qui⁸⁶¹ colligunt⁸⁶² ipsi? 95 ⁸⁶³ alia vitia ne hi quidem⁸⁶⁴, si serpentis caverna iuxta fuerit, si patescentem⁸⁶⁵ primo adhalaverit , capaci venenorum cognatione ad virus accipiendum. itaque caveri conveniat⁸⁶⁶ prius, quam se condant serpentes. signa erunt⁸⁶⁷ tot herbae, tot arbores fruticesque ab emersu⁸⁶⁸ earum ad latebram usque vernantes et vel fraxini tantum folia nec postea nascentia nec ante decidentia. et boletis quidem ortus occasusque omnis intra⁸⁶⁹ dies septem est.

96 47 Fungorum lentior natura et numerosa genera , sed⁸⁷⁰ origo non nisi ex⁸⁷¹ pituita arborum. tutissimi⁸⁷² qui rubent callo, minus diluto rubore quam boleti; mox candidi , velut apice flaminis insignibus pediculis; tertium genus suilli⁸⁷³, venenis accommodatissimi⁸⁷⁴. familias nuper interemere ⁸⁷⁵ et tota convivia⁸⁷⁶, Annaeum⁸⁷⁷ Serenum, praefectum Neronis⁸⁷⁸ vigilum, et tribunos centurionesque. 97 quae⁸⁷⁹ voluptas⁸⁸⁰ ta m⁸⁸¹ ancipitis cibi⁸⁸²? quidam discrevere arborum⁸⁸³ generibus, fico ferulave⁸⁸⁴ et cummim⁸⁸⁵ ferentibus, non item⁸⁸⁶ taxo aut⁸⁸⁷ robore, cupresso⁸⁸⁸, ut diximus. sed ista quis spondet in venalibus?⁸⁸⁹ omnium colos lividus; hic habebit⁸⁹⁰ veneni argumentum , quo similior fuerit arborum cor tici⁸⁹¹. adversus haec diximus remedia dicemusque; 98 interim sunt aliqua et⁸⁹² in iis⁸⁹³. Glaucias⁸⁹⁴ stomacho utiles putat boletos. siccantur pendentes suilli, iunco transfixi, quales e⁸⁹⁵ Bithynia veniunt . hi fluctionibus alvi⁸⁹⁶, quas rheumatismos⁸⁹⁷ vocant, medentur excrescentibusque in sede carnibus; minuunt enim eas et tempore absumunt, item lentiginem et mulierum in facie vitia⁸⁹⁸. lavantur etiam, ut plumbum, in⁸⁹⁹ oculorum medicamenta⁹⁰⁰. sordidis⁹⁰¹ ulceribus et capitis eruptionibus, canum morsibus ex aqua inlinuntur. 99 ⁹⁰² libet et coquendi dare aliquas communes in omni eo⁹⁰³ genere observationes, quando ipsae suis manibus deliciae praeparant hunc cibum solum⁹⁰⁴ et cogitatione ante pascuntur sucinis novaculis aut argenteo⁹⁰⁵ apparatu⁹⁰⁶ comitante. noxii⁹⁰⁷ erunt fungi, qui in coquendo duriores fient; innocentiores, qui nitro addito coquentur, utique si⁹⁰⁸ percoquantur. tutiores fiunt cum carne cocti aut cum pediculo⁹⁰⁹ piri; prosunt et pira⁹¹⁰ confestim sumpta. debellat eos et aceti⁹¹¹ natura contraria iis⁹¹².

100 ⁹¹³ 48 Imbribus proveniunt omnia haec, imbre et silphium ⁹¹⁴⁹¹⁵ venit primo⁹¹⁶, ut dictum est. ex Syria nunc hoc⁹¹⁷⁹¹⁸ maxime inportatur, deterius⁹¹⁹ Parthico, sed Medico⁹²⁰ melius, extincto⁹²¹ omni Cyrenaico, ut diximus. usus silphii in⁹²² medicina foliorum ad⁹²³ purgandas vulvas pellendosque emortuos ⁹²⁴ partus; decocuntur in vino albo et odorato, ut bibatur mensura acetabuli a balineis. radix prodest arteriis exasperatis, collectionibus⁹²⁵ sanguinis inlinitur. sed in cibis concoquitur aegre, inflationes⁹²⁶ facit⁹²⁷ et ructus⁹²⁸. urinae quoque noxia est,⁹²⁹ suggillatis cum vino et oleo amicissima et cum cera strumis. verrucae sedis crebriore eius suffitu cadunt⁹³⁰.

101 ⁹³¹ 49 Laser e silphio profluens quo diximus modo⁹³²⁹³³ inter eximia naturae dona numeratum plurimis compositionibus inseritur⁹³⁴, per se autem algores excalfacit, potum nervorum vitia extenuat. feminis datur in vino et lanis mollibus admovetur vulvae ad menses ciendos. pedum o clavos circumscariphatos ferro mixtum cerae extrahit. urinam ⁹³⁵ ciet ciceris magnitudine dilutum⁹³⁶. 102 Andreas⁹³⁷ spondet copiosius sumptum nec inflationes facere et concoctioni plurimum conferre senibus et feminis, item hieme quam aestate utilius, et tum⁹³⁸ aquam bibentibus. cavendum, ne qua sit exulceratio intus. ab aegritudine recreationi efficax in cibo; tempestive enim datum cauteri i v im⁹³⁹ optinet, adsuetis etiam utilius quam expertibus. 103 ⁹⁴⁰ extera⁹⁴¹ corporum indubitatas confessiones habent⁹⁴²: venena telorum et serpentium extinguit potum; ex⁹⁴³ aqua vulneribus his⁹⁴⁴ circumlinitur , scorpionum tantum plagis ex oleo, ulceribus vero non maturescentibus cum farina hordeacia⁹⁴⁵ vel fico sicca, carbunculis cum ruta vel cum melle vel per se visco superlitum, ut haereat; sic et⁹⁴⁶ ad canis morsus; excrescentibus circa se dem⁹⁴⁷ cum tegmine⁹⁴⁸ punici mali ex aceto decoctum , clavis, qui volgo morticini appellantur, nitro mixto. 104? ⁹⁴⁹alopecias nitro⁹⁵⁰ ante subactas⁹⁵¹ replet⁹⁵² cum vino et croco aut pipere ac murium⁹⁵³ fimo et aceto. perniones ex vino fovet⁹⁵⁴ et ex oleo coctum; inponitur sic et callo, clavis pedum ⁹⁵⁵ superrasis; praecipuae utilitatis contra⁹⁵⁶ aquas malas, pestilentes tractus vel dies; in⁹⁵⁷ tussi, uva; fellis veteri⁹⁵⁸ suffusioni ⁹⁵⁹, hydropicis⁹⁶⁰, raucitatibus; confestim enim purgat fauces vocemque reddit. 105 ⁹⁶¹ podagras⁹⁶² in⁹⁶³ spongea dilutum posca⁹⁶⁴ lenit. pleuriticis⁹⁶⁵ in sorbitione vinum poturis datur, contractionibus, opisthotonicis ciceris magnitudine cera to circumlitum. in angina gargarizatur. anhelatoribus et in tussi⁹⁶⁶ vetusta cum porro ex⁹⁶⁷ aceto datur; a t⁹⁶⁸ ex aceto his, qui coagulum lactis sorbuerint, praecordiorum vitiis syntecticis ⁹⁶⁹, comitialibus cum vino⁹⁷⁰, in aqua mulsa linguae paralysi. coxendicibus⁹⁷¹ et⁹⁷² lumborum doloribus cum decocto melle inlinitur. 106 non censuerim, quod auctores suadent , cavernis dentium in dolore inditum cera includi, magno experimento hominis, qui se ea de⁹⁷³ causa praecipitavit ex alto. quippe tauros inflammat naribus⁹⁷⁴ inlitis⁹⁷⁵, serpentes avidissimas vini admixtum rumpit; ideo nec inungui suaserim⁹⁷⁶, cum Attico licet melle⁹⁷⁷ praecipiant. quas habeat utilitates admixtum aliis, inmensum est referre, et nos simplicia tractamus, quoniam in his⁹⁷⁸ naturam esse apparet, in illis coniecturam saepius fallacem, nulli satis custodita in mixturis concordia naturae ac repugnantia. qua⁹⁷⁹ de re mox plura.

⁹⁸⁰

107 ⁹⁸¹ 50 Non esset mellis auctoritas in pretio minor quam laseris, ni⁹⁸² ubique nasceretur. illud ipsa fabricata est⁹⁸³ natura, sed huic gignendo animal, ut diximus, innumeros⁹⁸⁴ ad usus, si quotiens misceatur aestimemus. prima propolis alvorum⁹⁸⁵, de qua diximus, aculeos et omnia infixa⁹⁸⁶ corpori extrahit, tubera discutit, dura concoquit, dolores nervorum⁹⁸⁷ mulcet ulceraque iam desperantia cicatricem ⁹⁸⁸ cludit⁹⁸⁹. 108 ⁹⁹⁰ mellis quidem ipsius natura talis est, ut putrescere corpora non sinat. iucundo⁹⁹¹ sapore atque non aspero, alia quam salis natura, faucibus, tonsillis, anginae omnibusque⁹⁹² oris⁹⁹³ desideriis⁹⁹⁴ utilissimum arescentique in febribus linguae, iam vero peripneumonicis, pleuriticis⁹⁹⁵ decoctum ⁹⁹⁶⁹⁹⁷, item vulneribus, a serpente percussis et contra venena, fungos, paralytic is⁹⁹⁸ in mulso, quamquam⁹⁹⁹ suae mulso dotes constant. mel auribus instillatur cum rosaceo, lendes et foeda capitis animalia necat. 109 usus despumati semper aptior, stomachum tamen inflat¹⁰⁰⁰, bilem auget, fastidium creat. et oculis per se inutile aliqui arbitrantur; rursus¹⁰⁰¹ quidam angulos exulceratos melle tangi suadent. mellis causas atque differentias nationesque et i ndicationem¹⁰⁰² in apium ac deinde florum natura diximus, cum ratio¹⁰⁰³ operis dividi cogeret miscenda rursus naturam rerum pernoscere volentibus¹⁰⁰⁴.

110 ¹⁰⁰⁵ 51 In mellis operibus et aqua¹⁰⁰⁶ mulsa debet tractari. duo genera eius, subitae ac recentis, alterum inveteratae. repentina despumato¹⁰⁰⁷ melle praeclaram utilitatem habet in cibo aegrotantium levi, hoc est alica eluta¹⁰⁰⁸, viribus recreandis , ore¹⁰⁰⁹ stomachoque mulcendo, ardores¹⁰¹⁰ refrigerando. frigidam¹⁰¹¹ enim dari utilius ventri¹⁰¹² molliendo. invenio apud auctores, deco ctum¹⁰¹³ bibendum alsiosis, item animi humilis et praeparci¹⁰¹⁴, quos illi dixere micropsyc hos¹⁰¹⁵. 111 ¹⁰¹⁶ ut est¹⁰¹⁷ ratio subtilitatis inmensae a Platone descendens, corpusculis rerum levibus scabris, angulosis rotundis, magis aut minus¹⁰¹⁸ ad¹⁰¹⁹ aliorum naturam¹⁰²⁰ accedentibus¹⁰²¹, ideo non eadem omnibus amara aut dulcia esse; sic et in lassitudine proniores esse ad iracundiam et in siti¹⁰²². ergo et haec animi¹⁰²³ asperitas¹⁰²⁴, seu potius animae, dulciore suco mitigatur lenito¹⁰²⁵ transitu¹⁰²⁶ spiritus et molliore facto meatu, ne scindat euntem redeuntemque¹⁰²⁷. experimenta¹⁰²⁸ in se cuique: nullius non ira luctusque¹⁰²⁹ , tristitia¹⁰³⁰ et omnis animi impetus cibo mollitur , ideoque observanda sunt quae non solum corporum medicinam, sed et morum habent¹⁰³¹.

112 ¹⁰³² 52 Aqua mulsa et tussientibus utilis traditur, calefacta ¹⁰³³ invitat¹⁰³⁴ vomitiones, contra venenum psimithii¹⁰³⁵ salutaris addito oleo, item contra hyoscyam i¹⁰³⁶ cum lacte maxime asinino, et contra halicacabi¹⁰³⁷, ut diximus. infunditur¹⁰³⁸ et auribus et genitalium fistulae¹⁰³⁹. vulvis inponitur cum pane molli, subitis tumoribus, luxatis¹⁰⁴⁰ leniendisque¹⁰⁴¹ omnibus . inveteratae¹⁰⁴² usum¹⁰⁴³ damnavere posteri, minus innocentem ¹⁰⁴⁴ aqua¹⁰⁴⁵ minusque vino firmum; longa tamen vetustate transit in vinum, ut constat inter omnes, stomacho inutilissimum nervisque contrarium.

113 ¹⁰⁴⁶ 53 Semper¹⁰⁴⁷ mulsum ex vetere¹⁰⁴⁸ vino utilissimum, facillimeque cum melle concorporatur¹⁰⁴⁹, quod in dulci numquam evenit. ex austero factum non inflat¹⁰⁵⁰ stomachum, neque ex decocto melle, minusque implet¹⁰⁵¹, quod fere evenit ; adpetendi¹⁰⁵² quoque revocat aviditatem cibi. alvum mollit frigido potu, pluribus calido sistit, corpora auget. 114 ¹⁰⁵³ multi senectam longam mulsi¹⁰⁵⁴ tantum intrita toleravere, neque alio ullo cibo, celebri¹⁰⁵⁵ Pollionis Romili¹⁰⁵⁶ exemplo. centensimum annum excedentem eum divus Augustus hospes interrogavit, qu anam¹⁰⁵⁷ maxime ratione vigorem¹⁰⁵⁸ illum animi corporisque custodisset. at¹⁰⁵⁹ ille respondit: intus mulso, foris oleo. Varro regium cognominatum arquatorum¹⁰⁶⁰ morbum tradit, quoniam mulso curetur.

115 ¹⁰⁶¹ 54 Melitites quo fieret modo ex musto et melle¹⁰⁶², docuimus in ratione vini. saeculis iam fieri non arbitror¹⁰⁶³ hoc genus, inflationibus obnoxium. solebat tamen inveteratum alvi causa dari in febre¹⁰⁶⁴ , item articulario morbo et¹⁰⁶⁵ nervorum infirmitate¹⁰⁶⁶ laborantibus et mulieribus vini abstem iis¹⁰⁶⁷.

116 ¹⁰⁶⁸ 55 Mellis¹⁰⁶⁹ naturae adnexa cera est, de cuius origine¹⁰⁷⁰, bonitate, nationibus suis locis diximus. omnis autem¹⁰⁷¹ mollit, calefacit¹⁰⁷², explet corpora. recens melior. datur in sorbitione dysintericis, favique ipsi in pulte alicae prius tostae. adversatur lactis¹⁰⁷³ naturae, ac¹⁰⁷⁴ milii magnitudine decem grana cerae hausta¹⁰⁷⁵ non patiuntur coagulari lact¹⁰⁷⁶ in stomacho¹⁰⁷⁷. si inguen¹⁰⁷⁸ tumeat¹⁰⁷⁹, albam ceram in pube fixisse remedio est.

117 56 Nec huius usus, quos¹⁰⁸⁰ mixta aliis praestat, enumerare possit medicina, sicuti nec ceterorum, quae cum aliis prosunt. ista¹⁰⁸¹, ut diximus, ingeniis constant¹⁰⁸². non fecit¹⁰⁸³ ceratum¹⁰⁸⁴, malagmata, emplastra, collyria, antidota parens illa ac divina rerum artifex; officinarum haec, immo verius avaritiae commenta sunt. naturae quidem opera absoluta atque perfecta gignuntur, paucis ex causa, non ex coniectura rebus adsumptis, ut¹⁰⁸⁵ suco aliquo sicca temperentur ¹⁰⁸⁶ ad meatus aut corpore alio¹⁰⁸⁷ umnentia ad nexus¹⁰⁸⁸. 118 scripulatim quidem colligere ac miscere vires non coniecturae humanae opus, sed inpudentiae est. nos nec Indicarum Arabicarumque mercium aut externi¹⁰⁸⁹ orbis adtingimus medicinas . non placent remediis tam longe nascenlia, non nobis gignuntur¹⁰⁹⁰, immo ne illis quidem; alioqui¹⁰⁹¹ non venderent . odorum causa unguentorumque et deliciarum, si place, etiam superstitionis gratia emantur¹⁰⁹², quoniam ture supplicamus et costo. salutem quidem sine istis posse constare¹⁰⁹³, vel ob id probabiimus, ut¹⁰⁹⁴ tanto magis sui¹⁰⁹⁵ delicias pudeat.

119 ¹⁰⁹⁶ 57 Sed medicinas e floribus coronamentisque et hortensiis quaeque mandantur¹⁰⁹⁷ herbae persecuti¹⁰⁹⁸ quonam modo frugum omittimus¹⁰⁹⁹? Nimirum et has indicare conveniat¹¹⁰⁰.

in primis sapientissima animalium esse constat, quae fruge¹¹⁰¹ vescantur. siliginis grana combusta et trita in vino Am mineo¹¹⁰², oculis inlita epiphoras sedant, tritici vero ferro combusta iis, quae¹¹⁰³ frigus usserit¹¹⁰⁴, praesentaneo sunt remedio . 120 farina tritici ex aceto cocta nervorum contractionibus , cum rosaceo vero et fico sicca myxisque¹¹⁰⁵ decoctis¹¹⁰⁶ furfures tonsillis faucibusque gargarizatione prosunt. Sex. Pomponius, praetorii viri pater, Hispaniae citerioris princeps , cum horreis suis ventilandis praesideret, correptus¹¹⁰⁷ dolore podagrae mersit in¹¹⁰⁸ triticum super genua sese, levatusque siccatis pedibus mirabilem in modum hoc postea remedio usus est. 121 ¹¹⁰⁹ vis tanta est, ut cados plenos siccet. paleam quoque tritici vel hordei calidam inponi ramicum incommodis experti iubent, quaque decoctae sint¹¹¹⁰ aqua fovere¹¹¹¹. est¹¹¹² in farre vermiculus teredini¹¹¹³ similis, quo cavis¹¹¹⁴ dentium cera incluso cadere vitiati dicuntur, etiam si fricentur ¹¹¹⁵. olyram arincam¹¹¹⁶ diximus vocari. hac¹¹¹⁷ decocta¹¹¹⁸ fit medicamentum, quod Aegyptii atheram¹¹¹⁹ vocant, infantibus utilissimum, sed et adultos inlinunt eo¹¹²⁰.

122 ¹¹²¹ 58 Farina ex hordeo et cruda et decocta collectiones impetusque¹¹²² discutit, lenit concoquitque¹¹²³. decoquitur alias in mulsa aqua aut fico sicca¹¹²⁴; at iocineris doloribus, cum pus¹¹²⁵ concoqui¹¹²⁶ opus est, in¹¹²⁷ vino; cum¹¹²⁸ inter coquendum ¹¹²⁹ discutiendumque cura est, tune¹¹³⁰ in aceto melius aut in faece aceti aut cotoneis¹¹³¹ pirisve decoctis; ad multipedae¹¹³² morsus cum melle, ad¹¹³³ serpentium in aceto et contra sup5 purantia, ad extrahendas suppurationes ex posca addita resina¹¹³⁴ Gallica¹¹³⁵; 123 ¹¹³⁶ ad concoctiones vero et ulcera vetera cum resina, ad duritias cum fimo columbarum aut fico sicca aut cinere, ad nervorum inflammationes aut intestinorum vel laterum¹¹³⁷ dolores cum papavere aut meliloto, et quotiens ab ossibus caro recedit, ad strumas cum pice et inpubis pueri urina, cum oleo¹¹³⁸. cum Graeco feno contra praecordiorum tumores vel in febribus cum melle vel adipe vetusto. suppuratis triticea farina multo lenior. 124 ¹¹³⁹ nervis cum hyoscyami suco inlinitur, ex aceto et melle lentigini. zeae, ex qua¹¹⁴⁰ alicam fieri diximus, efficacior etiam hordeacea¹¹⁴¹ videtur, trimenstris mollior, ex vino rubro ad scorpionum ictus tepida et sanguinem excreantibus, item arteriae , tussi cum caprino sebo aut butyro¹¹⁴². 125 ¹¹⁴³ ex feno Graeco, mollissima omnium, ulcera manantia sanat et furfures corporis , stomachi dolores, pedes et mammas cum vino et nitro cocta. aerina¹¹⁴⁴ magis ceteris purgat ulcera vetera et gangraenas¹¹⁴⁵ cum raphano et sale, e x¹¹⁴⁶ aceto lichenas, lepras cum sulpure vivo¹¹⁴⁷, et capitis dolores¹¹⁴⁸ cum adipe anserino inposita fronti. strumas et panos¹¹⁴⁹ concoquit cum fimo columbino et lini semine decocta¹¹⁵⁰ in vino.

126 ¹¹⁵¹ 59 De polentae generibus in frugum loco satis diximus¹¹⁵². medicorum¹¹⁵³ ratione a farina hordei distat eo,¹¹⁵⁴ quod torretur, ob¹¹⁵⁵ id stomacho utilis. alvum sistit impetusque ¹¹⁵⁶ rubicundi tumoris; et oculis inlinitur et capitis dolori cum menta aut alia refrigerante herba, item pernionibus et serpentium plagis, item ambustis ex vino, inhibetque ¹¹⁵⁷ pusulas.

127 ¹¹⁵⁸ 60 Farina in pollinem subacta vim extrahendi umoris habet adeo¹¹⁵⁹ , ut¹¹⁶⁰ cruore suffusis in fascias usque sanguinem ¹¹⁶¹ perducat¹¹⁶², efficacius in sapa. inponitur et pedum callo clavisque. nam cum oleo vetere ac pice decocto polline condylomata et alia omnia sedis vitia quam maxime calido mirabilem in modum curantur. pulte corpus augetur. farina¹¹⁶³ , qua chartae glutinantur, sanguinem excreantibus datur tepida sorbenda efficaciter.

128 61 Alica res Romana est et non pridem excogitata; alioqui¹¹⁶⁴ non tisanae potius laudes scripsissent Graeci. nondum arbitror Pompei Magni aetate in usu¹¹⁶⁵ fuisse, et ideo vix quicquam de ea¹¹⁶⁶ scriptum ab Asclepiadis schola. esse quidem eximie utilem nemo dubitat, sive eluta detur ex aqua mulsa sive in¹¹⁶⁷ sorbitione¹¹⁶⁸ decocta sive in pulte¹¹⁶⁹. 129 ¹¹⁷⁰eadem in alvo sistenda torretur¹¹⁷¹ , dein favorum cera coquitur , ut supra diximus. peculiariter tamen longo morbo¹¹⁷² ad¹¹⁷³ tabitudinem redactis subvenit ternis eius cyathis in sextarium¹¹⁷⁴ aquae sensim decoctis, donec omnis aqua consumatur , postea sextario lactis ovilli aut caprini addito per¹¹⁷⁵ continuos dies..., mox adiecto melle. tali genere sorbitionis emendantur syntexis.

130 ¹¹⁷⁶ 62 Milio sistitur alvus, discutiuntur tormina, in quem usum torretur ante. nervorum doloribus et aliis fervens in sacco inponitur, neque aliud utilius, quoniam levissimum mollissimumque¹¹⁷⁷ est et caloris¹¹⁷⁸ capacissimum. itaque talis usus eius est ad omnia, quibus calor profuturus est. farina eius cum pice liquida serpentium et multipedae plagis inponitur.

131 ¹¹⁷⁹ 63 Panicum Diocles medicus mel frugum¹¹⁸⁰ appellavit . effectus habet quos milium. in vino potum prodest dysintericis. similiter his, quae vaporanda sunt, excalfactum inponitur. sistit alvum in lacte caprino decoctum et bis die haustum. sic prodest et ad tormina.

132 ¹¹⁸¹ 64 Sesima¹¹⁸² trita in vino¹¹⁸³ sumpta¹¹⁸⁴ inhibet vomitiones. aurium inflammationi inlinitur et ambustis. eadem efficit et dum in herba est. hoc amplius oculis inponitur decocta in vino. stomacho inutilis in cibis¹¹⁸⁵ et animae gravitatem facit. stellionum morsibus resistit, item ulceribus, quae cacoëthe vocant, et auribus oleum, quod ex ea fit, prodesse diximus. 133 ¹¹⁸⁶ sesamoides¹¹⁸⁷ a similitudine nomen ac-¹¹⁸⁸ cepit, grano amaro, folio minore¹¹⁸⁹. nascitur in glareosis¹¹⁹⁰. detrahit¹¹⁹¹ bilem in aqua potum semen, inlinitur igni sacro, discutit panos. est etiamnum aliud sesamoides¹¹⁹², Anticyrae¹¹⁹³ nascens, quod ideo aliqui Anticyricon¹¹⁹⁴ vocant, cetera simile¹¹⁹⁵ erigeronti herbae, de qua dicemus suo loco, grano¹¹⁹⁶ sesamae. datur in vino dulci ad detractiones quantum tribus digitis capitur¹¹⁹⁷. miscent ibi et ellebori albi unum et¹¹⁹⁸ dimidium obolum, purgationem eam adhibentes maxime insaniae¹¹⁹⁹ melancholicae¹²⁰⁰,comitialibus, podagris. et per se drachmae pondere exinanit¹²⁰¹.

134 ¹²⁰² 65 Hordeum optimum quod candidissimum. sucus decocti in aqua caelesti digeritur in pastillos, ut infundantur exulceratis interaneis et vulvis¹²⁰³. cinis eius ambustis inlinitur et carnibus, quae recedunt ab ossibus, et eruptionibus pituitae, muris aranei morsibus. idem adsperso sale ac melle candorem dentibus¹²⁰⁴, suavitatem oris facit. 135 ¹²⁰⁵eos, qui pane hordeacio utuntur, morbo pedum temptari negant. novem granis furunculum¹²⁰⁶ si quis. circumducat, singulis ter manu sinistra, et omnia in ignem abiciat, confestim sanari aiunt. est et herba ph oenice¹²⁰⁷ appellata¹²⁰⁸ a¹²⁰⁹ Graecis, nostris¹²¹⁰ vero hordeum murinum; haec trita e vino pota praeclare ciet menses.

136 ¹²¹¹ 66 Tisanae¹²¹², quae ex hordeo fit, laudes uno volumine ¹²¹³ condidit Hippocrates, quae nunc omnes in alicam transeunt. quanto¹²¹⁴ innocentior¹²¹⁵ alica! Hi p p o c r ates tamen¹²¹⁶ sorbitionis gratia laudavit¹²¹⁷, quoniam lubrica ex facili hauriretur, quoniam sitim arce ret¹²¹⁸, quoniam in alvo non intumesceret¹²¹⁹, quoniam facile redderetur et. adsuetis hic cibus solus¹²²⁰ in febri bis¹²²¹ die posset¹²²² dari, tantum remotus ab istis, qui medicinam fame exercent. sorbitionem tamen dari totam vetuit aliudve quam sucum tisanae; item vetuit, quamdiu pedes frigidi essent, tune quidem nec potionem dandam. fit et ex tritico glutinosior arteriaeque exulceratae utilior.

137 ¹²²³ 67 Am ylon¹²²⁴ hebetat oculos, et gulae inutile, contra quam creditur. item alvum sistit, epiphoras oculorum inhibet et ulcera sanat, item pusulas et fluctiones sanguinis. genas duras emollit. datur cum ovo¹²²⁵ iis, qui sanguinem reiecerint, in vesicae vero dolore semuncia amyli cum ovo et passi tribus ovis subfervefacta a balineo. quin et avena cea¹²²⁶ farina decocta in aceto naevos tollit.

138 ¹²²⁷ 68 Panis hic ipse, quo¹²²⁸ vivitur, innumeras paene continet medicinas. ex aqua et oleo aut rosaceo mollit collectiones ¹²²⁹; ex aqua mulsa ad¹²³⁰ duritias valde mitigandas¹²³¹, ex vino ad discutienda¹²³² aut quae praestringi opus sit et, si magis etiamnum, ex¹²³³ aceto, adversus acutas¹²³⁴ pituitae fluctiones , quas Graeci rheumatismos vocant, item ad percussa, luxata¹²³⁵, ad omnia autem fermentatus, qui vocatur autopyrus , utilior. inlinitur¹²³⁶ et paronychiis et callo pedum¹²³⁷ in aceto. vetus aut¹²³⁸ nauticus¹²³⁹ panis tusus atque¹²⁴⁰ iterum coctus sistit alvum. 139 ¹²⁴¹ vocis studiosis et contra destillationes siccum esse primo cibo utilissimum¹²⁴² est. sitanius, hoc est e¹²⁴³ trimestri¹²⁴⁴, incussa in facie aut desquamata cum melle aptissime curat. candidus aegris aqua calida frigidave madefactus levissimum cibum praebet. oculorum tumori ex vino inponitur; sic et pusulis capitis aut¹²⁴⁵ adiecta arida myrto. tremulis panem ex aqua esse ieiunis statim a balineis ¹²⁴⁶ demonstrant. quin et gravitatem odorum in cubiculis¹²⁴⁷ ustus emendat et vini in saccos¹²⁴⁸ additus.

140 69 Et¹²⁴⁹ faba auxiliatur. namque solida fricta fervensque in acre¹²⁵⁰ acetum coniecta torminibus medetur. in cibo fresa¹²⁵¹ et cum alio¹²⁵² cocta contra deploratas tusses¹²⁵³ suppurationesque pectorum cotidiano cibo sumitur, et commanducata ieiuno ore et ad furunculos maturandos discutiendosve ¹²⁵⁴ inponitur, et in vino decocta ad testium tumores, ad genitalia. 141 ¹²⁵⁵ lomento quoque ex aceto decocto¹²⁵⁶ tumores maturat atque aperit, item livoribus, combustis medetur. voci eam prodesse auctor est M. Varro. fabalium etiam siliquarumque cinis ad coxendices¹²⁵⁷, ad nervorum veteres dolores cum adipis suilli vetustate prodest. et per se cortices ¹²⁵⁸ decocti ad tertias sistunt alvum.

142 ¹²⁵⁹ 70 Lens optima quae facillime coquitur et ea, quae maxime aquam absorbet¹²⁶⁰. aciem quidem oculorum obtundit et stomachum inflat, sed alvum sistit in cibo magisque caelesti aqua discocta; eadem solvit minus percocta. pusulas ulcerum rumpit; ea¹²⁶¹, quae intra os¹²⁶² sunt, purgat et adstringit¹²⁶³. collectiones omnes inposita sedat maximeque exulceratas et rimosas; oculorum autem epiphoras cum meli loto¹²⁶⁴ aut cotoneo. contra suppurantia cum polenta inponitur . 143 decoctae sucus ad oris¹²⁶⁵ exulcerationes et genitalium adhibetur, ad sedem cum rosaceo aut cotoneo, in iis, quae acrius remedium exigant, cum putamine¹²⁶⁶ punici melle modico¹²⁶⁷ adiecto. ad id demum¹²⁶⁸, ne celeriter inarescat ¹²⁶⁹, adiciunt et betae folia. inponitur et strumis, panis vel maturis vel maturescentibus ex aceto discocta, rimis¹²⁷⁰ ex aqua mulsa et gangraenis cum punici¹²⁷¹ tegmine¹²⁷²; item podagris cum polenta et vulvis et renibus, pernionibus, ulceribus difficile cicatricem trahentibus. 144 ¹²⁷³ propter dissolutionem stomachi XXX grana lentis devorantur. in chol eris¹²⁷⁴ quoque et dysinteria efficacior est in tribus aquis¹²⁷⁵ cocta, in quo usu¹²⁷⁶ melius semper eam¹²⁷⁷ torrere ante¹²⁷⁸ et tundere¹²⁷⁹, ut quam¹²⁸⁰ tenuissima detur vel per se vel cum cotoneo malo aut piris¹²⁸¹ aut myrto aut intubo erratico aut beta nigra aut plantagine. pulmoni¹²⁸² e st inutilis et capitis dolori¹²⁸³ nervosisque omnibus et felli, nec somno¹²⁸⁴ facilis, at¹²⁸⁵ pusulis¹²⁸⁶ utilis ignique sacro et mammis in aqua marina decocta, in aceto autem duritias et strumas discutit. 145 stomachi quidem causa polentae modo potionibus inspergitur. quae sint¹²⁸⁷ ambusta, aqua semicocta cura nt¹²⁸⁸, postea trita et per cribrum¹²⁸⁹ effuso furfure, mox procedente curatione addito¹²⁹⁰ melle. ex posca coquitur ad guttura. est et palustris lens, per se nascens in aqua non profluenti¹²⁹¹, refrigeratoriae naturae, propter quod collectionibus inlinitur et maxime podagris et per se et cum polenta. glutinat et interanea procidentia.

146 ¹²⁹² 71 Est¹²⁹³ silvestris elelisphacos¹²⁹⁴ dicta a¹²⁹⁵ Graecis, aliis sphacos¹²⁹⁶ dicta¹²⁹⁷, sativa¹²⁹⁸ lente leviore¹²⁹⁹ et folio minore atque sicciore¹³⁰⁰ et odoratiore¹³⁰¹. est et alterum genus eius silvestrius¹³⁰², odore¹³⁰³ gravi; haec¹³⁰⁴ mitior folia habet cotonei mali effigie, set minora et candida, quae cum ramis decocuntur. menses ¹³⁰⁵ ciet et urinas, et pastinacae marinae¹³⁰⁶ ictus sanat, torporem autem obducit percusso loco. bibitur cum absinthio et dysinteriae. 147 ¹³⁰⁷ cum vino eadem commorantes menses¹³⁰⁸ trahit, abundantes sistit decocto eius poto. per se inposita herba vulnerum sanguinem cohibet. purgat¹³⁰⁹ et serpentium morsus et, si in vino decoquatur, pruritus testium sedat. nostri, qui nunc sunt, herbarii elelisphacum¹³¹⁰ Graece, salviam Latine vocant, mentae similem, canam, odoratam. partus emortuos ea adposita extrahunt, item vermes ulcerum ¹³¹¹ auriumque.

148 ¹³¹² 72 Cicer et silvestre est, foliis simile¹³¹³, odore gravi. si largius sumatur, alvus solvitur et inflatio contrahitur et tormina.tostum salubrius habetur. cicercula etiamnum magis in alvo proficit. farina utriusque ulcera manantia capitis sanat¹³¹⁴, efficacius silvestris, item comitiales et iocinerum tumores et serpentium ictus. 149 ciet menses et urinas, grano maxime. emendat¹³¹⁵ et lichenas¹³¹⁶ et testium inflammationes, regium morbum, hydropicos. laedunt omnia haec genera exulceratam vesicam et renes. gangraenis utiliora cum melle et his, quae cacoëthe vocantur. verrucarum in omni genere prima luna singulis granis singulas tangunt, eaque¹³¹⁷ grana in linteolo deligata¹³¹⁸ post se abiciunt, ita fugari vitium arbitrantes. 150 ¹³¹⁹ nostri praecipiunt arietinum in aqua¹³²⁰ cum ¹³²¹ sale discoquere¹³²², ex¹³²³ eo bibere cyathos binos in difficultatibus urinae; sic et calculos pelli¹³²⁴.morbumque regium. eiusdem¹³²⁵ foliis sarmentisque decoctis aqua¹³²⁶ quam maxime calida¹³²⁷ morbos pedum lenit¹³²⁸, et ipsum calidum tritumque inlitum. columbini decocti aqua horrorem tertianae et quartanae minuere creditur. nigrum autem cum gallae dimidi o¹³²⁹ tritum oculorum ulceribus ex passo medetur¹³³⁰.

151 ¹³³¹ 73 De ervo quaedam in mentione eius diximus,¹³³² nec potentiam ei¹³³³ minorem ¹³³⁴ veteres quam brassicae¹³³⁵ tribuere contra serpentium ictus ex aceto¹³³⁶, ad¹³³⁷ crocodilorum hominumque morsum¹³³⁸. si quis ervum cotidie ieiunus edit¹³³⁹, lienem eius absumi certissimi auctores adfirmant. farina¹³⁴⁰ eius varos¹³⁴¹ , sed et¹³⁴² maculas¹³⁴³ cutis toto corpore emendat. serpere ul cera¹³⁴⁴ non patitur, in mammis efficacissimum. 152 carbunculos rumpit ex vino. urinae difficultates, inflationem¹³⁴⁵, vitia iocineris, tenesmon¹³⁴⁶ et quae cibum non sentiant¹³⁴⁷, atropha appellata, tostum et in nucis abellanae magnitudinem ¹³⁴⁸ melle¹³⁴⁹ collectum devoratumque corrigit¹³⁵⁰; item impetigines ex aceto coctum¹³⁵¹ et quarto¹³⁵² die solutum. panos in melle inpositum suppurare prohibet. 153 aqua decocti perniones et pruritus sanat fovendo. quin et universo corpori , si¹³⁵³ quis cotidie ieiunus biberit, meliorem fieri colorem existumant¹³⁵⁴. cibis idem hominis alienum¹³⁵⁵. vomitiones movet, alvum turbat, capiti et stomacho onerostim; genua quoque degravat. sed madefactum pluribus diebus mitescit , bubus iumentisque utilissimum. siliquae eius virides prius, quam indurescant, cum suo caule¹³⁵⁶ foliisque contrit ae¹³⁵⁷ capillos nigro colore inficiunt.

154 ¹³⁵⁸ 74 Lupini quoque silvestres sunt, omni modo minores ¹³⁵⁹ praeterquam amaritudine. ex omnibus, quae eduntur, sicco nulli minus ponderis est nec plus utilitatis. mitescunt cinere aut aqua calidis¹³⁶⁰. colorem hominis frequentiores¹³⁶¹ in cibo exhilarant, amari¹³⁶² contra aspidas valent. ulcera atra aridi decorticatique triti supposito linteolo ad vivum corpus redigunt. strumas, parotidas in aceto cocti discutiunt. 155 ¹³⁶³sucus decoctorum cum ruta et pipere¹³⁶⁴ vel¹³⁶⁵ in febri datur¹³⁶⁶ ad ventris animalia pellenda minoribus XXX annorum, pueris vero etiam inpositi in ventrem ieiunis prosunt, et alio genere tosti vel in defruto poti vel¹³⁶⁷ ex melle sumpti. iidem aviditatem cibi faciunt, fastidium detrahunt. farina eorum aceto subacta papulas pruritusque in balneis inlita cohibet et per se siccat ulcera. livores emendat, inflammationes cum polenta sedat. 156 ¹³⁶⁸ silvestrium efficacior vis contra coxendicum ¹³⁶⁹ et lumborum debilitatem. ex iisdem decocta¹³⁷⁰ lentigines et cutem foventium corrigunt, si vero ad mellis crassitudinem ¹³⁷¹ decoquantur, vel [sativi] vitiligines nigras et lepras emendant¹³⁷². sativi quoque rumpunt carbunculos inpositi , panos, strumas minuunt aut maturant cocti ex aceto¹³⁷³, cicatricibus candidum colorem reddunt; si vero caelesti aqua discoquantur, sucus ille zmegma¹³⁷⁴ fit, quo fovere gangraenas, eruptiones pituitae, ulcerum¹³⁷⁵ manantia expediat¹³⁷⁶, ad lienem bibere et cum melle haerentibus menstruis . 157 ¹³⁷⁷ lieni crudi cum fico¹³⁷⁸ sicca¹³⁷⁹ triti ex aceto inponuntur . radix quoque in aqua decocta urinas pellit. medentur pecori cum chamaeleone¹³⁸⁰ herba decocti¹³⁸¹, aqua in potum col ata¹³⁸². sanant et scabiem quadripedum omnium in amurca decocti vel utroque¹³⁸³ liquore postea¹³⁸⁴ mixto. fumus crematorum culices necat.

158 ¹³⁸⁵ 75 Irionem inter fruges sesamae similem esse diximus¹³⁸⁶ et a Graecis erysimon vocari, Galli velam appellant. est autem fruticosum, foliis erucae, angustioribus paulo, semine nasturtii, utilissimum tussientibus cum melle et in thoracis¹³⁸⁷ purulentis excreationibus. datur et regio morbo et lumborum vitiis, pleuriticis¹³⁸⁸, torminibus, coeliacis. inlinitur vero parotidum et carcinomatum malis, testium ardoribus ex aqua, alias cum melle, infantibus quoque utilissimum, item sedis vitiis et articulariis morbis cum melle et fico¹³⁸⁹, contra¹³⁹⁰ venena etiam¹³⁹¹ efficax potu. medetur et suspiriosis, item fistulis cum axungia vetere ita¹³⁹², ne intus addatur.

159 ¹³⁹³ 76 Horminum¹³⁹⁴ semine, ut diximus, cumino simile¹³⁹⁵ est, cetero¹³⁹⁶ porro, dodrantali altitudine, duorum generum: alteri semen nigrius et oblongum—hoc ad venerem stimulandam et ad oculorum'.argema, albugines—, alteri¹³⁹⁷ candidius¹³⁹⁸ semen et rotundius. utroque tuso extrahuntur aculei ex¹³⁹⁹ corpore per se inlito¹⁴⁰⁰ vel ex aqua, folia ex aceto inposita panos per se vel cum melle discutiunt, item furunculos , priusquam capita faciant¹⁴⁰¹, omnesque acrimonias.

160 ¹⁴⁰² 77 Quin et ipsae frugum pestes in aliquo sunt usu¹⁴⁰³. infelix¹⁴⁰⁴ dictum est a Vergilio lolium¹⁴⁰⁵, hoc tamen molitum, ex aceto coctum inpositumque sanat inpetigines celerius, quo saepius mutatum¹⁴⁰⁶ est. medetur et podagrae aliisque doloribus cum oxymelite¹⁴⁰⁷. ratio¹⁴⁰⁸ haec: aceti¹⁴⁰⁹ sextario uno diluuntur¹⁴¹⁰ mellis unciae duae¹⁴¹¹. iustum est¹⁴¹² ita temperatis¹⁴¹³ sextariis¹⁴¹⁴ tribus decoctae¹⁴¹⁵ farinae¹⁴¹⁶ lolii¹⁴¹⁷ sextarios¹⁴¹⁸.... usque ad crassitudinem, calidumque inponi dolentibus membris. eadem farina extrahit ossa fracta.

161 ¹⁴¹⁹ 78 Miliaria appellatur herba, quae¹⁴²⁰ necat milium. haee trita et cornu cum vino¹⁴²¹ infusa podagras¹⁴²² iumentorum dicitur sanare.

79 Bromos semen est spicam ferentis herbae. nascitur inter vitia segetis avenae genere¹⁴²³, folio¹⁴²⁴ et stipula triticum imitatur¹⁴²⁵; in cacuminibus dependentes parvolas veluti locustas habet. semen¹⁴²⁶ utile ad cataplasmata, a d qu ae hordeum et similia. prodest tussientibus sucus.

162 ¹⁴²⁷ 80 Orobanchen¹⁴²⁸ appellavimus necantem ervum et¹⁴²⁹ legumina; alii cynomorion¹⁴³⁰ eam appellant a similitudine canini genitalis. cauliculus est sine¹⁴³¹ foliis, pinguis¹⁴³², rubens. estur et¹⁴³³ per se et¹⁴³⁴ in patinis¹⁴³⁵, cum tenera¹⁴³⁶ est, decocta¹⁴³⁷.

163 81 Et leguminibus innascuntur¹⁴³⁸ bestiolae venenatae, quae manus pungunt¹⁴³⁹ et periculum vitae adferunt, solipugarum ¹⁴⁴⁰ generis. adversus has omnia eademmedentur, quae contra araneos et phalangia demonstrantur. et frugum quidem haec sunt in usu medico.

164 ¹⁴⁴¹ 82 Ex iisdem fiunt et potus, zyt hum¹⁴⁴² in Aegypto, caelia¹⁴⁴³ et cerea¹⁴⁴⁴ in Hispania, cervesia¹⁴⁴⁵ et plura genera in Gallia aliisque provinciis, quorum omnium spuma cutem feminarum in facie nutrit. nam quod ad potum ipsum attinet, praestat¹⁴⁴⁶ ad vini transire mentionem atque a vite¹⁴⁴⁷ ordiri medicinas arborum.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. reputanti J e coni. S.

2. uel prioris tantum om. VTx.

3. genitas et Vx.

4. illarum D e coni. Strackii.

5. maiore in V G. -orem R. -ore rv.

6. cibi parte R.

7. ucterisue R.

8. expedimenta Vx.

9. adprobant (app- x) dx.

10. Caesar b. Gall. V 14, 2. Pompon. Mela III 6, 5.

11. equidem Rx v. et quidem r.

12. ut in R.

13. animum R G.

14. illiniunt x.

15. se//tae R.

16. aliis d v. alias r.

17. dist. ego.

18. scribunt dx.

19. simili ( sc. herba) ego. -lis ll. S. -le v.

20. uocatur ll. v. ( J). -tur quo B.

21. et nudae R G.

22. colore R.

23. taceamus dTx.

24. grani vet. Dal. -nis VdR v. om. x. e granis D e coni. S. granum (cocci) Salm.

25. imperatoris Vx Dal.

26. tyria dTfx Brot. -10 r. -ium v.

27. concilia Vx. conchylium v. a. Brot.

28. et om. R v. a. S.

29. obiiciendos R. obiciendam x.

30. praerupit R.

31. marinis R v. maris rS.

32. corrupto Vdx.

33. subte ( pro nuptae) R.

34. capit R.

35. frugem S. -ge ll. -ges H. -gi v.

36. mundos B.

37. sed culpant R S. sed culpa non rH. exculpat v.

38. abluit usum x. his G. usu v.

39. alioquin dTx.

40. non est om. R v. a. Bas.

41. committemus Bas. omitt- ll. v. ( Brot.) de mendo cfr. p. 196, 9.

42. uiliora T. utiliora (-ria V) ll. v. tutiora H cum Gronovio. olitoria J.

43. utilitate G. uilitate ll. v. ( H).

44. alia x.

45. parietes nec pingi lapide ego coll. XXXV 117. 118 et 3.lapides parietes (et add. x. -ete R) nec pingi (pingendi dx) ll.lapides parietesque (-etes S) pingi Bas. pingi del. v.

46. nec tingendi nec pingendi v. a. Bas.

47. omisimus R.

48. ea VR v.et d. om. x.

49. cfr. Plin. XXV 105. Festus p. 321. Isidor. 17, 9.

50. etiam R v. nam r.

51. ignobilius V.hoc est ignobilibus glossema esse dixit Gronov. ( J). cfr. § 14.

52. hinc v. hic ll.

53. legationibus quae Vx.

54. uerbene x. herb- V. uerbere R.

55. utraque Vdx.

56. area vet. Dal.

57. et legati R v. a. H.

58. eft res v. ei fores Vdx. res R.

59. cfr. Plin. XVI 9. 7.. Festus p. 190 (Paulus p. 191).

60. an in delendum?

61. terrarumque principiis VxR.

62. prae miisque R v. praemissa (prem- x) ut r. an praemiis quoque ( ut iungantur populi praemiis quoque gloriae terrarum principis)? cfr. X VI 10 extr.

63. geminatae x.

64. aurae R.

65. murales om. R.

66. magno om. xT.

67. magna x.

68. ipsi duces dx.

69. collegis Vx S. -giis rv.

70. graminea G. -neam ll. v.

71. ser uata (seua- x) Vdx.

72. eademque x.

73. uocatus obsidione malis dx.

74. liberatus R. liberatis obsidione om. x.

75. exitu totis VdTfx S. exitiitos R. exitio totis v.

76. ac om. dx.

77. praecerus R.

78. uirtute Vdx v. sunt ute R.

79. uiridi V v. -dis r f.

80. e dTx v. om. r.

81. gramina R.

82. decrepto x.decerto x.

83. obsessus dx.

84. humanitione Vdx.

85. cfr. Plin. VII 101. XVI 14. Festus p. 190. Livius VII 37, 1–3. Valer. Max. I 7, 3.

86. meruisse V. 22. p. 443, 1 centiens uiciens ego coll. VII 101 et Festo. cxx xR. +++ V. cxx proeliis d(?) v.

87. P. om. Vdx.

88. decius unus dx. decumus V. Decius primus v. a. B.

89. una ab vet. Dal.

90. ercitu R.

91. alter R.

92. bobem albus V.

93. eis x. et R.

94. simul obressis R.

95. decimus Vdx.

96. imperioso G. —rio ll. v.

97. Livius XXII 30, 2.

98. humanam x.

99. et exercitum R v.

100. noua R.

101. sed quod dx.

102. manibus V v. manus R. manu dTx.

103. et om. Vdx.

104. Livius XXII 60, 11.

105. petreio f v. treio VR. creio r. Perreio Dal.

106. hoc ( pro hoste) R v. a. H.

107. suum om. x.

108. pincxit R. finxit xT.

109. gloria R.

110. hac G. haec (hec x) ll. v.

111. cfr. Livius per. XLIX. Aurelius Victor 58.

112. aemiliario R.

113. scipione R.

114. obsidioni alii dx.

115. III R. tribus G. om. r f v.

116. suo om. dTx

117. inscripsit ego. cfr. XXXIV 17. XXXV 154. XXXVI 64. 83. scripsit VdTfx v. om. R. adscripsit G. subscr- Gronovius.

118. ipsum augustum om. R.

119. M. om. x. cum M. v. a. H.

120. consulem v. a. H.

121. ciuitas VdTfx.

122. quemquam hac d(?) v.

123. letare V.

124. an equidem ?

125. quae om. x.

126. si quis x.

127. castigat R.

128. pretio R G.

129. lux quae V.

130. opere T. -ri dx. -ram v. a. G.

131. esse om. R G.

132. ac R v.om r. H.

133. ne R v. de rJ. nec Dal.

134. mandato V 2 Tx v. -ta V 1 d. manducata R.

135. morbis ego. cfr. XXI 157. bonis ll. f. (proh bonis v). nobis H cum Gronovio.

136. uoluptatis R v. a. H.

137. et quidem V.

138. duci d. dici x.

139. plerisque v. plerique (pleni- R) ll. an recte?

140. ultra xf.

141. inrisui (in risu v) sumus C. in re suibus (sumus R 2 ) R. in risum in usu V. in risum iu.ufif f. in risum minus dx. an in risui uenimus ? cfr XXVII 106. XXXI 16.

142. commen tantes d v. -tantis R S. -tatis r f.

143. atque d(?) v. quae r.

144. arguuntur x. an quae friuoli operis ( sc. esse) arguuntur ? cfr. XXV 22.

145. magna R v. a. H.

146. solatia V 1 v. a. H.

147. inuisi R.

148. his Vdx C.

149. priori x C.

150. mirari VdTx H. admir- R v.

151. dedere et R. -rat et v. a. G.

152. et media in V. et mediam d. et inediam x. et remedia in v. a. G.

153. uisique R.

154. en ego. cfr. XXXVI 118. in R. om. rH. inde v.

155. aspectus V.

156. tractatu dTx.

157. dulces x.

158. uoce R. uocemus dx.

159. illam rationesque reddentes R.

160. exaudire R v. audire r.

161. uideamus R.

162. scilicet ego. se ll. v. de errore cfr. XXXIV 24, de dictione IX 105. 112. XXI 13. XXIII 112. XXXV 162.

163. neglecta ( om. ne) Vdx.

164. obterant dx v. obtenerant V. obtegant R.

165. his G. has v.

166. tutae ac saluae vet. Dal.

167. his xf S.

168. excogitati unus est R.

169. Diosc. III 21.

170. uenenata v. a. H. cfr. XXIX 105. V 16.

171. bibetur R.

172. si ut vet. Dal.

173. iniurias R v. miserias r f.

174. comitatur v. a. J.

175. chersydros B e Nicandro. chry sodos R v. a. G. -sutidas V. -supidas d. erysupidas x. (chrysaspidas coni. B).

176. omnibus uero v. uero omnibus ll. J. uero om. T.

177. decocta arbitrantur R.

178. videtur aut cum rana corruptum esse aut post rana intercidisse in aceto vel tale quid.

179. aliquando Vx v. -anto r Dal.

180. et 10 dist. ego.

181. et Vdx. sed R J. sed et v.

182. saxosis R. et sax- rv.

183. set in ego. et in R v. et r.

184. folia R.

185. modo R v. in otio (ocio x) r.

186. de ea dx v. dea V. deta R.

187. radiutur R. dr??? x.

188. raram v. a. J.

189. inuento R. -tu rv. an inueniri ( scriptum inuenin, dein -niu) ?

190. phaonem v. phaeonem (pheo- Vdx)et ll.

191. dilectum V v. -tos r.

192. multae R G. -taeque v.

193. sola x.

194. uanitates R v. a. S.

195. Diosc. III 21.

196. medicinae (-ne x) dTx.

197. inflammationibus f.

198. iocinori R.

199. in posca om. x.

200. opisthotonis Tf S. -tonos RV. -tonicis d(?) v.

201. subdidant V.

202. exsungia V.

203. idem Vx.

204. crapulas R S.

205. praesumptam Vdx.

206. solistitio Vf.

207. dist. ego.

208. adalligatam aliqui ego. -tamque VR. -tam rv.

209. cfr. Th. H. I 10, 6. VI 1, 3.

210. quae R.

211. acanum S. (-non v). arcanum R. canum r.

212. eryngio v. erygio (-ion R) ll.

213. adscribat R.

214. herbam et latam x.

215. Diosc. III 5.

216. eryngen d v. erygen r.

217. eadem VR.

218. putauerunt d v. a. S. om. x.

219. et om. Vdx.

220. glycyrrhizam v. glyzyrrizam VdR. Elicirizam x.

221. et inter x.

222. est om. dx.

223. ecinatis V. reci- dx.

224. pinnatis R.

225. tactuque om. R.

226. cumminosis S. cfr. XII 36. XIII 114. cumin- Vx. gummosis d v. gumminosis Brot. om. R.

227. floret R.

228. plantani V. -taginis dTx.

229. magni tudine T.

230. Scylicia x. Scythia P.

231. hac R G. haec r Tf v.

232. Th. H. IX 13, 2

233. longe Vdx.

234. sucosa ceu lycium ego e Diosc. ( cfr. XXV 117. XXVII 133). ceu uitium VR v. ceu uitui dx. ceu uiti G. ceu lycium D cum U 474 ( ad longa relatum, at cfr. Diosc.).

235. quae ego. que ll. v. a. H. quam Gronov.

236. nigri dx S.

237. leta V.

238. quamque Vx.

239. decocta R v. a. H.

240. uel ad x.

241. tusae (tunsae d S) quo d G. tusa et (e v) quo R v. tonsa equo x. tunsa aequo V.

242. utilissima ego. -simo ll.v.

243. linguae v. in linguae R. in lingua r.

244. 11,284

245. sedatur V.

246. quidam om. R.

247. adipsom x. ipro R.

248. sisterent Vd.

249. an item ( pro ideo) ?

250. dist. ego.

251. est ego. est et ll. v.

252. pterycis R ( v. a. B). ptericiis x. -icos V.

253. renum V v. a. S.

254. et VxR v. ex d S.

255. piper ex ego. pipere ll. v.

256. qui et R v. et qui V Hack. qui r.

257. Diosc. IV 15. cfr. XXI 98.

258. triboli VR ( ut semper).

259. ex iis R v. ex his rG. eius T.

260. medicina V. remedia dTx.

261. in ore Vdx v. odore R.

262. toraces x. thores d.

263. e foliis VdTfx. an et foliis ?

264. bibunt R.

265. tritumque x.

266. uero om. x.

267. aqua Vdx. cfr. r Diosc. aquam R v.

268. pheon dx Brot. cfr. XXI 91. phaeon V. peon R v. phleon B.

269. Diosc. IV 159. 160.

270. hippophaes S e coni. Dal. -ophes R. -opes Vdf. Iyp- popes x. hippophyes B e Diosc. an hippopheos ? cfr. XXI 91.

271. maritimis Vdx. simaritudinis R. maritimisque nascitur v. -timis que D. an -timis nascens ? ut § 43. XXI 175. sed cfr. Müller de stilo p. 79.

272. spinis om. x.

273. federe R.

274. erui bilem S e Murbac. cfr. Diosc. eruibilem R. haec bilem rv.

275. oboli pondere ego. obolo ponderis ll. v.

276. altera om. R.

277. hippophaes S. -phyes H. hippopes d. -ope V v. hyppopes x. hae R.

278. alias causas R.

279. accepisset V. -ent x.

280. causa R.

281. prosit aliis dT.

282. aliud Gronov. ab VdTfx. om. R. atque aliis ab v. a. G. (ab del. G). an (prosint) alia ?

283. Diosc. IV 92. Nicand. alex. 201. Diosc. de fac. par. II 142. 151. Pl. iun. p. 91, 11.

284. inuisis Vdx.

285. ad Vdx.

286. 15,30

287. sicutae V. sicut et R.

288. uel ego.in ll. v. et Verc.

289. salamandra R.

290. aduersarii V.

291. serpentibus v. -tium ll.

292. et R v. om. r. (serpentium scorpionum que morsibus coni. J. malim -onum ictibus).

293. que in V.

294. ipsa illa Vdx J. illa ipsa R v. ipsa T.

295. expergiscit tactis dT v. a. Bas. experiscit actis x. -sci actis R.

296. Pl. iun. p. 86, 7. 23, 9. 38, 26.

297. paratidas R.

298. sapu R.

299. uuluas v. uuluae S cum Gron.

300. strangulatis dT J. cfr. XXVIII 70. -uilatis x. -ulantis r. -tes v. -ulatus S cum Gron.

301. et profluuia V v. a. S.

302. poto V v. pota r. anpotū ?

303. creat dx.

304. Pl. iun. p. 46, 13.

305. ecligmate C. elig- x. et lecmate R. elegm- v. elegm- d. -matae V.

306. alteri Vdx.

307. addunt et dTx.

308. hyssopum VdT C.

309. Hippocr. de morb. mul. I 47. 88. II 67).

310. potu x. puto R.

311. tusto V.

312. reppellit R. repelli Verc. an mire pelli ? cfr. § 64.

313. hydromelitae V Ven. hydropice R.

314. cohonestari d v. cohenestari R. cohosiestari V. dehonestari x. coercitari Gronov. an consistere ?

315. articularis V. aribus v. a. H.

316. ueteri dx. -era R.

317. tritum dx.

318. at dR Dal.

319. lini Vdx.

320. et om. dx.

321. ueteri dx.

322. exsiccat dx v. a. G.

323. conditam coctamue dTfx.

324. anariae R.

325. uentris d v. uentri VTx. uentr R.

326. sudore cocta Vdx.

327. conquiliis Vx. conchulis B.

328. cinere R.

329. meses x. messes RV.

330. serpunt x.

331. Pl. iun. p. 23, 10. 29, 5. Marc. Emp. 14, 22.

332. succo VdTfx H. sucos. succus v.

333. cauculos R.

334. uua d.

335. gargarizatus v. -tur d. -tu Vf. -tū x. -issatur R.

336. mesibus V.mens- x.

337. siluestri R.

338. hoc om. d v. a. S.

339. in VR v.e r T.

340. fraetum R.

341. admittit x.

342. frigandam R.

343. quam VdTfx v. numquam R. num quam G. (nunc quoque quam v). an urticarum quam ?

344. limiunm R.

345. imitissima V 1. inmit V 2.

346. 21,93

347. inclusisque R v. a. B.

348. ustis ego. cfr. § 76. iustis V 2 R. iuctis V 1. iuxtis d. mixtis x. inustis v. fortasse delendum; cfr. index.

349. aluum VR.

350. quo R. cum x.

351. Pl. iun. p. 90, 4. 88, 4.

352. tota § 38 fortasse sedem mutavit cum § 37.

353. discribere R.

354. radice Bas.

355. adalligatam x Gronov. -ta VdT Bas. alligatam v. adalligatam—21 radice om. R.

356. tertianas (tc???ia- x) dTx.

357. non cupentur V.

358. dicaturque dx H. -quae V. et dicatur quae et v.

359. folio Vx v. a. Bas.

360. liberari d v. a. H. -ali x.

361. radice v. -cem Vd. om. x.

362. discuti d v. -utit r.

363. suppurauerit R.

364. (Th. H. VI 4, 2). Diosc. IV 192. 51.

365. scorpios R.-ius v. a. H.

366. ad v. et ad Vdx. et R.

367. ualet ego. cfr. Diosc. ualet et ll. v.

368. animal nominis x(?) v. nomen animalis ll.

369. effectusque Vdx B. -tus eius R v.

370. asperge R.

371. Diosc. III 19.

372. leucacantham G. -tam R. leuchantham d. leucantam x. lecachan tem V.

373. phyllon B. pymon R. phimon x. phinion d v. phimum Vf.

374. ischada v. iscada R. schada Vd. scada x. ischiada B e Diosc.

375. cypri dx. cypirit R. cyperi v. a. S. an recte? cfr. Diosc.

376. semine poto ll. v. an e uino pota ? cfr. Diosc.

377. 41. 42: Diosc. IV 86.

378. helixinen R.

379. sidentem x. -erite R. -tin G.

380. densos ll. v. an teneros (tenues)? cfr. Diosc.

381. adnerescentia R.

382. elxinen x. helexineti R.

383. elxine x. helexine R.

384. 21,96

385. priore v. -ori VR C. proximo rT.

386. inficit lanas ll.v. an inlitis foliis? cfr. Diosc.

387. dist. ego.

388. omnes - 21 sacros et om. R.

389. eius Vx v. om. d H.

390. psimithio v. psinithio V.psinthio d. psintio x. psimmythio C.

391. ignes sacros dx v. cfr. Diosc. om. VT(?) R H. praeterea errore iteraverunt humores collectiones dx ( quod apparet fuisse etiam in archetypo cod. R). tumores collectionesque v. om. VT(?) R H.

392. guttura del. H.

393. cyatho v. cyato R. ciato V. quiata r.

394. uitia umida ego. cfr. XXIV 110. XXXII 85. ut in umido (hum- x) VdTfx. in humido R v.

395. aures ego coll. Diosc. arietes Vdx Murbac. uari- ces R v.

396. sepo x. seuo d v. a. S.

397. dist. ego. cfr. index.

398. siue etiam ego. siue nam R. nam rv.

399. a nostris R v. a. S.

400. aftercum xT S. altercum VfR. aftericum d v.

401. ocimo R v.mis VfTx. -mus d. an ocimi ?

402. mica v. medica Vdx. -cas R.

403. aliis R.

404. tritam V.

405. praecipitia ut J. -ti aut VR.tatus r. -tia aut v.

406. euersionis Vx.

407. Plutarch. Pericl. 13.

408. periculi Vx.

409. his Vx.

410. repsissetque v. repsitque V. repsisque dx. reptisque R.

411. et ante R.

412. haec V.

413. periculi V. -ulis dx.

414. omnino dx.

415. cui x.

416. fusa d v. effusa Vx. fussas R.

417. et D del. cum U 477.

418. spanchinoptes (-octes x) dx. spacch Vf.

419. Th. H. IX 12, 1. Diosc. III 8. 9 extr.

420. chamaeleon d. cameleon x. an chamaeleontem? cfr. § 85. XXX 30. XXIII 75; contra § 157. XXVI 164. XXVIII 162.

421. ixian C. ixion (yx- x) ll. v.

422. terra om. x. terr R.

423. ecinis R.

424. graui VdTfx. grauissimo R v. cfr. Theophr. et Diosc.

425. in om. R.

426. suis cum Vx.

427. ixia v. exia (hexia x) ll.

428. hac f S. cfr. XX 263. XXI 96. haec R. has V. hac et T v.has et d. hoc ut B e Diosc.

429. an et delend?

430. uocatur dx.

431. illic VRv. hic r.

432. alibi dx.

433. craneus x.

434. aliubi croceus R v. om. r. 9 mensura dx v. om. r.

435. Diosc. III 8. Th. H. IX 12, 1.

436. scopiis V.

437. facti R.

438. ad B. om. ll. v.

439. dist. ego.

440. occidit et panos xT.

441. suesque in polenta VR v. suesque d. in polenta et canes suesque xT.

442. aquam dR v. quam r.

443. decoquereque ego. cfr. § 121. XXI 176. -quentque VR. -quique rT D. -quuntque v.

444. fluxiones d v. a. S. fluctuationes x.

445. Diosc. III 9. 8.

446. esset et dx v. esset V. est ef R. an est et ?

447. cuinam R.

448. set ego. et VdTfx. om. R v.

449. uno v.a.S.

450. eorum ego. earum ll.v.

451. negat R. necant d v.a.S.

452. iuuencas R v.a.H.

453. ulophyton ego coll. ind. -phiton VTx v. -philon d. olopylon R. ulophonon B.

454. set ego. est ll. v. del. B.

455. cynozialon (cin- x) dx. cynosialon Vf.

456. Diosc. II 157.—ib. IV 23.

457. celiacis x Ven. cocleacis V. coquiliacis R.

458. potum R. om. v. a. Bas.

459. item in R.

460. lienis R C. lieni r T v. cfr. § 65.

461. bilem dx.

462. lentigini v. -ginis R. -gines r.

463. potatur V 2 R.

464. drachmas R.

465. mulso Vdx v. fulgo R.

466. Diosc. IV 27.

467. Et est R.

468. seudo anchusa x. pseudoancus R.

469. a Vdx v. et R. om. Ven.

470. ethisa ut x. et his aut R.

471. odoris VxR.

472. et languidioribus x (?) v.a.S.cfr. § 75.

473. in om. R v.a.H.

474. oleo vet.Dal. oleum ll. f v.a.H.

475. sed rubentem v.a.H.

476. potu dx v. potum r.

477. an et ictibus?

478. serpentium dx v.a.S. ( ante uirus excidit fortasse radicis; cfr. Diosc.).

479. spinam v.spinae ll.an spinae dolorem?

480. magi et Vdx v. magici R.

481. Diosc. IV 24.

482. et om. Vdx v.a.G.

483. onochelos B. -chiles G.

484. ono cholin V. nochelim x.

485. rexiam Vx. raxian R.

486. enchrysam H (-son v). cfr. index. enichrysam (-chrisam f) Vf. encrisam T.enecrisam dx. enchysam R. enchusam B.

487. foliis Vdx v.floris R.

488. odore V.

489. procedente R.

490. Diosc. IV 25.

491. teneas V. tineas v.a.S.

492. penium dTx.

493. si dxR v. in V.

494. aut lepris dTx.

495. inspuatur v. inspuat Vdx. instra.at R. an inspua-tur ori? cfr. Diosc.

496. Diosc. III 144.

497. leuchantemum V. leucantemium x.

498. eranthemida B. erathe- dR. erate- x. arathe- V. are the- v. floreant R.

499. camemelon x. cheme- V. cume- R.

500. fronde VxfR v ( D). flore d(?) B coni. e Diosc.

501. lac. ego indicavi; exciderunt floribus non maioribus quam foliis. cfr. Diosc. et XXVII 97. 98. (foliis, floribus rutae Müller emend. IV 4. foliis rutae similibus, floribus U 478).

502. foliis VTfxR D. foliis ut v. a. B. floribus ut d(?) B coni. e Diosc.

503. canidi R.

504. melinis v. a. S. cfr. XXXV 30. ( XIII 5. 11. XXIII 103).

505. colligi R.

506. coronamentis dx.

507. omnia tusa mixta x.

508. omnium om. Vx v.a.G.

509. pellit d(?) v.a.S.

510. an emortuos?

511. inlita ego.om.ll.v.

512. inflammationes dx.

513. dist.U 479.

514. infusam x.

515. sanant U 479. sanat ll.v.

516. et maiuscula R.

517. eranthemum dx. -mon B.

518. Homerus ξ 348. δ 602. Diosc. IV 109.

519. possint R.

520. dearum R.

521. cicatrices Vdx v.cicer R.

522. nu//culas V. niculas R.

523. Diosc. IV 112. ierodot. II 92. Th. H. IV 8, 11.

524. lothometra x. -tras R.

525. simili milio B. simillimi// V. -illimo d v( Brot.).simillo x. -illime R. simili mili S.

526. putri J coll. XIII 108.porri ll. v. a. B ( Brot.). del. B. cibarii S. an puri ( vel parui)?

527. subacti ego. cfr. XVIII 105. 106. -tio VR. -to rv. an subacti et?

528. quiquam VR.

529. cum R.

530. uentri V.

531. habetur v. habentur xR. b???tur d. habent V S.

532. Diosc. IV 190.—Th. H. VII 8, 1.—Nicand. ther. 678.

533. 2,109,18,252

534. sese v.saepe VR. om.r. se Verc.

535. tantum dxR v.a.C.

536. amor est VTR v. -orem r. (et add. dTx).

537. uelut om. x.

538. contrahi G.

539. ima v e Theophr. una ll.J.

540. mensibus V.

541. mulsoque R.

542. decoquantur VR Ven.

543. cumino dx.

544. Diosc. IV 191. 190. 191.

545. apollophanes et om. V.

546. et destillationibus R. dist dx v. a. Dal. fortasse corruptum; cfr. XXX 135 (adustio).

547. quod ll. v. quam D cum U 479. an quod uitium ( vel malum)?

548. syriasin x. sisiasim R.

549. accidant Vx. ( an id uitium... accidat? cfr. XXX 135). 17 eos Vx v. a. H.

550. seuo dR v.a.S.

551. scorpion dx.

552. 57

553. uisa R.

554. uenena x. cfr. § 18.

555. an praecipua inlitae?

556. circumscribant R.

557. negat V.

558. uda R G. om r. inde v.

559. an respersa? cfr. XXIX 75.

560. semini R. semen x.

561. grana—2 tertianis om. Vdx.

562. ipsa d(?) R G om. rv.

563. capi R.

564. semen et om. x.

565. uerricas R.

566. hispane quoquae V.

567. et ll.v.an uel?

568. potum dR v. potum inlitum (ill- x) Vx.

569. in CFW Müller p. 22. om. ll. v. cfr. § 38; contra § 50.

570. cum R.

571. se cum nodos V.

572. iacere ego. facere ll. S. ita facere v.

573. Th. H. VII 10, 5. 14, 1. Diosc. 134. 135.

574. polytrichon v. -icum VdR. poliotricum x.

575. ab dR G. est ab r Tf v.

576. copioso ego. cfr. XIX 94. XX 66. -sum VxR. -se d v.

577. eius genera R (?) G. genera d. cfr. § 45.

578. ueriusque R.

579. politricon x. polycyon R.

580. nitent V 1 dx. item V 2 R.

581. filicis d v. a. S. ylicis x.

582. ac om. R.

583. inter se ex aduerso Vdx v. a. S. an densa et aduersa inter se contrariis pediculis? cfr. Theophr. et XXVII 138. XIII 55.

584. miramur dx.

585. sentiant R.

586. Diosc. IV 134.

587. mire pellit dxR. //repellit V.

588. frangique R.

589. quantum v. quam cum ll.

590. ciere x.

591. an decerpserint?

592. digiti VR v. dicit d. dicitur x.

593. an excideruntutriusque ramuli ante urinam?

594. perurant Gronov.perunt VR. pereant r v. a. H.

595. iocineris R.

596. et lieni d v. lienis r.

597. et ante hydropicis om. Vx. an recte?

598. absintho R.

599. rubis dx.

600. dist. ego.

601. uirus ego. cfr. XXV 157. XIX 88.prius ll.v.

602. folium v.

603. in v. om. ll. ( deest fortasse post inpubis vitii alicuius significatio).

604. aphronitro v. -trio d.aphonitro R. afonitrio (affo- x) r.

605. ne Vdxv. e R.

606. Th. H. VII 12, 3.

607. ama ritudinis E v.a.G.

608. 21,105

609. sed om. VT S.

610. Nicand. ther. 534.

611. Diosc. II 199.

612. ut om. d v.a.S.

613. quam E 2 v.a.S.

614. heroion v. -oneon dRE. Brot. hereneon V. heroum T S.

615. appellauerunt dT v.a.S.

616. filuis VE 2 v. fuluis E 1. fluuiis r T S.

617. dionysium V.

618. dari ll. G. mederi E 2 v.

619. 21,109

620. campa niam V.

621. caule V. calem R.

622. uenenatarum VdR.

623. arti culosque V 2. tussi V.

624. fricari d.

625. ponere R.

626. magis decoctis medici d Brot. magis medici nodis T. decoctis magis medici v. a. H. (Magi U 480).

627. arefactu rum R.

628. ualenti V.

629. ex TE v. et r.

630. tusis dT v. tussis VRE 1. tirsis E 2.

631. decoctus V 2 v.a.Dal.

632. aurium dolori U 481. sed cfr. XXI 146. XXVI 107.

633. odorem dE v. dolorem r.

634. defectantibus V.

635. pedum sedisque J. pedis que ll. pedis S. pedum v. an manus pedisque?

636. decocta RE.

637. dist. ego.

638. sucu E. suco R.

639. et om. V. et ad v.a.S.

640. ambustae V.

641. grauitatem Vd v. -ate r. -ati S.

642. chrysermus V 1 v. -rinus RE. -rimus V 2. cysermus d.

643. eius si in fumo RE.

644. Diocles Gronov. socles Vf. socres RE.sophocles d(?) v. a. S.

645. pernitiones VGE.

646. de coctam d(?) R v.

647. dist. ego.

648. concitare RE.

649. tradide runt d v.a.H.

650. et lepras dT. om. v.a.H.

651. suco cum ego. si coccum ll. sicca cum D. si cocta sit cum v.

652. //capillus ( del. et) V.

653. Simos D. -mus v. timon ll. f.

654. pota que decoctaque R.

655. eximit d v.a.S.

656. decoctae v. -ta ll.

657. Diosc. I 120.

658. halimon f v. -mum VG. alimon r Dal.

659. alii enim dR v. alieni E 1. elienem VG. alii E 2.

660. in mollioribus R.

661. radix dE 2 v.a.S.

662. discutit V 2 RE v.a.S.

663. drachmae E 2 v. -mas r.

664. rupta conuulsa VgdE S. conrupta R. conuulsa (et C) rupta v. cfr. XXI 160.

665. Th. C. VI 10, 8.

666. falsum V.

667. an etiam aluo exulceratis? cfr. XXI 155.

668. crudum V 1 Gd v. crurum r.

669. laxatorum V 1 df.

670. maiores et RE v. maior sed r.

671. cor pore RE.

672. genus om. VGd.

673. foliis et hirsutioribus om. RE.

674. opisthotonis f H. (-onicis v). epistotonis (epistonis d) ll.

675. sextario margo Dal.

676. Diosc. III 17.

677. topariae Vd.

678. ur bana herba R v.a.Brot.

679. longinquo d.

680. uestientes RE. -ens v.a.Brot.

681. alioqui VG.

682. paederota d G.paederotae (ped- GE) r. -ton v.

683. id cocte G. ideo coctae (-te E) E D. incoctae v.

684. an e tisana?

685. e sale calidis Müller emend. IV 15. calidis ll. v. del. D cum U 482.

686. Nicand. ther. 586.

687. cubitale Vf.

688. incipitis d.

689. ab Hippocrate C ( om. ab v). ab ipocrate V.apo- G. apa- d. xipo- R. xipho- E.

690. a Glaucone G. Glaucia coni. H. cfr. § 98. an Glauciae?

691. urina eiciendae Vf.

692. cfr. Diosc. II 66.

693. magnam V.

694. prodierunt R.

695. quod G.

696. disseri RE.

697. gustata GdTf.

698. dicimus RE.

699. dist. CFW Müller p. 15.

700. ne si E 2.

701. pota ea R H. potae a E. postea r.potu Verc. postea potu v.

702. Diosc. III 73. (cfr. XXV 92).

703. an radice ( vel dulci radice) digiti? cfr. Diosc. et § 48.

704. semine aneti S e Diosc.

705. filis VGREf v. filio d. fimili C.

706. amari V.

707. dist. ego.

708. quippe etiam—20 ictus iteravit deinceps V.

709. tor mentorum R.

710. contra—20 aculeatorum om. R.

711. ceruos hoc pabulo dT.

712. fistilas R.

713. eos RE v. a. S.

714. usus v. a. S.

715. mandeat V 2 R.

716. non del. H cum P et Gronovio.

717. eam deteriorem v. a. S.

718. Diosc. II 167. Aristoph. Acharn. 455. (Valer. Max. III 4 ext. 2).

719. a om. R S.

720. Ophion Brunn. p. 36. cfr. index et XX 34. opion d v. a. D. opinion r.

721. holus E. bolus VG.

722. cfr. XXI 89. Th. H. VII 7, 1.

723. enthryscum coni. J coll. Theoophr. enthriscum (-tri- d) VGd.hentris ne cum (cu R) r. anthriscum S. -cus B.

724. teniora E.tenuiora R v. a. S.

725. peculiari R.

726. eius RE v. ei r Tf.

727. corpore Vf.

728. senio iam R v. a. J.

729. alui E. om. d.

730. ia sine D cum Salm. lasine (-nae G) ll. v. iasione B. cfr. XXI 105.

731. multa VG.

732. conchylium U 484. concy- VGR. concilium r v. a. D.

733. cruda v. crudae (-de E) ll.

734. exacto VG.

735. salutaris est v. -tare ll. an lac salutare?

736. capiti ita R.

737. tenerioremque VT.

738. Diosc. II 168.

739. estur Bas. eostur (co d) VGd. -ture r. est v.

740. caucalidis RE.

741. breui d v. breue r.

742. commendatus dT man. Dal. H commodatus rv. an accommodatus?

743. uesicae ( om. et) Vd.

744. cruritibus R.

745. re niumque Brot. -numque v. lieniumque (-num- RE) ll.

746. iuuat f.

747. bilemque v. hiis f. bilem (uilem RE) adiuuat que ll.

748. marinorum uenena VdT( G?). sicut VGd v. nisi r.

749. petrichus dTH. -icus rv.

750. Diosc. II 153.

751. et sium Brot. esium ll. f.et sion H. sion v.

752. ipso VGdTf.

753. ius VGd v. eius r. an iure eius?

754. semen e uino v. a. S.

755. aquisque quae d v.aquis quaeque VG. aliquis quaeque (quae R) r.

756. lentiginis Vd.

757. illitum dR v. a. S. om. VG.

758. lomentoque D cum U 485. momentoque d(?) RE G. que r. momento v. sed ex spectes cum lomentoque vel lomentoque adiecto (mixto), cfr. XVIII 117. XX 127. XXIV 15. XXX 127. XXXIII 85. 162. XXXVI 133. an fouendoque? cfr. § 153.

759. Diosc. IV 156.

760. silly bum R B. cfr. Diosc. syllibum rv( D).

761. chamaeleoni R S.

762. cocere VGE D.

763. an tam pro ita?

764. Th. H. VI 4, 3. Diosc. III 14. Hesiod. ἔργα κ. ἡμ. 582–587.

765. recepit J e coni. S. sed cfr. XXI 128.

766. appellat d v. -ant VG. -auit r S.

767. nunc quam R.

768. tristisque V. -is quam E. tristis G. cri- stisque d v. -is quam R. cristis D.

769. aculeis ego coll. XXI 96.acu dR. ac rv, an acie ?

770. pauperis V v. -eri r T S.

771. florentes d.

772. ea V v. ex ea r.

773. item TR v. idem E. id est r.

774. grauiolentiam VGRE.

775. uinis V.

776. quiatis R.

777. a om. VGd.

778. post VGd v. poscit r.

779. postea d.

780. alis V v. aliis r.

781. Diosc. II 158.

782. sonchos d v. a. D. yoncos R.

783. opponat Vd.

784. Hecale B. -atae v. hecalet Gd. hae.calet V. hecaule R. haecaule E.

785. similis R.

786. cano d.

787. cui J e coni. S. qui ll. v.

788. nitro RE.

789. ex embammate df H. embambate r. om. v.

790. erasistratus df v. om. r.

791. cauculos VGRE.

792. pelli Murbac. v. pellit ll.

793. commanducato T v. -ta VGd. -tam r.

794. corrigit dT.

795. triumque torum V.

796. a potu coni. Dal. a portu G.apartu Vd v. a. S. aput r.

797. detur R.

798. caulis om. VGd.

799. coctus VGdT. an recte? nam decoctus fere poni solet addito in (ex) aqua vel liquore alio.

800. isque V. his qui d.

801. et ego. om. ll. v. cfr. XXII 85. an cum? cfr. § § 103. 143.

802. calyce VGRE v. et dT.

803. praesidium morbis Vd.

804. sucum R G. sucu E. suco r. suco eius uti v.

805. zeno R.

806. radice Vd v. a. S.

807. in S. om. ll. v.( an strangu riae?)

808. stranguriam docet sanari v. a. S.( an -urias iuuari sua det? cfr. XXX 123).

809. Diosc. II 160.

810. condrille C. cfr. index et Diosc.ile v. -ryle RE. chrondile r. chondrile D. -rylla S coll. XXI 105.

811. pedale VG. -li v. a. G.

812. numerosam VG.

813. mastichen d v. -cen r D.

814. meses GRE. messes V.

815. probabilis Vd.

816. iis R v.a.C.

817. hanc esse VGRE v. necari dT.

818. gummi dR v.a.S.

819. alioqui VgfRE D. aliqui d v. cfr. § 76. XXI 69.

820. generatioque RE.

821. et om. RE v.a.H.

822. opimi RE S. -mis VGT. optimi d G.muls v.

823. hos R G. os E. his r. est is v.

824. cibi sed RE G. cibus et (sed v) rv.

825. adductos G. -tus ll. v.

826. per G(?) RE v. posuerim per r.

827. a dR v.a.D.

828. coniugi R.

829. neroni suo dT.

830. iis R v. his r C.

831. facile d(?) v. facere r.

832. libido V.

833. siccique ll. v. an suntque?

834. ueris Salm. Cfr. nov. luc. 26. ueri ll.D. nitri v. a. S.

835. simile VGd.

836. prius om. RE.

837. ce R.

838. miror VG.

839. infantes RE.

840. increscente om. RE G.crescente v.

841. peduculi R. -lo E.

842. rarumque ut ego. cfr. XXXVII 120. rarum umquam (numq- E 1 T) ll. D. raroque (raro S) umquam v. rarumque Gronov. ( an rarum utique ut?).

843. geminus ego. -nis ll.v.

844. Th. H. III 6, 7. Diosc. IV 83.

845. e om. GE v.a.C.

846. radices VG.

847. glandiferae v. cfr. XVI 31. 33.grandiferae (-re E) RE.grandis r D.

848. 93

849. pernicialia R v. -ali J. permitti (-ittit dT) alia r.

850. quot ego. quod VGdTE. om. R. quae D cum Gronoio. iamque J. prorsus v.

851. prouandi G. improbanda v. a. J.

852. alia aliis signa ego. alia (ali G) alias GdT. alia r. alea J cum Gronovio. del.v.

853. si caligaris S. (si enim cal- v). -gari RE.sic aliguri V. sic alligari r T.

854. ferriue G. ferri uel ll.ferri uel chalybis v.

855. adfuit GE D. affuit T.

856. dist.ego.

857. concoqui ego. -quit ll.G. decoquit v. an concoqui id?

858. qui RE H cum Gron. q; d v. quae r.

859. nisi—p. 470, 1 qui om. RE.

860. dist. Müller emend. IV 16.

861. quae J.

862. colligunt VGd J. nigunt R. ni dicunt E. colligunt. Ducunt v.

863. Nicand alex. 523 sqq. Diosc. IV 83.

864. ne hi quidem Müller l.l. ne quidem ll. f. equidem D. ne quidam J. et quidem H. nunc quidem v. an ne ipsi quidem? ( antea ipsi deleto).

865. patescentes RE v. a. J.

866. conueniet V v.a.D.

867. signauerunt VGd.

868. emerso VG.

869. infra VGT.

870. sed VGd v. et r.

871. ex R v. et E. e Vd. om. G.

872. tutissime RE.

873. suillis GRE v.a.C. ueneni VGT.

874. accommodatissimis (-sumis E 2) RE. -simum v. a. H.

875. intemere VGRE.

876. conuiuia v. -io ll.

877. annanum RE.

878. neronis VGd v. uenenis (-num E 1) r.

879. centurionesque quae GE(?) H. (et) -nes quae G. -nes quaeque V. -nes quoque d Ven. (et) -nes quosque v.a.G. -nesque quaeque R.

880. uoluntas VG.

881. tam egotanta ll.v. tanta tam J.

882. cibo RE.

883. arbori VGd.

884. ferulaue ego. -lae ll. -la v.

885. cummi dR. gummim H. -mi v.

886. nositem v.a.S.an noxios autem?

887. taxo aut RE. faxo r. taxo D.fago v.

888. aut cupresso v. a. S.

889. 16,31

890. haberit RE. (his) aberit v. a. H.

891. arborum cortici ego. -orum umor fici Murbac. S.orum fici (ficis RE) ll. v. -orum ut fici J. -orum. Piri D.

892. 23,115

893. iis R v. his r C.

894. Glaucias G. -citas VGd. -ciatas r. Claudius v.

895. e VGd Bas. a rv.

896. alui R v. albi GE. albis r.

897. rheumatismos d v. cfr. § 46. 138. -tisthon VR. reu-matisthon (-ston G) r.

898. uitia in facie V v.a.S.

899. in om. VGd H.

900. medicamento H.

901. sordis V.

902. Athenaeus II 59 p. 61 d e. Celsus V 27, 17.

903. ego R. eorum v.a.G.

904. solum cibum Vd.

905. argento VGd.

906. apparatus (adp- R) RE.

907. noxi V. noxia R. noxiae E.

908. utique si dT.utique r D. si utique v.

909. periculo R.

910. pira dRE v. piri r.

911. ageti R. agente E.

912. contra his VG.

913. Diosc. III 84.

914. silphion d(?) v.a.S.

915. dist. U 489.

916. primo e Cyrenis v. a. D.

917. hoc om. RE. quo d. quoque T.

918. 19,41

919. deterior RE.

920. medicos R.

921. quireumatico Vd( G?).

922. 19,39

923. ad VGd v. de r.

924. mortuos d. cfr. ad § 54.

925. et collectionibus V v. a. S.

926. inflationibus RE.

927. facitet VGd v. faciet r.

928. ructus v. ruptus VGd. truncos r.

929. noxia est ego. noxiae RE. -ia rv.

930. cadent E. candent R.

931. Diosc. III 84.

932. modia V.

933. 19,43

934. inferitur R. infertur E.

935. extrahit urinam VGd v. -hitur r.

936. inam—12 dilutum om. RE.

937. Andreas C. andrias (-ia E) ll. v.

938. et tum RE G.et cum r. uerumtamen v.

939. cauterii uim G. -erium (cau the- G) ll.v.

940. init.: Diosc. III 84.

941. ad extera C.

942. habet v.a.S.

943. ex dRE v. et r.

944. iis R v. a. C.

945. hordeacea d v. a. S.

946. sic et v. sicut ll. an sicut et? cfr. § 117.

947. sedem v. semen ll.

948. tegmine B e Diosc. cfr. § 143. germine ll. v( D).

949. Pl. iun. p. 29, 12.

950. alopecias nitro om. RE v. a. H.

951. subactum B.

952. carnes replet v. a. H.

953. aut murium RE v. a. J.

954. dist. ego. An vero et delendum (ex uino fouet, ex oleo coctum inponitur; sic)?

955. dist.D.

956. contra— 6 raucitatibus om. RE.

957. et in G D.

958. ueteris Gd v. a. Bas.

959. suffusioni ego. -one ll. v.

960. hydropisi G. ( vocabulum omnino inusitatum).

961. Celsus V 27, 16).

962. podagris d.

963. in om. RE.

964. postea RE v. a. Bas.

965. pleureticis d v.a.Bas. -ritis VG.

966. dist. ego.

967. ex VR v. et r.

968. at ego. ad RE. om. r. aeque G. atque v.

969. syntheticis R. sinte//ticis V.

970. uino RE v. cibo r.

971. coxendicum D.

972. et om. RE v.a.Bas.

973. ea de G. eadem ll.v.

974. naribus d v. ma ribus (ina- RE) r.

975. illitos R.

976. dist.D.

977. melle licet v.a.D.

978. iis R.

979. quae R.

980. 117

981. Diosc. II 106.

982. nisi dT.

983. est coni. S. sit ll. v.

984. 11,11

985. aluorum Gd H. (-eorum v). arborum r.

986. 11,16

987. neruorum dolores Vd.

988. in cicatricem dTR Brot cicatrice v.

989. claudit dT. includit v. a. Brot.

990. Diosc. II 101. (§ 108 extr.: Pl. iun. p. 17, 18).

991. iucunda G. -ioc- V.

992. omnibus G.

993. oris Vd v.horis G. om. r.

994. desiderii RE.

995. pleureticis d v. a. Bas.

996. decoctum dEv. Decoctūtū R. -ctura r.

997. dist. v. a. C.

998. paralyticis v. -icos ll.

999. quamquam suae mulso om. R.

1000. inflat d v. infla VGE. inflant R.

1001. russus V.

1002. indicationem B. iud- ll. v ( S).

1003. 11,32. 21,74

1004. nolentibus R.

1005. cfr. Col. XII 11. 12. Diosc. V 17.

1006. et aqua dR v. aqua E 2 D. et qua r.

1007. despumatum VGd.

1008. alica eluta U 490. alicae elutae ll. v.

1009. ori S e coni. Dal.

1010. ardore RE v. a. J. -ori S e coni. Dal.

1011. dist. v. a. G.

1012. uentri d v.trē rD.

1013. decoctum ego coll. Diosc. hoc po tum d. hoc potu rD. hunc potum v.

1014. praeparet RE.

1015. micropsychos v. -psycos VGE Ven. -psicos R. eropsycos d.

1016. Seneca de ira III 9, 4.

1017. ut est ego. ut st VGd. et est rH. est et v.

1018. aut minus om. d.

1019. ad RE v. aut Vd. om. Gf.

1020. naturas GTf.

1021. accipientibus VGTf.

1022. et institit RE.

1023. animis VRE.

1024. dist. S.

1025. lenito T S. lenit Vd v. leni G. uenit r.

1026. transitum v. a. S.

1027. redeuntemque om. RE.

1028. sperimenta VR. spiram- d.

1029. luctusque RE v. luctus rJ. an luctusque et ? cfr. Müller de stilo p. 68.

1030. tristitae omnis R v. a. Bas.

1031. habet R.

1032. Diosc. V 17.

1033. calefaciat RE.

1034. inuita R.

1035. psimithi d(?) S. -this VE. -thiis R. primithis G. psimythii (psimm- C) v.

1036. hyoscyami S. -mum ll. v.

1037. halicacabi S (-bum v). ballic- d.hallicaccabi VG. alic- R. aliac- E.

1038. 21,182

1039. fistulae VGdf. -lis rv.

1040. luxa VG.

1041. liniendisque E. lendisque VG. que d.

1042. inueteratae d v. inuenerate G. inuenta// V. inuenta et r.

1043. ad usum Vd. ut usum G. autem usum v. a. G.

1044. innocentem d B. -te rv.

1045. aquam (aqua d) in usuque VGd.

1046. Diosc. V 16.

1047. semper ll. v. an temperare? cfr. XXVII 52.

1048. an uetere et austero? cfr. Diosc.

1049. concorporatur d v. -porat VGR S. corporat E.

1050. inflat ll. Tf D. implet v.

1051. implet VGTfRE D. inflet Murbac. inflat d(?) v. cfr. Diosc.

1052. appetendi B. cfr. XII 29. -dum d. adpetentum r. -tium v. an adpetentiam ( deleto auiditatem)? cfr. XX 186. XXIII 38. XXIV 106.

1053. Geop. XV 7, 4. 5. 6. Athenaeus II 26 p. 46 f. Celsus III 24 init.

1054. mulsis VGd.

1055. cerebri V.

1056. romuli V 2 d v. a. H.

1057. quanam v. unam ll. an qua ?

1058. uigoremque d.

1059. ad V. del. v. a. G. an et ?

1060. arquatorum TfE S. marq- R. ad quartorum (quort- d) r. arquatum B.

1061. Diosc. V 15.

1062. melle et musto Vd.

1063. 14,85

1064. febri T.

1065. et om. VGd.

1066. infirmitati VGRE.

1067. absteneis R.

1068. Diosc. II 105. Pl. iun. p. 51, 18. Celsus IV 19.

1069. melli R.

1070. originis Vd.

1071. 11,18 21,83

1072. calefacit d C. calf- rv( D).

1073. lactis dE 2 v. lacti RE 1. latis r.

1074. an ac delendum?

1075. nusta R. inusta E.

1076. lac Vd v. a. D.

1077. isstomacho R. stomachum d. -am V.

1078. inguen d v. ingen V 1 G. unguen E. ungen r.

1079. tumeat Gd v. tume//t V. tumet rS.

1080. quod RE.

1081. ita VG.

1082. constat VG.

1083. 106

1084. ceratum ll. Tf S. -ta v. cerotum H.

1085. ut om. R.

1086. temperatur R.

1087. alio menti V. alimento d.

1088. nixus R v. a. B( S). nixsus E.

1089. externis R.

1090. nascuntur dTf.

1091. alioquin dR v. a. H.

1092. erimantur VG.rimantur d.

1093. contrare V. -arem G.

1094. ut VGd v. et r.

1095. sui d v. suis r.

1096. Pl. iun. p. 21, 16. 87, 8.

1097. mandantur f S. -danter VG. -duntur rv.

1098. prosecuti V v. a. S.

1099. omittemus v. a. G.

1100. conueniet v. a. G.

1101. fruges RE. cfr. X 199.

1102. camineo RE 1. amineo r v. a.Dal. cfr. XX 153.

1103. isque V.

1104. iusserit R.

1105. mysisque d. missis que G. misisque V. mixtisque E 1. mixti E 2.

1106. decoctique E 2.

1107. correptum RE.

1108. in om. VG.

1109. Diosc II 114.

1110. sunt d v. a. S.

1111. fouere VGf D. foueret R. -rit E. -ri d v. cfr. § 46. XXI 176.

1112. est et VdT H.

1113. teredinis R.

1114. cauis d v. causis r.

1115. refricentur dT. -igerentur VGf.

1116. caricam E. cor R.

1117. haec VG.

1118. 18,92

1119. ateram RE v. a. B. atharam B.

1120. eo v. eos ll.

1121. Diosc. II 108.

1122. impetusque VGd v. que RE 1. del. E 2.

1123. conco quitque VGd H. -quit rS. et concoquit v.

1124. sicca at D. Siccat VG. siccaut E. sicca rH. sicca ad (dolores) v.

1125. cum pus R J. corpus VG. cum pos f. cum bis d. cum pusca E.cum posca H. eam cum posca G. eam in posca positam v.

1126. coqui S.

1127. in Gd S. eum E. cum rJ. aut cum v.

1128. cum ter d.

1129. concoquendum v( S). coqu- ll. C.

1130. tunc et in VG.

1131. cotoneis ll. v. in cot- G.

1132. multitudine RE.

1133. ac Vd.

1134. resine V.

1135. galla R. gala E. et galla v. a. S.

1136. Pl. iun. p. 35, 2. Diosc. II 108.—Marc. Emp. 15, 50.

1137. la terum B e Diosc. aurium ll. v.

1138. an ac cum oleo vel cera, oleo ? cfr. Diosc. et Marc. Emp.

1139. Diosc. II 107.

1140. ex aqua VG.

1141. 18,112

1142. bu turo R.

1143. Diosc. II 122.

1144. haerina E. herina VG v. a. C.

1145. dist. ego coll. Diosc.

1146. ex ego. et ll. v.

1147. uino GR.

1148. dolore V.

1149. pal nos R.

1150. decocta cum uino R.

1151. Diosc. II 108 extr.

1152. dist. J.

1153. medicorum VGdTf J. locorum RE v.

1154. 18,72

1155. ob om. R.

1156. impetus R.

1157. inhibet quoque R v. a. S.

1158. Diosc. II 107. Pl. iun. p. 104, 15. 68, 2. 59, 4. 38, 15.

1159. adeo D. ideo ll. v.

1160. ut E D. et R v.

1161. sanguinem E. v sanem R. saniem S.

1162. perducit v. a. D.

1163. totam § 127 farina—efficaciter om. VGd.

1164. alioquin d v. a. H.

1165. in usu—19 uix om. R.

1166. eo E. eos R.

1167. in sorbitione—siue om. R.

1168. sorbitione ego. cfr. § 89. 105. 116. XX 148. -nem Vd. -nes rv.

1169. pulte V 2 d v. polte V 1 Gf. puhe E. pube R. pultem C.

1170. Diosc. II 118. Pl. iun. p. 42, 14.

1171. torretur—cera om. R.

1172. 116

1173. ad dRE v. aut r.

1174. sextario margo Dal. cfr. § 75.

1175. lac. indicavit S. excidit fortasse III. cfr. Pliniana p. 36 et Plin. iun.

1176. Diosc. II 119. Pl. iun. p. 110, 12.

1177. mollissimumque RE v. que VG. om. dT.

1178. caloris Gd v. -ores V. doloris r.

1179. Diosc. II 120. Pl. iun. p. 47, 15.

1180. melian frugem coni. Dal. e Theophr. melinen Diosc.

1181. Diosc. II 121. Celsus V 28, 2.

1182. sessama R. sesama v. a. S.

1183. in uino d v. in ouo VG. om. r.

1184. sumpta om. RE.\

1185. in cibis R S. cibis VGE. cibus d v.

1186. Diosc. IV 151. 150. (Th. H. IX 9, 2).

1187. sesamoidest R. -odides Vd.

1188. 23,95

1189. folia minora (-nara E 1) RE.

1190. glareosis v. glariosis RE.glor- r.

1191. dist. ego coll. Diosc.

1192. sesamoydes d. -oid est R.

1193. antiquire Vd.

1194. antiquiricon Vd.

1195. similia d.

1196. 25,167

1197. an capiatur ?

1198. et om. V. ibi et om. v. a.. S.

1199. insanae RE v. a. G.

1200. melancholiae v. a. G.

1201. exinanit RE Dal. -niuit r Ven. G. -niunt Verc.

1202. Diosc. II 108. Pl. iun. p. 83, 18.

1203. uuluis RE v. biblis VG. bilis d.

1204. dentibus et d v. a. S. om. RE.

1205. Pl. iun. p. 82, 12. Diosc. IV 43.

1206. furunculis R.

1207. phoenice S e Diosc. phynice (phin- R) VdTfR. -cea E.phoenicea v.

1208. appellatur Vdf.

1209. a dfE v. ad V. om. R G.

1210. nostris VdfR G. a nostris E v.

1211. Hippocr. de victu in morb. ac. II p. 30. Diosc. II 108.

1212. tipsanae d.

1213. uolumine - quae om. V.

1214. quanto VdTf S. contra quanto rv.

1215. innocentior VRE H. -tiore dT ( an recte?). -tior est v.

1216. tamen ll. H. tantum v.

1217. laudabit V. -abat dT.

1218. arceret v. arcet ll.

1219. intumescere V.

1220. solus cibus Vd v. a. S.

1221. febri bis d G. -ribus rv.

1222. possit Vd G.

1223. Diosc. II 123. Pl. iun. p. 60, 10. 101, 4.

1224. amylon v. amoelon (amae- E) RE. hamoelon (-melon d) r.

1225. ouo his d C (iis v). opto his V. opidiis R. opi dis E.

1226. auenacea G. auenaeta E. auenetiaeta R. aue- nae f v. auinae V. anenae d.

1227. Diosc. II 107. Pl. iun. p. 47, 17. Celsus II 30.

1228. qui RE.

1229. dist. ego.

1230. ad ego. om. ll. v.

1231. mitigat. datur v. -gans. dant S.

1232. dis cutienda f G. (-enda ualens v). -endam ll.

1233. ex d v. om. r.

1234. acutas R v. occultas r.

1235. luxataque dT.

1236. inlinuntur (illi- R) RE..

1237. pedum in Vd v dentum in E. dentium R.

1238. uetus aut RE G. uetus V. ueteri dT v.

1239. uticus RE.

1240. atque Vd v. accedit r.

1241. Pl. iun. p. 102, 6. (Celsus VI 6, 31). 72, 18.

1242. utilissimus RE.

1243. ed G. et r. ex D. om. v.

1244. trimestris v. a. G.

1245. aut om. Vf.

1246. ab alienis V.

1247. in cubiculis—7 et om. R.

1248. saccas additos RE. ( saccis vet. Dal. cfr. XX 185).

1249. et om. RE.

1250. acre G. hacre V. acro r. acri (aceto) v.

1251. fressa d v. a. S.

1252. &lio R.

1253. tussi R.

1254. et discutiendosue RE.

1255. Pl. iun. p. 36, 18. 63, 19. Diosc. II 127. Pl. iun. p. 47, 18.

1256. decocta et testium RE.

1257. coxen dicis RE D.

1258. corticis RE D.

1259. Diosc. II 129. Pl. iun. p. 47, 19. 46, 14. 76, 12–17. 21, 17. 80, 14: 79, 2.

1260. sorbet d. obsolbet R.

1261. et ea f. eaque dE v. a. S.

1262. hos V. ossa d.

1263. abstergit f S.

1264. meliloto v e Diosc. melito RE. milito r.

1265. odoris V.

1266. petamine VdR.

1267. modico V v. -icae E. -ce dR. cfr. XX 131. XXVIII 195. 258. XXIX 42. XXXII 39, contra XXII 55. XXIII 92. XXV 164. XXVII 22. XXVIII 223.

1268. demum ll. v. an remedium ?

1269. inarescant VdE.

1270. uel—rimis om. RE.

1271. punici—9 cum om. d.

1272. germine RE v. a. C.

1273. Diosc. II 129. Pl. iun. p. 98, 3. 35, 3. 83, 18. 68, 14.

1274. choleris v. cholcris R. choloris E. choris r.

1275. aquis ll. v. aquae cyathis D. at cfr. Diosc.

1276. usum ( om. quo) Vf.

1277. eam om. V.

1278. ante et dT H. et ante V. ante r.aut v.

1279. tendere RE.

1280. quam om. RE.

1281. pyris V v. a. H. phyris R.

1282. pulmoni est v. -onis VE. -oni d.

1283. doloris VE.

1284. conno E.

1285. at D. ad ll. v.

1286. pusulis E D. -las Vd v.

1287. sint V. sunt dE v.

1288. curant ego. curat ll. v.

1289. cribum V.

1290. aditum V.

1291. fluenti E. fluente v. profi- H.

1292. Th. H. VI 2, 5. Diosc. III 35.

1293. est et T Verc.

1294. elelisphacos Verc. (et eleli- v). etelispacus V. elisphacos dT. ethelisph- E.

1295. a del. S cum Salm.

1296. sphacos H. cfr. index et Theophr. facos d. faces V. faenacos E. phacos v.

1297. dicta ll. J. del. S. est ea G. ea est v. aliis—dicta uncis inclusit D.

1298. satim ualente E.

1299. leuiore ll. -ior v. cfr. Theophr.

1300. sicciore d v. -or r.

1301. odoratiore v. -ior Vd. -ionē E.

1302. siluestrius ll. H. -ris v ( an. recte?).

1303. dist. Salm.

1304. haec minor coni. Dal.

1305. menses d v.meses r.

1306. marinae om. E H.

1307. Diosc. III 35.

1308. meses VE.

1309. purgat Vdf S. pugna E. sanat v.

1310. elelisphacum S (-con v). lelisphacum (-spacum E) ll.

1311. ulcera V.

1312. Diosc. II 126.

1313. satiuo simile v. a. J. cfr. § 154. XX 231.

1314. sanant E.

1315. emendant E.

1316. licenas E. silicenas V.

1317. easque V.eas quae E.

1318. delicata posse obiciunt E.

1319. Pl. iun. p. 60, 13. 97, 5.

1320. aqua dE v. a V.

1321. cum sale om. E.

1322. discoquere om. Vd.

1323. ex Vd v. ex aqua ex E.

1324. pelli v. cfr. Plin. iun. pellit ll. G.

1325. an eiusdem e foliis ?

1326. aquam V.

1327. calidam V.

1328. lenit VdTf S. mollit E G.tolli v.

1329. dimidio v. -dium ll.

1330. miscetur Vf.

1331. Diosc. II 131. Pl. iun. p. 110, 13. 55, 18. 100, 22. 76, 17. 82, 22. 79. 3. 66; 5. 16, 11.

1332. 18,139

1333. ei v. om. ll.

1334. minores VE.

1335. brasicae VE.

1336. ex aceto om. d.

1337. ad VE v. ac d.

1338. morsus d.

1339. edit VfE J. edat (?) d v.

1340. farinam VE.

1341. uarro E. ut ait Varro v. a. H.

1342. sed et TE H. sede V. sedem d. om. v.

1343. maculas cutis VdTf S. -la eius E. -las v.

1344. ulcera Verc. cfr. Plin. iun. uulnera ll. v ( J).

1345. inflationis d.

1346. tenesmos d.

1347. sentient E G.

1348. magnitudine V. -inae E.

1349. melle om. E. an e melle ?

1350. colligit Vd.

1351. an coctum et inlitum ? cfr. XXVIII 222.

1352. quarta E.

1353. si qui V S.

1354. existimat V. -tumat E.

1355. alienus d.

1356. succo caule Vf.

1357. contritae v. -itum ll

1358. Diosc. II 133. 132.

1359. minores satiuis v. a. J. cfr. § 148.

1360. calida v. a. Bas.

1361. frequentatiores d.

1362. armari Vd.

1363. Pl. iun. p. 80, 14. 20, 3. 55, 5. Diosc. II 132. Pl. iun. p. 100, 8. 76, 19.

1364. ex pipere dT.

1365. uel E v. ue Vd.

1366. febritu VfE. an febribus ? cfr. XXVII 97.

1367. uel in VT S. et in E v. iidem d.

1368. Diosc. II 132. Pl. iun. p. 83, 2. 79, 5. 87, 2.

1369. coxendicum d v. -cium rD.

1370. an decocto ?

1371. uncos ego posui.

1372. emendant v. -dat V om. r.

1373. dist. H. cfr. Plin. iun.

1374. zmegma S. (smegma v). zmegam Vd. -gan E.

1375. ulcerum Vf S. -era rv. cfr. XXIII 18. 9. 10 dist. J.

1376. expellat E. utilissimum. Expedit v. a. J. an expedit et ?

1377. Diosc. II 132.

1378. ficu VdTf.

1379. sicca triti d v. sicca trici E. cicatrici Vf.

1380. chamaeleonte v. a. H. cfr. ad § 45.

1381. decocta VdT.

1382. colata S cum man. Dal. collecta ll. f. collata v.

1383. utro que E B. nitro quo d. uitro V. nitro eo v. an nitroque ( del.uel) ? cfr. XXXI 109.

1384. potestea E.

1385. Diosc. II 187.

1386. 18,96

1387. coracis Vd.

1388. pleu reticis Vd v. a. Bas.

1389. ficu d.

1390. contra Vd v. con E.

1391. etiam—3 addatur om. E.

1392. ueteri ita d G. ueteri v.

1393. Diosc. III 135.

1394. orminum VE v. a. C.

1395. 18,96

1396. an cetera ?

1397. altera E.

1398. candidus V. -idum dT.

1399. ex d v. et r.

1400. inlito uel ego. cfr. Diosc. inlitum (illi- Vd) ll. v. -ito H.

1401. faciunt E.

1402. Verg. Geo. I 153. [Diosc. II 122 = XXII 125].

1403. sumptus uim felix V.

1404. est om. dT.

1405. lollium E.

1406. mutata V.

1407. oxymeu E.

1408. curatio v. a. S.

1409. aceti VdTf S. a ceteris E. a ceteris differt. Aceti v.

1410. dilui v. a. J.

1411. uncias duas v. a. J.

1412. dist. J.

1413. temperatis Vd v. -ati E D.

1414. lacunam indicavit J. duobus v. ii D. an temperari ( cfr. § 117).. de coctae farinae lolii sextarium. calidumque ?

1415. decoctae ll. -ta v. decoqui D cum P.

1416. farina v. a. J.

1417. lolliis E.

1418. sextariis v. a. J.

1419. Diosc. II 116.

1420. quae om. E.

1421. cum in uino E 2.

1422. podagris E.

1423. genere om. V. graecae genere v.a.G.

1424. folia VTf S.

1425. imitantur VTf S.

1426. semen om. Vd. ad quae vet. Dal. 1 ( J). atque ll.v. aeque ut vet. Dal. 2 ( S). aeque atque coni.H ( D). an ceu? (aeque ut semel, sed coniectura non certa, legitur XXXIV 165, aeque ac XXX 9, plerumque aeque quam, ut II 180. 96. VIII 102. XXI 61. XXVII 144)

1427. II 171.

1428. orobachen VE.

1429. 18,155

1430. cynomorion V.

1431. sine Vd v. sine san guine E H.

1432. pinguis om. E H.

1433. estur et dT v. est urens V. aestu et E.

1434. et T v( H). om.r G.

1435. pastinis d.

1436. tener VT S.

1437. decoctus T S.

1438. innascuntur v. nascuntur ll.

1439. punguntur E.

1440. solifugarum V 2 v.a.H.

1441. II 109. Col. X 116. Herodot. II 77. Diodor. I 34, 4. 2. Florus I 34, 12. Isidor. XX 3.

1442. zythum v. zytum E. gytum r.

1443. celia dE C.

1444. cerea dTE S. ceria C. cereae V.ea v.

1445. ceruisia v.a.S.

1446. praestet VfS.

1447. a quite v. auide V. uite r.

Pliny the Elder Naturalis Historia 22