Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECUNDI

NATURALIS HISTORIAE

LIBER XXI

1 ¹ 1 In hortis² seri et coronamenta iussit Cato, inenarrabili florum maxime subtilitate, quando nulli potest facilius esse loqui quam rerum naturae pingere, lascivienti praesertim et in magno gaudio fertilitatis tam varie³ ludenti⁴. 2 quippe reliqua usus alimentique gratia genuit, ideoque saecula annosque tribuit iis⁵, flores vero odoresque in diem gignit, magna, ut⁶ palam est, admonitione⁷ hominum, quae spectatissime floreant, celerrime⁸ marcescere. sed ne pictura quidem sufficiet⁹ imagini colorum reddendae¹⁰ mixturarumque ¹¹ varietati, sive alteruni atque multiplices inter se nectantur¹², sive privatis¹³ generum¹⁴ ftniculis in orbem, in oblicum, in ambitum quaedam¹⁵ coronae per coronas curr ant¹⁶.

3 ¹⁷ 2 Tenuioribus utebantur antiqui, stroppos¹⁸ appellantes , unde nata strophiola. quin et vocabulum ipsum tarde¹⁹ communicatum est, inter sacra tantum et bellicos honores coronis suum nomen vindicantibus. cum vero e²⁰ floribus fierent, serta a serendo serieve²¹ appellabantur, quod apud Graecos quoque non adeo antiquitus placuit.

4 3 Arborum enim²² ramis coronari in sacris certaminibus erat primum. postea²³ variari²⁴ coeptum mixtura versicolori ²⁵ florum, quae invicem odores coloresque accenderet, Sicyone²⁶ ingenio²⁷ Pausiae²⁸ pictoris atque Glycerae²⁹ coronariae dilectae admodum illi, cum opera eius³⁰ pictura³¹ imitaretur , illa³² provocans variaret, essetque certamen artis ac naturae, quales etiam nunc extant artificis illius tabellae atque in primis appellata stephaneplocos, qua pinxit ipsam. 5 idque factum est post Olympiada³³ c. sic coronis e floribus receptis paulo mox subiere³⁴, quae vocantur Aegyptiae, ac deinde hibernae, cum terra flores negat, ramento³⁵ e³⁶ cornibus tincto³⁷. paulatimque et Romae subrepsit³⁸ appellatio corollis inter initia propter gracilitatem nominatis , mox et corollariis, postquam e lamina³⁹ tenui aerea⁴⁰ inaurata aut inargentata dabantur.

6 4 Crassus Dives primus argento auroque folia imitatus ludis suis coronas dedit, accesseruntque et lemnisci , quos adici ipsarum coronarum honor⁴¹ erat, propter 5 Etruscas⁴², quibus iungi nisi aurei non debebant. purl diu fuere hi⁴³; caelare eos primus instituit P. Claudius Pulcher bratteasque⁴⁴ etiam philyrae dedit.

7 ⁴⁵ 5 Semper tamen auctoritas vel ludicro quaesitarum fuit. namque ad certamina in circum per ludos et ipsi descendebant et servos suos equosque⁴⁶ mittebant. inde illa XII tabularum lex: qui coronam parit ipse pecuniave eius, virtutis suae⁴⁷ ergo⁴⁸ duit or⁴⁹ ei. quam servi equive meruissent, pecunia⁵⁰ partam⁵¹ lege⁵² dici nemo dubitavit . quis ergo honos? ut ipsi mortuo parentibusque eius, dum intus⁵³ positus esset forisve ferretur, sine fraude esset inposita⁵⁴. alias in usu promiscuo ne ludicrae quidem erant⁵⁵, 6 ingensque et hinc⁵⁶ severitas. 8 L. Fulvius argentarius bello Punico secundo cum corona rosacea interdiu e⁵⁷ pergula sua in forum prospexisse dictus⁵⁸ ex auctoritate senatus in carcerem abductus non ante finem belli emissus est. P. Munatius cum demptam Marsuae⁵⁹ coronam e floribus capiti suo inposuisset, atque ob id duci eum in⁶⁰ vincula triumviri iussissent, 9 appellavit tribunos⁶¹ pleb ei⁶², nec intercessere illi, aliter quam Athenis, ubi comissabundi⁶³ iuvenes ante meridiem conventus⁶⁴ sapientium quoque doctrinae frequentabant⁶⁵. apud nos exemplum licentiae huius non est aliud quam filia divi Augusti, cuius luxuria⁶⁶ noctibus coronatum Marsuam⁶⁷ litterae illius dei gemunt⁶⁸.

10 ⁶⁹ 7 Florum quidem populus Romanus honorem Scipioni tantum habuit. Serapio⁷⁰ cognominabatur propter similitudinem suarii⁷¹ cuiusdam negotiatoris. obierat⁷² in tribunatu ⁷³ plebei⁷⁴ admodum gratus dignusque Africanorum familia, nec erat in bonis funeris inpensa⁷⁵. asses ergo contulit populus ac funus elocavit, quaque praeferebatur⁷⁶, flores e prospectu omni sparsit.

11 ⁷⁷ 8 Et iam tunc coronae deorum honos erant et larum publicorum privatorumque ac sepulchrorum et manium, summaque auctoritas pactili⁷⁸ coronae, ut i n Saliorum⁷⁹ sacris invenimus sollemnes cena e⁸⁰. transiere deinde ad rosa ria⁸¹, eoque⁸² luxuria⁸³ processit, ut non esset gratia⁸⁴ nisi mero folio⁸⁵ sutili bus⁸⁶ , mox petitis⁸⁷ ab India aut ultra Indos⁸⁸. lautissimum quippe habetur e nardi folio eas dari aut veste Serica versicolori⁸⁹, unguentis⁹⁰ madida⁹¹. hunc habet novissime exitum luxuria⁹² feminarum.

12 9 Et apud Graecos quidem de coronis privatim scripser unt⁹³ Mnesitheus atque Callimachus medici, quae nocerent capiti, quoniam et⁹⁴ in hoc est aliqua valitudinis portio, in potu atque hilaritate⁹⁵ praecipue odorum vi⁹⁶ subrepente fallaciter. scelerata⁹⁷ Cleopatrae⁹⁸ sollertia⁹⁹. namque in apparatu belli Actiaci gratificationem ipsius reginae Antonio timente nec nisi praegustatos cibos sumente fertur pavore¹⁰⁰ eius lusisse extremis coronae¹⁰¹ floribus veneno inlitis¹⁰² ipsaque capiti inposita; mox procedente¹⁰³ hilaritate invitavit Antonium, ut coronas biberent. quis¹⁰⁴ ita timeret insidias? ergo concerpta m¹⁰⁵ in scyphum incipienti haurire opposita manu: en ego sum, inquit illa, Marce Antoni, quam tu nova praegustantium diligentia¹⁰⁶ caves; adeo mihi, si possim sine te vivere, occasio aut ratio deest¹⁰⁷! inductam¹⁰⁸ custodiam¹⁰⁹ bibere¹¹⁰ iussit ilico expirantem ¹¹¹.

13 ¹¹²De¹¹³ floribus¹¹⁴..... supra dictis¹¹⁵ scripsit Theophrastus apud Graecos; ex nostris autem inscripsere aliqui libros anthologicon, flores vero persecutus est nemo, quod equidem inveniam. nec nos nunc scilicet coronas nectemus —id enim frivolum est—, sed de floribus¹¹⁶ quae videbuntur digna memorabimus¹¹⁷.

14 10 Paucissima nostri genera coronamentorum inter hortensia novere, ac paene violas rosasque tantum. rosa nascitur spina verius quam frutice, in rubo quoque proveniens, illic etiam iucundi odoris, quamvis angusti. germinat omnis primo inclusa granoso cortice, quo mox intumescente et in virides alabastros fastigato¹¹⁸ paulatim rubescens dehiscit ac sese pandit, in calice¹¹⁹ medio sta mi nis¹²⁰ conplexa¹²¹ luteos apices. usus¹²² eius in coronis prope minimus¹²³ est. 15 ¹²⁴ oleo maceratur¹²⁵, idque¹²⁶ iam¹²⁷ a Troianis temporibus Homero teste. praeterea in unguenta transit, ut diximus. medicas per se¹²⁸ artes praebet. emplastris atque¹²⁹ collyriis inseritur¹³⁰ mordaci subtilitate, mensarum etiam¹³¹ deliciis perunguendis, minime noxia car ie¹³².

16 Genera eius nostri fecere celeberrima¹³³ Praenestinam¹³⁴ et Campanam; addidere alii Milesiam, cui us¹³⁵ ardentissimus colos, non excedentis¹³⁶ duodena folia, proximam¹³⁷ ei Trachiniam minus rubentem, mox Al abandicam¹³⁸ viliorem, albicantibus foliis¹³⁹, vilissimam vero plurimis, sed¹⁴⁰ minutissimis, spiniolam¹⁴¹. differunt enim multitudine foliorum, asperitate, levore¹⁴², colore, odore. 17 ¹⁴³ paucissima quina folia, ac deinde numerosiora, cum sit genus eius, quam centifoliam vocant, quae est in Campania Italiae, Graeciae vero circa Philippos , sed ibi non suae terrae¹⁴⁴ proventu: Pangaeus mons in vicino fert¹⁴⁵ numerosis foliis ac parvis¹⁴⁶; accolae¹⁴⁷ transferentes conserunt¹⁴⁸, ipsaque plantatione proficiunt. non autem talis odoratissima¹⁴⁹ nec cui latissimum maximumve folium, breviterque indicium est odoris scabritia¹⁵⁰ corticis. 18 ¹⁵¹ Caepio Tiberii Caesaris principatu negavit centifoliam in coronas addi, praeterquam extremas velut ad cardines, nec odore nec specie probabilem. est et quae Graeca appellatur a nostris, a Graecis lychnis¹⁵², non nisi in umidis locis proveniens nec umquam excedens quin a¹⁵³ folia violaeque magnitudine , odore nullo. est et alia Graecula appellata, convolutis foliorum paniculis nec dehiscens nisi manu coacta semperque nascenti similis, latissimis foliis; 19 ¹⁵⁴ alia¹⁵⁵ funditur e¹⁵⁶ caule malvaceo¹⁵⁷ folia oleae¹⁵⁸ habente¹⁵⁹—mucetum¹⁶⁰ vocant—, atque inter has media magnitudine autumnalis, quam coroniolam ¹⁶¹ appellant, omnes sine odore praeter coroniolam et in rubo natam. tot modis adulteratur.

Et alias vera quoque plurimum solo praevalet. Cyrenis odoratissima est, ideoque¹⁶² ibi unguentum pulcherrimum, Carthagine Hispaniae hieme tota praecox. refert et caeli temperies, quibusdam enim annis minus odorata provenit, praeterea omnis siccis quam umidis odoratior. 20 ¹⁶³ seri neque¹⁶⁴ pinguibus vult neque¹⁶⁵ argillosis locis nec riguis, contenta r oribus¹⁶⁶, proprieque ruderatum¹⁶⁷ agrum amat. praecox Campana est, sera¹⁶⁸ Milesia, novissima¹⁶⁹ tamen¹⁷⁰ desinit Praenestina. fodiuntur altius quam fruges, levius quam vites. tardissime proveniunt semine, quod in ipso cortice est, sub ipso¹⁷¹ flore, opertum lanugine. ob id¹⁷² potius caule conciso¹⁷³ inseruntur ¹⁷⁴. et ocellis radicis¹⁷⁵, ut harundo, unum genus inseritur pallidae, spinosae, longissimis virgis, quinquefoliae, quae Graecis altera est. 21 omnis autem recisione atque ustione proficit; tralatione quoque, ut vites, optime¹⁷⁶ ocissimeque provenit surculis¹⁷⁷ quaternum digitorum longitudine aut ampliore post vergiliarum occasum sata, dein per favonium translata pedalibus intervallis crebroque¹⁷⁸ cir cum- fossa¹⁷⁹. qui¹⁸⁰ praecocem faciunt, pedali circa radicem scrobe aquam calidam infundunt germinare incipiente calice.

22 ¹⁸¹ 11 Lilium rosae nobilitate proximum est et quadam cognatione unguenti oleique, quod lili num¹⁸² appellatur. interpositum¹⁸³ etiam maxime rosas decet, medio proventu earum incipiens. 23 ¹⁸⁴ nec ulli forum excelsitas maior, interdum cubitorum trium, languido¹⁸⁵ semper collo et non¹⁸⁶ sufficiente capitis oneri. candor eius eximius foris¹⁸⁷ striati¹⁸⁸ et ab angustiis in latitudinem¹⁸⁹ paulatim sese laxantis¹⁹⁰ effigie¹⁹¹ calathi, resupinis per ambitum labris tenuique pilo¹⁹² et s tamin is¹⁹³ stantibus in medio crocis. ita odor colorque duplex , et¹⁹⁴ alius calicis¹⁹⁵, alius staminis¹⁹⁶, differentia¹⁹⁷ angusta¹⁹⁸. in unguenti vero oleique usu et folia non spernuntur. est flos non dissimilis illi in herba, quam convolvolum¹⁹⁹ vocant, nascens per frutecta, nullo odore nec crocis intus, candorem tantum referens ac veluti naturae rudimentum lilia facere condiscentis. 24 ²⁰⁰ alba lilia iisdem omnibus modis seruntur , quibus rosa, et hoc amplius lacrima sua, ut²⁰¹ hipposelinum , nihilque est fecundius una radice quinquagenos saepe emittente bulbos. est et rubens lilium, quod Graeci ²⁰²crinon²⁰³ vocant, alii florem eius cynorrhodon²⁰⁴. laudatissimum in Antiochia ac Laudicea Syriae, mox in Phaselide. quartum locum optinet in Italia nascens.

25 ²⁰⁵ 12 Sunt et purpurea lilia, aliquando²⁰⁶ gemino²⁰⁷ caule, carnosiore tantum radice maiorisque bulbi, sed unius; narcissum vocant. huius alterum genus flore candido, calice purpureo. differentia a²⁰⁸ liliis et²⁰⁹ haec, quod narcissis in radice folia sunt, probatissimis in Lyciae montibus. tertio generi cetera eadem, calix herbaceus. omnes serotini , post arcturum enim florent ac per aequinoctium autumnum.

26 ²¹⁰ 13 Inventa est in his²¹¹ et ratio inserendi²¹² monstrificis hominum ingeniis. collig antur²¹³ namque mense Iulio scapi arescentis²¹⁴ lilii a tque²¹⁵ suspenduntur in fumo; dein nudantibus se nodulis in faece nigri vini vel Graeci mense Martio macerantur, ut colorem percipiant, atque ita in scrobiculis seruntur heminis faecis circumfusis²¹⁶. sic fiunt purpurea lilia, mirumque tingui aliquid, ut nascatur infectum .

27 ²¹⁷ 14 Violis honos proximus, earumque plura genera, purpureae, luteae, albae, plantis²¹⁸ omnes, ut olus, satae. ex his vero, quae sponte apricis²¹⁹ et macris locis²²⁰ proveniunt, purpureae latiore folio, statim²²¹ ab radice exeunti, carnoso²²² solaeque Graeco²²³ nomine a ceteris discernuntur, appellatae ia²²⁴ et ab his ianthina²²⁵ vestis. e²²⁶ sativis maxima auctoritas luteis; genera autem²²⁷ Tusculana et quae marina appellatur, folio aliquanto latiore, sed minus odorat a²²⁸; in totum vero sine odore minutoque folio Calatina²²⁹, munus²³⁰ autumni, ceterae veris.

28 ²³¹ 15 Proxima²³² ei caltha²³³ est et²³⁴ concolori²³⁵... amplitudine ²³⁶. vincit numero²³⁷ foliorum marinam quin a²³⁸ non excedentem ; eadem odore superatur. est enim gravi²³⁹ caltha²⁴⁰, non leviore²⁴¹ quam scopam regiam²⁴² appellant, quamquam²⁴³ folia eius olent, non flores.

29 ²⁴⁴ 16 Baccar²⁴⁵ quoque radicis tantum odoratae est, a quibusdam nardum²⁴⁶ rusticum appellatum. unguenta ex ea radice fieri solita apud antiquos Aristophanes, priscae comoediae poeta, testis est; unde quidam²⁴⁷ errore falso barbaricam ²⁴⁸ eam²⁴⁹ appellabant. odor est cinnamomo proximus. gracili solo nec umido provenit. 30 ²⁵⁰ simillimum e i²⁵¹ combretum²⁵² appellatur, foliorum exilitate usque in fila adtenuata et procerius quam baccar²⁵³. haec sut ilia²⁵⁴ tantum. eorum²⁵⁵ quoque error corrigendus²⁵⁶ est, qui baccar²⁵⁷ rusticum nardum appellavere. est enim alia herba sic cognominata, quam Graeci asaron vocant, cuius speciem figuramque diximus²⁵⁸ in nardi²⁵⁹ generibus. quin immo asaron²⁶⁰ invenio vocitari, quoniam in coronas non addatur.

31 ²⁶¹ 17 Crocum²⁶² silvestre optimum. serere in Italia minime expedit, ad scripula usque singula areis decoquentibus . seritur radicis bulbo. sativum latius²⁶³ maiusque et nitidius, sed²⁶⁴ multo lenius, degenerans ubique nec fecundum etiam Cyrenis²⁶⁵, ubi semper flores laudatissimi. prima nobilitas Cilicio et ibi in Coryco monte, dein Lyci o e²⁶⁶ monte²⁶⁷ Olympo, mox Centuripino²⁶⁸ Siciliae. aliqui Ther aeo²⁶⁹ secundum locum dedere. 32 ²⁷⁰ adulteratur nihil aeque. probatio sinceri, si²⁷¹ inposita²⁷² manu crepit et²⁷³ veluti fragile; umidum ²⁷⁴ enim, quod event adulteratione, se ntit²⁷⁵. altera probatio , si²⁷⁶ manu²⁷⁷ relata²⁷⁸ ad ora²⁷⁹ leniter faciem oculosque mordeat. 33 est per se genus sativi blandissimum volgo²⁸⁰, cum sit mediocre²⁸¹, dialeucon²⁸² vocant. contra Cyrenaico vitium, quod omni croco nigrius est et celerrime marcescit. optimum ubicumque quod pinguissimum et brevis capilli, pessimum vero quod situm redolet. Mucianus auctor est, in Lycia anno septimo aut octavo transferri in locum subactum atque ita degenerans renovari. usus eius in coronis nusquam; herba enim est folio angusto paene in capillamenti ²⁸³ modum. sed vino mire congruit, praecipue dulci²⁸⁴, tritum ad theatra replenda²⁸⁵. 34 ²⁸⁶ floret²⁸⁷ vergiliarum²⁸⁸ occasu paucis diebus folioque²⁸⁹ florem²⁹⁰ expellit. viret bruma et²⁹¹ colligitur ; siccatur umbra, melius etiam hiberna. carnosa et illi²⁹² radix vivaciorque quam ceteris. gaudet calcari et atteri²⁹³ pereundoque²⁹⁴ melius provenit; ideo iuxta semitas ac fontes ²⁹⁵ laetissimum.

Troianis²⁹⁶ temporibus iam erat honos e i²⁹⁷; hos certe flores Homerus tris laudat²⁹⁸ loton²⁹⁹, crocum, hyacinthum.

35 ³⁰⁰ 18 Omnium autem odoramentorum atque adeo herbarum differentia est in colore et odore et suco. odorato³⁰¹ sapor raro ulli non amarus, e contrario dulcia raro³⁰² odorata ; itaque et vina mustis odoratiora³⁰³ et silvestria magis omnia sativis. quorundam odor suavior e longinquo, propius ³⁰⁴ admotus hebetatur, ut violae. 36 ³⁰⁵ rosa³⁰⁶ recens a longinquo olet, sicca propius³⁰⁷. omnis autem verno tempore³⁰⁸ acrior et matutinis; quidquid ad meridianas³⁰⁹ horas dies³¹⁰ vergit, hebetatur³¹¹. novella quoque vetustis minus³¹² odorata; acerrimus tamen odor omnium aetate³¹³ media. rosa et crocum odoratiora, cum serenis diebus leguntur, et omnia in calidis quam in frigidis³¹⁴; in Aegypto tamen minime odorati flores, quia nebulosus et roscidus aer est a multo³¹⁵ flumine³¹⁶. quorundam suavitati gravitas inest. 37 ³¹⁷ quaedam, dum³¹⁸ virent³¹⁹, non olent propter umorem nimium, ut bucer as³²⁰, quod est fenum³²¹ Graecum. aquatis³²² odor non omni no³²³ sine suco est, ut³²⁴ violae, rosae, croco; quae vero ex aquatis³²⁵ carent suco³²⁶, eorum omnium odor gravis, ut in lilio utriusque generis. habrotonum et amaracum acres habent odores. quorundam flos tantum iucundus, reliquae partes ignavae, ut violae ac rosae. 38 ³²⁷ hortensium³²⁸ odoratissima quae sicca, ut ruta, menta, apium, et quae in siccis nascantur³²⁹. quaedam vetustate odoratiora, ut cotonea, eademque decerpta quam in suis radicibus. quaedam non nisi defracta aut ex adtritu olent, alia non nisi detracto cortice, quaedam vero non nisi usta, sicut tura³³⁰ murraeque. flores triti omnes³³¹ amariores quam intacti³³². 39 ³³³ aliqua arida diutius odorem continent , ut melilotos³³⁴. quaedam locum ipsum odoratiorem faciunt, ut iris, quin et arborem totam, cuiuscumque radices adtingat³³⁵. hesperis noctu magis olet, inde nomine invento. animalium nullum odoratum, nisi si³³⁶ de pantheris quod³³⁷ dictum est³³⁸ credimus.

³³⁹

40 ³⁴⁰ 19 Illa quoque non omittenda differentia est, et odoratorum ³⁴¹ multa nihil³⁴² adtinere³⁴³ ad coronamenta, ut irim atque saliuncam³⁴⁴, quamquam nobilissimi³⁴⁵ odoris utramque³⁴⁶. sed iris radice tantum³⁴⁷ commendatur, unguentis nascens et³⁴⁸ medicinae . laudatissima in Illyrico, et ibi quoque non in maritimis , sed³⁴⁹ in silvestribus Drinonis³⁵⁰ et Naronae, proxima in Macedonia, longissima haec et candicans et exilis³⁵¹. 41 ³⁵² tertium locum habet Africana, amplissima inter omnes gustuque amarissima. Illyrica quoque³⁵³ duorum generum est: raphanitis ³⁵⁴ a similitudine, quae et³⁵⁵ melior³⁵⁶, rhizotomos³⁵⁷. subrufa optima, quae sternumenta³⁵⁸ tractatu³⁵⁹ movet. caulem habet cubitalem, erectum³⁶⁰; floret versicolori³⁶¹ specie, sicut arcus caelestis, unde et nomen. non inprobatur et Pisidica. 42 ³⁶²effossuri³⁶³ tribus ante mensibus mulsa aqua circumfusa hoc veluti³⁶⁴ placamento terrae blandiuntur, circumscriptam³⁶⁵ mucrone gladii orbe³⁶⁶ triplici cum³⁶⁷ legerunt³⁶⁸, protinus in caelum adtollunt. natura est³⁶⁹ fervens, tractataque³⁷⁰ pusulas ambusti modo³⁷¹ facit. praecipitur ante omnia, ut casti legant. teredines non sicca modo, verum³⁷² et in terra celerrime sentit³⁷³. —Optimum antea irinum³⁷⁴ Leucade et Elide ferebatur³⁷⁵— iam pridem enim et seritur—, nunc e³⁷⁶ Pamphylia, sed Cilic ium³⁷⁷ maxime laudatur atque e³⁷⁸ septentrionalibus.—

43 ³⁷⁹ 20 Saliunca folio³⁸⁰ quidem subbrevi³⁸¹ et quod³⁸² necti non possit, radici numerosae cohaeret, herba verius quam flos, densa veluti manu pressa breviterque caespes sui generis. Pannonia hanc gignit et Norici Alpiumque aprica, urbium Eporedia³⁸³, tantae suavitatis³⁸⁴, ut metallum³⁸⁵ esse coeperit . 44 ³⁸⁶ vestibus interponi eam gratissimum, 21 sicut³⁸⁷ apud Graecos polium herbam³⁸⁸, inclutam³⁸⁹ Musaei et Hesiodi laudibus ad omnia utilem praedicantium superque cetera ad famam etiam ac dignitates, prorsusque miram, si modo, ut tradunt, folia eius mane candida, meridie purpurea, sole occidente caerulea aspiciuntur³⁹⁰. duo genera eius: campestre maius³⁹¹; silvestre³⁹², quod minus est³⁹³, quidam teuthrion³⁹⁴ vocant. folia canis hominis³⁹⁵ similia, a radice protinus, numquam palmo altiora.

45 ³⁹⁶ 22 Et de odoratis floribus satis dictum. in quibus unguento vicisse naturam gaudens luxuria vestibus quoque provocavit eos flores, qui colore commendantur. hos animadverto tris esse principales: rubentem³⁹⁷ in cocco, qui a ros ae nigrantis³⁹⁸ gratia³⁹⁹ ni ti do⁴⁰⁰ trahitur⁴⁰¹ suspectu et in⁴⁰² purpuras Tyrias dibaphasque⁴⁰³ ac⁴⁰⁴ Laconicas⁴⁰⁵; amethyst i- num⁴⁰⁶, qui a⁴⁰⁷ viola et ipse in purpureum, quemque ianthinum ⁴⁰⁸ appellavimus. genera enim tractamus in⁴⁰⁹ species mul-⁴¹⁰ tas sese spargentia. 46 tertius est, qui proprie conchylii intellegitur⁴¹¹, multis modis: unus in heliotropio⁴¹² et in aliquo ex ilis⁴¹³, plerumque saturatior; alius in malva ad purpuram inclinans; alius in viola serotina conchyliorum vegetissimus ⁴¹⁴. paria nunc componuntur, et natura atque luxuria depugnant. lutei video honorem antiquissimum, in nuptialibus flammeis totum feminis⁴¹⁵ concessum, et fortassis ideo non numerari inter principales, hoc est communes maribus ac feminis, quoniam societas principatum dedit.

47 23 Amaranto⁴¹⁶ non dubie vincimur. est autem spica purpurea verius quam flos⁴¹⁷ aliquis, et ipse sine odore⁴¹⁸. mirum in eo gaudere decerpi⁴¹⁹ et laetius renasci. provenit Augusto mense, durat in autumnum. Alexandrino palma⁴²⁰, qui decerptus adservatur⁴²¹; mireque⁴²², postquam defecere cuncti flores, madefactus aqua revivescit et⁴²³ hibernas coronas facit. summa natura⁴²⁴ eius in nomine⁴²⁵ est, appellati⁴²⁶, quoniam non marcescat. 24 in nomine et⁴²⁷ cyani colos, item holochrysi⁴²⁸.

48 Omnes autem hi flores non fuere⁴²⁹ in usu Alexandri Magni aetate, quoniam proximi⁴³⁰ a morte eius auctores siluere de illis; quo manifestum est postea placuisse. a Graecis tamen repertos quis dubitet, non aliter Italia usurpante nomina illorum? 49 25 at, Hercules, petellio⁴³¹ ipsa nomen ⁴³²inposuit⁴³³, autumnali circaque vepres nascenti. ei⁴³⁴ tantum color es t⁴³⁵ commendatus⁴³⁶, qui est⁴³⁷ rosae silvestris, folia parva, quina; mirumque in eo flore inflecti cacumen et e⁴³⁸ nodis⁴³⁹ intort a⁴⁴⁰ folia nasci parvolo calice ac versicolori⁴⁴¹ luteum semen includentia⁴⁴². luteo⁴⁴³ et bellio, pastillicantibus quinquagenis ⁴⁴⁴ quinis barbulis. coronant⁴⁴⁵ pratenses⁴⁴⁶ hi⁴⁴⁷ flore; at⁴⁴⁸ sine usu plerique et ideo sine nominibus, quin et his⁴⁴⁹ ipsis alia alii vocabula inponunt. 50 ⁴⁵⁰ 26 chrysocome sive chrysitis ⁴⁵¹ non habet Latinam appellationem. palmi altitudine⁴⁵² est, comantibus fulgore auri corymbis, radice nigra, ex austero dulci, in petrosis opacisque nascens.

51 27 Et fere peractis colorum quoque celeberrimis, transit⁴⁵³ ratio⁴⁵⁴ ad eas coronas, quae varietate sola placent. duo earum genera, quando aliae flore constant⁴⁵⁵, aliae folio. florem⁴⁵⁶ esse⁴⁵⁷ dixerim genistas⁴⁵⁸, namque et his decerpitur lateus; item rhododendron, item⁴⁵⁹ zizipha, qua e⁴⁶⁰ Cappadocia vocantur⁴⁶¹; his odoratus similisque⁴⁶² olearum fioribus. in vepribus nascitur cyclaminum, de quo plura alias.⁴⁶³ flos eius Colossinus in coronas admittitur.

52 28 Folio⁴⁶⁴ coronantium⁴⁶⁵ milac es⁴⁶⁶ et hederae corymbique⁴⁶⁷ earum optinent principatum, de quibus in fruticum loco abunde diximus. sunt et alia genera nominibus Grae-⁴⁶⁸ cis indicanda, quia⁴⁶⁹ nostris maiore ex parte huius nomenclaturae defuit cura; et pleraque eorum in exteris terris nascuntur, nobis tamen consectanda, quoniam de natura sermo, non de Italia est.

53 ⁴⁷⁰ 29 Ergo in coronamenta⁴⁷¹ folio venere melotrum, spiraea ⁴⁷², origanum⁴⁷³, cneorum, quod casiam⁴⁷⁴ Hyginus vocat, et, quod cunilaginem, conyza, melissophyllum, quod apiastrum , melilotum, quod sertulam Campanam vocamus. est enim⁴⁷⁵ in Campania Italiae⁴⁷⁶ laudatissima⁴⁷⁷, Graecis in Sunio, mox Chalcidica⁴⁷⁸ et Cretica, ubicumque vero asperis et silvestribus nata. coronas ex ea⁴⁷⁹ antiquitus factitatas indicio est nomen sertulae, quod occupavit. odor est⁴⁸⁰ croco vicinus et⁴⁸¹ flos, ipsa cana⁴⁸²; placet maxime foliis brevissimis atque pinguissimis.

54 ⁴⁸³ 30 Folio⁴⁸⁴ coronat⁴⁸⁵ et trifolium. tria eius genera: min y- ant hes⁴⁸⁶ vocant Graeci, alii asphaltion⁴⁸⁷, maiore folio, quo utuntur coronarii; alterum acuto oxytriphyllon; tertium ex omnibus minutissimum. inter haec nervosi cauliculi quibusdam ⁴⁸⁸, ut maratho, hippomaratho, myophono⁴⁸⁹; 55 ⁴⁹⁰ utuntur et⁴⁹¹ ferulis⁴⁹², corymbis⁴⁹³ hederae et⁴⁹⁴ flore purpureo et in⁴⁹⁵ alio genere earum silvestribus rosis simili⁴⁹⁶. sed in his⁴⁹⁷ quoque colos tantum delectat, odor autem abest. et cneori⁴⁹⁸ duo genera, nigri atque candidi; hoc et odoratum, ramosa ambo. florent post aequinoctium autumnum.

totidem et origani in coronamentis species, alterius enim nullum semen; id, cui odor est, Creticum⁴⁹⁹ vocatur.

56 ⁵⁰⁰ 31 Totidem et thymi, candidum ac nigricans. floret autem circa solstitia; tum⁵⁰¹ et apes decerpunt, ut⁵⁰² augurium mellis s it⁵⁰³; proventum enim sperant apiarii large florescente eo. laeditur imbribus amittitque⁵⁰⁴ florem. semen thymi⁵⁰⁵ non potest deprehendi, cum origani, perquam minutum⁵⁰⁶, non tamen fallat. sed quid interest occultasse id⁵⁰⁷ naturam? in flore ipso intellegitur satoque eo nascitur. 57 quid⁵⁰⁸ non temptavere homines? mellis Attici in toto orbe summa laus existimatur; ergo translatum est ex Attica thymum et vix⁵⁰⁹ flore, uti docemur⁵¹⁰, satum. sed alia ratio naturae obstitit⁵¹¹, non durante Attico thymo nisi in adflatu maris. erat quidem haec opinio antiqua in omni thymo, ideoque non nasci in Arcadia, cu m⁵¹² oleam non putarent⁵¹³ gigni nisi intra CCC stadia a mari. thymo⁵¹⁴ quidem nunc etiam lapideos campos in provincia Narbonensi refertos⁵¹⁵ scimus, hoc paene solo reditu⁵¹⁶, e longinquis regionibus pecudum⁵¹⁷ milibus convenientibus, ut thymo vescantur.

58 ⁵¹⁸ 32 Et conyzae duo genera in coronamentis, mas ac femina⁵¹⁹. differentia in folio: tenuius feminae et constrictius angustiusque, imbricatum⁵²⁰. mas⁵²¹ et ramosior⁵²². flos quoque magis splendet eius, serotinus utrique post arcturum . mas odore gravior, femina acutior⁵²³ et ideo contra bestiarum morsus aptior. folia feminae mellis odorem habent, masculae radix a quibusdam libanotis appellatur, de qua diximus.

⁵²⁴

59 ⁵²⁵ 33 Et ia mnum⁵²⁶ folio coronant lovis flos, amaracum, hemerocalles⁵²⁷, habrotonum, Helenium, sisymbrium, serpullum , omnia⁵²⁸ surculosa rosae modo. colore tantum placet Iovis⁵²⁹ flos, odor abest, sicut et illi, qui Graece phlox⁵³⁰ vocatur . et ramis autem et folio odorata sunt excepto serpull ⁵³¹. Helenium e lacrimis Helenae⁵³² dicitur natum, et ideo in Helene insula⁵³³ laudatissimum; est autem frutex humi se spargens dodrantalibus ramulis, serpullo simili folio.

60 ⁵³⁴ 34 Habrotonum odore iucunde gravi floret aestate⁵³⁵; flos est aurei coloris. vacuum⁵³⁶ sponte provenit, cacumine suo se⁵³⁷ propagat⁵³⁸. seritur autem semine melius quam radice aut surculo, semine quoque non sine negotio; plantaria ⁵³⁹ transferuntur—sic et Adonium—, utrumque aestate. alsiosa enim admodum sunt, ut⁵⁴⁰ sole tamen nimio laedantur⁵⁴¹. sed ubi convaluere, rutae⁵⁴² vice fruticant⁵⁴³. habrotono simile odore leucanthemum est, flore albo, foliosum.

61 ⁵⁴⁴

35 Amaracum Diocles medicus et Sicula gens appellavere, quod Aegyptus et Syria sampsucum⁵⁴⁵. seritur utroque genere, et seine et ramo, vivacius supra dictis et odore mollius⁵⁴⁶. copiosum amaraco⁵⁴⁷ aeque⁵⁴⁸ quam habrotono semen, sed habrotono radix una et alte⁵⁴⁹ descendens, ceteris⁵⁵⁰ in summa terra leviter haerens⁵⁵¹. reliquorum satio autumno fere incipiente, nec non et vere quibusdam locis⁵⁵², umbraque⁵⁵³ gaudent et aqua ac fimo.

62 36 Nyctegreton inter pauca miratus est Democritus , coloris hysgini⁵⁵⁴, folio spinae⁵⁵⁵, nec a⁵⁵⁶ terra⁵⁵⁷ se adtollentem ⁵⁵⁸⁵⁵⁹, praecipuam in Gedrosia. narrat erui post aequinoctium vernum radicitus siccarique ad lunam XXX diebus, ita lucere noctibus; Magos Parthorumque reges hac herba uti⁵⁶⁰ ad vota suscipienda. eandem⁵⁶¹ vocari chenamychen⁵⁶², quoniam anseres a primo conspectu eius expavescant, ab aliis nyctalopa, quoniam e longinquo noctibus fulgeat.

63 37 Melilotos ubique nascitur, laudatissima tamen in Attica; ubicumque vero recens, nec candicans et croco quam simillima⁵⁶³, quamquam⁵⁶⁴ in Italia odoratior candida.

64 ⁵⁶⁵ 38 Florum prima⁵⁶⁶ ver nuntiat⁵⁶⁷ viola alba, tepidioribus vero locis etiam hieme emicat; post ea, quae ion⁵⁶⁸ appellatur et⁵⁶⁹ purpurea, proxime flamme um⁵⁷⁰ , quod phlox⁵⁷¹ vocatur, silvestre dumtaxat. cyclaminum⁵⁷² bis anno⁵⁷³, vere et autumno; aestates hiemesque fugit. seriores supra dictis aliquanto narcissus et lilium trans maria⁵⁷⁴, in Italia quidem, ut diximus, post⁵⁷⁵ rosam. Ver um⁵⁷⁶ in Graecia tardius etiamnum⁵⁷⁷ anemone; est autem haec silvestrium bulborum flos, alia quam quae dicetur in medicis⁵⁷⁸. 65 sequitur oenanthe ⁵⁷⁹ ac melanium⁵⁸⁰ et⁵⁸¹ ex silvestribus heli ochrysos⁵⁸², deinde alterum genus anemones, quae limonia⁵⁸³ vocatur, post hanc gladiolus comitatus hyacintho⁵⁸⁴. novissima⁵⁸⁵ rosa, eademque prima deficit excepta sativa; e ceteris hyacinthus maxime durat et viola alba et oenanthe, sed haec ita, si devolsa crebro prohibeatur in semen ire. nascitur⁵⁸⁶ locis tepidis; odor idem ei, qui germinantibus uvis, atque inde nomen. 66 ⁵⁸⁷ hyacinthum comitatur fabula duplex, luctum praeferen tis⁵⁸⁸ eius, quem⁵⁸⁹ Apollo dilexerat, aut ex Aiacis cruore editi, ita discurrentibus venis, ut Graecarum litterarum figura Al⁵⁹⁰ legatur inscriptum. heliochrysus⁵⁹¹ florem habet auro similem, folium tenue, cauliculum quoque gracilem, sed durum. hoc coronare ⁵⁹² se Magi⁵⁹³, si et unguenta sumantur ex auro, quod apyron vocant, ad gratiam quoque vitae gloriamque pertinere arbitrantur.

67 ⁵⁹⁴ Et verni quidem flores⁵⁹⁵ hi sunt; 39 succedunt illis aestivi⁵⁹⁶, lychnis et Iovis flos et alterum genus lilii, item tiphyon⁵⁹⁷ et amaracus, quem Phrygium cognominant. sed⁵⁹⁸ maxime spectabilis pothos⁵⁹⁹. duo genera huius: unum, cui flos hyacinthi⁶⁰⁰ est, alter candidus, qui fere nascitur tumulis⁶⁰¹, quoniam fortius durat. et iris aestate floret. abeunt et hi marcescuntque. alii rursus subeunt autumno: tertium genus lilii⁶⁰² et crocum et orsini⁶⁰³ utraque genera⁶⁰⁴, unum hebes, alterum odoratum, primis omnia imbribus emicantia. 68 coronarii quidem et spinae flore utuntur, quippe cum spinae albae cauliculi inter oblectamenta quoque gulae condiantur. hic est trans maria ordo florum. in Italia violis succedit rosa, huic intervenit lilium, rosam⁶⁰⁵ cyanus excipit, cyanum amarantus. nam vicapervica⁶⁰⁶ semper viret⁶⁰⁷, in modum liniae⁶⁰⁸ foliis geniculatim circumdata, topiaria herba, inopiam tamen florum aliquando supplet. haec a Graecis chamaedaphne vocatur.

69 ⁶⁰⁹ 40 Vita⁶¹⁰ longissima violae albae⁶¹¹ trimatu. ab eo tenpore degenerat. rosa⁶¹² et quinquennium perfert non recisa nec adusta⁶¹³. illo enim modo iuvenescit. diximus et terram ⁶¹⁴ referre plurimum. nam⁶¹⁵ in Aegypto sine odore haec omnia, tantumque myrtis odor praecipuus; ali oqui⁶¹⁶ etiam binis mensibus antecedit germinatio omnium. rosaria a⁶¹⁷ favonio fossa oportet⁶¹⁸ esse iterumque solstitio, et id agendum, ut intra id tempus purgata ac pura sint.

70 ⁶¹⁹ 41 Verum hortis coronamentisque maxime alvaria et apes conveniunt, res praecipui quaestus conpendiique ⁶²⁰, cum favet⁶²¹. harum ergo causa oportet serere thymum , apiastrum, rosam, violas, lilium, cytisum, fabam, erviliam⁶²², cunilam⁶²³, papaver, conyzam, casiam, melilotum, melissophyllum, cerinthen⁶²⁴. ea est autem⁶²⁵ folio candido⁶²⁶, incurvo, cubitalis, capite concavo mellis sucum habente⁶²⁷. horum⁶²⁸ floris avidissimae sunt atque etiam sinapis, 71 ⁶²⁹ quod miremur, cum olivae florem ab his non attingi constet⁶³⁰; ideo⁶³¹ hanc arborem procul esse melius sit, cum aliquas quam proxime seri conveniat, quae et⁶³² evolantium examina invitent nec longius abire patiantur.

72 42 Cornum quoque arborem caveri oporteat⁶³³. flore eius degustato alvo cita moriuntur. remedium sorba contusa e melle praebere⁶³⁴ his vel urinam⁶³⁵ hominis⁶³⁶ vel boum aut grana punici mali Ammineo⁶³⁷ vino conspersa. at genistas circumseri⁶³⁸ alvariis gratissimum.

73 43 Mirum est dignumque memoratu⁶³⁹ de alimentis quod conperi. Hostilia vicus adluitur Pado. huius inquilini pabulo circa deficiente inponunt navibus alvos noctibusque a d⁶⁴⁰ quina milia passuum contrario amne⁶⁴¹ subvehunt. egressae luce apes pastaeque ad naves cotidie remeant⁶⁴² mutantes locum, donec pondere ipso pressis navibus plenae alvi intellegantur revectisque eximantur⁶⁴³ mella. 74 ⁶⁴⁴

et in⁶⁴⁵ Hispania mulis⁶⁴⁶ provehunt simili de causa. 44 tantumque ⁶⁴⁷ pabulum refert, ut mella⁶⁴⁸ quoque venenata fiant. Heracliae ⁶⁴⁹ in Ponto quibusdam annis perniciosissima⁶⁵⁰ existunt ab iisdem apibus facta, nec dixere auctores, e quibus floribus ea fierent! nos trademus quae conperimus. herba est ab exitio et iumentorum quidem, sed praecipue caprarum appellata aegolethron⁶⁵¹. huius flore concipiunt noxium virus aquoso vere marcescentis. ita fit, ut non omnibus annis sentiatur⁶⁵² malum. 75 ⁶⁵³ venenati signa sunt, quod omnino non densatur⁶⁵⁴, quod color magis rutilus est, odor alienus, sternumenta protinus movens, quod ponderosius innoxio. qui edere, abiciunt se⁶⁵⁵ humi refrigerationem quaerentes, nam et sudore diffluunt. 76 remedia sunt multa, quae suis locis dicemus; sed quoniam statim⁶⁵⁶ repraesentari aliqua in⁶⁵⁷ tantis insidiis oportet, mulsum vetus e melle optimo et ruta, salsamenta etiam, si reiciantur, sumpta crebro. certumque est id malum per excrementa⁶⁵⁸ ad canes etiam pervenire similiterque torqueri eos. mulsum tamen ex eo inveteratum⁶⁵⁹ innocuum esse constat, et feminarum cutem nullo⁶⁶⁰ melius emendari cum costo⁶⁶¹, suggillata cum⁶⁶² aloe.

77 45 Aliud genus in eodem Ponti⁶⁶³ situ, gente Sannorum ⁶⁶⁴, mellis, quod ab insania, quam⁶⁶⁵ gignit, maenomenon vocant. id existimatur contrahi flore rhododendri, quo⁶⁶⁶ scatent silvae. gensque ea, cum ceram⁶⁶⁷ in tributa Romanis praestet⁶⁶⁸, mel, quoniam exitiale est, non vendit⁶⁶⁹. et in Perside et in Mauretaniae Caesariensis Gaetulia, contermina Massaesylis⁶⁷⁰, venenati favi gignuntur, quidamque a⁶⁷¹ parte, quo nihil esse fallacius potest, nisi quod livore deprehenduntur ⁶⁷². 78 ⁶⁷³ quid sibi voluisse naturam his arbitremur insidiis, ut ab iisdem apibus nec⁶⁷⁴ omnibus annis fierent aut non totis favis? parum enim erat⁶⁷⁵ genuisse rem, in qua venenum facillime daretur? etiamne hoc ipsa in melle tot animalibus dedit? quid sibi voluit, nisi ut cautiorem minusque avidum faceret hominem? non enim et ipsis apibus iam cuspides dederat et quidem venenatas, remedio ⁶⁷⁶ adversus has utique non differendo? ergo malvae⁶⁷⁷ suco aut foliorum hederae⁶⁷⁸ perungui salutare est vel percussos eas⁶⁷⁹ bibere. mirum tamen est venena portantes ore fingentesque ipsas non mori⁶⁸⁰, nisi quod illa domina rerum omnium hanc dedit repugnantiam apibus, sicut contra serpentes Psyllis⁶⁸¹ Marsisque inter homines.

79 46 Aliud in Creta miraculum mellis⁶⁸²: mons est Carina⁶⁸³ VIIII passuum ambitu, intra quod spatium muscae non reperiuntur, natumque ibi mel nusquam attingunt. hoc experimento singulare medicamentis eligitur⁶⁸⁴.

80 ⁶⁸⁵ 47 Alvaria⁶⁸⁶ orientem aequinoctialem spectare convenit . aquilonem evitent, nec favonium minus. alvus⁶⁸⁷ optim a⁶⁸⁸ e cortice, secunda ferula, tertia vimine; multi et e⁶⁸⁹ speculari lapide fecere⁶⁹⁰, ut operantes⁶⁹¹ intus spectarent. circumlini alvos fimo bubulo utilissimum, operculum a tergo esse ambulatorium, ut pro feratur⁶⁹² intus, si magna sit alvus aut sterilis operatio, ne desperatione curam abiciant; id paulatim reduci fallente operis incremento. alvos hieme stramento operiri, crebro suffiri, maxime fimo bubulo. 81 ⁶⁹³ cognatum hoc iis innascentes bestiolas necat⁶⁹⁴, araneos, papiliones, teredines⁶⁹⁵, apesque ipsas excitat. et araneorum quidem exitium facilius est; papilio, pestis maior⁶⁹⁶, lucernis tollitur vere⁶⁹⁷, cum maturescat⁶⁹⁸ malva, noctu interlunio caelo sereno accensis ante alvos. in eam flammam sese ingerunt.

82 ⁶⁹⁹ 48 Si cibus sentiatur⁷⁰⁰ deesse apibus, uvas passas siccasve ficos⁷⁰¹ tusas ad fores earum posuisse conveniat, item⁷⁰² lanas⁷⁰³ tractas madentes passo aut defruto⁷⁰⁴ aut aqua mulsa, gallinarum etiam crudas⁷⁰⁵ carnes. quibusdam et aestatibus iidem⁷⁰⁶ cibi praestandi, cum siccitas continua florum alimentum⁷⁰⁷ abstulit. alvorum⁷⁰⁸, cum mel⁷⁰⁹ eximatur, inlini oportet exitus melissophyllo aut genista tritis, aut medias alba vite praecingi⁷¹⁰, ne apes diffugiant. vasa mellaria et⁷¹¹ favos lavari aqua praecipiunt, hac⁷¹² decocta fieri saluberrimum acetum.

83 ⁷¹³ 49 Cera fit⁷¹⁴ expressis favis, sed ante purificatis aqua⁷¹⁵ ac triduo in te nebris⁷¹⁶ siccatis, quarto⁷¹⁷ die liquatis igni in novo fictili, aqua favos tegente, tunc sporta colatis. rursus in eadem olla coquitur cera cum eadem aqua excipiturque alia frigida, vasis melle circumlitis. optima quae Punica vocatur, proxima quam maxime fulva odorisque mellei, pura, natione autem Pontica, quod⁷¹⁸ constare⁷¹⁹ equidem ⁷²⁰ miror inter venenata mella⁷²¹, dein Cretica, plurimum enim ex propoli⁷²² habet, de qua diximus in natura apium. ⁷²³ post has Corsica⁷²⁴, quoniam ex buxo fit, habere quan dam⁷²⁵ vim medicaminis putatur. 84 ⁷²⁶ Punica fit hoc modo: ventilatur sub diu⁷²⁷ saepius cera fulva, dein⁷²⁸ fervet⁷²⁹ in aqua marina ex alto petita addito nitro. inde lingulis hauriunt florem, id est candidissima quaeque, transfunduntque in vas, quod exiguum frigidae habeat, et rursus marina decocunt separatim , dein vas⁷³⁰ ipsum⁷³¹ aut aquam⁷³² refrigerant. et cum hoc ter fecere, iuncea crate⁷³³ sub diu siccant sole lunaque. haec enim candorem facit, sol siccat⁷³⁴, et, ne liquefaciat⁷³⁵, protegunt tenui linteo. candidissima vero fit post insolationem ⁷³⁶ etiamnum⁷³⁷ recocta. Punica medicinis utilissima. 85 nigrescit cera addito chartarum cinere⁷³⁸, sicut anchusa⁷³⁹ admixta rubet⁷⁴⁰, variosque in colores pigmentis trahitur⁷⁴¹ ad reddendas⁷⁴² similitudines et innumeros mortalium usus parietumque etiam et armorum tutelam. cetera de melle apibusque in natura earum dicta sunt.

⁷⁴³

Et hortorum quidem omnis fere peracta ratio est⁷⁴⁴; 86

50 secuntur herbae sponte nascentes, quibus pleraeque ⁷⁴⁵ gentium utuntur in cibis maximeque Aegyptus, frugum⁷⁴⁶ quidem fertilissima⁷⁴⁷, sed ut prope sola iis carere possit. tanta est ciborum ex herbis abundantia. in Italia paucissimas novimus, fraga⁷⁴⁸, tamnum⁷⁴⁹, ruscum, batim⁷⁵⁰ marinam, batim⁷⁵¹ hortensiam⁷⁵², quas⁷⁵³ aliqui asparagum Gallicum vocant, praeter has⁷⁵⁴ pastinacam pratensem, lupum salictarium, eaque⁷⁵⁵ verius oblectamenta⁷⁵⁶ quam cibos.

87 ⁷⁵⁷ 51 In Aegypto nobilissima est colocasia, quam cyamon aliqui vocant. hanc e Nilo metunt, caule, cum coctus est, araneoso in mandendo⁷⁵⁸, thyrso autem, qui inter folia emicat, spectabili⁷⁵⁹, foliis latissimis, etiam si arboreis conparentur , ad similitudinem eorum, quae personata in nostris amnibus⁷⁶⁰ vocamus, adeoque⁷⁶¹ Nili sui dotibus gaudent, ut inplexis colocasiae foliis in variam speciem vasorum potare gratissimum habeant. seritur iam haec in Italia.

88 ⁷⁶² 52 In Aegypto proxima auctoritas cichorio⁷⁶³ est, quod⁷⁶⁴ diximus intubum erraticum. nascitur post vergilias, floret⁷⁶⁵ particulatim⁷⁶⁶. radix ei lenta, quare⁷⁶⁷ etiam ad vincula utuntur ⁷⁶⁸ illa. anthalium longius a⁷⁶⁹ flumine⁷⁷⁰ nascitur, mespili magnitudine et rotunditate, sine nucleo, sine cortice, folio cyperi. mandunt igni⁷⁷¹ comparatum⁷⁷². mandunt et oetum⁷⁷³, cui pauca folia minimaque, verum radix magna. 89 ⁷⁷⁴ arachidne⁷⁷⁵ quidem et aracos⁷⁷⁶, cum habeant radices ramosas ac multiplices , nec folium nec herbam ullam aut quicquam aliud supra terram habent⁷⁷⁷. reliqua volgarium in cibis apud eos herbarum nomina: c hondryl la⁷⁷⁸, hypoc hoeris⁷⁷⁹, cauca lis⁷⁸⁰, enthryscum ⁷⁸¹, scandix⁷⁸², come,⁷⁸³ quae ab aliis tragopogon⁷⁸⁴ vocatur, foliis croco simillimis, parthenium, trychnum, corchorus et ab⁷⁸⁵ aequinoctio nascentes aphace⁷⁸⁶, achynops⁷⁸⁷. epipetron vocant quae numquam floret. at e⁷⁸⁸ contrario ap hace⁷⁸⁹ subinde marcescente flore emittit alium tota hieme totoque vere usque in aestatem.

90 ⁷⁹⁰ 53 Multas⁷⁹¹ praeterea ignobiles habent, sed maxime celebrant cnecon⁷⁹² Italiae ignotam, ipsis autem oleo, non cibo gratam⁷⁹³. hoc faciunt e semine eius. differentia prima: silvestris et mitior⁷⁹⁴. silvestrium duae species. una mitiori⁷⁹⁵ similis⁷⁹⁶, caule tamen rigido; itaque et colu antiquae⁷⁹⁷ utebantur exili⁷⁹⁸ , quare quidam⁷⁹⁹ atractylida⁸⁰⁰ vocant. semen eius candidum et grande, amarum. altera hirsutior, torosiore⁸⁰¹ caule et qui paene humi serpat, minuto semine. aculeatarum generis haec est, quoniam distinguenda sunt et⁸⁰² genera.

91 ⁸⁰³ 54 Ergo quaedam herbarum spinosae sunt, quaedam sine spinis. spinosarum multae species. in totum spina⁸⁰⁴ est asparagus, scorpio, nullum enim folium⁸⁰⁵ habent⁸⁰⁶. quaedam spinosa⁸⁰⁷ foliata sunt, ut carduus⁸⁰⁸, er ynge⁸⁰⁹, glycyrrhiza⁸¹⁰, urtica; his enim omnibus foliis inest⁸¹¹ aculeata mordacitas. aliqua et secundum spinam⁸¹² habent folium, ut tribulus et anonis. quaedam in folio non⁸¹³ habent et in caule habent⁸¹⁴, ut pheos ⁸¹⁵, quod aliqui stoeben⁸¹⁶ appellavere. hippophaes⁸¹⁷ spinis geniculatum. tribu lo⁸¹⁸ proprietas, quod et fructum spinosum habet.

92 ⁸¹⁹ 55 Ex omnibus his generibus urtica maxime noscitur ⁸²⁰ acetabulis in flore purpuream⁸²¹ lanuginem⁸²² fundentibus, saepe altior binis (ubitis. plures⁸²³ eius differentiae: silvestris , quam et⁸²⁴ feminam vocant, mitiorque; et silvestri⁸²⁵ quae dicitur canina⁸²⁶ acrior, caule quoque mordaci, fimbriatis foliis; quae vero etiam odorem fundit⁸²⁷ Herculanea vocatur. semen omnibus copiosum, nigrum. 93 mirum sine ullis spinarum aculeis lanuginem ipsam esse noxiam et tactu tantum levi⁸²⁸ pruritum pusulasque confestim adusto similes existere. notum est [et⁸²⁹] remedium olei⁸³⁰. sed mordacitas non protinus cum ipsa herba⁸³¹ gignitur, nec nisi solibus roborata. incipiens quidem ipsa nasci vere non ingrato⁸³², multis etiam religioso in cibo est ad pellendos totius anni morbos. silvestrium quoque radix omnem carnem teneriorem facit simul cocta. quae⁸³³ innoxia⁸³⁴ est, morsu carens, lamium⁸³⁵ vocatur. de scorpione dicemus inter medicas.

⁸³⁶

94 ⁸³⁷ 56 Carduus et folia et caules⁸³⁸ spinosae lanuginis habet, item acorna⁸³⁹, leucacanthos, chal ceos,⁸⁴⁰ cnecos⁸⁴¹, polyacanthos ⁸⁴², onopyxos⁸⁴³, helxine⁸⁴⁴, scolymos. chamaeleon in foliis non habet⁸⁴⁵ aculeos. est et illa differentia, quod quaedam in his multicaulia⁸⁴⁶ ramosaque sunt, ut carduus, uno autem caule ne c⁸⁴⁷ ramosum cnecos. quaedam cacumine tantum spinosa sunt, ut erynge⁸⁴⁸. quaedam aestate florent, ut⁸⁴⁹ tetralix⁸⁵⁰ et helxine⁸⁵¹. 95 ⁸⁵² scolymos quoque sero floret et diu. acorna⁸⁵³ a cneco⁸⁵⁴ colore tantum rufo distinguitur et pinguiore suco. idem erat atractylis⁸⁵⁵ quoque, nisi⁸⁵⁶ candidior esset⁸⁵⁷ et nisi sanguineum sucum funderet, qua de causa phonos vocatur a quibusdam, odore etiam gravis, sero maturescente semine nec⁸⁵⁸ ante autumnum, quamquam⁸⁵⁹ id de omnibus spinosis dici potest. verum⁸⁶⁰ omnia haec et semine et radice⁸⁶¹ nasci possunt. 96 ⁸⁶² scolymus carduorum generis ab his distat, quod radix eius vescendo est decocta⁸⁶³. mirum, quod sine intervallo tota aestate aliud floret in eo genere, aliud concipit, aliud parturit⁸⁶⁴. aculei arescente folio desinunt pungere. Hel xine⁸⁶⁵ rara visu est neque in omnibus terris, a⁸⁶⁶ radice foliosa, ex qua⁸⁶⁷ media veluti malum extuberat contectum⁸⁶⁸ sua fronde⁸⁶⁹. huius vertex summus lacrimam continet iucundi saporis, acanthicen mastic hen ⁸⁷⁰ appellatam.

97 ⁸⁷¹ 57 Et cactos⁸⁷² quoque in Sicilia tantum nascitur, suae proprietatis et ipse. in terra serpunt caules a radice emissi⁸⁷³, lato folio et spinoso. caules vocant cact os⁸⁷⁴, nec fastidiunt in cibis inveteratos quoque⁸⁷⁵. unum autem⁸⁷⁶ caulem rectum habet⁸⁷⁷, quem vocant pt ernica⁸⁷⁸, eiusdem suavitatis, sed vetustatis inpatientem. semen ei lanuginis⁸⁷⁹, quam pappum vocant, quo detracto et cortice teneritas similis cerebro palmae est. vocant ascalia n⁸⁸⁰.

98 ⁸⁸¹ 58 Tribulus⁸⁸² non nisi in palustribus nascitur. dura⁸⁸³ res alibi, iuxta Nilum et Strymonem amnes recipitur⁸⁸⁴ in cib os⁸⁸⁵, inclinatus⁸⁸⁶ in vadum, folio lato⁸⁸⁷ atque effigie⁸⁸⁸ ulmi, pediculo longo. at in reliquo orbe genera II,⁸⁸⁹ uni cicerculae folia⁸⁹⁰, alteri aculeata. hic et serius floret magisque saepta obsidet villarum. semen ei rotundius, nigrum, in siliqua, alteri harenaceum⁸⁹¹. spinosorum etiamnum aliud genus anonis⁸⁹². in ramis⁸⁹³ enim spinas⁸⁹⁴ habet adposito folio rutae simili, toto caule foliato⁸⁹⁵ in modum coronae. sequitur arata⁸⁹⁶, frugibus inimica vivaxque⁸⁹⁷ praecipue.

99 ⁸⁹⁸ 59 Aculeatarum caules aliquarum per terram serpunt, ut eius, quam coronopum⁸⁹⁹ vocant. e⁹⁰⁰ diverso stat⁹⁰¹ anchusa inficiendo ligno cerisque radicis⁹⁰² aptae, stant e⁹⁰³ mitioribus⁹⁰⁴ anthemis et phyllanthes⁹⁰⁵ et anemone et ap hace⁹⁰⁶. caule foliato est⁹⁰⁷ crepis et lotos⁹⁰⁸.

100 ⁹⁰⁹ 60 Differentia foliorum et hic⁹¹⁰ quae⁹¹¹ in arboribus, brevitate pediculi ac longitudine, angustiis⁹¹² ipsius folii⁹¹³, amplitudine⁹¹⁴, iam vero⁹¹⁵ angulis, incisuris, odore, flore. diuturnior hic quibusdam per partes florentibus, ut ocimo, heliotropio, aphacae⁹¹⁶, onochi li.⁹¹⁷

multis inter haec aeterna folia, sicut quibusdam arborum, inprimisque heliotropio , adianto, poli o⁹¹⁸.

101 ⁹¹⁹ 61 Aliud rursus spicatarum genus, ex quo est a chynops⁹²⁰, alopecuros, steleph uros⁹²¹,—quam quidam ortygem vocant, alii plantaginem, de qua plura dicemus⁹²² inter medicas —, thryallis⁹²³. ex his alopecuros spicam habet mollem et lanuginem densam, non dissimilem vulpium caudis, unde et⁹²⁴ nomen. proxima⁹²⁵ e i est et⁹²⁶ stelephuros ⁹²⁷, nisi quod illa particulatim floret. cichorion et similia circa terram folia habent; germinant⁹²⁸ ab radice post vergilias.

102 ⁹²⁹ 62 Perdicium et aliae gentes⁹³⁰ quam Aegyptii edunt. nomen dedit avis id maxime eruens. crassas plurimasque habet radices. item ornithogale⁹³¹ caule tenero⁹³², candido, semipeda li⁹³³, molli, tribus aut quattuor agnatis, radice bulbosa ⁹³⁴; coquitur in pulte.

103 ⁹³⁵ 63 Mirum⁹³⁶ loton⁹³⁷ herbam et aegilopa⁹³⁸ non nisi post annum e semine suo nasci. mira et anthemidis natura, quod a summo florere⁹³⁹ incipit, cum ceterae omnes, quae particulatim florent, ab ima sui parte incipiant.

104 ⁹⁴⁰ 64 Notabile et in lappa, quae adhaerescit, quod⁹⁴¹ in ipsa flos nascitur non evidens ⁹⁴², sed intus occultus, et intra se germinat⁹⁴³ velut animalia, quae in se pariunt. circa⁹⁴⁴ Opuntem⁹⁴⁵ e>s t⁹⁴⁶ herba etiam homini dulcis, mirumque⁹⁴⁷ e folio eius radicem fieri ac sic eam⁹⁴⁸ nasci.

105 ⁹⁴⁹ 65 Iasine⁹⁵⁰ unum folium habet, sed ita implicatum, ut plura videantur. ch ondrylla⁹⁵¹ amara est et acris in radice suci. amara et aphace⁹⁵² et quae picris⁹⁵³ nominatur, et ipsa toto anno florens; nomen ei amaritudo inposuit.

106 ⁹⁵⁴ 66 Notabilis et scillae crocique natura, quod, cum omnes herbae folium primum emittant⁹⁵⁵, mox in caulem rotundentur, in his caulis prior⁹⁵⁶ intellegitur quam folium. et in croco quidam flos inpellitur caule, in scilla vero caulis exit, deinde⁹⁵⁷ ex eo flos emergit, eademque ter floret, ut diximus, tria tempora arationum ostendens.

⁹⁵⁸

107 ⁹⁵⁹ 67 Bulborum generi quidam adnumerant et cypiri⁹⁶⁰, hoc est gladioli, radicem. dulcis ea est et quae decocta panem etiam gratiorem faciat ponderosioremque⁹⁶¹ simul subacta. non dissimilis est et⁹⁶² quae thesium vocatur, gustu aspera.

108 ⁹⁶³ 68 Ceterae⁹⁶⁴ eiusdem generis folio differunt: asphodelus ⁹⁶⁵ oblongum et angustum habet, scilla latum et tractabile , gladiolus simile nomini⁹⁶⁶. asphodelus⁹⁶⁷ manditur et semine⁹⁶⁸ tosto⁹⁶⁹ et bulbo, set hoc in cinere tosto⁹⁷⁰, dein sale et oleo addito, praeterea tuso⁹⁷¹ cum ficis, praecipua voluptate , ut videtur Hesiodo. tradunt⁹⁷² et ante portas villarum satum remedio esse contra veneficiorum noxiam⁹⁷³. asphodeli mentionem et Homerus fecit. 109 ⁹⁷⁴ radix eius napis⁹⁷⁵ modicis similis est, neque alia numerosior LXXX simul acervatis saepe bulbis. Theophrastus et fere Graeci princepsque Pythagoras caulem eius cubitalem et saepe duum cubitorum, foliis porri silvestris, anthericum vocavere , radicem vero, id est bulbos, asphodelum. nostri⁹⁷⁶ illud albucum vocant⁹⁷⁷ et asphodelum hastulam⁹⁷⁸ regiam, caulis acinosi, ac duo genera faciunt. 110 albuco scapus cubitalis ⁹⁷⁹, amplus⁹⁸⁰, purus levisque⁹⁸¹, de quo Mago praecipit exitu mensis Marti et initio Aprilis, cum⁹⁸² floruerit, nondum semine eius intumescente, demetendum findendosque scapos et⁹⁸³ quarto die in solem proferendos, ita siccati manipulos faciendos. 111 idem oist on⁹⁸⁴ adicit⁹⁸⁵ a Graecis vocari, quam inter ulvas sagittam appellamus. hanc ab idibus Maiis⁹⁸⁶ usque⁹⁸⁷ in finem Octobris mensis decorticari atque leni sole siccari iubet; idem et gladiolum alterum, quem⁹⁸⁸ cypiron⁹⁸⁹ vocant, et ipsum palustrem, Iulio mense toto⁹⁹⁰ secari iubet ad radicem tertioque die in⁹⁹¹ sole siccari⁹⁹², done candidus fiat⁹⁹³, cotidie autem ante solem occidentem in tectum referri , quoniam palustribus desectis nocturni rores noceant.

112 ⁹⁹⁴ 69 Similia praecipit et de iunco, quem mariscum appellant⁹⁹⁵, ad texendas tegetes et ipsum lunio mense eximi ad Iulium medium praecipiens, cetera desiccando eadem, quae de ulva suo loco diximus. alterum genus⁹⁹⁶ iuncorum facit, quod marinum et a Graecis oxyschoenon vocari invenio. tria genera eius: acuti⁹⁹⁷, sterilis, quem marem et oxyn⁹⁹⁸ Graeci vocant; reliqua feminini, ferentis semen⁹⁹⁹ nigrum: quem mela ncran im¹⁰⁰⁰ appellant¹⁰⁰¹, 113 crassior hic et fruticosior, magisque¹⁰⁰² etiamnum tertius, qui vocatur holoschoenus ¹⁰⁰³. ex his melancranis¹⁰⁰⁴ sine¹⁰⁰⁵ aliis generibus nascitur , oxys autem et holoschoenus eodem caespite. utilissimus ¹⁰⁰⁶ ad vitilia holoschoenus, quia mollis et carnosus est; fert fructum ovorum cohaerentium modo. nascitur autem et¹⁰⁰⁷ is¹⁰⁰⁸, quem marem appellavimus, ex semetipso, cacumine in terram defixo, melancranis autem suo semine. 114 alioqui omnium radices omnibus annis intermoriuntur. usus ad nassas marinas, vitilium¹⁰⁰⁹ elegantiam¹⁰¹⁰, lucernarum lumina, praecipua medulla, amplitudine iuxta maritimas Alpes tanta, ut inciso ventre inpleant paene unciarum latitudinem, in Aegypto vero cub itorum¹⁰¹¹ longitudinem¹⁰¹² non aliis¹⁰¹³ utiliorem¹⁰¹⁴. 115 ¹⁰¹⁵quidam etiamnum unum genus faciunt iunci trianguli —cyperon vocant—, multi vero non discernunt a cypiro vicinitate¹⁰¹⁶ nominis. nos distinguemus utrumque.

Cypirus¹⁰¹⁷ est gladiolus, ut diximus, radice bulbosa, laudatissimus¹⁰¹⁸ in insulis Creta¹⁰¹⁹, dein Naxo et postea in¹⁰²⁰ Phoenice . Cretico candor odorque vicinus nardo¹⁰²¹, Naxio acrior, Phoenicio exiguum spirans, nullus Aegyptio, nam et ibi nascitur. 116 discutit duritias corporum; iam remedia¹⁰²² enim dicemus¹⁰²³, quoniam et¹⁰²⁴ florum odorumque generi est magnus¹⁰²⁵ usus in medicina, quod ad cypiron¹⁰²⁶ attinet, Apollodorum quidem¹⁰²⁷ sequar¹⁰²⁸, qui negat¹⁰²⁹ bibendum, quamquam professus efficacissimum esse adversus calculos¹⁰³⁰. os eo fovet¹⁰³¹. feminis quidem abortus facere non dubitat; mirumque, tradit barbaros suffitum huius herbae excipientes ore lienes consumere et non egredi domibus¹⁰³² nisi ab¹⁰³³ hoc suffitu¹⁰³⁴, vegetiores enim firmioresque sic etiam in die¹⁰³⁵ fieri; intertriginum et alarum vitiis perfrictionibusque cum oleo inlitum non dubie mederi.

117 ¹⁰³⁶ 70 Cyperos iuncus est, qualiter diximus, angulosus, iuxta terram candidus, cacumine niger pinguisque. folia¹⁰³⁷ ima porraceis¹⁰³⁸ exiliora, in cacumine minuta, inter quae¹⁰³⁹ semen est. radix olivae nigrae similis, quam, cum oblonga est, cyperida vocant, magni in medicina usus. laus cypero prima Hammoniaco, secunda Rhodio¹⁰⁴⁰, tertia¹⁰⁴¹ Theraeo¹⁰⁴², novissima Aegyptio. qu i¹⁰⁴³ et confudit¹⁰⁴⁴ intellectum, quoniam et cypiros¹⁰⁴⁵ ibi nascitur. sed cypiros¹⁰⁴⁶ radice¹⁰⁴⁷ durissima vixque spirans, c yperis¹⁰⁴⁸ odor et ipsis nardum imitans. est et per se Indica herba, quae cypira vocatur, zingiberis¹⁰⁴⁹ effigie; commanducata croci vim reddit. 118 cypero¹⁰⁵⁰ vis in medicine psilotri. inlinitur¹⁰⁵¹ pterygiis¹⁰⁵² ulceribusque genitalium et quae in umore¹⁰⁵³ sunt omnibus, sicut oris ulceribus. radix adversus serpentium¹⁰⁵⁴ ictus¹⁰⁵⁵ et scorpionum¹⁰⁵⁶ praesentis¹⁰⁵⁷ remedii¹⁰⁵⁸ est. vulvas aperit pota¹⁰⁵⁹; largiori tanta vis, ut et¹⁰⁶⁰ expellat¹⁰⁶¹ eas. urinam ciet et calculos¹⁰⁶², ob id utilissima hydropicis. inlinitur et ulceribus, quae serpunt, sed his praecipua¹⁰⁶³, quae in stomacho sunt, e vino vel aceto inlita.

119 ¹⁰⁶⁴ 71 Iunci radix in tribus heminis aquae decocta ad tertias tussi medetur. semen tostum et in aqua potum sistit¹⁰⁶⁵ alvum et feminarum menses¹⁰⁶⁶. capitis dolores facit. qui¹⁰⁶⁷ vocatur holoschoenus.... quae¹⁰⁶⁸ proxima sunt radici ¹⁰⁶⁹, commanducantur adversus araneorum morsus. invenio etiamnum unum iunci genus quod Euripicen¹⁰⁷⁰ vocant; huius semine somnum allici¹⁰⁷¹, set modum¹⁰⁷² servandum¹⁰⁷³, ne sopor fiat.

120 ¹⁰⁷⁴ 72 Obit er¹⁰⁷⁵ et odorati iunci medicinae dicentur, quoniam et in..... Syria Coele, ut suo loco¹⁰⁷⁶ rettulimus,¹⁰⁷⁷ nascitur. laudatissimus ex Nabataea cognomine teuchitis¹⁰⁷⁸, proximus Babylonius, pessimus ex Africa ac sine odore. est autem rotundus, vinosae¹⁰⁷⁹ mordacitatis ad linguam; sincerus in confricando odorem rosae emittit rubentibus fragmentis . discutit inflationes, ob id stomacho utilis bilemque ¹⁰⁸⁰ reicientibus. singultus sedat¹⁰⁸¹, ructus movet, urinam ciet, vesicae medetur. ad muliebres¹⁰⁸² usus decoquitur. opisthotonicis cum resina arida inponitur excalfactoria v i.

121 ¹⁰⁸³ 73 Rosa¹⁰⁸⁴ adstringit¹⁰⁸⁵, refrigerat. usus eius dividitur in folia¹⁰⁸⁶ et flores, capita¹⁰⁸⁷. foliorum partes¹⁰⁸⁸, quae sunt¹⁰⁸⁹ candidae , ungues vocantur. in flore aliud est semen, aliud capillus, in capite aliud cortex, aliud calix. folium siccatur aut tribus modis exprimitur: per se, cum ungues non detrahuntur—ibi enim umoris plurimum—, aut cum detractis unguibus reliqua pars aut oleo aut vino maceratur in sole vasis vitreis. 122 quidam et salem¹⁰⁹⁰ admiscent, nonnulli et anchusam¹⁰⁹¹ aut aspalathum aut iuncum odoratum , quia talis maxime prodest vulvae ac dysintericis. exprimuntur eadem folia detractis unguibus trita per linteum spissum in aereum vas, lenique igni sucus coquitur, donec fiat crassitudo mellis¹⁰⁹². ad haec eligi oportet odoratissima quaeque folia. 123

vinum quomodo fieret e rosa, diximus inter genera vini. usus suci¹⁰⁹³ ad aures, oris¹⁰⁹⁴ ulcera, gingivas, tonsillas gargarizati¹⁰⁹⁵, stomachum, vulvas, sedis¹⁰⁹⁶ vitia, capitis dolores—in febri¹⁰⁹⁷ per se¹⁰⁹⁸ vel cum aceto—, somnos¹⁰⁹⁹, nausias. folia uruntur¹¹⁰⁰ in calliblepharum, et siccis femina¹¹⁰¹ adsperguntur. epiphoras quoque arida leniunt¹¹⁰². flos somnum facit, inhibet fluctiones mulierum¹¹⁰³, maxime albas, in posca potus et sanguinis excreationes, stomachi¹¹⁰⁴ quoque dolores, quantum¹¹⁰⁵.... in vini cyathis tribus. 124 seminis¹¹⁰⁶ optimum crocinum nec anniculo vetustius et in umbra siccatum¹¹⁰⁷; nigrum inutile. dentium dolori inlinitur , urinam ciet¹¹⁰⁸, stomacho inponitur, item igni sacro non veteri. naribus subductum¹¹⁰⁹ caput purgat. capita pota ventrem et sanguinem sistunt. ungues rosae epiphoris salubres sunt¹¹¹⁰; ulcera enim oculorum rosa¹¹¹¹ sordescunt, praeterquam initiis epiphorae ita, ut arida¹¹¹² cum pane inponatur. 125 ¹¹¹³folia quidem intus¹¹¹⁴ stomachi rosionibus et [intus¹¹¹⁵] ventris¹¹¹⁶ aut intestinorum utilissima et praecordiis, vel inlita. cibo quoque lapathi modo condiuntur. cavendus in his situs celeriter insidens. et aridis aut expressis aliquis usus. diapasmata inde fiunt ad sudores coercendos ita, ut a balineis inarescant corpori, dein frigida abluantur. silvestris pilulae¹¹¹⁷ cum adipe ursino alopecias¹¹¹⁸ emendant¹¹¹⁹.

126 ¹¹²⁰ 74 Lilii radices multis modis florem suum nobilitant¹¹²¹, contra serpentium ictus ex vino potae et contra fungorum venena. propter clavos pedum in vino decoquuntur¹¹²² triduoque¹¹²³ non solvuntur. cum adipe¹¹²⁴ aut oleo decoctae pilos quoque adustis¹¹²⁵ reddunt. e mulso potae inutilem sanguinem cum alvo trahunt, lienique et ruptis, vulsis¹¹²⁶ prosunt et mensibus feminarum, in vino vero decoctae inpositaeque cum melle nervis praecisis. 127 medenttr contra lichenas¹¹²⁷ et lepras, et furfures¹¹²⁸ in facie emendant, erugant corpora, cu tem¹¹²⁹. folia¹¹³⁰ in aceto cocta¹¹³¹ vulneribus inponuntur, si testium¹¹³², melius¹¹³³ cum hyoscyamo et farina tritici.semen inlinitur igni sacro, flos et folia ulcerum vetustati, sucus qui¹¹³⁴ flore expressus est¹¹³⁵—ab aliis mel vocatur, ab aliis syrium—ad emolliendas¹¹³⁶ vulvas sudoresque faciendos et suppurationes concoquendas¹¹³⁷.

128 ¹¹³⁸ 75 Narcissi duo genera in usum¹¹³⁹ medici recipiunt, purpureo flore et alterum herbaceum¹¹⁴⁰, hunc stomacho inutilem et ideo vomitorium alvosque solventem, nervis inimicum ¹¹⁴¹, caput gravantem et a narce narcissum dictum, non a fabuloso puero. utriusque¹¹⁴² radix¹¹⁴³ mulsei saporis est. ambustis prodest exiguo¹¹⁴⁴ e melle, 129? sic et vulneribus et luxatis; panis vero cum melle et ae rina¹¹⁴⁵ farina, sic et infixa corpori extrahit. in polenta tritus oleoque contusis medetur et lapide percussis. purgat vulnera permixtus farinae, nigras vitiligines emaculat. ex hoc flore fit narcissinum oleum ad¹¹⁴⁶ emolliendas¹¹⁴⁷ duritias, calfacienda¹¹⁴⁸ quae alserint, auribus utilissimum¹¹⁴⁹, sed et¹¹⁵⁰ capitis dolores facit.

130 ¹¹⁵¹ 76 Violae silvestres et sativae. purpureae refrigerant. contra¹¹⁵² inflammationes inlinuntur stomacho¹¹⁵³, ardenti inponuntur et capiti in fronte, oculorum privatim¹¹⁵⁴ epiphoris et sede procidente volvave et contra suppurationes. crapulam et gravedines capitis inpositis coronis olfactuque discutiunt, anginas ex aqua potae. id, quod purpureum est¹¹⁵⁵ ex his, comitialibus medetur, maxime pueris, in aqua potum. semen violae scorpionibus adversatur. 131 ¹¹⁵⁶ contra flos albae suppurata aperit, ipsa discutit. et alba autem et lutea extenuat¹¹⁵⁷ menses, urinam¹¹⁵⁸ ciet¹¹⁵⁹. minor vis¹¹⁶⁰ est¹¹⁶¹ recentibus, ideoque aridis post annum utendum. lutea dimidio cyatho in aquae¹¹⁶² tribus menses trahit. radices eius cum aceto inlitae sedant¹¹⁶³ lienem, item podagram, oculorum autem inflammationes cum murra et croco. folia cum melle purgant capitis ulcera, cum cerato rimas sedis et quae in umidis sunt, ex aceto vero¹¹⁶⁴ collectiones sanant.

132 ¹¹⁶⁵ 77 Baccar¹¹⁶⁶ in medicinae usu aliqui ex nostris perpressam ¹¹⁶⁷ vocant. auxiliatur contra serpentes, capitis dolores fervoresque, item epiphoras. inponitur mammis¹¹⁶⁸ tumentibus a partu et aegilopiis incipientibus¹¹⁶⁹ ignibusque¹¹⁷⁰ sacris. odor somnum gignit. radicem decoctam bibere spasticis, eversis, 133 convulsis, suspiriosis salutare est et¹¹⁷¹ in tussi vetere. rami¹¹⁷² eius tres quattuorve decocuntur ad tertias partes; haec potio mulieres ex abortu purgat. laterum punctiones tollit et¹¹⁷³ vesicae calculos¹¹⁷⁴. tunditur¹¹⁷⁵ et u tili ter in diapasmata¹¹⁷⁶. vestibus odoris gratia inseritur. combretum, quod simile ei diximus, tritum cum axungia vulnera mire sanat.

¹¹⁷⁷

134 ¹¹⁷⁸ 78 Asarum¹¹⁷⁹ iocinerum vitiis salutare esse traditur uncia¹¹⁸⁰ sumpta in hemina mulsi mixti. alvum purgat ellebori modo, hydropicis prodest et praecordiis vulvisque ac morbo regio. in mustum si addatur, facit vinum urinis ciendis. effoditur cum folia mittit¹¹⁸¹, siccatur et conditur¹¹⁸². in¹¹⁸³ umbra¹¹⁸⁴ situm celerrime sentit.

135 ¹¹⁸⁵ 79 Et quoniam quidam, ut diximus, nardum rusticum nominavere radicem baccaris, contexemus et Gallici¹¹⁸⁶ nardi remedia, in hunc locum dilata¹¹⁸⁷ in peregrinis arboribus . ergo adversus serpentes duabus drachmis in vino¹¹⁸⁸ succurrit, inflationibus¹¹⁸⁹ coli¹¹⁹⁰ vel ex aqua vel ex vino, item iocineris¹¹⁹¹ et renium¹¹⁹² suffusisque felle¹¹⁹³ et hydropicis, per se vel cum absinthio. sistit purgationum mulierum¹¹⁹⁴ impetus.

136 ¹¹⁹⁵ 80 Eius vero, quod phun¹¹⁹⁶ eodem loco appellavimus, radix datur potui trita vel decocta ad strangulatus¹¹⁹⁷ vel pectoris dolores vel laterum quoque. menses¹¹⁹⁸ ciet. bibitur¹¹⁹⁹ cum vino.

137 ¹²⁰⁰ 81 Crocum melle non¹²⁰¹ solvitur nulloque dulci, facillime autem vino aut aqua. utilissimum in medicina, adservatur cornea pyxide. discutit inflammationes omnes quidem, sed oculorum maxime ex ovo; i tem¹²⁰² vulvarum quoque strangulatus, stomachi exulcerationes, pectoris et renium , iocinerum, pulmonum vesicarumque, peculiariter inflammationi earum vehementer utile, item tussi et pleuriticis ¹²⁰³. 138 tollit et pruritus, urinas ciet. qui crocum prius biberint¹²⁰⁴, crapulam non sentient¹²⁰⁵, ebrietati resistent. coronae quoque ex eo mulcent ebrietatem. somnum facit, caput leniter movet, venerem stimulat. flos eius igni sacro inlinitur cum creta Cimolia. ipsum plurumis medicaminibus miscetur, collyrio uni¹²⁰⁶ etiam nomen dedit. 139 ¹²⁰⁷ 82 faex¹²⁰⁸ quoque expressi¹²⁰⁹ unguento crocino, quod crocomagma¹²¹⁰ appellant , habet suas utilitates contra suffusiones oculorum, urinas ¹²¹¹. magis excalfacit quam crocum ipsum. optimum quod gustatu salivam dentesque maxime¹²¹² inficit.

140 ¹²¹³ 83 Iris rufa melior quam candida. infantibus eam circumligari salutare est, dentientibus¹²¹⁴ praecipue¹²¹⁵ et tussientibus taeniarumve vitio laborantibus¹²¹⁶ instillari. ceteri effectus eius non multum a melle differunt. ulcera purgat capitis, praecipue suppurationes veteres. alvum solvit duabus drachmis cum melle, tussim, tormina, inflationes pota, lienes ex aceto. 141 contra serpentium et araneorum morsus ex posca valet; contra scorpiones duarum drachmarum pondere in pane vel aqua sumitur; contra canum¹²¹⁷ morsus ex oleo inponitur et contra perfrictiones. sic et nervorum doloribus, lumbis vero et coxendicibus cum resina inlinitur . vis ei concalfactoria. naribus subducta sternumenta¹²¹⁸ movet caputque purgat. 142 ¹²¹⁹ dolori capitis cum cotoneis malis aut strutheis inlinitur. crapulas quoque et orthopnoeas discutit. vomitiones ciet duobus obolis sumpta. ossa fracta¹²²⁰ extrahit inposita cum melle. ad paronychia farina eius utuntur¹²²¹, in vino ad clavos et¹²²² verrucas, triduoque non solvit ur.¹²²³ halitus oris commanducata abolet alarumque vitia ¹²²⁴. suco duritias omnes emollit, somnum conciliat, sed genituram consumit. sedis rimas et condylomata omniaque in corpore excrescentia sanat. sunt qui silvestrem xyrim¹²²⁵ vocent. 143 strumas haec vel panos¹²²⁶ vel inguina discutit . praecipitur, ut sinistra manu¹²²⁷ ad hos usus¹²²⁸ eruatur¹²²⁹ colligentesque dicant, cuius hominis vitiique¹²³⁰ causa eximant. scelus herbariorum aperietur¹²³¹ et¹²³² in hac mentione: 144 partem¹²³³ eius servant et quarundam aliarum herbarum, sicuti plantaginis , et si parum mercedis tulisse se arbitrantur¹²³⁴ rursusque opus quaerunt, partem eam, quam servavere, eodem¹²³⁵ loco infodiunt, credo, ut vitia, quae sanaverint, faciant rebellare . saliuncae radix in vino decocta sistit vomitiones, conroborat stomachum.

145 ¹²³⁶ 84 Polio¹²³⁷ Musaeus et Hesiodus perungui iubent dignationis gloriaeque avidos, polium¹²³⁸ tractari¹²³⁹.... coli, polium contra venena haberi¹²⁴⁰, contra serpentes substerni¹²⁴¹, uri¹²⁴², in vino decoqui¹²⁴³ recens vel aridum inlinique¹²⁴⁴ vel¹²⁴⁵ potari. medici ¹²⁴⁶ splenicis¹²⁴⁷ propinant ex aceto, morbo regio in vino, et hydropicis incipientibus in vino decoctum; vulneribus quoque sic inlinunt. 146 ¹²⁴⁸ secundas mulierum partusque emortuos¹²⁴⁹ pellit¹²⁵⁰, item dolores corporis. vesicas inanit¹²⁵¹, epiphoris inlinitur . nec magis alia herba convenit medicamento, quod alexipharmacon vocant. stomacho tamen inutile esse caputque ¹²⁵² eo inpleri et abortum fieri puto¹²⁵³. 147 aliqui negant et¹²⁵⁴ religionem addunt, ubi inventum sit, protinus adalligandum ¹²⁵⁵ contra oculorum suffusiones cavendumque, ne terram attingat¹²⁵⁶. hi et folia eius thymo similia¹²⁵⁷ tradunt, nisi quod molliora sunt et lanatiore¹²⁵⁸ canitie. cum ruta silvestri et si¹²⁵⁹ teratur ex aqua caelesti, aspids mitigare dicitur, et non¹²⁶⁰ secus atque¹²⁶¹ cy tinus¹²⁶² adstringit t cohibet vulnera prohibetque serpere.

148 ¹²⁶³ 85 Holochrysos medetur stranguriae in vino¹²⁶⁴, et oculorum epiphoris inlitu¹²⁶⁵, cum faece vero vini cremata et polenta lichenas emendat¹²⁶⁶. chrysocomes radix calfacit et adstringit. datur potui ad iocinerum vitia, item pulmonum , vulvae dolores in aqua mulsa decocta. ciet¹²⁶⁷ menstrua et, si cruda detur, hydropicorum aquam.

149 ¹²⁶⁸ 86 Melissophyllo sive melittaena¹²⁶⁹ si perunguantur alvi, non fugient¹²⁷⁰ apes; nullo enim magis¹²⁷¹ flore gaudent. scopis¹²⁷² eius¹²⁷³ examina facillime continentur. idem praesentissimum est contra ictus earum vesparumque et similium, sicut araneorum, item scorpionum, item contra volvarum strangulationes addito nitro, contra tormina¹²⁷⁴ e vino. 150 folia eius strumis inlinuntur et sedis vitiis cum sale. decoctae sucus feminas purgat et inflammationes¹²⁷⁵ discutit et ulcera sanat. articularios morbos sedat canisque morsus. prodest dysintericis veteribus et coeliacis, orthopnoicis, lienibus , ulceribus thoracis. caligines oculorum suco cum melle inungui eximium habetur.

151 ¹²⁷⁶ 87 Melilotos¹²⁷⁷ quoque oculis medetur cum luteo¹²⁷⁸ ovi¹²⁷⁹ aut¹²⁸⁰ lini semine. maxillarum quoque dolores lenit et capitis cum rosaceo, item aurium e passo quaeque in manibus intumescant vel erumpant¹²⁸¹, stomachi dolores in vino decocta vel cruda tritaque¹²⁸². idem¹²⁸³ effectus et ad vulvas, ad¹²⁸⁴ testes vero et sedem prociduam quaeque et alia¹²⁸⁵ ibi sint¹²⁸⁶¹²⁸⁷ vitia.... recentem¹²⁸⁸ ex aqua¹²⁸⁹ decoctam¹²⁹⁰ vel ex passo. adiecto rosaceo inlinitur ad carcinomata. defervescit in vino dulci¹²⁹¹. peculiariter et contra meliceridas efficax.

152 ¹²⁹² 88 Trifolium scio credi praevalere contra serpentium et scorpionum ictus ex vino aut posca, seminis granis¹²⁹³ xx potis vel foliis et tota herba decocta¹²⁹⁴, serpentesque numquam in trifolio aspici; praeterea a¹²⁹⁵ celebratis auctoribus contra omnia venena pro antidoto sufficere xxv¹²⁹⁶ grana eius, quod¹²⁹⁷ minyanthes ex eo appellavimus, tradi¹²⁹⁸,¹²⁹⁹ multa alia praeterea in remediis eius¹³⁰⁰ adscribi. 153 sed me contra sententias eorum gravissimi viri auctoritas¹³⁰¹ movet, Sophocles enim poeta¹³⁰² venenatum id dicit, Simos¹³⁰³ quoque ex medicis¹³⁰⁴, decocti¹³⁰⁵ aut¹³⁰⁶ contriti sucum infusum corpori ¹³⁰⁷ easdem uredines facere, quas si¹³⁰⁸ percussis a serpente inponatur¹³⁰⁹. ergo non aliter utendum eo quam contra venena censuerim¹³¹⁰. fortassis enim et his venenis inter se contraria sit natura, sicut multis aliis. item animadverto semen eius, cuius minima sint folia, utile¹³¹¹ esse ad custodiendam mulierum¹³¹² cutis gratiam in¹³¹³ facie inlitum.

154 ¹³¹⁴ 89 Thymum colligi oportet in flore¹³¹⁵ et in umbra siccari . duo autem sunt genera eius: candidum, radice lignosa , in collibus nascens, quod et praefertur; alterum nigrius florisque nigri. utraque oculorum claritati multum conferre existimantur et in cibo et in medicamentis; 155 item¹³¹⁶ diutinae tussi ecligmate¹³¹⁷ faciles excreationes facere cum aceto¹³¹⁸ et sale, sanguinem concrescere non pati e melle, longas faucium destillationes extra inlita cum sinapi extenuare ¹³¹⁹, item stomachi et ventris vitia. modicis¹³²⁰ tamen utendum est, quoniam¹³²¹ excalfaciunt; qua vi sistunt¹³²² alvum, quae si exulcerata sit¹³²³, denarii¹³²⁴ pondus in sextarium¹³²⁵ aceti¹³²⁶ et mellis addi oporteat¹³²⁷, item si lateris dolor sit, aut inter scapulas aut in thorace. praecordiis medentur ex aceto cum melle, quae potio datur et in alienatione¹³²⁸ mentis ac melancholicis. 156 ¹³²⁹ datur et comitialibus, quos correptos olfactu¹³³⁰ excitat¹³³¹ thymum¹³³². aiunt¹³³³ et dormire eos oportere in molli thymo. prodest et orthopnoicis et anhelatori bus¹³³⁴ mulierumque mensibus retardatis vel si emortui sint in utero partus, decoctum in aqua ad tertias¹³³⁵, et viris¹³³⁶ vero contra inflationes cum melle et aceto et si venter turgueat¹³³⁷ testesve ¹³³⁸ aut si vesicae dolor exigat. 157 e vino tumores et impetus inpositum tollit, item¹³³⁹ cum aceto callum et verrucas . coxendicibus inponitur cum vino¹³⁴⁰ , articulariis morbis¹³⁴¹ et luxatis¹³⁴² tritum ac lanae inspersum ex oleo, ambustis¹³⁴³ cum adipe suillo. dant et potion i in¹³⁴⁴ articulariis mo rbis¹³⁴⁵ trium obolorum pondere in tribus cyathis¹³⁴⁶ aceti et mellis, in fastidio¹³⁴⁷ tritum cum sale.

158 ¹³⁴⁸ 90 Hemerocalles¹³⁴⁹ pallidum e viridi et molle folium habet, grandi radice¹³⁵⁰ odorataque¹³⁵¹, bulbosa¹³⁵². cum melle inposita ventri aquas¹³⁵³ pellit et sanguinem etiam inutilem¹³⁵⁴. folia epiphoris oculorum mammarumque post partum¹³⁵⁵ inlinuntur .

159 ¹³⁵⁶ 91 Helenium¹³⁵⁷ ab Helena, ut diximus, natum favere¹³⁵⁸ creditur formae, cutem mulierum in facie reliquoque¹³⁵⁹ corpore¹³⁶⁰ nutrire incorruptam. praeterea putant usu eius quandam vita e¹³⁶¹ gratiam his veneremque conciliari. adtribuunt et hilaritatis effectum eidem potae in vino eumque, quem habuerit nepenthes¹³⁶² illud praedicatum¹³⁶³ ab Homero, quod¹³⁶⁴ tristitia omnis aboleretur¹³⁶⁵. est autem suci praedulcis. prodest et orthopnoicis radix¹³⁶⁶ eius in aqua ieiunis pota. est¹³⁶⁷ autem candida¹³⁶⁸ intus et dulcis. bibitur et contra serpentium ictus ex vino. mures quoque contrita dicitur necare.

160 ¹³⁶⁹ 92 Habrotonum duorum traditur generum, campestre ac montanum¹³⁷⁰. hoc feminam, illud marem intellegi¹³⁷¹ volunt. amaritudo absinthii in utroque. Siculum laudatissimum, dein Galaticum. usus et foliis, sed maior semini ad excalfaciendum ¹³⁷², ideo nervis utile, tussi, orthopnoeae, ruptis , convulsis¹³⁷³, lumbis, urinae angustiis. datur bibendum manualibus fasciculis decoctis ad tertias partes; ex his quaternis cyathis bibitur¹³⁷⁴. 161 datur et semen tusum in aqua drachmae pondere. prodest et vulvae¹³⁷⁵. concoquit panos¹³⁷⁶ cum farina hordeacia et oculorum inflammationi inlinitur cotoneo malo cocto. 162 serpentes fugat; contra ictus earum bibitur cum vino inliniturque, efficacissimum contra ea, quorum veneno tremores et frigus accidunt, ut¹³⁷⁷ scorpionum et phalangiorum; et contra venena alia pota prodest et quoquo modo algentibus. vis ei et¹³⁷⁸ extrahendi¹³⁷⁹ ea¹³⁸⁰, quae inhaereant¹³⁸¹ corporibus. pellit et interaneorum¹³⁸² mala. ramo eius, si subiciatur pulvino, venerem stimulari aiunt, efficacissimamque esse herbam contra omnia veneficia, quibus coitus¹³⁸³ inhibeatur¹³⁸⁴.

163 ¹³⁸⁵ 93 Leucanthemum suspiriosis¹³⁸⁶ medetur duabus partibus aceti permixtum. sampsuchum¹³⁸⁷ sive amaracum in¹³⁸⁸ Cypro laudatissimum et odoratissimum scorpionibus adver- 5 satur ex aceto ac sale¹³⁸⁹ inlitum. menstruis quoque multum confert inpositum. minor eidem¹³⁹⁰ poto vis. cohibet et¹³⁹¹ oculorum epiphoras cum polenta. sucus decocti tormina discutit . et urinis et hydropicis utile. movet¹³⁹² aridum sternumenta ¹³⁹³. fit ex eo et oleum, quod sam psuc hinum¹³⁹⁴ vocatur aut amaracinum, ad excalfaciendos molliendosque nervos; et¹³⁹⁵ vulvas calfacit. folia suggillatis cum melle et luxatis cum cera prosunt. 164 ¹³⁹⁶

94 Anemonas coronarias tantum diximus, nunc¹³⁹⁷ reddemus et medicas. sunt qui phre nion¹³⁹⁸ vocent. duo eius genera: prima silvestris, altera cultis nascens, utraque sabulosis. huius plures species: aut enim phoenicium florem habet, quae et copiosissima est, aut purpureum aut lacteum. harum trium¹³⁹⁹ folia apio similia sunt¹⁴⁰⁰ nec temere semipedem¹⁴⁰¹ altitudine excedunt, cacumine asparagi. flos numquam se aperit nisi vento spirante, 165? unde et nomen accepere. silvestri amplitudo maior, latioribus durio- ribus que¹⁴⁰² foliis, flore phoenicio. hanc errore ducti arge- ¹⁴⁰³monen putant multi, alii¹⁴⁰⁴ rursus papaver, quod rh oean¹⁴⁰⁵ vocavimus¹⁴⁰⁶. sed distinctio magna, quod utraque haec¹⁴⁰⁷ postea florent¹⁴⁰⁸, nec aut sucum illarum anemonae reddunt aut calyces habent nec nisi asparagi cacumen. prosunt anemonae capitis doloribus et inflammationibus, vulvis mulierum. lact e¹⁴⁰⁹¹⁴¹⁰ quoque et menstrua ' cient cum tisana¹⁴¹¹ sumptae¹⁴¹² aut vellere adpositae. 166 radix commanducata pituitam trahit, dentes sanat, decocta oculorum epiphoras et cicatrices. Magi¹⁴¹³ occultum¹⁴¹⁴ quiddam¹⁴¹⁵ iis tribuere, qua e¹⁴¹⁶ primum aspiciatur eo¹⁴¹⁷ anno tolli iubentes dicique colligi eam¹⁴¹⁸ tertianis et quartanis remedio, postea adligari¹⁴¹⁹ florem panno russeo et in umbra adservari, ita, cum opus sit, adalligari¹⁴²⁰. quae ex his phoenicium florem habet, radice contrita cuicumque animalium inposita ulcus¹⁴²¹ facit styptica¹⁴²² vi; et ideo¹⁴²³ expurgandis ulceribus adhibetur.

167 ¹⁴²⁴ 95 Oenanthe herba nascitur in petris, folio pastinacae , radice magna, numerosa. caulis eius et folia cum melle ac vino nigro pota¹⁴²⁵ facilitatem pariendi praestant secundasque purgant, tussim e¹⁴²⁶ melle tollunt, urinam cient. radix et vesicae vitiis medetur.

168 ¹⁴²⁷ 96 Heliochrysum¹⁴²⁸ alii chrysanth emon¹⁴²⁹ vocant, ramulos habet candidos, folia subalbida, habrotono similia, ad solis repercussum aureae¹⁴³⁰ lucis in orbem veluti corymbis dependentibus, qui numquam marcescunt; qua de causa deos coronant illo, quod diligentissime servavit Ptolemaeus¹⁴³¹ Aegypti rex. nascitur in frutectis. ciet urinas e¹⁴³² vino pota et menses¹⁴³³. 169 duritias et inflammationes discutit, ambustis cum melle inponitur. contra serpentium ictus et lumborum¹⁴³⁴ vitia bibitur. sanguinem concretum ventris aut vesicae absumit cum mulso. folia¹⁴³⁵ eius trita¹⁴³⁶ trium obolorum pondere sistunt profluvia mulierum in vino albo. vestes tuetur odore non ineleganti.

170 ¹⁴³⁷ 97 Hyacinthus in Gallia maxime¹⁴³⁸ provenit. hoc ibi fuco¹⁴³⁹ hysginum tingunt¹⁴⁴⁰. radix est¹⁴⁴¹ bulbacea, mangonicis ¹⁴⁴² venaliciis pulchre nota¹⁴⁴³, quae e vino dulci inlita pubertatem coercet et non patitur erumpere. torminibus et araneorum morsibus resistit. urinam¹⁴⁴⁴ impellit¹⁴⁴⁵. contra serpentes et scorpiones morbumque¹⁴⁴⁶ regium semen eius cum habrotono datur.

171 ¹⁴⁴⁷ 98 Lychnis¹⁴⁴⁸ quoque flammea illa adversus serpentes et scorpiones et crabrones¹⁴⁴⁹ similiaque bibitur e vin o¹⁴⁵⁰ semine trito. silvestris eadem stomacho inutilis. alvum solvit , ad detrahendam bilem efficacissima duabus¹⁴⁵¹ drachmnis, scorpionibus tam contraria, ut omnino visa¹⁴⁵² ea¹⁴⁵³ torpescant. radicem¹⁴⁵⁴ eius Asiani boliten¹⁴⁵⁵ vocant, qua adalligata¹⁴⁵⁶ oculo¹⁴⁵⁷ albugines tolli dicuntur.

172 ¹⁴⁵⁸ 99 Et vicapervica sive chamaedaphne arida tusa hydropicis datur in aqua cocleari i¹⁴⁵⁹ mensura, celerrimeque reddunt aquam. eadem decocta in cinere sparsa vino tumores ¹⁴⁶⁰ siccat. auribus suco medetur. alvi vitiis¹⁴⁶¹ inposita plurimum prodesse¹⁴⁶² dicitur¹⁴⁶³.

173 ¹⁴⁶⁴ 100 Rusci¹⁴⁶⁵ radix decocta bibitur alternis diebus in calculorum valitudine et tortuosiore¹⁴⁶⁶ urina vel cruenta. radicem pridie erui oportet, postero¹⁴⁶⁷ mane decoqui, ex eo¹⁴⁶⁸ sextario¹⁴⁶⁹ vini cyathis duobus misceri. sunt qui et crudam radicem tritam¹⁴⁷⁰ ex aqua bibant, et in totum ad virilia¹⁴⁷¹ cauliculis eius ex¹⁴⁷² aceto tritis nihil utilius putant.

174 ¹⁴⁷³ 101 Batis¹⁴⁷⁴ quoque alvum mollit. inlinitur podagricis cruda¹⁴⁷⁵ et contunsa. acinon et coronarum causa et ciborum Aegyptii serunt, eademque¹⁴⁷⁶ erat quae ocimum, nisi hirsutior ramis ac foliis esset et admodum odorata¹⁴⁷⁷. ciet et¹⁴⁷⁸ menses¹⁴⁷⁹ et urinas.

102 Colocasia Glaucias acria corporis leniri putavit et stomachum iuvari.

175 ¹⁴⁸⁰ 103 Anthalii¹⁴⁸¹, quod Aegyptii edunt, nullum alium¹⁴⁸² reperi usum. sed est¹⁴⁸³ herba anthyllium, quam¹⁴⁸⁴ alii anthyllum ¹⁴⁸⁵ vocant, duorum generum: foliis et ramis lenticulae similis, palmi¹⁴⁸⁶ altitudine, sabulosis, apricis nascens, subsalsa gustanti; altera chamaepityi similis, brevior et hirsutior , purpurei floris, odore gravis, in saxosis nascens. prior vulvis aptissima, ex¹⁴⁸⁷ rosaceo ac lacte¹⁴⁸⁸ inposita, et vulneribus. bibitur in stranguria reniumque harenis¹⁴⁸⁹ tribus drachmis. altera bibitur in duritia vulvarum et in torminibus et in comitiali morbo cum melle et aceto quattuor drachmis.

176 ¹⁴⁹⁰ 104 Parthenium¹⁴⁹¹ alii leucanthes¹⁴⁹², alii amaracum¹⁴⁹³ vocant¹⁴⁹⁴, Celsus apud nos perdicium¹⁴⁹⁵ et muralem¹⁴⁹⁶. nascitur in hortorum saepibus, flore albo, odore¹⁴⁹⁷ mali¹⁴⁹⁸ , sapore amaro¹⁴⁹⁹. ad insidendum¹⁵⁰⁰ decoctae¹⁵⁰¹ in duritia vulvarum et inflammationibus ¹⁵⁰²...., sicca cum melle et aceto¹⁵⁰³ inposita detrahit bilem¹⁵⁰⁴ atram; ob hoc¹⁵⁰⁵ contra vertigines utilis et calculosis¹⁵⁰⁶. inlinitur et sacro igni, item strumis cum axungia inveterata . Magi¹⁵⁰⁷ contra tertianas sinistra manu evelli eam iubent dicique, cuius causa vellatur¹⁵⁰⁸, nec respicere, dein¹⁵⁰⁹ eius folium aegri linguae¹⁵¹⁰ subicere, ut mox in cyatho aquae devoretur.

177 ¹⁵¹¹ 105 Trychno¹⁵¹², quam quidam strychnon¹⁵¹³ scripsere, utinam nec¹⁵¹⁴ coronarii¹⁵¹⁵ in Aegypto uterentur, quos invitat hederae foliorum¹⁵¹⁶ similitudo in duobus eius generibus, quorum alterum, cui acini coccini¹⁵¹⁷, granosi¹⁵¹⁸ in¹⁵¹⁹ folliculis¹⁵²⁰, halicacabon ¹⁵²¹ vocant, alii callion, nostri autem vesicariam, quoniam vesicae et calculis prosit. frutex est surculosus verius quam herba, folliculis magnis latisque¹⁵²² et turbinatis¹⁵²³ grandi¹⁵²⁴ intus acino, qui maturescit Novembri mense. 178 ¹⁵²⁵ tertio folia sunt ocimi, minime diligenter demonstrando remedia, non venena, tractantibus, quippe insaniam facit parvo quoque suco¹⁵²⁶. quamquam et Graeci auctores in iocum vertere. drachmae enim pondere lusum fu roris¹⁵²⁷ gigni dixerunt, species vanas¹⁵²⁸ imaginesque conspicuas obversari¹⁵²⁹ demonstrantes ; duplicatum¹⁵³⁰ hunc modum legitimam insaniam facere ; quidquid vero adiciatur ponderi, repraesentari¹⁵³¹ mortem . 179 ¹⁵³² hoc est venenum, quod innocentissimi¹⁵³³ auctores simpliciter dorycnion appellavere ab eo, quod cuspides in proeliis tinguerentur illo passim nascente. qu i¹⁵³⁴ parcius¹⁵³⁵ insectabantur¹⁵³⁶, manicon nominavere¹⁵³⁷; qui nequiter occultabant , erythron aut neurada¹⁵³⁸ aut,¹⁵³⁹ ut nonnulli, perisson¹⁵⁴⁰, ne cavendi quidem¹⁵⁴¹ causa curiosius dicendum. 180 ¹⁵⁴² quin et alterum genus, quod halicacabon¹⁵⁴³ vocant, soporiferum est atque etiam opio¹⁵⁴⁴ velocius ad mortem, ab aliis morion, ab aliis mo ly¹⁵⁴⁵ appellatum, laudatum vero a Diocle¹⁵⁴⁶ et Euenore¹⁵⁴⁷, a Timaristo quidem¹⁵⁴⁸ etiam carmine. mira¹⁵⁴⁹ oblivione innocentia e¹⁵⁵⁰—quippe praesentaneum remedium ad dentium mobiles firmandos, si colluerentur¹⁵⁵¹ halicacabo¹⁵⁵² in vino—¹⁵⁵³ exceptionem addidere, ne diutius id¹⁵⁵⁴ fieret; delirationem¹⁵⁵⁵ enim¹⁵⁵⁶ gigni. n on¹⁵⁵⁷ demonstranda¹⁵⁵⁸ remedia, quorum medicina 181 maioris mali periculum adferat: commendetur¹⁵⁵⁹ ergo¹⁵⁶⁰ in cibis tertium¹⁵⁶¹ genus¹⁵⁶² licet a c¹⁵⁶³ praeferatur hortensi is¹⁵⁶⁴ saporibus et nil¹⁵⁶⁵ sit corporis malorum, cui non salutares trychnos Xenocrates praedicet; non tamen auxilia e arum¹⁵⁶⁶ tanti sunt, ut id eo plura¹⁵⁶⁷ nos¹⁵⁶⁸ de iis commemorare fas¹⁵⁶⁹ putem, praesertim tanta copia innoxiorum medicaminum. 182 ¹⁵⁷⁰ halicacabi radicem bibunt qui vaticinari¹⁵⁷¹ gallantesque¹⁵⁷² vere¹⁵⁷³ ad confirmandas superstitiones aspici¹⁵⁷⁴ se volunt. remedio est— id enim libentius rettulerim—aqua copiosa mulsa calida potu¹⁵⁷⁵. nec illud praeteribo, aspidum naturae halicacabum in tantum adversam¹⁵⁷⁶, ut radice eius propius admota soporetur ¹⁵⁷⁷ illa sopore¹⁵⁷⁸ enecans vis earum. ergo trita ex oleo percussis auxiliatur.

183 ¹⁵⁷⁹ 106 Corchorum Alexandrini cibi herba¹⁵⁸⁰ est convolutis foliis ad similitudinem m ori¹⁵⁸¹, praecordiis, ut¹⁵⁸² ferunt, utilis¹⁵⁸³ alopeciisque¹⁵⁸⁴ et lentigini. boum quoque scabiem celerrime sanari ea inven io¹⁵⁸⁵, apud Nicandrum quidem et serpentium morsus, antequam flore at.¹⁵⁸⁶

184 ¹⁵⁸⁷ 107 Nec de cneco¹⁵⁸⁸ sive atractylide verbosius dici par esset, Aegyptia herba¹⁵⁸⁹, ni¹⁵⁹⁰ magnum contra venenata animalia praeberet¹⁵⁹¹ auxilium, item adversus fungos. constat a scorpione percussos, quamdiu teneant eam herbam¹⁵⁹², non sentire cruciatum.

108 Et pesolutam¹⁵⁹³ Aegyptus in hortis serit, coronarum gratia. duo genera eius: femina ac mas; utraque subdita venerem inhiberi, virorum maxime, tradunt.

185 ¹⁵⁹⁴ 109 Et quoniam in mensuris quoque ac ponderibus crebro Graecis nominibus utendum est, interpretationem eorum semel hoc in loco ponemus: drachma Attica—fere¹⁵⁹⁵ enim Attica observatione medici utuntur— denarii argentei habet pondus, eademque vi obolos pondere efficit, obolus x chalcos. cyathus pendet¹⁵⁹⁶ per se¹⁵⁹⁷ drachmas x; cum acetabuli¹⁵⁹⁸ mensura dicitur, significat heminae¹⁵⁹⁹ quartam, id est drachmas xv. mna, quam¹⁶⁰⁰ nostri minam vocant, pendet¹⁶⁰¹ drachmas Atticas C.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. Cato 8, 2.

2. in hortis—Cato om. R.

3. uarie v. uariae ll. G. cfr. IX 102. XI 123.

4. ludenti v. -tis d. iubenti V. uiuenti R. inuenti E.

5. his VGET D.

6. magna ut Gd v. -na aut RE. -nam ut V.

7. et monitione V.

8. celerius VdTf S.

9. sufficiet ego. sufficienti VGd C. -nte rv. -ns Gronov. suf- ficit vet. Dal.

10. reddenda et Vd. -dae est Gronov.

11. mixturarum quaque dT. -rarum C.

12. nectuntur D e coni. J.

13. priuati VG.

14. generis G.

15. ambitum. Quaedam v. a. J.

16. cur- rant ego. currunt ll.v.

17. Festus s. v. stroppus. Varro de l. l. VI 64.

18. stropos R. struppos dT Brot. stro- phia v. a. H.

19. tarde d G. tarde de E. tarde inde v. tande de R. tandem r S.

20. uero e d C. uero se E 1. uero RE 2. uere r.

21. serieue Salm. seriue RE. seriua G. seruiae r v. a. Brot. seriuae f. sertiue Lipsius.

22. enim om. VGd.

23. postea R v. om. r.

24. uariari d v. -iare rS.

25. uersicolori Gdf Bas. -ris V. -res rv.

26. sicyon ex R v. a. B. -onii ex B.

27. ingeniis T.

28. Pausiae B. pausiae in RE. Pausiani v. paustae dT. paste G. parte V.

29. glycerae RE v. lycerae d. licerae r.

30. an eius hic ?

31. picturae RE.

32. et illa v. a. S.

33. olym- piadem Rd v. a. S.

34. subire VG.

35. nec atramento VG.

36. e om. VGd.

37. cincto RE.

38. surrexit dT.

39. lamna Vf S.

40. tenui aerea tenui R. aerea tenui v. a. S.

41. honos V v. a. D.

42. etruscos VG.

43. hic d. ii R v. a. D.

44. bratteasque v et S. bracteasque V C. brattiasque GE D. brati- r.

45. Cic. de leg. II 24, 60.

46. equosque S cum Salm. quosque ll.v. quis- que G. quique Hack.

47. uirtutis suae Turnebus et P. -uti suae T. -utisue ll. J. -utis v. a. S. honoris uirtutisue R Schöll.

48. ergo om. E.

49. duitor H cum Gronovio. duitur V 1 Gd 2 J. du- uitur T. diuiditur d 1 f. arguitur rv. arduuitur R Schöll.

50. pecuniam RE v. a. G.

51. partem Gd.

52. lege v. legem ll.

53. intus RE v. in r Tf.

54. inpositas (-tus G) alia VGd.

55. er- rant RE.

56. huic T. his (iis) v. a. G. hic H.

57. e v. om. ll.

58. adductus v. a. H. missus dT.

59. marsiae V 2 v. a. Dal.

60. eum in dRE v. cum r.

61. tribunos VdR v. tr. rD.

62. plebei ego. cfr. VII 101. XVIII 15. XXVIII 148. XXXIII 17. 18. plebi Vd S. -bis R v. pl. rD.

63. comissabundi Rf S. commiss- r D. comess- v.

64. an conuentus post doctrinae ponendum?

65. frequentabantur Rd.

66. luxoria V 1 R.

67. marsua R.

68. diei gemunt U chrest. 211. degemunt D. describunt v. a. G. cfr. VII 150.

69. cfr. Plin. VII 50. Val. Max. IX 14, 3.

70. quod se- rapio d. quando serapio T. Suario v. a. G. an qui quidem Se- rapio ?

71. suarii d v. suari GE D. suam V. sua R.

72. obierat Freinshem. ad Flor. II 7,14. ob id erat ll. v. a. S.

73. tri- bunatu ll.v. consulatu D cum U chrest. 212.

74. plebes Rd. plebi V H.

75. inpensas V. inmensas Gd.

76. praeterfere- batur J. parte ferebatur v. a. G.

77. Ovid. Fast. V 360. Apicius I 4. Lucan. Phars. X 162. Martial. XIII 51. IX 94. (91). V 65.

78. factili VG. fict- f.

79. ut in Saliorum coni. Turnebus. utilis aliorum RE. ut his al- V 2 d 1 T. ut is al- V 1. uti sal- rJ. uti iis Sal- S. sutiles Sal- (al- G) v.

80. cenae ego. cenas ll. v. coenis B. eas J. fortasse distinguendum est ita: cenae transiere deinde.

81. rosa- ria v. rosalia VGdE. nos alia R.

82. eoque Rd v. eo r.

83. luxoria V.

84. grata D cum U l.l.

85. foliis V. filiu G. fiiius d 1.

86. sutilibus v. -ilis Gd 2 RE D. utilis r. sutili S. de mendi ge- nere haud infrequenti cfr. p. 376, 18. 377, 14. 154, 21.

87. peritis VGd 1.

88. indio VGd 1.

89. uersicoloris RE J. -ores v. a. S.

90. unguenti VGd.

91. ma- didas d v. a. S.

92. luxuriaque RE. an exciderunt uoluptas diuitum ?

93. scripserunt ego luc. 110 not. 64 ( U 447). scripse- rem et R. -sere et rS. -sere v. an potius apud Graecos qui- dam.. scripsere et ?

94. et R v. om. r.

95. in hilaritate d.

96. dist. ego.

97. scelerata RE G. -ratae VdTf. -rate G. -rata e S. ( an -erata erat ?).

98. cleopathra E. cleosathra R.

99. sollertiae (sol- E) RE.

100. pauorem S. sed cfr. IX 139. XI 123. ab ore RE v. a. G.

101. coronae Rd v. -na et G. -nis E. -nis et V.

102. in- lictis R.

103. praecedente V.

104. quis RE v. om. r.

105. concerp- tam ego. -ta ll. v.

106. diligentias R.

107. adest v. a. G. ( saltem nō deest).

108. inductum V 2 v ( praemisso inde). eductam d ( S).

109. custodia G. e cust- v.

110. uiuere R.

111. expirante RE G.

112. Th. H. VI 6, 7.

113. de coronis v. a. G.

114. lacunam ego indicavi; exci- derunt fortasse generatim et diligentius ( vel uberius): cfr. § 61. 64.

115. supra dictis VGTfRE. supra dictos d(?) H cum Grono- vio. extra supra dictos v. conieceram super praedictos coll. XXIII 59. XXI 44. XIV 44. XVII 165. VII 98. VI 66, sed cfr. CFW Müller p. 19.

116. nec floribus R.

117. memorauimus R.

118. fastigiato V C. cfr. ad XIX 70.

119. calice ego. calices VGRE( S). -icis d(?) v. -icem D.

120. staminis ego. sui stanti ll. sui stan- tis v.

121. conplexum D.

122. uisus R.

123. nimius B coll. § 11.

124. Homerus ψ 186.

125. maceratur d v. -ceretur VRE. -cetur G.

126. id d.

127. iam v. tam ll.

128. modicas per se d. per se ut diximus medicas per se R.

129. 13, 9

130. inseritur Vd Bas. insertitur G. inpellitur RE. an inter- ponitur ? cfr. XX 163. imponitur v.

131. etiam om. dT.

132. ca- rie ego coll. Pausan. IX 41, 7. Blümneri technol. II 331. contra VdRE v. om. G G.

133. celeberrimam VGT.

134. praenesticam d.

135. cuius ego. cui sit ( ortum ex cuisu) ll. H. cuius sit v.

136. excedenti H.

137. folia proxima G. proxima folia RE.

138. Alabandicam v. alb- ll.

139. filiis R.

140. sed VGd H. uel rv.

141. spiniolam S. -neolam G. -nioiam GRE v. a. B. spinis iam V. spinosam d Ven.

142. leuiore VGE.

143. Th. H. VI 6, 4.

144. sine terrae d.

145. fert d G. fere r. fere est v.

146. an at paruis ? cfr. Theophr.

147. unde accolae d(?) v. a. S.

148. consen- serunt R.

149. odoratissima est R(?) v.

150. scabritiae RE.

151. Diosc. III 104.

152. lycinis VG.

153. quina ego. cfr. § 16. quinque ll. v.

154. Th. H. VI 6, 5. C. VI 18, 3. Geop. XI 18, 3.

155. alii RE.

156. e om. VG.

157. maluaceo dRE v. -atio r. -acio S.

158. oleae VdT v. olea RE. oleo G.

159. habens v. a. G.

160. mucetum Gd D ( non apte coll. Theophr. H. IV 14, 3, qui locus a Plinio exscriptus est XVII 223). ucetum V. macetum RE S. aceton codd. B. mosceuton vel moscheuton B. musceton v. no- men restitui vix poterit.

161. coroneolam V v. a. S. ( item v. 18).

162. id aeque d.

163. Tb. C. VI 18, 3. 5 extr. 6. Col. arb. 30, 2. (Varro I 35, 1). Pallad. III 21, 1. 3. (XII 11). Geop. XI 18, 5.

164. seri naeq: V. seri nec R v. a. S.

165. uult nec R v.a.S.

166. roribus ego. cfr. Pliniana p. 33. ruribus V B. locis ruri- bus G. raribus RE. ribus dT. raris v. ruderibus D cum P.

167. ruderaceum VGdT.

168. serra R.

169. nouissima VGdT. cfr. XI 92. XVI 83. 102. XVIII 135. -sime rv.

170. tamen om. VGd.

171. cortice—ipso om. VG.

172. obit R.

173. inciso d.

174. inferuntur d v. ut feruntur (ferunt R) r.

175. radicis om. RE.

176. optime d v. optima (-tuma E) r.

177. singulis R.

178. crebro GRE D.

179. circumfossa v. circafossa d. circa fossam r.

180. qui om. dT.

181. Diosc. III 106. (Th. de od. 27).

182. lilinum J. lilium ll. lirinon C. lilion v.

183. interpositum coni. H. et inpositum (et om. d) ll. v.

184. Col. X 99. (Th. H. I 13, 2).

185. longido R. longitudo V 2.

186. non om. R.

187. foliis foris v. a. H.

188. stricti dT. striatis V 2 RE v. a. H.

189. latitudine R.

190. laxantibus v. a. H.

191. effigie d v. efficiae VG. efficaciae r.

192. filo d(?) v. a. S.

193. staminis vet. Dal. semine ll. v. staminum S e marg. Dal. stamine J cum P.

194. et dRE G. ut rv.

195. calicis alius om. RE.

196. stamines RE.

197. differentias E.

198. angusta ll. v. etiam gustu D ( saltem et in gustu). an manifesta ?

199. conuoluulum d v. conuoluorum r.

200. Th. H. II 2, 1. VI 6, 8.

201. sua et ( pro ut) V.

202. appellant dT.

203. crimon E. crim R.

204. cinorodon V 2. quin- V 1.

205. Diosc. III 106. Th. H. VI 6, 3. 8. 9. Diosc. IV 158.

206. quando VG d.

207. gemine Gd. gemne V.

208. a om. RE v. a. B.

209. est et R E v.

210. Geop. XI 20, 1 sqq.

211. in his et v. et in his ll. G.

212. inferendi ll. v. infici- endi S cum P. malim serendi monstrifica; cfr. § 24. XXXIII 129. XV 97.

213. colligantur Schneider ( ad Theophr. H. VI 6, 7) e Geop. colliguntur ll. v. a. S.

214. arescentis T. -tes VGdE v. anascentes R.

215. lili atque D. liliaque (quae V) VGRE v. lliiique (qui J) dT J.

216. circumseruntur fusis R.

217. Col. arb. 30, 1. X 101. Th. H. VI 6, 7. Col. IX 4, 4.

218. satis d.

219. opacis B e Diosc.

220. marinis locis G.

221. statis R.

222. exeunti, carnoso ego coll. Theophr. carnosa (-ora R) exeunti RE. carnoso exeunt V B. carnosa exeunt rv.

223. graeco om. df S.

224. ia B. ita ll. v.

225. ianthina d B. iantina RE. iacinthina (hyac- v) rfv.

226. e VGdT H. se r. sed v.

227. autem VdTfR S. om. G Salm. is E D. iis v.

228. odorata ego. cfr. § 28 extr. -rato ll. v. (flore pro folio coni. Dal.)

229. calatina VGdT. -tiana r Brot. -thiana v.

230. munus VG v. minus dE Ven. mus R.

231. Col. X 97. 307. Diosc. IV 58.

232. lac. ego indicavi. exciderunt fortasse flore nec maiore.

233. caltha d C. calth V. cultha G. calta E v. calta calta R.

234. et om. R v.

235. concolori RE v. conculari d. conculcari VG. conchulari J. colore (et add. D) U 448. concolor Salm.

236. amplitudini RE.

237. et numero Salm.

238. quina ego. quinque ll. v.

239. graui ego. grauis ll. v.

240. caltha C. calta VdRE v. culta G. calthae H e marg. Dal.

241. leuiore VG. leuior ei d(?) RE v.

242. fcopum regium d. an florem regium ? cfr. index.

243. quamque VG.

244. Athenaeus XV 41 p. 690 d. Diosc. III 44.

245. bacchar d(?) Dal.

246. nandum R.

247. quidam dR v. quidem r.

248. barbaricam ll. v. baccarida Salm. D. baccharicam U 449.

249. ea Salm. illam T.

250. Diosc. I 9.

251. ei v. et ll.

252. cobretum R. brentum U 450 coll. Athe- naeo; sed cfr. § 133 et index.

253. baccara E. bacchar VGd Dal.

254. haec sutilia ego. haec sunt ll. S. nec haec sunt v. lacunam ante haec indic. J, tantum ad seqq. referens. nexui Salm. haec sunt unguenta D cum U 451; sed cfr. infra v. 12.

255. sed eorum RE v. a. S.

256. regendus VGdTf codd. Salm.

257. baccara R.

258. 12, 47

259. nardis R.

260. assaron V.

261. (cfr. § 19). Th. H. VI 6, 5. C. VI 18, 3. Diosc. I 25. Col. IX 4, 4. Solin. 5, 13. 38, 6.

262. crocum—14 ad om. RE.

263. laetius coni. H.

264. sed ubique nec RE. sed nec ubique v. a. H.

265. quirenis R.

266. Lycio e S. cfr. Diosc. lyciae VdTRE Brot. liciae G. Lycio v.

267. monte RE v. om. rJ. ( an Lyciae Olympio ?).

268. centumpinos R. centauripinos d.

269. The- raeo Salm. dhereo RE. hereo r Tf. Phlegraeo B. Aegaeo Tur- neb. et P e Diosc. Heraeo Külb coll. IV 20. an et Aegaeo ?

270. Diosc. I 25. Th. H. VI 6, 10. Seneca ep. 90, 15. Lucret. II 416.

271. sinceri si d Bas. -ceris r. -ceri v.

272. inpositu R. -tum S.

273. crepitet Salm. crepiti VG. crepit r f. crepat v. a. S. an crepet ?

274. ceu umidum (.. cedit) Müller emend. IV 11.

275. sentit ego.cfr. 42. 134. XII 28. 129. XXII 63. XXXIV 143. XXXVII 176. sedit ll. cedit C. sedet v. silet S cum Turnebo. sidit Salm. sed est et coni. J.

276. post si in V errore iterata sunt imposita manueripui eluti fragile—sedit

277. manu om. VGdT.

278. praelata RE. prolata v. a. S.

279. odore Scaliger.

280. quod uulgo dT.

281. medio candidum B.

282. dileacon RE 2. (deli- v. a. B.) dilea E 1.

283. capillamentis RE.

284. dulce R. dulcae E.

285. an odore replenda ?

286. Th. H. VI 6, 10. (Varro I 35, 1. Pallad. III 21, 3). Geop. XI 26, 3. Homerus ξ 348.

287. foret R.

288. uergiliarum—13 florem om. R.

289. folio qui V.

290. floret Vd.

291. et dR v. om. r.

292. est illi S e marg. Dal. sed respicitur fortasse ad § 25. conici possit et numerosa illi; cfr. Theophr. ( πολλή) et § 43.

293. adteri G D. alterri RE.

294. paedoque E 1. paeudoque E 2. pede quo Brot. e marg. Dal. pede pereundoque v. a. G.

295. fontesque ( om. ac) dT.

296. troiani VGd.

297. ei v. et ll.

298. laudatur VG.

299. crocon dRE v. a. D.

300. Th. de od. 5. C. VI 16, 6. 7. 9, 4. 14, 5. 16, 5. 1. (18, 9). 17, 1. de od. 12.

301. odoratus VGd. -atis T.

302. ulli—raro om. VGd.

303. itaque—odoratiora om. VGd.

304. proprius VG Ven.

305. C. VI 14,11. 17,2. 3. 4. 5. 14, 8. 18, 1. 3. (H. VI 8, 5).

306. rosae d.

307. proprius VG Ven.

308. tepore f.

309. meridias d.

310. dies ll. G. S. diei v.

311. hebebatur VG.

312. minus d v. nimis r.

313. aetate U 452 e Theophr. aestate d v. a. D. aete VG. et e r.

314. quam frigidis d.

315. mamulto R. Nilo v. a. S.

316. famine V 2 RE. (est tam multo flamine coni. S. sed fortasse a multo flumine delendum est; cfr. Theophr. et Plin. V 58).

317. Th. C. VI 14, 2. 10. (18, 7). 14, 1. 2. 9. 11, 4.

318. cum RE v. a. H.

319. uenirent RE.

320. buceras U 453 coll. XXIV 184 et Theophr. buceros ll. v. a. D.

321. foenum V v. a. H.

322. aquatis coni. J. -tus ll. J. acutus v.

323. omnino ego. omnium ll. v. omni modo coni. J. (omnium non U l. l.).

324. ut om. RE.

325. aquatis VGdE J. -ticis T. acutis R v.

326. suco carent V v. a. S.

327. Th. C. VI 14, 7. (17, 6). 14, 9. 10. de od. 12. 13. C. VI 9, 1. 17, 8.

328. hortensiorum H.

329. nascuntur d v. a. G.

330. ut tura d.

331. omnes triti dT.

332. intacti V 2 dE v. in- tanti r.

333. Th. C. VI 14, 11. 17, 7. 3. 9. (cfr. Plin. XII 110).

334. melilotus Vd.

335. attingat d. -get rS. -git G. -gunt v.

336. si om. R v. a. G.

337. quod G. quam quod ll. quicquam v.

338. est d Bas. est si VGR v. est sic E.

339. 8, 62

340. Geop. XI 21. Th. H. IV 5, 2. C. VI 18, 12. H. IX 7, 4. Diosc. I 1. Nicand. ther. 43.

341. odoramentorum dRE 1 v. a. D. cfr. U 453.

342. nihil RE 2 v. nihi E 1. in his r T.

343. pertinere Vd v. a. S.

344. salluricam R.

345. nobilissimis R. -simi sit v. a. G.

346. utraque d v. a. G.

347. tantum radice tantum R.

348. et VGd Bas. ut r. aut v.

349. sed VGd v. et r.

350. irinonis V. Drilonis B e Nicandri ther. 43. cfr. III 144.

351. exilis dG. ex illis rv.

352. Diosc. I 1.

353. quoque ll.v. an Illyricaque ?

354. dist. ego coll. Diosc.

355. et quae H.

356. mollior VG.

357. rhizotomos R v. rhyzothomos E. rhizotomo rS.

358. sternutamenta dR v. a. H.

359. tractatu dT S. -tum VG. tractu r. tactu v.

360. erectum T G. -tis r. et rectum v.

361. uersicolori Gronov. -ris VdT. -culoris G. diuersi coloris r v. a. S.

362. Th. H. IX 8, 7. de od. 32. Diosc. I 1. 66. Th. H. IX 7, 4.

363. effossuri GdT S cfr. XXV 145. et fossuri (fosuri E) rv.

364. hac uelut in RE.

365. circumscripta Bas.

366. gladi orbe G Bas. -dio orbe V. -dio re d. -diorue R. -dioue E v.

367. cum S. et cum ll. v. desunt fortasse aliqua.

368. legerunt R S. -int rv. addunt cum RE. eam v. a. S. an tum ?

369. natura est E v. -rae VGR. -ra d.

370. tracta quae VG.

371. modi VG.

372. uerum etiam in dT.

373. sensit RE.

374. rinum VG.

375. ferebatur v. a. C. afferebatur vet. Dal.

376. e RE v. et r.

377. Cilicium G. cilicum VdRE Verc. filicum G. elicum v.

378. e T v. om. r Verc.

379. Diosc. I 7.

380. folio T H. folia r. foliosa v.

381. subbreui VGdT H. sed breui r. sed breuis v.

382. quae v. a. H. excidit fortasse post folio adiectivum aliquod, ut lato (quidem, sed breui).

383. Eporedia H. (eporre- v). eporidia ll.

384. an feracitatis ?

385. mel Atticum Cor- narius.

386. Th. H. I 10, 2. IX 19, 2. Diosc. IV 123. III 114.

387. sic d. sic et v. a. S.

388. herba V.

389. inclyta d.

390. aspiciuntur V v. -icitur GE. adspicitur r.

391. campestre maius om. VGd.

392. siluestre d v. -tri r.

393. dist. ego coll. Diosc.

394. teuthrion V d B. theutrion R. teutrion r Ven. D.

395. hominum R S.

396. cfr. Plin. IX 126. 134. 135. (XXXVII 123). Seneca nat. quaest. I 5, 12.

397. rubentem H. ut rubentem VGdT J. rub- ut S. om. r. unum codd. dett. v. an unum rubentem ?

398. rosae nigrantis ego Plinian. p. 38. rosis migrante ll. H. in rosis micat v.

399. gratius v. a. H.

400. nitido ego ibid. nihil ll. v. idem H. del. S. nonnihil J.

401. traditur R v. a. H.

402. in om. R.

403. dibatasque d.

404. ad RE.

405. laconias d.

406. amethystinum S. -thystum VdR. -thistum r. alium amethyston (in amethysto C) v.

407. qui a dTR H. quae VG. que E. qui v. qui in C.

408. ianthi- num d B. ianti- E. lanti- R. yacinthinum (iac- f. hyac- v) rv.

409. tractamus in om. R.

410. 27

411. intellegitis E. -gis R.

412. he- liotropio d v. -po r.

413. exilis ego. ex his ll. v. (et aliquando exilior vet. Dal.).

414. uegetissimus f H. -ma ll. v.

415. an tantum feminis ?

416. amaranthon VGd. -tho v. a. C.

417. flos VGd v. plus r.

418. sine mirum odorem in RE.

419. decerpti VG.

420. palma dE v. -mam r.

421. adsigna- tur (assi- R) RE.

422. mirumque v. a. H.

423. et om. VGd.

424. na- turae D cum Salm.

425. nomine dE v. -ina r.

426. appellati coni. S. de structure cfr. § 23 init. appellatio ll. S. -ato v.

427. est et d v. a. G.

428. holochrysi d v. -crisi VG. olochrosi r.

429. fuere Vd v. ficere G. fluere r.

430. maximi R.

431. petillio f. peti- lio v. a. D. cfr. index.

432. dist. ego.

433. posuit VGf.

434. ei VG. et rv.

435. color est ego. -ores VG. -orem RE v. -ore dT B.

436. commendatus VGd. -atur T B. -at RE v. -ato G.

437. est VGd v. et r.

438. cacumen et e ego. -mine et RE v. -men rB.

439. no- dis VdTf J. modis G. nonnisi rv.

440. intorta ego. intorto V GdTf B. J. retorto rv. an in dorfo ?

441. uersicolore Vd.

442. in- cludente v. a. J.

443. luteus v. a. J. alii B.

444. dist. ego.

445. coro- nant ego. -antur VGR B. -atur rv.

446. pratenses d v. -sis rD.

447. hi d v. hic rD.

448. flore at ego. fore et V. flos ac RE D. flore G. flores d. flores ac v.

449. et his RE v. et in et his VG. et metis dT.

450. Diosc. IV 55.

451. chrysocone siue chrystus VG.

452. alti- tudine est V v. -inem GRE. -ine dT.

453. rasit RE. transeat v. a. S.

454. oratio D cum U 455. sed cfr. Müller de stilo p. 154 n. 96.

455. flores constante alio VG.

456. an forum ?

457. enim esse dT.

458. genitas V.

459. rhododendron item om. RE.

460. quae D. quia ll. quae et v.

461. uocatur RE.

462. similis qui V D. -ilis Dal.

463. 25,114 sqq.

464. folio VGd J. folia rv.

465. coronantium J coll. § 54. 59. coronamentium (-tum d) ll. in coronamentis G. in coronamentum ( vel -ta) se dedere v.

466. milaces J. -cis R D. miliacis G. -aci d. ///iliacis V. malacis E. smilacis v.

467. coronbusque R. coronaeque v. a. G.

468. 16,144 sqq.

469. quia d E v. qui R. que G. quae V.

470. Th. H. VI 1, 4. Diosc. III 41.

471. coronamento Vd.

472. spirea VT. spira f. spireon v. a. H.

473. origanum coni. Dal. e Theophr. thriganum E. -granum R. trigamum dT. thryga- num r f. trygnon B coll. § 177. triganon vel trigonon v. a. H.

474. casiam - 20 et quod om. R.

475. enim om. d.

476. italiae cam- pania GdE D. sed cfr. § 17.

477. laudatissima R v. -ma a E. -mum a VG. -mum d.

478. chaldaica d. Chalcedonica coni. H e Diosc.

479. ea R H. om. r. hac v.

480. odor est RE S. odores VG. odor eius d(?) v.

481. uicinus est et V v. a. S. fortasse odore suaui et co- lore croco uicinus est flos.

482. ipse. Campana D.

483. Diosc. III 113. Th. H. VI 1, 4.

484. folia RE.

485. coronat et d v. -na et RE. -ne et G. -na te V.

486. mi- nyanthes B. miniantes VG. nimiantes d. insantes r.

487. asphaltion v. sphaltion (-lcion d) ll.

488. dist. D.

489. miophono E. myophonio d. myphio VG.

490. Th. H. VI 2, 2.

491. ei VG. e B.

492. ferculis R.

493. et corymbis d v.

494. hederae et ego. et hederae ll. hederae J.

495. in om. RE S.

496. similis d v. a. S.

497. his dT S. is rD. iis v.

498. ineori VG. neori d.

499. ereticum VG.

500. Th. H. VI 2, 3. 4.

501. tum ego coll. Theophr. cum ll. v.

502. ut VGRE S. aut dT. et v.

503. sit J. est ll. v.

504. amittique VGR.

505. thymi dRE v. tiui V. tui G.

506. minuam VG. minimum d.

507. id VGd v. in r.

508. sed quid VGdT.

509. uix ll. v. an in ?

510. docemur GdT J. -mus rv.

511. obsistit VGdT.

512. cum D cum U 455. tunc ll. v. tum cum S.

513. putabant v. a. S.

514. thymos RE. thimos G. thymis v. a. S.

515. repertos RE.

516. reditu e v. redit- que ll.

517. necdum R.

518. Th. H. VI 2, 6. cfr. Diosc. III 126 (2).

519. feminas RE.

520. imbricatus S ( puncto sublato).

521. mas dRE S. maris V v. maris mes (mas J) G J.

522. ramosius v. a. S.

523. acucior G. auctor RE. acrior v. a. H.

524. 20,172

525. Th. H. VI 1, 1. 6, 2. C. VI 11, 3. Diosc. III 127. I 28.

526. etiamnum ego. et tantum ll. v. cfr. XVI 146. 149.

527. hemerocalles d v. hom- VGR. om- E.

528. omnia om. R.

529. habet R.

530. flox E. flos VGd.

531. excepto serpullo ll. v. fortasse excepto flore serpullum, helenium, sisym- brium. cfr. Theophr.

532. helene dR H. -nae r. -na v.

533. insulae RE.

534. Diosc. III 26. Th. C. I 4, 2. H. VI 7, 3. C. IV 3, 2.

535. floret aestate flos est ego. floret VG. floret aestate RE S. aestate flos est d. floret aestate flos v. floret est autem flos H. fortasse odore · · graui, flore aurei coloris; an vero floret aestate aurei coloris corymbis ? cfr. Diosc.

536. uacuum ll. v. an uagum ? cfr. XVII 185.

537. se om. VGT.

538. propagatur T.

539. plantari VGd.

540. ut D. et ll. v.

541. laeduntur d v. a. D.

542. rutae uitae RE. ritu uitis v. a. H.

543. frutificant T. fructif- dR.

544. Th. H. VI 7, 4. (Diosc. III 41). Athenaeus XV 27 p. 681 b. Th. H, VI 7, 6.

545. samsucum E. -cum dici R.

546. mellius E. melius R v. a. S.

547. amaro cho VG.

548. eae quae V. eae G.

549. una est alte D.

550. tel- lure dT.

551. haerens VdR v. herens r. malim haerent ( sc. radi- ces, nam plures ceteris sunt; cfr. Theophr.). haerentibus D; contradixit CFW Müller p. 10, sed non toto Theophr. loco re- specto.

552. locis RE v. in locis r T S.

553. umbraque ego. coll. Theophr. quae umbra ll. v. omnia umbra coni. Dal.

554. hysgini V P. hisgini G. hygini RE. hysgigni T. hisgigni d. ignei v. a. H.

555. folio hispinae V. folio his spinae G. foliis spinae v. a. H.

556. ad VGd.

557. terras d.

558. dist. ego.

559. herbi ( pro erui) VGd.

560. uti om. RE.

561. eadem VG.

562. chenamychen D. -chon v. chenamichen RE. cheramhycen G.-mbycen Vf. -mycen d. chenomychon C. -chen S.

563. simillimam RE.

564. quamquam d v. quam r.

565. Th. H. VI 8, 1. 2.

566. prima om. dT.

567. nuntiat ego. -anti (-nci- G) VGRE. -ant hi dT. -antium v.

568. ion R Salm. lilia VGdT. om. E v.a.H.

569. et del. v. a. H.

570. flammeum Salm. -eam ll. -ea v.a. S.

571. phlox v. phloxsos R. floxos E. phlogion B e Theophr.

572. cyclaminum d H. chycl- V. clycl T. clicl- f. coclyaminum R. codiaminon v. ( de GE non constat).

573. in anno V.

574. marina dT.

575. post V C. per rv( S).

576. uerum D. uero ll. (in Graecia uero dT). nam v. fortasse ante uero exciderunt aliqua.

577. 22

578. medicinis d v. a. S.

579. 164

580. 19 melanion B.meliancum RE. melianthum rH. melanthium v ( ex indice).

581. et om. RE v. a. S.

582. heliochrysos B. helichrysos d v ( S). hely- chrisos VG. -issos r. an eliochrysos? cfr. Theophr. et § 168 ( R).

583. limonia d B. tim- rv.

584. hyacinthi RE. -this v. a. S.

585. nouissime VGTf.

586. semen ire nascitur ego coll. Theophr. et XIX 149. semine renascitur VGd S. seminibus renascitur (nascitur v) rv.semen abire nascitur G. seminibus renasci in D cum U 458.

587. Th. H. IX 19, 3.

588. praeferentis Müller emend. IV 11. -rens ll. v.

589. quam GRE.

590. Al Bas. ac GdR. ea E v. in V ras.

591. heliochrysos B.heliocrysus V. -crisus dE. helyocrysus R. -crisus G. helichry sos v( S).

592. coronari R D cum U 458.

593. magis Vd.

594. Th. H. VI 8, 3.

595. quidem et flores RE.

596. aestiui GRE v. aestiui. Et uerni quidem flores hii sint V. estiui. Sunt etiam uerni flores d.

597. tiphyon Vd B. tiphon R v. thiphon E. ipson G. iphyon ( B) S. apud Theophr. variat scriptura.

598. sed VGd v. semel r.

599. posthos V.

600. hyacinthus R. iacintha V.

601. tumulis J coll. Theophr. et § 40. in tum- ll. v. ad tumulos B.

602. illi R.

603. orsini S e coni. J. ( ὀρειϝός Theophr.). orsim R. orsin in VGE. orsini in T. orsinum d. orisin in v. in C.

604. utroque genere T v.a.S.

605. rosam V v. rosa r.

606. uincaperuinca v. a. J.

607. uiret VGd v. et r.

608. liniae E v. liliae VGR. lilii dT. laureae U 460. an milii? cfr. XVIII 52.

609. Th. H. VI 8, 5

610. uita d v. ita r.

611. alba et RE.albae est v. a. Brot.

612. rosam RE.

613. adufta v. adulta ll.

614. 19

615. nam et in R G.

616. alioqui ego ( cfr. XXII 76). ali- qui RE. aliquis r. atqui D. alicubi v.

617. a om Vd.

618. opoeriet R. opponi et E.

619. cfr. Varro III 16, 13. Col. IX 4, 2. 5. 6. 8, 13. Pallad. I 37,, 2.

620. compendio VdTf.

621. fauet VdTf. fauit rv.

622. eruiliam d H. -lium R v. -illam VTf. -illium E.

623. cuniculam V.

624. cerinthen ea S. -then v.thea RE.s -tha d. cyrintha V.

625. autem cerinthe v. a. S.

626. candido om. d.

627. habente d v.-tem r.

628. florum dT v. a. G.

629. cfr. Plin. XI 18.

630. constat RE.

631. ideoque d v. a. S.

632. et om. Vd.

633. oportet d(?) v.

634. praebere om. Vd.

635. urina d.

636. hominum d v.a.S.

637. amineo V v. a. H. sed cfr. XX 153.

638. conseri VdTf.

639. memorato V 1 R.

640. noctibusque ad v. -bus quia RE. -busque rG.

641. amne S e cod. Divion. mane ll.amne naues v.

642. remanent VR.

643. existimantur RE.

644. Diosc. II 103. de fac. par. II 138.

645. in om. VR.

646. multis V.

647. cantumque R. canum que E.

648. melle R.

649. heracleae d C.

650. perniciosissimam R.

651. aegolethron d v. egolaethron V. -lephron r.

652. sentiantur VRE.

653. Diosc. II 103.

654. densantur RE.

655. se d v.quae se VR. que se E.

656. se statim V.

657. 29,97,32,43

658. excreamenta Tf.

659. ueteratum RE.

660. cute nullo V. cutem ullo R.

661. casto R.

662. cum sale B e Diosc. ( ἁλός). sed cfr. XX 157, ubi item ἁλὸς et ἀλόης inter se confusa sunt.

663. ponti VdTf v. potu r. Ponto ( del. situ) G.

664. sannonum RE. (uiget ex) annona v. a. G. Suanorum Gronov. ( cfr. XXXIII 52).

665. quam Vd v. que E. quod R.

666. qua RE.

667. ceram d v. cera r.

668. praestet v. -ent ll.

669. pendit S cum Gronovio.

670. Massaesulis G. massasyllis RE. masyllis rT v.

671. a VRE v.ad (partem) dT J. ex coni. S. an aliqua? 13 leuiore V.

672. deprenduntur R.

673. malvae: Geop. XV 6, 1. 5, 6. Plin. XX 223.

674. nec - 20 apibus om. d.

675. parum erat enim V. parum erat H. an parumne ei erat?

676. remedium... differendum v. a. G.

677. malbae R.

678. hederis d.

679. ea TE D.

680. moris R.

681. psyllis d v. phyllis V. hypsillis r.

682. mollis R.

683. carma RE Brot. Carnia coni. H. Camara U 461.

684. exigitur VdTf S. sed cfr. XXIII 79.

685. Col. IX 7, 5. Geop. XV 2, 1. (Plin. XVIII 338). Varro III 16, 15. 16. Col. IX 6, 1. Pallad. I 38, 1.

686. albaria R. aluearia v. a. J.

687. aluus T. aluos rS. aluearia v.

688. optima e v. -ime VdT. -ume r. -imas e S cum Gronovio (secundas... tertias).

689. et e VdT S. estis et i R. estis et E. eas et H. eaet v.

690. facere RE.

691. operantes v. sperantis ll.

692. pro feratur G. properatur VRE. prospiciatur dT.

693. Col. IX 14, 1. 2. 8. 9. Pallad. V 8, 7.

694. necant V.

695. papilione redines R.

696. dist. S.

697. uere R H. uero r T v.

698. maturescit d v. a. S.

699. Varro II 16, 28. Col. IX 14, 15. Geop. XV 4, 4.

700. sentiatur VGE v( S). -iantur R.censeatur d C.

701. ficus V 2 dT.

702. item conueniat R.

703. laneas D. an lanae?

704. defruto V 2 d v. defrito r.

705. crudas d v. nudas rS.

706. etiam aestatibus V v. a. S.

707. alimentum om. d.

708. arborum VG.

709. melle d.

710. cingine om. R.

711. et Tf S. aut rv. an ac?

712. haec VG.

713. Col. IX 6, 1. Diosc. II 105.

714. fit et R. fit ex v. a. C.

715. aqua—9 siccatis om. RE.

716. tenebris v.terebris VGd.

717. a quarto RE.

718. quod ll. S. quam v.

719. constaret RE.

720. et quidem VG.

721. uenena mel G.

722. tropoli V.

723. 11,16

724. corsicam VGd.

725. quandam G. quantam ll. aliquantam v.

726. Diosc. II 105. Th. H. VII 9, 3.

727. diuo V v. a. J. diual R. dio Dal.

728. deinde R v. a. D.

729. fruet R. feruent VG. -enti d.

730. uase d.

731. ipsum RE V. ipsu V 2. ipso r.

732. aut aquam ego. antequam ll. S. aqua J. del. cfr. Diosc. an lente aqua?

733. grate G. gratae E.gnatae R.

734. sol siccat et VGdT H. sic siccat et r. siccantes G. si sic siccatur v.

735. liquefaciat T H. -iant ll. v.

736. insalationem Vd.

737. etiam V.

738. geinere E. genere R.

739. ancusa R.

740. rumba et RE.

741. traditur d Dal.

742. reddendas V 2 v( S). -da RE. edendas rH.

743. 11,11 sqq.

744. ratio peracta d v. a. S.

745. pleraeque d v. -raque rD.

746. frugus R.

747. fertilissimas et V. -ma et dT.

748. fragant RE 1. flagant E 2.

749. tannum d. tamnus R.

750. battim d. batim marinam om. VT.

751. battim Vd. uatim R.

752. hortensianam RE v. a. H.

753. quam V v.

754. has om. VG.

755. eamque RE.

756. obiectamenta VGRE.

757. cfr. Diosc. II 128.

758. madendo VG.

759. spectabilis RE v. a. G.

760. amnibus B. manibus ll. v.

761. adeoque v. adeque VG. adaeque RE. at aeque d.

762. Th. H. VII 11, 3. IV 8, 12. (I 1, 7. 6. 11).

763. cicori R. cicorio v. a. C.

764. quod TRE S.quam rv.

765. 19,129

766. particula eius RE S.

767. quare Vd v. quar G. qua r.

768. an non ( vel paulo) longius ? ( οὐ πόρρω Theophr.).

769. a dT Ven.et r. om. v.

770. lumine RE.

771. igne VdT.

772. comparatum (conp- V) ll. cfr. XI 22. paratum v. (mandunt in bryto paratum coni. S e Theophir.).

773. cetum GR.

774. Th. H. I 6,12. VII 7, 1.3. 4.

775. arachidna B. -chnide VRE 2. -ncde E 1. anachnide G. -cnide d.

776. aracos d v. -chos r. aracoides B.

777. habeant VR.

778. chondrylla B. candryala (-riala E) ll. Brot. ( cfr. index). condriala v.

779. hypochoeris B. hypocaris ll.hippocratis v.

780. caucalis B. caucaris ll. v.

781. enthryscum D cum J coll. XXII 81 et Theophr. entriscum G. anthriscum dRE B. antr- V.

782. scandix d v. -drix V. -dryx R. scam dryx E. sandix G.

783. come S cum B e Theophr. et coll. XXVII 142. om. ll. v. ( G. D).

784. tragopagon VGRE.

785. ab om. RE v. a. S.

786. aphace B. apace VGdT ( an recte?). -cae v. apache r.

787. achynops Salm. prol. ad hylen p. 2 e Theophr. VII 11, 2 et coll. § 101. achynopos V. acynopos GdT index. acyno r. acinos v. cynops J cum B e Theophr. VII 7, 3. an ac cynops ?

788. at e RE v. adeo r.

789. apace ll.

790. Th. H. V 14, 5.3. Diosc. III 197. (IV 187).

791. multa RE.

792. necun VGd. cnicon v. a. S.

793. gratum VG.

794. satiuae ( pro mitior) v. a. S.

795. mitiori codd. Salm. U 463.mitior est V v. -ore rS.

796. similis U 463. -li ll. v. a. D.

797. antiquae mulieres B.

798. exili ego. ex illis ll. G. exilis v.

799. qui- dem RE v. a. B.

800. atractylida B. (-ctillida v). atraylide VGd. atrailide r.

801. torsiore Vd.

802. et om. VG.

803. Th. H. VI 1, 2. 3. 4,1. 1,3. (I 10,6). 4,1. 5,1. 1,3. 5, 2. Diosc. IV 160.

804. spinae sunt coni. S.

805. folium dRE v. forum r. -rem T.

806. habet RE v. a. S.(asparagus scorpio pro una herba accipi voluit B).

807. hi spinosa V.

808. candus R.

809. erynge S cum B. -gion v. erunge ll. D.

810. glycyrrhiza f H. -zon v. glyciriza R. glic- E. gelyzicyrici G 1.gelycy- G 2. lycyricia V. licy- d.

811. inest dRE v. id est r.

812. spinam v. -na RE Ven. -nia d. hispaniam G. -nia V.

813. non om. dRE v. a. S.

814. caule habent ll. S. caule v.

815. phleos v. a. H.

816. sthoen VG. stheon d.

817. hippophaes GdRE G. cfr. index et Diosc. hippohae V. hippophyes B. hippophes v. an hippopheos e Theophr.? cfr. XXII 29.

818. tribulo Cagnat. -uto RE. -utu VG. -uti dT. -uta v. a. H.

819. Diosc. IV 92.

820. nascitur V Ven.

821. purpureum VGd.

822. lanugine RE.

823. plures d v. flores V. eius flores G. om. r.

824. et om. RE v. a. H.

825. in siluestri VGd v. an in siluestri genere ?

826. cania RE v. a. Brot.

827. funditur VG.

828. leni R. G sed cfr. XI 279. XXIII 110.

829. uncos ego posui. ei dT S.

830. oleo VG. an ei remedio oleum ( sc. esse) ?

831. herba om. dT.

832. ignato G. ignoto d. grato E. fortasse ingrata... religiosa in cibo; cfr. § 90. XI 106. XXX 45. XIX 73. X 168. an in delendum est?

833. que R.

834. noxia VG.

835. lamium VGd B. aonymium r. aononium v. a. Bas.

836. 23,39

837. Th. H. VI 1, 3. 4, 3. 4.

838. caules dTfR H.caulae E. (-le v). cautelae V. cauteile G.

839. acorna v. acora V. accora d. macora G. machora RE 2. -chyora E 1.

840. chalceos B. chald VGd. om. rv.

841. cnecos S cum P. enecos VG. onecos d. om. rv. a. B. cnidos B. cnicos Turneb. G.

842. polyacanthos om. RE v. a. B.

843. onopyxos B. -pygos RE v. conopygos r.

844. helxine v. helsine VGd. elsine r. ixine Theophr.

845. haberet VG.

846. multiscaulia VGd.

847. nec v. a. B. ne VGRE. om. dT B.

848. erynge B. -gel d. -geli V. cyyngeli G. eryncae r.

849. ut om. RE.

850. tetralix R B. -lem E. -lism G. -lismi V. -lisim d.

851. helxine B. helsine Gd. -syne V. elixine r. (ixine coni. B e Theophr.).

852. Th. H. VI 4, 6.

853. acorna d B. acrona rv.

854. a cneco ego e Theophr. om. ll. v.

855. atractyllis VRE. -tillis G.

856. nisi om. RE.

857. esse RE.

858. nec - 6 semine om. VG.

859. quam quam d v. quam RE.

860. an ceterum ( pro uerum) ?

861. radici VG.

862. Th. H. VI 4, 7. 8. 9. (Plin. XII 72).

863. an decocta et cruda ? cfr. Theophr.

864. aliud parturit om. RE.

865. helxine v. helsine (-lisi- E) ll. ixine B e Theophr.

866. a VGdT J. e E S. est e R. est a H. est v.

867. qua E v. aqua R. satiua r T.

868. contactum RE. -ta v. a. B.

869. sua fronde VGd B. sua floret r. suaue olet v.

870. mastichen C. cfr. XII 72. -icen VGRE v( D). -iten d.

871. Th. H. VI 4, 10. 11.

872. et cactos B. ectatos (-tus d) ll. v.

873. missi VGdT.

874. cactos v. cactus RE. cattus VG. cattis d.

875. inueteratos quoque v. -ratosque ll. excidisse condiunt muria coni. P e Theophr. an recentes in ueteratosque ?

876. unum autem VG S. autem unum dT. unum cautem r. unum v.

877. habet Schneider. habent ll. v. a. S.

878. pternica B. tunica RE. tinica r. tenica v.

879. an spinosae (densae) lanuginis ( cfr. § 94.101.) vel in lanugine ( cfr. XIX 119) ?

880. ascaliari VGRE. ( σκαλίαν Theophr.).

881. Diosc. IV 15. Th. H. IV 9, 1. VI 5, 3. 4.

882. tribolus V 1 R.

883. dura V 2. dira rv. ( σκληρός Theophr. et Diosc.). an durior est alibi ?

884. recipitur vet. Dal. excip- ll.v. cfr. XXII 20. 86 et XXI 128.

885. cibos vet. Dal. D. cibus VG. cibis rv.

886. inclinatos VG.

887. lato ego e Theophr. om. ll. v.

888. atque effigie (-giem G) VGdT. ad effigiem (effug- R) rv. cfr. § 23. 117 extr. XIX 67. XXII 60.

889. II uni ego. uicini V. uni r. duo uni B. tria v.

890. folia d v. folio r.

891. harenaceum v. (-cium D).aculum R. -atulum VGd. heraenaculum E.

892. anoninus R.ononis v. a. Brot.

893. rarinis R. rariis E.

894. spinis RE.

895. foliato ll. T D. -ata f H. -atum v. an delendum est?

896. arata (rarata Gd. arra V 2) frugibus VGd S. a frugibus aratro rv.

897. uix quae VGd.

898. Th. H. VII 8, 3.

899. corononum VR.

900. e G. et ll. et ex v.

901. stat S cum Gronovio. stant ll. G. stans v.

902. radice v. a. S.

903. aptae stant e S cum Gron. apta est ante VGRE. apta et e d G. apta est autem v.

904. mitior iis v. a. G.

905. phyllanthes B. -thos ll. D. -thus v.

906. aphace v. apace (-cae E) ll.

907. foliato est et dT v. a. S. -atae est E. -atae R. an foliatae sunt ?

908. apate ( pro lotos) B.

909. Th. H. VII 9, 1.2. 10, 3. (Plin. XIX 100). Th. H. VII 3, 1. 10, 3. 5.

910. an his ?

911. quae et in RE S.

912. angustiis d v. -stis rD.

913. folii G. foliis ll. (ipsis) folio rum v.

914. an aut amplitudine ?

915. iam uero om. RE v. a. D.

916. aphacae d v. apacae V. -ce G. -che r.

917. onochili H. -chite VRE. -chitae G. -cichle B. onechite dT.

918. polio Gronov. pholia VdR. folia r. del. v. a. H.

919. Th. H. VII 11, 2. 3. (Plin. XXI 88).

920. achynops Salm. D. cfr. § 89. stanypsa d. -nipsa VG. -nypi r. cynops B. stannios v.

921. stelephuros B. -phyros VG. -phiros d. -pyros r.

922. 25,80

923. thryallis B. phryallis VG. phria- d. pria- r.

924. ei et R v. a. D.

925. proxime V.

926. ei est et S. et est et RE. est et r f. est ei J. est ei et v.

927. stelephyrus (-elle- G) VG. -pyrus RE.

928. germinant C. -antibus ll. G. -antia J. -antes v.

929. (cfr. Plin. XIX 99). Th. H. I 6, 11. Diosc. II 173.

930. aliae gentes R G. aeliae (aeoliae v) gentes E v. aeliaegenes VG. eli genes d. helig- T.

931. ornithogalae E. -gala J e Diosc. Sed cfr. index.

932. tenero d v. temero VG. tenedo r.

933. semipedali v. datu VdE. -data R. sempadatu G. sesquipedali U 464 e Diosc.

934. radice bulbosa in ll. v. legitur post semipedali; transposui cum U 464 coll. Diosc. an vero post ornithogale ponendum ( μετ᾽ ἄρτου συνοπτώμενον) ?

935. Th. H. VII 13, 5. 14, 2.

936. mirum—2 nasci om. Gd.

937. lothon VR.

938. aegilopa v. lonpan VR. aegylonpan E.

939. flore VGE v. a. G. et H. sed cfr. index.

940. Th. H. VII 14, 3. I 7, 3.

941. quod VGE S. quoniam rv.

942. nonne uidens V.

943. se germinat v. cfr. XVI 94. seminat VGRE H. -ina dT. se semen dat Salm.

944. circa om. dT.

945. opontem Vd. om. T.

946. est S. si ll. Opuntia est v ( cfr. index).

947. mirum VGE.

948. sic eam VGd Verc. sim eam r. semina Ven.

949. Th. H. I 13, 2. VII 11, 4. (cfr. XXII 91).

950. iasine Salm. Lasine VGd v. L.asine r. iasione B ( T in indice) e Theophr.

951. chondrylla B. achendrylla RE. -dylla Vd. achemd- G. cindrilla v.

952. apace GRE. apate coni. B.

953. pigris d.

954. Th. H. VII 13, 5. 6.

955. emittunt R.

956. proprior VGRE.

957. inde d.

958. 18,244

959. Th. H. VII 12, 3.

960. cyperi V. cypri RE.

961. an spongiosioremque ? ( γλυκὺν καὶ ἀσινῆ Theophr., et cfr. XXII 56. XVIII 76. 105).

962. est et d v. et est r. ei est D.

963. Th. H. VII 13, 1. 3. 4. Hesiod. ἄργα κ. ἡμ. 41.

964. cetera Vd.

965. aspodelus R.

966. nomine VGE.

967. aspodelus R.

968. et semine GRE v. eo sem- r.

969. toto Dal.

970. toto V.

971. tosto ( pro tuso) d.

972. tradunt ut et RE. -ditur et v. a. S.

973. ueneficorum noxam dT v. a. G.

974. Homerus λ 538. ω 13. Th. H. VII 13, 2. Diosc. II 199.

975. natis RE.

976. nostri—16 asphodelum om. R.

977. uocant om. d.

978. hastulam v. cfr. index et Scribon. Larg. 254. assulam Vd D. -lum G. asylam E 1.assy- r.

979. cubitalis T v. -ali r.

980. amplius d v. a. C.

981. leuisque VGdT. leuis rv.

982. cum V v. om. r.

983. et om. VG.

984. oiston Osc. Weise in Fleckeis. ann. 1881 p. 512. pistana V 2 RE D. -nam v. tustana r.

985. adicit ego. dicit ll. v.

986. maiis d S. maii V v. maius G. magis r.

987. usque VGd v. que R. quae E.

988. quam d.

989. cypiran V 1 d.

990. tosto d. om. v. a. G.

991. die in RE v. dein r.

992. secari V.

993. fit dT.

994. Th. H. IV 12, 1. 2. 3. Diosc. IV 52.

995. appellat d H.

996. 111

997. acuti d v. acute VRE. -tae G.

998. oxyn d v. oxi G. oxim V. onxyn RE 2. onxym E 1. oxym S.

999. dist. ego.

1000. melancranim v e Theophr. melacrantam VG. -cratam d. -crantan E. -cranran R.

1001. appellant GdfE S. uocant rv.

1002. magis R S.

1003. holischoenus R. holoscenus d. oloschoenus V 2. olyscoenus V 1.

1004. melanchranis G. melacranis RE.

1005. siue VGE.

1006. utilissimum d.

1007. et autem et VG. autem v. a. S.

1008. hiis R.

1009. uitilium nexus v. a. G.

1010. elegantiam d G. -ium rv.

1011. cubitorum ego. cimbrorum Vd. umbro- G. cribrorum rv. cymbiorum J.

1012. longitudine J.

1013. alias v. a. Brot.

1014. uiliorem E. utiliore J.

1015. Diosc. IV 20. Scribon. 82.

1016. uicinitatem VGR. an ob uicinitatem ?

1017. cyperus Vd.

1018. 107

1019. cretae d.

1020. in R G. om. rv.

1021. nardio d.

1022. enim remedia d v. a. S.

1023. dicimus VG.

1024. quoniam et V v. et quo- niam r.

1025. magnus om. dT.

1026. cyperon R C.

1027. an equidem ?

1028. sequimur v. a. G.

1029. negat ego. negabat ( ortum ex nega tat) ll. v.

1030. calculos (cauc- R) os ll. H. -ulosos v. -ulos G.-ulos hos D.

1031. eos fouet RE. eo mouet D. an calculos et potu ? possunt etiam alia conici, ut uuluas eo fovet; sed dubia omnia.

1032. domibus ll. v. die omni H.

1033. ab dR v. ad r.

1034. suffito VG.

1035. in die VGf. in dies dT H. om.rv. in diem S.

1036. Diosc. I 4.

1037. 115

1038. queraceis d.

1039. inter est quae RE.

1040. rhodia R.

1041. tertio R.

1042. theraeo VT Salm. thereon Gd. thechreon E. thaechreon R. Thracio v. a. H.

1043. qui ego. que VGRE. quod d(?) G. quae v.

1044. confundit RE v.

1045. cyperos R.

1046. cyperos VdR B.

1047. radice ego. om. ll. v.

1048. cyperis ego. ceteris ll. v.

1049. ginziberis V. ingiberis R. ging- v. a. Dal.

1050. cypirae dT.

1051. illinitur Vd v. a. S. inuenitur RE.

1052. fterygis R.

1053. in numero VG.

1054. serpentes dT.

1055. ictus VGf v. cuius RE. om. dT.

1056. scorpionum ictus dT.

1057. praesentis GdT S. -enti rH. -ertim v.

1058. remedii TE. -di GR S. -dio rv.

1059. tota d.

1060. ut et dT. ut VG G. om. rv.

1061. expellit v. a. G.

1062. cauculos R.

1063. praecipue G.

1064. Diosc. IV 52.

1065. sistit d v. sistitit VG. sistit et in r. sistit et S.

1066. an menses, sed ? cfr. Diosc.

1067. qui dT H. om. rS. at qui v. at eius qui coni. Dal.sed qui uocatur holoschoenus videtur ad initium § 119 post iunci pertinere; cfr. index et Diosc. an vero glossema est ex § 113?

1068. lac. ego indicavi coll. Diosc.; exciderunt folia eius (eius quae v. a. S).

1069. radici dT. -icis rv.

1070. Euripicen B e Diosc. tripicen d. trepicen VGE. -cem R. tropicen v.

1071. allici et d. alios et R. dlio set E.

1072. in odum R.

1073. serunt dum RE.

1074. Diosc. I 16.

1075. obiter P. obit G. ob id r v. a. S.

1076. lac. ego indicavi; exciderunt remediis locum obtinet. in (Syria); cfr. XII 104. dicentur, qui in India et in Syria coni. S. unguentis nascitur coni. J. plura transponi voluit U 465.

1077. 12,104

1078. teuchitis C. -tes G. theucitis VGd v. teucitis E. teuticis R.

1079. uirosae D cum U 465. sed cfr. nov. luc. p. 19 n. 6. XIII 113. XXIII 106. XXVII 28.

1080. ibidemque RE.

1081. sedat d v. sed et r.

1082. mulieres GRE. -rum d.

1083. Diosc. I 130.

1084. ui rosa S. ut rosa VGf. ute rosa E. utros R. rosa dT Brot. ute ros v. et rosa uteros B. et rosa H.

1085. abstringit R.

1086. dist. H.

1087. capitata G. et capita H. sed cfr. Müller de stilo p. 69.

1088. partesque v. a. H.

1089. sunt om. RE v. a. H.

1090. salem VT v. sale GRE. sal d.

1091. et anchusam nonnulli R v. a. S.

1092. mullis RE.

1093. suci om. dT.

1094. 14,106

1095. gargarizati P. -tis ll. -tus v. a. S.

1096. et 3 dist. J.

1097. febre V v. a. S.

1098. per se om. S.

1099. somnus V.

1100. utuntur RE v. a. B.

1101. femina v. -nę d. phemina (phaem- R) r.

1102. leniunt Vd v. liniunt GT. ueniunt RE.

1103. mulierum—6 ex-creationes om. R.

1104. lac. indicavit S supplens duobus digitis capiant ( cfr. XX 242). possit etiam cogitari quattuor drach mis ( § 175) vel quattuor obolorum pondere ( § 157. 160. 169). an leuantur vel haustus ( cfr. XXII 51) ?

1105. quantum dRE v. tantum r f. cyathus D ( saltemn cyatho).

1106. semen his d(?) v. a. D.

1107. siccatur RE v. a. S.

1108. ciet v. cient V 2 RE. ciunt r.

1109. subditum B.

1110. sunt om. Vd H.

1111. rosa se rosa R.

1112. auida R.

1113. Diosc. I 131.

1114. intus ll. S. uitiis v. an infusa vel in- fusione ?

1115. uncos ego posui. uitiis v.

1116. uentri VG.

1117. pilulae om. d v. a. H.

1118. alopetas R.

1119. emendant Vf H. -dat rv.

1120. Diosc. III 106. (Celsus VI 18, 6).

1121. no-bilitate R. -auere v. a. S.

1122. decoquuntur VR v. decoc- GE. coqu- T. coquitur d.

1123. triduo quoque d.

1124. adipe anserino d 1 T.

1125. adustus V 1.-stos dT.

1126. ruptis uulsis R v. rupsis uulsis E. uulsis (ulsis V 1 G. uuluis V 2) ruptis r.

1127. dist. J.

1128. furfures ( om. et) dT.

1129. cutem ego. cum ll. S. del. v. an in corpore cutem ?

1130. fo- lio G. polio (coctae) Gronov. polio folia S. at cfr. Diosc.

1131. ancondita ? cfr. Diosc.

1132. si testium ll. f v( S). epiphoris te- stium B. (sed φλεγμονάς Diosc.). caestuum Gronov.

1133. melius VGdTf H. mellis r. in melle v. fortasse (set testium) tumoribus.

1134. qui d v. que r.

1135. dist. J.

1136. molliendas d.

1137. coquendas R v. a. H.

1138. Diosc. IV 158. (cfr. Th. H. VI 6, 9). Diosc. I 63 extr.

1139. usum Gf S. usu VdTE v. uisu R.

1140. herbaceo vet. Dal. croceo Schneider e Diosc. fortasse plura exciderunt, ut herbaceum de odore dictum sit.

1141. inamicum VGE.

1142. utriusque VGdE v. uerius R.

1143. radice diximus ei R. radix ut diximus mulsei v. a. B.

1144. exiguoe S. -gue R. -guo r. cum exiguo v.

1145. aerina ego cum B(-inea) e Diosc. cfr. XXII 125. auenae ll. v.

1146. ad RE v. eadam V. eadem G. ad easdem dT.

1147. molliendas Gd.

1148. et calefacienda dT.

1149. utilissima RE.

1150. et om. R v. a. H.

1151. Diosc. IV 120.

1152. dist. ego. cfr. § 132. XX 17.

1153. stomacho ardenti inponuntur om. V 1 d.

1154. priuatim om. V 1 dT.

1155. est om. Vd H.

1156. Diosc. III 128. Pl. iun. p. 57, 2.

1157. extenuat Gd S. -ant rv.

1158. urinam om. RE.

1159. ciet RE S. et r. cient v.

1160. uisa RE.

1161. est om. dT.

1162. aquae v. aqua ll.

1163. sedeant R.

1164. mero VGd.

1165. (cfr. § 30 et Diosc. I 9). Diosc. III 44.

1166. bacchar d Dal.

1167. perpensam RE v. a. H.

1168. mammis T v. in mammis rD.

1169. incipientibusque v. a. B.

1170. ignibus d v. a. B. et igni-bus B.

1171. est et ego e Diosc. est ll. v. dist. ego.

1172. rami VGdTf J.radicem R. -ices E v.

1173. et om. RE.

1174. calculos d v. calculos tollit r.

1175. tunditur VGRE. tond- d v. cond- C.

1176. et utiliter in diapasmata ego. ( χρησιμεύει Diosc.; utiliter ad Salm.) cum dili gentia paemata (pem- d) VGd. cum diaprasmata r. cum diapasmate v. et in diapasmata H. cum lilio in diap- J.

1177. 30

1178. Diosc. I 9.

1179. anserum VGd.

1180. uncia d v. ungia V 1. ungias G. axungia r.

1181. emittit R v. an amittit ?

1182. et conditur E J. et foditur RV 2. effod- V 1 Gd 2. effund- d 1. del. v.

1183. dist. ego coll. XII 47.

1184. umbris R.

1185. Diosc. I 7 extr.

1186. 29

1187. dilata d v. delata RE. deluta r.

1188. 12,45

1189. inflammationibus R C.

1190. colli d.

1191. dist. ego coll. Diosc.

1192. renum VR v. a. S.

1193. felle om. RE.

1194. muliebrum V 1. -brium f.

1195. Diosc. I 10.

1196. phym d. phu C.

1197. strangulatus d(?) Gronov. strangu- laris (string- G. strag- E) r. -lationes v. a. H. an strangurias ?

1198. menses quoque v. a. S.

1199. an contra uenena bibitur ? cfr. Diosc.

1200. Diosc. I 25.

1201. nos d.

1202. item ego. in ll. S. illitum C. tus v. intus J. ( an ex ouo, potu ?)

1203. pleureticis Vd v. a. G.

1204. biberunt R S.

1205. sentiunt R S.

1206. uini RE.

1207. Celsus VI 6, 36. Diosc. I 26.

1208. faex VdT H. fex Gf ex r. ex eo v.

1209. expressit d. -sso v. a. H.

1210. crocomagma V 2 B. -gna V 1 d. -gno r. -migma v.

1211. an urinae tormina vel angustias ? cfr. § 160.

1212. maxime RE D. magis r T J. del. v.

1213. cfr. § 41). Diosc. I 1.

1214. dentibus VTf.

1215. praecipua RE v. a.G. (est pro et v).

1216. taeniarumue uitio laborantibus om. VdT.

1217. canis d. cfr. § 150.

1218. sternutamenta Vd v. a. S.

1219. Diosc. I 1. IV 22. Th. H. IX 8, 7.

1220. facta VG.

1221. utuntur RE v. utuntur teruntur r Tf. an utuntur, terunt ?

1222. et GdTRE S.uel V v.

1223. soluitur v. soluit ll. an soluunt ? ( cfr. XXII 61).

1224. an uitia inlita ?

1225. syrin RE. sirim v. a. B. irin C.

1226. uel panos dRE v. panos r.

1227. manu om. T.

1228. usus ut G.

1229. eruatur TG. seruatur (seruetur V 2 v) r.

1230. uitiique S e Murbac. utique ll. v.

1231. aperietur GdTf H. -itur r.

1232. et om. dRE v. a. D.

1233. partes VGdf.

1234. arbitrabantur R. an arbitrentur et quaerant ?

1235. eidem VGd.

1236. Th. H. IX 19, 2. (cfr. § 44). Diosc. III 114.

1237. polio v. pollio ll.

1238. polium dTf v. pollum r.

1239. lac. ego indicavi; exciderunt fortasse contra uitia ( vel tormenta). tractare colere v. a. H.

1240. contra uenena haberi om. R v. a. S.

1241. substerni uri dT H. nituri RE. -ni et uri V. -nit turi G. -nitur v.

1242. post uri habent potari dT. portari VG S. portari (portam R) medici RE D. potari medici Brot. uel portatur (portari H) medici v.

1243. dequo qui V. decoquunt v. a. H.

1244. inlinuntque v. a. H.

1245. uel del. H.

1246. potari medici huc transposui. om. ll. v. medici S.

1247. spleneticis Vd v. a. H.

1248. Diosc. III 114.

1249. emortuos v. etmort- VE. mort- r.

1250. repellit E v. a. H. sep- R.

1251. inanit d v. inani et RE. inant G. aniant et V 1. an et V 2.

1252. dist. D.

1253. puto VG D. poto rv.

1254. et VGdTf S. ad rv.

1255. alligandum VTf.

1256. attingat v. -gant ll. D.

1257. simili RE.

1258. lanatiora d.

1259. et si VGR v. ad si E. si dT.

1260. et non G. ut non ll. at non v.

1261. atque d v. aque R. aquae GE. aqua V.

1262. cytinus B. cfr. XXIII 111. cyanus ll. S. cyamus v.

1263. Diosc. IV 55.

1264. in uino pota v. a. S.

1265. inlitu ego. -tū d.tum VG. -tus rD. -ta v.

1266. emendant VG.

1267. ciet VGd v. e r.

1268. Diosc. III 108.

1269. melittaena df H. -itena VG v. -itiae R. -itide G. malitiaena E.

1270. effugient d. fugiunt E 1. fugiant R.

1271. uagis RE.

1272. topi R. cop E. copia v. a. S.

1273. istius VRE v. a. S.

1274. tormina e v. -ine V 1 GRE. -ina r.

1275. inflationes d v. a. H. insufflationes R.

1276. Diosc. III 41.

1277. contra melilotos VGRE S. sed cfr. § 171. 176.

1278. lacte v. a. H.

1279. oui d 2 Tf H. cui Gd 1. cum r. del. v.

1280. aut T H. autem ll. aut cum v.

1281. rumpant df.

1282. uel trita quae V. uel trita dT.

1283. eidem VG.

1284. ad G J. om. rv.

1285. et alia om. RE v. a. S.

1286. ibis instituit d.

1287. lac. ego indicavi; exciderunt iubent inlini.

1288. recente J. recens v.

1289. aquam G.

1290. decoctam VG. -ta rv.

1291. dulci om. VGd.

1292. Diosc. III 113. (cfr. Scribonius 163).

1293. grana Vd.

1294. totam herbam decoctam VGRE.

1295. a om. RE v. a. S.

1296. xxxv dTf.

1297. quod om. RE v. a. B.

1298. tradi v. tradidi dRE. -idit r.

1299. 54

1300. eius dRE v. et his r.

1301. auctoritates E. -ate R.

1302. postea R.

1303. issimos VG.

1304. e medicis V H. medicus d v.

1305. decocti dE v. -cta VG. -cū R.

1306. ut V.

1307. corporis RE.

1308. quas si G. quasi ll. v.

1309. inponatur del. B.

1310. censuenum R. -erunt v. a. G.

1311. utilem VGRE.

1312. mulierem VGd. gratia RE.

1313. in om. VG.

1314. Diosc. III 38.

1315. floresque VGd.

1316. dist. ego.

1317. ecligmate C. eligmate ll. v.

1318. cum aceto - concrescere om. d.

1319. extenuari VGd.

1320. modice his G. modice v.

1321. quoniam VGd Verc. condilonam R. condylonam E. condylomata v.

1322. quamuis sistunt V v. a. S.

1323. sit v. sint (sunt E 1 ) ll.

1324. denario V.

1325. sestarium R.

1326. ace R.

1327. oporteat VG RE. -tet d v.

1328. elationem VGT.

1329. Diosc. III 38.

1330. olfactu V 2 D. -cto V 1 J. alfacto G. olfactus rv. -ctum S.

1331. excitant J.

1332. thymo Vd J. -mi v. a. S.

1333. aiunt—2 thymo om. d.

1334. anhelatoribus H cum P. -toriis VT. -tionis RE. tioni v. -tionibus J. alenatoris G. de d non constat.

1335. attentias R.

1336. uiri RE.

1337. urgueat df.

1338. testesque VdR S.

1339. item - 8 uerrucas om. v. a. B.

1340. uino om. v. a. B.cum uino del. G.

1341. morbus R.

1342. et luxatis - 10 morbis om. v. a. G.

1343. ambustis cum adipe suillo VGdTf S. om. RE v.

1344. potioni in ego. potionem ll.G.

1345. morbis G. bonis ll. nouis S cum Gronovio.

1346. quiatis R. del. G.

1347. et in fastidio RE V.

1348. Diosc. III 127.

1349. hemerocalles Bas. (hemoro- v). Phemerocalles ll.ephemero- coni. J.

1350. grandi radice ego. cfr. Diosc. nec (ne E. ex T) radice VGdTE. radice R G. radicem v.

1351. odorata que ego. -ata quae ll. J. -ata atque G. -atam atque v. -ata S.

1352. bulbosam v. a. G. -osa quae S.

1353. aqua R. aquam v. a. H.

1354. inugilem RE.

1355. partum GdRE. cfr. Diosc. partum doloribus V(?) v.

1356. Homerus δ 221. Diosc. I 27. 28.

1357. hebenium R.

1358. eleria R.

1359. reliquo quoque Vd.

1360. 59

1361. uitae S cum Gronovio. cfr. § 66. ita VGdTf J. tam r. del. G. datam v. (usu eius cotidiano coni. CFW Müller p. 21).

1362. nepenthes d v. nephentes r.

1363. praecidatum VG.

1364. quod VGd v. quo rH.

1365. aboleretur dT S. -letur VG. -letus RE. -leatur v.

1366. radix VGd Verc. tradicio E. -itio R. (-itio radicis Ven.).

1367. pota est VGd v. potest r.

1368. candida d C.idus rv.

1369. Diosc. II 26. (cfr. Scribonius 188).

1370. uolumus E v. a. S. nolu- mus R.

1371. intellegentibus GdT.

1372. adest calfaciendum R. ad calf- v. a. G.

1373. ruptis conuulsis ego. cfr. § 126. XX 75. 146. 178. 2 43. XXII 40. 76. uulfis (uulfis R. uuluis V 2) corruptis (ruptis d) ll.conuulsis ruptis v.

1374. bibitur R (?) v. bibuntur r. an quaterni cyathi bibuntur?

1375. uulsae RE.

1376. pani RE. (coquitur) panis v.a. Verc.

1377. ut dEx v. et VG.

1378. uis ei et ego. est et Vx.est G. et R. et ad d(?) v.

1379. extrahenda v.

1380. eas dx.

1381. inhaerent d (?) v. a. S.

1382. inter araneorum VG.

1383. cohitus x. cohibitus R.

1384. inhibetur x.

1385. Diosc. III 41 a (I 58).

1386. suspirioso R.

1387. samsucum Rx v. a. C.

1388. in om. R.

1389. et sale x v. a. G.

1390. minor eidem GdTx S. minore item R. in ore idem V. minor est eidem v.

1391. cohebetet et R.

1392. mouet et R v.

1393. sternutamenta dx v. a. S.

1394. sampsuchinum C. sam sucinum (-usinum V) ll. v.

1395. et folia R v. a. Brot.

1396. Diosc. II 207. (208).

1397. 64 sq.

1398. phrenion H. fremion (-meon G) ll. phenion C. phemion v. phaenion vet. Dal. cfr. schol. Theocr. 5, 92.

1399. tria VG.

1400. sunt om. x v. a. G.

1401. semipedem d G. -pede Rx. -pide r.

1402. latioribus durioribusque ego e Diosc. latioribusque ll. v. latioribus G.

1403. 19,168

1404. alia VG.

1405. rhoean C. rhyan VG v. ryan dx. rhyn R.

1406. uocauimus GTfxR S. appellauimus rv.

1407. haec VGR v. est dfx.

1408. florens f. floret v.a. J.

1409. lacte ego e Diosc. lacti ll. v.

1410. dist. ego.

1411. tisina V. ptisana d v. a. S. typsana x.

1412. sumpta ut R.

1413. magi v. magni (-nū R) ll.

1414. occultum ego. multum ll. V.

1415. quiddam VGdR. quidam xT. quidem v.

1416. quae CFW Müller p. 20. quam ll. v.

1417. eo ll. v. in D cum U 469.

1418. eas v. a. G.

1419. an ligari?

1420. alligari v. a. G.

1421. ulcus V G.ulcerum rv. an ulcerosum? cfr. XVII 106.

1422. stipica dTx. septica G. (stipticam uim v).

1423. an ideo et?

1424. Diosc. II 125.

1425. potu dx.

1426. e om. R.

1427. Diosc. IV 57. (Th. H. IX 19, 3).

1428. heliochrysum T B. cfr. § 66, helichr- df v ( S). helychryssum (elychr- R) VR. helycrisum Gx.

1429. chrysanthemon v e Diosc. chrysanthon VdTf. chryssaton R. crysanton Gx.

1430. aulae R.

1431. ptolomaeus VG D. tholomeus x. sed cfr. XII 76. XIII 70. 93.

1432. e om. R.

1433. meses x. messes.

1434. ac ( pro aut) x v.a.G.

1435. folio Gdfx.

1436. trita T H. trito dx. om. rv( D).

1437. (cfr. IX 140). Diosc. IV 63.

1438. galliam exime R. Gallia eximie v. a. H.

1439. fuco H cum Gronovio. loco ll. v. pro cocco B. an loci ( cfr. VI 30) velcocci loco vel colore?

1440. tingunt VGdTx H. tinguit R v. tingi tur C.

1441. eius ( pro est) G.

1442. mangoni (mag- x) suis GdTx.

1443. ualde nota x.

1444. et urinam dx.

1445. an pellit?

1446. morborumque GfR.

1447. Diosc. III 104. 105.

1448. lychnis B. (lignys v). contra lychnis (lychinis G. lycinis x) ll. cfr. ad § 151.

1449. scabrones R.

1450. e uino v e Diosc. uini R. lini VGf. om. r.

1451. a duabus dx.

1452. uiso G. uisi R 1.

1453. ea om. RdTx.

1454. radicem - uo cant om. Gf.

1455. boliten d v. -ter R. uoliten r.

1456. alligata V 2. v. a. S.

1457. oculo om. dTx.

1458. Pl. iun. p. 96, 9.

1459. cocleari GR v. -ari// V. cfr. XX 242.-aris x. cochlearis df H. cfr. XXIII 76. XXVI 104. XXX 62. 68.

1460. an umores ? cfr. XXIII 3. XX 33.

1461. alui uitiis ego. aluminis x. aluinis rv. aluis codd. B.

1462. multum prodesse dx v.a.S.

1463. creditur x.

1464. Diosc. IV 144.

1465. rusticis R.

1466. toruosiore V v. a. C. toruoslute x.

1467. posterior R.

1468. ea C.

1469. Sexta rium C.

1470. tritas R.

1471. et uirilia R.

1472. eius ex VdTfx H.uino ex R. eius in uino et v.

1473. Diosc. III 43.—II 128.

1474. bactis dx v. a. B. beatis R.

1475. cruda VdTfx H. tura R. tosta v.

1476. eadlemue dx.

1477. odorato R.

1478. et om. R v. a. S.

1479. meses R.

1480. Diosc. III 143. (cfr. XXVI 84).

1481. an thali V S. antali x.

1482. aliud R.

1483. sed est Vdfx H. et est R. est et v.

1484. quam d v. quem r.

1485. anthyllum df H. -llium R. an thillum V. antillum xT. anticellion C ex indice. -llum v.

1486. palmi V B. palme rv.

1487. et ex R v.a.H.

1488. uel lacte dTx.

1489. arenis Gronov. anseris ll. doloribus v. a. H.

1490. Diosc. III 145. (Celsus II 33).

1491. contra (cocta T) parthenium (carthemium x) VdTx v. a. G. cfr. § 151.

1492. leuchantes VTx.

1493. amaracum S cum B e Diosc.amnacum ll. H. tamn- v.

1494. uocant om. dx.

1495. pellecium R v. a. B.

1496. muralem fa H. cfr. index. -leum ll. -lium v.

1497. odore om. x.

1498. malo margo Dal. sed cfr. Diosc. IV 144.

1499. amaro om. dx.

1500. insedendum VR v. a. C.

1501. decoctae ll. G. -cta D. -cta et S. -ctum v.

1502. lac. ego indicavi; excidit usus est.

1503. an uel aceto pota? cfr. Diosc.

1504. detrahit bilem dTxR S. bilem detrahit V v.

1505. an ad hoc (= praeterea)? cfr. Diosc.

1506. cau culosis R.

1507. magi R v. agi Vd. agit x.

1508. euellatur x.

1509. dein eius d v. dein Vx. cuius R.

1510. lingua dxR.

1511. Diosc. IV 72. (Th. H. IX 11, 5). 73.

1512. trychno fB ( H). -ne VR Verc. tricnum dT. Arycnū x. strychne v. a. B. -no C.

1513. strychnon f v( H). Strycnum dTx. sthrynum V. strhyinum R. trychnon C.

1514. ne J e coni. S.

1515. coronariis Vdx.

1516. foliorum ll. v ( Brot.). forum C e coni. B.

1517. coccinei V v. a. S.

1518. granos R.

1519. in dTx Brot. om. rv.

1520. folliculi R v. a. Brot.

1521. halicacabon d S. -bum v. alii caccabon (caca- x. -bum R) r.

1522. latisque v. lacisque R. laxisque r.

1523. turbitatis R.

1524. grandi v. -dis R. drachmis (-gmis x) r.

1525. Diosc. IV 71. (Th. H. VII 15, 4. IX 11, 5). 74.

1526. an suci?

1527. furoris ego. pudoris df 1 R v. om. rTf 2.

1528. uarias x. an recte?

1529. obseruari Vx.

1530. duplicari R.

1531. repraesentare dTx.

1532. Diosc. IV 75. 74. Th. H. IX 11, 6.

1533. inno centissimum x.

1534. qui B. quo ll. v.

1535. partius x. opertius J.

1536. insectabantur Gronov. ( H). inspect- VdTx. spect- R v.spectauerant B.

1537. magni (magi v) cognominauere R v. a. B.

1538. neurada Vf H. neruada dx. nexuada T. neurata R. -rita v.rida G.

1539. aut ut J e coni. S. ut ll. v.

1540. perisson ne B e Theophr.sone VTxR v. -son in f. -son d H.

1541. quidem V v. quid est R. om. dTfx H.

1542. Diosc. IV 73. Th. H. VII 7, 2.

1543. halicacabon v. alii cacabon (cacc- Vd) ll.

1544. copio R.

1545. moly v. moti VxR. mothi d.

1546. a diode d Bas. adnocle x. ad loclem V. ad locre R. a locro v.

1547. euenore a dx Bas. -nore V H. fruenda R. ad fruendum et v.

1548. qui dam R. quod ē x.

1549. minora (-rem v) obliuionem R v. a. Bas.

1550. innocentiae Bas. -tia dxR. minus nocentia V. in- ducentes v. 19—p. 438, 1 dist. ego.

1551. siccoluerunt R.

1552. halicacabo in P. -bo v. a. H. hauec- cabon V. alii (ali- T) cacabon r.

1553. uino ll. P. uni v. a. H.

1554. id Vdx v. sit R.

1555. delirationi R.

1556. dist. ego.

1557. non ego. eo ll. J. en H cum Gron. eo nec v. (eodem S).

1558. dem monstranda dTx. monstr- S. demonstrando D cum U 471.

1559. commen detur dTx U 472. -datur r v. a. D. o

1560. ergo ll. H. et Bas. enim v.

1561. dist. U l. l.

1562. an primum genus? cfr. Diosc.

1563. ac U l. l.a R. autem S. om. rv.

1564. hortensiis S cum Gronovio. -sis VTR v ( D). -sium dx H.

1565. nihil dT.

1566. earum ego. eorum ll. v.

1567. ideo plura coni. Dal. id pletura VdTfx. id pitura R. uel profutura v.a.S. laesura J cum P.

1568. nos VdTfx J. non R v. del. Bas.

1569. nefas v. a. Bas.

1570. Diosc. IV 73. 74.

1571. uaticinari V S ( cum Salm.).nare dTx. -nandi R v.

1572. gallantesque Salm. ( U 472). -tes quo ll. callentes quod (que S) v. a. D.

1573. uere ll. S. furere v.

1574. aspicere ( om. se) R.

1575. potui R. potui data v. a. S.

1576. aduersa VR.

1577. saporetur d. uap- x.

1578. sapore dx.

1579. Th. H. VII 7, 2. Nicand. ther. 626. Diosc. II 209.

1580. herba om. dTx.

1581. mori v. muri d. -ris r.

1582. ut Rv. om. r.

1583. utilem xT.

1584. alopeciisque v. -pacisque R. -peciis x. -piciis r.

1585. inuenio v. -ento ll.

1586. floreat v. -ret ll. S.

1587. Diosc. III 97.

1588. cneco d S. cnico V v. eneco x. gneco R.

1589. aegyptiam herbam d Tx.

1590. ni om. xT. est et v. a. G.

1591. praebere xT. -bet v. a. G.

1592. eam herbam R v.

1593. pesolutam S ( coll. ind.)-ta Vdx.persoluta R. -tam v.

1594. Pl. iun. p. 9, 13–16.

1595. uere R.

1596. pende R.

1597. per se om. V 1 dTx H.

1598. acetabulis R.

1599. emine x. minae R.

1600. omnia quam R.

1601. uocant pendet d v. uocant pendent Vx. pendent uocant R.

Pliny the Elder Naturalis Historia 21