Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

C. PLINI SECVNDI

NATVRALIS HISTORIAE

LIBER XIII

1 1 Hactenus in odoribus habent pretia silvae, erantque per se² mira singula, iuvitque³ luxuria⁴ omnia ea miscere et e⁵ cunctis unum odorem facere: ita reperta sunt unguenta. 2 ⁶

quis primus invenerit non traditur⁷. Iliacis temporibus non erant, nec ture supplicabatur: cedri tantum et citri⁸, suorum fruticum, et⁹ in sacris fumo convolutum nidorem verius quam odorem¹⁰ noverant, iam rosae suco reperto; nominatur enim hic¹¹ quoque in¹² olei laude. 3 ¹³ unguentum Persarum gentis esse debet¹⁴. illi madent eo¹⁵ et accersita¹⁶ commendatione inluvie natum¹⁷ virus extingunt. primum, quod equidem inveniam, castris Darii¹⁸ regis expugnatis in reliquo eius apparatu Alexander cepit¹⁹ scrinium unguentorum. postea voluptas²⁰ eius²¹ a nostris quoque inter lautissima²² atque etiam honestissima vitae bona²³ a imissa est, honosque et ad²⁴ defunctos pertinere coepit. quapropter plura de eo dicemus. quae ex²⁵ his non erunt fruticum, ad praesens nominibus tantum indicabuntur, natura²⁶ vero eorum suis reddetur locis²⁷.

4 2 Vnguentis cognomina dedere aliis patriae, aliis suci, aliis arbores, aliis causae, primumque id scire convenit , mutatam auctoritatem²⁸ et saepius²⁹ transisse³⁰ gloriam. laudatissimum fuit antiquitus in Delo insula, postea Mendesium . nec mixtura et compositione tantum hoc accidit, sed iidem suci varie³¹ alioi atque alibi³² praevaluere aut degeneravere . 5 ³³ irinum Corinthi³⁴ diu maxime placuit, postea Cyzici³⁵, simili modo rhodinum Phaseli, quam gloriam abstulere Neapolis, Capua, Praeneste³⁶. crocinum [in] Solis Ciliciae diu maxime laudatum est³⁷, mox Rhodi, oenanthinum in Cypro³⁸, post³⁹ Adramytteo⁴⁰, amaracinum⁴¹ in Coo, postea⁴² eodem⁴³ loco praelatum est melinum, cyprinum in Cypro, deinde in Aegypto, ubi Mendesiam et metopium subito gratius factum est. 6 mox haec abstulit Phoenice⁴⁴ et cyprini laudem Aegypto reliquit⁴⁵. Panathenaicum suum⁴⁶ Athenae perseveranter optinuere. fuerat et pardalium in Tarso, cuius etiam conpositio et mixtura oblitterata est. narcissinum⁴⁷ quoque ex⁴⁸ flore narcisso desiit⁴⁹ conponi. 7 ⁵⁰ ratio faciendi duplex⁵¹, sucus et corpus: ille olei generibus fere constat, hoc odorum; haec st ymmata⁵² vocant, illa hedysmata⁵³. tertius inter haec est colos multis neglectus; huius causa adduntur cinnabaris et anchusa⁵⁴. sal adspersus olei naturam coercet. quibus anchusa ⁵⁵ adiecta est, sal non additur. resina aut cummis adiciuntur ad continendum odorem in corpore; celerrime is evanescit atque defluit, si non sunt⁵⁶ haec addita. 8 ⁵⁷ unguentorum expeditissimum fuit primumque, ut verisimile est, e bryo⁵⁸ et balanino oleo, de quibus supra diximus⁵⁹ et⁶⁰ increvit⁶¹ deinde Mendesium⁶² balanino, resina, murra⁶³, magisque etiamnum⁶⁴ metopi um⁶⁵. oleum hoc est amygdalis amaris expressum in Aegypto, cui addidere omphacium, cardamomum, iuncum, calamum, mel, vinum, murram, semen balsami, galbanum, resinam terebinthinam. 9 ⁶⁶ e vilissimis quidem hodieque est— ob id creditum et id e⁶⁷ vetustissimis esse — quod⁶⁸ constat oleo myrteo, calamo, cupresso⁶⁹, cypro, lentisco, mali granati⁷⁰ cortice. sed divulgata⁷¹ maxime unguenta crediderim rosa⁷², quae plurima ubique gignitur. itaque simplicissima rhodini mixtura diu fuit additis⁷³ omphacio, fore rosae, crocino, cinnabari, calamo, melle, iunco, salis flore aut anchusa⁷⁴, vino. 10 ⁷⁵similis ratio⁷⁶ et in crocino additis cinnabari, anchusa, vino. similis et in sampsuchino⁷⁷ admixtis omphacio, calamo. optimum hoc in Cypro, Mytilenis, ubi plurima sampsuc hus⁷⁸. miscentur et viliora genera olei⁷⁹ e⁸⁰ myrto, lauru⁸¹, quibus additur sampsuc hum⁸², lilium⁸³, f aenum Gr aecum⁸⁴, murra⁸⁵, casia⁸⁶, nardum⁸⁷, iuncus, cinnamomum. 11 ⁸⁸ e⁸⁹ malis quoque cotoneis et strutheis⁹⁰ fit oleum, ut dicemus⁹¹, melinum, quod in unguenta⁹² transit admixtis⁹³ omphacio, cyprino, sesami no⁹⁴ , balsamo, iunco, casia, habrotono⁹⁵. susinum tenuissimum omnium est; constat ex liliis⁹⁶, balanino, calamo, mel le⁹⁷, cinnamo⁹⁸, croco, murra⁹⁹; 12 ¹⁰⁰ et de in¹⁰¹ cyprinum¹⁰² ex cypro et omphacio et cardamomo, calamo , aspalatho¹⁰³, habrotono; aliqui et¹⁰⁴ cyperum¹⁰⁵ addunt et¹⁰⁶ m urram ¹⁰⁷¹⁰⁸ et panacem. hoc optimum Sidone, mox Aegypto. si non¹⁰⁹ addatur sesaminum¹¹⁰ oleum, durat et quadriennio; excitatur cinnamomo. 13 ¹¹¹¹¹² telinum fit ex oleo recenti, cypiro¹¹³, calamo ¹¹⁴, meliloto¹¹⁵, f aeno Graeco, melle¹¹⁶, maro, amaraco. hoc¹¹⁷ multo¹¹⁸ erat celeberrimum Menandri poetae comici aetate; postea¹¹⁹ successit propter gloriam appellatum megalium, ex oleo balanino, calamo¹²⁰, iunco, xylobalsamo, casia, resina. huius¹²¹ proprietas ut ventiletur in coquendo, donec desinat olere¹²²; rursus refrigeratum odorem suum capit. 14 ¹²³ singuli quoque suci nobilia unguenta faciunt: in primis malobathrum¹²⁴, postea iris Illyrica et Cyzicena amaracus, herbarum¹²⁵ utraque . vel¹²⁶ pauca his et¹²⁷ alia alii¹²⁸ miscent; qui plurima, alterutri ¹²⁹ mel, salis florem, omphacium, agni folia¹³⁰, panacem. externa omnia et¹³¹ prodigiosa cinnamomino¹³² pretia¹³³: 15 ¹³⁴ adicitur¹³⁵ cinnamo¹³⁶ balaninum oleum, xylobalsamum, calamus, iunci¹³⁷, balsami semina, murra, mel odoratum. unguentorum hoc crassissimum. pretia ei¹³⁸ a $X$¹³⁹ XXXV¹⁴⁰ ad $X$ CCC¹⁴¹. nardinum sive foliatum constat omphacio¹⁴² aut¹⁴³ balanino, iunco, costo, nardo, amomo¹⁴⁴, murra, balsamo. 16 ¹⁴⁵ in hoc genere conveniet meminisse herbarum, quae nardum Indicum imitarentur, species VIIII a nobis esse dictas: tanta materia adulterandi¹⁴⁶ est. omnia autem acutiora fiunt costo, amomo, quae maxime nares¹⁴⁷ feriunt, crassiora murra suavioraque, medicinae autem utiliora croco, acerrima per se amomo; hoc et capitis dolores facit. quidam satis habent¹⁴⁸ adspergere quae sunt pretiosissima ceteris¹⁴⁹ decoctis, inpendio¹⁵⁰ parcentes, sed non est¹⁵¹ eadem vis nisi una decoctis. 17 ¹⁵² murra et per se unguentum facit sine oleo, stacte¹⁵³ dumtaxat, alioqui nimiam amaritudinem adfert. cyprino viride fit, susino unguinosum¹⁵⁴, Mendesio ¹⁵⁵ nigrum, rhodino candidum, murra pallidum. haec sunt antiquae inventionis genera et postea¹⁵⁶ officinarum furta.

Nunc dicetur cumulus ipse deliciarum et summa auctoritas rei. 18 ¹⁵⁷ ergo regale unguentum, appellatum quoniam Parthorum regibus ita temperatur, constat¹⁵⁸ myrobalano, costo, amomo, cinnamo comaco¹⁵⁹, cardamomo, nardi¹⁶⁰ spica¹⁶¹, maro, murra, casia, styrace, ladano, opobalsamo, calamo iuncoque¹⁶² Syri is, oenanthe, malolathro, serichato¹⁶³ , cypro¹⁶⁴, aspalatho, panace, croco, cypiro¹⁶⁵ , amaraco, loto¹⁶⁶, melle, vino. nihilque eius rei causa¹⁶⁷ in Italia victrice omnium, in Europa vero tota praeter irim Illyricam¹⁶⁸ et nardum Gallicum gignitur. nam¹⁶⁹ vinum et rosa et myrti folia oleumque communia fere omnium terrarum intellegantur¹⁷⁰.

19 ¹⁷¹¹⁷² 3 Siccis odoribus constant¹⁷³ quae diapasmata vocantur. nam¹⁷⁴ faecem¹⁷⁵ unguenti magma¹⁷⁶ appellant. inter omnes potentissimus ¹⁷⁷ odor quisquis novissime additur. unguenta optime¹⁷⁸ servantur in alabastris, odores¹⁷⁹ in oleo, quod diuturnitati¹⁸⁰ eorum tanto¹⁸¹ utilius¹⁸² quanto pinguius, ut ex amygdalis. et ipsa unguenta vetustate meliora. sol inimicus iis¹⁸³, quam ob rem in umbra co nduntur¹⁸⁴ plumbeis vasis. experimentum¹⁸⁵ eorum inversa manu capitur, ne carnosae partis calor vitiet.

20 4 Haec est materia luxus¹⁸⁶ e cunctis maxime¹⁸⁷ supervacui . margaritae enim gemmaeque ad heredem¹⁸⁸ tamen transeunt, vestes prorogant tempus: unguenta ilico expirant ac suis moriuntur horis. summa commendatio eorum ut transeuntem feminam¹⁸⁹ odor invitet¹⁹⁰ etiam aliud agentis¹⁹¹. exceduntque quadringenos¹⁹² denarios librae: tanti¹⁹³ emitur voluptas aliena; etenim odorem qui gerit, 21 ¹⁹⁴ ipse non sentit¹⁹⁵. si¹⁹⁶ tamen¹⁹⁷ et¹⁹⁸¹⁹⁹ haec aliqua differentia signanda sunt²⁰⁰, in M. Ciceronis monumentis invenitur unguenta gratiora quae²⁰¹ terrain quam²⁰² quae crocum sapiant²⁰³, quando etiam corruptissimo in genere magis tamen iuvat quaedam ipsius vitii²⁰⁴ severitas. sed quosdam crassitudo maxime delectat, spissum²⁰⁵ appellantes, linique iam²⁰⁶, non solum perfundi²⁰⁷, gaudent. 22 ²⁰⁸ vidimus etiam vestigia pedum tingui, quod monstrasse M. Othonem²⁰⁹ Neroni principi ferebant, quaeso ut qualiter sentiretur iuvaretque ab ea²¹⁰ parte corporis? nec non aliquem²¹¹ e²¹² privatis audivimus²¹³ iussisse spargi parietes balnearum unguento atque Gaium principem solia temperari ac, ne principale videatur hoc bonum, et postea quendam e²¹⁴ servi; Neronis. 23 maxime tamen mirum est hanc gratiam penetrasse et in castra; aquilae certe²¹⁵ ac signa, pulverulenta illa et²¹⁶ cuspidibus²¹⁷ horrida, unguuntur²¹⁸ festis diebus, utinamque dicere possemus²¹⁹ quis primus instituisset ! ita est nimirum: hac mercede corruptae orbem terrarum devicere aquilae. ista patrocinia quaerimus vitiis, ut per hoc ius sub²²⁰ casside unguenta sumantur.

24 ²²² 5 Quando id primum ad Romanos penetraverit²²³, non facile dixerim. certum est Antiocho rege Asiaque devictis, urbis anno DLXV²²⁴, P. Licinium²²⁵ Crassum L. Iulium Caesarem censores²²⁶ edixisse ne quis venderet unguenta exotica²²⁷; sic enim appellavere²²⁸. 25 ²²⁹ at Hercules iam²³⁰ quidam²³¹ etiam in potus²³² addunt, tantique est amaritudo, ut odore prodigo fruantur²³³ ex utraque²³⁴²³⁵²³⁶ parte corporis. L. Plotium²³⁷, L. Planci bis²³⁸ consulis censorisque²³⁹ fratrem, proscriptum a triumviris in Salurnitana²⁴⁰ latebra unguenti odore proditum constat, quo dedecore tota absoluta proscriptio est: quis enim non merito iudicet²⁴¹ perisse tales?

26 ²⁴² 6 Cetero²⁴³ terrarum omnium Aegyptus accommodatissima²⁴⁴ unguentis, ab ea Campania est copia rosae.

Iudaea vero²⁴⁵ incluta²⁴⁶ est vel magis palmis, quarum natura nunc dicetur²⁴⁷. sunt quidem et²⁴⁸ in Europa vulgoque Italia, sed steriles. ferunt²⁴⁹ in maritimis Hispaniae fructum, verum²⁵⁰ inmitem; dulcem ²⁵¹ in Africa, sed statim evanescentem. 27 ²⁵² contra in oriente²⁵³ ex iis vina gentiumque aliquis²⁵⁴ panis, plurimis vero etiam quadrupedum²⁵⁵ cibus; quam ob rem iure dicentur externae. 5 nulla est in Italia sponte²⁵⁶ genita nec in alia parte terrarum nisi in calida²⁵⁷, frugifera vero nusquam nisi in fervida. 28 ²⁵⁸ 7 gignitur levi sabulosaque terra, maiore in parte et nitrosa. gaudet²⁵⁹²⁶⁰ riguis totoque anno bibere, cum amet²⁶¹ sitientia²⁶² . fimo quidam²⁶³ etiam laedi putant²⁶⁴, Assyriorum pars aliqua, si non rivis misceat²⁶⁵. genera earum plura, et prima frutice²⁶⁶ non excedentia sterilem hunc — aliubi et ipsum fertilem — brevisque²⁶⁷ rami²⁶⁸ orbe²⁶⁹ foliosum²⁷⁰. tectori i vicem hic parietibus plerisque in locis praestat²⁷¹ contra aspergines²⁷² . 29 ²⁷³ est et²⁷⁴ procerioribus ²⁷⁵ silva²⁷⁶ arbore ex ipsa, foliorum aculeo fruticante²⁷⁷ circa totas pectinatim. quas silvestres intellegi necesse est, incerta tamen libidine etiam mitioribus se²⁷⁸ miscent. reliquae, teretes atque procerae²⁷⁹ , densis gradatisque²⁸⁰ corticum pollicibus aut²⁸¹ orbibus faciles²⁸² ad scandendum orientis se populis²⁸³ praebent, vitilem²⁸⁴ sibi arborique²⁸⁵ indutis²⁸⁶ circulum mira pernicitate cum²⁸⁷ homine²⁸⁸ subeuntem²⁸⁹. 30 ²⁹⁰ coma omnis in cacumine et pomum est, non inter folia hoc²⁹¹ , ut²⁹² in ceteris, sed²⁹³ suis inter ramos palmitibus racemosum²⁹⁴ , utraque natura²⁹⁵ uvae atque pomi. folia, cultrato mucrone lateribus in sese bifida, tabellas²⁹⁶ primum demons;ravere geminas²⁹⁷ , nunc ad funes vitiliumque ²⁹⁸ nexus et capitum levia umbracula finduntur²⁹⁹. 31 ³⁰⁰ arboribus, immo potius omnibus quae terra gignat³⁰¹ herbisque etiam, utrumque³⁰² esse sexum diligentissimi naturae tradunt , quod³⁰³ in plenum satis sit dixisse hoc in loco, nullis tamen arboribus manifestius. mas palmite³⁰⁴ floret, femina citra florem germinat³⁰⁵ tantum spicae³⁰⁶ modo. utrisque³⁰⁷ autem prima nascitur pomi caro, postea lignum intus, hoc est semen eius. argumentum quod parvae sine³⁰⁸ hoc reperiuntur in eodem palmite. 32 ³⁰⁹ est autem oblongum, non ut olivis orbiculatum , praeterea caesum³¹⁰ a dorso pulvinata³¹¹ fissura³¹² et in alvo media plerisque umbilicatum. inde³¹³ primum spargitur radix. seritur autem pronum et bina iuxta composita semina superque totidem; quoniam infirma e³¹⁴ singulis planta est³¹⁵, quaternae coalescunt³¹⁶. 33 ³¹⁷ multis candidisque lignum hoc a carnibus discernitur³¹⁸ tunicis³¹⁹, aliis corpori adhaerentibus, laxeque distans³²⁰ tantum cacuminis³²¹ filo³²² adhaeret³²³. caro maturescit anno. quibusdam³²⁴ tamen in locis, ut³²⁵ in³²⁶ Cypro, quamquam ad maturitatem non perveniat, grato sapore dulcis est³²⁷ . folium ibi latius, fructus quam³²⁸ reliquis rotundior³²⁹ nec ut devoretur corpus, verum ut expuatur suco modo expresso . 34 ³³⁰ et in Arabia languide³³¹ dulces traduntur esse palmae³³², quamquam Iuba³³³ apud Scenitas³³⁴ Arabas praefert omnibus saporibus quam vocant dablan³³⁵ . cetero sine maribus non gignere feminas sponte edito nemore confirmant circaque to singulos plures nutare³³⁶ in eum pronas blandioribus comis. 35 ³³⁷ illum erectis hispidum adflatu visuque ipso et pulvere etiam reliquas maritare; huius arbore excisa viduvio³³⁸ sterilescere feminas. adeoque est veneris intellectus, ut³³⁹ coitus³⁴⁰ etiam excogitatus³⁴¹ sit ab homine, e³⁴² maribus flore ac lanugine, interim vero tantum pulvere, insperso³⁴³ feminis.

36 ³⁴⁴ 8 Seruntur autem palmae et trunco³⁴⁵ duum cubitorum longitudine³⁴⁶ , a cerebro ipso arboris fissuris diviso atque defosso ³⁴⁷. et ab radice avulsae³⁴⁸ vitalis est satus et ramorum³⁴⁹ tenerrimis . in Assyria ipsa quoque arbor³⁵⁰ strata³⁵¹ in solo³⁵² umido³⁵³ tota radicatur, sed in frutices, non in arborem. 37 ³⁵⁴ ergo plantaria instituunt anniculasque transferunt et iterum bimas³⁵⁵. gaudent enim mutatione sedis³⁵⁶ , verna alibi³⁵⁷, in Assyria autem circa canis ortus. nec ferro attingunt³⁵⁸ ibi novellas, sed religant comas, ut in altitudinem³⁵⁹ exeant. robustas³⁶⁰ deputant crassitudinis³⁶¹ gratia, semipedales ramorum truncos relinquentes , qui decisi alibi necant³⁶² matrem³⁶³. 38 ³⁶⁴ diximus salsum ab iis solum diligi³⁶⁵. ergo, ubi non est tale, salem aspergunt,³⁶⁶ non radicibus, sed longius paulo. quaedam in Syria et³⁶⁷ Aegypto in binos³⁶⁸ se cividunt³⁶⁹ truncos, in Creta et in ternos , quaedamque³⁷⁰ et³⁷¹ quinos. ferunt³⁷² statim in trimatu, in Cypro³⁷³ vero³⁷⁴ , Syria³⁷⁵, Aegypto quadrimae, aliae³⁷⁶ quinquennes, altitudine hominis, nullo intus pomi ligno quamdiu sunt novellae, ob id spadonum accepto nomine.

39 ³⁷⁷ 9 Genera³⁷⁸ earum multa. sterilibus ad materias operumque lautiora³⁷⁹ utitur Assyria et tota Persis. sunt et caeduae ³⁸⁰ palmarum quoque silvae, rursus germinantes ab radice succisae³⁸¹ . dulcis³⁸² medulla earum in cacumine, quod cerebrum appellant, exemptaque vivunt, quod non aliae. Vocantur autem chamaeropes³⁸³ , folio³⁸⁴ latiore ac molli ad vitilia utilissimae ³⁸⁵ , copiosae in Creta, sed magis in Sicilia. e palmis prupb n=432> nae vivaces ignisque³⁸⁶ lentus³⁸⁷. 40 ³⁸⁸ fructiferarum aliis brevius lignum in pomo, aliis longius, his mollius, illis³⁸⁹ durius, quibusdam osseum, limarum³⁹⁰ dente contra³⁹¹ fascinantes religione³⁹² politum. aliud³⁹³ pluribus vestitum paucioribusve tunicis, aliud crassioribus tenuioribusve. ita fiunt undequinquaginta genera , si quis omnium persequi velit nomina, etiam barbara, vinorumque ex iis differentias³⁹⁴ . 41 ³⁹⁵ clarissimae omnium, quas regias appellavere ob³⁹⁶ honorem³⁹⁷, quoniam regibus tantum Persidis servarentur³⁹⁸ , Babylone natae uno in horto Bagou³⁹⁹ ; ita⁴⁰⁰ vocant spadones, qui apud eos etiam regnavere. hortus⁴⁰¹ ille numquam nisi dominantis in aula fuit. 42 at in meridiano orbe praecipuam optinent⁴⁰² nobilitatem syagri proximamque margarides. hae breves, candidae, rotundae⁴⁰³, acinis quam quam balanis similiores, quare et nomen a margaritis accepere . una earum arbor in Chora esse traditur, una et syagrorum , mirumque de ea accepimus⁴⁰⁴ , cum phoenice ave⁴⁰⁵, quae putatur ex huius palmae argumento nomen accepisse, intermori⁴⁰⁶ ac renasci ex se ipsa⁴⁰⁷ , eratque⁴⁰⁸ , cum⁴⁰⁹ proderem⁴¹⁰, fertilis⁴¹¹ . 43 pomum ipsum grande, durum, horridum et a⁴¹² ceteris generibus distans sapore quodam⁴¹³ ferinae⁴¹⁴ in apris⁴¹⁵ evidentissimo ⁴¹⁶, quae causa⁴¹⁷ nominis⁴¹⁸. quarta auctoritas sandalidum a similitudine appellatarum⁴¹⁹ , iam⁴²⁰ in Aethiopiae fine quinque harum, qui⁴²¹ plurimas⁴²², arbores tradunt, non raritate magis quam suavitate mirabiles. 44 ⁴²³ ab his car yotae maxime celebrantur, et cibo quidem, sed et suco uberrimae⁴²⁴, ex quibus praecipua vina orienti, ini mica⁴²⁵ capili, unde pomo nomen. sed ut copia ibi atque fertilitas, ita nobilitas⁴²⁶ in Iudaea, nec in tota, sed Hiericunte⁴²⁷ maxime, quamquam laudata⁴²⁸ et Archelaide et Phaselide atque Liviade⁴²⁹, gentis eiusdem convallibus. dos iis praecipua suco pingui lactentibus⁴³⁰ quodamque vini sapore in⁴³¹ melle praedulci. 45 ⁴³² sicciores ex hoc genere nicolai, sed amplitudinis praecipuae: quaterni⁴³³ cubitorum longitudinem efficiunt. minus speciosae, sed sapore car yotarum sorores et⁴³⁴ ob hoc adelphides dictae proximam suavitatem habent, non tamen eandem. tertium ex his genus patetae⁴³⁵: nimio liquore abundant⁴³⁶, rumpitque se pomi ipsius, etiam in sua matre⁴³⁷, ebrietas, calcatis similis⁴³⁸ . 46 ⁴³⁹⁴⁴⁰ suum genus e⁴⁴¹ sicciore turba dactylis⁴⁴² , praelonga gracilitate curvatis interim⁴⁴³ ; nam quos⁴⁴⁴ ex his honori deorum damus⁴⁴⁵ , chydaeos⁴⁴⁶ appellavit Iudaea gens contumelia numinum insignis. 47 ⁴⁴⁷ in⁴⁴⁸ totum arentes Thebaidi⁴⁴⁹ atque Arabiae⁴⁵⁰ macroque corpore exiles, et⁴⁵¹ adsiduo vapore torrente⁴⁵² crustam verius quam cutem obducunt. in ipsa⁴⁵³ quidem Aethiopia friatur⁴⁵⁴ haec⁴⁵⁵ — tanta⁴⁵⁶ est siccitas — et⁴⁵⁷ farinae modo spissatur in panem⁴⁵⁸. gignitur autem in frutice ramis cubitalibus, folio latiore, pomo rotundo, sed maiore quam mali amplitudine; coecas⁴⁵⁹ vocant. triennio maturescunt, semperque frutici pomum est⁴⁶⁰ subnascente⁴⁶¹ alio. 48 Thebaidis fructus⁴⁶² extemplo in cados conditur cum sui ardoris anima. ni⁴⁶³ ita⁴⁶⁴ fiat⁴⁶⁵ , celeriter expirat⁴⁶⁶ marcescitque non retostus⁴⁶⁷ furnis. e⁴⁶⁸ reliquo genere plebeiae videntur Syriae⁴⁶⁹ et quas⁴⁷⁰ tragemata appellant. nam in alia⁴⁷¹ parte Phoenices Ciliciaeque populari etiam nomine a nobis appellantur balani. eorum quoque plura genera. 49 ⁴⁷² differunt figura rotunditatis aut proceritatis, differunt et colore⁴⁷³ , nigriores ac⁴⁷⁴ rubentes. nec pauciores fico⁴⁷⁵ traduntur colores, maxime tamen placent candidi. Distant⁴⁷⁶ et magnitudine, prout multi cubitum effecere, quidam⁴⁷⁷ sunt non ampliores faba. servantur ii⁴⁷⁸ demum qui nascuntur in salsis atque sabulosis, ut in Iudaea atque Cyrenaica Africa⁴⁷⁹ , non item in Aegypto, Cypro, Syria⁴⁸⁰ , Seleucia⁴⁸¹ Assyria⁴⁸² , quam ob rem sues et reliqua animalia ex iis⁴⁸³ saginantur . 50 ⁴⁸⁴ vitiati aut⁴⁸⁵ vetusLi eius⁴⁸⁶ pomi signum est decidisse⁴⁸⁷ candidam verrucam, qua⁴⁸⁸ racemo adhaeserint⁴⁸⁹. Alexandri milites palmis viridibus strangulati sunt; in Gedrosis⁴⁹⁰ id factum est pomi genere, alibi copia⁴⁹¹ evenit⁴⁹²: est enim tanta suavitas musteis⁴⁹³ , ut finis mandendi⁴⁹⁴ non nisi periculo fiat. 51 ⁴⁹⁵

10 Syria praeter hanc peculiares habet arbores⁴⁹⁶: in nucum genere pistacia⁴⁹⁷ nota — prodesse adversus serpentium morsus traduntur et potu et cibo —, in ficorum autem caricas et⁴⁹⁸ minores⁴⁹⁹ eiusdem⁵⁰⁰ generis, quas⁵⁰¹ cottana vocant, item pruna⁵⁰² in Damasco monte nata et myxas⁵⁰³ , utramque ⁵⁰⁴ iam familiarem Italiae⁵⁰⁵ . e⁵⁰⁶ myxis⁵⁰⁷ in Aegypto et vina fiunt.

52 ⁵⁰⁸ 11 Iunipiris⁵⁰⁹ similem⁵¹⁰ habet⁵¹¹ Phoenice⁵¹² cedrum minorem . duo eius genera, Lycia⁵¹³ et Phoenicia⁵¹⁴ , differunt⁵¹⁵ folio⁵¹⁶; nam quae durum⁵¹⁷ , acutum⁵¹⁸, spinosum⁵¹⁹ habet, oxycedros⁵²⁰ vocatur , ramosa et nodis⁵²¹ infesta altera⁵²² , odore praestans⁵²³. fructum ferunt⁵²⁴ myrti magnitudine, 53 ⁵²⁵ dulcem sapore. et maioris cedri duo genera. quae floret⁵²⁶, fructum non fert, fructifera⁵²⁷ non floret, et in ea antecedentem fructum occupat novus; semen eius⁵²⁸ cupresso simile⁵²⁹ . quidam cedrelaten⁵³⁰ vocant. ex hac resina laudatissima. materiae⁵³¹ vero ipsi aeternitas, itaque et simulacra deorum ex ea factitaverunt⁵³². cedrinus est Romae in delubro Apollo Sosianus⁵³³ Seleucia advectus. cedro similis in Arcadia est arbor, in Phrygia frutex vocatur cedris⁵³⁴.

54 12 Syria et terebinthum habet. ex iis mascula est⁵³⁵ sine fructu; feminarum duo genera. alteri fructus rubet lentis magnitudine, alteri pallidus cum vite maturescit, non grandior faba, odore iucundus⁵³⁶ , tactu⁵³⁷ resinosus. circa Iden⁵³⁸ Troadis⁵³⁹ et in Macedonia brevis arbor haec atque fruticosa, in Damasco Syriae magna. materies⁵⁴⁰ ei admodum lenta ac fidelis ad⁵⁴¹ vetustatem, nigri⁵⁴² splendoris⁵⁴³ ; flos⁵⁴⁴ racemosus olivae modo, sed rubens, folia⁵⁴⁵ densa. fert et folliculos emittentes⁵⁴⁶ quaedam animalia ceu culices⁵⁴⁷ lentoremque resinosum, qui et ex⁵⁴⁸ cortice erumpit⁵⁴⁹. 55 ⁵⁵⁰ 13 et⁵⁵¹ rhus⁵⁵² Syriae⁵⁵³ mascula sterili⁵⁵⁴ fert femina, folio ulmi paulo longiore⁵⁵⁵ et piloso, foliorum semper inter se contrariis⁵⁵⁶ pediculis⁵⁵⁷ , gracili⁵⁵⁸ brevique ramo. pelles candidae conficiuntur iis. semen lenti⁵⁵⁹ simile cum uva rubescit, quod vocatur r hus⁵⁶⁰ , medicamentis⁵⁶¹ necessarium.

56 ⁵⁶²

14 Et⁵⁶³ Aegypto multa genera quae non aliubi⁵⁶⁴, ante omnia ficus ob id Aegyptia cognominata. arbor moro similis folio, magnitudine, aspectu⁵⁶⁵; pomum fert non ramis, sed caudice⁵⁶⁶ ipso, idque⁵⁶⁷ ficus est praedulcis sine granis interioribus , perquam fecundo proventu scalpendo tantum ferreis unguibus; aliter⁵⁶⁸ non maturescit. 57 sed cum hoc⁵⁶⁹ factum est, quarto die demetitur alio subnascente, septeno ita numerosa partu per singulas aestates⁵⁷⁰ , multo⁵⁷¹ lacte⁵⁷² abundante⁵⁷³. subnascitur , etiamsi non scalpatur, fetus quater aestate prioremque expellit inmaturum. maleries⁵⁷⁴ proprii generis inter⁵⁷⁵ utilissimas . caesa statim stagnis mergitur — hoc est eius⁵⁷⁶ siccari — et primo sidit, posted fluitare incipit, certoque eam sugit alienus umor, qui⁵⁷⁷ aliam omnem rigat. cum innatare coeperit⁵⁷⁸ , tempestivae⁵⁷⁹ haBet signum.

58 ⁵⁸⁰ 15 Huic⁵⁸¹ similis quadamtenus quae vocatur Cypria ficus⁵⁸² in Creta. nam et iPsa⁵⁸³ caudice ipso fert pomum et ramis , cum in crassitudinem adolevere, sed haec germen emittit⁵⁸⁴ sine ullis foliis radici⁵⁸⁵ simile⁵⁸⁶ . caudex⁵⁸⁷ arboris similis populo, folium⁵⁸⁸ ulmo. fructus quaternos⁵⁸⁹ fundit, totiens et germinat⁵⁹⁰⁵⁹¹, sed grossus eius non maturescit nisi incisura⁵⁹² emisso lacte. suavitas et interiora fici, magnitude sorvi⁵⁹³.

59 ⁵⁹⁴ 16 Similis et quam Iones⁵⁹⁵ cerauniam⁵⁹⁶ vocant, trunco et ipsa⁵⁹⁷ fertilis — pomum⁵⁹⁸ siliqua⁵⁹⁹ —; ob id quidam Aegyptiam ficum dixere, errore manifesto: non enim in Aegypto nascitur, sed in Syria Ioniaque et circa Cnidum⁶⁰⁰ atque in Rhodo, semper comantibus foliis, flore candido cum vehementia odoris, plantigera⁶⁰¹ imis partibus et⁶⁰² ideo superficie⁶⁰³ flavescens⁶⁰⁴, sucum auferente subole. pomo antecedentis anni circa canis ortus⁶⁰⁵ detracto statim⁶⁰⁶ alterum parit⁶⁰⁷ , postea floret⁶⁰⁸ per arcturum⁶⁰⁹, hieme fetus eius⁶¹⁰ nutriente⁶¹¹.

60 ⁶¹²

17 Aegyptus et perseam⁶¹³ arborem sui generis habet, similem piro, folia retinentem. fertilitas⁶¹⁴ adsidua⁶¹⁵ eius⁶¹⁶, subnascente crastino⁶¹⁷ fructu⁶¹⁸, maturitas etesiarum adflatu. pomum longius piro, inclusum⁶¹⁹ amygdalae putamine et corio, colore herbido, sed ubi nux⁶²⁰ illi, huic prunum⁶²¹ differens brevitate ac mollitia⁶²² et, quamvis blandiatur praedulcis suavitas, innocuum ⁶²³. 61 materies bonitate, firmitudine, nigritia quoque nihil⁶²⁴ differens a loto. simulacra et⁶²⁵ ex ea factitavere. non eadem gratia, quamquam fideli, materiae⁶²⁶ ex arbore quam⁶²⁷ balanum appellavimus, magna ex⁶²⁸ parte contortae⁶²⁹ ; navalis⁶³⁰ itaque tantum⁶³¹ est. 62 ⁶³² 18 at e⁶³³ diverso cuci in magno honore, palmae similis , quando et eius foliis utuntur ad textilia. differt quod in bracchia⁶³⁴ ramorum spargitur. pomo magnitudo quae manum inpleat, colos⁶³⁵ fulvus, commendabili⁶³⁶ suco ex austero dulci. lignum intus grande⁶³⁷ firmaeque duritiae, ex quo velares detornant anulos. in eo nucleus dulcis, dum recens est; siccatus ⁶³⁸ durescit ad infinitum, ut mandi non possit, nisi si t⁶³⁹ pluribus diebus maceratus. materies crispioris⁶⁴⁰ elegantiae et ob id Persis gratissima. 63 ⁶⁴¹ 19 nec minus spina⁶⁴² celebratur in eadem gente duntaxat nigra, quoniam incorrupta⁶⁴³ etiam in aquis durat, ob id utilissima navium costis. candidae ⁶⁴⁴ facile putrescunt⁶⁴⁵ . aculei⁶⁴⁶ spinarum et in foliis, semen in siliquis, quo coria⁶⁴⁷ perficiunt⁶⁴⁸ gallae vice. flos et coronis iucundus et medicamentis utilis⁶⁴⁹ . manat et cummis⁶⁵⁰ ex ea. sed praecipua utilitas quod caesa anno tertio resurgit. circa Thebas haec, ubi et que???cus et persea⁶⁵¹ et oliva, CCC a Nilo so stadiis, silvestri tractu et suis fontibus riguo. 64 ⁶⁵²

ibi⁶⁵³ et prunus Aegyptia, non dissimilis⁶⁵⁴ spinae⁶⁵⁵ proxime⁶⁵⁶ dictae⁶⁵⁷, pomo mespili, maturescens⁶⁵⁸ bruma nec folia dimittens⁶⁵⁹. lignum in pomo grande, sed corpus ipsum natura et copia⁶⁶⁰ messium⁶⁶¹ instar incolis⁶⁶²; purgatum enim⁶⁶³ tundunt servantque eius offas. 65 ⁶⁶⁴ silvestris fuit⁶⁶⁵ et circa Memphin⁶⁶⁶ regio tam vastis arboribus, ut terni⁶⁶⁷ non quirent circumplecti⁶⁶⁸, unius peculiari miraculo, nec⁶⁶⁹ pomum propter usumve aliquem, sed eventum. facies est spinae⁶⁷⁰ , folia habet ceu pinnas⁶⁷¹, quae tactis ab homine ramis cadunt protinus ac postea⁶⁷² renascuntur.

66 ⁶⁷³

20 Cummim⁶⁷⁴ optimam esse ex⁶⁷⁵ Aegyptia spina convenit, vermiculatam, colore glauco, puram, sine cortice, dentibus adhaerentem. pretium eius in libras X III. deterior ex amygdalis amaris et ceraso, pessima⁶⁷⁶ e prunis. 67 ⁶⁷⁷ fit⁶⁷⁸ et⁶⁷⁹ in⁶⁸⁰ vitibus infantium⁶⁸¹ ulceribus aptissima, et aliquando in olea⁶⁸² dentium dolori, ulmo etiam in Coryco⁶⁸³ monte Ciliciae ac iunipiro ad nihil utiles⁶⁸⁴, ex ulmi vero cummi et culices ibi⁶⁸⁵ nascuntur. fit et e⁶⁸⁶ sarcocolla — ita vocatur arbor et⁶⁸⁷ cummis — utilissima pictoribus ac medicis, similis pollini turis et ideo candida⁶⁸⁸ quam rufa melior. pretium eius quod supra.

68 21 Nondum palustria attingimus⁶⁸⁹ nec⁶⁹⁰ frutices amnium; prius tamen quam digrediamur ab Aegypto, et papyri⁶⁹¹ natura dicetur, cum chartae⁶⁹² usu maxime humanitas vitae constet, certe⁶⁹³ memoria. 69 ⁶⁹⁴ et hanc Alexandri⁶⁹⁵ Magni victoria repertam⁶⁹⁶ auctor est M. Varro, condita in⁶⁹⁷ Aegypto Alexandria⁶⁹⁸. antea⁶⁹⁹ non fuisse chartarum usam: in palmarum foliis primo scriptitatum ⁷⁰⁰, dein quarundam arborum libris. postea publica monumenta plumbeis voluminibus, mox et privata linteis confici coepta aut ceris⁷⁰¹; pugillarium enim usum fuisse etiam ante Troiana tempora invenimus apud Homerum, illo vero prodente⁷⁰² ne terram⁷⁰³ quidem⁷⁰⁴ ipsam⁷⁰⁵, quae nunc Aegyptus⁷⁰⁶, intellegitur , cum in Sebennytico⁷⁰⁷ et Saite⁷⁰⁸ eius nomo⁷⁰⁹ omnis⁷¹⁰ charta nascatur, 70? ⁷¹¹ postea adaggeratam⁷¹² Nilo, si quidem a Pharo insula, quae nunc Alexandriae⁷¹³ ponte iungitur⁷¹⁴, noctis dieique velifico navigi cursu terram afuisse⁷¹⁵ prodidit. mox aemulatione circa bibliothecas⁷¹⁶ regum Ptolemaei⁷¹⁷ et Eumenis⁷¹⁸, supprimente ⁷¹⁹ chartas Ptolemaeo, idem Varro membranas Pergami tradit⁷²⁰ repertas. postea promiscue⁷²¹ repatuit⁷²² usus rei qua constat inmortalitas hominum.

71 ⁷²³ 22 Papyrum ergo nascitur in palustribus⁷²⁴ Aegypti aut⁷²⁵ quiescentibus Nili aquis, ubi evagatae stagnant duo cubita non excedente altitudine gurgitum⁷²⁶, bracchiali⁷²⁷ radicis⁷²⁸ obliquae ⁷²⁹ crassitudine, triangulis⁷³⁰ lateribus, decem non amplius cubitorum longitudine⁷³¹ in gracilitatem⁷³² fastigatum, thyrsi modo 5 cacumen includens, nullo semine aut usu⁷³³ eius alio quam floris⁷³⁴ ad deos coronandos. 72 radicibus incolae pro ligno utuntur , nec ignis tantum gratia, sed ad⁷³⁵ alia⁷³⁶ quoque utensilia vasorum. ex ipso quidem papyro navigia texunt et e libro vela⁷³⁷ tegetesque⁷³⁸, nec non et vestem, etiam⁷³⁹ stragula⁷⁴⁰ ac funes. mandunt quoque crudum decoctumque, sucum tantum devorantes . 73 ⁷⁴¹ nascitur et in Syria circa quem odoratus⁷⁴² ille calamus lacum⁷⁴³, neque aliis usus est quam inde funibus rex Antigonus⁷⁴⁴ in navalibus⁷⁴⁵ rebus, nondum sparto⁷⁴⁶ communicato. nuper et in Euphrate⁷⁴⁷ nascens⁷⁴⁸ circa Babylonem⁷⁴⁹ papyrum intellectum est eundem usum habere⁷⁵⁰ chartae; et tamen adhuc malunt Parthi vestibus litteras intexere.

74 ⁷⁵¹ 23 Praeparatur⁷⁵² ex eo charta⁷⁵³ diviso acu in praetenues , sed quam latissimas⁷⁵⁴ philyras⁷⁵⁵. principatus medio, atque⁷⁵⁶ inde⁷⁵⁷ scissurae ordine⁷⁵⁸. hieratica⁷⁵⁹ appellabatur antiquitus religiosis tantum voluminibus dicata, quae adulatione⁷⁶⁰ Augusti nomen accepit, sicut secunda Liviae⁷⁶¹ a coniuge eius⁷⁶²: ita descendit hieratica in tertium nomen. 75 proximum amphitheatriticae ⁷⁶³ datum fuerat a confecturae loco; excepit hanc Romae Fanni sagas officina tenuatamque curiosa interpolatione ⁷⁶⁴ principalem fecit e⁷⁶⁵ plebeia⁷⁶⁶ et⁷⁶⁷ nomen ei dedit; quae⁷⁶⁸ non esset ita recurata, in suo⁷⁶⁹ mansit amphitheatritica. 76 post hanc Saitica⁷⁷⁰ ab oppdo ubi maxima fertilitas, ex vilioribus ramentis, propiorque⁷⁷¹ etiamnum cortici⁷⁷² Taeneotica⁷⁷³ a vicino⁷⁷⁴ loco, pondere iam haec, non bonitate, venalis. nam emporitica⁷⁷⁵ inutilis scribendo involucris⁷⁷⁶ chartarum segestriumque ⁷⁷⁷ mercibus usum praebet⁷⁷⁸, ideo a⁷⁷⁹ mercatoribus cognominata ⁷⁸⁰. post hanc papyrum est⁷⁸¹ extremumque eius scirpo⁷⁸² simile ac⁷⁸³ ne funibus⁷⁸⁴ quidem⁷⁸⁵ nisi in umore utile. 77 Texitur⁷⁸⁶ omnis⁷⁸⁷ madente⁷⁸⁸ tabula Nili aqua⁷⁸⁹. turbidum⁷⁹⁰ liquoris glutinum⁷⁹¹ praebet. in⁷⁹² rectum⁷⁹³ primo supina tabulae⁷⁹⁴ schida⁷⁹⁵ adlinitur longitudine⁷⁹⁶ papyri quae potuit esse, res egminibus⁷⁹⁷ utrimque amputatis, traversa postea crates peragit⁷⁹⁸. premitur⁷⁹⁹ ergo⁸⁰⁰ praelis⁸⁰¹, et siccantur sole plagulae atque inter se iunguntur, proximarum semper bonitatis deminutione⁸⁰² ad deterrimas⁸⁰³. numquam plures scapo⁸⁰⁴ quam vicenae⁸⁰⁵.

78 24 Magna in⁸⁰⁶ latitudine earum differentia: XIII digitorum optimis, duo⁸⁰⁷ detrahuntur hieraticae⁸⁰⁸, Fanniana⁸⁰⁹ denos habet, et uno minus amphit heatritica⁸¹⁰, pauciores Saitica⁸¹¹, nec mall eo⁸¹² sufficit; nam emporiticae⁸¹³ brevitas sex digitos non excedit. praeterea spectatur⁸¹⁴ in chartis tenuitas, densitas, candor⁸¹⁵, levor. 79 primatum mutavit⁸¹⁶ Claudius Caesar: nimia quippe Augustae⁸¹⁷ tenuitas tolerandis⁸¹⁸ non sufficiebat calamis; ad hoc tramittens litteras⁸¹⁹ liturae⁸²⁰ metum adferebat ex⁸²¹ aversis⁸²², et alias indecoro visu pertralucida. igitur e⁸²³ secundo corio⁸²⁴ statumina⁸²⁵ facta sunt, e⁸²⁶ primo subtemina⁸²⁷. auxit⁸²⁸ et amplitudinem ⁸²⁹, pedali⁸³⁰ mensura. 80 erat et cubitalis macrocollis⁸³¹, sed ratio deprehendit vitium, unius schidae⁸³² revulsione⁸³³ plures infestante⁸³⁴ paginas. ob haec praelata omnibus Claudia, Augustae in epistulis⁸³⁵ auctoritas relicta; Liviana suam⁸³⁶ tenuit, cui⁸³⁷ nihil e⁸³⁸ prima⁸³⁹ erat, sed omnia e secunda⁸⁴⁰.

81 25 Scabritia levigatur dente conchave⁸⁴¹, sed caducae litterae fiunt. minus sorbet politura charta, magis splendet⁸⁴². rebellat saepe umor incuriose datus primo, malleoque⁸⁴³ deprehenditur aut⁸⁴⁴⁸⁴⁵ etiam odore, cum cura⁸⁴⁶ fuit⁸⁴⁷ indiligentior. deprehenditur et lentigo⁸⁴⁸ oculis, sed inserta mediis glutinamentis taenea⁸⁴⁹ fungo⁸⁵⁰ papyri bibula, vix nisi littera fundente⁸⁵¹ se: tantum inest fraudis. alius igitur iterum texendis⁸⁵² labor.

82 26 Glutinum vulgare e pollinis⁸⁵³ flore temperatur fervente ⁸⁵⁴ aqua⁸⁵⁵, minimo aceti⁸⁵⁶ aspersu, nam fabrile cummisque⁸⁵⁷ fragilia sunt. diligentior⁸⁵⁸ cura mollia panis fermentati colat⁸⁵⁹ aqua fervente; minimum hoc modo intergerivi⁸⁶⁰, atque etiam Nili⁸⁶¹ lenitas superatur⁸⁶². cmne autem glutinum⁸⁶³ nec⁸⁶⁴ vetustius esse⁸⁶⁵ debet uno die nec recentius⁸⁶⁶.— (postea malleo⁸⁶⁷ tenuatur ⁸⁶⁸ et glutino percurritur, iterumque cons tri cta⁸⁶⁹ erugatur⁸⁷⁰ atque extenditur malleo) 83? — ita sint⁸⁷¹ longinqua monimenta⁸⁷². Tiberi⁸⁷³ Gaique⁸⁷⁴ Gracchorum⁸⁷⁵ manus⁸⁷⁶ apud Pomponium Secundum vatem⁸⁷⁷ civemque clarissimum vidi annos fere⁸⁷⁸ post ducentos ; iam vero Ciceronis ac Divi Augusti Vergilique⁸⁷⁹ saepenumero videmus.

84 ⁸⁸⁰ 27 Ingentia exempla contra M.⁸⁸¹ Varronis sententiam de chartis reperiuntur. namque Cassius Hemina, vetustissimus auctor annalium, quarto eorum libro prodidit Cn.⁸⁸² Terentium⁸⁸³ scribam agrum suum in laniculo repastinantem ⁸⁸⁴ effodisse⁸⁸⁵ arcam, in qua Numa, qui Romae regnavit , situs fuisset. 85 in eadem⁸⁸⁶ libros eius repertos⁸⁸⁷ P. Cornelio ⁸⁸⁸ L⁸⁸⁹. filio⁸⁹⁰ Cethego, M. Baebio⁸⁹¹ Q. filio Tamphilo⁸⁹² cos., ad quos a regno Numae⁸⁹³ colliguntur anni DXXXV. hos fuisse e⁸⁹⁴ charta, maiore etiamnum miraculo, quod⁸⁹⁵ infossi⁸⁹⁶ duraverint ⁸⁹⁷ — quapropter in re tanta⁸⁹⁸ ipsius Heminae verba ponam: 86 Mirabantur alii, quomodo illi libri durare possent; ille ita rationem reddebat: lapidem fuisse quadratum⁸⁹⁹ circiter in media area⁹⁰⁰ evinctum⁹⁰¹ candelis quoquoversus⁹⁰². in eo lapide insuper libros III sitos⁹⁰³ fuisse; propterea arbitrarier⁹⁰⁴ non computuisse ⁹⁰⁵. et⁹⁰⁶ libros citratos fuisse; propterea⁹⁰⁷ arbitrarier tineas⁹⁰⁸ non tetigisse⁹⁰⁹. in iis⁹¹⁰ libris scripta⁹¹¹ erant philosophiae Pythagoricae⁹¹² — eosque combustos a Q. Petilio⁹¹³ praetore, quia philosophiae scripta⁹¹⁴ essent. 87 ⁹¹⁵ hoc idem tradit Piso censorius primo commentariorum, sed libros septem iuris pontificii⁹¹⁷, totidem⁹¹⁸ Pythagoricos fuisse; Tuditanus⁹¹⁹ tertio decimo⁹²⁰ Numae⁹²¹ decretorum fuisse⁹²² fuisse XII⁹²⁸ pontificales Latinos, totidem Graecos praecepta philosophiae continentes; idem tertio⁹²⁹ et⁹³⁰ SC⁹³¹. ponit quo comburi eos placuerit. 88 ⁹³² inter omnes vero convenit Sibyllam ⁹³³ ad Tarquinium Superbum tres libros adtulisse, ex quibus sint⁹³⁴ duo cremati ab ipsa, tertius cum Capitolio Sullanis ⁹³⁵ temporibus. praeterea Mucianus⁹³⁶ ter cos. prodidit⁹³⁷ nuper se legisse, cum praesideret Lyciae⁹³⁸, Sarpedonis ab Troia scriptam in quodam templo epistulae chartam, quod eo magis miror, si etiamnum Homero condente Aegyptus non erat. aut⁹³⁹ cur, si iam hic erat usus, in plumbeis⁹⁴⁰ linteisque ⁹⁴¹ voluminibus scriptitatum constet, curve⁹⁴² Homerus in illa ipsa⁹⁴³ Lycia⁹⁴⁴ Bellerophonti⁹⁴⁵ codicillos datos, non epistulas⁹⁴⁶, 89 tradiderit⁹⁴⁷? sterilitatem sentit hoc quoque, factumque iam Tiberio principe inopia chartae ut e senatu darentur arbitri⁹⁴⁸ dispensandis⁹⁴⁹; alias in tumultu vita erat.

90 28 Aethiopia Aegypto contermina insignes arbores non fere⁹⁵⁰ habet praeter liniferam, qualis⁹⁵¹ Indorum atque Arabiae ⁹⁵² dicta est. propior⁹⁵³ tamen huic natura lanae maiorque⁹⁵⁴ folliculus granati modo mali, similesque⁹⁵⁵ et inter se arbores ipsae. praeter hanc palmae, quales retulimus. insularum⁹⁵⁶ arbores ambitu Aethiopiae et nemora odorata in mentione⁹⁵⁷ earum dicta sunt.

91 ⁹⁵⁸

29 Atlans⁹⁵⁹ mons peculiari⁹⁶⁰ proditur silva, de qua diximus. confines ei Mauri, quibus plurima arbor citri⁹⁶¹ et⁹⁶² mensarum insania, quas feminae viris contra margaritas⁹⁶³ regerunt . 92 ⁹⁶⁴ exstat hodie M⁹⁶⁵. Ciceroni⁹⁶⁶ in illa⁹⁶⁷ paupertate et (quod magis mirum est) illo aevo empta⁹⁶⁸ HS⁹⁶⁹ D???⁹⁷⁰. memoratur⁹⁷¹ et Galli Asini⁹⁷² HS | X|⁹⁷³. venumdatae⁹⁷⁴ sunt et duae ab⁹⁷⁵ Iuba rege pendentes⁹⁷⁶, quarum alteri pretium fuit HS | XII|⁹⁷⁷, alteri paulo minus. interiit⁹⁷⁸ nuper incendio a Cethegis⁹⁷⁹ descendens, HS | XIII|⁹⁸⁰ permutata⁹⁸¹, latifundii⁹⁸² taxatione⁹⁸³, si quis praedia⁹⁸⁴ tanti mercari malit. 93 magnitudo amplissimis⁹⁸⁵ adhuc fuit uni commissae ⁹⁸⁶ ex orbibus dimidiatis⁹⁸⁷ duobus a rege⁹⁸⁸ Mauretaniae⁹⁸⁹ Ptolemaeo quattuor pedes⁹⁹⁰ et semipedem⁹⁹¹ per medium ambitum ⁹⁹², crassitudine quadratali — maiusque miraculum in ea est artis latente iunctura⁹⁹³ quam potuisset esse⁹⁹⁴ naturae⁹⁹⁵ —, solidae⁹⁹⁶ autem⁹⁹⁷ a Nomio Caesaris⁹⁹⁸ liberto⁹⁹⁹ cognomen trahent i¹⁰⁰⁰ tribus sicilicis¹⁰⁰¹ infra¹⁰⁰² quattuor pedes totidemque infra pedem¹⁰⁰³ crassitudinis. 94 qua in re non omittendum videtur Tiberio principi mensam¹⁰⁰⁴ quattuor pedes sextante et sicilico¹⁰⁰⁵ excedentem ¹⁰⁰⁶, tota vero crassitudine sescunciali¹⁰⁰⁷, operimento¹⁰⁰⁸ lamnae ¹⁰⁰⁹ vestitam fuisse, cum tam opima¹⁰¹⁰ Nomio liberto eius esset¹⁰¹¹. 95 ¹⁰¹²tuber¹⁰¹³ hoc est radicis, maximeque¹⁰¹⁴ laudatum quod sub terra totum fuerit, et rarius quam quae superne¹⁰¹⁵ gignuntur etiam in ramis, proprieque quod tanti emitur arborum vitium est, quarum amplitude ac radices aestimari possunt ex orbibus. sunt autem cupresso feminae atque¹⁰¹⁶ etiamnum silvestri similes ¹⁰¹⁷ folio, odore, caudice. Ancorarius¹⁰¹⁸ mons vocatur citerioris Mauretaniae, qui laudatissimum¹⁰¹⁹ dedit citrum¹⁰²⁰ , iam exhaustus ¹⁰²¹.

96 30 Mensis praecipua dos in venam crispis vel in vertices parvos¹⁰²². illud oblongo evenit discursu ideoque tigrinum appellatur¹⁰²³, hoc intorto et ideo tales pantherinae vocantur. sunt et undatim crispae, maiore gratia, si pavonum¹⁰²⁴ caudae oculos imitentur. 97 magna, verum¹⁰²⁵ post has, gratia¹⁰²⁶ extra praedictas ¹⁰²⁷ crispis¹⁰²⁸ densa veluti grani congerie, quas¹⁰²⁹ ob id a¹⁰³⁰ similitudine apiatas vocant. summa vero omnium in colore: hic maxime mulsi placet, vinis¹⁰³¹ suis refulgens. post haec amplitude est: iam toti caudices iuvant¹⁰³², pluresque in una. 98 mensae¹⁰³³ vitia lignum — ita vocatur materiae¹⁰³⁴ surda et indigesta simplicitas aut platani foliorum modo digesta¹⁰³⁵ —, item¹⁰³⁶ ilignae¹⁰³⁷ venae similitudo vel coloris et, quibus maxime obnoxias fecere aestus¹⁰³⁸ ventique, rimae aut capillamenta rimas imitata; postea murena nigro¹⁰³⁹ transcurrens limite variisque corticum¹⁰⁴⁰ punctis adprehensus papaverum modo¹⁰⁴¹ et in totum atro¹⁰⁴² propior¹⁰⁴³ colos maculaeve discolores¹⁰⁴⁴. 99 — Virides terra condunt barbari et inlinunt cera, artifices vero frumenti acervis inponunt septenis diebus totidem intermissis¹⁰⁴⁵, mirumque ponderi quantum ita detrahatur. naufragia docuere¹⁰⁴⁶ nuper hanc quoque materiem¹⁰⁴⁷ siccatam mari, duritie¹⁰⁴⁸ incorrupta,¹⁰⁴⁹ cospissari¹⁰⁵⁰ non ullo¹⁰⁵¹ modo vehementius. nutriuntur optime splendescuntque manus¹⁰⁵² siccae fricatu¹⁰⁵³ a balineis¹⁰⁵⁴ maxime , nec vinis¹⁰⁵⁵ laeduntur¹⁰⁵⁶ ut iis¹⁰⁵⁷ genitae.

100 ¹⁰⁵⁸ Inter pauca nitidioris¹⁰⁵⁹ vitae instrumenta haec arbor est¹⁰⁶⁰, quapropter insistendum ei quoque paululum¹⁰⁶¹ videtur. nota etiam¹⁰⁶² Homero fuit. th yon¹⁰⁶³ Graece¹⁰⁶⁴ vocatur, ab aliis¹⁰⁶⁵ thya¹⁰⁶⁶. hanc itaque inter odores uri tradidit¹⁰⁶⁷ in deliciis Circae¹⁰⁶⁸, quam deam volebat intellegi, magno errore eorum qui odoramenta in eo vocabulo accipiunt, cum praesertim eodem versu cedrum laricemque una tradat uri¹⁰⁶⁹, quo¹⁰⁷⁰ manifestum est de arboribus tantum locutum. 101 ¹⁰⁷¹ Theophrastus, qui proximus¹⁰⁷² a Magni Alexandri aetate scripsit¹⁰⁷³ haec¹⁰⁷⁴ circa urbis Romae annum¹⁰⁷⁵ CCCCXXXX, magnum iam huic arbori¹⁰⁷⁶ honorem tribuit, memoratas¹⁰⁷⁷ ex ea¹⁰⁷⁸ referens templorum veterum contignationes quandamque inmortalitatem materiae in tectis contra vitia omnia incorruptae¹⁰⁷⁹. 102 radice nihil crispius, nec aliunde pretiosiora opera. praecipuam autem esse eam arborem circa Hammonis delubrum, nasci et in¹⁰⁸⁰ interior¹⁰⁸¹ Cyrenaicae¹⁰⁸² parte. de mensis tamen tacuit, et alias nullius ante Ciceronianam vetustor memoria est, quo¹⁰⁸³ noviciae¹⁰⁸⁴ apparent ¹⁰⁸⁵. 103 — 31 Alia est arbor eodem nomine, malum ferens¹⁰⁸⁶ exsecratum aliquis odore et amaritudine¹⁰⁸⁷, aliis expetitum, domus¹⁰⁸⁸ etiam decorans, nec dicenda verbosius.

104 ¹⁰⁸⁹

32 Eadem Africa, qua vergit ad nos, insignem arborem loton¹⁰⁹⁰ gignit, quam vocat¹⁰⁹¹ celthim¹⁰⁹², et¹⁰⁹³ ipsam Italiae 5 familiarem, sed terra mutatam. praecipua¹⁰⁹⁴ est circa Syrtis atque Nasamonas. magnitudo quae piro, quamquam Nepos Cornelius brevem tradit. incisurae folio crebriores; alioqui¹⁰⁹⁵ ilicis viderentur¹⁰⁹⁶. differentiae¹⁰⁹⁷ plures¹⁰⁹⁸, eaeque¹⁰⁹⁹ maxime fructibus fiunt. 105 magnitudo huic fabae¹¹⁰⁰, color croci, sed ante maturitatem alius atque alius, sicut uvis¹¹⁰¹. nascitur densus in ramis myrti modo, non ut in Italia cerasis¹¹⁰², tam dulcis¹¹⁰³ ibi cibo¹¹⁰⁴, ut nomen etiam genti terraeque dederit nimis hospitali advenarum oblivione patriae. ferunt ventris non sentire morbos¹¹⁰⁵ qui eum¹¹⁰⁶ mandant. 106 ¹¹⁰⁷ melior sine interiore nucleo, qui in¹¹⁰⁸ altero genere osseus videtur. vinum quoque exprimitur illi simile mulso, quod ultra denos dies negat durare idem¹¹⁰⁹ Nepos bacasque concisas¹¹¹⁰ cum alica¹¹¹¹ ad cibos doliis condi. quin et exercitus pastos eo¹¹¹² accepimus¹¹¹³ ultro citroque¹¹¹⁴ commeantes per Africam. ligno colos niger; ad tibiarum cantus expetitur. e¹¹¹⁵ radice cultellis capulos¹¹¹⁶ brevesque alios usus excogitant.

107 ¹¹¹⁷ Haec¹¹¹⁸ ibi natura arboris. est autem eodem nomine et herba¹¹¹⁹ et in¹¹²⁰ Aegypto caulis in palustrium genere. recedentibus enim aquis Nili¹¹²¹ riuis provenit, similis fabae caule foliisque¹¹²² densa congerie stipatis, brevioribus tantum gracilioribusque ¹¹²³. fructus in capite papaveri¹¹²⁴ similis incisuris omnique alio modo; intus grana ceu milium¹¹²⁵. 108 incolae capita in¹¹²⁶ acervis putrefaciunt, mox separant lavando et siccata tundunt eoque pane utuntur. mirum¹¹²⁷ est quod praeter haec traditur, sole occidente papavera ea¹¹²⁸ comprimi et integi foliis, ad ortum autem aperiri, donec maturescant flosque, qui est candidus, decidat¹¹²⁹. 109 ¹¹³⁰

hoc amplius in Euphrate¹¹³¹ tradunt, et caput ipsum¹¹³² et florem¹¹³³ vespera nergi usque in medias noctes totumque abire in altum, ut ne d emissa¹¹³⁴ quidem¹¹³⁵ manu possit inveniri, reverti¹¹³⁶ deinde paulatimque subrigi et ad exortus¹¹³⁷ solis emergere extra aquam ac florem patefacere atque etiamnum insurgere¹¹³⁸, ut plane¹¹³⁹ ab aqua absit alte. 110 radicem lotos habet¹¹⁴⁰ mali coton ei¹¹⁴¹ magnitudine¹¹⁴², opertam¹¹⁴³ nigro cortice, qualis et castaneas¹¹⁴⁴ tegit. interius candidum corpus, gratum cibis et¹¹⁴⁵ crudum¹¹⁴⁶, gratius decoctum sive aqua sive pruna. neque¹¹⁴⁷ aliunde magis quam purgamentis eius sues crassescunt.

111 ¹¹⁴⁸ 33 Cyrenaica¹¹⁴⁹ regio loton auae postponit paliuro. fruticosior haec fructuque¹¹⁵⁰ magis rubens, cuius nucleus non simul mandatur; iucundus per se ac¹¹⁵¹ suavior e vino, quin et vina suco suo commendans. interior Africa ad Garamantas usque¹¹⁵² et deserta palmarum magnitudine et suavitate constat, 112 ¹¹⁵³ nobilibus¹¹⁵⁴ maxime circa delubrum Hammonis, 34 sed circa Carthaginem Punicum malum cognomine¹¹⁵⁵ sibi vindicat; aliqui granatum appellant. divisit et in genera apyrenum¹¹⁵⁶ vocando cui lignosus¹¹⁵⁷ nucleus abesset¹¹⁵⁸; candidior ei natura et blandiores¹¹⁵⁹ acini¹¹⁶⁰ minusque amaris¹¹⁶¹ distincti¹¹⁶² membranis. 113 ¹¹⁶³ alias¹¹⁶⁴ structura¹¹⁶⁵ eorum¹¹⁶⁶ quaedam¹¹⁶⁷ ut in favis¹¹⁶⁸, communis¹¹⁶⁹ nucleos habentium¹¹⁷⁰. horum¹¹⁷¹ quinque species:dulcia, acria, mixta, acida, vinosa. Samia et Aegyptia distinguntur erythrocomis¹¹⁷² et leucocomis¹¹⁷³. corticis maior usus ex acerbis ad perficienda coria. flos balaustium¹¹⁷⁴ vocatur, et medicis¹¹⁷⁵ idoneus et tinguendis vestibus , quarum color inde nomen accepit.

114 ¹¹⁷⁶¹¹⁷⁷

35 In Asia et Graecia nascuntur frutices epicactis ¹¹⁷⁸, quem alii embolinen¹¹⁷⁹ vocant, parvis foliis, quae pota contra venena prosunt sicut erices¹¹⁸⁰ contra serpentes,

et¹¹⁸¹ in quo nascitur granum Cnidium¹¹⁸², quod aliqui linum vocant, fruticem vero thymel aean¹¹⁸³, alii¹¹⁸⁴ chamelaean¹¹⁸⁵, alii pyros ach nen¹¹⁸⁶, aliqui cnestorem¹¹⁸⁷ , alii cneorum¹¹⁸⁸. est similis oleastro, foliis angustioribus, cumminosis, si mordeantur, myrti magnitudine. semen¹¹⁸⁹ colore et specie farris¹¹⁹⁰, ad medicinae tantum usum.

115 ¹¹⁹¹ 36 Tragion fruticem sola Creta insula gignit, terebintho similem et semine, quod contra sagittarum¹¹⁹² ictus efficacissimum tradunt. eadem et tragacanth am¹¹⁹³ spinae¹¹⁹⁴ albae radice, multum praelatam¹¹⁹⁵ apud Medos aut in Achaia¹¹⁹⁶ nascenti . pretium eius in¹¹⁹⁷ libras $X$ III.

116 ¹¹⁹⁸ 37 Tragon¹¹⁹⁹ et Asia¹²⁰⁰ fert sive scorpionem, veprem sine foliis, ra cemis¹²⁰¹ rubentibus¹²⁰², ad medicinae usum. myricen et Italia, quam tamaricen¹²⁰³ vocat¹²⁰⁴, Achaia autem bryan¹²⁰⁵ silvestrem. insigne¹²⁰⁶ in ea quod sativa¹²⁰⁷ tantum fert¹²⁰⁸ gallae similem¹²⁰⁹ fructum. in Syria et Aegypto copiosa haec est, cuius infelicia ligna appellamus, qua¹²¹⁰ tamen in: eliciora¹²¹¹ sunt Graeciae¹²¹². 117 ¹²¹³ gignit enim arborem ostryn¹²¹⁴, quam et ostr yam¹²¹⁵ vocant, solitariam circa saxa aquosa, similem fraxino cortice et ramis, folio piris¹²¹⁶, paulo tamen longioribus crassioribusque ac rugosis¹²¹⁷ incisuris, quae¹²¹⁸ per tota discurrunt, semine hordeo simili et colore¹²¹⁹. materies¹²²⁰ est dura atque firma, qua in domum¹²²¹ inlata difficiles 5 partus fieri produnt mortesque miseras. 118 ¹²²²

38 nec auspicatior in Lesbo insula arbor quae vocatur euonymos¹²²³, non absimilis¹²²⁴ Punicae arbori — inter eam et laurum folia¹²²⁵ magnitudine , figura vero et mollitia Punicae —, floris¹²²⁶ candidi odore¹²²⁷ statim pestem denuntians. fert siliquas sesames¹²²⁸, intus granum quadriangula¹²²⁹ figura, spissum, letale animalibus; nec non et folio¹²³⁰ eadem¹²³¹ vis. succurrit aliquando praeceps alvi exinanitio.

119 ¹²³² 39 Alexander Cornelius arborem leonem¹²³³ appellavit , ex qua facta esset Argo, similem robori viscum¹²³⁴ ferenti¹²³⁵, quae neque aqua neque¹²³⁶ igni poss et¹²³⁷ corrumpi, sicuti nec viscum, nulli alii cognitam, quod equidem sciam.

120 ¹²³⁸ 40 Andrachlen¹²³⁹ omnes fere Graecis¹²⁴⁰ porcillacae¹²⁴¹ nomine interpretantur¹²⁴², cum sit¹²⁴³ herba et andrachne¹²⁴⁴ vocetur unius litterae diversitate. cetero¹²⁴⁵ andrachle est silvestris arbor neque in planis¹²⁴⁶ nascens, similis unedoni, folio tantum minore et numquam decidente, cortice non scabro quidem, sed qui circumgelatus videri possit: tam tristis aspectus¹²⁴⁷ est. 121 ¹²⁴⁸ 41 similis et coccygia¹²⁴⁹ folio, magnitudine minor. proprietatem habet fructum amittendi lanugine¹²⁵⁰ (pappum vocant), quod nulli alii¹²⁵¹ arbori¹²⁵² evenit. similis et apharce¹²⁵³, bifera aeque quam andrachle. priorem fruc???um incipiente pubescere uva peragunt ¹²⁵⁴, alterum initio hiemis, quales¹²⁵⁵ eos non traditur.

122 42 Et ferulam inter externas dixisse conveniat arborumque generi adscripsisse, quoniam quarundam naturae, sicuti¹²⁵⁶ distinguemus¹²⁵⁷ , lignum omne¹²⁵⁸ corticis loco habent¹²⁵⁹ forinsecus,¹²⁶⁰ ligni autem loco fungosam intus medullam ut¹²⁶¹ sabuci ¹²⁶², quaedam vero inanitatem ut harundines¹²⁶³. 123 ¹²⁶⁴ ferula calidis nascitur locis atque trans maria, geniculatis nodata scapis. duo eius genera: nartheca Graeci vocant adsurgentem in altitudinem , nartheciam¹²⁶⁵ vero semper humilem. a genibus exeunt ¹²⁶⁶ folia, maxima ut quaeque terrae proxima. cetera¹²⁶⁷ natura eadem quae anet ho¹²⁶⁸ , et fructu simili¹²⁶⁹. nulli fruticum levitas maior; ob id gestatu¹²⁷⁰ facilis¹²⁷¹ baculorum usum senectuti praebet.

124 ¹²⁷²¹²⁷³ 43 Semen ferulae thapsian quidam vocavere, decepti¹²⁷⁴ quoniam ferula sine dubio est thapsia, sed sui¹²⁷⁵ generis, foliis feniculi, inani¹²⁷⁶ caule nec excedente baculi longitudinem. semen quale ferulae, radix candida. incisa lacte manat et contusa suco, nec corticem abdicant. omnia ea venena: quippe etiam¹²⁷⁷ fodientibus¹²⁷⁸ nocet, si minima aspiret aura; intumescunt corpora , faciemque invadunt ignes sacri; ob id cerato prius inlinunt . 125 ¹²⁷⁹ quibusdam tamen morbis auxiliari dicunt medici permixtam aliis, item¹²⁸⁰ alopeci is¹²⁸¹ suggillatisque ac liventibus¹²⁸², ceu vero remedia desint¹²⁸³, ut scelera¹²⁸⁴ non tractent¹²⁸⁵. sed¹²⁸⁶ ista praetexunt noxio instrumento, tantumque inpudentiae est, ut venenum¹²⁸⁷ artis esse persuadeant. thapsia in Africa vehementissima . quidam caulem incidunt per messes et in ipsa excavant radice, quo sucus confluat, arefactumque tollunt. 126 alii folia¹²⁸⁸, caulem, radicem tundunt in pila et sucum in sole coactum dividunt in pastillos. Nero Caesar claritatem ei dedit initio¹²⁸⁹ imperi, nocturnis grassationibus converberata facie¹²⁹⁰ inlinens id¹²⁹¹ cum ture ceraque et secuto¹²⁹² die contra famam¹²⁹³ cutem sinceram circumferens¹²⁹⁴. ignem ferulis optime servari certum est easque in Aegypto praecellere.

127 ¹²⁹⁵ 44 Vbi¹²⁹⁶ et cappari¹²⁹⁷, firmioris ligni frutex seminisque et cibis¹²⁹⁸ vulgati, caule quoque una plerumque decerpto. cavenda eius genera peregrina, si quidem Arabium pestilens, Africum¹²⁹⁹ gingivis inimicum, Marmaricum vulvis et¹³⁰⁰ omnibus¹³⁰¹ inflationibus. Apulum vomitus facit¹³⁰², stomachum et alvum solvit. quidam id¹³⁰³ cynosbaton vocant, alii ophiostaphylen¹³⁰⁴.

128 ¹³⁰⁵ 45 Frutectosi¹³⁰⁶ est generis et saripha¹³⁰⁷, circa Nilum naScens , duorum ferme cubitorum altitudine, pollicari crassitudine , coma papyri¹³⁰⁸, similique manditur modo, radice ferrariis officinis praecipua carbonis usu propter duritiam.

129 ¹³⁰⁹ 46 Non omittendum est et quod Babylone seritur in spinis, quoniam non aliubi vivit, sicut et¹³¹⁰ viscum in arboribus, sed¹³¹¹ illud in spina tantum quae regia vocatur. mirum quod eodem¹³¹² die germinat quo¹³¹³ iniectum¹³¹⁴ est — inicitur ¹³¹⁵ autem ipso canis ortu — et celerrime arborem occupat . condiunt eo vina¹³¹⁶ et ideo serunt. spina illa nascitur et Athenis in Longis muris.

130 ¹³¹⁷ 47 Frutex est et cytisus¹³¹⁸, ab Amphiloc ho¹³¹⁹ Atheniense¹³²⁰ miris laudibus praedicatus pabulo omnium¹³²¹, aridus vero etiam suum, spondetque iugero eius annua HS¹³²² MM¹³²³ vel mediocri solo reditus. utilitas quae¹³²⁴ ervo, sed ocior¹³²⁵ satias¹³²⁶, perquam modico pinguescente quadripede¹³²⁷, ita ut iumenta hordeum spernant. non ex alio pabulo lactis maior¹³²⁸ copia aut melior¹³²⁹, super omnia pecudum medicina¹³³⁰ valida s¹³³¹ a¹³³² morbis omnibus¹³³³ praestante. 131 ¹³³⁴ quin et nutricibus in defectu lactis aridum atque in aqua decoctum potui cum vino dari iubet¹³³⁵ — firmiores¹³³⁶ excelsioresque ¹³³⁷ infantes fore —, viridem etiam¹³³⁸ gallinis aut, si inaruerit¹³³⁹, madefactum. apes quoque numquam defore cytisi¹³⁴⁰ pabulo contingente promittunt Democritus a tque¹³⁴¹ Aristomachus . 132 ¹³⁴² nec aliud minoris impendi est. seritur, cum hordeum ¹³⁴³, aut vere semine ut porrum, vel caule autumno ante brumam; si semine, madidum, aut¹³⁴⁴ , si desint¹³⁴⁵ imbres, satum spargitur¹³⁴⁶. plantae cubitales transferuntur¹³⁴⁷ scrobe pedali. seritur per aequinoctia tenero frutice, perficitur triennio, demetitur verno aequinoctio, cum florere desiit¹³⁴⁸, vel pueri anusve¹³⁴⁹ vilissima opera. 133 ¹³⁵⁰ canus¹³⁵¹ aspectu, breviterque si quis exprimere similitudinem velit, angustioris trifoli frutex. datur animalibus post biduum semper, hieme vero quod inaruit madidum. satiant equos denae librae et ad¹³⁵² portionem¹³⁵³ minora animalia, obiterque inter ordines alium¹³⁵⁴, cepas seri¹³⁵⁵ fertile est¹³⁵⁶. 134 ¹³⁵⁷ inventus est hic frutex in Cythno¹³⁵⁸ insula, inde tralatus¹³⁵⁹ in omnes Cycladas, mox in urbes Graecas, magno casei proventu . praeterea — quo¹³⁶⁰ maxime miror rarum¹³⁶¹ esse in Italia — non aestuum, non frigorum, non grandinum aut nivis iniuriam expavescit. adicit Hyginus, ne cossium¹³⁶² quidem propter nullam gratiam ligni.

135 ¹³⁶³ 48 Nascuntur etiam¹³⁶⁴ in mari frutices arboresque — minores in nostro —, Rubrum enim et totus orientis oceanus refertus est¹³⁶⁵ silvis. non habet¹³⁶⁶ lingua¹³⁶⁷ La tia¹³⁶⁸ nomen quod Graeci vocant phycos¹³⁶⁹, quoniam alga¹³⁷⁰ herbarum maris¹³⁷¹ vocabulum intellegitur, hic autem est frutex. folio lato¹³⁷², colore viridi gignit quod quidam prason¹³⁷³ vocant, alii zostera. 136 ¹³⁷⁴alterum genus eiusdem capillaceo¹³⁷⁵ folio, simile¹³⁷⁶ feniculo, in saxis nascitur, superius in vadis¹³⁷⁷ haut procul litore, utrumque ¹³⁷⁸ verno, et interit¹³⁷⁹ aatumno. circa Cretam insulam¹³⁸⁰ nato in petris purpuras quoque inficiunt, laudatissimo a parte aquilonis ut¹³⁸¹ spongeis. tertium est gramini simile, radice geniculata et caule qualiter calami. 137 ¹³⁸² 49 aliud genus fruticum bryon¹³⁸³ vocatur, folio lactucae, rugosiore tantum, iam hoc in ferius¹³⁸⁴ nascens¹³⁸⁵ , in alto¹³⁸⁶ vero abies et quercus cubitali altitudine¹³⁸⁷; ramis earum adhaerent conchae¹³⁸⁸. quercu et tingui lanas¹³⁸⁹¹³⁹⁰ tradunt, glandem etiam quasdam ferre in alto¹³⁹¹. nau- 138 ¹³⁹² fragis¹³⁹³ haec deprehensa urinantibusque; ea¹³⁹⁴ et aliae traduntur praegrandes circa Scione n¹³⁹⁵ . vitis¹³⁹⁶ enim passim nascitur, sed ficus¹³⁹⁷ sine foliis, rubro cortice. fit et palma fruticum generis. extra Herculis columnas porri fronde nascitur frutex et alius lauri¹³⁹⁸ ac thymi¹³⁹⁹ , qui¹⁴⁰⁰ ambo eiecti in pumicem¹⁴⁰¹ transfigurantur.

139 ¹⁴⁰² 50 At in oriente mirum est statim a Copto per solitudines ¹⁴⁰³ nihil gigni praeter spinam quae sitiens vocatur, et hanc raram admodum, in maria vero Rubro silvas virere¹⁴⁰⁴, lauru¹⁴⁰⁵ maxime et oliva¹⁴⁰⁶ ferentibus¹⁴⁰⁷ bacas et, cum¹⁴⁰⁸ pluat¹⁴⁰⁹, fungos , qui sole tacti mutantur in pumicem. fruticum ipsorum magnitude ternum cubitorum est. caniculis¹⁴¹⁰ referta maria¹⁴¹¹, vix¹⁴¹² ut prospicere¹⁴¹³ e¹⁴¹⁴ nave¹⁴¹⁵ tutum¹⁴¹⁶ sit, remos¹⁴¹⁷ plerumque ipsos invadenti bus¹⁴¹⁸. 140 ¹⁴¹⁹ 51 qui navigavere ex Indo¹⁴²⁰ Alexandri milites frondem¹⁴²¹ marinarum arborum tradidere in aqua viridem fuisse, exemptam¹⁴²² sole protinus in salem¹⁴²³ arescentem¹⁴²⁴, iuncos quoque lapideos perquam similes¹⁴²⁵ veris per litora, et in alto quasdam arbusculas colore bubuli cornus ramosas¹⁴²⁶ et¹⁴²⁷ cacuminibus rubentes, cum tractarentur¹⁴²⁸, vitri modo fragiles, in igni autem ut ferrum inardescentes, restinctis colore suo redeunte. 141 ¹⁴²⁹ eodem tractu insularum silvas operit aestus, quamquam ¹⁴³⁰ altiores¹⁴³¹ platanis populisque altissimis. folia¹⁴³² iis¹⁴³³ laurea¹⁴³⁴, flos violae et odore et colore, bacae ut oleis¹⁴³⁵, et ipsae¹⁴³⁶ odoris iucundi, autumno¹⁴³⁷ nascentes, vere decidentes¹⁴³⁸, foliis numquam deciduis. harum minors totas integit mare; maximarum cacumina extant, ad quae¹⁴³⁹ naves religantur et, cum recessit¹⁴⁴⁰ aestus, ad radices. alias quoque¹⁴⁴¹ arbores in alto ab isdem accepimus eodem in mari visas, semper folia retinentes¹⁴⁴², fructu¹⁴⁴³ earum lupino¹⁴⁴⁴ simili¹⁴⁴⁵. 142 ¹⁴⁴⁶ 52 Iuba tradit circa Trogodytarum insulas fruticem in alto vocari Isidis¹⁴⁴⁷ crinem¹⁴⁴⁸, curalio ¹⁴⁴⁹ similem sine foliis, praecisum mutato colore in nigrum durescere, cum cadat, frangi. item alium, qui vocatur¹⁴⁵⁰ chariton ¹⁴⁵¹ blepharon¹⁴⁵², efficacem in amatoriis¹⁴⁵³. spatalia¹⁴⁵⁴ ex¹⁴⁵⁵ eo facere et monilia feminas; sentire eum se capi durarique cornus modo et hebetare¹⁴⁵⁶ aciem ferri. quod si fefellerint insidiae , in lapidem transligurari.

Naturalis Historia. Pliny the Elder. ed. Karl Friedrich Theodor Mayhoff. Lipsiae. 1906.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Google Digital Humanities Awards Program.

Current edition Perseus

Naturalis Historia, C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII (Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor)

Notes on the current edition

Naturalis Historia

1. LIB. XIII

2. an parum per se?

3. iuitque R s. ( cfr. IX 139)

4. luxuriam va. H

5. e om. R s

6. cfr. Athen. XV 688 cd. Hom. ψ 186.

7. traditur R s a v. -datur FE

8. citri D 2 v. -riis R s. in citri r

9. et om. v. a.S

10. uerius quam odorem R s v( S). om. r H

11. hic R s S. id DFa v. om. E H

12. in om. FEa

13. (2. 3) Sol. 46, 1. cfr.Pl. VII 108. —

14. gentis esse debet R s S. esse debet gentis v. gentis (-tes E 1) sedebat r. -ti se debet H

15. madente eo E. -te a. mamdente (-ent F 2) eo F

16. an arcessita? cfr. XV 16 et n. luc. p. 53

17. inluuie (ingl- va.S) natum R s v. inlubi (-bie F 2) natum FE 1 a. inlumin- E 2

18. darei FE 1 J

19. coepit FE va.C

20. uolupta F 1 E 1

21. an rei eius?

22. lautissima R s S. laudat- rv. cfr. VIII 183. 195. XV 5. XVIII 86. ( item XXXI 94 et fortasse XXXVI 110 scribendum erat)

23. bone F 1 Ea

24. iis (is C) et ad va.H

25. ex om. E

26. naturae R s

27. locis om. R s

28. mutata auctoritate DFEaz va. G( D)

29. et sepius Fa. et (ad v) peius E va. G

30. traxisse R s

31. uariae FE

32. atque libet Fa. at (ad v) quaelibet E va.S

33. (15–422, 2) Apollon. ap. Athen. XV 688 ef.

34. corinthidium FE. -thium az

35. cizicis Ea. -isis F

36. praeneste R s a v. paenestae E. peneste F uncos ego posui

37. est om. va.S

38. ad Cypro add. deinde in Aegypto praepositum oa. H ( S)

39. post ex R s

40. adramyteo E. -mateo F va.G. om. a

41. aramacinum F. -cynum Ea

42. posit DFE. -ita a. postea va.S

43. eadem... 20 praelata DFEa

44. hoenice FEa

45. Reliqua FEa

46. panthene ( om. athenaicum suum a) R s

47. narcissi va. H

48. et ( pro ex) FEa

49. desit FEa

50. cfr. Th. od. 14. 31. —

51. duplus FEa

52. stymmata B. statim mata R s. stin m- DF. stigm- Ea. stagm- v

53. haedismata FE. edis- a

54. hanc hiusa F. hanc uisa Ea

55. hanc usa F

56. sunt ll. H. sint G. sit v

57. (13) Diosc. I 20 extr. — (14) ib. 72. — (15) ib. 71. Apollon. ap. Athen. XV 688 f. —

58. ebrio a. et bryo R s

59. de — diximus R s v( S). om. rz H

60. et R s. om. rv

61. 12,108.

62. indesium R s

63. myrra E. -rro a. mixta va.S

64. 100

65. metopium coni. Dal. -io ll.v. cfr. Diosc. I 71

66. (22) cfr. Diosc. I 53. (Th. od. 25).

67. id e DF D. id Ea. in R s (?) G( H). id in v( L)

68. quod om. R s

69. cypressio R s

70. mali granati R s S. malogr- v. -li granatici r

71. diuulgato FEa

72. rosae H Brot.

73. addita R s. -to S

74. angusta Fa. aug- E

75. (3) cfr. Diosc. I 64. ~– (4) ib. 58. III 41 a. cfr. Pl. XXI 163. — (5) cfr. Th. od. 28. —

76. ratio — 3 similis R s D 2 v.om. r

77. sampsuchino L. samphsuco R s. samsucino rv. cfr. XV 30. XXI 163

78. sampsucus R s. sams- rva.L ( passim)

79. elei R s

80. e D 2 G( D). om. rv( S)

81. lauro FEa va.S

82. sampsuchum ( coni. Dal.) S. -cum R s. samsucum D 2 a. -cium r. -chi- num L. -cinum v

83. illium FEa

84. faenum Graecum om. R s

85. myrra Ea va.S. mirra F

86. cassia R s

87. & R s v. e r

88. (10) Diosc. I 62. —

89. & ( pro e) R s

90. strutheis C( S). -teis R s v. srutiis a. -thiis FE. stru- H

91. dicimus FEa. dixi- va. G

92. 23,103

93. admixtis om. R s

94. sesamino B. -io D 2. samio rv

95. habrotano Ea. abr- va.S. ( item infra)

96. ex iliis F. exilis Fa

97. melle B e Dios. -llo v ( cfr. § 13). melius D 2 D. om. r. cfr. ??? luc. p. 69

98. cinnamo D 2 D. -momo v. om. r

99. myra R s. myrra Ea. mirra F. myrrha aspalatho B e codd.

100. ib. 65. (Th. od. 25).— (14) Apollon ap. Athen. XV 688 f. —

101. et dein ego. et idem (isd- R s) ll.v. et item P

102. cyprio Ea. cip- F

103. aspalatho v. spal- FE. -to R s a

104. et om. va.S

105. cyperum D. cip- F. cyprum R s 1 Ea. cuprum R s 2. cyprinum v de cypero cfr. XII 42. 43

106. et R s. et in rv. ( an etiā?)

107. myrram Ea va.S. myrum F. maix R s

108. dist. D

109. an uero (ů) pro non (n???)?

110. resaminum R s. sesamnum r

111. Diosc. I 57.

112. (3) Th. od. 30. Diosc. I 69. cfr. Athen. XV 690 ef. —

113. cypiro R s S. -pero B. -pro rv

114. calamum FEa

115. melio loto R s. eliloto E. elitoto Fa

116. melle ll.H. melle mello (melino Verc.) v

117. hęc FEa

118. multo R s S. om. rv

119. postea S. -tea multo (-tos FE) ll.v

120. balanino balsamo calamo v

121. huius FEa v. ius R s

122. olere R s D 2 v. col- D 1 F. cal- z. colore Ea

123. (8) cfr. Pl. XXI 40. Diosc. I 1. ib. 68. —

124. malobatherum Fa. -thorum E

125. herbarii in va.H

126. uel R s ( D?) S( D). om. rv( J)

127. his (iis v) et ll.v( H). sed B

128. alii B. a R s. aliis rv

129. dist. J

130. agni folia R s G. hac (ac a) nipolia r. anguifoliam v. agnon polium B

131. et ll.v( J). om. H

132. cinnamomo Ea va.C

133. pretia ll.v( H). om. G

134. Diosc. I 74. — (14) ib. 75. —

135. addicitur FEa

136. cinnamo ll.H. om. G. -momo v. -momino C

137. tumci F. tunfi Ea. iuncus va.S

138. eis ( pro ei a) R s. eius D 2

139. X del. G. denaris R s v

140. XXV Ea H

141. X. CCC ll.L. CCC G. CCCX v

142. ompha F

143. ut D 1 F. om. Ea va.S

144. casto nardaro momo R s

145. (20) cfr. Th. od. 32. Diosc. I 74 med.

146. 12,43 sq.

147. naris MR s S

148. hab& R s

149. e ceteris R s. a cet- FEa

150. inpendio (-edio R s) — 3 decoctis om. Ez H Brot.

151. est MR s v. om. Fa

152. Diosc. I 73. (Th. od. 32). —

153. stacteo M

154. unguinosum R s v. om. M. ing- r

155. Mendesio om. M

156. poster F 1. an postera?

157. Athen. XV 690 e. (Th. IX 7, 3). — (14) Th. IX 7, 4. —

158. constat om. R s

159. camaco M. mom- R s. (comaro C errore). cfr. XII 135

160. nardi v. -dis ll

161. spica om. MR s

162. iuncoque syris (-io v) MR s( v) S. iunco r H

163. sericath??? R s. -to M va.C. -ton r

164. cypro (-rio M) ll.v( H). -pero C

165. cypiro R s DFEa H. cyapro M. cyprio dz v. -ro C

166. lato Ea. colato va.H

167. eius rei causa damn. P

168. iri in yllirica Ea

169. etiam ( pro nam) R s

170. intelliguntur va.S

171. Th. od. 8. — (20) ib. 17. —(22) ib. 41. cfr. Pl. XXXVI 60. Isid. XX 7,2. —(22.426,1) Th. od. 14.

172. (2) ib. 34. — (2. 3) ib. 40. 41. — (4) ib. 53.

173. constat FEa

174. Iam a

175. fecen E. fece Fa. faeces va.G

176. magma Da G. -mā M. magna FE. -na appellant. Magma R s

177. omnnepotentissimos R s

178. optima FEa

179. alabastri odore M

180. diuturnitate FEa

181. tanta FE 1 a

182. utilius M. -us est rv

183. iis M v( D). as F. his rC

184. conduntur ( coni. Chiffl.) S e Th. coquuntur (co- qun- DF) ll. v

185. experimenta M

186. lusus F 1 Ea

187. maxuma M

188. addere dem R s

189. transeuntem feminam Mz v. -nte (-nt R s) femina rG

190. inuitat Ea

191. agentis MFEa S. -tes R s (?) G. -tem z v

192. quadringenos MR s G( S). quadrig- FT. quadrag- (drag- E 1) Ea v( H)

193. tantui F. -tum Eaz Ven.

194. Cic. de or. III 99. cfr. Pl. XVII 38. —

195. fent R s. fetit D 1 F 1. fecit Ea

196. si ll.J. sed v. om. S

197. tamen om. C

198. an et inter haec?

199. dist. J

200. sint R s S

201. quae MR s D 2 F 2 S. ti r. ( om. a). esse quae v

202. quam om. R

203. fapiunt F. faciant R s

204. uitii M v. -tiis r

205. spissum MR s D 2 G. is (si D 1. id v) ipsum rv

206. neque iam M

207. perfundi MR s. -di un- guentis rv

208. (21) cfr. Suet. Cal. 37 init.

209. cithonem Ea. ////honem F 1

210. iuuaret ea F. -ret Ea. -ri va.G

211. aliter R s

212. e M D. et r. ex v

213. audimus MR s SJ

214. e M J. ex R s E v. et Fa

215. certa (-te F) ea digna FEa

216. ex Ez

217. cuspidibus MR s S. custod- rH. -diis v

218. inun- guntur va.S

219. possimus F. -ssent R s S

220. sumantur MR s S. om. rv

220. sub M S. su R s. sumantur²²⁰ r. -tur sub v

222. (11) Sol. 46, 2. (cfr. Pl. XIV 95). —

223. penetrauerat FEa

224. DLVI R s

225. licinum FEa

226. censores edi- xisse R s v. -rem se dix- FEa. -res reticuisse M

227. exortica F 1 E 1 a Ven.

228. appellauere id M. -re ut Ea. -re te F 1. -rat F 2

229. cfr. Th. od. 32. 67. — (15) Val. M. VI 8, 5. Sol. 46, 3.

230. iam om. R s

231. an quidem?

232. potuus M D. pomtus R s. potu v a.L

233. fruatur ... corpus M

234. I. a

235. I. FE 2 a

236. tor ( pro cof.) FEa

237. politium E. -icium DFa.

238. bus R s

239. censoresue FEa. -risue v a. L

240. Salernitana va.J. ( cfr. codd. III 70)

241. iudices (-cis F) perisse??? D 1 FEa

242. (2) cfr. Th. III 3, 5. —

243. cetera Ea. -rum va.H

244. accommodissima F. acomo- Ea

245. uero om. FEa v a. G

246. incluta R s S. -lyta rv

247. dicitur FEa

248. et om. FEa va. G

249. fuerunt R s. ut M

250. uero M

251. dulce ... 4 euanescente F 1 Ea

252. Herod. 1 193 extr. —

253. oriented M

254. aliquibus va.S.

255. quadripedum F SJ. -rupedo R s

256. sponte — alia (italia M 1) MD 2 F 2 v. sponte et ratio R s. om. r

257. galida R s. calica F 1. gallica Ea

258. Th. II 6, 2. 3. Pallad. XI 12, 1. 2. Geop. II 10, 8. 9. X 4, 1. 2. cfr. Pl. XVII 261. —

259. gaudet et FEa va.S

260. dist. ego

261. amet MR s J. amet anno rv( D)

262. sitientia z. -ti a ll.v

263. quedam F 1 a. quaed- E. quidem Dal.

264. putant et FEa va.S

265. misceatur va.S

266. fruticem v. sq. dist. ego

267. breuisque M J. -uemq; R s v. -uesque r. -uique G

268. rami ll. J. -morum G. -mis v

269. orbe M G. -bem R s. obre r. an in orbem?

270. foliorum (flol- E 1) F 2 Ea va.G ( J puncto ante orbe posito)

271. praeconstat M

272. asparagines F 2. -ine F 1 Ea

273. Lucian. Syr. dea 29 init.

274. est et MR s J. est rS. del. G. sunt e v

275. dist. va.H

276. silue F 1 a. -uae E va.G

277. fructicante F 2. -ifi- cante F 1 Eaz

278. sed F 1 Ea

279. procere F 1 E. -res a

280. cra- datisque F 1. tradat hisque Ea

281. aut (ut v) orbibus MR s ( v) S. auctoribus (augur- F 2) r

282. facile FEa

283. populis praebent (-ns F 2) MR s F 2 v. -li praebenti r

284. uitilem DF 1 d H. uti- rv

285. arborique MR s H. -rem quę r. -risque v

286. indutis MDFd H. -uctis Eaz. -uciis R s. -uuiis v

287. tum va.S

288. homines R s

289. subeunte R s va.S

290. (2) Th. I 14, 2 extr. — (6) cfr. Pl. XVI 89. —

291. hoc om. va.H

292. ut inter MR s. ut in/// E

293. se R s

294. racemosos R s

295. naturae MR s

296. sese bifida tabellas M J. -datas bellas DF. -datas a. -datis bellas (-lla H) E v. ereb; fidata bellas R s

297. geminas ll.J. -na R s (?) H. gemmas v

298. utiliumque F 1 Ea

299. funduntur M

300. Th. II 6, 6. I 13, 5. (C I 20, 2). — (12) Th. II 6, 4 extr. —

301. gignat MR s L. -nit rv

302. etiam utrumque om. R s

303. quod MR s F 2 v. hoc r

304. palmite M. in pa- rv. cfr. Fels p. 55

305. germana F 1 E a

306. spicae MR s D 2 H. spinae rv

307. utris- que MR s v. -iusque r

308. sin ( om. e hoc — in) M

309. (17) Th. ib. 1.

310. cae- sum a MR s F 2 v. suma F 1 -mma Ea. -mmo z

311. dorsa puluinato F 1. -so paluinato (palmi- E. pului- v) Ea va. G

312. fistura F 1 E 1. fistu a

313. inde MR s S. un- rv

314. infirma e ego. -mae (-me R s F) ll.J. -ma v

315. planca est FEa. -ntae J

316. quae ternae qualescunt M

317. (3) Th. II 6, 7. 8. —

318. discedituri E. disinditur a. discin- va. G

319. unicis R s

320. distant M

321. cacuminis ll.J. -ni G. -nibus v

322. filo MD 2 F 2 v. -lio r

323. adhaeret M G( J). -rentibus R s. -rens rv( S)

324. quibus- dam MF 2 a v. -bus r

325. ut om. E

326. in om. va. G

327. est M J. est et R s (?) v. et rS

328. que ( pro quam) va. H

329. rutundior F. iucu- M

330. Iuba fr. 53 Mü. — (9) Th. II 8, 4. Geop. X 4, 5. —

331. languide om. R s. del. F 2

332. palmam F 1 Ea

333. iuua F 1 E 2 a. iua E 1

334. aenitas M. en- R s. cfr. V 87

335. dabulan va. H

336. nutare MR s F 2 v. naturae (-re F) r

337. (14) Th. II 8, 4. (C II 9, 15. III 18, 1). Geop. X 4, 8. —

338. uiduuio coni..S. -io post J. uidi uuio R s. uid... o M. biduuio po F 1. -io post D(?). biduo post E. -uo ( om. sqq. — 15 lanugine) a. bidubias post F 2. uiduas post v

339. uti FE va.L. ut —

340. coitu M

341. excogitatus om. R s

342. ex FE va. S

343. in perso FE 1 a

344. Th. II 6, 2. — (19) Geop. X 3, 9.

345. truncū erat R s. -co ad S

346. longitudine MR s v( J). -nem r

347. defesso D 1 F 1 Ea. -fisso D 2

348. auolse F. euulse a. auulso R

349. arborum F

350. arbor—solo om. M

351. stracta Ea -in om. Ea

352. solom F 1. -lum Ea

353. umido MR s v. -da (hu- Ea) r

354. Th. II 6, 3. 4. —

355. bimas M v. hub- R s. binas r

356. senis R s. sed M. del. D 2

357. uerna alibi (-be D 1) R a D 1 v. -na salibe F. -nas abile Ea. hiberna niue M. uenerbili D 2

358. feruattincunt F 1. -uant (-uunt a) tingunt Ea

359. altitudine FEa

360. robusta DF 1 Ea

361. crassitudini F 1 E. -ne a

362. negant F 1 Ea

363. matre F 1 a

364. Th. ib. 2. 9. 7. (C III 17, 1). Geop. X 4, 2. — (13) Ar. ap. Athen. XIV 652 a (fr. 267 Rose). —

365. deligi M

366. 28

367. et in R s SJ

368. in binos om. R s

369. se diuidunt Md J. diuid- se rv

370. quaedam quae MEa. -dam va. H

371. et in E(?) va.J

372. quedam (quae- S) ferunt R s SJ. om. M

373. cy- tao M

374. ucro F 2

375. syriae M

376. aliae MR s S. -iquae FE H. om. a. aliae, aliaeque (aliae G) v

377. Th. II 6, 6. Strabo XVI 739 init. — (16) Th. II 6, 11. — (21) cfr. Strabo XVI 742 extr.

378. genera—432, 17 huius om. R s

379. lautiore Fa. lauci- E

380. et ceduę Ea. ecce due (duo F 1) F

381. sucis e F 1 Ea

382. dulces F 2 E

383. chamaeropes J. -rhopes M. -meropes rG. -maerepes v( H). -riphes B e Th.

384. folia F 1 Ea

385. utilissimae M. -mo rv

386. signisque FEa

387. lentas Ea

388. cfr. Th. II 6, 6. —

389. illis F 2 a v. illius illis M. illius E. i/////s F 1

390. limarum D. lym- M. limatumque rv. luna- B

391. contra om. F 1 Ea

392. religioni M

393. ali M

394. diffe- rentia M. ( an recte? cfr. § 21)

395. Th. ib. 7.

396. ob Ea D. ad M. ab DF v

397. honore DF G. -ribus v

398. seruabantur M L( J). cfr. CFW Müller p. 6 ad X 114

399. baguo F 2. -goo (-goi B) v a.G

400. itata M. ita enim v a.S

401. hortos F 1. ortus F 2

402. optinet M

403. ro- tundae om. M

404. accepimus Ea v. accip- rJ

405. aue MF 2 v. ue F 1. uel Ea

406. (i)ntermori M J. inter mon R s. iter mori D 1 F 1. inmori F 2. iterum mori D 2 Ea v( H). emori G

407. ex re ipsa R s

408. eratquae M. erantque R s. erat a

409. cum MR s J. quam r. cum haec G

410. prodere R s Ea

411. fertis F 1 Ea

412. a om. R s S

413. quo- dam M S. quid- R s. q uo a. qm r. ferino quem v

414. fertinae M 1. -rine Ea. -rme v a. S

415. apris nouimus v a.S

416. euentissimo quae F 1. seuent- Ea. uidentissimeque R s. euid- (quae S) v a. J

417. causa est v a. S

418. numinis F 1 Ea

419. appellatorum M. -turum F 1. -tum Ea

420. tam F 2 superscr. iam et a

421. qui MR s S. om. r. nec v

422. plures B

423. cfr. Strabo XVII 818 extr. Martial. XIII 27. Isid. XVII 7, 1. — Diosc. V 40. — (Pl. XIV 102. XXIII 52). — cfr. Ios. b. Iud. I 18, 5. II 9, 1. —

424. uber- rima F 1 Ea

425. inimica CFW Müller p. 17. iniqua ll.v

426. nobilitastes E 1. -ates F 1 E 2 a

427. ad ( pro et) M

428. laudatae et va.D

429. leuia de F 1 E 1 a. libiade F 2. libyadae v a.G

430. lactantibus M

431. in hoc va.S

432. Athen. XIV 652 a. Isid. ib. (Th. II 6, 6 extr.). —

433. quaternū M

434. et om. R s(?) va.S

435. patetae (-te F 2) nimio MF 2 dT H. patet aenimi (ac nimi a. enim F 1) ob F 1 Ea. pari& e nimio R s. pateton nimio B. patet et ni- v. dist. ego n. luc. p. 54

436. abundant MR s. -dat rv

437. suam matrem (-re F) F 1 Ea va.G

438. similes F 2. - le va.G

439. cfr. Isid. ib.

440. cft. Pl. XIV 102. —

441. se F 1. sed Ea. sed e va.G

442. dactylis M G( J). -lis & R s. -lis est S. iacens dactilis D 2 v. iaces D 1 F 1. -ens F 2 Ea. iunceis H

443. imterim F. in terram va. G( Brot.)

444. nam quas R s (?) Brot. quos D coll. luc. p. 121. namque uuas Müller em. II p. 29. ( loc. corr.)

445. di- camus va. S

446. cydaeos R s. chydacos a. chid- F 1. -daeos F 2. Idaeos va. G

447. Th. II 6, 10 ( κύκας). I 10, 5 ( κόιξ). Hesych. s. v. κόικες. —

448. in — arentes om. M

449. thebaidi J. -di in totum arentes (mar- R s) MR s. theabide F. thebaide a. -dę E. -dis H. -des v. -aicae S

450. Arabicae va. H

451. et om. ( P) S

452. torrente MR s ( P) S. -tes rv

453. et inopia Fa

454. fricatur F 2 Ea

455. haec (hac F 2) ll.v( S). om. L

456. tacta F 1. tota Ea

457. ut ( pro et) ... spissetur F 2

458. in pane R s

459. coecas ll.J. coicas H. cycas B. caecas v

460. et R s

461. subnascenti F 1 Ea

462. fructu M

463. anima ni MR s G. -ma D 2 F 2. -mi r. -mam ni v

464. na ( pro ita) F

465. fiet DF 1 Ea. fit ut F 2

466. expiret F 2 va. G

467. retortus MF 1 Ea

468. ex R s(?) va.J

469. Syriae et J. -riae.. M. -ria et R s. -ri et r G. -ri hoc v. et S

470. quas (.. uas M) tragemata MR s S. strag- r. Iuba trag- v

471. in aliqua L ( errore)

472. (15) Th. II 6, 6. — (18–20) ib. § 2 extr.

473. odore R s

474. ad M

475. ficu va. H

476. stant M

477. quidem... amplius... seruatur F 1 Ea

478. ii demum v. Ide- MF 1. hi de- R s(?) F 2 C. item n??? E. Itē a

479. Africae Fels p. 46

480. syria MR s v. -iae r ( D 2 UZ p. 33). -ia et G

481. seleucias D 1 F 1. -iae F 2

482. assyria MR s D 2 v. ( cfr. VI 117). -iae rG

483. iis M v. his rC. ( an ex delendum?)

484. (3) Th. IV 4, 13 extr. Strabo XV 723 init. (Pl. XII 33). —

485. uitiata ut F 1 Ea

486. eius MR s E 2 v. est r

487. decidisse M v( J). cec- r H

488. quare a ( om. E 1) cemo E. quae rac- va.S

489. adhaoserit v a.S

490. cedrosis M. caed- R s. gredo- a. grecio- F 1

491. copiae D 2 d

492. euenit MR s v. -ient DF 1 E. -iunt a. -iente F 2

493. monstrei sunt D 1 F 1. -ri sunt Ea

494. mandendis M

495. Diosc. I 17". Pallad. XI 12, 3. Nicand. ther. 891. cfr. Pl. XV 91. XXIII 150. — (10. 11) Martial. XIII 28. 29. cfr. Pl. XV 83. 43. (Pallad. III 25, 32. Isid. XVII 7, 10). —

496. habet arbores om. R s

497. pistacia v. -cea a. -cita F 1. bistacia MR s F 2.-cita E. cfr. O Schneider Nicand. p. 150

498. ea F 1. e Ea

499. minoris FEa

500. eiusdem MR s S. eius rv

501. quos R s. quae a. quit D 1 F 1 E

502. prunas FEa

503. myxas M D. -xa v. mixas F 2. -xaas D 2. missa r

504. utrumque M. uirram- R s

505. aliae F 1 Ea

506. e om. M. ex va.S.

507. mixis FEa. -xin M

508. Th. III 12, 3. 4. Diosc. I 105.

509. iunipiris M. -ri R s. -peri rv. cfr. n. luc. p. 26

510. simile M. om. R s. -litudine z. -nem va.Bas.

511. habet MR s S. -ent rv

512. phoenice MR s S. -ces et v. poenicum (phoe- E) r

513. licię Ea. -cie F 1. ticia F 2. Lyria va.B

514. phoenicea E. poen- F. fen- a

515. differunt — 16 fructum om. R s

516. folia Fa

517. dorum E. -unt F 1. om. a

518. agutum F 1. agat- Ea. om. M

519. spinosum acutum M. at cfr. Th.

520. exycedros M. oxic- (-rus F 2) Fa

521. nidos E 1 a. -dis E 2. -dore z

522. alteram M

523. praestant Fa. -an// E 1. -at v a.J

524. fert E 2

525. Th. III (3, 8). 12, 3. 4. Diosc. ib. — (8) Th. I 9, 4. — § 54: Th. III 15, 3. 4. —

526. flores MF 2 ( sed floret restit. F 3)

527. frugifera G

528. eius MR s F 2 v. ē E 2. anno ē (eius D 2) r

529. simili F 1 E 1 a

530. edrelactem F 1. fed re latent Ead

531. mater nitar ( om. iae — aeter) R s

532. facti itauerunt D 1 F 1. -ti durauerunt D 2. fructi- ficaue- a

533. sosianus F 2 v. -nnus F 1 E. sossianus R s. sianus M. si annus a

534. cedris M. -rys R s S. om. rv. cfr. n. luc. p. 38

535. mascula est R s v. -lus M. -lae r

536. iucundus MR s. -dior rv

537. tractu FEz. -ta a

538. ident F 1. -em R s. om. a. Idam va.S.

539. troadi sed F 1 E. -dis sed F 2 va.H. -dissent R s. Sed a

540. materiae rei R s. -ries et F 2

541. ad MR s v. ac r

542. nigris F 2 z

543. splendoribus FEaz

544. flos om. R s

545. folia — et om. R s

546. mittentes Eaz

547. culis F 1 Ea

548. et ex MD 2 Verc.( J). ex R s (?) Brot. e F 2. et rv( C)

549. rumpit F 1 Eaz

550. Th. III 18, 5. cfr. Diosc. I 147. Pl. XXIV 91.

551. etiam va.S

552. rhus M v. hrus Ea. rus r

553. sirię F 2. ser- F 1. seria E. eria a

554. sterili fert ego. cfr. supra 9. 10 et Th. fert sterili (stereli R s) ll. v

555. ulmi por ulo longiore R s

556. contrari M

557. pedeculis R s. -duculi M

558. gracili om. R s

559. lentis MR s a

560. rhus v. ros ll

561. medicamentum FEaz

562. Th. IV 2, 1. 2. Diosc. I 181. Sol. 32,34. 35. (cfr. Diod. I 34, 8. Strabo XVII 823. Pl. XXIII 134). —

563. Et in va. H

564. aliubi MJ. -ibi rv

565. aspectum F 1 Ea

566. cau- dice fert M J

567. ipso idque MR s S. ipso idque ipse (-sum v) F 2 v. idque ipse (-so D 2) r

568. aliter om. FEa

569. hoc MR s S. om. rv

570. aestates M v. aeta- r

571. ita multo M. ( an item multo?)

572. lacte MR s v. iactu r

573. abundantes FEa

574. materis F. -ter his Ea

575. inter utilis R s. intilissimis F 1

576. ei coni. Dal.

577. quali qui M

578. coeperit MR s v. -pit r

579. tespestiuue F. tempestiuę uuę Ea

580. Th. IV 2, 3. (Diosc. I 182).

581. hoc M

582. ficus MR s a v. fiscus F 1. fuscus E

583. et ipsa M. et illa R s S. et in illa r. et illa in v

584. germen emittit R s S. -ment emmittit M. -mine mittis F. -mina mittit (emi- v) Ea v

585. radici R s d 2 T v( S).-cis M Bas. -ce rH

586. simile R s d 2 S. -les M. -lia v. -lis ( om. caudex— similis) r H

587. caudex arboris Md 2 va.H( S). -de ex arbor R s

588. populū filiū R s

589. quaterno R s

590. graetat M

591. ē ( pro ei`) F

592. incisure misso Fa

593. sorui M. ( cfr. XV 61). soluit R s. sobi E 1. sorbe E 3. sorbi rv

594. Th. IV 2, 4. (I 14, 2). —

595. iniones M

596. ceraunū R s. -nia FEa. ceroniam ( P) H e Th.

597. ipse R s

598. pomum MR s S. sed pomum r D. -mo v. -mum in P

599. siliqua MR s J. -quae rv. cfr. XV 95

600. cnidum E S. oni- a. nid- F. gnid- M v. cersannium R s

601. plantigerat FE 1

602. et om. FEa

603. super- ficio M

604. flauescens (-nt M) MR s v. fau- r. de dictione cfr. XV 121. XVI 18. 19. XIX 159. 176. ( Th. ὑποξηραινόμενον)

605. ortū adT

606. statim MR s D 2 v. -im placuit r

607. pari E 3

608. floret MR s z( P) S. -re r. -rem E 3 v

609. arcturum R s (?) v. act- r

610. eius MdT J. om. R s v. est r

611. nutrienta R s. -te S. enu- v

612. Th. IV 2, 5.6. cfr. Diosc. I 187. Diod. I 34, 7. Strabo XVII 823.

613. per- seam P e Th. et Diosc. -sitam M. -sicam rv. cfr. § 63 extr.

614. fertilitas — subnascente iterat R s

615. assidui FE 1. -due a

616. eis R sa. et R s. ei D 2 G

617. crasso M

618. fructum FEa

619. in- cisum M

620. nix M

621. primum FaTs. pom- v a. H

622. mol- litia et MR s S. -tię E. -tie Fa. -tie et v

623. innocum F 1. in nu- cum Ea

624. nihilo R s S

625. et ex M J. ex rv. cfr. § 53

626. ma- terię FEa. -rie MR s v. dist. ego

627. quam FEa va.H

628. ex ll.H. ut ex v

629. con- tortae MR s J. -ta rv( D)

630. na uallis FEa. (noualis Dal. errore)

631. 48

632. Th. IV 2, 7. cfr. Ps-Arrian. per. m. Erythr. 33 extr. —

633. est at e MR s v. aestate (est- a) r

634. bracchia S. bacc- M. brachia (-io F) rv

635. color F 2 va.S

636. commendabili R s S. -lis rv

637. grandis FR va.G. ( a lac.)

638. siccatu R s

639. nisi sit ego. nisi si M. nisi R s v. om. r

640. crispiores FEa

641. Th. IV 2, 8. 9. Herod. II 96. (Diosc. I 133). —

642. spine F. Syria spina R s va.B

643. incorruptam F 1. -tu Ea

644. candidae S. -de R s T. -da rv. an e candida?

645. putrescit va.S

646. aculei M J. -eus rv

647. curia F 1 Ea

648. per- ficiuntur va.S

649. utilis si MR s. an -lis est?

650. cum is (his Ea) FEa. gummi va.S

651. persea EaT( P) S. -sęa DF. -sia MR s -sica v

652. Th. IV 2,10.

653. ibi Pronus (prun- v) FE va.G. ibi a

654. modis similis D 2

655. spina Ea

656. proxime R s Bas. -mae rv

657. die- tae R s F v. -ta r

658. mespile maturescent R s

659. demittens DF 1 T D

660. et copia M J. copiaque rv

661. mespilum D 2

662. instat incolis a. -ar colis E

663. enim om. M

664. Th. IV 2, 12. 11. 12. (schol. Nic. ther. 677 extr.). —

665. fuit MR s v( S). om. r H

666. memphim FEa va.D. -phi arbore R s

667. cerni Ea

668. circumflecti FEa

669. ue R s v. uel M. ut r. del. D 2 dT

670. spumae M

671. pennas R s(?) Ea va.S

672. postera M

673. cfr. Pl. XXIV 105–107. — § 66: Diosc. I 133. 176. 157. 174.—

674. cum F 1. gummim a Brot. -mi (optimum) v

675. ex om. M. et a

676. pessima e (ex v) S. -mae M. -me R s. persimę a. -symae FE

677. Diosc. V 1. I 141. — (14) Th. III 14, 1 extr. IX 1, 2. Diosc. I 112 extr. — (16) Diosc. III 89. Pl. XXIV 128.

678. fit MR s D 2 S. filii F 1. -lis D 1. folii F 2 Ea. fuit d. fluit v

679. et om. M

680. in ll. S. ex v

681. infantibus FEa

682. inuolea FEa. ex olea C

683. cryco R s. corico FE va.Bas. cortico a. ( ἐν ταῖς κωρυκίσι Th.)

684. utiles ll.S. -le a v. -lis Brot.

685. dist. Fels p. 48

686. et eo F 1. et ea F 2. et ex va.S

687. et om. va.S

688. etiam ideo candido R s

689. attigimus va.S( D)

690. sed ( pro nec) M. et Dzi.

691. papyri MR s a v. -piri r passim

692. carte F. pa- Ea

693. certe MR s S. om. r. et v

694. (5) Isid. VI 12, 1. 13, 3. — (Paus. IX 31, 4). — Isid. VI 9, 1. (8, 18). — (9) Hcm. ζ 169.

695. alexandrea nisi M. -dri in Asia coni. Dzi.

696. reperta FEa

697. cundita in R s. conditam F 1 Ea

698. alexandrea R s

699. ante ea R s S

700. scripsitatum M ( item § 88). -ptatum R s 1

701. ceris MR s D 2 v. cedis r. schedis z codd. B

702. dist. H. de ellipsi cfr. III 129 et Müller stil. p. 79 § 30

703. terra Ea va.C( H)

704. quid ae R s. -dam F 1

705. ipsam ( sc. fuisse) MR S J. -sa rH. -sa (-sam C) tota (-am C) fuisse v( S)

706. ae- gyptus ap(p)elletur R s SJ

707. Sebennytico B. -nnut- M 2 Dzi. -nniut- M 1. -ntnyt- R s 3. -bant nyt- R s. -beninst- DF. -benist- a v. -benunst- E. cfr. V 49. 64

708. et Saite S. -tae M. & fāite R s. est altem (-ter D 2) r. est a. saltem v

709. nomo del. F 2

710. omnis MR s G 2( S). nonnis r. -isi ( P) H. nominis v

711. Hom. δ 354 sq. cfr. Sen. NQ VI 26, 1. Pl. II 201. XXV 12. — (16) cfr. Isid. VI 11, 1. Pl. II 201. XXV 12. — (16) cfr. Isid. VI 11, 1.

712. adaggerata H Brot.

713. alexandreae F

714. igitur E 1. gigni- F 1

715. afuisse M J. ari fu- R s. abfu- S. fu- rv

716. bybliothecas R s Dzi.

717. ptolemaei M v. -lomei R s F 2 E 2 ( item infra). -lomeo ei r

718. eumeni F 2

719. subprimente M. sup:im- F 2. supram- F 1 Ea

720. tradit MR S S. -didit rv

721. primiscue R s 1. perm- a. -cuę FE

722. repatuit M. pat- rv, cfr. luc. p. 93

723. Th. IV 8, 3. cfr. Strabo XVII 799 extr. 800 init. — (7) cfr. Theopomp. ap. Athen. XV 676 d. Plut. Ages. 36.

724. palustri a M. -stri delta ( δ pro α) Dzi.

725. ait M. ut a

726. gur///gitū R s. -ghithum F. gyrgytum M

727. bracchiali R s F 2 S. brach- rv

728. radicis MFd v. -ces Ea. -ce R s ( D?)

729. obliquae E v. -que r

730. trianguli lateribus non de amplius R s

731. longitudinem in MF

732. gragilitate (graci- R s 3) R s

733. usū R s

734. florē R s. foris E

735. ad D(?) v. & FEa. om. r

736. ali// M

737. et a libro uala R s

738. tegates que FE. ( a lac.)

739. etiam M L. ē tam R s. et quam r. atque z v

740. stragula MR s 3 v( S). -lam R s L. strangula r

741. 73: Th. IV 8, 4. Diosc. I 115. Herod. II 96. 92. cfr. Lucan. IV 136. Pl. VI 82.

742. que moderatus F. -tur Ea

743. latū R s

744. anti cognumin R s

745. nabalibus F. nauall- R s 1 E 1

746. spara to R s 1

747. eufrate FEa

748. nescens R s

749. babilonem R s F

750. haber& FE. -bet a. -bere quem va.Bas.

751. Isid. VI 10, 2–5.

752. praeparantur va.J

753. char& FE. -rtae va.J. caret a

754. latissime R s

755. phi- lyras M J. -luras FEa v. phylitras R s. -luras R s 3. fasciolas coni. Dzi. fibras Birt AB p. 243

756. adque ate R s

757. in di FEa

758. post ordine pos. proximarum -uicenae ( § 77) U

759. pritaa hieratica Birt ib.

760. adulatione MR s F 2 S. ab adu- v. ablat- a. ablut- rH

761. liuia F 2

762. est ( pro eius) F 1 Ea

763. amphitheatriticae J. ampi- M. amphite- F ( item v. 8). amphyte- R s. amphitheatriticę Ea. amphithe- v. cfr. § 78

764. interpolationem M 1. -potatione R s. -pretatione R s 3

765. e om. Ea

766. pleucia F 1 Ea

767. sed M

768. dedit ei qui R s

769. sua Ea

770. saltica M. saiticā R s

771. propriorque MR s Ea

772. et cortici F 1 E

773. taeneotica M J. ten- v. taenio- B( S). teneo itice R s. Laeneotica D. Lan- F. Len- Ea H

774. uicino iam M

775. emporitica (-pur- R s) MR s J. emporet- F 2 B. emport- r. amphoret- v

776. inuolucres FEa

777. quę F 2. quem F 1 Ea. que in va.S. ( an merciumque segestribus?)

778. praebet et Ea va.L

779. ideo a D 2 F 2 Ea v. ideo MR s. idea r

780. mercib; cognominatā R s

781. est ( pro eius) F

782. scipo F 1 E. scypo a

783. similis ac ne M 1. ac ne simile quidem R s

784. finibus E

785. quidem om. R s

786. te- xitur M ( bis) R s S. -xuitur r. -xuntur L ( add. que v)

787. om- nib. R s. -nes E va.S

788. malidente FEa. madentes (tabulae) va.H

789. acua F 1 Ea

790. turbidum M. -dus rv

791. liquoris glutinum coni. Dzi. -orum glutinis MR s. -or in (uim in D 2) glutinis r. -or glutinis H. -or uim glutinis S. -ini v

792. in del. F 2 va.S

793. rectum MR s F 2 S. re (rē E) cum F 1 Ea. cum v. uicem H ( cum praecedd. iungens)

794. tabula Ea va. S

795. schida M D. scida F. scid R s. sceda Ea v. scheda Ven.

796. magnitudine M

797. resegminibus L. resigm- (res ignim- Ea) ll. segm- v. cfr. XXVIII 5. 86

798. pergit R s. pargit R s 3. peragitur va.H. huc traiecit postea — malleo ( § 82) Birt AB p. 244

799. praemitur MF. premuntur va.G

800. ergo M Dzi. deinde rv. ( an ex eo?)

801. praelis M J. prelis R s F 2 v. pleris r

802. diminutione FEa va.S

803. teterrimas E

804. scapos M 1. scabo R s 1

805. uicaenae R s. -cine F 1 a. -cena F 2

806. in om. F

807. optū is duae R s

808. hieratica et M 2. hęraticae E. heratice Fa. hiera- cae R s 1

809. fanniaca Ea

810. amphiteatritica R s. -teatrica (ampi- M) r. cfr. § 75

811. saltiga M. sartica FEa. cfr. § 69. 76

812. malleo v. -llio MR s. -lio D 1 F. in alio (-ia a) D 2 da. alio E

813. emphori- ticae FEa. en (in R s 3) poret- R s. cfr. § 76

814. spectantur DFEa va.S( D)

815. candar R s 1. camdor F 2. eam- F 1 E. om. a liuor M. om. a

816. mutauit MR s v. mutua- r

817. angustae Ea

818. tneerandis F. tener- Ea

819. litteris M

820. liture R s Fa. litturae E

821. ex om. va.H

822. aduersis MdT Verc.

823. e M H ( J). et D 2 v. om. rS

824. corto R s

825. stamina Birt AB p. 245

826. et Ea SJ

827. subtemina MR s F 2 Brot. s opt- F 1 Ea. subtegmina H. -ne v

828. ausi & R s

829. amplitudinem M Dzi. ita latitu- R s. latitu- rv

830. pedalis va.S erat mensura et Ea va. S

831. macrocolis va. H( D)

832. scide R s F. scedę E. om. a

833. re uo//si////ones R s. -uolsione FE S

834. infestantes FEa

835. epistolis FE va.S. epsiis R s a

836. nam ( pro suam) M

837. cum F 1

838. e MR s F v( S). cm. D(?) Ea H

839. primae H e MR s v( S). om. rH

840. secundae H

841. concaue E. -auo va.B

842. post splendet inseruit postea — malleo ( § 82) Dzi.

843. malleo quae FEa

844. aut—7 deprebenditur om. MR s

845. aut v. aui DFEa

846. cura ego. om. ll.v. cfr. v. 12

847. fuerit va.D

848. lentico E

849. tenea R s FEa. taenia va.J

850. fungo MR s v( G). -nco r. iunco z B

851. findente E 2

852. tetendis FE. tenen- a

853. epollonis F. apollinis (-inu E 1) Ea

854. feluente M

855. qua FEa

856. acceti F. a&i E 1

857. cummiscue (comm- a) Fa. -cuę E

858. diligenter M. -tiore Dzi.

859. colat ego. -ata ll. v

860. intergeriui M S. -e///im R s. -eri r. -erii G. -erit v

861. nili M v( D). nil R. lini rH. cfr. § 107

862. superatu Fa

863. gltinum om. M

864. uel ( pro nec) M

865. ex se FE 1 a

866. recentius: R s v. rectius M. om. r

867. mallio (melleo E 1 a) recentius FEa

868. tenuatus FEa

869. constricta v. -scripta (prosc- R s) MR s D. -pte r. de m endo cfr. XXXV 93. (concri- spata Birt AB p. 244)

870. rugat FEa

871. sunt va.S

872. monu- menta R s va.S

873. dist. U

874. galiq; //// R s. ca.II. quae FEa

875. grece (grathe E. gratę a) horum F 1 Ea

876. manus quae va.J

877. altem FEa

878. fere om. R s

879. uergiliique (-q. que R s 1) R s F. uirg- R s 3 Ea v a.S

880. Cass. Hem. fr. 37 Pet. (cfr. Varro ap. August. CD VII 34 init. Liv. XL 29, 3 sq. Val. M. I 1, 12. Plut. Numa 22 med.).

881. M. MR s S. om. rv

882. c???. n???. R s. C- M

883. terrentium FE

884. re- spirantem R s 1

885. effodisse MR s S. offend- rv

886. eodem DFEa

887. repertus M

888. cornelius FEa

889. L. om. MR s

890. F. ( vel. P. pro filio) M Bas.

891. brebio M

892. Tamphilo ( Sigonius) S. pham- F. pam- (-lio R s. -li lo a) r

893. Numae om. M

894. e M v. om. r

895. quod- quod DFE. ( a lac.) quod tot va.D

896. in fossa M

897. durauerunt (-rint SJ) annis va.D. cfr. luc. p. 29

898. in retenta FEa

899. quod ratum Fa

900. media area MR s v( L) J. -iae (-ia a) arcae (-ce a) r. -io arcae z S. -io arcte C

901. euinctum R s J. euict- M. uinct- r z v( D)

902. quoquouersus F G. quoqueuer- (-su M) r. quaquauersum z v

903. III sitos ego. insitos MR s S. inse po- sitos r. III sepo- D. impo- Verc. -tum v

904. arbitranter R s. -ari ea Ea. -arier (-ari H) eos va.S

905. concuputuisse R s. computru- D 2 F 2 va.S. potu- Ea

906. &e F

907. propter FEa

908. tineas M v. -nias r

909. tegisse FEa

910. iis M v( D). his rC. (in iis — 447,1 Pythagoricae damn. J)

911. scriptae R s Madvig adv. crit. Iip. 527

912. Pythagoricae — 2 philosophiae om. F 1. -ricae— 2 essent om. Ea

913. pettilio R s. Poetelio B. ( an Petillio?)

914. scriptae M Madvig. scripti (sor- R s 1) R s

915. physo R s. ipso D 1 F 1. -se Ea

915. Piso⁹¹⁵ fr. 11 Pet. —Tudit. fr. 3 Pet. — Varro VI fr. 3 Mirsch. — Val. Ant. fr. 8 Pet.

917. pontifici FEa

918. totidemque C

919. uditanus F 1 Ea. V dit- F 2

920. tertio decumo DFE D. XIIII R s

921. nume R s a. num (nu F 1) ac F

922. antiquitatium M 1 R s F

923. VII MR s S. VI rv ( H). V G

924. antius Ea

925. secundo G. II MR s. -ndos rv

926. libro M. (libros fuisse del. G)

922. fuisse ll.H( D). libro XII. fuisse v. fuisse. Libros. ipse Varro humanarum antiquitatum⁹²² VII⁹²³, Antias⁹²⁴ secundo⁹²⁵ libros⁹²⁶ XII fuisse G( S)

928. XII MR s S. duos G. ex his (iis v) rv

929. tertio MR s F 2 G. -ios rv. tres Verc.

930. id est F 1 E

931. et SC. U 224. & f.c. R s. et se M. se F 2. om. rva.J

932. Sol. 2,17. cfr. Gell. I 19. Dion. Hal. IV 62 al. — Mucian. fr. 8 Brunn. — Homer.: cfr. § 69.

933. si- bullā R s. sybilla FEa

934. ini ( pro sint) F 1. in D 1. in his Ea. igni va.S

935. syllanis M va.Brot. sill- a

936. mutianus R s va. H ( S)

937. post prodidit deficit R s

938. lyciae Ma v. lic- r

939. aut — 448, 1 sentit om. a

940. in plumbeis — 17 Homerus ll.v( G 2) S. del. G 1 e codd. ( L)

941. litterisque M

942. curue M J. cur & rv

943. illa ipsa M. ipsa illa rv

944. lychia FE

945. bellero- fonti F. belloro- E

946. epistolas E va.S

947. prodidit FE va.J

948. arbitris M 2. -tri is coni. Dzi.

949. dispensandis M Dzi. -di v. -de Fa. -dę E H

950. non fere arbores non fere M

951. liniferam qualis M D. -ras quarum r. -ras (lani- C) quarum natura in descriptione v

952. arabiae M v. -ia r

953. propior v. -prior ll

954. 12,38 sq.

955. similisque F

956. 36 sq.

957. 6,198 sq.

958. cfr. Strabo XVII 826 p. med. Sen. benef. VII 9, 2. Lucan. IX 426 sq. al.

959. Atlas va.J

960. peculia M

961. citri Mz( Ber.) H ( S). -ria D 2. -rei E. eitrei D 1 d. oit- F. cyt- a. cedri v( Brot.)

962. 5,14

963. margaritis Ea. -r&is F

964. Tertull. de pallio 5. — [Iuba fr. 25 Mü.].

965. M. M v. in r

966. ciceroni M. -nis rv

967. ille FEa

968. empta M G. -tae rv

969. HS M G. his r. libris v ( item passim infra)

970. D??? M J. om. r. X G. XI.(X. C) Cum his v

971. memorantur va.G

972. galli asini (-nii G) M S. -nii quae v. gallias in II r

973. | X| M J. XI rv

974. uenumdata M. uenundatae rva. H

975. ab M J. om. a. a rv( H). del. G

976. uendente va.H

977. | XII| M J. XII rH. XV v

978. interit F 1 Ea

979. cetegus FEa

980. | XIII| M D. XIIII rv. XIIII a H

981. permutata —449, 17 caudice om. a

982. lati- fundii M B. -ti fundi rv

983. taxatione M v. -nes r

984. praedi FE

985. amplissima va.J

986. commisse M. cumm- E. -ssae F

987. dimitiatis F. dimiatis E

988. duobus a rege M v. a rege duo- bus r

989. maurataniae F. maurit- E va. H( passim)

990. pede E. pedum va.D

991. semipedem M D. -dum r. -dis v

992. dist. ego

993. iunctum M

994. esse M v. este E. est ae F

995. natura va.H

996. solida FT S

997. autem ll.H. item G. del. v. ( dist. H)

998. Ti- berii Caesaris va. H( S)

999. libertum M

1000. trahenti J. -te ll.S. -tis v

1001. silicis E

1002. inaera M

1003. pedem M D. fe de r. semipedem v

1004. principe mensa M

1005. pedes et extante silico E

1006. exce- dente M

1007. ses ( ee E) concili FE

1008. operimento v. operam- M. operm- r

1009. lamne F 1 E 1. -minę F 2 va.S

1010. opima C. opti- ll.v. de mendo cfr, VIII 183 init. XVIII 263. 78. XXXV 47 XXV 49

1011. esset om. M. esset, cuius materia erat va.H( S)

1012. (14) Sen. benef. VII 9, 2. — (16) Th. V 3, 7.

1013. tuber MF 2 v. Luber ???

1014. radicis uitium maximeque in eo va.H( S)

1015. superne MF 2 J. -rque r. -rne quaeque v

1016. adque M. om. va.J

1017. siluestres similis FE

1018. anchorarius ll. va. H

1019. laudatissimam ( D?) v. cfr. n. luc. p. 53

1020. citrum D 2 F 2 E( B) H. -rium M. tram r. cedrum v. cfr. XVI 233

1021. ex- aususs D 1 FE 2. -tis D 2. -trus E 1

1022. uena ... uertice paruis (uariis B) va. H

1023. tigri- num (-nae v) appellantur Fd va. H

1024. paonum D 1 F 1. pro- M

1025. uerum ll.J. -ro v. dist. ego: cfr. vol. Ip. 539 ad II 172

1026. gratiae FEa

1027. praedicta M

1028. crispis M C. -pi rv

1029. quas om. F

1030. a M v. om. r

1031. uinis M D coll.§ 99 extr. uenis rv

1032. iuuant M v. -at r

1033. dist. G

1034. materiae M. -ia rv

1035. simplicitas — digesta om. M

1036. item MF 2 d 2 in ras. G. tem r. om. v

1037. ilignae (-neae v) uenae G. (etiam add. v). -na uaene D 2 F 2. lignauae (-ue E) nec D 1 F 1 E. -na uero si M. lingue nec a

1038. aestus M v. -tu (estu Ea) r

1039. nicro F 1 Ea

1040. corticum MFd v( J). coruum Ea S. corium z. cor- nicum H

1041. modo az v. nodo ll. H. cfr. VIII 195

1042. ue om. M

1043. propior v. -prior ll

1044. discores F 1 E. -ors a

1045. intermitis F 1 Ea

1046. docere F 1 Ea

1047. materiem M. -iam rv

1048. duritiae ME

1049. 57

1050. cospissari M J. spi- rv

1051. non ullo v. nullo F 2 Ta. non (n???) nullo r. immo nullo Müller em. II p. 30. ( an ut nullo? cfr. VII 152 ut nihil aliud)

1052. manu (-uque va.G sicca Ea va.J

1053. fricatu M J. -atur (friga- DF) r. -atae G. -antur v

1054. a balineis M G. ab aleneis F. ab alienis Ea v

1055. uinis MF 2 S. binis r. a uinis G. ab acco- lis v

1056. ledantur FEa

1057. is ll.D. his G. in iis (his C) v

1058. Hom. ε 60.—

1059. nitioris M

1060. arbor est MF 2 v. -rem F 1. -rum Ea

1061. paululum M D. paulum rv

1062. et iam CFW Müller p. 17

1063. thyon ( coni. Dal.) H. thron M. thio F 2. tro rv. θεῖον L

1064. graece M L. grece F 2. geche Fd. -chae D. gethę E. gete a v

1065. haliis E. NIS (=alis) M

1066. thia FEa va. Verc.

1067. tradidit M J. tradit rv

1068. Circes va.J

1069. tradat uri ( Salm.) J. -at uri in S. -atur M. -atur in r. -at in v

1070. qua Ea

1071. Th. V 3, 7. (cfr. Pl. XV 1. XVI 144. XIX 32).— (18) cfr. Cic. Verr. IV 37.

1072. proximus M ( coni. S) J. primus (-mis D 1) DE v. -inus F. ( a lac.)

1073. scripsit M J. scribit r v

1074. haec M J. que DF. quae v. del. S. ( an h. e.?)

1075. ( om. annum) post numerum add. gesta sunt annum va.S

1076. arbore F 1 E 1

1077. memoratas M v. -ta r

1078. ex eo M

1079. incorrupta E

1080. in M v. om. r

1081. interior MF 2 D. infe- rv

1082. cyronaice F 1 Ea

1083. quo M J. quac r H. ex quo v

1084. nauiciae F 1. -itiae E. nautice a. nouitia z H

1085. appar& F 1 Eaz H

1086. terens F 1 Ea

1087. amaritudo F 1 Ea

1088. domos F 2 va.S

1089. Th. IV 3, 1. — (8) Nepos. fr. 20 Halm. — (13) Hom. i 84 sq. — (14. 15) Diosc. I 171.—

1090. laton FEa

1091. uocant Ea va.J

1092. celthim M J. -tim rv

1093. et M v. om. r

1094. praecipuę E. sed multa M. ( loc. corr.)

1095. alioqui (-in v) DF v ( J). aliqui M. qui E. ( a lac.). quae z( P) H ilices FE

1096. uidentur ( P) H

1097. differentia F 1 Ea

1098. plures F 2 v. plu- rimis M. pures r. ( an plures in iis?)

1099. eaque F 1. eae quae Ea

1100. magnitudo huic fabae MF 2 v.om. r

1101. in uuis va.S

1102. cerasus D 2 F 2. -si va.J

1103. dulcis ll.v( S). -ci L

1104. cibus va.L

1105. morbos MD 2 F 2 G( J). -ruo D 1 F 1. -rbum Eaz v( H)

1106. tum M

1107. Th. IV 3, 2. 1. 4. Herod. IV 177. Polyb. XII 2 ap. Athen. XIV 561 de. Nepos fr. 20.

1108. de ( pro in) M JD

1109. idem — 453, 1 arboris om. a

1110. contusas va.H

1111. aliqua E. siliqua va.B

1112. eos F 1 E

1113. accepimus E v. accip- rD

1114. citro om. F 1 E

1115. e om. E

1116. capolos FE

1117. Th. IV 8, 9. 10. 11. 9. Diosc. IV 112. Herod. II 92. Diod. I 34, 6. cfr. PL. XXII 56. —

1118. et del. F 2. hec M 1. haec M 2

1119. erba E

1120. in om. E 1

1121. lini F 1. cfr. § 82

1122. amen (tn???) a

1123. que M D. cui r. que cui v

1124. papauere FEa

1125. granate (-tę E) umilium (hu- Ea)... capite F 1 Ea

1126. in MF 2 v. non (n???) r

1127. mirum — § 110 extr. om. a

1128. papauerae ea F 1. -re ea E 1. -ra F 2

1129. decidit E

1130. Th. IV 8, 10. 11. (C II 19, 1). — (16) Diosc. IV 112. — (20) cfr. Col. VII 9, 6.

1131. eprate E. ea parte va.B

1132. escapulis (-poli F 1) sum F 1 E. et scapum ipaum va.H

1133. flore F 1 E

1134. demissa ( P L. dim- ll.v

1135. que MF 2 v. om. r

1136. inueniri reuerti D 2 F 2 ( coni. Dal.) D. -ire (-iri M 2 E v) uerti rv. cfr. Th. ( ἐπανιέναι)

1137. exortus M J. -tu F 1. -tū rv

1138. insurre E 1. exurgere va.H

1139. ulla ne M

1140. habet MdTs D. haec habet rv

1141. co- tonei v. -ni M. -nii r

1142. magnitudinem F 1 E

1143. opertam MF 2 v. operam F 1. -re E

1144. castanea M

1145. cibis et MdT J. cibis D 2 D. cibi (-is v) sed rv

1146. crudo B. crudum sed D 2 D

1147. neque M J. nec rv

1148. Th. IV 3, 3.5. –

1149. cyrenaice F

1150. que M( E 3) v. quem F 1 a. quę F 2. quā E. ( an fructusque?)

1151. ac M J. atque rv

1152. praestat coni. Dal. ( cfr. M XIV 137)

1153. cfr. Pl. XXIII 106. (Sen. ep. 85, 5. Martial. XIII 42. 43). —

1154. nobilius E 1. -lis vaG. ( an nobiliū?)

1155. ( om. malum) eo gramine Ea

1156. apyrenum M( P) H. -rinum F 2. -rinon v. at pirinum D 2. apf renum r.om. a

1157. ligno E

1158. abesset MD 2 J. -esse r. -est, sed v

1159. blandiores es E 1. -res est E 2. -res sunt va.J

1160. acini MF 2 v. -idi D 2. in- cini r

1161. amari Fa va. G. -ri/// E

1162. destincti M

1163. (12) cfr. Diosc. I 151.— (14. 15) cfr. Pl. XXIII 112. —

1164. alias M( S) J. -ia rv

1165. structura F 2 d 2. -ras N. strictura r

1166. eorum M v. ear- r

1167. quaedam (quid- F 1) ll.v( H). del. C

1168. fauis MF 2 v. famis r

1169. punctum pos. post communis v( C), post fauis B( S)

1170. habenti M

1171. horum M. om. rv

1172. erythrocomis M v. egrithoc- r

1173. glau- cocomis B

1174. balaustium Ma B. balast- r. balust- v

1175. medi- cinis va.J

1176. Diosc. IV 107. (Pl. XXVII 76). — (19) Diosc. I 117. Nicand. ther. 610. (Pl. XXIV 64).

1177. Diosc. IV 170. (Pl. XXVII 70. XXV 79). —

1178. epicactis ll.( index) v( G) J. epipa- B( H) e Diosc.

1179. embolinen ll.v( G) J. ellebori- B( H) e Diosc.

1180. herices FEa va.L. frices M

1181. 455, 1 an et is in?

1182. gnidium FEa va.S

1183. thymelaeam Bas. -lean M C. tym- E. tim- F v. om. a

1184. alia F 1. alii a F 2

1185. chamelaeam Bas. -mae- lean M C. -melean (-am a) Fa v. -malean E

1186. achnen ( index) B e Diosc. achen ll.v

1187. cnestorem M J. cre- F 2. d ne- r. ne- a v. cnestron B

1188. alii gneorum (cneo- J) MF 2. aluc deo- F 1. ali hic (hie a) neo- Ea. alii cneoron B

1189. semine E va.D

1190. foris B

1191. Diosc. IV 49. (Pl. XXVII 141). — Diose. III 20. Th. IX 1, 3. (15, 8).—

1192. sagittariorum M

1193. tragacantham J. -thum M D. -then v. -chantem r

1194. espinae M 1. -ine F

1195. praelatam M v( S). -ta r H

1196. achaia D 2 F 2 B. -alani M. cai D 1 F 1. cui ( superscr. a) E 2. caui a. caucaso E 1. cfr. Th.

1197. in om. Ea

1198. Diosc. IV 51. (Pl. XXVII 142. XXII 39).— (12) Diosc. I 116. (Pl. XXIV 57. Isid. XVII 7, 49). —

1199. tragon MF 2 v( H). -gion C. tracon F 1 E. trocon a

1200. casia F 1. tasia Ea

1201. racemis B e Diosc. ramis ll.v

1202. rubentibus M v. fuben- D. fu- beun- r

1203. quam tramaricem (tam- J) M J. quāta maricen F. quam ama- Ea. quam alii tama- v

1204. uocant F 1 Ea va.J

1205. brian FEa

1206. insignem Ts va.G( S)

1207. quod in ea (eam E 1) satiue (-ua S) F 1 Ea S

1208. fert Ma J. -rat rv

1209. similiter F 1 Ea. -le F 2

1210. qua coni. S. quae ll.v. quaedam ( coni. J) D

1211. feliciora M

1212. graecia M. ( cfr. luc. p. 96 et J ann. phil. 1866 p. 692)

1213. Th. III 10, 3.

1214. ostryn B. -rym M. -rin rv

1215. ostryam B. -ream (-an D) ll.v

1216. piris M J. -ri B. pilis rv

1217. ugrosis F 1. -ossis F 2. grossis a

1218. que F 1 E

1219. colorore F 1. colore et Ea va.G

1220. materies (-iaes F 1) MDF L( S). -rie Ea H. -ria v

1221. domo M

1222. Th. III 18, 13. —

1223. euonymos (-nimus a) Ma( B 2) G. eno- rv. ano- B 1

1224. dist. Müller em. II p. 31

1225. folia M. -lii r v

1226. floris M. -re rv

1227. candidi odore ego n. luc. p. 39. -didiore MD 2 F 2 G. -didior est rv. de mendo cfr. XII 124

1228. siliquas sesames M ( luc. p. 32) D. -quas sesamę (-mi va. H) similis (-les v) F 2 v. -cuassem similis r

1229. quadrangula E 2 va.S. -li a

1230. folio M S. -lio in r. in folio v

1231. eadem MF 2 v. eod- r

1232. Alex. Polyhist. fr. 147 Mü. —

1233. leonem MDF 1 E D. leon F 2. eon a. eonem v. cfr. index

1234. robori (-re M) uiscum MF 2 v. -ribus cum (con Ea) r

1235. fe- rens M. an ferentem?

1236. neque... neque M J. nec .. nec rv

1237. posset v. -ssit ll.H

1238. cfr. Pl. XXV 162. — Th. III 16, 5. 3, 1. (IV 15, 1. 2. I 9, 3. III 3, 3. I 5, 2). cfr. Pl. XVI 80. XVII 234.

1239. andrachlen S. -em M. -aclen F 2 d. -em F 1. -aden Ea. adrachnen v ( item 457,2)

1240. graecis M D. -ci v. grece D 2 Ea. crece D 1 F 1. grecię F 2

1241. porcillacae S coll. XX 210. porcella- M. porcilia- DF 1 a. -ciliae e E 2. -ciliae E 1. procile F 2. portulacae v

1242. interpraetatur M

1243. cum illa sit va.S

1244. andrache M. -ahne F. -achię a

1245. cetera Ea. -rum va.S

1246. planis MF 2 v. la- r

1247. aspectus M J. -tu rv

1248. Th. III 16,6. — (8) Th. III 4, 4. —

1249. coccygia ( Salm.) H. -gya F 2. coggygya DF 1 E 2. —g???ia C. coggya ME 1. coccido a. cog- grygia B. congrigia v

1250. lanuginē F 2 (fructuum.. la- va.B)

1251. ali E 2

1252. arbori ME v( J). -rem DF 1 a. -rum F 2 d G

1253. apharce B. abphrace M. aparche F 2. -rache v. parche r

1254. peragit va.H

1255. qualis F 2 SJ

1256. sicut Ea va.D

1257. distinguemus M B( J). -uimus rH

1258. omnem Fa

1259. habent M J. -nt hoc est rv

1260. 16,179

1261. ut MF 2 v. ui r

1262. sambuci E va.H

1263. harundinis E

1264. (17) Th. VI 2, 7. —

1265. In artheciam F 1 d. -tecia a. narthecyan ( Dal.) H

1266. ex- eunt M J. -ti r. -tia v

1267. cetero DF va.J

1268. anetho ve Th. -to ll.D

1269. simili M J. -lis rv

1270. gestata z va.( P) G 2

1271. facilis M G 2 cum P( S). -lius rv. -lior L

1272. (Th. IX 9, 6). Diosc. IV 154.

1273. (5) Th. IX 8, 5. —

1274. decepti MF 2 ad 2. -ti ei r D. -ti eo v

1275. tapsia (tha- v) sed suis (sui v) D 2 F 2 v. thapsia sui N J. tapsi assiduis r

1276. inane F 1 Ea

1277. etiam om. M

1278. dist. J

1279. Diosc. IV 154. — (15) Plin. iun. 104, 10–15. (cfr. Suet. Nero 26. Tac. A XIII 25. Dio LXI 9, 2). —

1280. item M J. -em in rv

1281. alopeciis v. -cis M D. allopicis F 2. alio pisces (pesc- F 1) r

1282. libentibus FEa

1283. desunt F 1 Ea

1284. scelera MD 2 F 2 v. scesset (cesset Ea) lera r

1285. non tractent ll. H. contra- v. an noua tra-? de mendo cfr. XXXIV 65

1286. sed MF 2 v( J). om. r S

1287. transeant M

1288. folia M L. -lii r. -lium v

1289. intio F 1. in uitio M

1290. conuerberatam faciem va.S

1291. id MD 2 D. sit F 1. sic rJ. om. a. sibi v

1292. secundo a. sequenti z va.G

1293. famem E 2 a

1294. ferens E

1295. Diosc. II 204.

1296. ubi id D 1 F 1. ibi id (et v) E va.J. om. a

1297. cappari M v( D). -ris (cappuris E 2) r Verc. cfr. Fels p. 12

1298. cibis M J. -bi rv

1299. atricum F 1 E 2. -itum E 1 a

1300. uoluis et F 2 S. -isset F 1 E 2 a. -is sed E 1

1301. omnibus M D. -ium rv

1302. foluit MF 2 G( J). facit r. mouet v( H)

1303. in (id F 2) cinosbaton FEa

1304. ophiostaphylen Verc. ophios sta- M. opheostaphilen v. opus sta- Ea. opiis (ophios F 2. ofios D 2) stha- r

1305. Th. IV 8, (2). 5. —

1306. fraticosi va.S

1307. saripha M in ind. v( J). -ifa DFEa. sa.ri M. sari B e Th.

1308. papyri M v. -pini D 2 F 2. -pari (-paueri E 1) r

1309. Th. C II 17, 3. —

1310. et sicut E. estque sicut va.L. ( a lac.)

1311. et ( pro sed) M

1312. eodem M L. ead- rv

1313. quod (qua G) va. L

1314. insectum M

1315. iniicitur M 2 va.S. initiatur Fd

1316. uinum Eaz H

1317. schol. Nicand. ther. 617. (Pl. XVIII 144). Ar. III 21, 522 b 27. Col. V 12, 1.

1318. cytisus v. -thisus M. citi- F 1 E. cithi- F 2. citius a

1319. Amphilocho ( Ruhnken) J -co M. antiloco D 2. -lomaco r. Ari- stomacho B. Antino- v

1320. Atheniensi va.J

1321. omnium ll.v( D). ouium B. omnium pecudum coni. J

1322. annua HS M G. -ua h F 2 in ras. -uans D 1 Ed. -uas D 2. -uos v

1323. MM MF 2 G( S). om. rH. perpluris v

1324. quae cm. M. herbosa va.G

1325. eruo sed ocior M G. ergo et (eo v) doctior (laetior v) rv

1326. satietas va.S. cfr. XII 78

1327. quadripedi aut E 1. -pedita ut E 2 a

1328. maior M v. melior r

1329. aut melior om. a

1330. an medicina ea?

1331. ualidas ego. ( cfr. XVIII 136). -da M J. om. rv

1332. a om. E 1 d 2

1333. omnibus M J. -ni usu rv

1334. Col. V 12, 2. —

1335. iubet M G. -bet et v. iuuet (-uat D 2 z) r

1336. firmioret M

1337. firmioret M

1338. etiam om. M. an autem?

1339. inaruerit M S. inaurierit (in- hau- a) r. aruerit v

1340. cyti FEa

1341. atque J. adque M. om.r S. et v. cfr. XV 138

1342. Col. ib. 3. 4. 3. —

1343. hordeum M ( luc. p. 97) D. -deo rv

1344. aut M D. et rv

1345. desint M v. -init r

1346. an satum a qua spargitur?

1347. transferuntur M ( coni. Dal.) J. perfer- rv. fer- C. praefer- z S

1348. desinit Ez va. L( H)

1349. anusue M J. -us uel r. uel anus v. uel anus uel ( Chiffl.) S

1350. Diosc. IV 111. — (17) Col. V 12, 4.

1351. canus — 15 frutex M v. om. r

1352. ad MF 2 dT ( ed. pr.) Brot. om. rv

1353. portione va.Brot.

1354. allium et G

1355. cepas seri M J. caepes (cape F 2. cepe G) seri D 2 F G. capessere r B. -strinum v

1356. est ( ante hic) om. E va.S

1357. (2) Col. ib. 1. —

1358. cythno M C. citano r. cytro v

1359. translatus FE S. -us est a v

1360. quo DFa ( Fels p. 48) D. quod ME. propter quod v

1361. rarum est F 2

1362. ne cossium ego. ne hosti- ll.v. cfr. XVII 220

1363. Th. IV 6, 1. 2. —

1364. etiam M D. et rv

1365. est M v( J). om. r S

1366. habet M v. -ent r

1367. lingna F 2. ligna a

1368. Latia ego. alia ll. v. Itala coni. J. cfr. VII 117. XI 123. III 7

1369. phicos FEa

1370. alga M v. halga D 2 F 2. hala D 1. haila r

1371. maris M J. magis rv. de mendo cfr. VI 140

1372. folia lata va.J

1373. prason B e Th. gra- M J. -sson rv

1374. Th. ib. 3. 4. 5. 6. (cfr. Diosc. IV 98. Pl. XXVI 103). —

1375. capillacio M D

1376. simile— 17 folio om. a

1377. in uadis MF 2 Verc. -dit rv

1378. utrimque F 2

1379. interiit F 2

1380. insulamque ( om. nato — 14 quo) M

1381. ut M( P) S. aut rv( H). aut cum B

1382. Th. IV 6, 6. (cfr. Diosc. IV 97. Pl. XXVII 56). — (18) Th. IV 6, 7. 8. 9.

1383. brion FE

1384. inferius coni. U. inte- ll. G. in terra B. om. v

1385. an post in exciderunt saxis et in, ut fuerit: nascens in saxis. et (= etiam) in alto uero? de re cfr. Th., de et.. vero XVI 156. XIX 122. XX 23. 30. XXI 156. XXV 67

1386. in altum M( U). palmi, tum Müller em. II p. 32

1387. & del. F 2. etiam va. H

1388. concae F 1. cun- ctae Ea

1389. lanas MF 2 d 2 v. linas r

1390. dist. ego

1391. in alto etiam M

1392. Th. IV 6, 9. 10. — (5) Th. IV 7,1. —

1393. nau- fragiis E 2 a va.C

1394. que ea M. quae r. que v

1395. Scionen U. -nem M. cfr. IV 36. sicio- r. Sicyo- Bas. Sycio- v

1396. uitis M B. uilis rv

1397. ficos F 1 a. (fico superser. F 3). phycos d va.B

1398. lauri G. laeri M. lauro rv

1399. thymi M G. ty- r. thymo si- milis v

1400. que M

1401. pumicem M v. -ce r

1402. Th. IV 7, 1. 2. (Pl. XII 77. 37. 38). cfr. Strabo XVI 766 extr. 767. 770. 773. Agatharch. m. Erythr. 108 (83) Mü. Plut. qu. nat. 1, 911 f. — (11) Th. ib. 3. 2.—

1403. solitudinem M. si- militudines F 1

1404. uirere M J. uiuere rv

1405. lauru ( ego luc. p. 98) D. -rum ll.v

1406. oliuam F 2 E va.D

1407. ferentes E. -tis J. -tem v

1408. cum M v. com D 2 a. con r

1409. plures D 2

1410. canuculis Fa cu- nic- E 2

1411. maria D cum P ( post est inserente) e Th. om. ll.v

1412. uis F 1 Ea

1413. prospicere MF 2 G. rosp- DF 1 E 1. resp- E 2 ad v

1414. e om. Ea

1415. niue E 1

1416. tutum MD 2 F 2 v. tort- r

1417. remus FE 2 a

1418. inuadentibus B. -tium ll.v

1419. Th. ib. 3.

1420. ex Indo ego. in indos ll.v. in Indico ( sc. mari) B Keil ap. Bretzl p. 87. at cfr. VI 96 et 56. 107 sq. 115

1421. frondem M v. -de r

1422. exemptam M v. -mpta DF 2 a. -mta r

1423. in sale M

1424. arescentem MD 2 F 2 v. -te r

1425. similes MD 2 F 2 v. -li r

1426. ramosas M v. -sa r

1427. et in va. G

1428. contractarentur F 1 Ea

1429. Th. ib. 4. —

1430. quamq; Ea

1431. altior est M. -ores sint va.G

1432. foliis F 2 a

1433. iis F 1 L. is M D. om. rv. eius G

1434. laurea ll.v( S). -ri G

1435. ut oleus M

1436. ut oleus M

1437. autumno MF 2 v. -ni r

1438. uere decidentes M J. om. rv

1439. atquę E 2. atque F 1. aquę F 2 a

1440. recessi F 1 a. -ess... E. decesserit va. G

1441. quoque in M

1442. retinentis M S. retenentes F 1

1443. fructum a va.G

1444. luponi Ea

1445. similem va.G

1446. Iuba fr. 56 Mü. (Agatharch. ib.).

1447. si dis F 1 a. sed dis E

1448. crimen Ea

1449. corhalio M, corallio va.S. cfr. XXXII 21

1450. uocatur M G. -cetur rv

1451. charithon FE. car- a

1452. olepharon Ea

1453. amatoris F 1 Ea D. amoris M

1454. spathalia B

1455. ex M D. om. rv

1456. hebetare M v. -ri r

Pliny the Elder Naturalis Historia 13