MENEDEMUS
Ego me non tam astutum, neque ita perspicacem esse certo scio:
Sed hic adiutor meus et monitor et praemonstrator Chremes
875
Hoc mihi praestat. In me quidvis harum rerum convenit
Quae sunt dicta in stultum; caudex, stipes, asinus, plumbeus:
In illum nihil potest; nam exsuperat eius stultitia haec omnia.
CHREMES
Ohe, iam desine Deos, uxor, gratulando obtundere,
Tuam esse inventam gnatam; nisi illos ex tuo ingenio iudicas,
880
Ut nihil credas intelligere nisi idem dictum sit centies.
Sed interim, quid illic iam dudum gnatus cessat cum Syro?
MENEDEMUS
Quos ais homines, Chreme, cessare?
CHREMES
Ehem, Menedeme, advenis?
Dic mihi, Cliniae quae dixi nuntiastine?
MENEDEMUS
Omnia.
CHREMES
Quid ait?
885
MENEDEMUS
Gaudere adeo coepit quasi qui cupiunt nuptias.
CHREMES
Ha ha he!
MENEDEMUS
Quid risisti?
CHREMES
Servi venere in mentem Syri
Calliditates.
MENEDEMUS
Itane?
CHREMES
Vultus quoque hominum fingit scelus.
MENEDEMUS
Gnatus quod se adsimulat laetum, id dicis?
CHREMES
Id.
MENEDEMUS
Idem istuc mihi
Venit in mentem.
CHREMES
Veterator!
MENEDEMUS
Magis, si magis noris, putes
Ita rem esse.
890
CHREMES
Ain tu?
MENEDEMUS
Quin tu ausculta.
CHREMES
Mane. Hoc prius scire expeto,
Quid perdideris. Nam ubi desponsam nuntiasti filio,
Continuo iniecisse verba tibi Dromonem scilicet,
Sponsae vestem, aurum, atque ancillas opus esse, argentum ut dares.
MENEDEMUS
Non.
CHREMES
Quid? non?
MENEDEMUS
Non, inquam.
CHREMES
Neque ipse gnatus?
MENEDEMUS
Nihil prorsus, Chreme:
Magis unum etiam instare ut hodie conficerentur nuptiae.
895
CHREMES
Mira narras. Quid Syrus meus? ne is quidem quicquam?
MENEDEMUS
Nihil.
CHREMES
Quamobrem nescio.
MENEDEMUS
Equidem miror, qui alia tam plane scias.
Sed ille tuum quoque Syrus idem mire finxit filium,
Ut ne paululum quidem subolat, esse amicam hanc Cliniae.
CHREMES
Quid ais?
900
MENEDEMUS
Mitto iam osculari atque amplexari: id nihil puto.
CHREMES
Quid est, quod amplius simuletur?
MENEDEMUS
Vah!
CHREMES
Quid est?
MENEDEMUS
Audi modo:
Est mihi ultimis conclave in aedibus quoddam retro:
Huc est intro latus lectus; vestimentis stratus est.
CHREMES
Quid postquam hoc est factum?
MENEDEMUS
Dictum factum, huc abiit Clitipho.
CHREMES
Solus?
905
MENEDEMUS
Solus.
CHREMES
Timeo.
MENEDEMUS
Bacchis consecuta est ilico.
CHREMES
Sola?
MENEDEMUS
Sola.
CHREMES
Perii.
MENEDEMUS
Ubi abiere intro, operuere ostium.
CHREMES
Hem,
Clinia haec fieri videbat?
MENEDEMUS
Quidni? mecum una simul.
CHREMES
Fili est amica Bacchis, Menedeme. Occidi.
MENEDEMUS
Quamobrem?
CHREMES
Decem dierum vix mihi est familia.
MENEDEMUS
Quid? istuc times quod ille operam amico dat suo?
910
CHREMES
Immo quod amicae.
MENEDEMUS
Si dat.
CHREMES
An dubium id tibi est?
Quemquamne animo tam communi esse, aut leni putas,
Qui se vidente amicam patiatur suam?—
MENEDEMUS
Quidni? quo verba facilius dentur mihi.
CHREMES
Derides merito. Mihi nunc ego succenseo.
915
Quot res dedere ubi possem persentiscere,
Nisi essem lapis? Quae vidi! Vae misero mihi.
At nae illud haud inultum, si vivo, ferent:
Nam iam-
MENEDEMUS
Non tu te cohibes? non te respicis?
Non tibi ego exempli satis sum?
920
CHREMES
Prae iracundia,
Menedeme, non sum apud me.
MENEDEMUS
Tene istuc loqui?
Nonne id flagitium est, te aliis consilium dare,
Foris sapere, tibi non posse auxiliarier?
CHREMES
Quid faciam?
MENEDEMUS
Id quod me fecisse aiebas parum.
Fac te patrem esse sentiat; fac ut audeat
925
Tibi credere omnia, abs te petere et poscere;
Ne quam aliam quaerat copiam, ac te deserat.
CHREMES
Immo abeat multo malo quovis gentium,
Quam hic per flagitium ad inopiam redigat patrem:
Nam, si illi pergo suppeditare sumtibus,
930
Menedeme, mihi illaec vero ad rastros res redit.
MENEDEMUS
Quot incommoditates in hac re accipies, nisi caves?
Difficilem ostendes te esse, et ignosces tamen
Post; et id ingratum.
CHREMES
Ah, nescis quam doleam.
MENEDEMUS
Ut libet.
Quid hoc quod volo, ut illa nubat nostro? nisi quid est
935
Quod mavis.
CHREMES
Immo et gener et affines placent.
MENEDEMUS
Quid dotis dicam te dixisse filio?
Quid obticuisti?
CHREMES
Dotis?
MENEDEMUS
Ita dico.
CHREMES
Ah!
MENEDEMUS
Chreme,
Ne quid vereare si minus: nihil nos dos movet.
CHREMES
Duo talenta pro re nostra ego esse decrevi satis.
940
Sed ita dictu opus est, si me vis salvum esse, rem, et filium,
Me mea omnia bona doti dixisse illi.
MENEDEMUS
Quam rem agis?
CHREMES
Id mirari te simulato, et illum hoc rogitato simul,
Quamobrem id faciam.
MENEDEMUS
Quin ego vero quamobrem id facias nescio.
CHREMES
Egone? ut eius animum, qui nunc luxuria et lascivia
945
Diffluit, retundam, redigam ut quo se vertat nesciat.
MENEDEMUS
Quid agis?
CHREMES
Mitte; sine me in hac re gerere mihi morem.
MENEDEMUS
Sino.
Itane vis?
CHREMES
Ita.
MENEDEMUS
Fiat.
CHREMES
Age iam uxorem ut arcessat paret.
Hic ita ut liberos est aequum dictis confutabitur.
Sed Syrum.
950
MENEDEMUS
Quid eum?
CHREMES
Egone? si vivo, adeo exornatum dabo,
Adeo depexum, ut dum vivat meminerit semper mei;
Qui sibi me pro ridiculo ac delectamento putat.
Non, ita me Di ament, auderet haec facere viduae mulieri,
Quae in me fecit.
Heautontimorumenos. Publius Terentius Afer (Terence). ed. Edward St. John Parry. London. 1857.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by NSF, NEH: Digital Libraries Initiative, Phase 2.