SIMO
Vos istaec intro auferte: abite. Sosia,
Adesdum: paucis te volo.
SOSIA
Dictum puta:
Nempe ut curentur recte haec.
30
SIMO
Immo aliud.
SOSIA
Quid est
Quod tibi mea ars efficere hoc possit amplius?
SIMO
Nihil istac opus est arte ad hanc rem quam paro:
Sed iis quas semper in te intellexi sitas,
Fide et taciturnitate.
SOSIA
Exspecto quid velis.
SIMO
Ego postquam te emi, a parvulo ut semper tibi
35
Apud me iusta et clemens fuerit servitus
Scis: feci e servo ut esses libertus mihi.
Propterea quod servibas liberaliter.
Quod habui summum pretium, persolvi tibi.
SOSIA
In memoria habeo.
40
SIMO
Haud muto factum.
SOSIA
Gaudeo
Si tibi quid feci aut facio quod placet, Simo,
Et gratum id fuisse advorsum te habeo gratiam.
Sed mihi hoc molestum est: nam istaec commemoratio
Quasi exprobratio est immemoris benefici.
Quin tu uno verbo dic quid est quod me velis.
45
SIMO
Ita faciam: hoc primum in hac re praedico tibi;
Quas credis esse has non sunt verae nuptiae.
SOSIA
Cur simulas igitur?
SIMO
Rem omnem a principio audies;
Eo pacto et gnati vitam, et consilium meum
Cognosces, et quid facere in hac re te velim.
50
Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia,
Liberius vivendi fuit potestas: nam antea
Qui scire posses, aut ingenium noscere,
Dum aetas, metus, magister, prohibebant?
SOSIA
Ita est.
SIMO
Quod plerique omnes faciunt adolescentuli,
55
Ut animum ad aliquod studium adiungant, aut equos
Alere aut canes ad venandum, aut ad philosophos:
Horum ille nihil egregie praeter caetera
Studebat: et tamen omnia haec mediocriter.
Gaudebam.
60
SOSIA
Non iniuria: nam id arbitror
Apprime in vita esse utile ut ne quid nimis.
SIMO
Sic vita erat: facile omnes perferre ac pati
Cum quibus erat cunque una: iis sese dedere:
Eorum obsequi studiis: advorsus nemini:
Nunquam praeponens se illis: ita facillime
65
Sine invidia laudem invenias et amicos pares.
SOSIA
Sapienter vitam instituit: namque hoc tempore
Obsequium amicos, veritas odium parit.
SIMO
Interea mulier quaedam abhinc triennium
Ex Andro commigravit huc viciniae,
70
Inopia et cognatorum negligentia
Coacta, egregia forma atque aetate integra.
SOSIA
Hei vereor ne quid Andria apportet mali.
SIMO
Primum haec pudice vitam parce ac duriter
Agebat, lana ac tela victum quaeritans.
75
Sed postquam amans accessit, pretium pollicens,
Unus et item alter, ita ut ingenium est omnium
Hominum a labore proclive ad libidinem,
Accepit conditionem, dein quaestum occipit.
Qui tum illam amabant forte, ita ut fit, filium
80
Perduxere illuc secum ut una esset meum.
Egomet continuo mecum,
Certe captus est,
Habet. Observabam mane illorum servulos
Venientes aut abeuntes: rogitabam,
Heus puer,
Dic sodes, quis heri Chrysidem habuit? Nam Andriae
85
Illi id erat nomen.
SOSIA
Teneo.
SIMO
Phaedrum, aut Cliniam
Dicebant, aut Niceratum; nam hi tres tum simul
Amabant.
Eho, quid Pamphilus? Quid? symbolam
Dedit, coenavit. Gaudebam. Item alio die
Quaerebam: comperiebam nihil ad Pamphilum
90
Quidquam attinere. Enimvero spectatum satis
Putabam, et magnum exemplum continentiae.
Nam qui cum ingeniis conflictatur eiusmodi,
Neque commovetur animus in ea re tamen,
Scias posse habere iam ipsum suae vitae modum.
95
Cum id mihi placebat tum uno ore omnes omnia
Bona dicere, et laudare fortunas meas
Qui gnatum haberem tali ingenio praeditum.
Quid verbis opus est? hac fama impulsus Chremes,
Ultro ad me venit unicam gnatam suam
100
Cum dote summa filio uxorem ut daret.
Placuit; despondi. Hic nuptiis dictus est dies.
SOSIA
Quid obstat cur non verae fiant?
SIMO
Audies.
Fere in diebus paucis quibus haec acta sunt
Chrysis vicina haec moritur.
105
SOSIA
O factum bene!
Beasti; metui a Chryside.
SIMO
Ibi tum filius
Cum illis qui amabant Chrysidem una aderat frequens;
Curabat una funus, tristis interim,
Nonnunquam collacrumabat: placuit tum id mihi.
Sic cogitabam; Hic, parvae consuetudinis
110
Causa, mortem huius tam fert familiariter:
Quid si ipse amasset? quid mihi hic faciet patri?
Haec ego putabam esse omnia humani ingeni
Mansuetique animi officia. Quid multis moror?
Egomet quoque eius causa in funus prodeo,
115
Nihil suspicans etiam mali.
SOSIA
Hem, quid est?
SIMO
Scies.
Effertur: imus. Interea inter mulieres
Quae ibi aderant forte unam adspicio adolescentulam,
Forma.
SOSIA
Bona fortasse.
SIMO
Et vultu, Sosia,
Adeo modesto, adeo venusto, ut nihil supra.
120
Quia tum mihi lamentari praeter caeteras
Visa est, et quia erat forma praeter caeteras
Honesta et liberali, accedo ad pedisequas;
Quae sit rogo. Sororem esse aiunt Chrysidis.
Percussit illico animum: at at! hoc illud est,
125
Hinc illae lacrumae; haec illa est misericordia.
SOSIA
Quam timeo, quorsum evadas.
SIMO
Funus interim
Procedit: sequimur: ad sepulcrum venimus:
In ignem posita est: fletur. Interea haec soror
Quam dixi ad flammam accessit imprudentius,
130
Satis cum periclo. Ibi tum exanimatus Pamphilus
Bene dissimulatum amorem et celatum indicat.
Accurrit: mediam mulierem complectitur:
Mea Glycerium, inquit, quid agis? cur te is perditum?
Tum illa, ut consuetum facile amorem cerneres,
135
Reiecit se in eum flens quam familiariter.
SOSIA
Quid ais?
SIMO
Redeo inde iratus atque aegre ferens.
Nec satis ad obiurgandum causae. Diceret,
Quid feci? quid commerui aut peccavi pater?
Quae sese in ignem iniicere voluit, prohibui,
140
Servavi. Honesta oratio est.
SOSIA
Recte putas.
Nam si illum obiurges vitae qui auxilium tulit,
Quid facias illi qui dederit damnum aut malum?
SIMO
Venit Chremes postridie ad me clamitans,
Indignum facinus; comperisse Pamphilum
145
Pro uxore habere hanc peregrinam. Ego illud sedulo
Negare factum; ille instat factum: denique
Ita tum discedo ab illo, ut qui se filiam
Neget daturum.
SOSIA
Non tu ibi gnatum?
SIMO
Ne haec quidem
Satis vehemens causa ad obiurgandum.
150
SOSIA
Qui cedo?
SIMO
Tute ipse his rebus finem praescripsti pater.
Prope adest cum alieno more vivendum est mihi:
Sine nunc meo me vivere interea modo.
SOSIA
Qui igitur relictus est obiurgandi locus?
SIMO
Si propter amorem uxorem nolit ducere,
155
Ea primum ab illo animadvertenda iniuria est.
Et nunc id operam do ut per falsas nuptias
Vera obiurgandi causa sit si deneget:
Simul sceleratus Davus siquid consili
Habet ut consumat nunc cum nihil obsint doli;
160
Quem ego credo manibus pedibus obnixe omnia
Facturum; magis id adeo mihi ut incommodet
Quam ut obsequatur gnato.
SOSIA
Quapropter?
SIMO
Rogas?
Mala mens, malus animus. Quem quidem ego si sensero—
Sed quid opus est verbis? Sin eveniat quod volo,
165
In Pamphilo ut nil sit morae, restat Chremes,
Qui mi exorandus est: et spero confore.
Nunc tuum est officium has bene ut adsimules nuptias:
Perterrefacias Davum: observes filium,
Quid agat, quid cum illo consili captet.
170
SOSIA
Sat est:
Curabo: eamus nunc iam intro.
SIMO
I prae, sequar.
Andria. Publius Terentius Afer (Terence). ed. Edward St. John Parry. London. 1857.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by NSF, NEH: Digital Libraries Initiative, Phase 2.