Charinvs
Homó me misérior nullúst aeque, opínor,
335
neque ádvorsa cuí plura sínt sempitérna;
satin quídquid est, quam rem agere óccepi,
proprium nequit mihi evenire quod cupio?
ita míhi mala res aliqua óbicitur,
bonum quaé meum comprimit cónsilium.
340
míser amicam míhi paravi, ánimi causa, pretio † eripui,
ratús clam patrém
me meúm posse habere:
is rescivit et vidit, et perdidit me;
neque is cum roget quid loquar cogitatumst,
ita animi decem in pectore incerti certant.
345
nec quid corde nunc consili capere possim
scio, tantus cum cura meost error animo,
dum servi mei perplacet mihi consilium,
dum rursum haud placet nec pater potis videtur
induci ut putet matri ancillam emptam esse illam.
350
nunc si dico ut res est atque illam mihi me
emisse indico, quem ad modum existumet me?
atque illam abstrahat, trans mare hinc venum asportet;
scio saevos quam sit, domo doctus. igitur
354355
hócine est amare? arare mavelim, quam sic amare.
iam hínc olim invitum domo extrusit ab se,
mercatum ire iussit: ibi hoc malum ego inveni.
úbi voluptatem aegritudo vincat, quid ibi inest amoeni?
nequíquam abdidi, abscondidi, abstrusam habebam:
360
muscast meus pater, nil potest clam illum haberi,
néc sacrum nec tam profanum quicquam est, quin ibi ilico adsit.
nec, qui rebus meis confidam mi ulla spes in corde certast.
Demipho
Quíd illuc est quod solus secum fabulatur filius?
sollicitus mihí nescio qua re videtur.
365
Charinvs
Attatae,
meus patér hic quidem est quem video. ibo, adloquar. quid fit, pater?
Demipho
Vnde incedis, quid festinas, gnate mi?
Charinvs
Recte, pater.
Demipho
Ita volo, sed istúc quid est, tibi quod commutatust color?
numquid tibi dolet?
Charinvs
Nescio quid meo animost aegre, pater.
poste hac nocte non quievi satis mea ex sententia.
370
Demipho
Per mare ut
vectu's
vectus es, nunc oculi terram mirantur tui.
Charinvs
Magis opinor—
Demipho
Id est profecto; verum actutum abscesserit.
ergo edepol palles. si sapias, eas ac decumbas domi.
Charinvs
Otium non est: mandatis rebus praevorti volo.
Demipho
Cras agito, perendie agito.
375
Charinvs
Saepe ex te audivi, pater:
rei mandatae omnis sapientis primum praevorti decet.
Demipho
Age igitur; nolo advorsari tuam advorsum sententiam.
Charinvs
Salvos sum, siquidem ísti dicto solida et perpetuast fides.
Demipho
Quid illuc est quod ille á me solus se in consilium sevocat?
iam nón vereor ne illam me amare hic potuerit resciscere;
380
quippe haud etiam quicquam inepte feci, amantes ut solent.
Charinvs
Res adhuc quidem hercle in tutost, nam hunc nescire sat scio
de illa amica; quod si sciret, esset alia oratio.
Demipho
Quin ego hunc adgredior de illa?
Charinvs
Quin ego hinc me amolior?
eo ego, ut quae mandata amicus amicis tradam.
385
Demipho
Immo mane;
paucula etiam sciscitare prius volo.
Charinvs
Dic quid velis.
Demipho
Vsquene valuisti?
Charinvs
Perpetuo recte, dum quidem illic fui;
verum in portum huc ut sum advectus, nescio qui animus mihi dolet.
Demipho
Nausea edepol factum credo; verum actutum abscesserit.
sed quid ais? ecquam tu advexti tuae matri ancillam e Rhodo?
390
Charinvs
Advexi.
Demipho
Quid? ea ut videtur mulier?
Charinvs
Non edepol mala.
Demipho
Vt moratast?
Charinvs
Nullam vidi melius mea sententia.
Demipho
Mihi quidem edepol visast, quom illam vidi.
Charinvs
Eho an vidisti, pater?
Demipho
Vidi. verum non ex usu nostrost, neque adeo placet.
Charinvs
Qui vero?
395
Demipho
Quia †non nostra formam habet dignam domo.
nihil opust nobis ancilla nisi quae texat, quae molat,
lignum caedat, pensum faciat, aedis verrat, vapulet,
quaé habeat cottidianum familiae coctum cibum:
horunc illa nihilum quicquam facere poterit.
Charinvs
Admodum.
ea causa equidem illam emi, dono quam darem matri meae.
400
Demipho
Ne duas, neve te advexisse dixeris.
Charinvs
Di me adiuvant.
Demipho
Labefacto paulatim. verum quod praeterii dicere,
neque illa matrem satis honeste tuam sequi poterit comes,
neque sinam.
405
Charinvs
Qui vero?
Demipho
Quia illa forma matrem familias
flagitium sit si sequatur; quando incedat per vias,
contemplent, conspiciant omnes, nutent, nictent, sibilent,
vellicent, vocent, molesti sint; occentent ostium:
impleantur élegeorum meae fores carbonibus.
atque, ut nunc sunt maledicentes homines, uxori meae
410
mihique obiectent lenocinium facere. nam quid eost opus?
Charinvs
Hercle qui tu recte dicis, et tibí adsentior.
sed quid illá nunc fiet?
Demipho
Recte. ego emero matri tuae
ancillam viraginem aliquam non malam, forma mala,
ut matrem addecet familias, aut Syram aut Aegyptiam:
415
ea molet, coquet, conficiet pensum, pinsetur flagro,
neque propter eam quicquam eveniet nostris foribus flagiti.
Charinvs
Quid si igitur reddatur illi unde empta est?
Demipho
Minime gentium.
Charinvs
Dixit se redhibere, si non placeat.
Demipho
Nihil istoc opust:
litigari nolo ego usquam, tuam autem accusari fidem;
420
multo edepol si quid faciendumst facere damni mavolo,
quam opprobramentum aut flagitium muliebre exferri domo.
me tibi illam posse opinor luculente vendere.
Charinvs
Dum quidem hercle ne minoris vendas quám ego emi, pater.
424425
Demipho
Tace modo: senex est quidam, qui illam mandavit mihi
ut emerem
aut ad istanc faciem.
Charinvs
At mihi quidam adulescens, pater,
mandavit ad illam faciem, ita ut illaec est, emerem sibi.
Demipho
Viginti minis opinor posse me illam vendere.
Charinvs
At ego si velim, iam dantur septem et viginti minae.
430
Demipho
At ego—
Charinvs
Quin ego, inquam—
Demipho
Ah, nescis quid dicturus sum, tace.
tris minas accudere etiam possum, ut triginta sient.
Charinvs
Quo vortisti?
Demipho
Ad illum qui emit.
Charinvs
Vbinamst is homo gentium?
Demipho
Eccillum video. iubet quínque me addere etiam nunc minas.
434435
Charinvs
Hercle illunc divi infelicent, quisquis est.
Demipho
Ibidem mihi
etiam nunc adnutat addam sex minas.
Charinvs
Septem mihi.
Demipho
Numquam edepol me vincet hodie.
Charinvs
Commodis poscit, pater.
Demipho
Nequiquam poscit: ego habeo.
Charinvs
At illic pollicitust prior.
Demipho
Nihili facio.
440
Charinvs
Quinquaginta poscit.
Demipho
Non centum datur.
potine ut ne licitere advorsum
mei animi sententiam?
maximam hercle habebis praedam: ita ille est, quoi emitur, senex;
sanus non est ex amore illius. quod posces feres.
Charinvs
Certe edepol adulescens ille, cui ego emo, efflictim perit
eius amore.
445
Demipho
Multo hercle ille magis senex, si tu scias.
Charinvs
Numquam edepol fuit neque fiet ille senex insanior
ex amore quam ille adulescens cui ego do hanc operam, pater.
Demipho
Quiesce, inquam. istanc rém ego recte videro.
Charinvs
Quid ais?
Demipho
Quid est?
Charinvs
Non ego illám mancupio accepi.
Demipho
Sed ille illam accipiet. sine.
Charinvs
Non potes tu lege vendere illam.
450
Demipho
Ego aliquid videro.
Charinvs
Post autem communest illa mihi cum álio. qui scio
quid sit ei animi, venirene eam velit an non velit?
Demipho
Ego scio velle.
Charinvs
At pol ego esse credo aliquem qui non velit.
Demipho
Quid id mea refert?
Charinvs
Quia illi suam rem esse aequomst in manu.
Demipho
Quid ais?
455
Charinvs
Communis mihi illa est cum illo: is hic nunc non adest.
Demipho
Prius respondes quam rogo.
Charinvs
Prius tú emis quam vendo, pater.
nescio, inquam, velit ille illam necne abalienarier.
Demipho
Quid? illi quoidam qui mandavit tibi si emetur, tum volet,
sí ego emo illi qui mandavit, tum ille nolet? nihil agis.
numquam edepol quisquam illam habebit potius quam ille quem ego volo.
460
Charinvs
Certumnest?
Demipho
Censen certum esse? quin ad navem iam hinc eo,
ibi venibit.
Charinvs
Vin me tecum illo ire?
Demipho
Nolo.
Charinvs
Non places.
Demipho
Meliust te, quae sunt mandatae res tibi, praevortier.
Charinvs
Tu prohibes.
Demipho
At me incusato: te fecisse sedulo.
ad portum ne bitas, dico iam tibi.
465
Charinvs
Auscultabitur.
Demipho
Ibo ad portum. ne hic resciscat, cauto opust: non ipse emam,
sed Lysimacho amico mandabo. is se ad portum dixerat
ire dudum. me moror quom hic asto.—
Charinvs
Nullus sum, occidi.
Mercator. T. Maccius Plautus. ed. Friedrich Leo. Berlin. 1895.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The National Endowment for the Humanities.