Et uni dedit quinque talenta, alii autem duo, alii vero unum, unicuique autem secundum propriam virtutem, et profectus est. statim abiit, qui quinque talenta acceperat, et operatus est in eis et lucratus est
1
2
alia quihque talenta. similiter et qui duo accepit, lucratus est in eis alia duo. qui autem unum accepit. abiens fodit in terram et ahscondit pecuniam domini sui (25, 15 — 18).
Ergo si quando videris eorum qui acceperunt a Christo dispen-
sationem eloquiorum dei, alios quidem habere amplius et divinius et abundantius, alios autem minus et (ut ita dicam) neque in dimidio intellegentes rerum negotia conparatione eorum qui multo sunt meliores, alios autem adhuc minus habere, videbis differentias eorum qui eloquia dei susceperunt a Christo, quoniam alia fuit virtus eorum
quibus data sunt quinque talenta, alia quibus duo, alia quibus unum, et alter alterius non capiebat mensuram. et qui accepit talentum unum, accepit quidem datum non contemptibile: multum est enim et unum talentum talis domini. tamen tres sunt proprii servi eius qui peregre profectus est quasi homo, sicut et tria genera sunt eorum qui
fructum faciunt, quorum »quidam« quidem faciunt »centum quidam autem sexaginta quidam vero triginta« . sed ibi etiam ille qui triginta fecit salvatur, hic autem sermo arguit eum qui unum acceperat talentum et abscondit in terram. et quaero qui quinque acceperunt talenta, si possunt intellegi perfectiores qui diviniorem et sublimiorem ac-
ceperunt sensum scripturae, qui autem duo acceperunt, super litteram quidem paulo autem superius ascenderunt et non ad magnitudinem illam ascendere potuerunt, tertii autem, qui nihil super litteram quam acceperunt in primis. est ergo et de numeris omnino in his quae loquimur dignus sermo tali nostro domino salvatore, dico autem de
quinque et duobus et uno.
sationem eloquiorum dei, alios quidem habere amplius et divinius et abundantius, alios autem minus et (ut ita dicam) neque in dimidio intellegentes rerum negotia conparatione eorum qui multo sunt meliores, alios autem adhuc minus habere, videbis differentias eorum qui eloquia dei susceperunt a Christo, quoniam alia fuit virtus eorum
quibus data sunt quinque talenta, alia quibus duo, alia quibus unum, et alter alterius non capiebat mensuram. et qui accepit talentum unum, accepit quidem datum non contemptibile: multum est enim et unum talentum talis domini. tamen tres sunt proprii servi eius qui peregre profectus est quasi homo, sicut et tria genera sunt eorum qui
fructum faciunt, quorum »quidam« quidem faciunt »centum quidam autem sexaginta quidam vero triginta« . sed ibi etiam ille qui triginta fecit salvatur, hic autem sermo arguit eum qui unum acceperat talentum et abscondit in terram. et quaero qui quinque acceperunt talenta, si possunt intellegi perfectiores qui diviniorem et sublimiorem ac-
ceperunt sensum scripturae, qui autem duo acceperunt, super litteram quidem paulo autem superius ascenderunt et non ad magnitudinem illam ascendere potuerunt, tertii autem, qui nihil super litteram quam acceperunt in primis. est ergo et de numeris omnino in his quae loquimur dignus sermo tali nostro domino salvatore, dico autem de
quinque et duobus et uno.
Nos autem modici et talia minus explicare potentes aestimamus, ne forte qui omnia quidem sensibilia scripturarum possunt deducere ad sensus diviniores (quos Salomon divinos appellat, et quos dicit Hieremias »sensus«, et qui ad Hebraeos dicuntur a Paulo »sensus
exercitati ad discretionem boni quoque et «), hi sunt qui extra quinque talenta alia quinque sunt lucrati, operantes in eis et per doctrinam exercitantes seipsos et ad maiorem scientiam erigentes; 3 4 conversati enim salutariter et studiose docentes, operati sunt et lucrati sunt alia quinque; quia nemo facile additamentum accipit virtutis alterius nisi eius quam habet, utputa sapiens in sapientia crescit. fidelis in fide. aut ita: alia adquisivit qninque; quoniam unus-
quisque quod ipse scit hoc docet alterum, et quanta ipse scit tanta alterum docet, non amplius. propterea quidquid habuerit quis in se 5 hoc alterum docendo adquirit in altero, faciens eum habere quod habet et ipse. propterea qui quinque habuit, non amplius adquisiisse dicitur nisi quinque, quae habuit, et qui duo, non amplius nisi duo
quae habuit. si autem debemus et de duobus talentis dicere, et de illis dicemus, quoniam qui non permanserunt in littera, sed quaerentes ascendere sensu suo super eam, non autem potentes pervenire super ordinem praedictorum duorum, hi sunt qui ab eo qui cognoscebat virtutem eorum, acceperunt talenta duo corporalem doctrinam edocti
(duo enim videtur carnalis numerus esse), et super haec lucrati sunt duo, id est corporaliorem
exercitati ad discretionem boni quoque et «), hi sunt qui extra quinque talenta alia quinque sunt lucrati, operantes in eis et per doctrinam exercitantes seipsos et ad maiorem scientiam erigentes; 3 4 conversati enim salutariter et studiose docentes, operati sunt et lucrati sunt alia quinque; quia nemo facile additamentum accipit virtutis alterius nisi eius quam habet, utputa sapiens in sapientia crescit. fidelis in fide. aut ita: alia adquisivit qninque; quoniam unus-
quisque quod ipse scit hoc docet alterum, et quanta ipse scit tanta alterum docet, non amplius. propterea quidquid habuerit quis in se 5 hoc alterum docendo adquirit in altero, faciens eum habere quod habet et ipse. propterea qui quinque habuit, non amplius adquisiisse dicitur nisi quinque, quae habuit, et qui duo, non amplius nisi duo
quae habuit. si autem debemus et de duobus talentis dicere, et de illis dicemus, quoniam qui non permanserunt in littera, sed quaerentes ascendere sensu suo super eam, non autem potentes pervenire super ordinem praedictorum duorum, hi sunt qui ab eo qui cognoscebat virtutem eorum, acceperunt talenta duo corporalem doctrinam edocti
(duo enim videtur carnalis numerus esse), et super haec lucrati sunt duo, id est corporaliorem
Erat autem aliquis servorum minorem colligens sibi virtutem, propter quam quasi minus potenti unum talentum paterfamilias dedit: quod accipiens servus habens aliquam terram fodit, et in altitudine
eius posuit, cum debuisset sursum et in mensas mittere eum. quoniam autem proprii servi tres referuntur illius patrisfamilias esse, quaero si possunt, postquam crediderunt et servi facti sunt eius, quasi potentes negotiari. postea acceperunt a patrefamilias pecuniam eius, ut quidam quidem et operatus sit et lucratus, alius autem lucratus, alius vero prae
timore non satis fidelis, domini sui infodit et abscondit pecuniam. et apparet in ipsa defensione per quae loquitur, quoniam timuit quidem dominum (habens dei timorem sicut alter »zelum dei« , »non autem secundum scientiam« ), timens abscondit talentum suum interra. tales sunt autem, qui neque movent neque discutiunt quae dicuntur neque
seipsos ad prodificandas animas tradunt, sed latere volunt quae acceperunt et crediti sunt. si quando ergo videris aliquem, qui virtutem quidem aliquam adquisivit et habet dicendi et animas quantumcumque 6 7 prodificantem, et hanc virtutem occultat (ut tantummodo tradat verbum nudum quod creditus est et accepit ut depositum ei a domino suo) et vivit in obscuro multis ignotus etiam magna peccata habentibus et non se profert in bono quod a deo accepit, quamvis habeat quan-
dam religionem conversationis non vituperabilem multis, non dubites dicere eum talem esse qui unum accepit talentum et abscondit eum in terra.
eius posuit, cum debuisset sursum et in mensas mittere eum. quoniam autem proprii servi tres referuntur illius patrisfamilias esse, quaero si possunt, postquam crediderunt et servi facti sunt eius, quasi potentes negotiari. postea acceperunt a patrefamilias pecuniam eius, ut quidam quidem et operatus sit et lucratus, alius autem lucratus, alius vero prae
timore non satis fidelis, domini sui infodit et abscondit pecuniam. et apparet in ipsa defensione per quae loquitur, quoniam timuit quidem dominum (habens dei timorem sicut alter »zelum dei« , »non autem secundum scientiam« ), timens abscondit talentum suum interra. tales sunt autem, qui neque movent neque discutiunt quae dicuntur neque
seipsos ad prodificandas animas tradunt, sed latere volunt quae acceperunt et crediti sunt. si quando ergo videris aliquem, qui virtutem quidem aliquam adquisivit et habet dicendi et animas quantumcumque 6 7 prodificantem, et hanc virtutem occultat (ut tantummodo tradat verbum nudum quod creditus est et accepit ut depositum ei a domino suo) et vivit in obscuro multis ignotus etiam magna peccata habentibus et non se profert in bono quod a deo accepit, quamvis habeat quan-
dam religionem conversationis non vituperabilem multis, non dubites dicere eum talem esse qui unum accepit talentum et abscondit eum in terra.
Si autem propter illud quod scriptum est, eum talem mitti »in tenebras exteriores« ,
displicet tibi quod dicitur, si Π 294, 10 app. An.: μὴ θαύμαζε δὲ propter quod non docuit quis, εἰ ἕνεκα τοῦ μὴ διδάξαι τόν λόγον iudicatur quasi qui data sibi vir- τοιαῦτά τις πείσεται· Παῦλος γὰρ tute ad prodificationem anima- γέγει· »οὐαί μοι γάρ ἐστιν εὰν μὴ rum non est usus, recordare apo- εὐαγγελίζωμαι«.
stolicum dictum quod ait: «vae enim mihi est si non vero« . non enim propter aliam quamcumque conversationem suam vituperabilem, sed propter hoc solum, si non praedicaverit evangelium, vae
sibi confitetur futurum. manifeste enim apparet quoniam ille speravit audire: «serve male et piger« et cetera, nisi evangelizasset, alia vitae eius recta fuissent. haec enim et his similia debent in mente habere maxime qui mittunt »manum suam« , id est actum, «ad aratrum« docendi doctrinam Christi, ut cognoscentes quibus est vae
(non propter aliud nisi quia non docent) repositum, non convertantur »retro« postquam semel miserint »manum suam ad aratrum« animas hominum, ut post hoc et semina suscipiant verbi.
displicet tibi quod dicitur, si Π 294, 10 app. An.: μὴ θαύμαζε δὲ propter quod non docuit quis, εἰ ἕνεκα τοῦ μὴ διδάξαι τόν λόγον iudicatur quasi qui data sibi vir- τοιαῦτά τις πείσεται· Παῦλος γὰρ tute ad prodificationem anima- γέγει· »οὐαί μοι γάρ ἐστιν εὰν μὴ rum non est usus, recordare apo- εὐαγγελίζωμαι«.
stolicum dictum quod ait: «vae enim mihi est si non vero« . non enim propter aliam quamcumque conversationem suam vituperabilem, sed propter hoc solum, si non praedicaverit evangelium, vae
sibi confitetur futurum. manifeste enim apparet quoniam ille speravit audire: «serve male et piger« et cetera, nisi evangelizasset, alia vitae eius recta fuissent. haec enim et his similia debent in mente habere maxime qui mittunt »manum suam« , id est actum, «ad aratrum« docendi doctrinam Christi, ut cognoscentes quibus est vae
(non propter aliud nisi quia non docent) repositum, non convertantur »retro« postquam semel miserint »manum suam ad aratrum« animas hominum, ut post hoc et semina suscipiant verbi.
Iste autem qui sicut homo peregre fidurus vocavit servos suos et tradidit eis bona sua, »post multum temporis venit« , postquam dimisit
aptos ad negotiandum animarum salutem. et ideo forsitan non facile invenitur quis ex eis, qui apti fuerint ad huiusmodi opus, ut cito transeat de hac vita; sicut est manifestum ex eo quod et apostoli senuerunt, ex quibus dicit ad Petrum: »cum senueris, extendes manum 8 9 «, et cetera; de Paulo autem dictum est ad Phileinonem inunc autem ut Paulus senex« , cum esset adolescentulus quando Stephanus pro Christi testimonio lapidabatur et ipse vestimenta servabat interficientium eum. hoc autem diximus propter quod dicit: post multum
temparis venit dominus servorum illorum. et observa in hoc loco quoniam C1 Nr. 280 (vgl. Cc 69) Or.: . . . ὅθεν non servi ad dominum vadunt, ut καὶ οὐχ οἱ δοῦλοι πρὸς τὸν κύριον, iudicentur et digna actibus suis ἀλλ᾿ ἐκεῖνος ἔρχεται, ἵνα κρίνας τό recipiant, sed dominus venit ad κατ’ ἀξίαν ἀποδῷ.
eos, cum fuerit inpletum quod dictum est: »quoniam venit tempus« . veniens autem ponet rationem cum eis de omnibus quaecumque egerunt, conpensans lucra bonorum operum et dispendia peccatorum, ut ponens rationem et diligenter universa discutiens unoquoque
sicut oportet utatur. debemus ergo, quasi qui peccando damnum fec;imus bona autem operando lucremur, sic omni custodia nostra servare, ut cum venerit dominus noster et posuerit rationem nobiscum, non inveniamur nec pro otioso sermone damnum fecisse.
aptos ad negotiandum animarum salutem. et ideo forsitan non facile invenitur quis ex eis, qui apti fuerint ad huiusmodi opus, ut cito transeat de hac vita; sicut est manifestum ex eo quod et apostoli senuerunt, ex quibus dicit ad Petrum: »cum senueris, extendes manum 8 9 «, et cetera; de Paulo autem dictum est ad Phileinonem inunc autem ut Paulus senex« , cum esset adolescentulus quando Stephanus pro Christi testimonio lapidabatur et ipse vestimenta servabat interficientium eum. hoc autem diximus propter quod dicit: post multum
temparis venit dominus servorum illorum. et observa in hoc loco quoniam C1 Nr. 280 (vgl. Cc 69) Or.: . . . ὅθεν non servi ad dominum vadunt, ut καὶ οὐχ οἱ δοῦλοι πρὸς τὸν κύριον, iudicentur et digna actibus suis ἀλλ᾿ ἐκεῖνος ἔρχεται, ἵνα κρίνας τό recipiant, sed dominus venit ad κατ’ ἀξίαν ἀποδῷ.
eos, cum fuerit inpletum quod dictum est: »quoniam venit tempus« . veniens autem ponet rationem cum eis de omnibus quaecumque egerunt, conpensans lucra bonorum operum et dispendia peccatorum, ut ponens rationem et diligenter universa discutiens unoquoque
sicut oportet utatur. debemus ergo, quasi qui peccando damnum fec
Commentariorum Series In Evangelium Matthaei (Mt. 22.34-27.63). Origenes. ed. Erich Klostermann. Germany. 2014.
Sponsored by University of Leipzig.
Funding provided by European Social Fund Saxony.
Current edition First1KGreek
Commentariorum Series In Evangelium Matthaei (Mt. 22.34-27.63) (Latin) (Origenes. Origenes Werke Vol 11. Klostermann, Erich, translator. Leipzig: Hinrichs, 1933.)
Notes on the current edition
Commentariorum Series In Evangelium Matthaei
1.
8f Vgl. Matth. 18, 20 — 14 II. Cor. 5, 6f — 17ff Vgl. II. Cor. 5, 7 — 18 Vgl. II. Cor. 5, 8 — 23 Gal. 4, 19 — 28 Psal. 11, 7.
2.
6 sic et ego, aut ita R (y: sicut ego etc.) L 19 tunc et ipse X* ~ μ 20 < Elt 22 dei Kl deus x, vgl. S. 152, 21 28 casta B Pasch sunt casta G L 31 autem < B 31/32 statim habiit G autem abiit B statim abiit autem L
3.
15 Matth. 13, 23 — 28 Vgl. Prov. 2, 5 (vgl. S. 146, 18); Text wie de princ. I, 1, 9 u. ö., Clem. Alex. Strom. I, 3 § 27, 2 — 29 Jer. 4, 19 — Hebr. 5, 14
4.
1 in eis < B (vae. G) 3 vom Lemma fehlt v. 19 4 eorum] aliquem eorum L 11 capiebat G L Pasch accipiebat B 13 et] vel Pasch 18 acceperunt y* acceperant (L) ρ 20 autem duo y* ~ L 24 salnatori y 27 qui x* quia ρ 30 maU y* <
5.
884
6.
15 Vgl. Harnack TU. 42, 4, 110 — 26 Vgl. Matth. 25, 25 — 27 Rom. 10, 2
7.
2 accipit y* accepit L 5 quantum — tantum 8 et R G L B | qui < L | nonJetnonL 11 dicemus x* μ 16 corporalem L | ρ editionem x | eis L 17 sibi colligens B 19/20 altitudine eius posuit y* altitudines posuit eius L 20 mittere eum] id mittere μ 24 et1 X* < Gc 26 defossione R | quae] quam L
8.
8 Vgl. Matth. 25, 30 — 15 I. Cor. 9, 16 — 21 Matth. 25, 26 — 23ff Vgl. Luc. 9, 62 — 29 Matth. 25, 19 — 31f Vgl. Joh. 5, 24 ? — 33 Joh. 21, 18
9.
2 ut Koe et X | ei a Benz eius x 6 eum2] id ρ 11 propterea μ 28 futurus y* profectus L | suos < G 33 ; dicit