Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

DE CAELO ΕΤ MUNDO ¹ LIBER TERTIUS CUM THEMISTII PHILOSOPHI COMMENTARIO MOYSE ALATINO MEDICO HEBRAEO INTERPRETE.

Cum huius libri, qui de Caelo et mundo inscribitur, tractationem Aristoteles incepisset, statim declaravit ideo sermonem de caelo in hanc ingredi speculationem, quoniam de eo pertractare intendebat, cuius ordinis naturalis contemplatio existit. cumque praecedentibus duobus libris tractationem de Caelo absolvisset ac
postremis his duobus de quatuor elementis vellet pertractare, (siquidem omnis naturalis speculatio ac praecipua eius pars circa haec versatur) rationi igitur consonum erat, ut ad illorum tractationem regrederetur. quamobrem ait:

Quoniam de primo quidem caelo, nempe praestantiore, et eius partibus,
quae octo sphaerae sunt, tametsi plures octo esse dicantur, in praecedente sermone satis nobis explicatum fuit, praeterea etiam de astris, ex quibus constent, corpore videlicet nobilissimo, ex quo et ipsum constat, quaeque ac qualis eorum natura sit (siquidem et vitam et voluntariam actionem participant ac figuram rotundam
habent et reliqua, quae de illis antea meminimus), et cum non tantum caelum ex naturalium rerum numero sit: relinquitur igitur, ut de ceteris rebus naturalibus sit nobis disserendum. eorum enim, quae natura esse dicuntur, partim essentiae sunt, partim opera et affectiones earum, quarum sane aliae simplicia
corpora sunt, aliae vero composita. simplicia autem [voco] , ut ignem et terram, quaeque eiusdem sunt, cuius haec, generis, praeterea etiam et quae his simpliciora sunt, ut caelum secundum se et mundi partes — per mundi vero partes et Stellas et orbes praestantiores intellego; haec etenim tametsi simplicium
omnium non sint, alicuius tamen eorum, nempe quinti sunt elementi — praeterea et quae ex his conflata sunt, ut animantia et plantae et membra eorum et partes. affectiones ² autem et opera motus uniuscuiusque elementorum sunt et aliorum, quae ex illis constituuntur, quorum causae haec elementa sunt — et ipsa causae illorum, quemadmodum causae
effectrices, formales, vel finales — sed quae vi sua ita sunt, ac eam potentiam habent, qualis est potentia raateriae; praeterea et eorum inter se mutationes. et quoniam ea contemplatio, quae de uatura est, circa corpora corporunnpie affectiones ac illorum principia versatur, secundum quod naturali speculationi convenit,
ut iis principiis se induat, perspicuum est omnem naturalem tractationem in corporibus versari. [omnes] enim naturales essentiae aut sunt corpora, aut cum corporibus sunt, quemadmodum perfectiones, quae naturales quidem essentiae sunt, corpora tamen non sunt, sed cum corporibus existunt. pa lam est
autem ex iis, quae in Physicis dicta sunt, naturam id esse, cui videlicet initium motus per se inest; haec autem corporum dispositio existit. idque manifestum est etiam per ea, quae inductione antea retulimus.

Cum autem in eo, quod proximo hunc praecedit, libro de
primo, hoc est de quinto, elemento, deque iis, quae ad id spectant, dictum sit, reliquum est, ut de duobus existentibus elementis disseramus. ea autem voco duo elementa, quatenus alterum suapte natura sursum, veluti iginis et aer, alterum vero deorsum, sicuti terra et aqua, natura fertur. cum autem probasset, quod eo, quia contemplatio,
quae hoc in loco habetur, naturalis est, ideo etiam convenit, ut elementorum quatuor causas dignoscamus: | perspicuum ³ est (inquit), quoniam haec ars de ortu et interitu est, consentaneum esse, ut de bis duobus quoque disputeraus, uum videlicet ortus inveniatur nec ne. nam aut ortus non est omnino, aut si est,
non nisi in his tantum quatuor elementis et iis, quae ex illis constant, cernitur; etenim non nisi in substantia duorum corporum deprehenditur, non autem in quinto corpore aut in iis, quae ad id spectare dicuntur.

Philosophi quidem anteriores, qui de veritate disseruerunt, inter se
ipsi in hoc discreparunt. per philosophos autem, qui de veritate disseruerunt, eos intellegit, qui veritatis rerum tantum indagandae gratia philosophiae operam navarunt, et non propter aliud quippiam, quemadmodum ii, qui circa moralia philosophati sunt; finis enim moralis philosophi propter veritatem quidem non est, quae in rebus
indefinitis consistit, sed omnis eius conatus circa id tantum ver- ⁴ satur, ut bonum nempe illud assequatur, cuius gratia Veritas in ⁵ iis disquiritur.

Philosophi itaque, qui antea (?) de veritate disseruerunt, et huic nostrae, quam hoc tempore afferimus, sententiae
non consentiunt, et inter se ipsi discreparunt. nostra autem, quam hoc tempore afferimus, sententia est ortum atque interitum non omnibus in rebus inveniri, sed in quatuor tantum elementis atque in iis, quae ex illis constant, horum autem nonnulli ortum [et interitum] funditus sustulerunt —
nihil enim eorum, quae sunt, oriri aiunt vel interire — nonnulli vero ortum omnibus rebus accommodarunt. atqui prioris sententiae auctores, quoniam ortum non posuerunt, minime nobis satisfaciunt. verum alterius sententiae auctores neque etiam videntur nobis recte sentire, quandoquidem omnibus in rebus ortum omnino
esse volunt. nec etiam consentiunt inter se, quandoquidem primae sententiae auctores ortum in nulla re inveniri asserunt, auctores vero alterius sectae oppositum statuerunt; dicunt enim ortum in omni re inveniri. ii vero, qui ortum in universum sustulerunt, Melissus et Parmenides fuere, quos veluti captivos ducere conabimur ad
oppositum illius, quod velint. siquidem hi, quoniam incorporeas tantum essentias posuere, forte res sensibiles essentias non vocarunt; illae vero cum substantiae sint sublimioris, non corpora, ortum non admittunt; idem rebus sensibilibus quasi attulerunt (?). viam autem invenire possumus, ut sermo eorum intellegatur. etenim etsi, quae
de aliis dicunt, praeclare dicta sunt, haec certe non ex naturae arte existimandi sunt dicere. esse enim naturas quasdam, quae ortae non sunt, et quae omnino immobiles, etsi in hoc recte dicant, hoc tamen dicere alterius artis, metaphysicae nempe disputationis, est proprium. non esse autem physice locutos vel hinc
intellegi potest; physicae enim speculationis non eat, si res, de quibus disputatur, non genitae ac immobiles sunt, convenit autem ut ea ratione sermo intellegatur, quatenus nempe ilia causa adiungitur, cuius gratia ea, quae corpories maxime congruunt, setisibilia transtulerunt; hoc autem (inquit) contingit, quia nihil
aliud praeter sensibil substantiam inveniri alia vero ex parte recte sentiebant, siquidem convenit, si qua esse debet cognitio ac scientia eorum, quae sunt, ut naturae quaedam ingenitae atque immobiles inveniautur. cognitio namque et scientia de iis non est, quae variis temporibus varie se ⁶ habent, setl de iis, quae semper eodem modo se habent, quae ⁷ quidem ingenita posuere; atcpie res, quae sub seusum cadunt, imaginariae, illa vero tantum entia dicuntur. etenim ea tantum, cum semper eodem modo sese habeant, entia appellantur, sed res sensatae
ut entia dicantur, non est necesse; existimantur quidem esse, sed re vera entia non sunt — aliae enim post alias oriuntur — hae vero entia non sunt, sed illa entia dicuntur, quae corpora non sunt.

Illi igitur, inquit, res omnes esse ingenitas existimabant. alii vero nonnulli in alia, quae huic contraria est, fuerunt
sententia. etenim nullam rerum ingenerabilem esse dicunt, sed oriri [omnia]; sin autem aliquando orta sunt, eorum partem semper sine interitu manere, partem rursus interire. in his fuere sectatores Hesiodi, deinde ceterorum etiam, qui primo de natura disputarunt. alii quoque sunt, qui omnia
oriri labique dicunt, nihil autem stabile esse, positam vero tantum naturam permanere, ex qua res genitae constant; quoties enim baec erit natura, et aliae erunt dispositiones. quidam enim omnium rerum materiam aquam esse voluere, alii terram, alii vero aliud quiddam esse posuere; quod placuisse cum plerisque aliis,
tum Heraclito Ephesio videtur. qui sane si hoc modo de re omni absolute decernerent, nemo quidem eorum sententiam admitteret; verum | si iis de rebus tantum, quae sub sensum cadunt, hoc ⁸ decrevissent, dissentaneum forte non erit, ut a veritatis scopo non deviarint.

Deinde dicit: sunt et alii nonnulli, per quos Platonem intellegit, ob ea quae in Timaeo retulit.

Modo autem intendit contra hos sermones disputare; aliorum enirii impugnatio apparebit. facile autem est videre, quae contraria probatis mathematicorum artibus iis dicere et disputare
contingat, qui haee affirmarunt, quamquam aequum erat, postquam ea in medium adduxerunt ac tales sermones obligarunt, quibus matbematicorum fundamenta tolluntur et destruuntur, aut horum fundamentorum principiorumque nihil amovere, aut si in universum ea convellere ac subvertere velint, veris ratiouibus ea
convellere. qua autem ratione matbematicorum fundamenta ac principia hic sermo subvertat, nempe in quo dicitur corpora ex superficiebus conflari, et quot dissidia ac fatuitates ad eiusmodi sermonem hic necessario subsequantur, utpote alias ah ipso demonstrata, in praesentia relinquit, de hoc enim eo in libro Aristoteles pertra- ⁹ ctavit, quem de insectilibus lineis edidit, eum nempe, quern nonnulli ¹⁰ Theophrasto ascribunt. deinde cuivis in promptu est has fatuitates intellegere. hac enim ratione omnino sequeretur, ut res dividuae ex individuis rebus constarent, ac ea, quae crassitudinem
habent, ex iis, quae eadem destituuntur. praeterea etiam omnino sequeretur, ut nec divisio in immensum procederet, nec omnis magnitudo esset partibilis, neque sectio omnis super duas lineas in duas fieret medietates; quemadmodum lineam ex punctis numero segregatis componi ob hanc etiam causam sequeretur; neque etiam ea
omnia, quae haec praecedunt, ex quibus initium sumunt, nee demum principia ipsa mathematicorum subsisterent. quod autem demonstration (?) (quemadmodum diximus) ea incommoda eos sequantur, qui corpora ex superficiebus conflant, nec non etiam mathematicis principiis adversentur, id sane Aristoteles silentio praetermisit, nec
de eo ullam mentionem fecit; hoc vero naturali divisione explicare intendit, ex ea ratione, quam in medium affert. cum enim mathemathica (quemadmodum ipsemet ponit) ex detractione dicantur — etenim si et materia et corporeae affectiones abstrahantur, quod reliquum est, trina tantum dimensione praeditum
quadam cum forma existit, idque mathematicum corpus dicitur — cum naturalia vero ex additioue dicantur — si ei namque, quod trina dimensione praeditum est, durities, caliditas, frigiditas, motus et quae eiusdem sunt, cuius haec generis, addantur, ex hoc naturalis corporis qualitas conflatur —: mathematicum igitur corpus
naturalis corporis ambitu clauditur, cum eius finis existat, verum non ita e converso res se habet. omnia igitur incommoda ad eos etiam sequuntur, qui corpora ex superficiebus conflant mathematica divisione.

Perspicuum est autem, inquit, ad eum sermonem, in
quo dicitur corpora ex superficiebus conflari, necessario consequi, ut partes lineae non sint lineae, an autem hoc dissentaneum sit, in Naturali Auscultatione expositum est. haec incommoda in mathematica divisione sequuntur et ideo ordine praecedit.

Cum autem, inquit, mathematica ex detractione, naturalia vero ex additione dicantur, [multa] igitur inveniuntur, quae iis, quae ex detractione dicuntur, iis vero, quae ex additione, omnino conveniunt. punctum enim (exempli gratia) individuum est; ei igitur nullo modo quippiam inesse potest, quod ¹¹ dividuum sit, si punctum individuum existat; in dividuo autem ¹² omnino quidem dividuum quippiam inest. et hac de causa affectiones quaedam in eo deprehenduntur, quemadmodum caliditas, dulcedo et quae eiusdem sunt, cuius haec, generis; punctum autem cum individuum
absolute dicatur, in eo quidem haec minime inveniuntur, verum in corpore, quod dividuum est, cernuntur. cuius rei causa est, quoniam affectus duobus modis dividi potest, secundum speciem aut secundum accidens. secundum speciem quidem, quoniam ex affectione in affectionem commutatio fiet, qualis est mutatio ex
caliditate in frigiditatem, ex albedine in nigredinem, ex mollitie in duritiem, et similiter etiam in aliarum unaquaque. secundum accidens vero, quoniam etsi affectus unus et idem specie maneat, veluti si esset caliditas (exempli gratia) aut dulcedo vel motus, haec etsi remaneant, id tamen, in quo inest, dubio procul ad corporis
sectionem partitur. itaque incommodum, quod oos sequitur, qui corpora ex extremitatibus conflant, ad naturalia spectat.

| Praeterea in iis est, quae fieri non possunt, ut, cum duae ¹³ res sint, quarum neutra gravitatem habeat, ambae simul iunctae gravitatem habeant. scite autem dictum esse opinor,
ambas simul iunctas gravitatem habere, si enim totum diceremus, forte quispiam occurrere potuisset inquiens, fieri posse, cum duae res sunt, quarum neutra gravitatem habet, ut [totum,] quod ex illis couflatur, gravitatem sortiatur, quemadmodum id, quod ex materia et forma colligitur, quorum neutrum possidet gravitatem;
id vero cum Aristoteles dixisset, omnem sustulit dubitationem, quae hac in re contingere potuisset. sique fieri non potest (quemadmodum diximus) cum duae res sint, quarum neutra gravitatem habeat, ut ambae simul iunctae gravitatem habeant, et corpora, quae sensu percipiuntur, vel omnia vel aliqua
gravitatem habeant, ut terra et aqua: perspicuum est igitur ea, ex quibus constant, gravitate quoque esse praedita. si ergo ex superficiebus constarent, superficies etiam gravitatem haberent, sique iis gravitas inesset, puncta etiam, ex quibus illae lineae constant, gravia quoque extitissent; sed puncta gravitatem non habent:
neque igitur lineae, nec etiam superficies gravitate praeditae sunt. ex hoc etiam eadem ratione deduceretur, ut corpora quoque gravitatis sint expertia; sed secundum existimationem gravia sunt — hoc autem dissonum est — non igitur corpora ex superficiebus consistunt.

Atque in punctis nullam gravitatem inesse perspicuum
est. quod enim grave, dividuum est; punctum autem di- ¹⁴ viduum non est, nee quod dividuum est, fieri potest, ut in individuo ¹⁵ sit. an autem grave dividuum sit, hunc in modum doceri potest, omne grave alio et levius esse potest; autem levius est et gravius, id leve et grave non est necessario.
et quod eligibile est, aliquo eligibilius vel magis fugiendum esse potest; , potest, ut eligibile vel fugiendum necessario non sit. ex hac autem sententia colligitur, quod plane et absolute dicitur, ex earum rerum numero esse, quae finem admittunt. homo enim non dicitur comparatione,
siquidem homo non dicitur magis comparatione ad alium hominem, quodque eligibilius est altero comparatione, hand dubie eligibile non est. pleraque enim sunt, quae, cum absolute parva sint, aliis maiora sunt, queraadmodum eligibile etiam aliquo eligibilius erit; quod vero eligibilius altero est, haud dubie
eligibile non est; etenim morbus malo eligibilius quiddam est, absolute autem eligibile non erit omnino. quibus praegustatis perspicuum evadit, iuxta hypothetici syllogisimi ordinem, hoc modo sermonem procedere. si quicquid penes nos, quatenus grave est et gravius quoddam est, necessario pondeve quodam gravius esse dicitur, grave
omne dividuum erit; atqui verum est assumptum, igitur et consequens. omne itaque grave dividuum est; punctum vero dividuum non est: ex hoc plane in secunda figura deducitur punctum grave non esse, hie autem sermo verus est, sed ea ratione exstruitur, qua illationis causam non habet. primo quidem quoniam propositio,
quae de gravi dicebatur, quod alio gravius et alio levins etiam esse potest, contingens est; item et ea, in qua dicitur, quod gravius et quod levins est, fieri potest, ut grave vel leve necessario non sit; dicere enim non est necesse potestate idem est ac dieere potest esse, exemplum vero, quod in hoc deduxit, videlicet sieuti magnum
maius erit, maius vero non omne magnum, ut necessarium quidem ponitur, quatenus sermonem sensim disponit postulatque, ut hoc modo intellegatur. deinceps, cum haec prius disposuisset, quatenus positionem aceepit ad conclusionem minime ordinatam nec ei accommodam, cum eam de hoc non dixerint, secundam
illi adiunxit, non aliter ac si ei assentirent, eique consequens adiecit, perinde quasi illud faterentur, ex eo, quod neque etiam assumptum explicavit, quoniam ei non assentitur. etenim cum haec conclusio, in qua dicitur omne grave dividuum est, eius consequens sit, assumptum igitur natura tale erit: nempe quicquid grave est
vel gravitate praeditum fuit, hand dubie necessario maius erit; id ¹⁶ autem assumpti loco dispositum non fuit, siquidem id poni non ¹⁷ potest, sed eius loco hunc sermonem ordinavit: si omne grave gravius est, quatenus supposuit id, quod quaerebatur.

Si itaque, quod grave est, idem est gravius, tunc ad id sane
eius consequens subsequitur. at si ipsum quidem de hoc | tantummodo ¹⁸ dicatur, nee eius consequens desumptum ad illud consequi videbitur; non est enim consequens illius assumpti. assumptum namque cum sit propositio, in qua dicebatur: si quod grave est, quatenus gravius est, gravitate aliqua omnino mains erit,
huius consequens erit: necessario omnino convenit, ut omne grave, quod gravius est, dividuum existat. sique penes id, quod praedicti antecedentis loco posuit, consequens ei accomodum sumpsisset, nihil ex eo supervacaneum deduceretur; convenit enim, ut ex sermone deducatur, non omne grave dividuum esse, sed si grave
simul gravius est, dividuum existere. modo autem sermonem disposuit et assumpti loco praefatam propositionem statuit, oppositam vero propositionem consequentis loco sumpsit, nempe necessario convenit, ut, quicquid grave est, idem et gravitate quadam mains sit, quatenus in eo, hoc est in antecedenti, hoc iam fassus non est.

Verum neque etiam comparatio, quam retulit, recto ordine fuit disposita; ea enim, in quae cadit comparatio et proportio, convenit, ut sub eodem ordine comprehendantur, quemadmodum victor et victus sub eodem genere continentur. quod vero absolute dicitur, fieri potest ut comparatione ad aliud dicatur, et quod comparatione
dicitur, fieri potest ut absolute dicatur. sint duae res (exempli gratia), quae rectae dicantur, ea nempe, quae absolute recta dicitur, et quae dicitur esse altera rectior; itaqtie ea, quae absolute recta est, dicitur esse rectior altera, et quae rectior est altera, dicitur esse absolute recta, siquidem perspicuum est esse altera rectiorem.
idque apertius in dignitatibus dilucebit. felicitas namque (exempli gratia) eligibilior est . . ., ac praeterea fortitudine eligibilior est. ac in universum hoc iis in rebus tantum hoc modo procedit, quae sub uno ordine comprehenduntur. inter ea autem, quae sub eodem ordine non continentur, similem proportionem
ac rationem non ponimus; non enim felicitatem malo eligibiliorem esse dicimus, sed felicitatem quid eligibile, malum vero fugiendum asseveramus. praeterea etiam non dicimus morbum malo eligibiliorem esse, sed morbum paulo minus quam fugiendum fugiendum asserimus; malum namque morbo magis fugiendum est. miserorum ¹⁹ namque (ut inquit Plato) nou est unus altero beatior, sed [miserior ²⁰ quidem]; praeterea dicit: duorum enim malorum non est unum eligibile, sed magis fugiendum. si haec itaque hoc modo sumantur, vere quidem dici non potent: quod scilicet comparatione dicitur,
plane et absolute dici non posse, siquidem necessario convenit, ut, quod comparatione dicitur, absolute etiam dicatur. cui enim absolute non convenit quippiam, neque etiam comparatione ei conveniet; etenim is magis musicus dici non poterit, qui absolute musicen ignorarit. sed dici quidem poterit magnum ex eo, quod mains est,
magnum non esse, tametsi (quemadmodum in Categoriis docuit) eiusdem generis sint. atque invenitur aliquid comparatione, quod absolute non est; si hoc enim (iuxta aliorum sententiam) in quantitatis, illud vero in praedicamento relationis esset, poterunt nonnulla comparatione inveniri, absque eo tamen, quod eiusdem ordinis esse
dicantur. dulce enim dulcius est; subiecti quidem eorum ratione in praedicamento sunt qualitatis, proportionis vero et comparationis gratia in relationis praedicamento existunt. similiter etiam magnum et mains; equidem magnum absolute in praedicamento est quantitatis, sed ex eo, quod ad aliquid refertur, quando non absolute
magnum, sed maius dicitur, in praedicamento relationis existit. ita et rectum et rectius dicuntur. sed convenit, ut id modo relinquamus. maius vero magnum absolute non esse, et similiter eligibile et quae eiusdem generis sunt, hoc obscurum non est. magnum enim causa magni non est, sed eius, quod maius dicitur; magnum namque et
maius unum et idem plane non sunt, sed magnum magnitudinis causa est, maius vero magni causa existit. etenim quemadmodum magnum et maius unum et idem non sunt, tametsi inveniatur, ut magnum maius sit, et sicuti etiam ad magnum sequitur magnum, ita magnum, quod magni causa est, unum et idem non sunt, si vero
in his comparationibus eodem modo res procedit, quemadmodum dictum a nobis est, quando scilicet sumitur proportio, ut eiusdem sit ordinis — quod enim maius est comparatione, absolute quoque magnum existit, quandoquidem magnum ex eo, quod magnitudo est, dicitur, non autem ex eo, quod magnum existit; hoc siquidem modo
maius dicetur, vel qualitate — quam igitur afferes necessitatem, si comparatione aliquid dicatur, ut id | non absolute sit id, ad quod ²¹ comparatur, sed quod absolute dicitur, comparatione etiam dicatur? nonne quod circulo magis perpetuum est, absolute etiam perpetuum est? quam enim in hoc afferes necessitatem, ut, si comparatione
dicatur, absolute perpetuum non sit? quam afferet ob hanc causam necessitatem, adeo ut, quod absolute est, secundario perpetuum sit? ²² an non eiusmodi regiones perpetuae essent, nisi antea tales ²³ extitissent? quasi id, quod immensum absolute est, comparatione etiam immensum non dicatur, cum de nulla re dicatur cam magis infinitam esse quam infinitum, ne hoc modo infinitum multitudo vel mensuratum
fiat. praeterea nihil magis infinitum quam finitum esse dicetur ex eo, quod ambitu finiti infinitum non comprehenditur. sed non convenit, ut supeistitiosa indagine hunc serraonem quispiam disquirat nec controversiarum avidus sit, quandoquidem nec ipse etiam ut necessarium hunc sermonem accepit, videlicet consentaneum
esse, ut omne grave gravius inveniatur, sed ut possibilem eum posuit. licet forte omnino necessario sit, ut grave etiam gravius esse inveniatur — siquidem grave corporis, quod continuum est, naturae est; haec autem recta semper est — prout vero in suo sermone invenitur, quod hoc in loco asserit, non est necessario.
si autem re vera necessario non esset, secundum quod convenit ex eius sermone, qui fit, ut statim in necessarium hypothetico syllogisimo illud transferat, cum id hoc quidem modo in initio sermonis non posuerit?

Sed consentaneum erit, ut hinc ad proximum sermonem progrediamur,
ex quo idem per ea, quae de raritate et densitate dicuntur, intellegi potest, densum est, quod aequalis mensura ac multa essentia existit, rarum autem quod aequalis mensura et parva essentia est; ad grave autem densitas, ad leve autem raritas consequitur. quare si punctum grave et leve invenitur, quoniam
in gravi densum, in levi autem rarum inest, necessario quidem hac comparatione fiet, ut gravi puncto plus insit de essentia; cui autem additum ac redundans est, dividi potest: punctum igitur dividuum quoque est. sed punctum dividi posse absurdum est; in puncto igitur nulla inest gravitas neque etiam levitas.
post haec idem alia indagine ex eo deducit, quod durum et molle facit. etenim grave et leve si mollitiem habent, debent intra se cedere, in profundum; quod autem intra se cedit et cogitur, dimensionum particeps est, sed hac tantum, ratione ad minus colligitur; quare cui haec insunt, expers partium non est. punctum autem individuum
est: in puncto igitur gravitas non inest.

Conclusio autem horum sermonum vera existit, punctum nempe nee gravitatem habere nee partes, ea autem propositio, ex qua ²⁴ eonclusio deducitur, inclinatione ac multiplicitate (?) omnino non ²⁵ vacat. cum enim dicitur: si grave densum est, ex eo deducitur, quod verum non est; ignis namque terra ceterisque corporibus densior est, siquidem tenuium partium existit, gravis tamen non
est. sed nec etiam quod de densitate dicebatur, videlicet id esse, cui in pari mole plus inest, verum (mehercule) erit, nisi quispiam dixerit corpus mergi in corpus; densitas enim figura et qualitas quaedam, non autem quantitas est. etcnim si hoc quispiam fatetur, fateatur etiam oportebit inane inveniri; quod enim fit
densum, in minorem locum revertitur, quam is esset, quem antea possidebat, quod vero rarum evadit, maiorem quam antea locum occupat. id igitur, quod densum fit, inanem relinquit locum, quem id, quod rarum erat, occupaverat.

Illud deinceps perspicuum fiet nec id omnino verum esse, quod
asserunt nonnulli, ex iis videlicet grave componi posse, quorum unumquodque nullius ponderis existit, quemadmodum (praeter id tamen, quod opus sit) in aliis rebus conspicimus; duorum enim colorum, ex quibus (exempli gratia) caeruleus color conflatur, caeruleum nullum esse, ex illis tamen caeruleum colorem fieri, etenim quomodo
explicabunt, quot numero sint ea, quae gravitate carent, ex quorum vero congregatione oritur grave, et in qualibus contingant, cum interminata indefinitaque mensura collectio non sit? quare convenit, ut grave, quatenus numerus, nihil conferat ad rationem gravis.

Sed hoc perspicuum est, nempe id, quod gravi aliquo gravius est, omnino quidem gravitate mains et gravius esse et si id, quod gravius est, tale quidem sit, quia quatuor habet puncta, cum id, quod est minus grave, tribus punctis praeditum sit, perspicuum est et manifestum, ipsum grave esse, quia gravi gravius absolute grave
est, quemadmodum id, quod albius est, omnino album existit. addidit autem hunc sermonem ex eo, quod antea dictum fuit | id, quod comparatione aliquid est, non esse absolute id, ²⁶ ad quod comparatur, siquidem non absolute eligibile est, quod eligibili eligibilius est, quemadmodum antea dictum fuit.
ex quatuor punctis quatenus gravius est eo, quod ²⁷ tribus punctis praeditum est, gravius est. et idea, si ab hoc graviore ²⁸ grave auferatur, quod tribus punctis praeditum est, gravitas, quae remanet, erit punctum; in hoc autem puncto gravitas inerit; cum enim ex gravi gravitas quaedam detracta fuerit, quod remanet, erit
ipmm etiam grave, itaque iuxta banc proportionem quoque necessario illis dicere contingit in puncto esse gravitatem; si autem corpora ex superficiebus coustarent, omuino ea dissidua et incommoda necessario sequerentur, quae antea commemoravimus. ipse autem de puncto disseruit; quod enim couvenit ut de iis dicatur,
constat de superficiebus quoque dici posse, sunt qui hunc sennonem hoc modo refellere studeant: cum sententiam eorum comprobasse videretur, qui rationem numeri nihil ad generationem gravitatis conferre asserebant, tamen cum rem exposuit, sic egit, quasi numerus non nihil hac in re conferret; ponit enim id, quod gravius est, ex quatuor
punctis (exempli gratia), quod autem minus grave est, ex tribus punctis constare. at si numerus ad generationem gravis nullo modo conferat, nihil certe prohibebit in eo, quod minoris numeri est, minorem esse gravitatem, in eo vero, quod maioris numeri est, haud dubie maiorem esse gravitatem, ita ut numerus hac ratioue etiam aliquid
conferat.

Praeterea non convenit, nisi ut, quemadmodum linea cum linea componitur, et secundum longitudinem et secundum latitudinem, ita superficies etiam cum superficie componatur. linea autem componitur duobus modis . . . si [ad latitudinem] superficies componantur, erit
[aliquod] corpus, quod ex hac compositione innovatur, nec elementum nec aliquid ex elementis ; autem ac dissentaneum est corporeum quippiam nec elementum nec aliquid ex elementis esse, atqui nec elementum aliquid ex elementis ex hac compositione innovatur, siquidem ex
eiusmodi compositione non innovatur corpus octahedrum neque etiam cubus, quemadmodum neque alia corapositio ex ea innovatur, non illud videlicet corpus, quod dodecahedrum, neque illud, quod icosahedrum appellatur quaeque elemeuta existunt. dicendo autem ex longitudine componi lineam intellegit coniunctam et iniectam
<προστιθεμένην>; similiter cum dicit superficiem. componi cique longitudine annecti, quando [cum linea] coniungitur ex eaque alia superficies secundum rectitudinem innovatur. at superficies ad latitu- ²⁹ dinem cum ea coniungitur et componitur, dum ad unam partem ³⁰ coniuncta vel posita erit <ἐπιτιθέμενον>. superficierum autem de qua memiuit Timaeus, ex longitudine quidem dicitur, siquidem neque etiam superficies, cum coniunguntur <ἐπιτίθεται>,
corpora innovabunt.

Praeterea, inquit, ex eorum sententia unum corpus altero gravius est, vel quoniam substantia eius ex maiore superficierum multitudine constat, quemadmodum in Timaeo dixisse existimat et hoc quemadmodum de igne asserebat ipsum talem esse, quoniam
eius essentia ex paucioribus constat partibus — vel non superficierum multitudine gravius est, sed quoniam suapte natura ac propria tale existit. at si aliquid ea ratione grave extitisset, quoniam eius essentia ex multitudine superficierum constaret, ex hoc omnino sequeretur eiusmodi superficies quoque graves esse, etenim
nihil prorsus conferet, ut aliquid gravius sit, si id ei adiungatur, quod expers gravitatis est; quibus gravibus existentibus, linea et punctum etiam gravia erunt; etenim quemadmodum linea ex punctis, ita ex lineis superficies atque ex his corpora fiunt. si vero non erunt graviora, siquidem quam comparationem proportionemque
corpora habent inter se, eandem superficies ad invicem habere dicuntur eademque de linea et puncto ratio erit: sic etiam eadem prorsus absurda omnino sequerentur, punctum nempe dividuum ac individuum esse.

Omnino quidem, inquit, iuxta horum sententiam accidit
nullum corpus aliquando inveniri, aut certe fieri posse, ut non inveniatur. si enim corpora superficierum causa sint et in ea, quorum gratia aliquid est, cum dissolvitur, aliquando dissolvatur, tunc sane corpus tolletur, quandoquidem dissolvi potest, cum vero facile sit ad intellegendum, non antea posuit corpora disolvi
in superficies et quemadmodum corpora in superficies, ita superficies in lineas et has in puncta dissolvi. praeterea hoc quoque dicit: tempus ex momentis constat pariter ac compositio ex punctis; cum igitur tempus in momenta dissolvitur ac momenta tempus non sunt, fieri potest, ut tempus aliquando non sit. sed quod ex nostro
sermone iutellegitur, cum | dicimus tempus aliquando non esse, in ³¹ universum necessario efficit temporis coustitutionem. qua autem ratione eiusmodi sermo iuxta sententiam Aristotelis duabus sententiis eorum adversetur, qui dicunt corpora ex superficiebus constare, ³² captu (id me hercule) facile non est, nisi captiosus quis esse ³³ velit. idem, inquit, etiam positioni Auaxagorae accidit, qui mundum ex uumeris constare pronuntiabat; etenim asserit ex iis mundum generari, quae gravitatem habent — naturalia
enim corpora et gravitatem et levitatem habent — nec igitur ex unitatibus neque etiam ex numeris constat.

Sed contra hoc Plato obicit, quod in Timaeo scripsif, quasi Protagoras (?) dixisset Socrati: sit tua conclusio iuxta mei sermonis intellectum esset, vere quidem ; cum autem agendi vis
ex eo proficiscatur, quod mei sermonis sensum non percepisti, quin aliguando in alium detorsisti, mea res non agitur. si vero non, quonam igitur in loco inquit Plato lineam ex punctis vel superficiem ex lineis componi? vel qua ratione ex eo, quod inquit corpora ex extremitatibus coustare, sequitur, ut essentiam linearum ex punctis
constituat? etenim quemadmodum praefati sum us, duobus modis extremitas cum extremitate componitur, quorum alter est ad lineam, alter vero ad latitudinem iniectionemque, et ita linea componitur cum linea; lineam autem ex punctis ac extremitatem ex lineis componi non nisi congregatione unius cum altero intellegi debet;
corpora autem iuxta eius sententiam non congregatione, sed ad lineam ex extremitatibus componuntur: qui igitur sequitur, ut linea ex punctis generetur, cum generationis modus cuiuslibet istorum diversus sit a geueratioue alterius? atque in uuiversum modo aliquo absurdum non est, ut, cum de prima forma, quae est in materia,
quaesierit aliquis — et est id, quod tribus dimensionibus praeditum est — reliquae reliquae naturae, nempe caliditas, frigiditas, siccitas, humiditas et qualitates, quae ex eis constant, cousequuntur — et ideo tantum invenitur forma per se, cum quaesierit primam formam, quae est in materia, et formas dissolverit — ut
primo superficies sint et istae ante rectangulos (ad eas namque sermo terminatur), quoniara ipsae longe pluriraum praecedunt, in quantum etiam inveniuntur reliquas qualitates corpori impartiri, sed ³⁴ ea ratione, qua forma, non praecedunt, siquidem corpus eis prius ³⁵ existit. forte autem de eo quispiam existimare poterit, ipsum nempe posuisse corpora ex extremitatibus constare, ex eo, quod corpora congregatione ex extremitatibus constituuntur, non autem compositione.
si autem compositione existent in extremitatibus per lineas constituerentur, id, quod inter extremitates terrainabitur, immensum non erit, neque etiam corporeum densum per extremitates. perscrutandum itaque erat, quid mirum hoc in loco sibi veliet philosophus iste. de his autem haec dixisse sit satis, quandoquidem
idem convenit, ut de illis dicatur, qui Pythagorae sectam secuti sunt.

His autem sermonibus explicatis, qui ideo dicuntur, quoniam multum interest dicere, corpora ex extremitatibus constare, cum in eis assumpsisset corpora gravitatem et levitatem habere, id illis inesse
probare aggreditur. Itoc autem eo probatur, quod naturalem motum habent. hic autem omnino efficitur, quoniam inclinationem habere sumuntur; inclinationis autem species duae, gravitas et levitas, sunt, siquidem grave est, quod ad inferiorem, leve autem, quod ad superiorem locum inclinat. simplicibus autem corporibus,
videlicet elemeutis, prima quidem ratione motum aliquem a natura datum esse hunc in modum docet. quoniam enim, inquit, corpora moveri videntur, vel vi vel contra naturam moventur; si vero vel vi vel contra naturam moventur, omnino itaque illis alter etiam motus naturalis inest; quemadmodum
enim superius dictum, in Physicis autem demonstratum fuit, fieri non potest, ut quiddam contra naturae ordinem nioveatur, nisi natura cieatur, ac plane et absolute moveri non potest, cum eius propriam ac peculiarem naturam hac comparatione egrediatur. in universum autem cum aliquid aliquem motum habet, quocum alios
rei motus> comparare licet, qui vel leviores vel confusi sine ordine vel breviore tempore sunt, vel ob aliud quippiam — et haec est ratio eius, quod contra naturam dicitur —, fieri non potest, ut ille motus una cum quolibet horum contra naturam existat. quamvis autem aliquid plures habeat motus praeter naturam, tamen
ex praedictis causis motum quoque naturalem, et unum quidem, habeat necesse est. quemadmodum enim unaquaeque res uno quidem modo ³⁶ est, diversis vero modis non est, ita etiam se habet, quod natura ³⁷ et quod contra naturam existit. quae enim natura sunt, uuo modo iaveniuntur, quae autem contra naturam, diversis modis, ob transmutationem, quae est in natura; nihil enim prohibet, quin transmutationes
| plures sint. naturalis igitur motus in corporibus invenitur.

³⁸

Quod etiam ex quiete perspici licet, etenim omne, quod quiescit, vel vi vel natura [quiescit]; natura ibi quiescit, quo suapte natura fertur [vel eo in loco, ad quem inclinationem habet], vi autem ibi
quiescere videtur, quo vi fertur. quoniam igitur aliquid in medio man ere videtur, quemadraodum terra, vel igitur hunc in locum violeuter movetur ac vi quoque in eo quiescit, vel natura. quodsi eius quies hoc in loco erit natura, perspicuum est eius etiam motum ad medium esse natura — eodemque modo motus
corporis erit — si vero vi in medio quiescit, omnino aliquid esse oportet, quod eam cogat impediatque, quominus moveatur loco. et sumatur corpus, quod eam impedit, vel quiescens impedire vel, dum movetur, hoc efficere. si eo, quod quiescit, eam impedit et omne, quod quiescit, vel natura vel vi quiescit, erit etiam eius quies
vel vi vel natura. quare ad eandem rationem revolvemur; dicemus namque, si natura (quiescit, natura motus invenitur, si autem vi, eosdem sermones proferemus ac senno in immensum procedet, quod fieri non potest. quodsi id, quod terram ferri impedit ac eam quiescere cogit, ea quidem ratione eam cogat ac impediat,
quatenus nempe movetur, quemadmodum Empedocles dixit magnam conversionem rotationemque terrae quietis causam esse: animadvertendum erit, quo nam terra ferretur, si ferretur; convenit enim, ut locus quidem sit, quo terra feratur, siquidem omnis motus hinc illuc fieri debet, si enim propriae terrae naturae
esset, ut tempore praeterito in infinitum lata esset, motus igitur nunquam finisset, cum id, quod fine caret, transiri non possit; quod autem transiri ac finiri non potest, nee initium habere poterit. etenim si impossibile erit, ut homo (exempli gratia) incedat per longitudinem neque etiam est generatione. itaque convenit, ut
eius motus terminum ac finem sortiatur. si enim feretur, in eo etiam quiescet; ad hunc autem locum quando terra movebitur, in eo natura quiescet: igitur eius etiam motus in eum locum erit natura. quare motus quidam natura etiam invenitur. eadem quoque de eo nobis dicenda sunt, quod prohibet terram natura sua et quod
eam ferri impedit, siquidem vel impedit eam natura vel contra ³⁹ naturam. convenit autem, ut naturalis motus eam praecedat; quod ⁴⁰ enim contra naturam est, ad id ascendit, quod secundum naturam existit. quare si aliquid aliud cieatur, et quiescet propter aliquid aliud vi. itaque convenit, ut secundum positum hunc sermonem motus
aliquis natura deprehendatur.

Quare, inquit, nec Leucippus neque Democritus confessionem subterfugere possunt, quin motus quidam natura inveniatur, siquidem insectilia, quae prima corpora ab eis dicuntur, vi in inanitate infinita adinvicem moveri dicunt. Omnino enim
dicendum erit eorum aliquid primum esse, quod natura cietur; in infinitum nam que sermo progreditur, si alicubi non insistat penes id, quod natura movet. ex his autem ad id, quod in Timaeo scriptum est, Aristoteles regreditur. ait namque ex eo, quod elementa confuso atque inordinato motu ante caeli ortum moveri solebant,
imraortalis deus ea in ordinem redegit. quemadmodum (inquit) Leucippi et Democriti sequaces, siquidem ponunt insectilia vi adinvicem in inanitate moveri, fateri coguntur primum aliquid inveniri, quod natura movet: ad eundem sermouem necessario et ii ducuntur, qui, cum elementa ante mundi ortum inordinato ac confuso
motu cierentur, a deo fuisse dicunt in ordinem redacta, quemadmodum in Timaeo scriptum est. bac enim ratione tantum hae duae sententiae ditferunt inter se, quoniam haec ponit, quod ea, quae ante mundi ortum ipsa inordinate movebantur, dividua ilia vero elementa esse, quae hoc modo se habent, affirmat. itaque
necessario huic quoque motum aliquem natura inveniri fatendum est. aut enim vi ante mundi ortum inordinatus erat elementorum motus aut natura; si vi, ne sermo in infinitum procedat (quemadmodum paulo ante dicebamus), convenit, ut in id terminetur, quod natura quidem movetur; quodsi hi motus natura extiterint, igitur
motus natura invenitur. si autem hoc tamquam manifestum sumatur, omnino efficitur, ut ordiuis perturbatio prius [ordine non sit; siquidem quod natura est, prius] est eo, quod praeter naturam existit. si enim primum moveatur, natura, non movetur atque ilia etiam, [quae moventurj non vi in propriis
locis quiescunt, quaudoquidem neque etiam praeter naturae ordinem ad ea ferebantur; etenim id, quod motum affert, natura quidem movet. cum id, quod movetur, natura etiam existat, | ea etiam, in qui bus levitas est, sursum, ea autem, ⁴¹ in quibus pondus, deorsum quemadmodum nunc ferentur: ⁴² id omnion κόσμος est, quasi dicas suprema descriptio et ordo; ⁴³ talis enim mundi nunc ratio est.

Idem praeterea alia ratione explicavit, quatenus de eo ad certum quendam terminum uberius disseruit, reliquum vevo sermonis
dimisit, ut illum nos absolveremus. etenim ait: iam vero hoc quispiam ab eis quaerat, utrum fieri possit, ut inordiuato hoc motu consensu quodam nonnulla adinvicem congregentur ac eiusmodi permixtione inter se misceantur, ex qua quidem, si nunc fieret, planta et animal innovaretur, quemadmodum Empedocli in amicitia
fieri placuit — ait enim, si capita sine cervicibus extitissent ac aliae partes, statim congregabantur, ex quorum compositione animal quoddam innovabatur — an hoc fieri non possit? cum autem usque ad id loci uberius disseruisset, [reliquum sermonem] reticuit, ut nos illum absolveremus. etenim si fieri potest, ut simili permixtione
miscerentur, planta ergo et animal ante mundum inveniebantur, quae duo mundi partes sunt, quin immo mundus quidam ex eis perficitur atque ordinatur. si vero fieri non potest, ut tali permixtione misceantur, nec motus eorum interminati in infinitum, sed ordinati extiterint; iidem namque sunt, qui erant in iis, a
quibus proficiscuntur. si vero non, nihil prohiberet, quin hoc modo misceantur, si motus eorum inordinati existant; motus enim interminatus nullam partem impeditam habet, ad quam pervenire non possit.

Eorum autem sententiam, qui ante mundum in inanitate ac
tempore infinito innumerabilia corpora velut insectilia extitisse asserunt (quemadmodum Leucippus ponebat), omnino idem consequitur, ordinem nempe ac supremam descriptionem semper praecedere. sive enim id, quod ponunt movere infinitum, unum sit ac ita id, quod motum affert, moveat vel ut causa vel ut forma,
quemadmodum figura vel exemplar vel aliquid eiusdem ordinis, sive multa siut, quae moveant, atque, ut sermo continuetur, dicamus, quod vel unum sit, quod ponunt insectilia haec corpora movere, vel multa; si autem multa, vel finita sint vel infinita, ac motus quoque et species motus infinitae sint: omnes ad eundem
motum relationem habebunt atque ad unum et eundem locum et iuxta eandem rationem, quemadmodum ii, qui insectilia gravitate movent, tametsi ipsa infinita existant. si autem omnes motus ad motum atque ad eundem locum relationem habent, hanc etiam rationem inordinati non invenientur; non enim ex eo, ⁴⁴ quod non eodem et eadem ratione feruntur corpora, id, quod inordinatum ⁴⁵ est, sequitur.

Alexander vero postremum hunc sermonem hoc quidem modo minime explicavit, sed diminutum esse ilium affirmavit; dicere
namque debuerat fieri non posse, ut species motuum sint infinitae, ac fieri non posse, ut ipsi quoque motus infiniti existant. sed dissentaneum est hoc dicere, videlicet ut, cum quispiam secundum positionem statuerit motum esse infinitum, inquirendo, quid ex hac positione sequatur, dicat ex ea sequi, motum uon esse infinitum.
hoc enim simile est, ac si qui disquireret, si hoc esset animal, quid ex hac positione sequeretur, diceret: si hoc est animal, sequitur, ut non sit animal, etenim cum positione aliquid statuatur, omnino considerari debet, quid ex ilia positione sequatur. nos vero dicimus fieri non posse, ut ponatur aliquid esse animal, si
dixero: si id animal est, ergo hircocervus; sed non est hircocervus, igitur nee animal, atque qua ratione hi duo sermones differant inter se, facile intellegi potest, quaerenti, quid consequatur, omnino conveuit, ut positionem fateatur; et cum positio erit perfecta, quod continget, utique apparebit. exempli gratia, si, quid ex hac positione
sequatur, disquirere velimus, nempe si homo habet alas, [profecto non convenit, ut positio sumatur: videlicet si tu habes alas,] non es homo; sed tu es homo, igitur non habes alas; sed convenit, ut id sane speculemur, quod quidem hoc [vel simili] sequitur ordine; nempe si tu habes alas, necessario eae tibi insunt. ex hoc autem
necessario efficitur, ut voles; ex hoc vero, quod non sis in terra nec in aqua vel id genus alia, hoc autem alio quidem ordine nunc etiam positum fuit, non ut infinitum motum destrueret, sed eius intentio fait demoustratione explicare, ordinem semper iuveniri; quod similiter effici potest, si motus etiam infinitus
poneretur.

Praeterea illud inordinate nihil est aliud nisi contra uaturam, siquidem proprius atque cognatus ordo eorum, quae sub sensum cadunt, natura est. ad unum enim contrarium aliud sequitur, quando per se, non autem ex accidente | f. 45r
ad illud sequitur, si euim elementa infinitis temporibus inordinate moverentur, eorum igitur status, qui praeter uaturam est, in infinitum procederet. quod autemin unoquoque genere natura inest, id quidem maiore ex parte ac diutiusei inest — homo namque (exempli gratia) natura sanus est, siquidem hoc in maiore ⁴⁶ hominum parte ac diutius inest; quod vero aeger est, huius contrarium ⁴⁷ existit — infinitum autem amplius est ac in maiore parte temporis, cum sit in tempore infinito: nihil igitur inordinatum in eo inest. itaque iis, qui hoc posuerunt, (innuit autem Platonem)
contra contingit: nempe ut ordinis perturbatio a natura proficiscatur, quoniam longo tempore perseveravit, ordo autem et mundus contra naturam sit, quoniam eius tempos hoc tempore brevius existit. hoc enim tempus infinitum est, mundi vero tempus semper a finito tempore initium sumit, siquidem omne
tempus, quodcumque sit, finitum existit. inde, quemadmodum praefati sumus, sequitur, mundum esse contra naturam, tametsi natura quidem sit. nihil autem secundum naturam et simul praeter naturam esse potest, cum nihil eorum, quae sunt secundum naturam, sit ut contingit, videlicet inordinatum et praeter naturam.

Quare Anaxagoras bene fecit, qui praedicta absurda declinavit. non enim ponit mundum ex iis coustare, quae antea inordinate movebantur, sed ex iis, quae non moventur. quare etiam alii, cum mundum quodammodo ab initio colligunt (quemadmodum Empedocles), ad hunc modum ponunt, ex iis videlicet, quae quiescunt.
et reliqua, quae huic addidit sermoni.

Atque in universum haec verba et quae paulo ante retulit hunc sensum habent. quod contra naturam et quod natura est, non posuere tamquam esse et non esse, sed ambo esse ponuntur, quatenus motu aliquo sunt, quod enim
natura in homine inest, non est, ut absolute esse dicatur — alioquin hac quidem ratione, quicquid est natura, esse diceretur —, sed hoc quidem ex eo dicitur, quod est agere et movere. quemadmodum illud egredi naturam aliud non est, nisi ut aliquid sit — alioquin ex hoc omnino sequeretur, ut non essendi hircocervi disposition
contra naturam inveniretur — sed ex eo dicitur, quod est agere et movere. ita in reliquis aliis rebus natura aliquid invenitur et contra naturam, motu aliquo et actione. quod autem natura est, prius est eo, quod contra naturam atque inordinatum existit. videtur autem motu et non motu. sed non motus absolute neque quadrat in id, quod
natura, neque inid, quod contra naturam existit, siquidem, si desinentiam sumpseris [intermissionemve], quae ex iis est, quae non motus ac contra naturam esse existimantur, atque exacta diligentique indagine eius dispositionem indagaveris, omnino quidem invenies eam quoque aut motum aliquem esse aut motu prorsus non esse desti- ⁴⁸ tutam, siquidem rei desinentia actio quaedam est. praeterea sic ⁴⁹ etiam dici potest: rei intermissio [seu desinentia] sme ulla actione non invenitur. huius vero agentis actio si fuerit mutata, haec quidem mutatio non evit eius intermissio [seu desinentia] , sed corruptio
tantum; si autem continuo mutetur, haec est eius intermissio [ac desinentia]. quemadmodum intermissio eius, quod calefacit, perinde est acsi ac si ipsum commutatum sit, secundum transmutationem accepit, ac omnis transmutatio motus quidam existit. istaec autem cum hoc quidem modo se habeant,
consentaneum est, ut exacta discussione illorum sententiam perpendamus, qui mundum ex iis, quae ab initio in aeternitate inordinata extiterant, constare affirmabant. dicunt nempe mundum ex iis innovatum esse, quae aliquo modo mota sunt, perspicuum autem dispositionem eius, quod natura existit, motu quidem in eo
inveniri: mundus itaque ex eo, quod contra naturam est. comparatione prius erit; quod ac dissentaneum est. iis vero, qui mundi condendi initium ab iis, quae non moventur, ducunt, nulla harum incommoditatum contingit. non enim per non motum intellegimus id, quod contra
naturam et quod natura existit: igitur quod natura est, ex eo non efficitur, quod contra naturam existit. videtur enim hoc etiam concedere, siquidem non quod non est neque generabile ex genito, neque etiam quod naturam egreditur ex eo, quod est natura, ; hac enim ratione esset id, quod contra naturam est, eo
prius, quod natura existit. Anaxagorae autem atque Empedoclis opinio fuit loco eius, quod contra naturam est, ponere id, quod natura existit, quatenus id, quod natura est, eo prius erit, quod contra naturam quodque postremo loco existit; hic quoniam ait ex eo, quod res tranquillae manebant, intellectum eas
segregasse, ille autem, quoniam ex iis, quae segregata constare neque fieri posse, ut hoc quidem modo etenim ex uno eodemque non convenit, ut dicamus unum et idem fieri eum affirmare, siquidem nunc | ex distinctis, non autem ex ⁵⁰ confusis rebus constat, neque dicebat mundum mediante concordia
generatum esse, sed penes id, quod de medietate concordiae retulit, dicebat ortum vincente concordia moliri. etenim dum tentant congregantes aliquo modo, huic adstipulatur; con- ⁵¹ cordia enim veluti coniunctio quaedam existit. atque hi duo, ⁵² quemadmodum dicebamus, praedicta incommoda evaserunt. qui vero ex inordinatis rebus dicunt mundum esse generatum, haec absurda evitave non possunt.

Potest autem his sermonibus aliquis occurrere: praeter id, quod non recte dispositi inveniuntur, Platonis sententiam, mundum et ordinem ex inordinatis rebus constare, non satis intellexit; id namque ex eius verbis elici non potest, sed id, quod nos modo narrabimus: videlicet non ex ordine et mundo ordo
efficitur, quandoquidem neque etiam ex sanitate, at quia inordinatum duobus dicitur modis ut incultum ac informe — utrumque enim duobus dicitur modis — quorum alter turpitudinem et confusam dispositionem, alter vero [omnimodam] privationem significt: similiter etiam non ordinatum. ut dicimus hominem (exempli
gratia) omnino non esse ordinatum eodem modo, quo aliquid informe dicimus, non eo, quod indecenti forma praeditum est, sed eo, quod omni forma et creatione privatum existit — veluti materiam primam informem vocare solemus, quatenus eam intellegimus nullum prorsus ordinem habere — nos autem cum dicimus ex inordinato mundum
fuisse constitutum, hoc ita intellegi debet, ut ex materia qualitatis omnis aliquando experti fuerit constitutus; etenim non quale altero horum duorum modorum omnino est non ordinatum, cum ordinatio sit qualitas aliqua: igitur non quale est etiam non ordinatum. haec enim nostra sententia et opinio est de eo, ex quo ordo et mundus
constituuntur. quod autem Plato similiter fatetur ordinem ordinis confusionem praecedere et id, quod natura est, id praecedcre, quod contra naturam existit, hoc ex quam plurimis suorum librorum locis perspicuum et manifestum existit ac ex his, quae nos hanc cogitationem adduxerunt, unusquisque etiam id perpendere
potest, etenim cum posuerit ordinis perturbationem in malo, ac divinum omne suapte natura bonum existat, ergo malum et discordia (quemadmodum dixit) in divino non sunt, sed in natura mortalium ac in eis, quae sunt posteriora; omne enim quod hue modo vivum fuit, fieri potest, ut primo sit mortale et ut intereat.
et alibi etiam , quod deus est aeternus sine fine et ordine. itaque convenit, ut de his sermonibus absolute inquiramus, sed perinde ac non universalitev essent dicti. sermo autem qui habet: ordinis perturbationem ordinem praecedere, non est absolute verus neque etiam assertio, in qua dicitur ordinem ordinis confusione ⁵³ priorem existere, siquidem in his particularibus ordine aliquo ⁵⁴ ordines confusio prior existit et in universum, quia omnis ordo ex ordinis confusione efficitur.

Cum autem his argumentis demonstrationem in hoc absolvisset,
corpora nempe motum quendam naturalem habere, posuit id, de cuius indagatione sollicitus fuit, ea videlicet gravitatis et levitatis inclinationem habere, omnino enim consentaneum est moveri ea; fieri autem non potest, ut alia ratione hoc illis eveniat, nisi quia inclinatio in illis invenitur. Alexander autem nobis commemoravit
hunc Aristotelis sermonem, in quo dicitur omnino consentaneum esse, ut inclinationem habeant, absolute de omnibus corporibus non esse intellegendum, sed de nonnullis tantum, quando quidem quintum corpus iuclinationem non habet. Aristoteles autem sic argumentatur: si id, quod movetur, inclinationem
non habet, moveri aut ad medium aut a medio non potest, quare perspicuum est omnino consentaneum esse, ut ordinata inclinatio in eo existat. cum itaque ex his perspicuum fecisset naturalem quendam motum in eo inveniri, per deductionem ad impossibile, quod intendit, palam facere conatur, siquidem ait:
si fieri posset, ut deorsum inclinaret, quemadmodum movetur, quod grave non est, et ob hanc causam A littera notetur, tempore quodam per CD spatium feretur. sitque aliud corpus Β, in quo pondus inest, ac ipsum quoque eodem tempore feratur ; deinde ponamus eam rationem corpus B, in quo pondus inest, ad suam
partem habere, qualem rationem habet spatium CE ad spatium CD, quod quidem est eius pars: fieri igitur potest, ut tempore, quo B idem spatium CE couficit, eodem spatium CD dividat ac eodem tempore corpus, quod sine pondere est, nempte A, idem spatium persolvat. corpus igitur, quod sine pondere est, et
quod grave est unum et idem spatium eodem tempore conficient. hoc autem falsum existit. non itaquo spatium corporis, quod sine pondere est, cui nempe A affixum est, spatium terminatum terminato tempore existit. ipse autem in sermone disposuit id, quod pondus habet, eodem tempore longius quam eius motum
cieri, qui sine pondere est, ex proportione ad leve. etenim omne, quod gravius est, longius quam id cietur, quod grave est, quod gravius est, multo longius quam id cietur, quod> sine | pondere ⁵⁵⁵⁶ prorsus existit, tametsi qui ponit aliquid deorsum moveri, quod ⁵⁷ grave non est, huic dicto sane non assentitur. et assumit etiam absurdum ac dissentaneum esse, quod sine pondere et quod grave est, aequale spatium eodem tempore decurrere, tametsi huic etiam
assertioni non assentitur, qui ponit moveri aliquid deorsum, quod grave non sit. eadem sententia convenit, ut de levitate etiam dicatur. etenim in hoc tantum differunt, siquidem convenit, ut motus ponatur nonnisi sursum institui; reliquos sermones eadem proportione de hac etiam dici conveni.

Cum autem in hoc sermone explicuisset tieri non posse, ut aliquid cieatur, quatenus non inclinat, hoc ex eo declaravit, quod iis in rebus deprehenditur, quae natura moventur. cum vero non modo motus natura inveniantur, sed etiam vi, idem de hoc etiam motu explicat: nempe si, quod sine pondere est, vi moveretur, ex
hoc omnino effici, ut [infinitum spatium conficiat. fieri igitur non potest, ut vi moveatur, quatenus inclinationem non habet. perspicuum est autem, si aliquid vi moveretur, quatenus inclinationem non habet,] tempore finito immensum spatium decurrere. idque per deductionem ad impossibile ita demonstratur. si fieri potest, ut
corpus cieatur, quod grave non sit, A littera descriptum per CE spatium tempore finito: ab eadem potentia eodem tempore corpus grave movebitur B littera notatum per minus spatium quam id sit, nempe cui CD affixum est; si enim ambo haec corpora vi ciebuntur, quod sine pondere est, longius vi quam id, quod grave vel minus
grave est, movebitur. atque si posuerimus, tit spatium B ipsum ad suam aliquam partem se habere: igitur quoniam eiusmodi pars longius vi quam totum ipsum feretur, convenit, ut velociori motu praedita sit. eadem enim erit proportio velocitatis eius ad velocitatem totius et magnitudinis
inter se, qualis est proportio, quae in duobus spatiis inest et qualem haec duo spatia, quibus CE et CD affixa sunt, habent inter se. igitur qualis est proportio, quam duo spatia habent inter se, videlicet CE et CD, talis etiam erit velocitas partis corporis B et velocitas ipsius corporis B, nempe tempore, quo pars corporis
B spatium CE conficiet ac peragrabit, sed tempore, quo intersecabit ipsum B CD, posuit corpus sine pondere A spatium CE conficere ac intersecare. ⁵⁸ itaque corpus sine pondere et grave eodem ⁵⁹ tempore intersecabunt, quod fieri non potest: igitur corpus, quod pondere vacat, finitum spatium non couficiet, cui nempe CE affixum est. et hoc sufficit ad declarandum ex hoc sequi infinitum
spatium conficere, explicare scilicet, finitum spatium non conficere, cum eodem tempore maius spatium conficiat. etenmi si ex corpore B minor etiam pars tollatur, maius spatium conficiet quam id sit, quod CE litera notatur: corpus igitur, cui Α affixum est, maius etiam spatium omni eo conficiet, quo corpus grave movebitur. id
itaque corpus, quod nullo pondere praeditum est, immensum conficiet. perspicuum est igitur corpus, quod seiunctum est, necessario pondus habere atque levitatem. convenit autem, ut diligenti, quantum fieri poterit, indagiue hoc in loco disquiramus, quonam modo intellegeudum sit uuumquodque corpus, quod e suo
loco segregatum est, pondus ad medium habere. atqui in propriis locis nec gravia nee levia sunt, quemadmodum ueque etiam mundus per se. — uumquid autem mundus sit in loco uec ne, alterius est speculationis; inclinationem autem non habere perspicuum ac manifestum existit — at per segregatum quidem intellego corpus a
quinto seiunctum ac segregatum, quod in proprio loco consistit. Alexander autem dicit per segregatum id intellegi, quod sane seiunctum ac segregatum est, in tantum ut aluul gravitatem, aliud levitatem habeat, vel per segregatum illud corpus intellegi debere, quod terminatum, uon autem rotundum est. optime autem inter
ea, quae per hoc verbum segregatum intelleguntur, hoc statui posse, nempe segregatum idem ac naturale significare et quod actu in locis invenitur, non autem potentia corpus est, ut hoc nomine manifestissime ab eo discriminetur, quod corpus adhuc non est neque consistens in loco suo. quin credibile esse ipsum hoc verbum segregatum
addidisse mathematicorum corporum causa, siquidem eiusmodi corpora, quoniam nec gravitatem habent nec levitatem, hac quidem ratione neque segregata etiam neque actu existunt.

Quod autem praedictae omnes opiniones et sententiae omnino verisimiles et necessariae sint, id sane facile credi potest, quoniam
autem quo in sermone dictum fuit omne, quod natura movetur, aut leve esse aut grave, motus ipse in naturalem et violentum divisus est, in utroque membro | explicuit fieri non posse, ut aliquid cie- ⁶⁰⁶¹ atur, quatenus inclinationem non habet. sane dicit violentum ⁶² hunc motum, qui vi aliqua est, in eo motu aliquando inveniri, qui natura fit. intellege autem, qua contingat ratione. omne, inquit, quod movetur aiit natura aut vi, principium motus habet, sed vel
in eo inest vel in alio; in eo quidem, veluti vis, quae plant am vel animal vel lapidem movet, in alio vero, quemadmodum potentia, quae in lapide inest quaeque ex accidente movet — veluti dum lapis descendit, aliquid eorum secum trahit, quae sibi proxima existunt — cumque motus omnis vel natura vel vi feratur, profecto si ei motui,
qui est naturae accommodatus, virtutem adieceris, celerior extiterit, quemadmodum continget, dum lapis e superiore loco in inferiorem ceciderit. motui autem violento nec maior celeritas nec maior numerus vel aliquid simile adiungitur, sed totus per se absolute extiterit. violentus enim motus a potentia quadam proficiscitur. in
utroque vero motu, hoc est violento et naturali, omnino causa, quae est secundum vim, aere, cuius inclinationis medio hi duo motus proficiscuntur, quasi instrumento utitur. est enim aptus et gravis esse et levis, quandoquidem inter grave et leve medium tenet, sic itaque virtutis erit instrumentum in
motu, qui in sublime fertur, quoniam levis est, cum impulsus fuerit et motus principium a vi acceperit, ex eo, quod ob eius levitatem a medio (?) inclinat sursumque inclinat ot impellit, quod in sublime fertur. ad eum autem motum, qui deorsum instituitur, virtutis instrumentum existit, quoniam gravis
est, ac motui deorsum hoc quidem modo auxiliatur, cum impulsus fuerit, quemadmodum dictum est, ac motus principium a vi acceperit. etenim cum vis pervenerit annectiturque duobus simul, quae moventur — ei nempe, quod sursum et quod deorsum cietur — eius causa movebitur, cum motum acquisierit. quemadmodum vero
hie auget, licet vis non augeatur, ita etiam movebitur, quatenus vis nec ei proxima nec continua existit ab eoque movetur id, quod vi vel praeter naturam movetur. nisi (enim) aliquod corpus eiusmodi esset, motus, quem vis excitaret, quomodo esset? etenim quoad motum violentum, cum aliquod grave, quod
vim adfert, existat ac aerem moveat transferatque simul ad id, quod pulsu agitatur, hac ratione aer commutabitur et erit instrumentum; quoad motum vero naturalem iuvat, dum secundum proportionem ac per se vim ac principium ad motum acquirit in unum et ⁶³ eundem locum, quando erit terminatus (?), quemadmodum si ⁶⁴ ventus a tergo navis motum celeriorem efficeret. omne igitur, quod per rectam lineam movetur, vel leve esse vel grave ex his perspicuum fit; nec non etiam qua ratione in his, quae
per rectam lineam feruntur, motus praeter naturam ac violentus sit, simul etiam ostensum est, siquidem declarat, quod hie ab eo, quod extra movet, proficiscitur, cum aere quasi instrumento utatur.

Ex iis autem, quae dicta sunt, intellegi potest nec omnium corporum ortum esse nec nullius omnino. fieri enim
non potest, ut nullius omnino ortus sit. perspicuum est enim huius sententiae auctores superius commemoratos, nempe Parmenidem et Melissum, nullam habere viam, ut id in iis, quae sub sensum cadunt, nobis explicare possint, sed in eo, quod est quodque ingenitum existit; in rebus autem seusibilibus id omnino efficiunt, quoniam
res sensibiles entia esse existimarunt. idque ex actionis fundamento et sensu omnino statuerunt, siquidem animal esse et plantas et cetera, quae eiusdem sunt generis, perspicuum existit. fieri etiam non posse, ut omnium corporum ortus sit, manifestum sane est, cum omnis ortus in universum in corpore, et in terminato
corpore, sit. id namque, in quo ortus invenitur, corpus nempe, absolute et genitum non est; non enim ex eo, quod prius ab initio non fuit, ex extremitatibus, constabit, cum demonstratum sit, hoc fieri non posse, in universum namque omnium corporum (hercules) ortus non erit, nisi quispiam adiungat ponatque inane quoddam
separatum inveniri, in quo corpus sit nullum, siquidem convenit, ut corpus omne locum occupet; in quo enim loco erit corpus, quod deinceps ortum est, si ortum sit, is sane convenit, ut ante sit inanis, cicm in eo nullum corpus existat. etenim hic locus deinde quidem innovatur. aliud enim corpus
ex alio oriri veluti ex aere ignem fieri potest, plane vero et absolute oriri est; consequitur, ut ponamus inanitatem inveuiri, ex illo vero, ut corpus, quod deinceps ortum est, in primi corporis loco, ex quo oritur, existat. atqui si dicamus ex nou corpore corpus esse, omnino quidem necesse erit
dicere privationem fuisse; actu enim fiet corpus ex corpore potentia | existente. sed si id corpus, quod potestate est, nullum ⁶⁵ sit aliud corpus actu prius, separata seiunctaque deinceps a corpore inanitas erit. si itaque omnium corporum ortus esset, ac absolute corpori ortus inesset, consentaneum erit inanitatem
quandam inveniri; quodsi hoc fieri non potest, fieri etiam non ⁶⁶ poterit, ut omuis corporis ortus sit. hoc autem ipsum praeclare ⁶⁷ admodum dixisse Alexander videtur, nempe perspicuum esse Aristoteli non videri materiam actu corpus quoddam esse — huic autem quispiam addere posset, neque aliud quicquam actu inveniri,
ex quo existat — verum materiam ipsam et formam separari quidem ac duas res esse, secundum existimationem tuntum et intellectum, at re ipsa fieri non posse, ut earum altera per se existat; sed cum dicitur, secundum quod existimat, aliquid esse ex materia, ex eo, quod re ipsa invenitur; hoc autem, quoniam id etiam est
veluti id, quod potestate existit; hoc est quantum est in hoc, tantum erit ex hoc, videlicet tale aliquid erit, fiuateuus ex materia constat.

Cum autem omnium corporum ortus non sit, restat, ut, quorum corporum ortus sit, et cur sit, dicamus. quoniam igitur
in omnibus. quae prima et principia hahent, cognitio ex primis haurienda est, prima vero ac principia eorum, quae sunt, elementa, quae in illis inveniuntur, habentur: primum hoc videndum est, nempe num talium corporum, quae ortum habent, sint elementa; deinde si inveniuntur, quamobrem sint, videndum est. exempli gratia
quoniam simplex motus invenitur, qui in quantitate et qualitate quadani est. in hac autem indagine convenit, ut primo sumamus ac ponamus, quae elementi uatura sit. itaque corporis elementum ultimum eius sit, in qoud cetera corpora composita dividuntur, quatenus vel potestate vel actu in eo inest; hoc
enim utro modo sit, adhuc ambiguum est. si enim ortus et interitus causae congregatio et segregatio sint, elementum actu erit in corpore; si autem ortus causa non sit congregatio, sed alteratio et transmutatio, elementum potestate in corpore extiterit. ex hoc autem sermone, cum dicimus ultimum eius esse, in quod corpora
dividuntur, intellegitur etiam, quod sint prima, quandoquidem in ea primo dividuntur, cpiae specie diflferuut. prima autem eorum, in quibus sunt, elementa habentur, siquidem multa alia in illis etiam inveniuntur, quemadmodum operationes et motus, atque in universum omnia accidentia, sed haec prima quidem non sunt, tale
autem aliquid elementum esse ex eo quidem manifestum est, quod omnes [et in omnibus] hoc elementi uomen iuxta liunc naturae ordinem volunt dicere, cum si de rebus naturalibus, tum si de artificialibus, vel in universum de iis, quae congregatione fiunt, sermonem habeant ac disputent. etenim plautae et animalis ele- ⁶⁸ menta hoc quideni modo vocaiit, quae ignis et aqua et reliqua ⁶⁹ simt; ita etiam toni partem appelant, nee uou et primas vocis partes primasque sennonis ac primas omnium compositorum particulas.

Quodsi hoc naturae ordine elementum se habeat, omniuo
convenit, ut aliqua eiusmodi uecessario siut; uon euim aliquod compositorum propter aliquid aliud fit. uumquid autem aliqua eiusmodi in corporibus inveniantur, perspicuum ac manifestum existit; nos enim ad sensum videnuis ex corporibus alia corpora simpliciora elici, quemadmodum ex osse et trabe ignis elicitur. hoc
autem minime ita se haheret, nisi potestate in illis existerent; cum autem ex illis eliciuntur, ex potestate in actum redduntur. posset namque quispiam occurrere: (pianam ratione (inquiens) tantum eonvenit, ut haec illorum esse elementa credautur, et nou dicetur res contrario modo se habere? etenim quanam de causa tantum
ignem dicemus esse elementum, ex quo et aliis nonnullis trabs constituitur, stituitur, et non dicetur trabs ignis elementum esse, cum manifestum sit ignem ex lignis oriri; id autem, ex quo aliquid fit, eius quod fit, elementum esse potest, verum id, ex quo aliquid fit, quatenus est in eo, eius quidem elementum esse potest; si autem
in eo non existat, licet ex eo fiat, fieri non potest, ut illius elementum dicatur. siquidem non eonvenit, ut inde hac in re absoluta ratio desumatur, cpiia nempe eorum uuumquodque ex eo constat, quod sibi finitimum existit, quemadmodum ignis ex corpore (?) et trabs ex igue, sed consentaneum est, ut speculationi de hac re
illud etiam adiungamus, quatenus nempe alterum in altero existit; nam in trabe, in ossibus et in uuoquoque eiusdem generis videmus haec potestate inesse, siquidem perspicue ex illis elici videntur, in igne autem, et ignis in illis reliquis partibus, trabs et caro uon videntur inesse, neque haec duo ex illis eliciuntur; elicerentur
enim, si in illis invenirentur. neque eonvenit, ut dicamus ossa et caruem fieri ex his, non haec ex ossibus et carne, si elementa | ⁷⁰ plura quam unum tantum extitissent; verum si unum modo sit, quemadmodum materia, et ex hac omnia corpora, et ex corporibus erit materia dissolutione in contrarium. siquidem, licet id
ita se habeat, cousonum tamen rationi non est, ut hoc modo dicamus materiam ex corporibus fieri — quandoquidem eonvenit (quemadmodum dicebamus) ut perpendatur generationis modus — non ex eo, quod adinvicem commutari videntur. itaque hac de causa putandum est, unum tantum eorum elementum esse; etenim elementa ex ⁷¹ corporibus compositis dissolutione quadam oriuntur, composita vero ⁷² ex simplicibus congregatione. et hac de causa elemeiita ex corporibus compositis eliciuutur, quandoiiuideni potestate in illis existuut; corpora vero composita ex illis simplicibus minime eliciuntur,
quoniam uec potestate, uec etiara re ipsa in illis inveniuntur. couveuit autem, ut hoc verbum elici <ἐκκρίνεσθαι> latins snmatur eo, quod est videri. debebat enim in trabe, in carne et aliis, quae eiusdem generis sunt, ignis videri; caro autem uec in igne, nec in ossibus quoque videtur. et forte phme ita dixit, quoniam videmus
elementa ex quani plurimis compositis dementis elici, quemad- modum ignis ex ferro et lapidibus videtur, ventus autem et aer ex aliis rebus.

Cum autem ex his rebus perspicuum evadat elementa et prima inveniri ac ipsa initia et elementa qualia sint, et cetenis tantum res
esse compositas, statiin deinceps refert subiungitque Empedoclem ponere ignem et aquam et quae eiusdem generis sunt elementa aliorum esse, Anaxagoram vero contra ac Empedocles de his s entire, atque in uuiversum dicamus, quod unusquisque eorum contra de his ac alter sentit, (pioniam Empedocles ait corporum
elementa esse ignem et terram et quae inter liaec medium tenent, Anaxagoras vero contra; eas enim partes, quae inter se similes sunt, quemadmodum caro, os, lignum et unumquodque talium, elementa esse, aerem autem et ignem mixturam liorum, corporum nempe consimilium partium, quae
semina appellabat. siquidem ait aera et ignem ex omnibus eiusmodi similibus partibus constare, ea ratione, ut ob exiguam earum molem indistinctae sint, sed simul coacervatis ac confusis res distinguitur; quae vero elementa appellat, sunt ignis, aer et reliqua eiusdem generis, hanc autem ob causam unumquodque ex
his constabit, uempe ex aere, igne et aliis eiusdem generis, quoniam in his omnia corpora similium partium insunt, sed ob exiguam eorum molem sub seusum cernendi non caduut. quoniam vero Anaxagoras ignem aethera appellat, convenit ut intellegamus, quod de igne retulit, eius sermoni additum esse, quare ait:
Anaxagoras enim ignem et aethera pro eodem appellat.

At simplicia inveniri hoc sermone ostenditur. omnis motus eius, quod movetur, motus est; motus autem rei concretae concretus, simplicis vero simplex existit. sique motus simplex inveniatur, simplex mobile itidem inveuitur: igitur elementa etiam inveniuntur.
etenim corpus simplex mobile simplex est, quod elein ⁷³ mentum vopatur, etsi id simplex sit, quod in ea, quae specie ⁷⁴ differunt, dividi uou potest; liaee eniin elemeuti definitio est. at ne quispiam existiraavet, cum ex raotu declarasset eleraenta inveniri, hoc non ex iis esse habendum, quae pvoprie eis iusuut, sed
ex accidentibus, ideo alterum sermouem huic suo ita conexuit: omnis corporis, quod uatura constat, suus est propvius motus. quod dixit autem motum simplicem iuveuiri, verum est, quoniam hoc omnes fateutur; siquidem motus, qui iu sublime et qui deorsum fertur, simplices sunt, eteuim licet aliquod compositorum
iis motibus cieatur, id tameu (quemadmodum in Primo Libro praefati sumus) ea quidem vatioue movebitur, quatenus eius motus a praevalenti in eo proficiscitur.

Quoniam vero retulit elementa in corporibus inveniri, statim deinceps ex eorum actione videndum erit, utrura finita sint,
an infinita, et si finita, quot uumero sint? ac primum quidem non esse infinita ostendit, cum eorum senteutiam refellit, qui infinita ea posuere. primo autem contra Anaxagoram disputavit, qui elementa infinita facit ac eas partes esse, quae sint inter se similes, siquidem haec eius senteutia recta non est; neque etiam
aliorum sententia, qui corpora cousimilium partium esse elementa posuere, recta est, quandoquidem corpus cousimilium partium, veluti caro, ossa et quae eiusdem sunt, cuius baec, geueris, composita sunt; nullum autem compositum est elementum: igitur non omne, quod e similibus par tibus constat, elementum erit, sed omneid,
quod in ea, quae specie differunt, dividi non potest (quemadmodum ante dicebamus) elementum erit. con convenitautem utpraesens sermo nobilissimo quidem eius significandi modo accipiatur, sermo videlicet, quod omue simplex, quod in ea, quae specie differunt, dividi non potest, elementum est. siquidem (mehercule), tametsi aliquid
ita se babeat, nempe quod simplex est nee in ea, quae specie differunt, dividatur, tameu elementum non est; neque materia etiam (mehercule) elementum vocabitur, nisi nomen ipsum mutuo acceperit. eteuim convenit, ut sermoni, quae remanent, | adiciantur, ⁷⁵ veluti dictum nostrum, quod in eo sit, et iu quod res primo
dividatur.

Atqui eius refutatio corpora cousimilium partium non esse elementa, quoniam non omne, quod sui simile est, elementum existit, vera non est. Anaxagoras namque non ait omne, quod sui simile est, esse elementum, neque etiam eius, quod sui simile est, atque
elementorum una eademque ratio est, in tantum ut, cum non omne id, quod sui simile est, elementum sit, falsum sit, ut eius, quod ⁷⁶ sui simile est, ac eleraenti una eademque ratio sit; sed elcmentum ⁷⁷ sui simile est, sermo autem retro non commeat, ut omne, quod sui simile est, elemeutum existat; et ideo nos etiam dicimus eiusmodi elementa, quae secundum nostram sententiam sunt, consimilium
partium esse.

Cumque dixisset se primo velle eorum sententiam refellere, qui innumerabilia elementa posuere, praesenti quidem sermone banc sententiam non refellit, sed nou omne, (luod sui simile est, esse elementum explivavit. quamobrem revertitur ad ostendendum,
quod uec sermo nee quippiam aliud in uuiversum hie, est, quod omnino efficiat, ut, qui ponunt elementa partium cousimilium esse, neeessario asserere cogautur ea inuumerabilia esse — id quod a veritate alienum existit — quare ueque isti necessitate aliqua coguntur, quae ex sermone, quiboc neeessario efficiat, vel ex causa quadam eliciatur.
quamvis euim non ponatur corpora consiinilium partium esse infinita, quicquid tamen de ortu hoc quidem mode dicetuv, verum erit; quemadmodum si finita, vel duo, vel tria tantum esse ponerentur. idem namque Empedocles fecit, cuius quidem factio impossibilis est, siquidem ipse ponit has omnes partes esse ex elementis
numero definitis, et Anaxagoras etiam fatetur, id quod hoc iure se habet, ex iis coustare, quae eo iure non se habent. etenim etsi ea, (piae generantur, innumerabilia sint, omnino necesse non erit, ut ex innumerabilibus rebus constent. dixi: quod hoc iure se habet, ex iis constare, quae eo iure non se habent; ut hoc modo intellegeretur,
quem modo referara, videlicet, (piemadmodum si ex eo constaret, qoud non est ullo modo. quare si esset inter nos, qui poneret elementa sui similes partes habere, necessario omnino eftieitur, ut non ponat omne, quod fit, fieri ex simili; vultum enim ex vultu alio non facit. quid igitur prohibet Anaxagoram, ut infinitum
claudat circumscribatque, cum principiorum finem terminet? etenim tennmata et finita facerc principia, et Itaec quam paucissima, profecto est actio longe nobilior, dum ea, quae illis adicit(?), prorsus eadem sint, quemadmodum matbematicis placet terminatas astrorum positioues sumentibus. hi namque ea assumunt,
quae congregata nobis videntur, eaque vel specie vel numero terminant, dum ea observant, quae sub seusum cadunt. siquidem etiam in naturae ordine longe magis consentaneum erit, ut ea observentur, quae prorsus eadem sunt, in iis, quae numero quam paucissimo constant, idque etijjm naturae lege necessario efficitur.
in contemplatione etiam, quae scientiae deservit, longe melius ac ⁷⁸ rationi magis conseutaneum videtur, ut defiuitis priucipiis atque ⁷⁹ eis, quam fieri potest, numero paucissimis speculemur.

Numqiiid autem elementa specie siut defiuita, ex argumento perspicuum evadet, quod deinceps inducit, ita inquieus: si corpora
defiuitis distiuctionibus diffenmt. quod hunc in modum explicari potest, corpus a corpore diflterre dicitur (quemadmodum in Libro de Sensu et iis, quae seusibus percipiuntur, docuimus) iis distinctionibus, quae seusus movent; quae eaedera si fiuitae sint, corpora igitur, quae distinctionibus differuut, sunt finita. sed
in Libro de Sensu et iis, quae sensibus percipiuntur, explicatum fuit differentias omnes defiuitas esse, orauino igitur eiusmodi differentiae, quae sensum movent, erunt definitae. etenim omne id, quod seusum mo vet, ex contrario quidem fit; cum autem contraria in extremitatibus, principiis videlicet ac finibus, consistant,
omnino necessario convenit, ut ea, quae inter haec medium tenent, sint definita. horum autem, quae sensum movent, differentiae sunt in iis, quae inter ilia medium occupant, quod autem adversus Anaxagoram disputavit, ac dissiduum, ad quod eius positionem deduxit, facilius per deductionevi ad impossibile in Primo Libro de
Ortu et interitu desumptum fuit, ubi per deductionem ad impossibile explicat, quod sui similes partes babet, specie infinitum non esse. etenim cum Anaxagoras dicat uuumquodque corpus ex consimilibus partibus constare, hae si iufiuitae extiterint, necessario fit, ut re ipsa corpus inveniatur, quod ex iunumerabilibus rebus constet.
quod vero re ipsa ex innumerabilibus constat, id etiam infinitum existit; hac quidem ratione | fiet, ut unumquodque corpus sit infinitum ⁸⁰ quod sane falsum existit: non igitur quod sui similes partes habet, est infinitum.

Cum autem Anaxagorae sententiam reprobasset et contra
eum illam reflexisset, ad Leucippi et Democriti sententiam refellendam sese convertit declaratque, quod nec rationi consentanea sunt ea, quae ad amborum sententiam consequuntur. quamobrem ait, quod arabo bi posuerunt principia individua, quae primae magnitudines dicuntur, ac ea numero infinita esse aiunt. at
magnitudine ponunt ea individua, hoc est minime discreta, cum e corporum numero baec tantum continua sint, quandoquidem in iis aqua (?) non inest. cum ipsa individua sint, nee ex [uno plura, nec ex] pluribus eorum unum efficitur. siquidem aiunt fieri non posse, ut aliquid sit divisibile, nisi ea, in quae segregatur, ⁸¹ connectuntur et complexii colliguntur; sed hac quidem ratione ⁸² necessario convenit, ut inter ea iuaue sit in illis extensum. dicuntque omnia haec non mixtione et corruptione, sed [concursu et] complexu generari. id autem, quod apud eos complexu et confusione,
oritur, collectionem et confusioneni appellant, ex similium vero collectioue nullum continuum generatur, uec aliquid erit uuum, nisi quando continuum extiterit.

Deinde elicit: ambo quodammodo omnia, quae sunt, numeros faciunt et ex uumeris. et in hoc aliqua ex parte
Pyth agorae senteutiam insequuntur, aed absolute, ipsi nou pouunt corpora ex uumeris constare, qui ex unitatibus compouuntur, quasi haec corpora uon sint, sed ex iudividuis corporibus effici, quemadmodum uuitates etiam individuae sunt, quamvis autem non pouant eiusmodi corpora ex incorporeis unitatibus constare,
quia tamen mundi constitutionem ex iudividuis rebus ponunt, aliqua quidem ex parte illud absurdum admittere videntur, quod unitates individuas comitatur, quasi ipsi ponant ea, quae suut, non aliter ac si ex uuitatibus ac numeris corporeis coustarent. ac ambo etiam in eadem seutentia sunt cum iis, qui ea, quae suut, ex
numeris quibusdam constare asserunt, dicentes fieri non posse, ut ex iudividuis continuum uuum efficiatur, iuxta senteutiam dicentium nullum continuum ex unitatibus effici.

Et cum hoc etiam dicunt eorum omnium individuorum figuras infinitas esse, siquidem in hoc ditferunt inter se. nou enim
ex eo difterunt, quod individua sint, neque etiam quatenus unum corpus continuum sint, cum id omnibus illis sit commuue; quorum vero principia sunt iofinita . . . igitur individua etiam dicunt esse infinita. neque figuram aliquam, quae innovatur, unicuique elementorum tribuunt, quemadmodum ii, qui igui figuram pyramidalem
tribuunt, dicuntque terram eius figurae similitudinem repraesentare, quae cubus appellatur, reliquis vero duas alias figuras accommodant; siquidem ambo igui modo tribuunt figuram, videlicet sphaericam, quoniam continui motus ac partium admodum tenuium existit, et ob banc causam immergitur ac omne permeat corpus, quoniam
caret angulis, neque etiam a re aliqua prohibetur; atqui aeri, aquae et terrae nullam propriam tribuunt figuram. neque etiam eiusmodi elementa nisi magnitudine inter se distinguuntur; terrae namque elementa aquae, nee non aquae elementa aeris elementis magnitudine praevalent. secundum figuram autem eadem omnium ⁸³ ratio est; nihil enim eorum, quodcunque est, ex aliqua figura particulari, ⁸⁴ sed ex omnibus figuris quasi generatio ex semine confuso generatur.

Primum quidem in eodem etiam isti atque Anaxagorae sectatores
errore versantur, nempe fieri posse, ut inveniantur, quae prorsus eadem sint, licet elementa infinita non efficiant, sed ad sermonem de infinito inclinant, quatenus nec sermo, nec ratio aliqua invenitur, qua ad id deducantur. deinde in hoc etiam aberrarunt, quoniam non animadvertunt, si corpora sensibilia, quae
totum appellant, infinitis differentiis non differant inter se, neque etiam individua elementaque, quorum causa eiusmodi corpora generantur, quae sensum movent, infinita existere, idque est, quod adversus Anaxagorae sententiam ante praefati sumus. praeterea, inquit, eos necesse est, qui individua corpora dicunt,
mathematicorum scientias destruere, tametsi eos deceret, ut vel probabilioribus rationibus eas destruerent — ac idest, quod ante dictum fuit, dum ad alios responsionem afferebat — vel quod quicquam earum non moverent. atqui eos admonet, ut non asserant divisionem non fieri in infinitum, siquidem magnitudines semper
dividuae non erunt, neque etiam magnitudo perfectior erit, nec demum magnitudo omnis in duas aequas partes secabitur. haec autem etsi in universum hic per se magnum pondus habere non videantur, ad ea tamen, penes quae principiorum vim habent, magnum pondus habere dicuntur. et hac quidem ratione mathematicorum
scientias tollerent; | multisque praeterea adversarentur ⁸⁵ ex iis, quae manifesta sunt sensuique perspicua, quemadmodum non dari temperamentum <κρᾶσιν>, neque in corporibus, neque etiam effectus in eo, quod afficitur, nec insuper animatum et plantam in corpore uniri, neque mutationem,
neque conversiouem, neque accretionem continuam et quae eiusdem generis sunt, quae partim sensui perspicua sunt, partim hominum multitudini videntur. et subiungit: de quibus ante, dum in Libris de Natura de motu disputavimus, dicebamus: fieri non posse, ut continui divisio in infinitum non procedat,
sed in numerum quendam terminatum; etenim minima quaedam magnitudo inveniretur, quae prima existeret.

Simul autem et ea, quibus pugnant ipsi secum, dicant necesse est. siquidem aiunt terram, aquam, aera et ignem alia ex aliis oriri, dum individua magna a parvis segregantur, distinguuntur
ac separantur et ex contrario; sed hoc quidem modo alia ex aliis sic tantummodo oriri possunt, quatenus, dum magna dividuntur, ⁸⁶ parva ex illis efficiuntur. exempli gratia, dicunt terram differre ⁸⁷ ab aqua, non quia individua, ex quibus unaquaeque earum perficitur, figura differant inter se, cum individuorum, ex quibus unaquaeque earum innovatur, quaevis forma profecto eadem sit,
sed differunt ex eo, quod individua, ex quibus terra ac eius formae perficiuntur, secundum se magna existunt, individuorum autem, ex quibus aqua perficitur, multa quidem in aqua inveniuntur, at individuorum, ex quibus terra perficitur, longe plura in terra deprehenduntur. dicuntque ex terra in aquam secretione, divisione ac
segregatioue individuorum, quae terram innovant, vel omnium vel plurimorum, fieri transnmtationem, ac terram etiam ex aqua fieri, secretione, divisione ac segregatione individuorum, quae aquam constituunt, vel omnium vel plurimorum. si enim individuum dividuum extitisset, quod in partes dividi non potest per sui ipsius partes
incrementum et defectum magnitudine admitteret; quare ex eis aqua innovabitur ea ratione, qua magna parva efficiuntur, terra autem, secundum quod magna revertuntur. cum autem magnitudine transmutationem non admittat, omnino quidem contingit, ut alterum deficiat, vel terra, vel aqua, nec ex iis, quae terram constituunt,
aqua, vel ex iis, quae aquam efficiunt, terra fiet, cum haec duo iuxta eorum senteutiam alterum ex altero oriantur. haec enim duo, videlicet alia ex aliis oriri ac ea individua esse, sibi invicem adversantur. cum autem modum explicasset, quo individua vicissim alia ex aliis oriri ac praeterea aliud ex alio effici asserunt, hac
nempe ratione, quod maiora vel minora sunt, huic sane aliud quaesitum adiungendum, quod nos inquirimus, quanam ratione vi- cissim alia ex aliis oriantur. cum autem se illis opposuisset, ac illo altero quidem modo eos reiecisset, secundum quem aliquid per individua ipsa generari dicunt, quatenus nempe maiora vel minora
efficiuntur, cum hoc sane refellit alia ex aliis vicissim generari. iuxta vero eorum senteutiam modus, quo aliud ex alio fit, alter est, quatenus aliud etiam per segregationem et seretionem invenitur; siquidem hac ratione dicetur ex eo, quod medicina concoquitur, hac de causa aliud efficitur, ut cum tenuiores vini partes ab igne resolvuntur,
quod reliquum vini est defrutum efficitur. atque in universum sive hoc modo res se habeat, sive alio, convenit, ut in suffragium eorum convertatur, ex eo, quod eo modo, quo ipsi loquuntur, eodem sane referre deberet, ut res contra se habeat, et non per aequivocationem sermonem illorum refellere.

⁸⁸

Praeterea neque secundum eorum sententiam, qui Leucippi et ⁸⁹ Democriti sectam insequuntur, elementa, quae horum duorum seuteutia individua sunt, infinita videntur existere. modo modo secundum sententiam Anaxagorae de elementis infinitis plane et
absoluto sermone non loquitur, sed dixit: ue horum quidem duorum sententia, quia iam explicatum fuit, videlicet: neque sententia aliorum. atqui docuit (iuxta eius nullum elementum esse infinitum ex eo, quod posuit ea, quae consimiles partes habent, dififerentiis, quae sensum movent, sibi invicem
opponi; explicatum autem fuit has differentias esse finitas, ergo hac sententia elementa infinita non sunt, et simili ratione dedaratur horum duorum senteutia individua esse finita, siquidem ipsi ponunt individua figuris differre inter se; atqui monstratum fuit figuras esse finitas. porro figuras dixi (?), quoniam figura
omnis vel rectis, vel rotundis lineis concluditur, quarum duarum unaquaeque hoc quidem modo consumitur. etenim figura, quae rectis lineis continetur, in triangulos et pyramides dividitur, videlicet superficies in triangulos, solida vero in pyramides. | at figura, ⁹⁰ quae non rectis lineis constat, in octo partes secatur, quemadmodum
modum est in sphaera; hae vero octo existunt, secundum quod sphaera in duas medietates, unaquaeque autem medietas in quatuor partes seceruitur. verum argumentatio ita procedit, qitatenus figurae (?) in principia finita resolvuntur. atque tamquam praecedens sermo de primis figicris positus est, sed retulit tantummodo banc, quae pyramis
dicitur, esse octavam sphaerae partem, ut consequent, vero inducit, quod ait: omnino consentaneum esse, ut principia aliqua sint finita. sed non inquit omnino consentaneum esse, ut haec sit figurae principium; sed quotcunque hae numero sint, profecto tot sunt simplicia corpora, quot numero illae existunt. perspicuum est
autem et manifestum figuras regulatas esse finitas, quemadmodum sunt omnes figurae, quae aequilaterae sunt ac acquis angulis constant, figurae autem irregulatae termino ac fine vacant, itaque si isti dixerint individua ita se habere, quemadmodum etiam dicere Solent, consentaneum non est, ut per hunc sermonem eis opponatur.

Aristoteles autem deinceps ex simplicium corporum motu rationem inducit, qua quidem perspicuum fit ea infinita non esse. ⁹¹ quoniam enim simplicium corporum motus duo sunt, unus rotundus, ⁹² alter vero rectus, quorum unusquisque simplici corpori inest, ac suus cuiusque corporis naturalis proprius motus est, convenit, ut corpora simplicia duo genere sint. cum autem loca etiam
sint terminata, secundum quod corpus omne natura pracditum sui proprii motus initio determinatur, quo provenit ac suam formam adipiscitur, cum cuiusque corporis natura generata sit: quae unum et eundem motum habent, una et eadem prorsus erunt. [igitur si plura corpora ad eum locum cientur, qui inferiori proximus existit,
omnia ex terra constabunt;] si vero multa corpora in suiteriorem locum feruntur, omnia ex igne conflabuntur. idem etiam couvenit, ut de iis dicamus, quae circa medium, sunt, cum de medio ea contrarietas sit declarata, quae penes aliud consistit. itaque cum explicatum sit simplices motus non esse infinitos, quibus nou existentibus
infinitis, igitur simplicia corpora, quae his motibus terminantur, quibus formam adipiscuntur; infinita non sunt: ergo clementa non sunt infinita.

[Quoniam autem finita sint oportet, restat, ut videamus] utrum unum an plura existaut? cum enim nonnulli elementum, ex (pio
reliqua corpor constant, unum modo pouant, propterea de eorum opinione quaestionem constituit. hoc unum vero elementum partim aquam, partim aera, alii inter aera et aquam aliquod medium, quod est aqua minutius, aere vero densius duriusque, ponunt; nonnulli vero dicunt caela ac mundos infinita esse, ii quidiem, qui hoc
elementum unum primum, ex quo reliqua fiunt, ignem faciunt vel aquam vel aliquod aliud, quod inter aera et aquam medium tenet, deinde ex eo raritate et densitate cetera corpora generant, se ipsi fallunt, ac eorum sententia necessario efficitur, ut id quidem, quod primum ponunt, primum ab illis positum non sit, siquidem aiunt
primum et elementum id esse, in quod corpora dissolvuntur, posterius autem, quod ex elemento compositum est. si enim raritas est dissolutio, quemadmodum densitas est compositio, eorum sententia necessario etiam efficitur, ut ex boc uuo raritatis ordine multa fiant, quatenus id, quod ex eo constat, omuino quidem raritatis ordine
generatur. quoniam autem id, quod raritate fit, primum est — hoc enim modo elementa prima fiunt, videlicet omnino raritate — necessario illis efficitur, ut id, quod ex boc uno raritatis ordine fit, eo auti- quius existat. cum autem ignis omnium corporum subtilissimum sit, ⁹³ qui quidem raritate lit, sequitur eis autiquiorem esse, nihil ⁹⁴ autem interest; si enim quispiam diceret, ignem corpus non esse, quod ceterorum omnium corporum minutissimis partibus constat, sed tantummodo tenuiorem existere, esse autem unum aliud ab igue: id
igitur hoc uno antiquius erit, ex quo dicunt cetera corpora constare. Aristotelis autem sermo si ipse per se spectatur, ab eius fine pendet, cui alligatus est, ubi inquit raritatem esse dissolutionem; sed qui haec ponunt, huic forte minime assentiuntur. quare in eiusmodi sermonibus sane duplicata est depravatio veritatis (?), siquidem
illi ponunt id, quod rarum et densum iutercedit, nee primum nec elementum esse, cum ipse sententiis eorum contortis ratiocinetur (?), quasi inter haec duo constaret. ambae enim extremitates eo priores sunt, quod in medio locatum est, et si ambae non sint, tamen baud dubie earum altera prior est; siquidem album et nigrum
purpureo colore (exempli gratia) priora sunt, quoniam inter ea medium tenet, senectus autem ac aetas florens, ambae quidem [clamosae aetatis, sen extremae senectutis tempore] priores non sunt, sed | earum altera dubio procul prior est. praesentem ⁹⁵ autem sermonem, quern modo afferemus, contexit, ac perspicuus
existit.

Praeterea ex hoc uno tali modo, hoc est raritate et densitate, reliqua generari aliud non est quara tenuitate et crassitudine; nam quod rarum est, id tenue, et quod densum [crassum est]. rursus autem tenuitate et crassitudine idem est, quod
magnitudine et parvitate; tenue enim est, quod minus est, et crassum, quod mains; quod enim valde extensum dilatatumque est, tenue dicitur, quale est id, quod ex minutis partibus constat, quare hoc modo onmino efficitur, ut reliqua ex hoc uuo fiant magnitudine et parvitate, ita ut ex relativis
speciem innovent; ponunt enim hoc modo inter se apertissime distingui. itaque ex hoc necessario fit, ut in singulis eorum propria substantia non insit, sed omuis substantia ad aliud referatur. at ⁹⁶ quanam ratione hoc necessario sequituv? dicimus id omniuo necessario ⁹⁷ effici: quoniam inter se quautitate termiuautur, hoc est magnitudine et parvitate, itaque magnitudines inter se aliquam relationem habebunt ad ignem et terram, ac earum
proportio talis erit, qualem ea nota, quae παρανήτη appellatur, ad eam habere dicitur, quae νήτη vocatur. si igitur eandem similitudinem sumpseris in aliis magnitudinibus maioribus vel minoribus, earum quidem vel haec erit ignis, vel ilia terra, quemadmodum in aliis sonis maioribus vel minoribus efficitur, ut vel hic paranete,
vel ille nete existat, modo quidem soui, qui desumuntur, omnino secundum eam proportionem sumantur, quam paranete ad nete habere dicitur. si vero cum his tertia alia magnitudo accipiatur, cuius proportio ad magnitudinem ignis talis erit, qualem ignis magnitudo ad terram habet, turn illa tertia maguitudo desumpta
proportione ad ignem, qui a principio est, igms erit, et ignis, qui a principio est, comparatus ad banc tertiam magnitudinem desumptam, terra extiterit, eritque ad terram, quae principium principii est, ignis; quemadmodum si paranete penes alium tertium sonum, qui gravior sit, inveniatur, nete extiterit, sed penes nete erit paranete,
ac ita in reliquis. convenit enim, ut magnitudo, quae desumitur, elementi cuiusdam proportione semper dividatur, quando quidem minores magnitudines maiorum ambitu semper clauduntur, ac omnis proportio in una maguitudine clausa est, propter divisionem in infinitum, quod quidem et iis accidit, qui plura
elementa ponunt dicuntque magnitudine et parvitate inter se differre. hi vero sunt, de quibus antea meminit, quod igni tantum figuram trihiumt, reliquis autem nullam propriam figuram accommodant, sed dicuut hoc omnino eveuire ac fieri magnitudine ac parvitate insectilium. ex iis autem, quae reliquis his de
rebus retulit, videlicet raritatem et densitatem tenuitatem et crassitudinem esse, ac tenuitatem et crassitudinem magnitudinem et parvitatem existere, confirmavit atque omnino deduxit cousentaneum esse, ut ignis, terra et reliqua iuxta relationem tantum ad invicem existerent. etenim si aeris tenuitas mensura sit terminata, turn omni
eo, quod eiusmodi mensura tenue est, id, quod tenuius existit, ignis tantum erit; nee amplius erit, quatenus eo tenuius tota hac mensura, existit, qua hoc terram tenuitate excedit, cum fieri nullo modo possit, ut ignis et aeris tenuitatem multum egrediatur. etenim si ei, quod tenue admodum, quemadmodum ignis et
aer existit, extensio inesset, ignis et aer minime esset, nee remaneret ⁹⁸ in sua pulchritudiue, quatenus ignis tenuissimus existit, ipsi ⁹⁹ enim ita asserunt, hunc aerem tenuem admodum esse, talemque comparatione ad quam ignem esse, ac rursus aera comparatione ad ignem aquam. haec igitur dubitatio, quam retulimus, sat est
ut horum suffragio adversetur ac sermones eorum infringat; hoc autem est, quando elementum medium extiterit et inter duo extrema, fieri nou potest, ut sit primura. quamobrem ipsemet ait: qui autem ignem primum elementum ponunt, hanc illi tantum dubitationem evitarunt; ignis namque veluti extremum quoddam
ac finis apparet, non autem medium, siquidem corporum, quae per se subsistunt, tenuissimum existit. quare fieri non potest, ut se ipso tenuius existat ac ex eo aliud gignatur.

Deinde dicit: qui ignem prius et antiquius ponunt, tametsi hoc quidem incommodum vitant, alia tamen absurda suscipere coguntur.
eorum enim alii figuram ad ignem adhibent, alii figuram non adhibent. de hoc autem postea sermonem absolvit, cum haec in medio posuerit, videlicet qui igni figuram adhibent, quoniam eius figuram pyramidem esse iudicarunt. horum nonnulli causam dicunt, quamobrem ignis figuram habeat pyramidalein, [eo
quod figurarum quidem pyramis una ex omnibus maximam vim secandi habet, ideoque] eiusmodi figura igni accommodatur. alii autem magis quidem sufficiente sermone de forma loquuntur, siquidem | aiunt, quemadmodum id, quod ceteris corporibus tenuius ¹⁰⁰ est, ignis esse videtur, ita omnia ex pyramidibus constant; itaque
primum in corporibus ignis erit, in figuris autem pyramis; primo ’O corpori prima figura convenit. quare cum ignis primum corpus sit, primafigura ei inest;haecautem figura ea est, quae pyramis vocatur. dicit, eos quasi hunc sermonem ostentationis (?) gratia protulisse, licet similem sermonem ipse etiam Aristoteles in Primo Libro contexat, ubi palam
fecit corpus quoddam quintum inveniri. inquit enim: quoniam motus, qui in orbem fertur, simplex est, ac id, quod motum affert, simplici motu movetur, [convenit igitur, ut, quod simplici motu movetur, simplex existat]. si vero quispiam diceret, quod, quia motus in naturalibus rebus ex iis est, quae per se existuut, vel quia nahac ¹⁰¹ tura etiam est principium motus, — eiusmodi namque corpora naturalia ¹⁰² dicuntur, quia natura eis inest et quia motus (quemadmodum memoravi) in rebus naturalibus natura invenitur — non indignum videtur eiusmodi sermonem contexere: dicimus nos formam etiam per
se in corpore inesse; convenit enim, ut in corpore naturali propria etiam forma inveniatur.

li enim, qui ignem primum corpus corpus partim (quemadmodum praefatus est) ei figuram adhibent, partim banc quidem non adhibent, sed plane et absolute eum ceterorum omnium corporum
tenuissimis partibus constare faciunt, periude quasi inflatione surgant, annectantur evadantque, quemadmodum auri scobes, quae quidem, secundum quod segregantur (?), in unum colliguntur. utriuque autem sectae professoribus, videlicet qui igni figuram adhibent et qui eam illi non adhibent, si dixerint magnitudine
eius individuum esse ut individuum, rursus eaedem rationes, quibus illi refelluntur, qui individua faciunt, opponi possunt ac eadem incommoda eos sequuntur, nec non etiam mathematicorum principiis adversantur. praesens autem sermo praeter id, quod incongruus per se ac dissentaneus videtur, naturae ordine falsus invenitur. siquidem convenit,
venit, ut magnitudine inter se eadem sit relatio, quemadmodum terra, aer et aqua, ac figura, hoc est magnitudo, corporum,quae sunt tenuiora, maior semper appareat. hac enim ratione aer maiorem quam aqua occupat locum, [siquidem eius magnitudo magnitudine aquae maior existit, et ignis etiam maiorem ac] aer locum occupat, et reliqua eodem
modo. itaque necessario convenit, ut ignis elementum natura bis elementis mains existat; atqui ignis elementum aeris elemento magnitudine praevalet et aeris elementum elemento aquae: igitur aeris elementum ignis elemeuti magnitudine clauditur. ex lis autem non deducitur eiusmodi elementum individuum non esse, sed parvum
non existere; quoniam ii, qui individua faciunt, non dicunt ea parva admodum esse, quaudoquidem in eis invenitur, quod existimatione in septem partes sectionem admittit, dicuntque hoc in pauciora non dividi. atque in universum non convenit, ut pouamus ignem, quoniam aere maior existit, ex elementis contlari, quae eum constituunt,
neque [aer] quia maior non est, sed magnus tantum existit, propter eum iunovari. nee non ad bunc sermonem alter sequetur, nempe si divisihile existerit, et reliqua, quae sequuntur, perinde quasi explicatum sit eiusmodi elementum individuum non esse.

¹⁰³

Atque dicit, quae eos sequantur, qui ignem describunt, ¹⁰⁴ hoc est qui ei figuram tribuunt, nec non et eos, qui eum magnitudine determinant, ac ii sunt, qui eum tenuissimum posuere; ipsi enim differentiam, quae est secundum tenuitatem, secundum magnitudinem
cognominant. quare iis, qui igni figurara tribuunt, accidet ignis partem non esse ignem; etenim propterea quod elementum est ignis, qui pyramis est, huius pars autem est ignis, perspicuum est ignem partem habere, si aliquo modo dividuus est; et propterea quod pyramis, secundum quod dividitur, in consimiles.
figuras non dividitur, quae pyramides dicuntur, ignis igitur in ignem non dividitur. itaque ignis partes, et ignis et non ignis extiterint; ignis quidera, quoniam ignis pars est, non ignis autem, quoniam pyramides non sunt ei similes, quae a principio dividitur. pmetevea cum hoc etiam necessario efficitur non omne corpus
vel elementum esse, vel ex elemeutis. pyramidis enim pars hoc quidem iure se habet, quandoquidem non est etiam elementum — cum pyramis tantum apud eos elementum sit — neque etiam ex elementis — id enim, quod ex elementis est, id esse dicitur, quod ex pyramidibus constat — haec autem ratio eo fundamento nititur, quod
antea posuit, nempe ignis elementum ex eo, quod dividuum est, re ipsa etiam dividuum existit, licet in sermonibus superius allatis explicatum non fuerit dividuum esse, sed minimum quidem non | ¹⁰⁵ existere. atqui nos dicimus ex eo, quod minimum non est, dividuum non existit.

At iis, qui magnitudine illud determinant — tenuitatis autem loco maguitudinem sumit — omnino continget, ut aliud elementum sit, quod eiusmodi elemento antiquius existat; atque eo aliud prius, et sic in infinitum; semper enim minus eo, quod assumptum est, assumere possumus, idque ob divisionem in
infinitum, at si in sue sermon e tenuitatem posuisset, dicendum ei non erat, quod, antequara tenue esset, aliud tenuius sumeretur et hoc in infinitum; quamobrem tenuitatis loco maguitudinem dicere voluit.

Deinde dicit: praeterea iis etiam idem accidit atque illis,
qui corpora similium partium raritate et densitate terminarunt, hoc est elementa existere secundum relationem adinvicem. siquidem id, quod acre tenuius est, secundum quod aer aquae tenuitate praevalet, ad aerem comparabitur, ac eam rationem ad aerem habebit, quam aer ad aquam habere dicitur, ac similiter in ceteris; sermonis
enim eiusmodi ratio perspicua est. cum autem propria incommoda retulisset, quae ad unumquemque illorum duorum necessario seautem ¹⁰⁶ quuntur, qui unum ponunt elementura, sive aquam sive aerem sive ¹⁰⁷ aliquid ex his duobus sive iguem illud posuere, deiuceps quod in universum omnibus contingit, in medium affert dicendo: commune omnium peccatum, hoc est errorem, esse, quod unum atque solum
motum naturalium cuiusque corporum efficere coguntur. etenim cum in omnibus corporibus, quae natura constant, motus principium insit, si omnia iuxta horum sententiam unum quiddam sint vel ex uno, omnia sane eiusmodi tantum motu ciebuntur, ac summa motus pluvalitatis eorum summa terminabitur. itaque consentaneum erit,
si eiusmodi elemeutum, ex quo reliqua efficiuntur, ignis extitisset, ut, quot et quanta ilia corpora fuerint, eo motu in sublime tantum ferantur; nunc autem huius oppositum manifestum est, nempe inveniri corpora, quae quo plura maioraque fuerint, eo magis [celeriusque] ad infera, et alia corpora ad supera cieantur, cum motus
priucipia sint diversa. quare cum ob banc causam plura etiam elementa inveniuntur, tum ob eas incommoditates, quas superius retulimus, quae ad eos omnino sequuntur, qui unum elementum posuere. cum enim (quemadmodum ante praefati sumus) motus quidam simplex inveniatur, corpora igitur, quae natura eo motu
feruntur, simplicia sunt; quae quidem elemeuta existunt.

Quoniam autem, inquit, nee innumerabilia sunt elementa nec unum tantum, relinquitur, ut [pluar ac] finita sint. at cum dicendum ei relinqueretur, quot ipsa numero sint, ait: sed primum videndum est, utrum aeterua sint vel innovata;
hoc enim ostenso perspicuum erit, quot et qualia sint. aeterna quidem esse non posse, id in corpore ostendit. nam et aquam et ignem et unumquodque simplicium corporum dissolvi cernimus; quodsi eorum natura, cum dissolvuntur, aeterna extitissent, uno eodemque tempore simul orirentur dissolverenturque,
sique dissolutionis tempus infinitum esse ponatur, omnino efficitur, ut tempus, quo geuerantur, infinitum existat. etenim ortus et compositio difficilior ac eius tempus longius existit, cum dissolutio quidem sit veluti dissolutio quaedam eorum, quae ipsa compositione sunt innovata; hac autem ratione [tempus compositionis
dissolutionis tempore prius erit, ac ita fiet, ut] tempus infinitum iufinito tempore prius existat, hoc est tempus generationis; quasi dicat tempus compositionis corruptionis, hoc est dissolutionis, tempore prius erit. atque ex hoc necessario efficitur, ut extra infinisive ¹⁰⁸ tum aliquid existat; quod cum fieri non possit, dissolutio igitur f. 51r non erit in infinitum.

Elementa vero si ad certum quendam terminum devenerint, non insistere nec cessare in id, quod dissolvi ac corrumpi nequit,
hoc quidem pacto declaravit; nempe si dissolutio eo perveniet, quo insistet, terminabiturque in id, quod dissolvi nequit, in tantum ut aeternum existat, erit illud, apud quod stabit, aut individuum — — aut dividuum quidem, sed quod dividetur,
elementa> dividua quidem esse, sed non dividi. ipsi enim incorruptibilia ilia posuere, ex iisque dicunt reliqua oriri, ipsa vero ingenita esse, quoniam communem materiam non habent, quae ex illis constet. dicunt enim, quod, etsi baec vicissim alia ex aliis oriri videantur, tamen non oriuntur tempore, quo destruuntur,
ex eo, quod alia in aliis re ipsa insunt, in tantum ut alia ex aliis dissolutione et segregatione fiant. elementa igitur (quemadmodum dicebamus) vel in iis insistent, quae individua sunt, vel in iis,. quae dividua, scilicet in iis, quae nunquam corrumpuntur, si in iis insistunt, quae dissolvi nequeunt atque aeterna sunt, ipsa autem in
individuis non insistere, hoc iam satis superque ex iis perspicuum evadit, quae ad huius sententiae | impugnationem superius a ¹⁰⁹ nobis sunt allata, nec ipsa in iis insistere, quae nunquam corrumpuntur, perspicuum est. minus enim corpus facilius quam maius secundum accidens consumi potest; corpus autem maius in
minus dissolvitur in eoque insistit ex eo, quod hoc celerius quam id corrumpitur. duobus autem modis id, quod minus est, consumitur. nam vel a contrario interit, cum extinguitur, atque in universum ab alia re, vel extinguitur eo, quod dissolvitur (?), quemadmodum ignem his duobus modis interire cernimus
atque his duobus modis affici, a contrario, nee non ab eo, quod dissolvitur (?). tantoque celerius minus afficitur, quanta excellit multitudine agens, quod in eo operatur. atqui id quidem, nempe raultum in paucum et magnum in parvum dissolvi, perspicuum est ex eo, quod multum ignem finiri cernimus, secundum
quod quod in paucum ignem dissolvitur, ita et multa aqua, igitur elementa intereant et ortum babeant necesse est. etenim cum in immensum non dissolvantur, perspicuum est igitur ¹¹⁰ ac manifestum dissolutionem eorum remanere; cumque dissolution ¹¹¹ eorum insistat, omnino hoc sit absque eo, quod in aliquod immortale finiatur; igitur dissolutio quidem insistet, secundum quod in mortale quippiam fiuitur; igitur corporum elementa hac quidem
ratione corruptibilia etiam sunt.

Cum itaque coporum elementa ortum habeant, autex corpore aut ex incorporeo eorum erit origo; si ex corpore, aut ex alio corpore extra, hoc est aliud ab iis, aut ex eo, quod aliud ab ipsis non est. cumque banc divisionem posuisset, a prima
primae divisionis extremitate exorditur disquiritque, ex quonam ortus eorum proficiscatur.

Ac eorum quidem sententiae, qui ilia ex corporibus generari volunt, continget dicere inane existere; cum autem explicatum sit id fieri non posse (quemadmodum alibi docuit) fit, ut eiusmodi sermo
improbetur. qua autem ratione eiusmodi sententia inane introducatur, eodem sermone videndum nobis erit. omne enim quod oritur, aut oritur, quatenus, quo in loco oritur, corpus existit, ac ita conseutaneum erit uno in loco duo corpora siraul consistere, quod falsum est — esset enim hac ratione possibile, ut omnia corpora
in parvo loco congregentur, si unus et idem locus omnia corpora, quae ad eum inclinant, una cum iis, quae in eo praeerant, semper reciperet, et reliqua incommoda, quae ad eiusmodi sermonem consequuntur — aut oritur, quatenus, quo in loco oritur, corpus non existit, eritque hac quidem ratione eiusmodi locus inanitas; quandocunque
enim antea non erat in eo corpus, ac deinceps in eo extiterit, inanitas est. in hac autem Aristotelis sententia difficultas inest, cum voci alicui vim, quam non habet, subiecerit. cum enim dicere debuisset: non est in eo corpus, vel corpus in loco invenitur, iuquit: vel est, vel non est corpus <ἀσώματον> omne enim,
quod nascitur, vel incorporeum erit, in quo ortus eius existit, nec . . in eo duo sunt corpora; dicit autem incorporeum pro loco, in quo corpus non consistit. quamobrem recte quidem inquit Alexander, quod, cum ait: in quo ortus eius existit, consonum non est, ut intellegamus materiam, sed locum; qui enim
dicit matriam esse ἀσώματον, quod posuit, de medio tollit; materia autem si corpus fuerit tempore, quo illud nascitur, et non materia, erit ex corpore, id quod ipse non pouebat; sique materia ex uno corpore in aliud mutetur, in uno eodemque loco duo corpora non erunt. si vero ea, qua inveniuntur ratione, remanent, qui igitur ¹¹² fieri poterit, ut primum illud corpus aliud veluti materiam recipiat, ¹¹³ cum locus modo eiusmodi materiam debeat recipere; id sane perspicuum est.

Quare primum divisionis membrum hoc ordiue indagavit; secundum
autem ita disquirit.

Si elementa ex alio (?) corpore orirentur, necessario efficeretur, ut aliud corpus sit elementis prius. hoc autem si gravitate aut levitate sit praeditum, omnino quidera elementum quoddam erit, non autem elementis antiquius, nec ex
eo elementa generabuntur; si autem nulla in eo sit inclinatio nullaque gravitas neque levitas, immobile erit et mathematicum; quodsi tale est, neque etiam erit in loco, si enim in loco esset, omnino quidem immobile non extitisset; quo enim loco aliquid quiescit, eodem etiam moveri potest, si vi in
eo quiescit, vi in eo movetur, si vero natura, [natura] etiam movebitur. si vero in loco non sit, nihil etiam ex eo oriretur. itaque necessario fiet, ut id, quod nascitur, et illud, ex quo oritur, eodem loco simul existant et ut id, quod nascitur, et illud, ex quo oritur, locum occupent. quodsi id, ex
quo elementa conflantur, in loco non existat, neque illud ens, neque etiam haee entia, cum nihil ex particularibus corporibus sit, quod in loco non cousistat. [ac si in loco | sit et alicubi, erit f. ¹¹⁴ aliquod elementum;] siquidem vel superiorem, vel inferiorem, vel medium locum tenebit; si enim inferiorem, terra est, si vero
aliis in locis extiterit, perspicuum est aliquod elementorum esse, eius autem sermoni ἐν τόπῳ adiecit που, ut corpus ab lis discriminaret, quae ex accidenti in loco inveniuntur, quemadmodum albedo, dulcedo et quae eiusdem sunt, cuius haec, generis, haec etenim ex eo, quod in loco ex accidenti cousistunt (quandoquidem ea, in
quibus ipsa consistunt, in loco esse dicuntur), alicubi non sunt, at fieri potest, ut ἐν τόπῳ καί που meminerit, cum de loci significatione dubitetur. quoniam igitur nec ex incorporeo nec ex alio corpore elementa oriri possunt, relinquitur tertium divisionis membrum, ea nempe alia ex aliis oriri.

[Rursus] ergo videndum est, num ortus ceterorum omnium corporum ab elementis sit, quemadmodum Empedocli placet — congregatione videlicet corpora ex his oriri, quateuus ipsa actu in illis inveniuntur, corrumpi vero, secundum quod ab invicem segregantur — an ut ii, qui ex extremitatibus corpora conflant — siquidem ¹¹⁵ hi ponunt elementa, hoc est ignem et reliqua, ex extremitatibus, ¹¹⁶ deinde ex his cetera corpora oriri, quatenus non sunt in eo, ignis videlicet et reliqua elementa — sique hoc modo non erit neque altero, profecto alius modus invenitur, quo id fieri poterit. cum itaque ex
his, quae proxime dicuntur, perspicuum sit perscriptis his duobus modis geueratiouem fieri non posse, in Libro de Ortu et Interitu explicatur, quouam modo id fieri coutingat. modo autem adversus Empedoclis sequaces se couvertit, ubquiens, hos propriam positionem oblitos esse, cum non ponant generationem inveniri, sed [secuudum
existimationem tantum]; ignis enim non generatur, quando sensus existimat, quasi ignis ex acre oriatur, sed eius sensatio ipsa est, quae oritur; atque ita de aere reliquisque statuendum erit. sin minus, qui fieri poterit, ut ortus in iis existat, quae ab eo exemta inveniuntur? sed oriri quidem existimautur, quouiam ad seusum non
apparent, quod in iis consistant, ex quibus generantur. etenim generatio est, ut hoc modo aliquid sit ex eo, quod hoc modo quidem non est, nee quicquam erit, quod per se unum remaneat. etenim modo, quouiam mutatiouem esse dicunt eorum, quae ex subiecto aliquo eliciuntur, non quatenus tale subiectum secundum se quidem
mutatur, sed ad instar separationis segregationisve ex vase; sed id profecto evitare uon poterit aliquis, neque ut sit etiam generatio. quamvis autem concedat fateaturque generationem hoc modo existere, absurda evitare non poterunt, quae ex eo sequuntur. eadem enim magnitudo constrictioue fieri non potest, ut gravior reddatur,
siquidem lana haec vel aliquod aliud corpus, quod eiusdem sit, cuius haec, generis, constrictionis causa gravior non efficitur, quod confiteri ii coguntur. cum enim dicaut aquam ex aere oriri, omnino dicaut oportebit aquam, dum aeri infusa est, leviorem esse, cum vero ab aere dissolvitur ac cogitur, graviorem reddi, siquidem
maioris gravitatis dispositionem coarctationi omnino ascribunt.

Praeterea, inquit, corporum, quae inter se permixta sunt, fieri non potest, alterum cum secretum separatumque fuerit, ut maiorem locum obtineat, maiorem (inquam) quam is locus sit. quern aute possidebat, dum cum altero permixtum
turn fuerat. at cum ex aqua aer exoritur, maiorem locum tenet: aer igitur ab aqua non separatur, quatenus re ipsa in ea consistit. serraonem autem in secunda figura hoc ordine coutexit: ¹¹⁷ aer cum ex aqua oritur, maiorem locum tenet; nullum autem ¹¹⁸ corpus, quod ex permixtione cum altero secernitur ac separatur, maiorem locum tenet: aer igitur cum ex aqua oritur, minime quidem ex partium permixtione separatur. et iuxta hunc ordinem neque
almd etiam, cum ex alio oritur, ex alius permixtione segregatur separaturque. at si aer maiorem locum occupat, hoc quidem fit, quoniam ex subtilioribus partibus constat; quod enim ex subtilioribus partibus constat, in latiore loco est. id, quod in transitione, hoc est alteratione, perspicuum est. cum enim aer
ex humore quodam ascendit ac in vaporem convertitur, quemadmodum vinum(?), latiorem locum tenet; propterea vasa, quae eundem humorem continent, rumpuntur scindunturve, siquidem non potest geuitus aer maiorem locum obtinere. quoniam autem hoc in loco dubitatio quaedam occurrit, siquidem quispiam dicere posset, cum
ex aquae transmutatione aer oritur, maiorem locum non occupat, quam is locus erat, quem autea tenebat, dum aqua erat — hac enim ratione couveniret, ut inanem locum occuparet, cum maior sit quam an tea, et propterea maiorem loum circumscribat — vel si ita | sit, ¹¹⁹ uecessario efficitur, ut aqua in aerem mutetur, ac sat erit. et
quoniam hie (quemadmodum dicebamus) dubitandi locus erat, proprium sermonem prosequendo ait: si ergo esset, quemadmodum aiunt ii, qui eiusmodi sermones de corpore atferebant, perspicuum est hoc fieri non posse; est autem impossibile, quoniam fieri non potest, ut aer, cum ex aqua oritur, maiorem locum occupet.
cum autem ipse non velit, ut conversio efficiatur, sed contra contineat se in referendo id, quod hie fieri non potest, ut credendum sit impossibile, quod retulit, necessario quidem contrarium efficere: banc vel similem solutionem acquirit ac reddit causam, cur proprium sermonem non dividat, ex eo, quod [alteri] sermoni contrarietur
asserendo fieri non posse, ut aer, dum ex aqua oritur, maiorem locum occupet et dicit: sin est inane ac extensio, maiorem locum id, quod mixtum est, separatione quam is locus sit, quem ante eius separatiouem possidebat. in alia enim permixtione non apparet, nt id hoc modo se haheat, e. g. in
tritici hordeique permixtione; siquidem haec duo, si ab invicem secernantur, eorum unumquodque aequalem ei locum tenebit, quem ante segregationem possidebat. sed Alexander hunc locum alio quidem modo explicavit.

Ipse autem deinceps aliquid deducit, quod ad illorum senaliud ¹²⁰ tentiam necessario sequitur, qui elementa ex mutua eorum se- ¹²¹ gregatione dilatationeque oriri existimabant: videlicet quod deficit desinitque origo elementorum alterna. terra enim (exempli gratia) cum finita sit, nullum in se continet corpus, quod re ipsa infinitum
existat. aqua igitur si ex eiusmodi terra, quae terminata posita fuit, secretione separationeque oriretur: aqua, quae in terra remanet, minor quam antea extiterit, idque semper eveniet, donec ea ratione terra relinquatur, ut aqua in ea re ipsa nullo modo existat; cum autem terra hoc quidem modo non remaneat, sed semper in
terra aqua relinquatur, necessario fiet, ut in re finita infinita insint, siquidem terra actu finita existit. cum igitur fieri non possit, ut semper aqua ex terra, quae remanet, oriatur, nisi omnino fiat, ut infinita corpora contineat, perspicuura est igitur terram remanere, ex qua aqua non oritur, et deficiat maneatque
necesse est origo elementorum alterna; at terra non deficiet, quin ex ea oriatur aqua, siquidem in omnibus terrae particulis manebit: non igitur segregatione separationeque vicissim elementa oriuntur. idemque de reliquis formandum ac statuendum erit.

Cum itaque elementa segregatione separationeque alia in
alia verti ac mutari non possint, relinquitur ergo alterutro modorum hoc fieri posse, nempe aut transfiguratione, veluti ea, (piae ex cera finguntur, aut dissolutione in extremitates. at si transfiguratione elementa oriuntur, in tantum ut figura, quae pyramis dicitur, ignem innovet, et quae tessera appellatur, terram, et reliqua similiter:
sequetur necessario, ut partes elementorum — cum eorum figura et ipsae formentur atque ad eas ilia perveniat — figura elementis aequales non sint; aut prima corpora individua erunt. at cum ex iis, quibus id ante reiecimus, manifestum sit ea individua uon esse, perspicuum est igitur ac manifestum, elementorum partes figura
elementis aequales non esse, cum enim causa, ut ignis inveniatur ignis, sit figura eius — pyramidis enim causa ipse invenitur — pyramidis vero partes pyramis non sit omnino: ignis etiam partes ignis non erunt. idem quoque de reliquis censendum erit.

Quodsi figurae mutatione elementa alia ex aliis minime oriantur,
tametsi sensu percipiamus alia ex aliis oriri, x003C;relinquitur ergo hoc dissolutione in superficies fieri>; etenim hoc quoque modo oriri possunt quoniam autem extremitates, quae omnia elementa definiunt, eaedem prorsus non sunt — siquidem hac ratione, trianguli, qui terrae existentiae praesunt, iidem trianguli non
sunt, qui reliquis elementis insistunt — atque eiusmodi triangulos ¹²² aiunt in alios triangulos non multari: neque terra in reli qua ¹²³ elementa, neque haec similiter in terram mutabuntur: hoc autem neque per se verum existit, ueque etiam ad sensum apparet. verus non est sermo, siquidem nullam habent viam, ut causam in
hoc assignare possint; sensu autem oppositum percipimus; terram enim in cetera elementa verti animadvertimus: igitur reliqua elementa in terram mutantur. consentaneum autem fuisset, qui de rebus, quae videntur ac nostris sensibus sternuntur, disserunt, aliam viam non inire ad illorum sententiae veritatem persuadendam, nisi
per eamet, quae sensu percipiuntur; at non congruenter iis, quae videntur, dicunt. causa vero, propter quam non recte primis initiis utuntur, est, quia principia propria vera non sumunt, sed ipsi propria quadam | suppositione facta alia principia ¹²⁴ acceperunt, quae omnino volunt, ut congrua sint, inter quae et ea,
quae sensu percipiuntur, vi coraparationera faciunt. quod sane facere rainime deberent; sed decebat eos rerum, quae sub sensura cadunt, principiis uti, quae sensu percipiuntur, cum haec earum propria principia sint, aeternorura autem, quae aeterna sunt, eorum vero, quae intereunt, quae eiusdera
generis sunt — quemadmodum convenit, ut in matheraaticis disciplinis matheraatica, et non alterius scientiae principia suraantur, sicuti illis contingit, qui ex extremitatibus corpora coustituebant — et uno nomine eiusdera generis principia esse debent et quae ex principiis constant, at si figuratum corpus matheraaticis convenire
dixerunt, naturalium rerum non naturalia, sed matheraatica principia suraunt. ac praeterea oranino illis efficitur, ut orania eiusmodi rerum exempla sibi invicem opponantur. idem namque iis contingere videtur, quod illis evenire solet, qui positiones aliquas etianisi apertissime falsas statuunt ac orania inepta, quae ex illis
concluduntur, admittunt. hoc autera malunt, quam positionem suam de medio tollere. veluti si quis ponat non inveniri animal, is igitur necessario efficit, ut neque ipse etiara animal sit, ex hoc etiam deducitur, fieri non posse, ut ponat vel fateatur quippiam, quod huic assentiri videatur, licet vera atque indubitata positio
statueret consentaneura esse, ut id ita nou sit. eteuira principiorum electio et locorum eorumque transpositio et ratio, cur ipsa primo inveniantur, omnino convenit, ut ex iis sumantur, quae illis conveniunt, maximeque ex fine et perfectione; ex his enim contrarietas et diversitas apparebit. ita etiam in natura convenit,
ut ratio priucipiorum, quae ponuntur, eligatur ex iis, quae ad ea ¹²⁵ deinceps consequuntur <ἐκ τῶν ἀποβαινόντων>. quod autem ¹²⁶ proprie sensui videtur, finis naturae est, id, quod perfecto sensu percipitur; perfectio autem scientiae naturalis id sane est, quod nobis ad seusum appavet, quemadmodum idolum, domus et tectum in
artibus, quae manuum opera perficiuntur.

Sed iis et aliud quippiam contiugit, nempe ut fateantur tevrara tantum elementum esse, vel maxime inter elenieuta, earn que solam incorruptibilem, siquidem incorruptibile est, quod indissolubile est, terra autem (iuxta eorum scntentiam) dissolvi
non potest; ipsa enim in reliqua elementa non dissolvitur ob triangulos, ex quibus ceterorum elementorum essentia constituitur. et cum hoc etiam dicunt fieri non posse, ut in triangulis superflua quantitas et distincta inveniatur. cum enim solidae figurae ex inaequalibus numero triangulis constent, quemadmodum essentia illius
solidae figurae, quae pyramis dicitur, ex quatuor triangulis, et essentia illius figurae, quae ex octo similibus triangulis, quam aeri accommodarunt. aquae vero essentia ex viginti triangulis similibus: cum igitur ex aqua fit aer, non innovabuutur ex bac figura, quae viginti basis hahet, tria solida, quorum uniuscuiusque essentia ex
octo basibus constat, sed omnino quidem ex his duo solida innovabuntur, ac trianguli quatuor distincti remauebunt. et hic est sermo penitus et omnino ineptus. sin minus, quanam ratione ex his separatim quispiam intelleget, secundum quod verba eorum contemnit, suaque intellegentia concipiet et quomodo ostendet nobis triangulos
quatuor distinctos, nisi ad eum sermouem illos cogat, ut scilicet unum tautum figuratum corpus ex viginti basibus constans in duo solida dissolvatur, quorum unumquodque ex octo basibus constet, et quatuor trianguli relinquantur; etenim si fatentur duo solida transmutari, quorum unumquodque ex viginti basibus
constet, ex illis plane solida octo basibus praedita innovabuutur nee distinctus triangulus remanebit. eum namque deceret, si consonum esset hoc illis adversari, declarare dissentaueum esse, ut ex numeris figurarum numerus quidam in quosdam numeros perfecte mutetur, sed omnino conveuire, ut in triangulis distinctus relinquatur.
verum sua non interest hoc explicare.

Praeterea necesse est eos, qui corpora ex extremitatibus conflant, ponere corpus ex non corpore oriri; at ex non corpore minime oritur, cum explicatum sit banc positionem necessario consequi, ut vacuum existat, quod a corpore posterius innovato occupatur,
patur, quod vero ante non erat. ad haec necesse est non omne corpus dividuum ponere repugnareque scientiis, quae aliis ¹²⁷ certiores existunt, veluti mathematicis scientiis. nam | iuxta ¹²⁸ mathematicas scientias id etiam, quod ratione invenitur, ut superficies, linea et corpus, dividi potest, iuxta horum vero sententiam omnino lit, ut lie id quideni, quod seusu percipitur, dividuum esse concedant.
qua autem ratione id necessario sequatur, hoc pacto intelleges. hi enim ponunt ac statuunt formam elenientorum superficiebus similem esse; at si primae formae dividantur, hoc profecto non servatur. cum enim corpus dividitur, quod quatuor triaugulis constat, qui pyramidae dicuntur, non dividetur in solida, quorum
unumquodque pyramis sit. itaque horum duorum alterum necessario fit, vel ut individua elementa existant, ut eorum partes similes sint, vel ut primae formae dividantur, eruntque hac ratione elementorum partes specie dissimiles, et pars ignis ignis non erit, pars aquae non quar; tametsi necesse esset, ut forma quaedam inveniretur,
quae veluti elementum prius forma elementi existeret, siquidem cum omne corpus aut sit elementum aut ex elementis, omnes pyramidis partes conveniet ut sint elementa. at si contingit, ut non omne corpus dividuum sit, duo haec auxiliabuntur; hoc autem cum ita se habeat, vanum erit dicere corpora
ex extremitatibus constare.

In universum autem irrationabile est figuram ad corpus simplex adhibere, nec quisquam hoc proponet. primum quidem, quia sic accidet universum [non repleri]; deinde quia simplicia corpora [loco], qui continet, describi videntur,
maximeque aqua et aer; hoc vero fieri non potest, si propria eorum figura permanere possit; ea autem [loco ipso,] qui continet, describuntur, alioquin neque undique tangerent. si vero propriam eorum figuram non retinent, neque essentiam eorum quoque custodient, si eorum esse ac permanentia a
in figura cousistat; sed videntur essentiam suam retinere nec non [loco] ipso, qui continet, describi, quemadmodum aqua [in vase], et aer et reliqua duo: figurae igitur formam eorum non constituunt, neque consistunt neque permanent earum dissolutione.

Per hoc autem, quod dixit: universum non compleri, id
profecto siguificare voluit. eteuim si punctum quondam in superficie ponamus, existimare quidem non possumus, ipsum infinitorum angulorum eadem in superficie caput esse; sique eiusmodi anguli in unum ¹²⁹ caput, hoc est in positum punctum, coiverint, hi [vel illius figurae ¹³⁰ anguli erunt, quae sex basibus coustat, vel anguli formarum aequiangulorum, quae quatuor lateribus constant, vel auguli trilateri erunt; si enim anguli fuerint tres], illius figurae anguli
existunt, quae sex augulis coustat, si vero quatuor, auguli quadrati esse dicuntur, si autem sex, profecto anguli triauguli existent. cuius rei haec causa est, siquidem omues auguli, secundum quod extremitas eorum causa erit, ex quatuor rectis atque aequis angulis constant, at ex duobus angulis minime perficiuntur. initium autem
angulorum, quos aequales vocaut, qui magni admodum sunt, tres existunt, ex eo quod unusquisque eorum est angulus rectus secundi vero auguli, qui constat, quatuor sunt, ex eo quod unusquisque eorum in recto est; tertii autem anguli, qui dimidium prioris numeri est, siquidem
figura aliqua aequorum angulorum eum perficere debeat, sex sunt anguli, quorum unusquisque ex duabus tertiis recti anguli coustat, et hi triauguli aequilateri auguli sunt. nec ab eo quidem perficitur, qui inter quartum et sextum medium teuct. eteuim si ab eo perficeretur figura inveniretur, inveniretur, quae ex pluribus quam trianguli
ac paucioribus (piam quadrati augulis coustaret; uec ex his duabus figuris aequales figurae oriuntur, siquidem neque etiam inter tertium et quartum numerus quidam invenitur. neque etiam ex septimo ac reliquo numero perficitur. conveniret enim, ut angulorum figura trianguli angulis paucior existat; at similis figura miuime
invenitur, cum triaugulus figurarum rectarum linearum initium sit eaque, in qua auguli paucissimi existant. his igitur tautum universus positus, qui in ceutro et tota extremitate cousistit, perficitur, ut nullus inter ea medius locus relinquatur.

Ita etiam de solidis intellegendum erit, cum per se positus,
qui circa punctum quendam consistit, octo augulis solidis rectis perficitur. quamobrem convenit, ut imaginemur quatuor quadrata, quorum mutua perfectione in hoc eodem puncto tota ea extromitas perficitur, quae Ι circa punctum constituitur. cumque ima- ¹³¹ ginabimur unumquodque ex quatuor quadratis in ascensu super
basim attolli, super unoquoque quadrato unus cubus innovabitur; nec non quatuor cubi ad invicem perfecti in ea extremitate innovabuntur, quae ad latus basis super unico puncto constituitur. ¹³² mutua autem haec eorum perfectio super linea, a puncto super ¹³³ columua provenit; sed in extremitate quoque perfectio est mutua, in puncto vero tantum. si enim commemoratam basim in extremitate existentem, quam cuborum basim posuimus, imaginemur
altera ex parte sumi, in tantum ut his ipsis cubis communis existat: ex duobus lateribus quatuor cubi summe adinvicem perfecti in ea linea innovantur, quae super columna illius puncti consistit, qui a principio positus fuit, atque hic punctus in cubis, qui ab initio vicissim inter se fuerunt innovati super sumpta extremitate, quasi
axis cylindri sit. ac eiusmodi positus totus est cubis repletus circa punctum, ex eo quod nullus locus inter eum et cubos relinquitur. at si imaginemur eiusmodi bases minime esse quadrata ex una et eadem extremitate: in eodem puncto alii quidem trianguli aequilateri circa punctum existentes innovabuntur. hos autem si ponamus
bases, in quibus solida existunt, quae quatuor triangulis constant, quaeque pyramides aequilaterae dicuntur, erunt sex; implebiturque locus solidus ex altero duorum laterum, quae quatuor cubis fuerunt repleta, quatenus spatia infra eos existentia sex pyramidibus replentur atque inflantur; videlicet si ponimus illas, quae circa punctum
consistunt, quod quasi centrum bis omnibus existit, circa centrum congregari, quasi in caput conlligerentur. sique alia etiam ex parte sex alias imaginemur, hoc quidem modo duodecim erunt, quibus totus locus impletur; et hoc, in quantum ex tribus angulis ex angulis pyramidis aequilaterae fiunt duo anguli ex angulis cubi. cum igitur
totum locum octo cubi impleant, convenit, ut locum hunc solidum impleant, in quantum nempe extremitas perficitur, ac eam proportionem, quam habent triangulus (exempli gratia) et quadratum in extremitate ad extremitatem, eandem proportionem habet id, quod super ea exstruitur, ad solidum; quam enim
proportionem triangulus ad extremitatem habet, eandem sane pyramis habet ad solidum. itaque ex his duabus figuris locus impletur, ex tribus vero nullo quidem modo invenitur; declaratum enim nullam aliam corpoream figuram rectorum angulorum solidorum praeter quinque figuras corporeas inveniri.

35 Hoc vero sermone existimatur refellere quod innuit (Plato), sed id ¹³⁴ dicit, quatenus ad priorem sermonem sicuti ante dictum ¹³⁵ fuit, cuiuslibet horum constitutio prima ex solidarum figurarum compositione est, veluti pyramis, quae tametsi totum locum nou impleat, quodam tamen modo complectitur. hoc igitur refellit
(quemadmodum in praecedeutibus retulimus): elementa enim cum corpora sint, ac figura in corpore reliquas omnes diffeientias prae- cedat — figuia namque in eo tantum invenitur, quod dimensionis capax existit, siquidem vel corpus tantum, vel primo mensurae capax existit — si quis corpus dissolveret in ea, quae per se in
illo inveniuntur, profecto erit in eo, ac penes id, praevalet, quod in unoquoque illorum apparet, necessario fiet ex hoc nec non ex figuris (?), quae harum rerum unicuique relinquuntur, quae illis attribuuntur, quatenus aliae distinctiones etiam inveniuntur ex illis, quae speciem innovant, inveniri rationem, cur
in unaquaque specie relatio figurae inveniatur, quandoquidem corpora ex his omnino minime constituuntur, sed in ea tantum dividuntur, quemadmodum ipsae si dividerentur in id, quod amplius (?) est, idque ex eo quod species quaedam ex speciebus mathematicis existit. et forte Philosophus hoc in loco rem aliquam innuit profundiorem,
quae nobis perspicua evadet, siquidem ex parte Platonis ac eius intellegentia non est, quod non cognoverit rationi consentaneum esse, si corpus erit ex non corpore, quod erit inane, neque etiam quod eiusmodi figurae locum non impleant, ac ea omnia, quae in positionibus dicta sunt.

Sententiam igitur confutavit esse in elementis figuras, atque contrariam protulit, siquidem ait: videtur hoc nobis natura ipsa significare, elementa secundum propriam eorum essentiam figuram non habere, hoc autem natura significatur, quandoquidem posuit ea quasi materiam comparata ad animantia et plantas, quae ex illis generatur.
et hac de causa ipsa modo quodam materia inter se vicissim etiam existunt, quippe materia sunt, quatenus separantur ceterae illae qualitates, quoniam ipsa immutabilia at si omnino quidem alia recipiaut, materiae tamen potentiam sortiuntur. etenim cum ex illis quasi Ι ex materia res constent et ¹³⁶
corpora, quae ambiunt, consentaneum est, ut nec ortum nec propriam aliquam figuram habeant, cum sint parata formas corporum, quae ambiunt, et quae ex illis constituuntur, recipere.

¹³⁷

Praeterea qui potest iuxta horum sententiam, qui formas ¹³⁸ elementis accommodant, generari forma carnis, vel ossis, vel cuiusvis eorum corpovum, quae cohaereut? et quonam niodo hoc erit? si ex formis compositio extitisset, non implebit, ut
autea , locum, excepta ea compositione, quae ex cubis et quae ex pyramis fit; os autem et caro et quae eiusdem sunt, cuius haec, generis, ex naturalibus cohaerentibus sunt. neque ex ipsis extremitatibus aute compositionem formarum haec erunt; elementa enim (iuxta horum sententiam, qui formas ponunt) ex extremitatibus
erunt, quae vero ex formis sunt, naturalia sunt cohaerentia. quocirca si quis accurate exquirere velit rationes, quae de elementis ab ipsis afferuntur, inveniet ad praedictas rationes hauc unam consequi, videlicet iuxta horum sententiam generationem quoque non esse eo modo, quem dixerunt. etenim secundum quod de
elementis posuerunt, non os, non caro, nec quippiam ceterorum corporum, quae cohaerent, in quibus proprie generatio invenitur, iuxta illorum seutentiam generabitur. argumento huius sermonis sic perspecto Alexandrum minime intellegimus, eo, quia a vera intellegentia recedit. siquidem illius sermo hic per se sane responsum
dat ad eos, qui linearum formas elementis accommodant, et secundum eos concludit, ut continuum quippiam neque ex elementis esse possit — cum eiusmodi formae totum locum non impleant — neque etiam ex extremitatibus, quandoquidem ex his sane principia illa tantum generabuntur. Alexander vero dicebat sermonis partem
[ab Aristotele] dictam fuisse, ut Democrito responsum daret; qui de positu disseruit: neque ex extremitatibus sunt et reliqua, narravit ac responsum dedit ad eos, qui corpora ex extremitatibus ponunt. sed ab eo quidem loco, quo sermonem exorditur, totum omnino illis tantum responsum dedit, qui elementis
figuras accommodant.

Quin etiam quantum ad passiones, potentias [et motus] attinet, non cousonae sunt elementis reliquae figurae; quorum tamen cum rationem haberent, proprias eorum figuras distribuerunt. per motus autem locales motus intellegimus, per passiones vero frigiditatera,
caliditatem et reliquas qualitates; videtur autem per potentias combustio, incisio, compositio et somilia intellegi debere. etenim cum ignis calefaciendi et incendendi vim habeat ac facilis motus sit, alii eum sphaericae figurae fecerunt, alii illius ¹³⁹ figurae, quae quatuor bases triangulares habet, quae pyramis ¹⁴⁰ dicitur, liae siquidem facillime moveri possunt, quod minus haerent et minus in subiecta illis extremitato stabiles sunt quam ceterae eiusmodi ac extremitatis partem minimam tangunt.
hic autem sermo de spbaera congruus existit, de pyramide vero non est ita ullo modo; non enim extremitatis partem minimam tangit, cum extremitatis eius parte tangat, nec etiam parum haeret et stabilis est, sed plurimum, siquidem per partem longitudine ampliorem haeret ac stabilis est, hoc est per eius basim. cum autem
pyramidalem figuram facilis motus esse iudicant ac iguem (ut in Timaeo inquit Plato) facillime moveri, quoniam modicam basim sortiatur, utique in errore versautur; dicere autem, quod minime stabilis sit, unus idemque [orationis] terminus existit. at indagatione dignum foret, quanam de causa id, quod modicam basim
babet, facilis motus sit; sed ille dicit hac sane causa illos eiusmodi figuras igni accommodasse, ex eo, quod facilis motus sit.

Maximam vero calefaciendi et incendendi vim habent, quia incendunt (quemadmodum dicunt) et calefaciunt
corpora, et sphaera quidem tota est augulus — quod enim secundum se totum gibbosum est, veluti angulus quidam existit — et solidi, quod pyramis dicitur, anguli ex ceteris omnibus rectorum augulorum figuris acutissimi sunt. cum autem dixisset, quod eiusmodi figurae, quas ut proprias igni accommodaruut, ei non
conveniunt, si accurate et diligenter considerare velint rationes, quibus hoc ei attribuerunt, dicit incipiens a causa, quam super motum adducerunt ac circa has duas figuras attulerunt, quod utrique in errore versantur. spbaera namque et solidum, quod pyramis vocatur, ex omnibus figuris facillime quidem moventur,
hic vero motus proprius ignis minime existit; motus enim ignis secundum rectam fit et sursum, sed motus sphaerae est volutatio, sicuti motus plaustri, nec non etiam motus illius quod | pyramis dicitur, volutationis motus existit; ignis vero ¹⁴¹ volutationis motum non adhibet, qui couversione torquetur. deinde
dicit: si terra (iuxta eorum senteutiam) stabilis est, non secundum ordinem conversionis, quia quietis illius causa ea est, quae cubus dicitur quaeque natura in ea inest, terra si ex alieno in proprium locum fertur, huius motionis causa spbaera ¹⁴² lie pyramidalis figura existit. omnino itaquc convenit, ut vel ¹⁴³ ambas vel ties ipsas iiguras admittat; ex eo enim, quod in suo ipsius loco mauet, figura eius erit figara ciibi, in quantum vero ex alieno loco fertur, erit figura eius spliaera et pyrauiis. ita et reliqua,
dum iu suis propiiis locis maueut, eoium figura erit cubus, cum autem movebuutuv, et spbaera et pyramis illorum figura extiterit.

Praeterea si iguis angulis suis comburit, nee non reliquae omnes figurae, viginti basis praeditae ac cubus et quae octo sedes
babet, augulatae sunt: omnino igitur bae omues calefacient et eoraburent, quatenus in hoc ditferunt inter se, quouiam bae maiore, illae minore vi id efficiunt, cum nonnullae earum augulos minus acutos sortiantur. atqui hoc falsum est, nempe ut hoc angulis perfieiatur. simul autem fiet, ut matbematicorum
quoque figurae calefaciant et comburant, si anguli horum duorum causa extitisseut. habent enim illae quoque figurae angulos, siquidem inveniuntur (ut illis placet) figurae mathematicae iudividuae, quae permanentiam babent, sicuti videutur in illis corporibus etiam, in quibus ipsae inveniuntur. sed corporum
figurae fieri potest, ut id efficiaut, figurae vero raatbematicae nequaquam convenit, ut id operentur; perspicuum est autem et mauifestum id omnino alicuius diversitatis causa evenire, quae inter eas invenitur. convenit igitur, ut dissimilitudo baec ab illis praeferatur; nou proferunt autem, quia non babent viam, ut illam
proferre queatit.

Deinde elicit, quod nee lignum, quod coraburitur, nec pannus vel aliquod simile in ignem vertatur; si enim figura ignis vel spbaera est vel pyramis, necessario fiet, ut id etiam, quod comburitur, barum duarum figurarum alteram recipiat. ac si dixeris
id praeter rationem esse — sic uamque omnino diceremus gladium nou modo secare id, quod ab eo secatur, sed illud in gladium dividere, et similiter etiam serra serram faceret, quod plane absurdum est — igitur alter locus dissentaneus existit. si enim boc necessario absurdum est, ignis igitur omnino suis angulis nou
comburet.

In universum autem non percipiet quis, quoniam ignis contrahere magis videtur quam secernere, idque hebetis atque incuriosi bominis est. aiunt enim: ex eo, quod ignis separat ac dividit, ideo baec figura necessario ei convenit; quasi id tantum sit
in eo, ac quasi id tantum ei convenire faciant, nempe ut separet. ¹⁴⁴ ac (mehercle) sepiirat quidem, sed hoc per accidens ei convenit; ¹⁴⁵ per se iiamque omnia ea congregat, quae eiusdem geueris sunt, quale est eius operatic iu vietallis, aere nempe, auro et quae ex metallis eiusdem generis sunt, et quouiam haec colligit ad
invicem, separat et segregat quod alienum existit ab eo, quod aliquando invenitur in illis; si non invenitur, in unum tantum colligit, quemadmodum apparet ac in auro experiri licet, etenim si cum eo aliquid mixtum invenerit, format illud, iu quantum separat ac reducit id, donee in profundum mergatur; at si cum eo
aliquod mixtum non invenerit, versus uuam tantum partem illud depouit. igitur quouiam fieri poterat, ut lias duas actioues operaretur, aut, si hoc erit, consouum extiterat, ut has duas potentias ad figuram adbiberent, aut, si unam tantum liarum duarum potentiarum ei adhibent, eam, quae ei propria existit; bac quidem ratioue
fiet, ut id buic figurae non adiungant.

Praeterea calidum frigido contrariatur. si igitur calidi forma aliqua figura proveniat ac ex eiusmodi figura caliditas in igne inveniatur: ex hoc igitur consonum erit, ut frigidi forma contraria figura procedat ac perficiatur; contrariorum namque et causae et
figurae contrariae sunt, sed nibil ei contrarium est: igitur calidum in quantum frigido contrariatur, figura ei contrarium uon est. figuram autem figurae non contrariari, perspicuum est. nullus enim eorum, qui ad figuras elementorum formas reducunt atque asceudere faciunt, frigidum ad aquae figuram asceudere
facit; atqui consonum erat, si eorum sententia fuisset, ut frigidum ad formam reducerent atque asceudere facerent, ut ad formam calido contrariam illud referrent ac reducerent. sed quo- niam figura figurae non contrariatur, neque etiam ignis causam ad figuram reducant; quod tamen si illi invenisseut, congruum
erat, ut asceudere facerent ac reducerent, quae uecessaria | sunt, omnia ad figuras, vel ut nullum eorum ad eas re- ¹⁴⁶ ducerent.

Nonnulli autem, inquit, cum de frigidi vi conati sunt dicere — per hoc autem innuit, quod in Timaeo dictum
fuit — sibi ipsis contraria dicuut. qua autem ratione sibi ipsis contraria dicant, audi quaeso. siquidem ipsi consimilium partium distinctiones ad figuras reducunt, ac sermone prohibue- ¹⁴⁷ runt eas ad figuras ascendere, sed in parvitatem eas retulerunt. ¹⁴⁸ [igitur sibi ipsi contraria dicunt. referunt enim ac ascendere faciunt ea, quae consimilium partium sunt, ad figuras, ac praeterea etiam uon referunt ea ad figuras, sed ad parvilatera.] dicunt
enim frigidum esse id, quod magnas partes habet, siquidem refrigerat, in quantum contrahit ac premit; hoc autem efficit, quia non mergitur nec permeat, sed obstruit atque conectit, idque ob partium eius magnitudinem. calidum igitur, quod frigido contrariatur, hoc potissimum iure ei contrariatur, videlicet
ob partium exilitatem mergitur ac permeat; ita fit, ut parvitate magnitudineque, non figura distiuguantur. si etiam existimaveriut, quod magnae et parvae pyramides inveniantur, necessario etiam fiet, ut inter calidum frigidumque quoque differentia inveniatur, si inter magnitudinem et parvitatem differentia
inveniatur. ex hoc autem consonum erit, ut magnae parvaeque pyramides caliditate et frigiditate distinguantur. at si fieri possit, ut frigidum quidpiam pyramidalem figuram habeat, Jiffura similis huius caliditatis causa non erit, sed contrarium, nempe id, quod figura similis non est, [ac] pymmis vere caliditatis
causa uon erit. atque has omnes rationes (quemadmodum dictum fuit) deduxit contra eos ac iudicavit illos propter intellegentiam ac receptionem ipsius.

Elementa igitur non distingui figuris ex his, quae dicta sunt, perspicuum est. sique figura non distiuguantur,
figuras igitur inseparabilea non habent, neque etiam ex propria eorum essentia figurae sunt; distinctiones enim, quae inseparabiles dicuntur, eae sunt, quae in substantia inveniuntur. non enim planta ab animali distinguitur, in quantum desinit vel uon desinit, sed per sensibile et insensibile. quouiam autem distinctiones
maxime eorum propriae eae sunt, quae ex illorum affectionibus, operibus et potentiis sumuntur, de iis differentis proxime insequente Tractatu dicet, quibus alia ab aliis distiuguuntur, in Libro vero de Ortu et Interitu de geueratione et corruptione eorum disseret. per afectiones autem mollitiem
duritiem, caliditatem, frigiditatem, humiditatem, siccitatem et quae eiusdem sunt, cuius haec, generis intellegit; operationes vero motus eorum dicuntur, veluti exsiccare, calefacere et similia; at per potentias eorum gra vitas et levitas intellegi vult. in universum autem, potentiae eorum eae dicuntur, quae opera- ¹⁴⁹ tiones efficiunt, quemadmodum vis conibnstibilis, cuius operatio ¹⁵⁰ est coraburere, poteutia vero uniens (?), cuius operatio est coniungere; affectiones vero ipsaemet qualitates dicuntur, nempe eorum caliditas, frigiditas, huraiditas et quae eiusdem generis
existunt.

Finis

Libri Tertii de Caelo et Mundo.

¹⁵¹

In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis. Themistius. ed. Samuel Landauer. Germany. 2014.

Current edition First1KGreek

In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Latin) (Themistius. Themistii In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Commentaria In Aristotelem Graeca, Volume 5.4). Landauer, Samuel, editor. Berlin: Reimer, 1902.)

Notes on the current edition

In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

1. f. 40r

2. f. 40r

3. f. 40v

4. 1 affectiones . . opera Al: affectio . . opus codd. 4 sunt Al: non sunt codd. male 11 omnes Al: om. codd. 15 Physicis] II 1 31 substantia duorum corporum emendavi: per se enim non nisi in duobus corporibus Al.

5. f. 40v

6. 3 antea Al male: codd. corrupti; cf. p. 146, 34 9 et interitum Al: om. codd. 22 illae—attulerunt (23) emendavi: cum res ipsae incorporeae corpora sublimiora sint: quippe incorporeae, quoniam ortum non admittunt, perinde quasi earum corpus supra res sensatns constituitur Al male 30 non supplevi 32 illa causa scripsi: causae omnes 33 incorporeis] corporibus codd. Al

7. f. 40v

8. f. 41r

9. 8 inquit correxi: inquiunt codd. Al 11 omnia Al: secundum se codd. 19 quod —videtur (20)] ita Al secundum textum Arist. lectio codd. mendosa 23 a—deviarint (24) incerta 26 Timaeo] cap. 20 33 nihil scripsi; quippiam codd. Al

10. f. 41r

11. 1 de insectilibus lineis] cf. Simpl. p. 566, 25 15 divisione: auscultatione Al. male 26 e converso scripsi: sed contrario modo codd. AI; omnia] exspectes negationem 29 inquit] p. 299a6 32 Naturali Auscult.] VI 1 36 multa Al secundum textum Aristot, 37 non conveniunt scripsi: om. Al codd.

12. f. 41r

13. f. 41v

14. 16 naturalia] τοιούτοις p. 299a24: naturulem considerationem Al 19 scite—diceremus (20) om. codd.: cf. Averr. p. 178H, qui Alexandrum laudat, et Simp], p. 573, 12 22 totum Al: om. codd. 27 gravitatem om. codd. 33 post inesset excidisse videtur: lineae etiam, ex quibus illae superficies constant, graves quoque extitissent, sique iis gravitas inesset

15. f. 41v

16. 3 gravius scripsi: gravitas codd. 6 quod—fugiendum supplevi 14 et seq.] cf. Simpl. 570,7 οὐδὲ τὸ αἱρετώτερα καὶ ἀπλῶς αἱρετόν· καὶ γὰρ αἱρετώτερον νόσος κακίας . . 18. 19 gravius—esse emendavi: grave quoddam est, necessario gravius codd. Al male 24 cf. Averr. paraphrasin p. 315 F 35 illi, ei assentirent emendavi: illis, eis assentiret codd. Al.

17. f. 41v

18. f. 42r

19. 19 quatenus et sq.] ita Al: codd. corrupti 28.29 et quae—recta scripsi: relinquitur ut absolute recta sit codd. Al 30 in dignitatibus] fort, ἐν τοῖς καθ᾿ ὑπεροχὴν. mendis scatent; loco eligibilis semper effectus legitur

20. f. 42r

21. f. 42v

22. 1 Plato] Gorg. 473 D 2 praeterea] nescio ubi? 10 Categoriis] p. 5b19 41 secundario perpetuum Al, sed suspectum: codd. corrupti; conicio quod absolute perpetuum est, aliter se habeat?

23. f. 42r

24. 1 regiones suspectum: fort, sphaerae 3—6 cum—dicetur] cum de eo quod maius non magis finitum quam infinitum dicatur, nec erit hoc modo infinitum multitudo, et erit mensuratum. praeterea de eo quod maius est, non magis finitum quam infinitum dicetur Al 10 gravius scripsi: grave codd. Al 13 haec autem] Al addit propositio recta] exspectes: διαιρετόν. 31 et leve fort, delendum, nam codd. legunt: habet, debet 34 partium] dimensionum Al

25. f. 42v

26. f. 43r

27. 2 si—est] grave durum esse aut molle Al 4 densior] mollior Al 21 contingant scripsi: contingat codd. Al 23 quatenus—gravis (24) Al ex emendatione: codd. corrupti 29.30 grave est scripsi: gravius non est codd.: non est (omisso grave), sed gravius quidem est Al 33 non—est (34) scripsi, levi emendatione: non quod absolute dignum est, sed cum erit aliquid, quod digno dignius est Al male 34. 35 quod, igitur et constitutum est supplevi: (fuit) de quatuor punctis penes id, quod gravius est eo, quod tribus punctis praeditum est; etenim in eo maior gravitas inest

28. f. 43r

29. 1.2 et ideo—auferatur emendavi: gravitate igitur id grave maius erit, quod tribus [l. . . est, quare gravitas Al 11 refellere student] sic conieci duce Al: codd. corrupti 15.16 punctis scripsi: superficiebus codd. Al (ut supra) 22.23 et secundum—latitudinem scripsi: et longitudo et superficies codd. Al 24 lacunae signum post modis posui; ad latitudinem Al: om. codd. componatur codd. Al. 30 πυραμίς excidit 36 cum linea Al: om. codd.

30. f. 43r

31. f. 43v

32. 4 coniunguntur scripsi: coniungitur codd. Al 18 multitudine supplevi 26 non add. Al: om. codd.: res incerta 29 non addidi: corpora — superficies scripsi: codd. Al exhibent: (cum vero ipsemet praemisissel posuissetque) extremitates in puncta corpora (sic) dissoloere . . . et hae in puncta dissolvuntur. 36 et sq. cf. Averr. p. 183 L et sq. et p. 316 EF 37 duabus iure om. Averr.

33. f. 43v

34. 2 Anaxagorae corruptum: ὥσπερ τῶν Πυθαγορείων τινές Arist. p. 300a16 3 pronuntiabant codd. (cf. adnotationem praecedentem) 7—11 hic quoque locus in scriptis Plat, non invenitur. Protagoras scripsi: Anaxagoram Al Averr.: codd. incerti; conclusio . . concluderet ita Averr., quern Al sequitur: codd. corrupti. fort., ut vult vir cl. Ed. Zeller, Theaetetus 166 A—C intellegitur. Al vertit: Quod autem in Thimaeo circa hunc sermonem inquit Plato, id profecto est. sed Anaxagoras dixit Socrati: si tua conclusio iuxta mei sermonis intellectum mihi adversaretur, vere quidem concluderel: cum autem mei sermonis sensum non percipias, eam mihi adversari non puto. 15 et sq.] cf. Simpl. p. 5758 et sq. 17 iniectionemque Al: et superpositionem Averr. (recte) 183 Μ et sq.; cf. supra p. 156,34 26 quam emendavi: quae religuas naturas nempe caliditatem . . . Al 29 dico -ut scripsi duce Averr.: donec codd. Al.

35. f. 43v

36. 1 praecedit et ea codd. Al 6 inter extremitates Averr. Al: inter lineas codd. 12. 13 qui—dicere suspecta: conicio qui refutarunt 23 moventur supplevi 25 superius] I 2 et 295a2 Physicis] IV 8 27 ac Al: om. codd.; fort, supplendum: et si naturaliter non movetur 29 codd. Al addunt non ante habet quocum et sqq.] Al vertit: verum si ei cetera ilia comparentur, vel leviora vel confusu ac sine ordine depehenduntur, vel eo quia parvo tempore sint . . fieri non potest, ut aliquo dictorum modorum motus hic contra naturam existat 34 quamvis—est (36) om. Al

37. f. 43v

38. f. 44r

39. 9 vel—habet habet Al: om. codd. 25 Empedocles emendavi: quemadmodum diximus, seuetur maximam caeli conversionem Al 34 campi supplevi secundum Averr. p. 186H; codd. habent signum lacunae: quod enim homo longitudine esse non potest Al

40. f. 44r

41. f. 44v

42. 6 confessionem] pelitionem Al 10 cietur] fort, movet 13 ait] 30 A 18 movet] cf. supra 31 ardine ordine—prius (32) Al: om. codd. 34 emendavi: (illi etiam) videbant Al COdd. 37 vero addidi

43. f. 44v

44. 3 et sq.] Averr. p. 189 D—F iisdem fere verbis utitur 19 iidem et sq.] quia impossibile est, ut transferantur ab eo, secundum quod sunt Averr. 26 Leucippus] Democritus secundum Simpl. 588, 10 (cf. supra)

45. f. 44v

46. 1 eodem—ratione] ita Al: ad eundem locum codd. 3 Alexander] cf. Averr. p. 189 Μ et sq. 9. 12 non om. Averr. lo nos Al: non codd. 21 profecto—alas om. codd. 36 eorum—status emendavi: nonnulla igitur ordine praeter naturam in onocederent Al 39 sanus Al: verus codd. male

47. f. 45r

48. 2. 3 amplius—tempore] ita codd. (recte): praeter naturam est, ac in maiore parte et diutius Al e coniectura 3 inordinatum scripsi: ordinatum codd. Al 12 nihil— naturam (14) om. Al 19 non ponunt codd. Al 22 nos—dicimus addidi 27 movere] moveri Al (hic et infra) 34 sed addidi 35. 36 desinentiam . . . intermissionemve] codd. hic ef infra unam tantum vocem habent

49. f. 45r

50. f. 45v

51. 7 sed—quandam] sed eius dispositio est quam Al 13 non, item (15. 16) quod—est, item (19) et motum addidi 26 loco—ponere locus incertus; fort, quod contra nat. est, quodammodo ponere tamquam 28 hic] videlicet Anaxagoras: hoc Al 30 ille] scil. Empedocles: id Al certe Al 30.31 dicit et minime supplevi: quoniam ex iis, quae segregata erant, constabat. at dicere non potest, . . fuisse Al 35 generatum esse] extitisse Al 36 vincente] fort, victa (locus difficilis) 37 tentant] Arist. p. 301a13

52. f. 45v

53. 2. 3 qui vero—efficitur (167,3) Averr. p. 192 L iisdem fere verbis 9 et mundus supplev secundum Averr. 31 et sq.] verba ipsa reperire non possum, de locis similis argumenti, quales sunt Theaet. 176A, Phaedr. 247 A et Rep. 381 A, Eduardi Zelle litteris edoctus sum. 37 non Al Averr.: om. codd.

54. f. 45v

55. f. 46r

56. 1.2 ordine aliquo et prior om. codd. 2.3 et—efficitur] fort, cum Averr. legendum: et universaliter omnis ordinalio est prior inordinatione, ita ut τὰ καθ᾿ ἕκαστα et ἁπλῶς δὲ se opponantur. 21 non om. codd. fort, scribendum: ut eodem modo, quo id, quod grave est, moveretur, id quoque, quod grave non est, deorsum inclinaret 22 CD et sq.] litteras, prorsus depravatas, omnes mutavi 23 spatium CE addidi 27 eius pars supplevi 36 minus—quod addidi

57. f. 46r

58. 12 cum vero et inveniantur emendavi: inquit . . inveniuntur codd. Al 15 ut infinitum—habet (18) om. codd. (fort, iure) 25 CD—et (26) supplevi: Al male supplevit ipsius corporis Β se habet ad aliquam sui partem 35 eodem—secabit supplevi; contra codd. Al legunt post ac intersecare: siquidem eodem tempore corpus A, quod caret pondere, idem C spatium secabit.

59. f. 46r

60. f. 46v

61. 1.2 spatium—tempore scripsi: tempus codd. Al 3 non addidi 6 cum et conficiat sctipsi leni mutatione: Al arbitrario scripsit: cum autem his in Β parte uaus est, eodem (inquit) tempore maius spatium conficiet 8 Α addidi 15 pondus] exspectes inclinationem 21—32 Alexander] cf. Simpl. p. 594,16 sq. 23 vel] sed codd. Al (errore pervulgato) 27 non—est emendavi, duce Simpl.: tamen actu corpus non est codd. Al 28 corpus—est emendavi: non procul a corpore distat Al

62. f. 46v

63. 2 in eo . . inveniri emendavi: ab eo . . impediri codd. Al 3 intellege emendavi: novit codd. Al 3.4 omne—habet scripsi: quoniam autem eius, qoud movetur, principium motus est natura, sed Al secundum Arist.; codd. corrupti 29 quemadmodum —augealur (30)] ac vi etiam non comitante, id ulterius exercuerit ac Al

64. f. 46v

65. f. 47r

66. 1 terminatus Al, sed corruptum (συνεπουρίζει b29): cf. Simplic. p. 597, 1 11 superious] p. 147 21 et fort, delendum 27 non concvenit codd Al 28 cum scripti: vel quod Al 31 impossibile et ex hoc enim supplevi

67. f. 47r

68. 2 Alexnder] cf. Simpl. 598, 26 sqq. 3 corpus quoddant] ἀσώματος Simpl. 10 hoc est et sq. locus vix sanus 21 post quadam est lacuna hiave videtur 24 hoc—adhuc (25) Al secundum Atist.: codd. corrupti 25 si—extiterit (28)] cf. Simpl. 601, 6—9 31 prima] πρῶτα δὲ τῶν ἐνυπαρχόντων 302a12

69. f. 47r

70. f. 47v

71. 3 primas scripsi: primorum codd. Al 9 trabe] fort, pro trabe semper lignum ξύλον) ponendum 25 alterum . . existit emendavi: alter ex altero oritur codd. Al 28 et ignis hi] si conferas illis et sq. fort, emendandum et terra et 32 unum et hac (33) scripsi: haec et his codd. Al 37 non suspectum: conicio sed 38 itaque— congregatione (174,2) om. Al

72. f. 47r

73. 8. 9 ossibus] fort, scribendum ossa 9 plane (ὄντως): ortum hie significavit Al 10 elemends suspectum 27 indistinctae ementlavi: inordinatae codd. Al (Arist. ἀοράτων) 28 quae—sunt scripsi: quae elementa appellantur, qualia sunt Al

74. f. 47v

75. f. 48r

76. 7 verum emendavi: unum codd. AI 10 Primo] cap. 2 14 ex—actione suspectum 33 remanent] cf. supra p. 173

77. f. 48r

78. 15 quamvis et sq.] cf. Averr. p. 202 K 19 conicio non est 25 si—modo (26) corruptum videtur: conicio vultus ex non vultu fit 31 post etenim addunt codd. Al ex linea subsequente eiusmodi operatic longe praestantior erit

79. f. 48r

80. f. 48v

81. 6 corpus] cf. Averr. 203 G 7 de Sensu] Simpl. p. 608,1 citat Phys. VII 2. 244a28 10 de Sensu] cap. 6. 445b23 (Averr. l. c. laudat de Anima) 19 per—ubi (20) om. codd. 20 de Ortu] Averr. scribit in Primo Phys. (cap. 4) ut Simpl. 608, 12 37 aqua corruptum: 1. inane 39 divisibile . . in quae] continuum . . quae Al segregantur ac dein Al

82. f. 48v

83. 3 sed concursu et (4) Al: sed non codd. corrupti 10 non addidi 27 post infinita supplendum: haec el ipsa sunt infinita 28 neque et sq.] cf. Averr. 204 I 34 immergitur] διαδύεσθαι Simpl. 610, 20

84. f. 48r

85. f. 49r

86. 4 Anaxagorae sectatores (5)] Pythagoraei Al 16 ante] Arist. 299a5 33 Natura] VI 1 37 cf. Averr. 205 M

87. f. 49r

88. 23 individua—oriri] locus vix integer 25 (ratione,) quod scripsi: non quod non ex eo quod Al 26 adiungendum—inquirimus emendavi: adiunxit atque Al 31 iuxta et sqq.] cf. Averr. 206 Α et eius Paraphr. 321 C

89. f. 49r

90. f. 49v

91. 3 infinita scripsi: finita codd. Al 6 supra] 303 a 3 ἀλλὰ μὴν . . 7 eius scripsi: horum codd. Al 11 hac scripsi: horum duorum codd. Al 22 verum et sqq.] sublatis mendis locum difficilem ita interpretandum esse censeo. Al exhibet: verum ad id figura ascendit, quatenus ei, quod finitum est, illius ascensus addunt. cum vero antea de primis figuris mentionem non fecissel, sed retulit hanc . . . partem praesenti sermone id prosecutum esse invenimus, siquidem ait 27 sit . . principium scripsi: sint . . principia codd. Al 29 perspicuum — opponatur (34)] cf. Averr. 206 L et eiusdem

92. f. 49v

93. 8 igitur — constabunt (10) om. codd. 12 circa medium scripsi: media inter haecl codd. Al cum de . . itaque cum scripsi: cum autem de . . ac codd. Al 16 quibus — sunt infinita emendavi: ac forma eorum provenit, quaeque elementa non sunt, infinita non sunt Al codd. 18 Quoniam — videamus om. codd. 25 ignem faciunt vel . Al: codd. corrupti. cf. p. 188,1 27 se ipsi fallunt Al arbitrario: codd. corrupti

94. f. 49v

95. f. 50r

96. 4 sed — existere scripsi levi mutatione: siquidem ea, quae raritatis ordine fiunt, tenuiora existunt Al male 6 cf. Averr. 207 M 208 A et eiusdem paraphr. p. 322 A, qui dictum Themistii laudat, quod nusquam reperimus 9 depravatio — constaret (12)] loc. difficilem sic verti: quare in eiusmodi sermonibus duplicata fuit vera conversio, siquidem hoc eos ponere, est, id quod rarum et densum intercedit, nec primum nee elementum esse affirmare, ut convertalur et infringatur sermonibus eorum, quod ex his duohus constet Al 17 clamosae — tempore addidit Al, cui ego non assentior 19 contexit ac] ita Al procul dabio falso: codd. corrupti; coll. p. 187,40 vertendum est: ratio autem sermonis, quern modo attulimus, perspicua est. 23 crassum est Supplevi 29 relativis scripsi: duobus additamentis codd.: quae, tametsi additamenta sini, speciem innovant Al ficticie

97. f. 50v

98. 4 ad—terram] conicio velut ignis et terra (fort, lacuna hiat) 5 post paranete codd. Al graece 37 terrain scripsi: ignem codd. Al 40 minime . . nec scripsi: pulchritudine (185, 1) corruptum; locum difficilem Al vertit: (36) nec quatenus eo tenuius tota

99. f. 50r

100. f. 50v

101. mensura exuherantia quadam existit, igne tenuius eril: cum . . possit, ut in ignis . . tenuitatem transeat: posset namque, si ei . . . inesset: at ignis et aer est, remanetque in . . . existit 2 talemque emendavi: nec is est Al 4 haec—infringat (5) fort, scribendum: si haec vero dubitatio . . sat sit, ut in horum suffragium convertalur, nec hoc sermones eorum infringet. ad rem cf. supra p. 183 6 elementum scripsi: dubitatio (media)codd. Al 19 eo—ideoque (21) om. codd. 24 ignis—videtur primum existit, videlicet ignis Al 28 ostentationis suspectum: iocandi more Averr. p. intellegitur κομψοτέρως 304 a 13 23 primo emendavi (cf. Averr. p. 210 EF et eiusdem paraphr. p. 322 HI): superioribus Libris Al 30 inquit] Arist. p. 269 a 2, sed mutilatum 32 convenit — existat (33) Al (sed vix probandum): om. codd.: fort, inter est et id lacuna statuenda

102. f. 50v

103. 9 eum—partibus (10)] ita AI, fort, ex coniectura falsa: codd. corrupti 21 Al: quantitas codd. 23 siquidem—ac (24) om. codd. 28 et sqq.] Averr. p. 211 LM! 31 eis scripsi: eo codd. Al 32 hoc in pauciora] corrupta; conicio haec actu (cf. infra) 37 divisibile (Ar. 304 b 2) scripsi: rectum codd. Al

104. f. 50v

105. f. 51r

106. 7 non est ignis codd. Al 15 elementis (hic et infra) Al: elemento codd. 23 non ante est addidi 36 elementa einendavi: inane codd.

107. f. 51r

108. 1 aquam scripsi: nec codd. Al 7 si] etiam si codd. Al 18. 19 motus quidam simplex et (19) eo motu] plur. numerum praetulerim 21 quoniam] praecedit lemma mutilatum 22 plura ac Al secundum textum: om. codd. 31 etenim scripsi: non enim codd. Al 34 tempus—ut (35) om. codd. 35 non erit Al: existit codd.

109. f. 51v

110. 7 id—elementa (10) supplevi 12 communem] cf. Simpl. p. 628 constet] fort, emendandum: ex qua constent 14 alia generata supplevi 15 cf. Simpl. p. 628, 12 18 et 22.23 nunquam (corrumpuntur) einendavi: alio lempore (incorruptibilia sunt) codd. Al 18 si emeadavi: non itaque codd. Al 25 fort, aute ex eo supplendum: itnque quod minus est hoc pati magis est rationabile 27 cum extinguitur] fort, delendum 28 extinguitur] lege interit

111. f. 51v

112. 14 alibi] Phys. IV 8 16 cf. Averr. p. 216M 19 possibile scripsi: impediens codd. Al 26 cf. Averr. p. 217 BC 27 cum—subiecerit et quasi transpositio in verbis Averr.: et magna verborum contrarietas Al 31 nec— corpora] mutilata senteutia 33 cf. Averr. ib. D 37 non addidi

113. f. 51v

114. 52r

115. 2 cum emendavi: vel quod codd. Al 16 fort, ante si lacuna hiat (Ar. p. 305 a 28/9); cf. infra 21 haec supplevi 22 ac—elementum (23) Al secund. text.: et ubi elementorum necessario existat codd. corrupti 26 ἐν τόπῳ et που scripsi (cf. Arist. p. 304a19): (sermoni) locum Al 31 cum—dubitetur incerta.

116. f. 52r

117. 2 non—eo corrupta 6 de Ortu] II cap. 7. 8 (10) Al secundum textum: fieri posse ut inveniatur codd. 10 quando— atque (12)] Al exhibet: quemadmodum apparet, dum ex aere oritur, in eoque sensatio per se quidem inest male 13 eo emendavi: iis (illis) codd. Al 15 ex—generantur] fort, emendandum quae ab eo (videlicet sensu) segregata sunt 23 evitare scripsi: codd. corrupti: Al exhibet: hoc quidem modo confiteri illis non poterit, quin absurda sint ea, quae 28 infusa] κεχυμένον Simpl. p. 632, 33

118. f. 52r

119. f, 52v

120. 4 . . alio . . alius (5) scripsi: unus . . aqua . . aliorum codd. Al 27 ne- —dividat (29)] fort, mendis sublatis vertendum: eius tantum esse, qui eiusmodi solutionem conirariam perhibet, rursus causam acquirit, cur proprius sermo non tollatur (?) 29 alteri A]: om. codd. 32 irrationale est supplevi; cf. Averr. p. 220 H

121. f. 52v

122. 5 terminata om. codd. 35 relinquitur—fieri (36) supplevi 36 etenim— emendavi et transposui: in codd. Al haec verba post non sunt (38) leguntur.

123. f. 52v

124. f. 53r

125. 19 post intereunt atldit Al: interitui opportuna et 23 generis Al: corporis codd. ὁμογενεῖς τοῖ; ὐποκειμένοις Arist. 306 a 11)

126. f. 35r

127. 20 duo supplevi 22 separatim—contemnit (23) corrupta: conicio separates . . ut verba . . contemnat

128. f. 53v

129. 6 superficiebus scripsi: ambobus codd. Al 9 dividentur codd. Al 11 verba it individua— sint (12) in codd. Al ante itaque leguntur et insuper ante individua (??)mnio itaque convenit 14 tametsi] conicio praeterea 1,5 prius quam forma scripsi: propter formam codd. Al 23 non repleri om. codd. 32 in vase Al: om. codd. forman] conicio essentiam

130. f. 53v

131. f. 54r

132. 1 vel—tres (4) om. codd. hi vel scripsi: hic Al 2 (angulus) erit et (loco vel) A1 Al 3 quae] vel Al 4 tres] sex Al 6 sex scripsi: tres codd. Al 8 quatuor scripsi: duobus codd. Al 9 at emendavi: vel codd. Al. 11 ei tertia recti et ex tribus quartis (12) addidi 23 ac reliquo numero Al: prioris numeri (ut supra) codd., qua cum lectione numerus septimo discrepat

133. f. 54r

134. 10 axis emendavi: pyramis codd.; Al. vertit: quasi super extremitate, quam ex latere pyramidis sumpsit 11 cubos addidi 22 sex—angulis (23) scripsi: codd. habent: alios duodecim hoc quidem modo imaginemur, inquantum implent totum locum; et hoc super lateribus trium angulorum . . erit ex illis unus angulus 25 duodecim pyramides addidi 29 quod—exstruitur emendavi: de quo existimatur codd. Al. 32 ceteris scripsi: tertia codd; loco verborum —ceteris exhibet Al: ex eo namque quod triplici extremitate implet, erit in corpore solido, quatenus vero duabus, locum implebunt; ex eo autem quod tribus, tertium 35.200,1 Plato, non, reiecit scripsi; Al vertit locum corruptum:

135. f. 54r

136. f. 54v

137. (innuit), dixit autem, et quodvis, quatenus nempe in suo sermone innovat, se intellexisse ab initio sicuti . . . 5 praecedentibus] p. 158,29 10 figura emendavi: dimensiones . . erunt Al ex falsa coniectura ac penes et sqq.] locus difficilis 20 evadet] conicio non invadit 25 non confutavit (ut sint) et figurae, quae contrario modo proveniant codd. Al falso

138. f. 54v

139. 1 formas om. Al 2 elementis scripsi: formis codd. Al (cf. infra 1. 20) 5 dictum est supplevi 9 elementa scripsi: corpora codd. Al 10 ex formis emendavi: inter formas codd. Al 14 non addidi 20 linearum—elementis emendavi: lineis seu formis A1 (cf. supra 1. 2)

140. f. 54v

141. f. 55r

142. 11 Timaeo] 5GB 19 angulis addidi 23 angulorum Al: linearum codd. acutissimi sunt emeudavi: desumuntar codd. Al male 28 utrique Al secundum textum: de ulraque codd. 32 motus—plaustri] cf. Arist. 851 b 18 ὥσπερ ὁ τροχὸς τῆς ἀμάξης κυλίεται 35 terra scripsi: ignis codd. Al 38 et 203,4 alieno emendavi: proximo codd. Al

143. f. 55r

144. 36 post quis lacuna hiat.

145. f. 55

146. f. 55v

147. 5 et segregat quod alienum emendavi: (separat) ilia ac id in eis relinquit, quod proximum. codd. Al 8 format corruptum 13 Που adhiberent cod. Al 13 unam tantum emendavi: unamquamque codd. Al 21 frigido scripsi: igni codd. Al 27 calido] frigido codd. Al 33 Nonnulli et dicere (34) Al: codd. corrupti 34 Timaeo] 62 a et sqq.

148. f. 55v

149. 2 igitur—parvitatem (4) altera interpretatio ipsorum verborura qua autem ratione (204, 35) — retulerunt (205,1) esse videtur 19 similis scripsi: genita codd. Al 37 motus] fort, emendandum τὰς ἐνεργείας

150. f. 55v

151. 2 uniens] universalis Al

Themistius In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis 3

ed. Samuel Landauer

Search the Perseus Catalog for:

DE CAELO ΕΤ MUNDO ¹ LIBER TERTIUS CUM THEMISTII PHILOSOPHI COMMENTARIO MOYSE ALATINO MEDICO HEBRAEO INTERPRETE.

Current edition First1KGreek

Notes on the current edition

Stable identifiers

Search the Perseus Catalog for:

Search the Perseus Catalog for:

DE CAELO ΕΤ MUNDO 1 LIBER TERTIUS CUM THEMISTII PHILOSOPHI COMMENTARIO MOYSE ALATINO MEDICO HEBRAEO INTERPRETE.

Current edition First1KGreek

Notes on the current edition

Stable identifiers

DE CAELO ΕΤ MUNDO ¹ LIBER TERTIUS CUM THEMISTII PHILOSOPHI COMMENTARIO MOYSE ALATINO MEDICO HEBRAEO INTERPRETE.