mvp-comment-1-1
Wecklein 1888, p. 251
mvp-comment-1-2
Prolog, wenn man das Erwachen der Erinyen 140-178 als Parodos und das zweite Erscheinen derselben 244-275 als Epiparodos gelten läfst. Andernfalls müfste man den Prolog bis zum eigentlichen Auftreten des Chors als der wirklichen Parodos, also 1-243 rechnen. Die Pythia, welche als Greisin (38) sich auf einen Stab stützt, kommt (durch eine Seitenthüre der Hinterwand) aus einem Nebenraume des Tempels zum Haupteingange desselben und verrichtet vor dem Eintritt ein Gebet (30 f.). Sie hat die
χρηστηρία ἐσθής wie Kasandra in Agamemnon (zu
Ag. 774
). Gut bemerkt der
Schol.
:
φαίνεται ἐπὶ σκηνῆς τὸ μαντεῖον· η δὲ προφῆτις πρόεισιν ἐπικλήσεις, ὡς ἔθος, τῶν θεῶν ποιησομένη, ἀπροόπτως τε ἰδοῦσα τὰς Ἐρινύας κύκλῳ τοῦ Ὀρέστου καθευδούσας πάντα μηνύει τοῖς θεαταῖς, οὐχ ὡς διηγουμένη τὰ ὑπὸ τὴν σκηνήν, τοῦτο γὰρ νεωτερικὸν Εὐριπίδειον, ὑπὸ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὰ θορυβήσαντα αὐτὴν καταμηνύουσα φιλοτέχνως
(d. h. die Exposition ist nicht unvermittelt wie bei Euripides, sondern wohl motiviert).
τὰ δὲ πρῶτα εὐχαὶ καὶ ἐπικλήσεις θεῶν,
ἵνα ἀπὸ τῶν εὐφημοτέρων ἄρξηται ἡ προφῆτις (in der That breitet das Gebet der Priesterin über den Anfang eine weihevolle Stimmung aus).
οἰκονομικῶς δὲ οὐκ ἐν ἀρχῇ διώκεται Ὀρέστης,
ἀλλὰ τοῦτο ἐν μέσῳ τοῦ δράματος κατατάττει,
ταμιευόμενος τὰ ἀκμαιότατα ἐν μέσῳ.
mvp-comment-59-1
Wecklein 1888, p. 260
mvp-comment-59-2
ὅρα zur Chorführerin wie
131, 183. —
τραγικώτερον τὸ εἴδωλον Κλυταιμήστρας σώζει τὴν σφαγήν Schol.
-
καρδίᾳ, mit dem Inneren.
mvp-comment-59-3
1
mvp-comment-60-1
2
mvp-comment-60-2
Wecklein 1888, p. 260
mvp-comment-60-3
Schol.
ἐν τῷ καθεύδειν ὁ νοῦς ἀκριβέστερον ὁρᾷ μὴ παραπλανώμενος τῇ θέα. Schlafenden Augen wird der Geist erhellt, während am Tage die Natur des Geistes nicht weitblickend ist. Vgl.
Pind. frg. 108
Bgk.
εὕδει δὲ πρασσόντων μελέων·
ἀτὰρ
εὐδόντεσσιν
ἐν πολλοῖς ὀνείροις δείκνυσι τερπνῶν ἐφέρποισαν χαλεπῶν τε κρίσιν,
Xenoph. Kyr. VIII 7, 21
ἐγγύτερον μὲν τῶν ἀνθρωπίνων θανάτῳ οὐδέν ἐστιν ὕπνου·
ἡ δὲ ἀνθρώπου ψυχὴ τότε δήπου θειοτάτη καταφαίνεται καὶ
τότε τι
τῶν μελλόντων προορᾷ, Platon
περὶ πολιτ.
ΙΧ 1, Aelian.
ποικ.
ἱστ.
ΙΙΙ 11
οἱ Περιπατητικοί φασι
μεθ᾿
ἡμέραν θητεύουσαν τὴν ψυχὴν τῷ σώματι περιπλέκεσθαι καὶ μὴ δύνασθαι καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν θεωρεῖν,
νύκτωρ δὲ διαλυθεῖσαν τῆς περὶ τοῦτο λειτουργίας καὶ σφαιρωθεῖσαν ἐν τῷ περὶ τὸν θώρακα τόπῳ μαντικωτέραν γίνεσθαι,
ἐξ ὧν τὰ ἐνύπνια.
Cic. d. divin. I 30
cum ergo est somno sevocatus animus a societate et a contagione corporis, tum meminit praeteritorum, praesentia cernit, futura providet; iacet enim corpus dormientis ut mortui, viget autem et vivit animus.
mvp-comment-61-1
Wecklein 1888, p. 260
mvp-comment-61-2
ἐλείξατε, wie durstige Hunde (vgl. zu
Ag. 1104
). Klytämestra hat den Erinyen Opfer gebracht nach der Ermordung des Agamemnon, um deren Groll abzuwenden.
mvp-comment-62-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-62-2
ἀοίνους:
οἶνος
γὰρ
οὐ
σπέν δεται
Ερινύσιν Schol. Vgl.
Soph. Oed. K. 100
ἀοίνοις. Die Spenden, welche den Erinyen ausgegossen werden (
νηφάλιαι σπονδαὶ Schol. zu Soph. a. O.) bestehen aus reinem Quellwasser oder aus Wasser und Honig, vgl. ebd. 469, 481.
mvp-comment-63-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-63-2
νυκτίσεμνα
δείπνα sollte noch wie
χοὰς ἀοίνους als Apposition zu
πολλά stehen, wird aber von einem
νυκτίeigenen Verbum regiert.
σεμνα dicuntur sacrificia, quae eo ipso, quod nocte fiunt, augustiora sunt et sacrum quasi horrorem incutiunt (Schütz). Vgl. Einl. S. 12.
mvp-comment-64-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-64-2
ὥραν ..
θεῶν: zu einer Zeit, welche ihr mit keiner Gottheit teilt (in der
„Geisterstunde");
ἐν γὰρ τῷ μεσονυκτίῳ μόναις Ερινύσιν ἀπάρχονται Schol. Der Akk. wie
Eur. Bakch. 723
αἳ δὲ τὴν τεταγ μένην ὥραν ἐκίνουν θύρσον ἐς βακχεύματα
. Vgl. zu
Cho. 812
.
mvp-comment-65-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-65-2
λὰξ πατούμενα wie
Cho. 640
.
mvp-comment-66-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-66-2
ἐγκατιλλώψας:
ἐγγελάσας.
Διὰ δὲ τούτων
ερεθίζει
αὐτάς Schol.
mvp-comment-67-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-67-2
ὡς kausal.
περὶ ψυχῆς wie
Hom.
ι 423
πάντας τε δόλους καὶ μῆτιν ὕφαινον ὥς τε περὶ
ψυ χῆς,
Hel. 946
τοὺς δὲ Μενέλεω ποθῶ λόγους ἀκοῦσαι τίνας ἐρεῖ ψυχῆς πέρι, und in Redensarten wie
μάχεσθαι,
θέειν,
τρέχειν περὶ ψυχῆς,
ὁ περὶ τῆς ψυχῆς ἀγών (
Soph. El. 1492
), doch hier mehr in übertragenem Sinne
,,es ist mir blutiger Ernst um die Sache".
φρονήσατε, bringt es euch zum
Bewurstsein.
mvp-comment-68-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-68-2
ὄναρ, im Traume euch erscheinend. Der Dichter giebt damit den Zuschauern die richtige Auffassung des Folgenden an die Hand. Vgl. 131.
mvp-comment-69-1
3
mvp-comment-69-2
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-69-3
Die
παρεπιγραφαί geben den äufseren Vorgang an; sie kommen öfter in Handschriften des Aristophanes, bei Tragikern nur hier vor, wie auch die Art der äufseren Handlung vereinzelt steht.
mvp-comment-70-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-70-2
μύζοιτε: zu
Ag. 1058
.
mvp-comment-71-1
4
mvp-comment-71-2
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-71-3
Er hat eben Freunde, die anderer Art sind als die meinigen.
mvp-comment-72-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-72-2
πάθος, was euch und mir widerfahren ist,
dafs Orestes die Flucht ergriffen hat.
mvp-comment-73-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-73-2
πέπρακται, ist dein Werk, vgl.
Eur. Med. 1064
πάντως πέπρακται ταῦτα κοὐκ ἐκφεύξεται
und dazu
Schol.
:
ἀντὶ τοῦ κέκριται, εἴμαρται, πέπρωται
. Bentley will hier
πέπρωται schreiben nach
Prom. 535
τί γὰρ πέπρωται Ζηνὶ πλὴν ἀεὶ κρατεῖν
. Vgl. 71
κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντο.
mvp-comment-74-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-74-2
συνωμόται:
Ag. 655
.
mvp-comment-75-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-75-2
ἐξεκήραναν, Schol.
παρεί λοντο. Hesych.
ἐξεκήρανεν·
ἐξέ φθειρε.
mvp-comment-76-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-76-2
λαβὲ (wie man dem Hunde
zuruft fals")
φράζου
(,,hab acht") spricht die Chorführerin im Traume.
mvp-comment-77-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-77-2
κύων, ein Jagdhund. Vgl. Aristot. Tiergesch. IV 10
ἐνυπνιάζειν φαίνονται οὐ μόνον ἄνθρωποι,
ἀλλὰ καὶ ἵπποι καὶ κύνες καὶ βόες, Lucret. IV 988 venantumque canes in molli saepe quiete iactant crura tamen subito vocesque repente mittunt et crebro reducunt naribus auras, ut vestigia si teneant inventa ferarum etc.
mvp-comment-78-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-78-2
πῆμα, das Unglück, dafs Orestes entronnen ist.
mvp-comment-79-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-79-2
Meine gerechten Vorwürfe mögen dein Inneres empfindlich berühren.
Hom.
Ε 493
δάκε δὲ φρένας Ἕκτορι
μύθος.
mvp-comment-80-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-80-2
ἀντίκεντρα wie 469. Weiter ausgeführt wird der Vergleich 156 f.
mvp-comment-81-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-81-2
σοῦ:
ἴθι,
τρέχε,
ὅρμα Hesych.
—
Schol.
:
ἐπουρίσασα τῷ ἐφορμήσασα τῷ Ὀρέστη
Über das demonstrative
to
Krüger II § 50, 1, 4
.
mvp-comment-82-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-82-2
ἀτμῷ,
νηδύος πυρί, dem Atem, der wie Feuer aus deinem Leibe kommt.
mvp-comment-83-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-83-2
δευτέροις διώγμασιν: das erste Mal verfolgten sie ihn von Argos nach Delphi. Der Schatten der Klyt. verschwindet wieder in die Tiefe
durch das
ἀναπίεσμα).
mvp-comment-84-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-84-2
Parodos (vgl. zu 1). Die Chorführerin erwacht und weckt die nächste Erinye, welche wieder eine andere anstöfst u. s. f. Dann stellen sie sich zu Halbchören zusammen.
mvp-comment-85-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-85-2
ἀπολακτίσασα ἰδώμεθα dem
σχῆμα
καθ᾿
ὅλον καὶ μέρος entsprechend. Vgl.
Aristoph. Vö. 203
ἀνεγείρας τὴν ἐμὴν ἀηδόνα καλοῦμεν αὐτούς
.
Krüger I § 56, 9, 1
.
τοῦδε φροιμίου, „ob etwas von dem folgenden (
τοῦδε wie
ὕμνον τόνδε δέσμιον 306) Vorspiel wirkungslos ist" (
ματᾷ, Schol.
μάταιον γίνεται). Der folgende Gesang soll als
προοίμιον nur einstweilen eine Ahnung geben, was sie in ihrer Wut leisten können.
mvp-comment-85-3
5
mvp-comment-86-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-86-2
In den zwei ersten Strophenpaaren wechseln, wie sich aus dem Text ergiebt, die Halbchöre (A, B). Im dritten Strophenpaare treten sie zum Gesamtchore zusammen.
- In der Aufregung unterbrechen sich im Anfang die
Halbehöre: A.
ἐπάθομεν,
φίλαι,
ἐπάθομεν πάθος . .
θήρ. B.
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα u. s. w.
mvp-comment-87-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-87-2
δυσαχές (schwer zu beklagen) nur hier.