Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

307-395

[FIRST STASIMON. 'We are just and only pursue the guilty. Mother Night, hear! Apollo wrongs us (307-333). Fate bids us pursue the wicked, even after death (334-346). We are dark powers: apart from the gods: our lot is to ruin wicked houses (347-359). We relieve the gods of this: and chase and catch even the swift. The proud are brought low: they know not till the woe comes (360-380). We are unforgetful, implacable, terrible; men must fear and honour us, though we be Powers of Darkness' (381-396).]

Orestes maintains a patient and scornful silence: which rouses the Chorus to still greater fury. There would be a dramatic pause before this line; then the furious threat . There is no need to divide the speech between different speakers, as Hartung, Paley, and others, following M. G.

ὕμνον δέσμιον σέθεν¹

δεδόκηκεν²

λάχη³

στάσις⁴

I take Hermann's original correction προνέμοντα, that puts forth for all to see: opposed to the action of the guilty man who hides ( ) his bloody hands.

I take Hermann's corr. εὐθυδίκαιοι (justified by

ὀρθοδίκαιοι

l. 994 ) and H. L. Ahrens' οἰόμεθ'.

πράκτορες⁵

τελέως⁶

ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν⁷

ματρῷον ἅγνισμα κύριον φόνου⁸

In the refrain note the effect of the accumulated adjectives and nouns describing the charm :

Over the victim this is our song-

A frenzy, a maddening distraction, -

A chant of the Furies

Untuned to the lyre, a spell to chain the soul,

blighting the life of man.

αὐονά⁹ ἀφόρμικτος¹⁰ αὐαίνω¹¹

διανταία¹²

This is far more Aeschylean and forcible than the common rendering all pervading (Lin. Pal. Hart. Mors. etc., following Schol.).

Taking the old corrections of the corrupt text, which are much the simplest and best, we get a good sense:

To those mortals who light upon sinful deeds of blood,

To cling to them, until

He [the guilty man] pass beneath the earth:

And [even] in death he is not over-free.

ξυμπέσωσιν¹³

But the fact is that all through these lines there is an intentional use of mild terms, giving (as so often) the effect of the deadliest irony, and suggesting the grim exultant ferocity of the Furies. Thus, besides ξυμπέσωσι¹⁴

Note the Epic usages: (1) τοῖσιν¹⁵ ξυμπέσωσιν¹⁶ ὄφρα ἄν¹⁷

λάχη¹⁸

ἐκράνθη¹⁹

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας²⁰

This line does not correspond to the antistrophic line,

Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας,

but both make good sense, and there is no specially suspicious word in either. Under these circumstances it is quite easy to make them correspond in numerous different ways, by changing one, or the other, or both. But the best correction is to read ἀνέορτον for ἄμοιρον here, and in the antistrophe to read δ' αἱμοσταγές for γὰρ αἱματοσταγές. In pure white robes I have no festal part.

The Eumenides as nether and evil powers had no lot nor part in the festivals of gods where white robes were worn: they were μελανεί- μονες, black-robed, ,

μέλαιναι,

l. 52 , φαιοχίτωνες, dusky in garb, Cho. 1048 , as became daughters of Night.

Whenever the Wargod is tamed and slays a friend, an imaginative phrase, obscure from its very boldness: he means when Strife in the house sheds a kinsman's blood.

διόμεναι²¹

τόν²²

are read in the MSS. :

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοίως

μαυροῦμεν ὑφ᾽ [or ἐφ᾽] αἵματος νέου,

and in the antistrophe :

σφαλερὰ τανυδρόμοις

κῶλα δύσφορον ἄταν.

The best emendation seems to be Weil's:

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὅμως ἀμαυρ-

οῦμεν αἵματος νέου,

and in the antistrophe:

σφαλερὰ τανυδρόμοις ὅμως

κῶλα, δύσφορον μάταν.

The meaning of the passage before us will then be:

After him pursuing,

Mighty though he be, we waste him away

For the new deed of blood.

The genitive will then be a genitive of the cause (like θράσους τοῦδ᾽ οὐκ ἀλύξεις Soph. Εl. 627, for this daring thou shalt not escape) or perhaps the more special gen. of the charge (like ἁλῶναι κλοπῆς, διώκειν φόνου, etc.).

For a fuller discussion see Appendix.

Again an obscure passage. MSS. read :

σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν

μηδ᾽ ἐς ἄγκρισιν ἐλθεῖν·

Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἃς ἀπηξιώσατο.

And then should follow what has got displaced in the MSS.:

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα, κ.τ.λ.

Where the general drift seems to be: [I pursue the guilty] and am eager to relieve another (the gods) of this charge, and set the gods free, and prevent the crime from coming to trial-for Zeus has banished the guilty from his sight, etc.

This seems to make a fair sense, and it is best with most editors to suppose the nom. pendens σπευδόμεναι to be taken up again by μάλα γὰρ οὖν, so that the sentence is only grammatically completed when we reach καταφέρω.

[This anacoluthon is rather harsh: Wecklein and Kirchhoff take Döderlein's suggestion σπεύδομεν αΐδ', we here are eager. But the phrase is then abrupt and unnatural.]

The points that remain are:

(1) 362 ἐμαῖσι λιταῖς, which, if right, must be referred to the prayer of the Eumenides to Apollo not to interfere. But the passage is too general to refer specially to Orestes, though he is of course in their minds. So that perhaps ἐμαῖς μελέταις is better, and by my labour to set the gods free (lit. to bring about the freedom or immunity of the gods, i. e. freedom from the duty of punishing the criminal).

(2) 363 μηδ' εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν: i. e. to take the guilty into my own hands and prevent the matter from being tried by the gods;the very thing they feared was going to be done with Orestes. ἄγκρισις or ἀνάκρισις is the technical term for the preliminary investigation by a magistrate.

(3) Bloody hateful race, i.e. as Schol. explains, the race of murderers: the whole passage from being a general description of the office of the Furies and their relation to the gods. [H. P. and others refer ἔθνοs to Furies: but they would hardly call themselves ἀξιώμισον.]

The whole passage may then be translated as follows:

And eager to lighten another of this charge,

And by our care to set free the gods,

And that [it] come not to trial:

For with this bloody hateful troop

Zeus deigns not to commune.

μάλα²³ ἁλομένα²⁴ ὅμως²⁵ μάταν²⁶

ὑπ᾿ αἰθέρι²⁷

κατὰ γᾶν²⁸

After this line in the MSS. comes μάλα γὰρ οὖν . . . μάταν ( ). It is possible that the words are repeated as a refrain both here and after .

And though he falls, he knows not this in his witless ruin : λυμή²⁹ τόδε³⁰ πίπτων οὐκ οἶδεν³¹

κνέφας³² μύσος³³

ἐπί³⁴

Again a highly imaginative and picturesque phrase which needs no alteration:

And the voice of many a groan

Proclaims against the house a mist of gloom.

The groans of the past victims are heard as it were making a horror of gloom about the house of wickedness.

μένει γάρ³⁵

The verb ἐσμέν³⁶

Speeding to do our office dishonoured, and unregarded,

Far apart from gods

Where no sunlight shines,-pathless and rugged alike

For the sightless and the seeing;

i.e. our pursuit which brings misery on living and dead alike: according to the oft-repeated idea that even in death the victim escapes not from the Furies:

ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται

l. 175 ,

θανὼν δ᾽ οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος

l. 346 . The sentence has no verb, and διόμεναι³⁷

ἀνηλίῳ λάμπᾳ³⁸ λάμπᾳ³⁹

δυσοδοπαίπαλα⁴⁰

There are many suggestions to cure the metrical fault, δυσποροπ., δυσποδοπ., δυσμολοπ., δυσβατοπ., etc. But it is best to leave it.

Compare

ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

l. 322 .

δοθέντα τέλεον⁴¹

Two syllables are wanting to make the metre correspond: and they are usually supplied among the iambics of , with adoption of Hermann's κύρω for κῠρῶ; but possibly is all right, and the loss is in .

[Enter Athena from above in the air.]

Eumenides. Arthur Sidgwick. ed. Arthur Sidgwick. Oxford. 1887.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Current edition Experimental

Commentary (Arthur Sidgwick, 1887) (OCR draft) (English) (Arthur Sidgwick's commentary on the Eumenides, aligned to the canonical Greek text.)

Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.

Editions (12)

Εὐμενίδες First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 143-177 focus

str. 1

Χορός

ἰοὺ ἰοὺ πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,—

ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,—

ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145

ἄφερτον κακόν.

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽¹ ὁ θήρ—

ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

149

ant. 1

Χορός

ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει,—

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,—
150

τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν,

τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.—

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;

155

str. 2

Χορός

ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρῳ

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.—

πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
160

βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.

162

ant. 2

Χορός

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον²

φονολιβῆ³ θρόνον

περὶ πόδα, περὶ κάρα.—
165

πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον⁴ ἄγος ἔχειν.

169

str. 3

Χορός

ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν⁵ μιάσματι

μυχὸν⁶ ἔχρανας⁷ αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170

παρὰ νόμον⁸ θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.

174

ant. 3

Χορός

κἀμοί γε⁹ λυπρός, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ὑπό τε γᾶν φυγὼν¹⁰ οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται.
175

ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽¹¹ ἕτερον ἐν κάρᾳ

μιάστορ᾽ ἐγγενῆ¹² πάσεται.¹³

178

Ἀπόλλων

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ἀνῇς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾽¹⁴ ἀπ᾽ ἀνθρώπων¹⁵ ἀφρόν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει:
185

ἀλλ᾽ οὗ¹⁶ καρανιστῆρες¹⁷ ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ

παίδων †κακοῦται¹⁸ χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία,¹⁹

λευσμός²⁰ τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν

ὑπὸ ῥάχιν²¹ παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190

οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε Πυθίοισι²² τρίβεσθαι μύσος.
195

χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.

ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,

ἀλλ᾽ εἷς²³ τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν²⁴ παναίτιος.
200

Ἀπόλλων

πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

Χορός

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

Ἀπόλλων

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς²⁵ πρᾶξαι.²⁶ τί²⁷ μήν;

Χορός

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ²⁸ νέου.

Ἀπόλλων

καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205

Χορός

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;

Ἀπόλλων

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

Χορός

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

Ἀπόλλων

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

Χορός

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

Ἀπόλλων

τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;

Χορός²⁹

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

213

Ἀπόλλων

ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν εἰργάσω³⁰

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται³¹ τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος³²

ὅρκου ᾽στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ³³ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς

τὸ μὴ τίνεσθαι³⁴ μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽³⁵ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς³⁶ τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

Χορός

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω³⁷ ποτέ.
225

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέω³⁸ τίθου.

Χορός

τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορός

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει:

ἐγὼ δ᾽, ἄγει³⁹ γὰρ αἷμα μητρῷον,⁴⁰ δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.⁴¹

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι:

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον⁴² τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν⁴³ βροτῶν.

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.

αὐτοῦ φυλάσσων ἀμμενῶ⁴⁴ τέλος δίκης.

Χορός

εἶεν: τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν⁴⁵

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.⁴⁶

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον: χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν⁴⁷
250

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

254

Χορός

ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ,

λεῦσσέ τε πάντα,⁴⁸ μὴ
255

λάθῃ φύγδα⁴⁹ βὰς

[ὁ⁵⁰] ματροφόνος ἀτίτας.—

ὁ δ᾽ αὖτέ γ᾽ οὖν ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.—
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν: αἷμα μητρῷον χαμαὶ

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον⁵¹ οἴχεται.—

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελῶν⁵² πέλανον: ἀπὸ δὲ σοῦ
265

φεροίμαν βοσκὰν⁵³ πώματος δυσπότου:—

καὶ ζῶντά σ᾽ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντίποιν᾽ ὡς⁵⁴ τίνῃς⁵⁵ ματροφόνου δύας.—

ὄψι δὲ κεἴ⁵⁶ τις ἄλλος⁵⁷ ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον
270

τιν᾽⁵⁸ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.—

μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.⁵⁹
275
276

Ὀρέστης

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως: ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου:

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285

[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]⁶⁰

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν: κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι,—κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,—

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

299

Χορός

οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.⁶¹

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;⁶²

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς:
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

307

Χορός

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.⁶³

εὐθυδίκαιοι δ᾽⁶⁴ οἰόμεθ᾽⁶⁵ εἶναι:

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽⁶⁶

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,⁶⁷

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ:
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν⁶⁸ ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ⁶⁹

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι⁷⁰ πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320
321

str. 1

Χορός

μᾶτερ ἅ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι⁷¹ καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-

νίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος
325

πτῶκα,⁷² ματρῷον ἅγ-

νισμα κύριον φόνου.

328

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ⁷³ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

334

ant. 1

Χορός

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335

θνατῶν⁷⁴ τοῖσιν αὐτουργίαι⁷⁵

ξυμπέσωσιν⁷⁶ μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ: θανὼν δ᾽

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340
341

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ⁷⁷ φρενοδαλής,

ὕμνος⁷⁸ ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

347

str. 2

Χορός

γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
350

ξυνδαίτωρ⁷⁹ μετάκοινος.

παλλεύκων δὲ πέπλων ἀνέορτος⁸⁰ ἄκληρος ἐτύχθην.

354

Χορός

δωμάτων⁸¹ γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς: ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς⁸² ὢν φίλον⁸³ ἕλῃ,

ἐπὶ τὸν ὧδ᾽ ἱέμεναι⁸⁴

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν⁸⁵ [ὑφ᾽⁸⁶] αἵματος νέου.>

360

ant. 2

Χορός

σπευδομένα⁸⁷ δ᾽ ἀφελεῖν
360

τινὰ τάσδε⁸⁸ μερίμνας,

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖς

μελέταις⁸⁹ ἐπικραίνειν,

μηδ᾽ εἰς⁹⁰ ἄγκρισιν ἐλθεῖν—

Ζεὺς δ᾽ αἱμοσταγὲς⁹¹ ἀξ-
365

ιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἇς ἀπηξιώσατο—

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν⁹² βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
370

σφαλερὰ τανυδρόμοις <ὅμως⁹³>

κῶλα, δύσφορον μάταν.⁹⁴⁹⁵

373

str. 3

Χορός

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησ-
375

μοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις⁹⁶ ποδός.

377

ant. 3

Χορός

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾳ:

τοῖον [γὰρ⁹⁷] ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
380
381

str. 4

Χορός

μένει γάρ: εὐμήχανοί

τε⁹⁸ καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες, σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾽ ἀτίετα⁹⁹ διόμεναι¹⁰⁰
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀνηλίῳ

λάμπᾳ, †δυσοδοπαίπαλα¹⁰¹

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

389

ant. 4

Χορός

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί¹⁰²

τε καὶ δέδοικεν¹⁰³ βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔτι¹⁰⁴ δέ μοι

<μένει¹⁰⁵> γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας

κύρω,¹⁰⁶ καίπερ ὑπὸ χθόνα
395

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

397

Αθηνα

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,¹⁰⁷

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις:

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405

καινὴν¹⁰⁸ δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω:

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας¹⁰⁹

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασι.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον¹¹⁰ ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς¹¹¹ τέκνα.

Ἀραὶ¹¹² δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας¹¹³ ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ¹¹⁴ τέρμα τῆς φυγῆς;¹¹⁵

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς¹¹⁶ φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Ἀθηνᾶ

ἄλλαις ἀνάγκαις,¹¹⁷ ἤ τινος¹¹⁸ τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος¹¹⁹ πάρα.

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.¹²⁰

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος¹²¹ μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

Χορός

πῶς δή; δίδαξον: τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾽ ἀξίων.¹²²
435
436

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ¹²³ ψόγον:

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν¹²⁴ τρόποις Ἰξίονος:

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων¹²⁵ μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην¹²⁶ βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα:

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου¹²⁷ βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσει τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα:

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος¹²⁸ οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον: ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασ᾽, ἃ¹²⁹ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽¹³⁰ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην:

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.

470

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν: οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου¹³¹ διαιρεῖν ὀξυμηνίτους¹³² δίκας:

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς¹³³

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις:

ἐγὼ¹³⁴ δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ αἱροῦμαι¹³⁵ πόλει.
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταῦθις¹³⁶ ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι¹³⁷ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν: ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε¹³⁸ δυσπήμαντ᾽¹³⁹ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

†φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη¹⁴⁰

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον†.¹⁴¹

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω,¹⁴² διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκον¹⁴³ πορόντας¹⁴⁴ μηδὲν ἔκδικον φράσειν.¹⁴⁵¹⁴⁶

490

str. 1

Χορός

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα <τε¹⁴⁷> καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ¹⁴⁸ συναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

499

ant. 1

Χορός

οὐδὲ¹⁴⁹ γὰρ¹⁵⁰ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
500

ψει κότος τιν᾽¹⁵¹ ἐργμάτων:

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽¹⁵² οὐ βέβαια τλά-

μων [δέ τις¹⁵³] μάταν παρηγορεῖ.

508

str. 2

Χορός

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ¹⁵⁴ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

517

ant. 2

Χορός

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν¹⁵⁵ καθήμενον:

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει¹⁵⁶

καρδίαν <ἂν¹⁵⁷> ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
525
526

str. 3

Χορός

μήτ᾽ ἀνάρχετον¹⁵⁸ βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ¹⁵⁹ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽¹⁶⁰
530

ἄλλᾳ¹⁶¹ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας¹⁶² μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως:

ἐκ δ᾽ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος¹⁶³

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

538

ant. 3

Χορός

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας:

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς:

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων
545

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτί-

μους δόμων¹⁶⁴ ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

550

str. 4

Χορός

ἑκὼν δ᾽¹⁶⁵ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται:

πανώλεθρος <δ᾽¹⁶⁶> οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν¹⁶⁷

ἄγοντα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας¹⁶⁸

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

558

ant. 4

Χορός

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν <ἐν¹⁶⁹> μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε¹⁷⁰ δίνᾳ:

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,¹⁷¹
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν¹⁷² οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν:

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος, ᾆστος.¹⁷³
565
566

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ τ᾽¹⁷⁴ οὖν διάτορος¹⁷⁵ <αἰθέρος¹⁷⁶> Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τούσδ᾽,¹⁷⁷ ὅπως ἂν εὖ διαγνωσθῇ¹⁷⁸ δίκη.¹⁷⁹

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον—ἔστι γὰρ νόμῳ¹⁸⁰¹⁸¹

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ¹⁸² καὶ δόμων ἐφέστιος¹⁸³

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιοσ—

καὶ ξυνδικήσων αὐτός: αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ¹⁸⁴ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως <τ᾽¹⁸⁵> ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.¹⁸⁶

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει¹⁸⁷ πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι¹⁸⁸ μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.¹⁸⁹
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός

τοιγὰρ¹⁹⁰ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.¹⁹¹

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα:

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽¹⁹² οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι¹⁹³ Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ¹⁹⁴ πιφαύσκω δ᾽ ὔμμ᾽¹⁹⁵ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν¹⁹⁶ πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας¹⁹⁷ γάρ νιν¹⁹⁸ ἠμποληκότα

†τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον¹⁹⁹ εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ²⁰⁰ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν†,²⁰¹²⁰²²⁰³ ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ²⁰⁴ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

640

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ:
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε²⁰⁵ πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδαι μὲν ἂν λυθεῖεν,²⁰⁶ ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,²⁰⁷
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος:

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν²⁰⁸ πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε²⁰⁹ καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων²¹⁰ μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα:

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι²¹¹

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;²¹²

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου²¹³ τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρῴσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου:

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός: πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ²¹⁴ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

674

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων²¹⁵

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε,²¹⁶ ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν²¹⁷ τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον²¹⁸ τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ Ἄρειος: ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ʼδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,²¹⁹

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾽πικαινούντων²²⁰ νόμους.

κακαῖς <δ᾽²²¹> ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε²²² δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,²²³

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν²²⁴ οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν: ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους²²⁵ τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
711

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε²²⁶ χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.²²⁷

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις:

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν²²⁸ δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε²²⁹ δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς²³⁰ καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν²³¹ βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος²³² οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην:

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

744

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745

Ὀρέστης²³³

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.²³⁴²³⁵

Ἀπόλλων²³⁶

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ᾽δικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται²³⁷ μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽²³⁸ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην:

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα²³⁹ τοὺς ἐμοὺς δόμους,
755

γαίας²⁴⁰ πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με: καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Ἀργεῖος ἁνὴρ²⁴¹ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
760

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σῴζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι²⁴² †πράξομεν²⁴³ δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος:

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ²⁴⁴ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς²⁴⁵ ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς:
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

778

str. 1

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.²⁴⁶

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας,²⁴⁷ σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον:²⁴⁸ ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν²⁴⁹ ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.²⁵⁰

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι:²⁵¹ δύσοιστα.

πολίταις ἔπαθον:
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

793

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε²⁵² μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾽ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν:

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας²⁵³ αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε μηδὲ τῇδε γῇ
800

βαρὺν κότον σκήψητε,²⁵⁴ μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι †δαιμόνων σταλάγματα,²⁵⁵²⁵⁶²⁵⁷

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.²⁵⁸

808

ant. 1

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.²⁵⁹

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ²⁶⁰

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ²⁶¹

ἄφορον: ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,²⁶²
815

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος²⁶³

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.²⁶⁴

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι: δύσοιστα²⁶⁵

πολίταις ἔπαθον:
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

823

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν στήσητε²⁶⁶ δύσκηλον χθόνα.

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;
825

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος²⁶⁷ μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος:

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ: σὺ δ᾽ εὐπιθὴς²⁶⁸ ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ᾽κβάλῃς ἔπη χθονί,²⁶⁹
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί:

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽²⁷⁰ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

837

str. 2

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς²⁷¹ οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.²⁷²

πνέω τοι μένος ἅπαντά²⁷³ τε κότον.
840

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;²⁷⁴

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ: ἀπὸ γάρ με τι-
845

μᾶν²⁷⁵ δαναιᾶν²⁷⁶ θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.²⁷⁷

848

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι: γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῷ²⁷⁸ μὲν <εἶ²⁷⁹> σὺ κάρτ᾽ ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε: προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξει παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσων²⁸⁰ παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις²⁸¹ ἐμμανεῖς θυμώμασι,
860

μήτ᾽,²⁸² ἐξελοῦσ᾽²⁸³ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται²⁸⁴ δεινὸς εὐκλείας ἔρως:
865

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

870

ant. 2

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.²⁸⁵

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;²⁸⁶
875

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ: ἀπὸ γάρ με τι-

μᾶν δαναιᾶν²⁸⁷ θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.²⁸⁸
880
881

Ἀθηνᾶ

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν: εἰ δὲ μὴ θέλεις²⁸⁹ μένειν,

οὔ τἂν²⁹⁰ δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τιν᾽ ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ²⁹¹ χθονὸς
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Χορός

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, τίνα²⁹² με φῂς ἔχειν²⁹³ ἕδραν;

Ἀθηνᾶ

πάσης ἀπήμον᾽ οἰζύος: δέχου δὲ σύ.

Χορός

καὶ δὴ δέδεγμαι: τίς δέ μοι τιμὴ μένει;

Ἀθηνᾶ

ὡς μή τιν᾽ οἶκον εὐθενεῖν²⁹⁴ ἄνευ σέθεν.
895

Χορός

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον;

Ἀθηνᾶ

τῷ γὰρ σέβοντι συμφορὰς ὀρθώσομεν.

Χορός

καί μοι πρόπαντος²⁹⁵ ἐγγύην θήσει χρόνου;

Ἀθηνᾶ

ἔξεστι²⁹⁶ γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

Χορός

θέλξειν μ᾽ ἔοικας καὶ μεθίσταμαι κότου.
900

Ἀθηνᾶ

τοιγὰρ κατὰ χθόν᾽ οὖσ᾽ ἐπικτήσει φίλους.

Χορός

τί οὖν μ᾽ ἄνωγας τῇδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί;

Ἀθηνᾶ

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα,

καὶ ταῦτα γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου

ἐξ οὐρανοῦ τε: κἀνέμων ἀήματα
905

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα:

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν²⁹⁷ ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα²⁹⁸ μὴ κάμνειν χρόνῳ,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν δυσσεβούντων δ᾽ ἐκφορωτέρα πέλοις.
910

στέργω γάρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος²⁹⁹ δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ᾽ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι.³⁰⁰ τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγὼ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τήνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.
915
916

str. 1

Χορός

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν,

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς Ἄρης τε

φρούριον θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλάνων ἄγαλμα δαιμόνων:
920

ᾇτ᾽ ἐγὼ κατεύχομαι

θεσπίσασα πρευμενῶς

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους

γαίας ἐξαμβρῦσαι³⁰¹
925

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

927

Ἀθηνᾶ

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
930

ἔλαχον διέπειν.

ὁ δὲ μὴ κύρσας ἱλαρῶν³⁰² τούτων

οὐκ οἶδεν ὅθεν πληγαὶ βιότου <προσέπαισαν.³⁰³>

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά³⁰⁴ νιν

πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει, σιγῶν <δ᾽³⁰⁵> ὄλεθρος
935

καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

938

ant. 1

Χορός

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω:

φλογμός³⁰⁶ <τ᾽³⁰⁷> ὀμματοστερὴς φυτῶν, τὸ
940

μὴ περᾶν ὅρον λοπῶν,³⁰⁸

μηδ᾽ ἄκαρπος αἰανὴς ἐφερπέτω νόσος,

μῆλά τ᾽ εὐθενοῦντα Πᾶν³⁰⁹

ξὺν διπλοῖσιν³¹⁰ ἐμβρύοις
945

τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ: γόνος <δ᾽ ἀεὶ³¹¹>

πλουτόχθων ἑρμαίαν

δαιμόνων δόσιν τίοι.

949

Ἀθηνᾶ

ἦ τάδ᾽ ἀκούετε, πόλεως φρούριον,

οἷ᾽ ἐπικραίνει;³¹² μέγα γὰρ δύναται
950

πότνι᾽ Ἐρινὺς παρά τ᾽ ἀθανάτοις

τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν, περί τ᾽ ἀνθρώπων

φανερῶς τελέως³¹³ διαπράσσουσιν,

τοῖς μὲν ἀοιδάς, τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων³¹⁴

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.
955
956

str. 2

Χορός

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώρ-

ους ἀπεννέπω τύχας,

νεανίδων τ᾽ ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους

δότε, κύρι᾽ ἔχοντες,
960

θεαί τ᾽ ὦ³¹⁵ Μοῖραι

ματροκασιγνῆται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι,³¹⁶

παντὶ χρόνῳ δ᾽ ἐπιβριθεῖς
965

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

πάντᾳ³¹⁷ τιμιώταται θεῶν.

968

Ἀθηνᾶ

τάδε τοι χώρᾳ τἠμῇ προφρόνως

ἐπικραινομένων

γάνυμαι: στέργω δ᾽ ὄμματα Πειθοῦς,
970

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμ᾽ ἐπωπᾷ

πρὸς τάσδ᾽ ἀγρίως ἀπανηναμένας:

ἀλλ᾽ ἐκράτησε Ζεὺς ἀγοραῖος:

νικᾷ δ᾽ ἀγαθῶν

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.
975
976

ant. 2

Χορός

τὰν δ᾽ ἄπληστον κακῶν

μήποτ᾽ ἐν πόλει στάσιν

τᾷδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν.

μηδὲ πιοῦσα κόνις

μέλαν αἷμα πολιτᾶν
980

δι᾽ ὀργὰν ποινᾶς³¹⁸

ἀντιφόνους ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δ᾽ ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ³¹⁹ διανοίᾳ,
985

καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί.

πολλῶν γὰρ τόδ᾽ ἐν βροτοῖς ἄκος.

988

Ἀθηνᾶ

ἆρα³²⁰ φρονοῦσα³²¹ γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκεις;³²²

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων
990

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖσδε πολίταις:

τάσδε γὰρ εὔφρονας³²³ εὔφρονες ἀεὶ

μέγα τιμῶντες καὶ γῆν καὶ πόλιν

ὀρθοδίκαιον

πρέψετε πάντως³²⁴ διάγοντες.
995
996

str. 3

Χορός

<χαίρετε³²⁵> χαίρετ᾽ ἐν αἰσιμίαισι³²⁶ πλούτου.

χαίρετ᾽ ἀστικὸς λεώς,

ἴκταρ ἥμενοι Διός,

παρθένου³²⁷ φίλας φίλοι

σωφρονοῦντες ἐν χρόνῳ.
1000

Παλλάδος δ᾽ ὑπὸ πτεροῖς

ὄντας ἅζεται πατήρ.

1003

Ἀθηνᾶ

χαίρετε χὐμεῖς: προτέραν δ᾽ ἐμὲ³²⁸ χρὴ

στείχειν θαλάμους ἀποδείξουσαν

πρὸς φῶς ἱερὸν τῶνδε προπομπῶν.³²⁹
1005

ἴτε καὶ σφαγίων τῶνδ᾽ ὑπὸ σεμνῶν

κατὰ γῆς σύμεναι τὸ μὲν ἀτηρὸν³³⁰

χώρας κατέχειν, τὸ δὲ κερδαλέον

πέμπειν πόλεως ἐπὶ νίκῃ.

ὑμεῖς³³¹ δ᾽ ἡγεῖσθε, πολισσοῦχοι
1010

παῖδες Κραναοῦ, ταῖσδε μετοίκοις.³³²

εἴη δ᾽ ἀγαθῶν

ἀγαθὴ διάνοια πολίταις.

1014

ant. 3

Χορός

χαίρετε, χαίρετε δ᾽ αὖθις, ἐπανδιπλάζω,³³³

πάντες οἱ κατὰ πτόλιν,
1015

δαίμονές τε καὶ βροτοί,

Παλλάδος πόλιν νέμον-

τες: μετοικίαν δ᾽ ἐμὴν

εὖ σέβοντες³³⁴ οὔτι μέμ-

ψεσθε συμφορὰς βίου.
1020
1021

Εὐμενίδες Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926.) — 143-177 focus

Χορός

ἰοὺ ἰοὺ πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,—

ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,—

ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145

ἄφερτον κακόν·

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θʼ ὁ θήρ.—

ὕπνῳ κρατηθεῖσʼ ἄγραν ὤλεσα.

149

Χορός

ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλῃ,—

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,—
150

τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν·

τὸν μητραλοίαν δʼ ἐξέκλεψας ὢν θεός.—

τί τῶνδʼ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;

155

Χορός

ἐμοὶ δʼ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρῳ

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.—

πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
160

βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.

162

Χορός

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον

φονολιβῆ θρόνον

περὶ πόδα, περὶ κάρα.—
165

πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.

169

Χορός

ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν μιάσματι

μυχὸν ἐχράνατʼ αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.

174

Χορός

κἀμοί γε λυπρός, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτʼ ἐλευθεροῦται.
175

ποτιτρόπαιος ὢν δʼ ἕτερον ἐν κάρᾳ

μιάστορʼ ἐκ γένους πάσεται.

Ἀπόλλων

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτʼ, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ἀνῇς ὑπʼ ἄλγους μέλανʼ ἀπʼ ἀνθρώπων ἀφρόν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185

ἀλλʼ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τʼ ἀποφθορᾷ

παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδʼ ἀκρωνία,

λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρʼ ἀκούετε
190

οἵας ἑορτῆς ἔστʼ ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρʼ ἔχουσαι; πᾶς δʼ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195

χωρεῖτʼ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.

ποίμνης τοιαύτης δʼ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,

ἀλλʼ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200

Ἀπόλλων

πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

Χορός

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

Ἀπόλλων

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πρᾶξαι. τί μήν ;

Χορός

κἄπειθʼ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.

Ἀπόλλων

καὶ προστραπέσθαι τούσδʼ ἐπέστελλον δόμους.
205

Χορός

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;

Ἀπόλλων

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

Χορός

ἀλλʼ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

Ἀπόλλων

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

Χορός

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

Ἀπόλλων

τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;

Χορός

οὐκ ἂν γένοιθʼ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

213

Ἀπόλλων

ἦ κάρτʼ ἄτιμα καὶ παρʼ οὐδὲν εἰργάσω

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

Κύπρις δʼ ἄτιμος τῷδʼ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ʼστὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδʼ ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημʼ Ὀρέστην σʼ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σʼ ἐνθυμουμένην,

τὰ δʼ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδʼ ἐποπτεύσει θεά.

Χορός

τὸν ἄνδρʼ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

Ἀπόλλων

σὺ δʼ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.

Χορός

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

Ἀπόλλων

οὐδʼ ἂν δεχοίμην ὥστʼ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορός

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ.

ἐγὼ δʼ, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

Ἀπόλλων

ἐγὼ δʼ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφʼ ἑκών.

Ὀρέστης

ἄνασσʼ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδʼ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλʼ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

Χορός

εἶεν· τόδʼ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσʼ, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδʼ ἐνθάδʼ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

254

Χορός

ὅρα ὅρα μάλʼ αὖ,

λεύσσετε πάντα, μὴ
255

λάθῃ φύγδα βὰς

ὁ ματροφόνος ἀτίτας.

ὁ δʼ αὖτέ γʼ οὖν ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260

τὸ δʼ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαὶ

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλʼ ἀντιδοῦναι δεῖ σʼ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σʼ ἰσχνάνασʼ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντίποινʼ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον
270

τινʼ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθʼ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντʼ ἐπωπᾷ φρενί.
275

276

Ὀρέστης

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θʼ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δʼ ἔκπλυτον πέλει·

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτʼ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφʼ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδʼ Ἀθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δʼ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλʼ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσʼ, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι—κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός—

ὅπως γένοιτο τῶνδʼ ἐμοὶ λυτήριος.

Χορός

οὔτοι σʼ Ἀπόλλων οὐδʼ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτʼ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθʼ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.

οὐδʼ ἀντιφωνεῖς, ἀλλʼ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δʼ ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.

307

Χορός

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατʼ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.

εὐθυδίκαιοι δʼ οἰόμεθʼ εἶναι·

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντʼ

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφʼ ἡμῶν,

ἀσινὴς δʼ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δʼ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδʼ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320

321

Χορός

μᾶτερ ἅ μʼ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθʼ. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-

νίς μʼ ἄτιμον τίθησιν

τόνδʼ ἀφαιρούμενος
325

πτῶκα, ματρῷον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.

328

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

334

Χορός

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρʼ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι

ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρʼ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δʼ

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340

341

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

347

Χορός

γιγνομέναισι λάχη τάδʼ ἐφʼ ἁμὶν ἐκράνθη·

ἀθανάτων δʼ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστί
350

συνδαίτωρ μετάκοινος·

παλλεύκων δὲ πέπλων ἀπόμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην

¯˘¯˘¯˘¯

354

Χορός

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.

ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι

κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.

360

Χορός

σπεύδομεν αἵδʼ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
360

θεῶν δʼ ἀτέλειαν ἐμαῖς μελέταις ἐπικραίνειν,

μηδʼ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν·

Ζεὺς δʼ αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
365

ἇς ἀπηξιώσατο.

354a

Χορός

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.

ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι

κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.

368

Χορός

δόξαι τʼ ἀνδρῶν καὶ μάλʼ ὑπʼ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-
370

σμοῖς τʼ ἐπιφθόνοις ποδός.

372

Χορός

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις
375

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

377

Χορός

πίπτων δʼ οὐκ οἶδεν τόδʼ ὑπʼ ἄφρονι λύμᾳ·

τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τινʼ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
380

372a

Χορός

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

381

Χορός

μένει γάρ. εὐμήχανοί

τε καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμʼ ἀτίετα διόμεναι
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντʼ ἀνηλίῳ

λάμπᾳ, δυσοδοπαίπαλα

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

389

Χορός

τίς οὖν τάδʼ οὐχ ἅζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔτι δέ μοι

μένει γέρας παλαιόν, οὐδʼ ἀτιμίας

κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα
395

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτʼ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσʼ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος.

πώλοις ἀκμαίοις τόνδʼ ἐπιζεύξασʼ ὄχον
405

καινὴν δʼ ὁρῶσα τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δʼ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτʼ ἐστέ; πᾶσι δʼ ἐς κοινὸν λέγω·

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδʼ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θʼ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτʼ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτʼ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.

λέγειν δʼ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδʼ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

Ἀραὶ δʼ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τʼ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμʼ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδʼ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Ἀθηνᾶ

ἄλλαις ἀνάγκαις, ἤ τινος τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

Χορός

ἀλλʼ ὅρκον οὐ δέξαιτʼ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

Χορός

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένῃ.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλʼ ἐξέλεγχε, κρῖνε δʼ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπʼ ἐμοὶ τρέποιτʼ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δʼ οὔ; σέβουσαί γʼ ἀξίαν κἀπʼ ἀξίων.
435

436

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδʼ εἰπεῖν, ὦ ξένʼ, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδʼ ἀμυναθοῦ ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσʼ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημʼ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδʼ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστʼ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτʼ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδʼ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δʼ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνονʼ, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθʼ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασʼ, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδʼ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δʼ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδʼ αἰνέσω.

470

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·

οὕτως δʼ ἄμομφον ὄντα σʼ αἰδοῦμαι πόλει.
475

αὗται δʼ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδʼ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε δυσπήμαντʼ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρʼ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντʼ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθʼ, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

κρίνασα δʼ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμʼ ἐτητύμως,

ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.

Χορός

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδʼ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς·
495

πολλὰ δʼ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

499

Χορός

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδʼ ἐφέρ-
500

ψει κότος τις ἐργμάτων—

πάντʼ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δʼ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
505

ἄκεά τʼ οὐ βέβαια τλά-

μων δέ τις μάταν παρηγορεῖ.

508

Χορός

μηδέ τις κικλῃσκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτʼ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τʼ Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχʼ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτʼ, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

517

Χορός

ἔσθʼ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει

καρδίαν ἂν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θʼ ὁμοί-

ως ἔτʼ ἂν σέβοι δίκαν;
525

526

Χορός

μήτʼ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλʼ
530

ἄλλᾳ δʼ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δʼ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δʼ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

538

Χορός

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας·

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων
545

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτί-

μους δόμων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

550

Χορός

ἑκὼν δʼ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος δʼ οὔποτʼ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν

ἄγοντα πολλὰ παντόφυρτʼ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

558

Χορός

καλεῖ δʼ ἀκούοντας οὐδὲν ἐν μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπʼ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτʼ αὐχοῦντʼ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδʼ ὑπερθέοντʼ ἄκραν·

διʼ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετʼ ἄκλαυτος, αἶστος.
565

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ τʼ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τούσδʼ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον—ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδʼ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδʼ ἐγὼ καθάρσιος—

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δʼ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δʼ εἴσαγε
580

ὅπως τʼ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτʼ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δʼ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς

τὴν μητέρʼ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δʼ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδʼ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σʼ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δʼ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γʼ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλʼ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλʼ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθʼ. ἀρωγὰς δʼ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρʼ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δʼ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δʼ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σʼ ἔθρεψʼ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον· ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα.

ἀλλʼ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδʼ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδʼ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως,—μάντις ὢν δʼ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτʼ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθʼ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δʼ ὔμμʼ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστʼ Ἀμαζόνος,

ἀλλʼ ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τʼ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστʼ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δʼ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασʼ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

640

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
640

αὐτὸς δʼ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δʼ ἀκούειν ταῦτʼ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδʼ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δʼ ἐπειδὰν αἷμʼ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστʼ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δʼ ἄλλα πάντʼ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδʼ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμʼ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτʼ ἐν Ἄργει δώματʼ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθʼ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δʼ ὁ θρῴσκων, ἡ δʼ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτʼ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδʼ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλʼ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θʼ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδʼ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδʼ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδʼ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

674

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδʼ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δʼ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσʼ, ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων

ἠκούσαθʼ ὧν ἠκούσατʼ, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτʼ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δʼ Ἄρειον τόνδʼ, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θʼ, ὅτʼ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδʼ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δʼ ἔθυον, ἔνθεν ἔστʼ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τʼ Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τʼ ἦμαρ καὶ κατʼ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ʼπιχραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δʼ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθʼ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτʼ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτʼ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτʼ ἐν Σκύθῃσιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτεινʼ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

711

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδʼ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλʼ αἱματηρὰ πράγματʼ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δʼ οὐκέθʼ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδʼ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλʼ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δʼ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτʼ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντʼ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχʼ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδʼ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδʼ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην.

ψῆφον δʼ Ὀρέστῃ τήνδʼ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μʼ ἐγείνατο,

τὸ δʼ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δʼ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δʼ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθʼ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτʼ ἐπέσταλται τέλος.

744

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβʼ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρʼ ὁρᾷς τάδε;
745

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματʼ, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετʼ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ʼδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δʼ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τʼ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδʼ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους.

γαίας πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σῴζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τινʼ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντʼ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμʼ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δʼ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθʼ ἅπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοὶ κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

793

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθʼ, ἀλλʼ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθʼ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν·

ἀλλʼ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θʼ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτʼ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε μηδὲ τῇδε γῇ
800

βαρὺν κότον σκήψητε, μηδʼ ἀκαρπίαν

τεύξητʼ, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπʼ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπʼ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

808

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δʼ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
815

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι πολίταις·

δύσοισθʼ ἅπαθον.
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

823

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστʼ ἄτιμοι, μηδʼ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν κτίσητε δύσκηλον χθόνα.
825

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλʼ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δʼ εὐπιθὴς ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ʼκβάλῃς ἔπη χθονί,
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδʼ ἔτʼ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835

ἔχουσʼ ἐς αἰεὶ τόνδʼ ἐπαινέσεις λόγον.

837

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
840

οἶ οἶ δᾶ, φεῦ.

τίς μʼ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς ;

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-
845

μᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρʼ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

848

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῷ μὲν εἶ σὺ κάρτʼ ἐμοῦ σοφωτέρα·

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δʼ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδʼ ἐρασθήσεσθε· προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξῃ παρʼ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσων παρʼ ἄλλων οὔποτʼ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δʼ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθʼ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,
860

μήτʼ, ἐξελοῦσʼ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δʼ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην

τοιαῦθʼ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

870

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οἶ οἶ δᾶ, φεῦ.

τίς μʼ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;
875

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-

μᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρʼ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
880

881

Ἀθηνᾶ

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτʼ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδʼ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλʼ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας;
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δʼ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὔ τἂν δικαίως τῇδʼ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τινʼ ἢ κότον τινʼ ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Χορός

ἄνασσʼ Ἀθάνα, τίνα με φὴς ἔχειν ἕδραν;

Ἀθηνᾶ

πάσης ἀπήμονʼ οἰζύος· δέχου δὲ σύ.

Χορός

καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει;

Ἀθηνᾶ

ὡς μή τινʼ οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.
895

Χορός

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον;

Ἀθηνᾶ

τῷ γὰρ σέβοντι συμφορὰς ὀρθώσομεν.

Χορός

καί μοι πρόπαντος ἐγγύην θήσῃ χρόνου;

Ἀθηνᾶ

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

Χορός

θέλξειν μʼ ἔοικας καὶ μεθίσταμαι κότου.
900

Ἀθηνᾶ

τοιγὰρ κατὰ χθόνʼ οὖσʼ ἐπικτήσῃ φίλους.

Χορός

τί οὖν μʼ ἄνωγας τῇδʼ ἐφυμνῆσαι χθονί;

Ἀθηνᾶ

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα,

καὶ ταῦτα γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου

ἐξ οὐρανοῦ τε· κἀνέμων ἀήματα
905

εὐηλίως πνέοντʼ ἐπιστείχειν χθόνα·

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνῳ,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν εὐσεβούντων δʼ ἐκφορωτέρα πέλοις.
910

στέργω γάρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδʼ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι. τῶν ἀρειφάτων δʼ ἐγὼ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τήνδʼ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.
915

Χορός

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδʼ ἀτιμάσω πόλιν,

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς Ἄρης τε

φρούριον θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλάνων ἄγαλμα δαιμόνων·
920

ᾇτʼ ἐγὼ κατεύχομαι

θεσπίσασα πρευμενῶς

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους

γαίας ἐξαμβρῦσαι
925

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

927

Ἀθηνᾶ

τάδʼ ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατʼ ἀνθρώπους
930

ἔλαχον διέπειν.

ὁ δὲ μὴ κύρσας βαρεῶν τούτων

οὐκ οἶδεν ὅθεν πληγαὶ βιότου.

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά νιν

πρὸς τάσδʼ ἀπάγει, σιγῶν δʼ ὄλεθρος
935

καὶ μέγα φωνοῦντʼ

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

938

Χορός

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω·

φλογμός τʼ ὀμματοστερὴς φυτῶν, τὸ
940

μὴ περᾶν ὅρον τόπων,

μηδʼ ἄκαρπος αἰανὴς ἐφερπέτω νόσος,

μῆλά τʼ εὐθενοῦντα γᾶ

ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις
945

τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ· γόνος δʼ

πλουτόχθων ἑρμαίαν

δαιμόνων δόσιν τίοι.

949

Ἀθηνᾶ

ἦ τάδʼ ἀκούετε, πόλεως φρούριον,

οἷʼ ἐπικραίνει; μέγα γὰρ δύναται
950

πότνιʼ Ἐρινὺς παρά τʼ ἀθανάτοις

τοῖς θʼ ὑπὸ γαῖαν, περί τʼ ἀνθρώπων

φανερῶς τελέως διαπράσσουσιν,

τοῖς μὲν ἀοιδάς, τοῖς δʼ αὖ δακρύων

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.
955

956

Χορός

ἀνδροκμῆτας δʼ ἀώρ-

ους ἀπεννέπω τύχας,

νεανίδων τʼ ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους

δότε, κύριʼ ἔχοντες,
960

θεαί τʼ ὦ Μοῖραι

ματροκασιγνῆται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι,

παντὶ χρόνῳ δʼ ἐπιβριθεῖς
965

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

πάντᾳ τιμιώταται θεῶν.

968

Ἀθηνᾶ

τάδε τοι χώρᾳ τἠμῇ προφρόνως

ἐπικραινομένων

γάνυμαι· στέργω δʼ ὄμματα Πειθοῦς,
970

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμʼ ἐπωπᾷ

πρὸς τάσδʼ ἀγρίως ἀπανηναμένας·

ἀλλʼ ἐκράτησε Ζεὺς ἀγοραῖος·

νικᾷ δʼ ἀγαθῶν

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.
975

976

Χορός

τὰν δʼ ἄπληστον κακῶν

μήποτʼ ἐν πόλει στάσιν

τᾷδʼ ἐπεύχομαι βρέμειν.

μηδὲ πιοῦσα κόνις

μέλαν αἷμα πολιτᾶν
980

διʼ ὀργὰν ποινᾶς

ἀντιφόνους ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δʼ ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ διανοίᾳ,
985

καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί·

πολλῶν γὰρ τόδʼ ἐν βροτοῖς ἄκος.

988

Ἀθηνᾶ

ἆρα φρονοῦσιν γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκειν;

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων
990

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖσδε πολίταις·

τάσδε γὰρ εὔφρονας εὔφρονες αἰεὶ

μέγα τιμῶντες καὶ γῆν καὶ πόλιν

ὀρθοδίκαιον

πρέψετε πάντως διάγοντες.
995

996

Χορός

χαίρετε χαίρετʼ ἐν αἰσιμίαισι πλούτου.

χαίρετʼ ἀστικὸς λεώς,

ἴκταρ ἥμενοι Διός,

παρθένου φίλας φίλοι

σωφρονοῦντες ἐν χρόνῳ.
1000

Παλλάδος δʼ ὑπὸ πτεροῖς

ὄντας ἅζεται πατήρ.

1003

Ἀθηνᾶ

χαίρετε χὐμεῖς· προτέραν δʼ ἐμὲ χρὴ

στείχειν θαλάμους ἀποδείξουσαν

πρὸς φῶς ἱερὸν τῶνδε προπομπῶν.
1005

ἴτε καὶ σφαγίων τῶνδʼ ὑπὸ σεμνῶν

κατὰ γῆς σύμεναι τὸ μὲν ἀτηρὸν

χώρας κατέχειν, τὸ δὲ κερδαλέον

πέμπειν πόλεως ἐπὶ νίκῃ.

ὑμεῖς δʼ ἡγεῖσθε, πολισσοῦχοι
1010

παῖδες Κραναοῦ, ταῖσδε μετοίκοις.

εἴη δʼ ἀγαθῶν

ἀγαθὴ διάνοια πολίταις.

1014

Χορός

χαίρετε, χαίρετε δʼ αὖθις, ἐπανδιπλάζω,

πάντες οἱ κατὰ πτόλιν,
1015

δαίμονές τε καὶ βροτοί,

Παλλάδος πόλιν νέμον-

τες· μετοικίαν δʼ ἐμὴν

εὖ σέβοντες οὔτι μέμ-

ψεσθε συμφορὰς βίου.
1020

Εὐμενίδες (1518 edition; OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides, 1518 edition. VLM-assisted OCR with native lineation and automated correspondence to the Smyth edition.) — 64 focus

Ἀπόλλων

οὔτοι προδώσω, διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ

ἐγγὺς παρεστὼς, καὶ πρόσω δ' ἀποστατῶν.
65

ἐχθροῖς τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾷς

ὕπνῳ. πεπῦσαι δ' αἱ κατάπτυστοι κόραι,

γραῖαι, παλαιαὶ, παῖδες, αἷς οὐ μίγνυται

θεῶν τις, οὐδ' ἄνθρωπος, οὐδέ θὴρ ποτέ,
70

κακῶν δ' ἕκατι κἀγένοντ' ἐπὶ κακόν,

σκότον νέμονται. τάρταρον θ' ὑπὸ χθονὸς,

μίσημα τ' ἀνδρῶν, καὶ θεῶν ὀλυμπίων,

ὅμως δὲ φεῦγε μὴ δὲ μαλθακὸς γένῃ.

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι' ἠπείρου μακρᾶς
75

βεβῶντ' ἀεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα,

ὑπέρ τε πόντον, καὶ περιρρύτας πόλεις,

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον. μολὼν δὲ παλλάδος ποτὶ πόλιν,

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας,
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες, μηχανὰς εὑρήσομεν,

ὥστ' εἰς τὸ πᾶν σε τῶν δ' ἀπαλλάξαι πόνων,

καὶ γὰρ κτανεῖν σ' ἔπεισα μητρῷον δέμας,

Ὀρέστης

ἄναξ ἄπολλον· οἶσθα μὲν τὸ μὴ 'δικεῖν,
85

l iii

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ὀρέστης

ἐπεὶ δ' ἐπίστᾳ, καὶ τὸ μὴ μελεῖν μάθε.

σθένος δὲ ποιεῖν, ὦ φθέγγυον τὸ σόν.

Ἀπόλλων

μέμνησο μὴ φόβος σε νικάτω φρένας,

σὺ δ' αὐτάδελφον αἷμα, καὶ κοινοῦ πατρὸς

ἑρμῆ φύλασσε. κάρτα δ' ὢν ἐπώνυμος,
90

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμὸν

ἱκέτην, σέβει τοι Ζεὺς τόδ' ἐκ νόμων σέβας,

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπῳ τύχῃ.

Κλυταιμήστρας εἴδωλον

εὕδοιτ' ἄν, ὠὴ, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ,

ἐγὼ δ' ὑφ' ὑμῶν ὧδ' ἀπητιμασμένη,
95

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν ὡς μὲν ἔκτανον,

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ' ἀλῶμαι, προὐννέπω δ' ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο,

παθοῦσα δ' οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100

οὐδεὶς ὑπὲρ μοῦ δαιμόνων μηνίεται.

κατασφαγείσης πρὸς χειρῶν μητροκτόνων,

ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίας σέθεν,

εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται.

ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρα πρόσκοπος βροτῶν,
105

ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε

χοάς τ' ἀοίνους · νιφάλια μειλίγματα.

καὶ νυκτὶ σεμνὰ δεῖπν' ἐπ' ἐσχάρᾳ πυρός.

ἔθυον ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν,

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα,
110

ὁ δ' ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην.

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυσμάτων.

ὤρουσεν ὑμῖν, ἐγκατιλλώψας μέγα

ἀκούσαθ' ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι

ψυχῆς, φρονήσατ' ὦ καταχθονὸς θεαί.
115

Ε Υ Μ Ε Ν Ι Δ Ε Σ. 84

Χορὸς Εὐμενίδων

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν κλυταιμνήστρα καλῶ.

μυγμὸς ⁘ * μύζοιτ' ἂν, ἀνὴρ δ' οἴχεται φεύγων

πρόσω.

φίλοις γὰρ εἰσὶν οὐκ ἐμοῖς προσίκτορες.

μυγμὸς ⁘ * ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐκατοικτίζεις πάθος,
120

φονεὺς δ' ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται μυ-

γμός.

* ὤζεις ὑπνώσσεις οὐκ ἀναστήσῃ τάχος,

τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά.

* ὠγμὸς * ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται.
125

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος,

μυγμὸς, διπλοῦς, ὀξύς. λάβε λάβε λάβε λά-

βε φράζου.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὄναρ διώκεις θῆρα. κλαγγαίνεις δ' ἄπερ

κύων, μέριμναν οὔποτ' ἐκλιπὼν πόνου,
130

τί δρᾶς ἀνίστω μὴ σε νικήτω πόνος,

μὴ δ' ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ' ὕπνῳ

ἄλγησον ἦπαρ ἐν δίκοις ὀνείδεσιν,

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίνεται,

σὺ δ' αἱματηρὸν πνεῦμ' ἐπουρίσασα τῷ.
135

ἀτμῷ κατιχαίνουσα νηδύος πυρὶ

ἕπου μάραινε δευτέροις διώγμασιν.

ἔγειρ' ἔγειρε καὶ σὺ τὴν δ' ἐγὼ δὲ σέ,

ἔριν εὕδεις ἀνίστω, κἀπολακτίσασ' ὕπνον.

ἰδώμεθ' , εἴτι τόδε φροιμιῦ ματᾷ,
140

Χορὸς Εὐμενίδων

ἰὺ ἰὺ, πόπαξ ἐπάθομεν φίλαι,

ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγὼ,

ἐπάθομεν πάθος δυσαχθὲς, ὦ πόποι

ἄφρακτον κακὸν, ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν, οἴχεται

ὁ θὴρ,
145

l iii

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Χορὸς Εὐμενίδων

Ὕπνῳ κρατηθεῖσα ἄγραν ὤλεσα,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἰὼ παῖ Διὸς ἐπίκλοπος πέλῃ.

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,

τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν, τὸν μητραλοίαν δ' ἐξέκλεψας
150

ὢν θεός,

τί τῶνδ' ἐρεῖ τίς δικαίως ἔχειν,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐμοὶ δ' ὄνειρος ἐξ ὀνειράτων μολὼν,

ἔτυψεν, δίκαν διφρηλάτου μετολαβὼν κέντρῳ.

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβὸν πάρεστι μαστίκτορος.
155

δαΐου δαμίου. βαρὺ τὸ περὶ βαρυκρύος ἔχειν,

Χορὸς Εὐμενίδων

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον, φονολιβῆ

θρόνον

περὶ πόδα, περὶ κάρα, πάρεστι γᾶς ὀμφαλόν.
160

πρὸς δρακεῖν αἱμάτων. βλοσυρὸν αἰρόμενον ἄ-

γος ἔχειν.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐφεστίῳ δὲ μάντι σῷ μιάσματι . μυχὸν ἔχρα-

νατ' αὐ-

τόσυτος, αὐτόκλητος παρανόμων θεῶν βρότει-
165

α ἂυ τίων.

παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.

Χορὸς Εὐμενίδων

κἀμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται.

ὑπότε οὔποτε γᾶν φεύγων. ἤ ποτ' ἐλευθερῶται,

ποτιτρόπαιος δ' ὢν, ἕτερον ἐν χθονὶ
170

μιάστορ' ἐκείνου πάσεται.

Ἀπόλλων

ἔξω κελεύω τῶνδε δωμάτων τάχος.

χωρεῖτ' ἄπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
175

Ἀπόλλων

ἀνῆς ὑπ' ἄλγος μέλαν ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρὸν,

ἐμῆσα βρόμβους ὣς ἀφέλκυσας φόνον

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει.

ἀλλ' ἦ καρανιστῆρες ὀφθαλμώρυχοι

δίκαι. σφαγαί τε, σπέρματος τ' ἀποφθοραὶ,
180

παίδων κακῆ τελλῆνις ἠδ' ἀκρωνία.

λευσμόν τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺ,

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες ἆρ' ἀκούετε.

οἵας ἑορτῆς ἔστ' ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθ' ἔχουσαι, πᾶς δ' ὑφηγεῖται δόμος.
185

μορφῆς λέοντος ἄντρον αἱμαρρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε πλησίοις βίβεσθαι μῖσος.

χωρεῖτ' ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.

ποίμνης τοιαύτης δ' οὔτις ἀμφιλὴς θεῶν.
190

Χορὸς Εὐμενίδων

ἄναξ ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει,

αὐτὸς σὺ τούτων, οὐ μεταίτιος πέλῃ

ἀλλ' εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὡς παναίτιος.

Ἀπόλλων

πῶς δὴ; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἔχρησας ὥς τε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
195

Ἀπόλλων

ἔχρησα ποινὰς τὸ πατρὸς πέμψαι τιμήν.

Χορὸς Εὐμενίδων

κἄπειθ' ὑπέστης αἵματος δ' ἔκταρ νέου.

Ἀπόλλων

καὶ προστραπέσθαι τύσδ' ἐπέστελλον δόμους.

Χορὸς Εὐμενίδων

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;

Ἀπόλλων

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
200

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' ἔστιν ἡμῖν τότο προς τεταγμένον.

Ἀπόλλων

τίς ἥδε τιμὴ, κόμπασον γέρας καλὸν,

Χορὸς Εὐμενίδων

τὰς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀπόλλων

τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ.

Χορὸς Εὐμενίδων

οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
205

Χορὸς Εὐμενίδων

ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω.

Ἀπόλλων

ἥρας τελείας καὶ διὸς πιστώματα.

κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷ δ᾽ ἀπέριπται λόγῳ.

ὅθεν βροτοῖσι γίνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος,
210

ὅρκος τε μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτένουσιν ἀλλήλους χαλαῖς,

τὸ μὴ γενέσθαι μὴ δ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,

ἔφημ᾽ ὀρέστην γ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν,

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτας ἐνθυμουμένην
215

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτεραν.

δίκας δὲ ἐπ᾽ ἄλλας τῶν δ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

Χορὸς Εὐμενίδων

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔπω μὴ λίπω ποτέ.

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου,

Χορὸς Εὐμενίδων

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ,
220

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεξαίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορὸς Εὐμενίδων

μέγας γὰρ ἔμπας παρὰ διὸς θρόνοις λέγῃ.

ἐγὼ δ᾽, ἄγειν γὰρ αἷμα μητρῷον δίκης,

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀπικυνηγέτης

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι,
225

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖσι πέλει.

τοῦ προστροπαίου μῆνις εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών,

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ ἀθάνα, λοξίου κελεύσμασιν.

ἥκω, δέχου δὲ προφρόνως ἀλάστορα.

οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
230

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη πρὸς τετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις, καὶ πορεύμασι βροτῶν,

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,

σώζων ἐφετμὰς λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σὸν θεά.
235

Ὀρέστης

αὐτὸ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

Χορὸς Εὐμενίδων

εἶεν. τόδ' ἐστὶν ἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς,

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν,

πρὸς αἷμα, καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν,
240

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ,

σπλάγχνον χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος.

ὑπέρ τε πόντον, ἀπτέροις πωτήμασιν

ἦλθον διώκουσ' οὐδὲν ὑστέρα νεώς,

καὶ νῦν ὅδ' ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακὼν,
245

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελά̄.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὅρα ὅρα μάλ' αὖ. λεύσσετὸν πάντα,

μὴ λάθῃ φυγάδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας,

ὅδ' αὖτέ γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων περιβρέτει.

πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου. ὑπόδικος θέλει γενέ-
250

σθαι χρεῶν.

τόδ' οὐ πάρεστιν αἷμα μητρῷον χαμαὶ,

δυσαγκόμιστον. παπαῖ. τό δ' ὑγρὸν πέδῳ κε-

χυμένον οἴχεται.

ἀλλ' ἀντιδοῦναι δεῖ σ' ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν,
255

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανὸν, ἀπὸ δὲ σῦ

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.

καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνας ἀπάξομαι κάτω.

ἀντιποίνους τείνῃς μητροφόνας δύας.

ὄψει δ' ἐκεῖ τίς ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν,
260

ἢ θεὸν, ἢ ξένον, τί τ' ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους

ἔχοντ' ἔκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ ἅδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν,

ἔνθεο χθονός. δελτογράφῳ δὲ πάντ' ἐπωπᾷ

Ὀρέστης

φρενί,
265

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ὀρέστης

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι.

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,

σιγᾶν θ’ ὁμοίως, ἐν δὲ τῷδε πράγματι·

φρονεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.

βρίζει γὰρ αἷμα, καὶ μαραίνεται χερός,
270

μητροκτόνον μίασμα δ’ ἔκπλυτον πέλει,

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ.

φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δ’ ἐμοί γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος.

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
275

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ’ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ.

χώρας ἄνασσαν τῆσδ’ ἀθηναίαν ἐμοί,

μολεῖν ἀρωγόν, κτήσεται δ’ ἄνευ δορός,

αὐτόν τε, καὶ γῆν, καὶ τὸν ἀργεῖον λεών.
280

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ’ εἴτε χώρας ἐν τόποις λιβυστικοῖς.

τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου.

τίθησιν ὀρθόν, ἢ κατηρεφῆ πόδα.

φίλοις ἀρήγουσ’ εἴτε φλεγραίαν πλάκα.
285

θρασὺς ταγοῦχος, ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ.

ἔλθοι· κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,

ὅπως γένοιτο τῶνδ’ ἐμοὶ λυτήριος.

Χορὸς Εὐμενίδων

οὔτοι σ’ ἀπόλλων οὐδ’ ἀθηναίας σθένος.

ῥύσαι τ’ ῥύσαιτ’ ἂν ῥύς τε ὥστε μὴ ὐπαρημελημένον οὐ παρημελημένον.
290

ἔρρειν τὸ χαίρειν, μὴ μαθόνθ’ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιά.

οὐδ’ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ’ ἀποπτύεις λόγους.

ἐμοίβαφείς τε καὶ καθιερωμένος.

Ἀπόλλων

καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς.
295

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 87

Χορὸς Εὐμενίδων

ὕμνον δ' ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν ἐπεὶ μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν. λέξαι τε λάχη τὰ

κατ' ἀνθρώπους

ὡς ἐπινομᾷ στάσις ἅμα εὐθυδίκαιοι δ' οἰόμεθ' εἶναι.
300

τοὺς μὲν καθαρὰς χῆρας πρὸς νέμοντας.

οὔτις ἀφ' ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει. ἀσινὴς δ' αἰῶν

ἀδιοιχνεῖ

ὅσ τις δ' ἀλιτρῶν ὡς ὅδ' ἀνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει. μάρτυρες ὀρ-
305

θαίτοισι θανῦσιν.

παραγινόμεναι πράκτορες αἵματος,

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν. μᾶτερ ἅ μ' ἔτεκνες,

Χορὸς Εὐμενίδων

ὦ μᾶτερ.

νὺξ ἀλαοῖσιν καὶ δεδορκόσιν,
310

ποινὰν κλῦθ'· ὁ λατῶς γὰρ ὃ νις μ' ἄτιμον τίθησιν.

τόν δ' ἀφαιρούμενος πτῶκα ματρῷον ἁ-

γνισμα κύριον φόνου. ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ.

Χορὸς Εὐμενίδων

τόδε μέλος παρακοπά. παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ ἐρινύων δέσμιος φρενῶν ἀφόρμικτος.
315

αὐονὰ βροτοῖς. τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Χορὸς Εὐμενίδων

μοῖρ' ἐπέκλωσεν ἐκ πέδως. ἔχειν θανάτων τοῖ-

σιν αὐτουργίαις,

ξύμπασῶσιν μάταιοι. τοῖς δ' μαρτᾶν ιοφρ' ἂν,

γᾶν ὑπέλθῃ θανὼν δ' οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
320

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐπί δε τῷ τεθυμένῳ. τόδε μέλος παρακοπᾶ.

παραφορὰ φρενοδαλὴς ὕμνος ἐξ ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν ἀφόρμικτος αὐονὰ βροτοῖς.

Χορὸς Εὐμενίδων

γιγνομέναισι λάχη. τάδ' ἐφαμῖν ἐκράνθη.

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀθανάτων δ' ἀπέχειν χέρας οὐδέ τις ἔστι.
325

συνδάτωρ μετάκοινος . πανλεύκων δὲ πέπλων

ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην. δωμάτων γ' εἱλόμαν

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀναβοπάς, ὅταν ἄρης. πίθασος ὢν φίλος ἕλῃ.

ἐπὶ τὸν ὦ, διόμεναι κρατερὸν ὄνθ' ὁμοίως,

μαυροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου. σπευδόμεναι δ'
330

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀφελεῖν

τίνα τάσδε μερίμνας θεῶν δ' ἀτέλειαν ἐμαῖς

σιλιταῖς ἐπικραίνειν μὴ δ' ἐπ' ἄκροισιν ἐλθεῖν.

ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τὸ λέσχας,

Χορὸς Εὐμενίδων

ᾶς ἀπηξιώσατο . δόξαι τ' ἀνδρῶν καὶ μάλ' ὑπ'
335

Χορὸς Εὐμενίδων

αἰθέρι.

σεμναί τ' ἀνόμεναι, κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι.

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν.

δρχησμοῖς τ' ἐπιφόνοις ποδός.

Χορὸς Εὐμενίδων

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἄγκαθεν βαρυπεσῆ.
340

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν. σφαλερὰ τἀνυδρόμοις.

κῶλα δύσφορον ἄταν. πίπτων δ' οὐκ οἶδεν τόδ'

Χορὸς Εὐμενίδων

ὑπ' ἄφρονι.

λῦμα, τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μῖσος τε-

πόταται.
345

καὶ δνοφεράν τιν' ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις. μένει γὰρ, ἀμήχανοι

Χορὸς Εὐμενίδων

δὲ καὶ τέλειοι κακῶν τε μνήμονες σεμναί.

καὶ δυσαρήγοροι βροτοῖς ἄτιμ' ἀτίετα

διόμεναι.
350

λάχη θεῶν διχοστατὲ τἀνηλίῳ λάμπᾳ, δυσό-

δῳ παίπαλα.

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ἀμῶς.

Χορὸς Εὐμενίδων

τίς οὖν τάδ' οὐχ ἅζεταί τε, καὶ δέδοικε βροτῶν

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐμὲ κλύων θεσμὸν τὸν μοιρίκραντον ἐκ θεῶν.
355

δοθέντα τέλεον· ἐπὶ δέ μοι γέρας παλαιὸν, ἔ-

στ' ἀτιμίας κυρῶ. καίπερ ὑπὸ χθόνα

τάξιν ἔχουσα, καὶ δυσήλιον κνέφας,

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοήν.

ἀπὸ σκαμάνδρου τὴν καταφθατουμένην.
360

ἣν δῆτ' ἀχαιῶν ἄκτορές τε, καὶ πρόμοι

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα.

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοὶ

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις.

ἔνθεν διώκουσ' ἦλθον ἄτρυτον πόδα.
365

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ' ἐπιζεύξασ' ὄχον,

καὶ νῦν δ' ὁρῶσα τὴν δ' ὁμιλίαν χθονός·

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ' ὄμμασιν πάρα.

τίνας ποτ' ἐστέ. πᾶσι δ' ἐς κοινὸν λέγω.
370

βρέτας τε τὐμὸν τῷδ' ἐφημένῳ ξένῳ.

ὑμᾶς δ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει.

ὔτ' οὔτ' ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμέναις.

ὔτ' οὔτ' ἐν βροτείοις ἐμφερείς μορφώμασιν.

λέγειν δ' ἄμορφον ὄντα τοῖς πέλας κακῶς
375

πρόσω δικαίων. ἠδ' ἀποστατεῖ θέμις.

Χορὸς Εὐμενίδων

πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως διὸς κόρη.

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

ἀραὶ δ' ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα, κληδόνας τ' ἐπωνύμους.
380

Χορὸς Εὐμενίδων

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ' ἂν, εἰ λέγοι τίς ἐμφανῆ λόγον.

Χορὸς Εὐμενίδων

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τέρμα τῆς σφαγῆς.

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Χορὸς Εὐμενίδων

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
385

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ' ἐπιρροίζεις φυγάς;

Χορὸς Εὐμενίδων

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.

Ἀθηνᾶ

ἄλλης ἀνάγκης ὔτινος οὔτινος βέων κότον;

Χορὸς Εὐμενίδων

τί γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγου πάρα.
390

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' ὅρκον ὐ οὐ δέξαιτ' ἂν, ὐ οὐ δοῦναι θέλει.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς δὴ δίδαξον, τῶν σοφῶν γὰρ ὐ οὐ πένῃ;

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' ἐξέλεγχε, κρῖνε δ' ὐθεῖαν εὐθεῖαν δίκην.
395

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ' ἐμοί ῥέποι τ' ἂν αἰτίας τέλος;

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς δ' ὔ οὔ; σέβουσαί γ' ἀξίαν τ' ἐπαξίων,

Ἀθηνᾶ

τί πρός τάδ' εἰπεῖν ὦ ξέν' ἐν μέρει θέλεις,

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς,

τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ' ἀμυνάθου ψόγον,
400

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ, βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἀμῆς πέλας,

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν δόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν ὐμαθὲς εὐμαθὲς τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων.
405

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ' ἀφαιρήσω μέγα.

ὐκ οὐκ εἰμὶ προσ τρόπαιος, ὐδ' οὐδ' ἔχει μύσος,

πρὸς χειρὶ τῇ μῇ τόσον ἐφεζομένῃ βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος.
410

ἐστ' ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου,

σφαγαὶ καθαιμάξυσι νοθήλου βοτοῦ.

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ' ἀφιβώμεθα.

ὄικοισι, καὶ βοτοῖσι, καὶ ῥυτοῖς πόροις,

ταύτην μὲν
415

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 89

Ὀρέστης

ταύτην μὲν ὅτω φροντίδ᾽ ἐκ ποδῶν λέγω.

γένος δὲ τἀμὸν ὡς ἔχει, πεύσῃ τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς.

Ἀγαμέμνον᾽ ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
420

ἔθηκας, ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς μολών,

δ᾽ οἶκον, ἀγάν ιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα ποικίλοις ἀγρεύμασιν.

κρύψασα λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον.
425

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι.

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶν δε κοινῇ, λοξίας ἐπαίτιος.

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶν δ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους,
430

σύ τ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρίνων δίκην

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τά δ᾽ αἰνέσω.

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴτις οἴεται τόδε

βροτὸς δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις.

φόνους διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκης,
435

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.

ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντας αἱροῦμαι πόλει.

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον.

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου
440

χώρας μετ᾽ αὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων.

πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος,

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστὶν ἀμφότερα μένειν,

πέμπειν δυσπήματ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψε τόδε.
445

Aeschylus. m

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀθηνᾶ

φόνων δικαστὰς ὁρκίων, αἱρουμένους

θεσμὸν, τὸν εἰς ἅπαντ' ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε, καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ' ἄρωγὰ τῆς δίκης, ὁρκώματα.

κρίνασα δ' ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα.
450

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ' ἐτητύμως.

ὅρκον περῶντας. μηδὲν ἔκδικον φρεσίν,

Χορὸς Εὐμενίδων

νῦν καταστροφαὶ νέων θεσμίων, ἐγκρατή-

σει δίκα καὶ βλάβα τοῦδε μιξοκτόνος.

πάντας ἤδη τόδ' ἔργον αἰχμίᾳ σωφρονήσει βροτούς,
455

πολλὰ δ' ἔτυμα παιδότρωτα πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν· μετὰ δ' αὖθις ἐν χρόνῳ. οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

Χορὸς Εὐμενίδων

μαινάδων τῶν δ' ἐφέρψει κόρος τίς ἐργμάτων,

πάντ' ἐφήσω μόρον. πεύσεται δ' ἄλλος ἄλλοθεν.

προφωνῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ
460

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων· ἄκετ' οὐ βεβαία, τλά-

μων δέ τις μάταν παρηγορεῖ. μηδέ τις κικλησκέτω

Χορὸς Εὐμενίδων

ξυμφορᾷ τετυμμένος. τό τ' ἔπος θροούμενος.

ἰὼ δίκα. ἰὼ θρόνοι τ' ἐριννύων.

ταῦτά τις τάχ' ἂν πατὴρ ἤτε κῦσα νεοπαθὴς,
465

οἶκτον οἰκτίσαιτ' ἐπεὶ δὴ πιτνεῖ δόμος δίκας,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δειμαίνει καθήμενον. ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει. τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἀνατρέφων. ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-
470

ως ἔτ' ἂν σέβοι δίκας μήτ' ἀνάρχατον βίον,

Χορὸς Εὐμενίδων

μήτε δεσποτούμενον. αἰνέσης,

ἅπαντι μέτρῳ τὸ κράτος. θεὸς ὤπασεν, ἄλλα

δ' ἄλλα διεφορεύει. ξύμμετρον δ' ἔπος λέγω.

δυσσεβείας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως,
475

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 90

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐκ δ᾽ ὑγιείας φρενῶν. ὁ πᾶσι φίλος, καὶ

πολύευκτος ὄλβος. ἐς τὸ πᾶν δέ τοι λέγω.

Χορὸς Εὐμενίδων

βωμὸν αἴδεσαι δίκας. μὴ δέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς.

ποινὰ γὰρ ἐπέσται. κύριον μένει τέλος.
480

πρὸς τάδε τις τοκέων. σέβας εὖ προτίων.

καὶ ξενοτίμους δωμάτ᾽ ἀνεπιστροφάς. αἰ-

δόμενός τις ἔστω. ἐκ τῶν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ.

Χορὸς Εὐμενίδων

δίκαιος ὢν, οὐκ ἄνολβος ἔσται.

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο,
485

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παραιβάταν.

τὰ πολλὰ παντόφυρτον ἄνευ δίκας.

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν.

λαῖφος ὅτ᾽ ἂν λάβῃ πόνος θραυομένας κεραίας.

Χορὸς Εὐμενίδων

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν μέσᾳ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ.
490

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμοργῷ

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμηχάνοις.

δύαις λέπαδνον οὐδ᾽ ὑπέρθεον τ᾽ ἄκραν.

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον. ἕρματι πρὸς βαλὼν

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος ἄϊστος (δίκας
495

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε κήρυξ, καὶ στρατὸν κατεργάθου.

ἥ τ᾽ οὖν διάτορος τυρσηνικὴ.

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη.

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου.
500

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς,

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον.

καὶ τόνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἄναξ ἄπολλον ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τῷδε σοι μέτεστι πράγματος λέγε.
505

m ii

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον, ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ' ἀνήρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τῷδ' ἐγὼ καθάρσιος

καὶ ξυνδικήσων αὐτὸς αἰτίαν ἔχω

τῆς τοῦδε μητρός, τοῦδε φόνου. σὺ δ' εἴσαγε
510

ὅπως ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων,

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορὸς Εὐμενίδων

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
515

ἔπος δ' ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς,

τὴν μητέρ' εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἓν μὲν τόδ' ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

ἐπευχομένῳ, τόνδε κομπάζεις λόγον.
520

Χορὸς Εὐμενίδων

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ' ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέξω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών,

Χορὸς Εὐμενίδων

πρὸς τοῦ δ' ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
525

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἀλλ' ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ,

Χορὸς Εὐμενίδων

νεκροῖσι νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών;

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτων.
530

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε,

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορὸς Εὐμενίδων

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ' ἐλευθέρα φόνῳ,

Ὀρέστης

τί δ' οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορὸς Εὐμενίδων

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
535

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 91

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι.

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς γάρ τ’ ἔθρεψεν ἐντός ὦ μιαιφόνε.

ζώνης ἀπαύχη μητρὸς αἷμα τὸ φίλτατον.

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι

ἄπολλον. εἰ σφέ συνδίκῃ κατέκτανον.
540

δρᾶσαι γὰρ ὥς πέρ ἐστιν οὐκ ἀρνούμεθα.

ἀλλ’ εἰ δικαίως, εἴτε μὴ, τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ· τὸ δ’ αἷμα κρῖνον ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόν δ’ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις δ’ ὢν οὐ ψεύσομαι.
545

ἐπώποτ’ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι·

ὃ μὴ κελεύσει Ζεὺς ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ’ ὅσον σθένει μαθεῖν.

βουλὴ πιφαύσκω δ’ ὔμμ’ ἐπισπέσθαι πατρός
550

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον,

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς εἶπας λέγεις σὺ τόνδε χρησμὸν ὤπασε.

φράζειν ὀρέστῃ τῷδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα, μητρὸς μηδαμῶ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
555

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον.

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὔτι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥς τ’ ἀμαζόνος.

ἀλλ’ ὡς ἀκούσῃ παλλάς οἵτ’ ἐφήμενοι.

ψήφῳ διαρεῖν τόδε πράγματος πέρι.
560

ἀπὸ στρατείας γάρ μιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ’ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη.

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπιτέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν ἐν δ’ ἀτέρμονι.

κόπτει πεδήσασ’ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
565

m iij

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀπόλλων

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὕτως εἴρηται μόρος.

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον ὡς δηχθῇ λεώς.

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορὸς Εὐμενίδων

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ.
570

αὐτὸς δ' ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις.

ὑμᾶς δ' ἀκούειν τά τ' ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα στύγη θεῶν,

πέλας μὲν ἂν λύσειεν ἔτι τὲ δ' ἄκος.
575

καὶ χάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος.

ἀνδρὸς δ' ἐπεὶ δ' ἂν αἷμ' ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ' ἀνάστασις,

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησε πατήρ,

ἐμός, τὰ δ' ἄλλα πάντ' ἄνω καὶ κάτω
580

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἆσθμαίνω μένει.

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ' ὑπερδικεῖς ὅρα.

τὸ μητρὸς αἷμ' ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ.

ἔπειτ' ἐν ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημοίοις.
585

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται.

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ' ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ' ὁ θρώσκων, ἡ δ' ἄπρ' ξένῳ ξένη
590

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριος δὲ τὸ δέσοι διεξελόγω.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρὸς πέλας,

μάρτυς πάρεστι παῖς ὀλυμπίου διός,

οὐδ' ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη.
595

Ἀπόλλων

ἀγ' οἷον ἔρνος. ὅτις ἂν τέκοι θεὸς,

ἐγὼ δὲ παλλὰς τ' ἄλλα θ' ὡς ἐπίσταμαι.

τὸ σὸν πόλισμα, καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τὸν δ' ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου.
600

καὶ τόν δ' ἐπικτήσαιο σύμμαχον θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα καὶ τάδ' αἰῶνος μένοι.

στέργειν τ' ἄπιστα, τῶν δὲ τοὺς ἐπισπόρους

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ' ἀπὸ γνώμης φέρειν.

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων,
605

Χορὸς Εὐμενίδων

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ' ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται,

Ἀθηνᾶ

τί γὰρ πρὸς ὑμῶν, πῶς τιθεῖσ' ἄμορφος ὦ,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἤκουσα θ' ὧν ἤκουσα τ'· ἐν δὲ καρδίᾳ

Ἀπόλλων

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
610

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμὸν ἀττικὸς λεὼς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν αἰγέῳ στρατῷ.

αἰεὶ δ' ἑκάστῳ τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ' ἄρειον τόν δ' ἀμαζόνων ἕδραν
615

σκηνὰς, ὅτ' ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον,

στρατηλατοῦσαι καὶ πόλιν νεόπτολιν.

τήν δ' ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε.

ἄρει δ' ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα. πάγος τ' ἄρειος, ἐν δὲ τῷ σέβας.
620

ἀστῶν, φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν,

σχήσει τό δ' ἦμαρ καὶ κατ' εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικαινόντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ' ὕδωρ,

λαμπρὸν μιαίνων ἔποθ' εὑρήσεις ποτόν.
625

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀθηνᾶ

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον.

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν.

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν,

τοιὸν δέτοι ταρβοῦντες ἐν δίκῳ σέβας,
630

ἔρυμά τε χώρας, καὶ πόλεως σωτήριον,

ἔχοιτ' ἂν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει.

οὔτε σκύθῃσιν, οὔτε πέλοπος ἐν τόποις,

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον ὀξύθυμον εὑδόντων ὕπερ,
635

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν' ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπὸν, ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην.

αἰδουμένοις τὸν ὅρκον ἔρηται λόγος,
640

Χορὸς Εὐμενίδων

καὶ μὴν βαρεῖαν, τήν δ' ὁμιλίαν χθονὸς,

ξύμβουλος εἰμὶ, μὴ δαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἀγώ τε χρησμοὺς, τοὺς ἐμούς τε, καὶ διὸς,

ταρβεῖν κελεύω, μηδ' ἀκαρπώτους κτίσαι,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις.
645

μαντεῖα δ' οὐκ ἔθ' ἁγνὰ μαντεύσῃ μένων

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατὴρ τισφάλλεται βουλευμάτων.

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς ἰξίονος.

Χορὸς Εὐμενίδων

λέγεις, ἐγὼ δὲ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρα τῇδ' ὁμιλήσω πάλιν,
650

Ἀπόλλων

ἀλλ' ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις,

θεοῖς ἄτιμος εἶ σὺ, νικήσω δ' ἐγὼ,

Χορὸς Εὐμενίδων

τοιαῦτ' ἔδρασας καὶ φέρητος ἐν δόμοις,

μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ' εὐεργετεῖν.
655

Ἀπόλλων

ἄλλως τε πάντως χ’ ὡς τε δεόμενος τύχοι;

Χορὸς Εὐμενίδων

σύ τοι παλαιὰς δαίμονας καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς,

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ’ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος.

ἐμῇ ὂν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσι βαρὺ,
660

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβύτιν νέος

δίκης γενέσθαι τῆσδ’ ἐπήκοος μένω.

ὡς ἀμφίβολος ἔσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ’ ἔργον λοισθίαν κρῖναι δίκην.

ψῆφον δ’ ὀρέστῃ τήνδ’ ἐγὼ προσθήσομαι.
665

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἣ μ’ ἐγείνατο.

τό δ’ ἄρσεν αἰνῶ πάντα πλὴν γάμου τυχεῖν.

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ’ εἰμὶ τοῦ πατρός.

ὕτω γυναικὸς καὶ προτιμήσω μόρον,

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
670

νικᾷ δ’ ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκ βάλλεθ’ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν, τοῦτ’ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ φοῖβ’ ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὦ νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ’ ὁρᾷς τάδε;
675

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ’ ἢ φάος βλέπειν.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πομπάζετ’ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι.

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ’ ἀπούσης, πῆμα γίνεται μέγα.
680

βαλοῦσά τ’ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ’ ἐκ πέφευγεν αἵματος δίκην.

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων,

Ὀρέστης

ὦ παλλάς. ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον, σύτοι
685

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ὀρέστης

κατωίκισάς με, καί τις ἑλλήνων ἐρεῖ.

ἀργεῖος ἀνὴρ, αὖθις ἔντε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, παλλάδος, καὶ λοξίου,

ἕκατι. καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος. ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον,
690

σώζει με μητρὸς, τάς δε συνδίκους ὁρῶν,

ἐγὼ δὲ χώρα τῇ δε καὶ τῷ σῷ στρατῷ,

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον.

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους.

μήτοι τίν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
695

ἐλθόντ' ἐποίσειν εὖ κεκοσμένον δόρυ,

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα.

ἀμηχάνοις πράξομεν δυσπραξίαις.

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρ' ὄρνιθας πόρους,
700

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος.

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν παλλάδος.

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ.

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμὲν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε καὶ σὺ, καὶ πολισσοῦχος λεώς.
705

πάλαισμ' ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις.

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους,

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος.
710

ἐν γᾷ τᾷδε φεῦ. ἰὸ ἰὸ ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονία φόρον ἐκ δὲ τοῦ,

λειχὴν, ἄφυλλος, ἄτεκνος. ἰὼ δίκα, πέδον

ἐπέσυμος.

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρα βαλεῖν.
715

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 94

Χορὸς Εὐμενίδων

στενάξω. τί ῥέξω. γένωμαι δύσοιστα.

πολίταις ἔπαθον. ἰὼ μεγάλατοι

κόραι δυστυχεῖς. νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε, μὴ βαρυτόνοος φέρειν,

οὐ γὰρ νενίκασθ' ἀλλ' ἰσόψηφος δίκη.
720

ἐξῆλθ' ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ' ἐκ διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ' ὁ θήσας, αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ' ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δ' ἴτε τῇδε γῇ βαρὺν κότον
725

σκήψασθε. μὴ θυμᾶσθε, μὴ δ' ἀκαρπίαν

τεύξητ' ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα.

βρώτηρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους,

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι,

ἕδρας τε, καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς,
730

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ' ἐσχάραις,

ἕξειν ὑπ' ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χειρῶν εἵλεσθέ μου,

ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος.
735

ἐν γᾷ τᾷδε φεῦ. ἰὸ ἰὸ ἀντιπαθῆ

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν, χθονία φόρον, ἐκ δὲ τοῦ,

λειχὴν ἄφυλλος. ἄτεκνος. ἰὼ δίκα πέδον

ἐπεσσύμενος.

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρα βαλεῖν.
740

στενάξω τί ῥέξω. γένωμαι δύσοιστος.

πολίταις ἔπαθον. ἰὼ μεγάλατοι. κόραι δυστυχεῖς.

νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστ' ἄτιμοι, μή δ' ὑπερθύμως ἄγαν,

θεαὶ βροτῶν στήσητε δύσκηλον χθόνα.
745

Ἀθηνᾶ

κἀγὼ πέποιθα ζηνὶ, καὶ τί δεῖ λέγειν.

καὶ κλῇδας οἶδα δωμάτων μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος

ἀλλ’ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ. σὺ δ’ εὐπειθὴς ἐμοί.

γλώσσης ματαίας μὴ’κβάλῃς ἐπὶ χθόνα
750

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμαρς κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος.

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοὶ,

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ’ ἐτ’ ἀκροθίνια

θύη. πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους.
755

Ἀθηνᾶ / Χορὸς Εὐμενίδων

ἔχουσ’ ἐς αἰεὶ τόνδ’ ἐπαινέσεις λόγον.

Χορὸς Εὐμενίδων

χο ἐμὲ παθεῖν τάδε φεῦ. ἐμὲ παλαιόφρονα κατά

γᾶν οἰκεῖν.

ἀτίετον φεῦ μῖσος. πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οῖ οῖ, δᾶ φεῦ. τίς μ’ ὑποδύεται.
760

πλευρὰς ὀδύνα. θυμὸν ἄϊε μᾶτερ

νύξ, ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαμαίων,

θεῶν δυσπάλαμοι. παρ’ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Ἀθηνᾶ

ἀθη ὀργὰς ξυνοίσω σοι, πρεσβυτέρα γὰρ εἶ,

καί τοι μὲν σὺ γάρ τ’ ἐμοῦ σοφωτέρα,
765

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς,

ὑμᾶς δ’ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα,

γῆς τῆσδ’ ἐρασθήσεσθε. προνέπω τάδε.

οὑπιρρέων γάρ τι μιώτερος χρόνος,

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν
770

ἕδραν ἔχουσα· πρὸς δόμοις ἐρεχθέως

τεύξῃ· παρ’ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων·

ὅσην παρ’ ἄλλων οὔποτ’ ἂν σχέθοις βροτῶν,

σὺ δ’ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς,

μήδ’ αἱματηρὰς θηγάνουσ’ ἀσλάγχνων βλάβας·
775

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 95

Ἀθηνᾶ

νέων ἀόινας ἐμμανῆς θυμώμασιν.

μὴ δ᾽ ἐξελοῦσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖσιν αὐτοῖσιν ἱδρύσῃ κέαρ.

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἑλλήνυς θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,
780

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι, πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην,

χώραν μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.
785

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐμὲ παθεῖν τάδε φεῦ ἐμὲ παλαιόφρονα κατα τ᾽

γᾶν οἰκεῖν.

ἀτίετον φεῦ μῖσος.

πνέω τοι μένος, ἅπαντά τε κότον.

οῖ οῖ δᾶ φεῦ. τίς μ᾽ ὑποδύεται.
790

πλευρὰς ὀδύνα, θυμὸν, ἄϊε μᾶτερ

νὺξ, ἀπὸ με τιμᾶν δαμίαν θεῶν δυσπάλαμοι

Χορὸς Εὐμενίδων / Ἀθηνᾶ

παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι. ἤτοι καματοῖσι λέ-

Ἀθηνᾶ

γοισα τἀγαθὰ

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ,
795

θεὸς παλαιὰ, καὶ πολισσοῦχον βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν. τᾶσδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνὸν ἔστι σοι πειθοῦς σέβας,

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα, καὶ θελκτήριον·

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν, εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,
800

οὔτ᾽ ἂν δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει.

μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τε, ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῇδ᾽ ἀμοίρῳ χθονὸς

εἶναι δικαίως εἰς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἄνασσ᾽ ἀθάνα τίνα με φῂς ἔχειν ἕδραν.
805

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀθηνᾶ

πάσης ἀπήμον’ ὀϊζύος. σὺ δ’ οὖν σύ,

Χορὸς Εὐμενίδων

καὶ δὴ δέδεγμαι, τίς δέ μοι τιμὴ μένει.

Ἀθηνᾶ

ὡς μήτ’ τιν’ οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.

Χορὸς Εὐμενίδων

σὺ τότ’ πράξεις, ὥς τε μεσθένειν τόσον;

Ἀθηνᾶ

τῷ γὰρ σέβον τι συμφορὰς ὀρθώσομεν.
810

Χορὸς Εὐμενίδων

καί μοι πρὸ παντὸς ἐγγύην θήσῃ χρόνου;

Ἀθηνᾶ

ἔξεστιν γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ,

Χορὸς Εὐμενίδων

θέλξειν μ’ ἔοικας, καὶ μεθίσταμαι κότου,

Ἀθηνᾶ

τοιγὰρ κατὰ χθόν’ οὖσ’ ἐπικτήσῃ φίλους,

Χορὸς Εὐμενίδων

τί οὖν μ’ ἄνωγας τῇδ’ ἐφυμνῆσαι χθονί.
815

Ἀθηνᾶ

ὁ ποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα.

καὶ ταῦτα γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου,

ἐξ ὐρανοῦ οὐρανοῦ τε κἀνέμων ἀήματα.

εὐηλίως πνέοντ’ ἐπιστάζειν χθόνα,

καρπόν τε γαίας καὶ βροτῶν ἐπίρρυτον.
820

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντας μὴ κάμνειν χρόνῳ,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν,

τῶν δυσεβούντων δ’ ἐκφορωτέρα πέλοις.

στέργω γὰρ ἀνδρὸς φυτυποιμένου δίκην.

τὸ τῶν δικαίων τῶν δ’ ἀπένθητον γένος.
825

Χορὸς Εὐμενίδων

τοιαῦτασ ἔστοι. τῶν ἀρειφάτων δ’ ἐγὼ

Ἀθηνᾶ

πρεπτῶν ἀγόνων, οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τὴν ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.

Χορὸς Εὐμενίδων

δέξομαι παλλάδος ξυνοικίαν. οὐδ’ ἀτιμά-

σω πόλιν,
830

τὰν καὶ ζεὺς ὁπαγκρατὴς ἄριστε

φρούριον θεῶν νέμει. ῥυσίβολον ἑλλά-

νων ἄγαλμα δαιμόνων. αἷτ’ ἐγὼ κατ’ εὔχομαι.

θεσπίσασα προυμενῶς ἐπισσύτους βίου τύχας

ὀνησίμους.
835

Χορὸς Εὐμενίδων

γαίας ἐξαμβρόσαι. φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

Ἀθηνᾶ

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖς δε πολίταις-

πράσσω μεγάλας, καὶ δυσαρέστους.

δαίμονας αὖτε κατασαμένη.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους, ἔλαχον διέπειν.
840

ὁ δὲ μὴ κύρσας βαρέων τύτων,

οὐκ οἶδεν ὅθεν πληγαὶ βιότου.

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀμπλακήματά νιν

πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει σιγῶν ὄλεθρος. καὶ μεγαφώνως

τ᾽ ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.
845

Χορὸς Εὐμενίδων

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα.

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω. φλοιγμὸς ὀμματοστε-

ρὴς φυτῶν,

τὸ μὴ περᾶν ὅρον τόπων μή δ᾽ ἄκαρπος αἰα-

νὴς ἐφερπέτω νόσος, μῆλά τ᾽ εὐθενοῦντ᾽ ἄγαν.
850

ξὺν διπλοῖς ἐμβρύοις. βρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ

γόνος.

πλουτόχθω νερμαίαν. δαιμόνων δόσιν τισι-

Ἀθηνᾶ

ἦ τάδ᾽ ἀκούετε πόλεως φρούριον,

οἷα ἐπικρανεῖ, μέγα γὰρ δύναται
855

πότνι᾽ ἐρινὺς πάρα τ᾽ ἀθανάτοις,

τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν, περὶ τ᾽ ἀνθρώπων.

φανβῶς τελέως διαπράσσουσιν.

τοῖς μὲν ἀοιδὰς, τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων,

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.
860

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώρους ἀπεννέπω τύχας.

νεανίδων τ᾽ ἐπηράτων ἀνδροτυχῆς βιότους,

δότε κύρι᾽ ἔχοντες, θεαὶ τῶν, μοῖραι

ματροκασιγνῆται. δαίμονες ὀρθόνομοι.

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι. παντὶ χρόνῳ δ᾽ ἐπιβριθεῖς.
865

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐν δίκοις ὁμιλίαις πάντα τιμιώταται θεῶν,

Ἀθηνᾶ

τὰ δέ τοι χώρᾳ τῇ μῇ προφρόνως ἐπικραινο-

μένων,

χάνυμαι στέργω δ᾽ ὄμματα πειθοῦς,

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμ᾽ ἐπωπᾶ·
870

πρὸς τὰς δ᾽ ἀγρίως ἀπανηναμένας·

ἀλλ᾽ ἐκράτησε ζεὺς ἀγοραῖος· νικᾷ δ᾽ ἀγαθῶν,

Ἀθηνᾶ / Χορὸς Εὐμενίδων

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντὸς τόν δ᾽ ἄπληστον,

Χορὸς Εὐμενίδων

κακῶν

μήποτ᾽ ἐν πόλει στάσιν τᾷ δ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν·
875

μή δ᾽ ἐπὶ θυσακόνις· μέλαν αἷμα πολιτᾶν,

δι᾽ ὀργὰν ποινὰς ἀντιφόνους ἄτας·

ἁρπαλίσαι πόλεως χάρματα δ᾽ ἀντιδιδεῖν,

κοινοφελεῖ διανοίᾳ, καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί·

πολλῶν γὰρ τό δ᾽ ἐν βροτοῖς ἄκος·
880

Ἀθηνᾶ

ἆρα φρονοῦσιν γλώσσης ἀγαθῆς· ὁδὸν εὑρίσκειν·

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων·

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖς δὲ πολίταις,

τὰς δὲ γὰρ αὔφρονας αὔφρονες ἀεὶ,

μέγα τιμῶντες καὶ γῆν, καὶ πόλιν ὀρθοδίκαιον,
885

Ἀθηνᾶ / Χορὸς Εὐμενίδων

πρέψετε πάντως διάγοντες χαίρετ᾽ ἐν αἰσι-

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 64 focus

ΑΠΟΛΛΩΝ.

οὔτοι προδώσω· διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ

ἐγγὺς παρεστὼς καὶ πρόσω δ᾽ ἀποστατῶν
65

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾶς·

ὕπνῳ πεσοῦσαι δ᾽ αἱ κατάπτυστοι κόραι,

Νυκτὸς παλαιαὶ παῖδες, αἷς οὐ μίγνυται

θεῶν τις οὐδ᾽ ἄνθρωπος οὐδὲ θήρ ποτε·
70

κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντ᾽, ἐπεὶ κακὸν

σκότον νέμονται Τάρταρόν θ᾽ ὑπὸ χθονὸς,

μισήματ᾿ ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων.

ὅμως δὲ φεῦγε μηδὲ μαλθακὸς γένῃ.

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι' ἠπείρου μακρᾶς
75

[βεβῶτ᾽ ἀν᾿ ἀεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα]

ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον· μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας.
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες μηχανὰς εὑρήσομεν,

ὥστ᾽ ἐς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων.

καὶ γὰρ κτανεῖν σ᾽ ἔπεισα μητρῷον δέμας.

ΟΡΕΣΤΗΣ.

ἄναξ ῎Απολλον, οἶσθα μὲν τὸ μἀδικεῖν·
85

ἐπεὶ δ᾽ ἐπίστᾳ, καὶ τὸ μἀμελεῖν μάθε.

σθένος δὲ ποιεῖν εὖ φερέγγυον τὸ σόν.

ΑΠ.

μέμνησο, μὴ φόβος σὲ νικάτω φρένας.

σὺ δ᾽, αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρὸς,

Ἑρμῆ, φύλασσε· κάρτα δ᾽ ἂν ἐπώνυμος
90

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμὸν

ἱκέτην. σέβει τοι Ζεὺς τόδ᾽ ἐκ νόμων σέβας,

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπῳ τύχη.

ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ.

εὕδοιτ᾽ ἂν, ὠὴ, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;

ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προυννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·

παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100

οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.

ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίας ὅθεν.

εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,

ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105

ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,

χοάς τ᾿ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,

καὶ νυκτίσεμνα δεῖπ᾽ ἐπ᾿ ἐσχάρᾳ πυρὸς

ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
110

ὁ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων

ὤρουσεν ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.

ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ

ψυχῆς, φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμνήστρα καλῶ.

(μυγμος.)

ΧΟΡΟΣ.

ΚΛ. μύζοιτ᾽ ἂν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοὶ, προσίκτορες.

ΧΟ. (μυγμός.)

120

ΚΛ.

ἄγαν ὑπνώσσεις κού κατοικτίζει πάθος·

φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.

ΧΟ. (ὠγμός.)

ΚΛ.

ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσει τάχος;

τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125

ΧΟ. (ὠγμός.)

ΚΛ.

ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

ΧΟ. (μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.)

λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβὲ, φράζου.

130

ΚΛ.

ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγάνεις δ᾽ ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.

τί δρᾶς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.

ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσι·
135

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.

σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν,

ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί.

ΧΟ.

ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140

εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,

ἰδωμεθ᾽ εἰ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.

ἰοὺ ἰοὺ πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,

ἢ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγὼ,

ἐπάθομεν πάθος δυσαχὲς, ὦ πόποι, ἄφερτον
145

κακόν.

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.

ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

ἰὼ παῖ Διὸς, ἐπίκλοπος πέλει,

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
150

τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ τοκεῦσιν πι-

κρὸν,

τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;

ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρῳ

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.

πάρεστι μαστίκτορος [δαΐου] δαμίου
160

βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον

φονολιβῆ θρόμβον

περὶ πόδα, περὶ κάρα.
165

πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν [αἱμάτων]

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.

ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν μιάσματι

μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.

κἀμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται.
175

ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ

μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσεται.

ΑΠ.

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ἀνῆς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρὸν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ

παίδων, κακοῦ τε χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνία,

λευσμός τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190

οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγείται τρόπος

μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195

χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.

ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

ΧΟ.

ἄναξ ῎Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,

ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200

ΑΠ.

πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

ΧΟ.

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

ΑΠ.

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;

ΧΟ.

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.

ΑΠ.

καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205

ΧΟ.

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς?

ΑΠ.

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

ΑΠ.

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

ΧΟ.

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

ΑΠ.

τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;

ΧΟ.

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμός αὐθέντης φόνος.

ΑΠ.

ἦ κάρτ' ἄτιμα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶς

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

ΧΟ.

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠ.

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου

ΧΟ.

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

ΑΠ.

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

ΧΟ.

μέγας γὰρ ἔμπας παρὰ Διὸς θρόνοις λέγει·

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

ΑΠ.

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κὰν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, ἢν προδῶ σφ᾽ ἑκών.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἶκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν, θεὰ,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀμμενῶ τέλος δίκης.

ΧΟ.

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ λεῦσσέ τε πάντα, μὴ
255

λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

ὁ δ᾽ αὖτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαὶ,

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντίποιν᾿ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
270

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ ῞Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονὸς, δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ

φρενί.
275

ΟΡ

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμοὺς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285

[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Αθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεὸς,

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

ΧΟ.

οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα, δαιμόνων σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

᾿ αποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.

εὐθυδίκαιοι δ᾽ ἡδόμεθ᾽ εἶναι·

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320

μᾶτερ ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νὺξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινὰν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ' άτιμον

τίθησι

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῷον ἅγνισμα
325

κύριον φόνου.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος

παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος

παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
345

γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ

συνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων δὲ πέπλων ἄμοιρος μούνα ἐτύχθην.

δωμάτων γὰρ εἰλόμαν

ἀνατροπάς· ὅταν ῎Αρης τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ,
355

ἐπιτόνως διόμεναι κρατερὸν ὄντα περ ὅμως

μαυροῦμεν νεόαιμον.

σπευδομένα δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
360

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν

Ζεὺς γὰρ αἱματόφυρτον πᾶν ἔθνος τόδε λέσχας

ὡς ἀπηξιώσατο –

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμὰν – σφαλερὰ γὰρ τανυ-

δρόμοις
370

κῶλα – δύσφορον ἄταν.

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησμοῖς τ᾽
375

ἐπιφθόνοις ποδός.
375

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμα.

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶται

πολύστονος φάτις.
380

μένει γάρ· εὐμήχανοι δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες, σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽

ἀναλίῳ λάπα, δυσοδοπαίπαλα

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

– γέρας παλαιὸν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κυρῶ, καίπερ ὑπὸ χθόνα
395

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσάλιον κνέφας.

ΑθΗΝΑ.

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοὶ,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

κώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδὲν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασι.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

πεύσει τα πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα.

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Αθ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Αθ.

μάθοιμ᾽ ἂν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς?

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Αθ.

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς?

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Αθ.

ἄλλαις ἀνάγκαις, ἤ τινος τρέων κότον?

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν?

Αθ.

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος πάρα.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἂν, εἰ δοῦναι θέλοιν.

Αθ.

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

ΧΟ.

πῶς δὴ, δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Αθ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Αθ.

ἡ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος?

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίων.
435

Αθ.

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν, ἐν μέρει θέλεις?

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἦσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος·

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἐς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσει τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα·

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασι
460

κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σύ τ' εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ᾽ αἰνέσω.

Αθ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·

ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ αἱροῦμαι πόλει.
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μενειν
480

πέμπειν τε τάσδε, πῆμ᾽ ἀμηχάνως τ᾽ ἔχει.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

τάξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκον περῶντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατήσει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾳ συναρμόσει

βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων·
500

πάντ' ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν προφωνῶν τὰ τῶν

πέλας κακὰ

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα, ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας.
515

ἐσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
520

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
515

μήτ᾽ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς. παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν,

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.
530

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας
535

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
540

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος
550

ἔσται,

πανώλεθρος δ' οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμου δέ φαμι παρβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄγοντ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν ἐν μέσᾳ δυσπαλεῖ τε

δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾽ ἄκλαυτος, ἀ-

στος.
565

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

εἴτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

ΧΟ.

ἄναξ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος,

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως τ' ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέξω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι?

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν?
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντὸς, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον?

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

῎Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ' εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικὸς, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον

ΧΟ.

Ζεὺς, ὡς λέγεις σὺ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταυτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὐ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽, ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον' εὔφροσιν δεδεγμένη

δροίτη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεὼς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειας, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾿ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾿ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν῎Αργει δώματ' οἰκήσει πατρός?

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις?
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται?

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεὺς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διὸς,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

[ἐγὼ δὲ, Παλλὰς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.]

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ?

ΧΟ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμὸν, Ἀττικὸς λεὼς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

κερδῶν ἄθικτὸν τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
685

[ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ ῎Αρειον τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἑδραν

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
690

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·

῎Αρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ ῎Αρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,
695

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
700

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν?]

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
705

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

ταύτην μὲν ἐξέτειν ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰν διανομὴν καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἢ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ' ῎Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται?

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶς τάδε?
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλὰς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνου

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρα βαλεῖ.

στενάζω; τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθ᾽ ἅπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ τῇ γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον
800

σκήψησθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπ᾿ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
815

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρα βαλεῖ.

στενάζω; τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθ᾽ ἅπαθον.
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν στήσητε δύσκηλον χθόνα.
825

κἀγὼ πέποιθα Ζηνὶ, καὶ τί δεῖ λέγειν;

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπιθὴς ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ᾿κβάλῃς ἐπὶ χθόνα
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835

ἔχουσ᾽ ἐς ἀεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

ΧΟ.

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
840

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται πλευρὰς αὖ δύα;

θυμὸν ἄϊε, μᾶτερ

Νύξ᾽ ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιᾶν θεῶν
845

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Αθ.

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῷ μὲν εἶ σὺ κάρτ᾽ ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε· προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξει παρ᾿ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσην παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασι,
860

μήτ᾽ ἐξελοῦσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς "Αρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

ΧΟ.

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται πλευρὰς αὖ δύα;
875

θυμὸν ἄϊε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
880

Αθ.

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθὰ,

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὔτἂν δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν ἢ κότον τιν ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

ΧΟ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, τίνα με φὴς ἔχειν ἕδραν?

Αθ.

πάσης ἀπήμου οἰζύος· δέχου δὲ σύ.

ΧΟ.

καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει?

Αθ.

ὡς μή τιν οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.
895

ΧΟ.

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον?

Αθ.

τῷ γὰρ σέβοντι συμφορὰς ὀρθώσομεν.

ΧΟ.

καί μοι πρόπαντος ἐγγύην θήσει χρόνου?

Αθ.

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

ΧΟ.

θέλξειν μ᾽ ἔοικας καὶ μεθίσταμαι κότου.
900

Αθ.

τοιγὰρ κατὰ χθόν οὖσ᾽ ἐπικτήσει φίλους.

ΧΟ.

τί οὖν μ᾽ ἄνωγας τῇδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί?

Αθ.

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα,

καὶ ταῦτα γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου

ἐξ οὐρανοῦ τε κἀνέμων ἀήματα
905

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα·

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνῳ,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν δυσσεβούντων δ᾽ ἐκφορωτέρα πέλοις.
910

στέργω γὰρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ᾽ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι. τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγὼ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τὴνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν
915

ΧΟ.

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν,

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς Αρης τε φρούριον

θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλάνων ἄγαλμα δαιμόνων·
920

ᾆτ᾽ ἐγὼ κατεύχομαι

θεσπίσασα πρευμενῶς

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους

γαίας ἐξαμβρόξαι
925

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

Αθ.

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
930

ἔλαχον διέπειν.

ὁ δὲ μὴ κύρσας βαρεῶν τούτων

οὐκ οἶδεν ὅθεν πληγαὶ βιότου.

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά νιν

πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει, σιγῶν δ᾽ ὄλεθρος
935

καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

ΧΟ.

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω·

φλογμός τ᾽ ὀμματοστερὴς φυτῶν, τὸ μὴ περᾶν
940

ὅρον τόπων,

μηδ᾽ ἄκαρπος αἰανὴς ἐφερπέτω νόσος,

μῆλά τ᾽ εὐθενοῦντα γᾶ

ξὺν διπλοισιν ἐμβρύοις

τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ· γόνος
945

πλουτόχθων ἑρμαίαν

δαιμόνων δόσιν τίοι.

Αθ.

ἦ τάδ᾽ ἀκούετε, πόλεως φρούριον,

οἷ᾽ ἐπικραίνει; μέγα γὰρ δύναται

πότνι Ἐρινὺς παρά τ᾽ ἀθανάτοις
950

τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν, περί τ᾽ ἀνθρώπων

φανερῶς τελέως διαπράσσουσιν

τοῖς μὲν ἀοιδὰς, τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.

ΧΟ.

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώρους ἀπεννέπω τύχας,
955

νεανίδων τ᾽ ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους δότε, κύρι᾽ ἔχοντες,
960

θεαί τ᾽ ὦ Μοῖραι ματροκασιγνῆται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι,

παντὶ χρόνῳ δ᾽ ἐπιβριθεῖς
965

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

παντᾶ τιμιώταται θεῶν.

Αθ.

τάδε τοι χώρα τἠμῇ προφρόνως

ἐπικραινομένων

γάνυμαι· στέργω δ᾽ ὄμματα Πειθοῦς,
970

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμ᾽ ἐπωπᾷ

πρὸς τάσδ᾽ ἀγρίως ἀπανηναμένας·

ἀλλ᾽ ἐκράτησε Ζεὺς ἀγοραῖος,

νικᾷ δ᾽ ἀγαθῶν

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.
975

ΧΟ.

τὰν δ᾽ ἄπληστον κακῶν μήποτ᾽ ἐν πόλει στάσιν

τᾶδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν.

μηδὲ πιοῦσα κόνις μέλαν αἷμα πολιτᾶν
980

δ᾽ ὀργὰν ποινᾶς ἀντιφόνους ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δ᾽ ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ διανοίᾳ,
985

καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί.

πολλῶν γὰρ τόδ᾽ ἐν βροτοῖς ἄκος.

Αθ.

ἆρα φρονοῦσα γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκεις?
990

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖσδε πολίταις.

τάσδε γὰρ εὔφρονας εὔφρονες ἀεὶ

μέγα τιμῶντες καὶ γῆν καὶ πόλιν

ὀρθοδίκαιοι
995

πρέψετε πάντες διάγοντες.
995

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Gottfried Hermann, 1852.) — 64 focus

Ἀπόλλων

οὔτοι προδώσω· διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ,

ἐγγὺς παρεστώς, καὶ πρόσω γ᾽ ἀποστατῶν,

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾷς·

ὕπνῳ πεσοῦσαι δ' αἱ κατάπτυστοι κόραι,
70

γραῖαι, παλαιαὶ παῖδες, αἷς οὐ μίγνυται

θεῶν τις, οὐδ᾽ ἄνθρωπος, οὐδὲ θήρ ποτε·

κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντ', ἐπεὶ κακὸν

σκότον νέμονται Τάρταρόν θ' ὑπὸ χθονός,
75

μισήματ᾽ ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων.

ὅμως δὲ φεῦγε, μηδὲ μαλθακὸς γένῃ·

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι' ἠπείρου μακρᾶς

βιβῶντ᾽ ἀν' ἀεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα,

ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.
80

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον· μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας·

κἀκεῖ, δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες, μηχανὰς εὑρήσομεν,
85

ὥςτ' ἐς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων.

καὶ γὰρ κτανεῖν σ᾽ ἔπεισα μητρῷον δέμας.

Ὀρέστης

ἄναξ Ἄπολλον, οἶσθα μὲν τὸ μὴ ἀδικεῖν·

ἐπεὶ δ᾽ ἐπίστᾳ, καὶ τὸ μὴ ἀμελεῖν μάθε.

Ὀρέστης

σθένος δὲ ποιεῖν εὖ φερέγγυον τὸ σόν.
90

Ἀπόλλων

μέμνησο, μὴ φόβος σὲ νικάτω φρένας.

σὺ δ᾽, αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρός,

Ἑρμῆ, φύλασσε, κάρτα δ᾽ ὢν ἐπώνυμος

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμὸν

ἱκέτην. σέβει τοι Ζεὺς τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας,
95

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπῳ τύχῃ.

Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον

εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;

ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
100

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προὐννέπω δ᾽ ὑμῖν, ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·

παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,

οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
105

ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίας ὅθεν.

εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,

ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.

ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,

χοάς τ' ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
110

καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ' ἐσχάρᾳ πυρὸς

ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.

ὃ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων
115

ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.

ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ

ψυχῆς· φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμνήστρα καλῶ.

Χορὸς Εὐμενίδων

(μυγμός.)
120

Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον

μύζοιτ' ἄν· ἀνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοί, προςίκτορες.

Χορὸς Εὐμενίδων

(μυγμός.)

Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον

ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐ κατοικτίζεις πάθος·

φονεὺς δ' Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
125

Χορὸς Εὐμενίδων

(ὠγμός.)

Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον

ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσει τάχος;

τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;

Χορὸς Εὐμενίδων

(ὠγμός.)

Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον

ὕπνος πόνος τε, κύριοι συνωμόται,
130

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

Χορὸς Εὐμενίδων

(μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.)

λάβε, λάβε, λάβε, λάβε, φράζου.

Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον

ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
135

τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.

ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.

σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷδ',
140

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν,

ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.

εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
145

Χοροῦ Β
στρ. α'.

ἰοὺ ἰοὺ, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι.

Χοροῦ Γ

ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ.

Χοροῦ Β

ἐπάθομεν πάθος δυςαχές, ὦ πόποι,

ἄφερτον κακόν.

Χοροῦ Δ

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ' ὁ θήρ.
150

Χοροῦ Ε

ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

Χοροῦ ς
ἀντ. α'.

ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει,

Χοροῦ Ζ

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,

Χοροῦ ς

τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν.
155

Χοροῦ Η

τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.

Χοροῦ θ

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;

Χοροῦ Ι
στρ. β'.

ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρῳ
160

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λόβον.

Χοροῦ ΙΑ

πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου

βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.

Χοροῦ ΙΒ
ἀντ. β'.

τοιαῦτα ὁρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον,
165

Χοροῦ ΙΒ

φονολιβῆ θρόμβον

περὶ πόδα, περὶ κάρα.

Χοροῦ ΙΓ

πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προςδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.

Χοροῦ ΙΔ
στρ. γ΄.

ἐφεστίῳ δέ, μάντις ὤν, μιάσματι
170

μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.

Χοροῦ ΙΕ
ἀντ. γ'.

ἐμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·
175

ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ

μιάστορ᾽ αὑτῷ πάσεται.

Ἀπόλλων

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ', ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
180

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ἀνῇς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρόν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖςδε χρίμπτεσθαι πρέπει,

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμώρυχοι
185

δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ' ἀποφθοραί,

παίδων τε χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία, λευσμόν,

καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε,

οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
190

στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖςδε γείτοσι τρίβεσθαι μύσος.

χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
195

Ἀπόλλων

ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,

ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας, ὡς παναίτιος.

Ἀπόλλων

πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
200

Χορὸς Εὐμενίδων

ἔχρησας ὥςτε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

Ἀπόλλων

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;

Χορὸς Εὐμενίδων

κάπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.

Ἀπόλλων

καὶ προςτραπέσθαι τούςδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.

Χορὸς Εὐμενίδων

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
205

Ἀπόλλων

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖςδε πρόςφορον μολεῖν.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προςτεταγμένον.

Ἀπόλλων

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

Χορὸς Εὐμενίδων

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀπόλλων

τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
210

Χορὸς Εὐμενίδων

οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

Ἀπόλλων

ἦ κάρτ' ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἤρκεσας

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
215

Ἀπόλλων

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,

οὔ φημ' Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
220

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

Χορὸς Εὐμενίδων

τὸν ἄνδρ' ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου.
225

Χορὸς Εὐμενίδων

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥςτ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορὸς Εὐμενίδων

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·

ἐγὼ δ', ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
230

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προςτροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

Ὀρέστης

ἄνασσ' Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
235

οὐ προςτρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ' ἀμβλὺς ἤδη προςτετριμμένος τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν·

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,

σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
240

Ὀρέστης

πρόςειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.

Χορὸς Εὐμενίδων

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
245

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν

ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
250

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προςγελᾷ.

Χοροῦ Β

ὅρα, ὅρα μάλ' αὖ, λεῦσσέ τε πάντα, μὴ

λάθῃ φύγδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας.

ὃ δ᾽ αὖτέ γ' ἀλκὰν ἔχων
255

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.

Χοροῦ Γ

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί,

δυςαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδῳ χύμενον οἴχεται.
260

Χοροῦ Δ

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ

φεροίμαν βόσκαν πώματος δυςπότου.

Χοροῦ Ε

καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντίποιν᾽ ὡς τίνῃς ματροφόνας δύας.
265

Χοροῦ ς

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν,

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' οὐκ εὐσεβῶν,

Χορός

ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

Χοροῦ ἡ Ζ

μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
270

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.

Ὀρέστης

ἐγώ, διδαχθεὶς ἐν κακοῖς, ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
275

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὄν, πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ηλάθη χοιροκτόνοις.
280

πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προςῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος ευφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆςδ' Ἀθηναίαν, ἐμοὶ
285

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών,

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
290

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι (κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός),

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
295

Χορός

οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥςτε μὴ οὐ παρημελημένον

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ' ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα τῶνδε δαιμόνων.

Χοροῦ ἡ Β

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
300

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

Χοροῦ ἡ Γ

καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

Χορός

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν
305

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἀμά.

¹

εὐθυδίκαιοί θ᾽ ἡδόμεθ᾽ εἶναι·

τοὺς μὲν καθαράς
310

καθαρῶς χεῖρας προνέμοντας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾿ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·

²

ὅςτις δ᾽ ἀλιτών, ὥςπερ ὅδ᾽ ἀνήρ,

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
315

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.

³⁴

μᾶτερ, ἃ μὲ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,
320

κλῦθι· ὁ Λατοῦς γὰρ ἰ-

νίς μ' ἄτιμον τίθησιν,

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος

πτῶκα, ματρῷον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.
325

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
330

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

⁵

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν, θνατῶν

τοῖσιν αὐτουργίαι

ξυμπέσωσιν μάταιοι,
335

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος παρακοπά,
340

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

⁶

γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,
345

ἀθανάτων δίχ᾽ ἔχειν γέρας, οὐδέ τις ἐστὶν

συνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων πέπλων δ᾽ ἀγέραστος ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην.

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης,
350

τιθασὸς ὤν, φίλον ἕλῃ·

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

κρατερὸν ὄντ᾽ ἔθ᾽ ὁμοίως

μαυροῦμεν νέον ἅλμα.

⁷

σπενδομένα δ᾽ ἀφελεῖν τινὶ τάςδε μερίμνας
355

Μοῖρ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνει,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν.

Ζεὺς γὰρ δειματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἧς ἀπηξιώσατο.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
360

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν

(σφαλερὰ τανυδρόμοις γὰρ

καλα), δύςφορον ἄταν.

⁸

δόξαι τ᾿ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ
365

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν,

ὀρχησμοῖς τ' ἐπιφθόνοις ποδός.

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμα.

ποῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
370

καὶ δνοφεράν τιν ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις.

⁹

μένει γάρ· εὐμήχανοι

τε καὶ τέλειοι, κακῶν

¹⁰

τε μνήμονες, σεμναὶ
375

καὶ δυςπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾽ ἀτίετα διόμεναι

λάχη, θεῶν διχοστατοῦντ᾽

ἀνηλίῳ λάμπα, δυςοδοπαίπαλα

δερκομένοισι καὶ δυςομμάτοις ὁμῶς.
380
¹¹

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεται

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔτι δέ μοι
385

μένει γέρας παλαιόν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα

τάξιν ἔχουσα καὶ δυςήλιον κνέφας.

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,
390

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἀκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,

ἔνειμαν αυτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
395

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ' ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·
400

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας,

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,
405

πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα.

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
410

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
415

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.

Ἀθηνᾶ

ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος πάρα.
420

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.

Χορός

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
425

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ' ἀξίαν γ᾽ ἐπαξίων.

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον,
430

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἀμῆς πέλας,

σεμνὸς προςίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
435

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προςτρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχει μύσος

πρὸς χειρὶ τὴμῇ τὸ σὸν ἐφημένου βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
440

ἔςτ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
445

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,

Ἀγαμέμνονα, τῶν ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιν᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
450

ἐς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν

κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
455

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·
460

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἢ εἰ τις οἴεται τόδε

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτικὼς δρόμοις
465

ἱκέτης προςῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις

ἐμοῖς· ἄμομφον ὄντα δ᾽ αἰδοῦμαι πόλει·

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
470

πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν

πέμπειν τε, δυςπήμαντ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη
475

θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης θ' ὁρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
480

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.

Χορός
¹²

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα
485

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς.

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προςμένει τοκεῦ-
490

σιν μεταὖθις ἐν χρόνῳ.

¹³

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
495

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων

ἄκεα δ᾽ οὐ βέβαια πλά-

μων μάταν παρηγορεῖ.
500
¹⁴

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.
505

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

¹⁵

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ
510

τις φρενῶν ἐπίσκοπον

δειμανεῖ καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει
515

καρδίαν ἔτ᾽ ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

ως, ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

¹⁶

μήτ' ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον
520

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἀλλ᾽

ἄλλα δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυςσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·
525

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

αὖ φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

Χορός
¹⁷

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας,
530

μηδέ νιν,

κέρδος ἰδών, ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·

ποινὰ γὰρ ἐπέσται,

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
535

καὶ ξενοτίμους

δωμάτων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται,
540

πανώλεθρος δ᾽ οὐ ποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι καὶ παραβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος
545

θραυομένας κεραίας.

¹⁸

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ

δὲν ἐν μέσᾳ δυςπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ' ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις
550

λαπαδνόν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προςβαλὼν δίκας

ὤλετ' άκλαυστος, αἴστος.

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κήρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου,
555

εἴτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

¹⁹

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
560

πόλιν τε πᾶσαν, εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

ἐκ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
565

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴςαγε,
570

ὅπως τ᾽ ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰςάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
575

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
580

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῖδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
585

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἀλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

καμοίγ᾽ ἀρωγοὺς ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσι νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προςβολὰς μιασμάτοιν.
590

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τί γάρ; σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
595

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
600

Ὀρέστης

δρᾶσαι γὰρ ὡςπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ, τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
605

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ' ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ἔμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
610

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασεν

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
615

διοςδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥςτ' Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽, ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι·
620

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη

δροίτης περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
625

κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην δ᾽ εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅςπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
630

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
635

πέδας μὲν ἂν λύσειεν· ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
640

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδέν, ἀσμένῳ μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ' ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;
645

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προςδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
650

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
655

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ', ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
660

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
665

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούςδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
670

Χορός

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽· ἐν δὲ καρδίᾳ,

ψῆφον φέροντες, ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμόν, ἀστικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγείῳ στρατῷ
675

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', Ἀμαζόνων ἕδραν,

σκηνάς θ', ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ' ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·
680

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ' Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ' ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ 'πικαινούντων νόμους
685

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔ ποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μὴ δ᾽ ἄναρχον μηδὲ δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
690

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
695

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
700

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
705

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προςτροπαῖς Ἰξίονος;
710

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτα δράσας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις
715

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
720

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ', οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆςδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
725

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προςθήσομαι.

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ' ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
730

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον,

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
735

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα, μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
740

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην.

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
745

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἀνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
750

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
755

ὁρκωμοτήσας, νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
760

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυςπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ
765

καὐτοί γ᾽ ἂν ἡμεῖς εἶμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε· καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

²⁰

Χοροῦ ἡ Α

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
770

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

Χοροῦ ἡ Β

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα, βαρύκοτος

ἐν γῇ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν τὸν ἀντιπεν-

θῆ μεθεῖσα καρδίας
775

σταλαγμὸν χθόνιον ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,

Χοροῦ ἡ Γ

ὦ δίκα, δίκα,

πέδον ἐπισύμενος

Χοροῦ ἡ Β

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

Χοροῦ ἡ Δ

στενάζω;
780

Χοροῦ ἡ Ε

τί ῥέξω;

Χοροῦ ἡ ζ

γελῶμαι πολίταις.

Χοροῦ ἡ Ζ

δύςοισθ' ἄπαθον.

Χοροῦ ἡ Η

ἰὼ μεγάλα τοι

κόραι δυςτυχεῖς Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη

ἐξῆλθε ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.
785

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ' ὁ φήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δέ τοι γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον

σκήψητ', μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
790

τεύχητ᾽, ἀφεῖσαι δαιόνων σταλαγμάτων

βρωτῆρας αἰχμάς, σπερμάτων ἀνημέρους.

Ἀθηνᾶ

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι,

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκους χθονὸς

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις,
795

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

²¹

Χοροῦ ἡ Α

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

Χοροῦ ἡ θ

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα, βαρύκοτος

ἐν γῇ τῇδε, φεῦ,
800

ἰὸν τὸν ἀντιπεν-

θῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθόνιον ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,

Χοροῦ ἡ Ι

ὦ δίκα, δίκα,

πέδον ἐπισύμενος
805

Χοροῦ ἡ θ

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

Χοροῦ ἡ ΙΑ

στενάζω;

Χοροῦ ἡ ΙΒ

τί ῥέξω;

Χοροῦ ἡ ΙΓ

γελῶμαι πολίταις.

Χοροῦ ἡ ΙΔ

δύςοισθ' ἄπαθον.

Χοροῦ ἡ ΙΕ

ἰὼ μεγάλα τοι

κόραι δυςτυχεῖς Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν
810

θεαὶ βροτῶν στήσητε δύςκηλον χθόνα.

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπιθὴς ἐμοὶ
815

γλώσσης ματαίας μὴ 'κβάλῃς ἐπὶ χθόνα

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆςδ᾽ ἔτ᾽ ἀκροθίνια
820

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους

ἔχουσ᾽ ἐς ἀεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

²²

Χοροῦ ἡ Α

ἐμὲ παθεῖν τάδε,

Χοροῦ ἡ Β

φεῦ.

Χοροῦ ἡ Α

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν
825

ἀτίετον μῖσος.

Χοροῦ ἡ Γ

πνέω τοι μένος.

Χοροῦ ἡ Δ

φεῦ.

Χοροῦ ἡ Γ

ἅπαντά τε κότον.

Χοροῦ ἡ Ε

οἰοῖ, δᾶ.

Χοροῦ ἡ ς

φεῦ, φεῦ.

Χοροῦ ἡ Ζ

τίς μ' ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;
830

Χοροῦ ἡ Η

θυμὸν ἄϊε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν ἀμᾶν θεῶν

δυςπάλαμοι παρ' οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.

²³
835

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆςδ᾽ ἐρασθήσεσθε· προὐννέπω τάδε.

ὁ ἐπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖςδε. καὶ σὺ τιμίαν
840

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως

τεύξει παρ' ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων

ὅσην παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς
845

μήθ' αἱματηρὰς θηγάνας σπλάγχνων βλάβας

νέων ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,

μηδ᾽ ἐκλέγουσα ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.
850

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην
855

χώρας μετασχεῖν τῆςδε θεοφιλεστάτης.

²⁴

Χοροῦ ἡ Α

ἐμὲ παθεῖν τάδε,

Χοροῦ ἡ θ

φεῦ.

Χοροῦ ἡ Α

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν,

ἀτίετον μῖσος.
860

Χοροῦ ἡ Ι

πνέω τοι μένος

Χοροῦ ἡ ΙΑ

φεῦ.

Χοροῦ ἡ Ι

ἅπαντά τε κότον.

Χοροῦ ἡ ΙΒ

οἰοῖ, δᾶ.

Χοροῦ ἡ ΙΓ

φεῦ, φεῦ.

Χοροῦ ἡ ΙΔ

τίς μ' ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;

Χοροῦ ἡ ΙΕ

θυμὸν ἄϊε, μᾶτερ
865

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν ἀμᾶν θεῶν

δυςπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Ἀθηνᾶ

οὔτοι καμοῦμαι σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν
870

ἄτιμος ἔρρειν, τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὐτἂν δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει
875

μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τιν᾽ ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Χορός

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, τίνα με φῂς ἔχειν ἕδραν;

Ἀθηνᾶ

πάσης ἀπήμον' οἰζύος· δέχου δὲ σύ.
880

Χορός

καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει;

Ἀθηνᾶ

ὡς μή τιν' οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.

Χορός

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον;

Ἀθηνᾶ

τῷ γὰρ σέβοντι συμφορὰς ὀρθώσομεν.

Χορός

καί μοι πρὸ παντὸς ἐγγύην θήσει χρόνου;
885

Ἀθηνᾶ

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

Χορός

θέλξειν μ᾽ ἔοικας, καὶ μεθίσταμαι κότου.

Ἀθηνᾶ

τοιγὰρ κατὰ χθόν᾽ οὖσ᾽ ἐπικτήσει φίλους.

Χορός

τί οὖν μ᾽ ἄνωγας τῇδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί;

Ἀθηνᾶ

ὁποῖα νείκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα,
890

καὶ ταῦτα γῆθεν, ἔκ τε ποντίας δρόσου,

ἐξ οὐρανοῦ τε, κἀνέμων ἀήματα,

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα·

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον,

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνῳ,
895

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν δυςσεβούντων δ᾽ ἐκφορωτέρα πέλοις.

στέργω γάρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ᾽ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι. τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγὼ
900

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τήνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.

Χορός
²⁵

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν,

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς
905

Ἄρης τε φρούριον θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλά-

νων ἄγαλμα δαιμόνων·

ᾧ τ᾽ ἐγὼ κατεύχομαι,

θεσπίσασα πρευμενῶς,
910

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους

γαίας ἐξαμβρῦσαι

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

Ἀθηνᾶ
²⁶

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖςδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυςαρέστους
915

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους

ἔλαχον διέπειν. ὁ δὲ μὴ κύρσας

βαρέων τούτων οὐκ οἶδεν ὅθεν

πληγαὶ βιότου προςέπαισαν.
920

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά νιν

πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει, σιγῶν δ᾽ ὄλεθρος

καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

Χορός
²⁷

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,
925

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω,

φλογμός τ' ὀμματοστερὴς

φυτῶν, τὸ μὴ περᾶν ὅρον τόπων,

μηδ᾽ ἄκαρπος αἰα-

νὴς ἐφερπέτω νόσος,
930

μῆλά τ᾽ εὐθενοῦντα γᾶ

ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις

τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ· γόνος δ᾽ ἀεὶ

πλουτόχθων ἑρμαίαν

δαιμόνων δόσιν τίοι.
935

Ἀθηνᾶ
²⁸

ἦ τάδ᾽ ἀκούετε, πόλεως φρούριον,

οἷ' ἐπικραίνει; μέγα γὰρ δύναται

πότνι᾽ Ἐρινὺς παρά τ' ἀθανάτοις

τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν, περί τ᾽ ἀνθρώπων

φανερῶς τελέως διαπράσσουσιν
940

τοῖς μὲν ἀοιδάς, τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.

Χορός
²⁹

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώ-

ρους ἀπεννέπω τύχας,

νεανίδων τ' ἐπηράτων
945

ἀνδροτυχεῖς βιότους δότε, κύρι᾽ ἔχοντες,

θεαί τ᾽ ὦ Μοῖραι, ματροκασιγνῆται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι,

παντὶ χρόνῳ δ᾽ ἐπιβριθεῖς
950

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

πάντα τιμιώταται θεῶν.

Ἀθηνᾶ
³⁰

τάδε τοι χώρᾳ τῇ 'μῇ προφρόνως

ἐπικραινομένων

γάνυμαι· στέργω δ᾽ ὄμματα Πειθοῦς,
955

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμ᾽ ἐπωπᾷ

πρὸς τάσδ᾽ ἀγρίως ἀπανηναμένας·

ἀλλ᾽ ἐκράτησεν Ζεὺς ἀγοραῖος,

νικᾷ δ᾽ ἀγαθῶν

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.
960

Χορός
³¹

τὰν δ᾽ ἄπληστον κακῶν

μήποτ' ἐν πόλει στάσιν

τῇδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν.

μηδὲ πιοῦσα κόνις μέλαν αἷμα πολιτᾶν

δι' ὀργὰν ποινᾶς ἀντιφόνους ἄτας
965

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δ᾽ ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ διανοίᾳ,

καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί.

πολλῶν γὰρ τόδ᾽ ἐν βροτοῖς ἄκος.
970

Ἀθηνᾶ
³²

ἆρα φρονοῦσιν γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκειν; ἐκ τῶν φοβερῶν

τῶνδε προςώπων μέγα κέρδος ὁρῶ

τοῖςδε πολίταις. τάσδε γὰρ εὔφρονας

εὔφρονες ἀεὶ μέγα τιμῶντες
975

καὶ γῆν καὶ πόλιν ὀρθοδίκαιοι

πρέψετε πάντως διάγοντες.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ (OCR draft) Experimental (ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 64 focus

ΑΠΟΛΛΩΝ

Οὔτοι προδώσω· διὰ τέλους δέ σοι δὲ σοὶ φύλαξ

ἐγγὺς παρεστώς, καὶ πρόσω δ' ἀποστατῶν,
65

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

Καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾷς·

ὕπνῳ ὁρᾷς ὕπνῳ· πεσοῦσαι δ' αἱ κατάπτυστοι κόραι,

γραῖαι παλαιαὶ παῖδες, αἷς οὐ μείγνυται μέγνω μίγν-

θεῶν τις οὐδ᾽ ἄνθρωπος οὐδὲ θήρ ποτε·
70

κακῶν δ' ἕκατι κἀγένοντ', ἐπεὶ κακόν

σκότον νέμονται Τάρταρόν θ' ὑπὸ χθονός,

μισήματ' ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων.

Ὅμως δὲ φεύγε μηδὲ μαλθακὸς γένῃ·

ἐλῶσι ελ- γάρ σε καὶ δι' ἠπείρου μακρᾶς,
75

βιβῶντ' βεβῶντ' βεβόντ' ἀν᾿ ἂν αἰεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα,

ὑπέρ τε πόντον πόντου καὶ περιρρύτας πόλεις·

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΑΠ.]

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον, μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας·
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες μηχανὰς εὑρήσομεν,

ὥστ᾽ ἐς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων·

καὶ γὰρ κτανεῖν σ' ἔπεισα μητρῷον δέμας.

ΟΡΕΣΤΗΣ

Ἄναξ Ἄπολλον, οἶσθα μὲν τὸ μὴ ἀδικεῖν μὴ δικεῖν (eraso ε)·
85

ἐπεὶ δ' ἐπίστα, καὶ τὸ μὴ ἀμελεῖν μὴ μελεῖν μάθε,

σθένος δὲ ποιεῖν εὖ φερέγγυον τὸ σόν.

ΑΠ.

Μέμνησο, μὴ φόβος σε νικάτω φρένας.

Σὺ δ', αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρός,

Ἑρμῆ, φύλασσε· κάρτα δ' ὢν ἐπώνυμος
90

πομπαῖος ἴσθι πομπαῖος· ἴσθι τόνδε ποιμαίνων ἐμόν

ἱκέτην· σέβει τοι Ζεὺς τόδ' ἐκνόμων σέβας

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπῳ τύχῃ.

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ

Εὕδοιτ' ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ ;

ἐγὼ δ' ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ' ἀπητιμασμένη
95

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὡς μὲν ἔκτανον

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι — προυννέπω δ' ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο,

παθοῦσα δ' γ' οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100

οὐδεὶς οὐδεὶς δ' ὑπέρ μου ὑπὲρ μοῦ ἐμοῦ δαιμόνων μηνίεται

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.

Ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίᾳ σέθεν·

εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΚΛ.]

ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος μοῖρα πρόσκοπος βροτῶν.
105

Ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,

χοάς τ' ἀοίνους, νηφάλια νιφ- μειλίγματα,

καὶ νυκτίσεμνα νυκτὶ σεμνὰ δεῖπν᾽ ἐπ' ἐσχάρα πυρός

ἔθυον ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν·

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα·
110

ὃ δ' ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων -σμάτων

ὤρουσεν ὑμῖν ἡμῖν ἐγκατιλλώψας ἐκκατω μέγα.

Ἀκούσαθ' ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι

ψυχῆς, φρονήσατ', ὦ κατὰ χθονός θεαί·
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλώ.

(Μυγμός)

ΚΛ.

Μύζοιτ' ἄν, ἀνὴρ ἀνὴρ δ' οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοί ἐμοῖς, προσίκτορες.

(ΧΟ.)
(Μυγμός)

ΚΛ.

Ἄγαν γ' ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐ οὐκ κατοικτίζεις πάθος·

φονεὺς δ' Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
120

(ΧΟ.)
(Ὠιγμός) ὠγμός μωγμός

ΚΛ.

Ὤιζεις ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσῃ τάχος ;

τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά ;

(ΧΟ.)
(Ὠιγμός) ὠγμός

ΚΛ.

Ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΚΛ.]

ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος μοῖρα πρόσκοπος βροτῶν.
105

Ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,

χοάς τ' ἀοίνους, νηφάλια νιφ- μειλίγματα,

καὶ νυκτίσεμνα νυκτὶ σεμνὰ δεῖπν᾽ ἐπ' ἐσχάρα πυρός

ἔθυον ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν·

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα·
110

ὃ δ' ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων -σμάτων

ὤρουσεν ὑμῖν ἡμῖν ἐγκατιλλώψας ἐκκατω μέγα.

Ἀκούσαθ' ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι

ψυχῆς, φρονήσατ', ὦ κατὰ χθονός θεαί·
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλώ.

(Μυγμός)

ΚΛ.

Μύζοιτ' ἄν, ἀνὴρ ἀνὴρ δ' οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοί ἐμοῖς, προσίκτορες.

(ΧΟ.)
(Μυγμός)

ΚΛ.

Ἄγαν γ' ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐ οὐκ κατοικτίζεις πάθος·

φονεὺς δ' Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
120

(ΧΟ.)
(Ὠιγμός) ὠγμός μωγμός

ΚΛ.

Ὤιζεις ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσῃ τάχος ;

τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά ;

(ΧΟ.)
(Ὠιγμός) ὠγμός

ΚΛ.

Ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΧΟ.
(Μυγμός διπλοῦς ὀξύς)

Λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβέ λάβε (quater), φράζου.
130

ΚΛ.

Ὄναρ διώκεις θῆρα κλαγγαίνεις θ' δ' ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ' ἐκλείπων -λιπών πόνου·

τί δρᾷς ; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ' ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ' -θεὶς ὕπνῳ·

ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται·

σὺ δ' οὐδ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,

ἀτμῷ κατισχναίνουσα κατισχαίνουσα, νηδύος πυρί,

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.

ΧΟ.

Ἔγειρ', ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ', ἐγὼ δὲ σέ δέ σε·
140

εὕδεις ; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,

ἰδώμεθ' εἰδ- εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.

Ἰοὺ ἰοὺ πύπαξ πυπὰξ· ἐπάθομεν, φίλαι,

ἢ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ

ἐπάθομεν πάθος δυσαχές -αχθές, ὢ ὣ πόποι,

145

ἄφερτον κακόν·

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ' δ' ὁ θήρ —

ὕπνῳ κρατηθεῖσ' ἄγραν ὤλεσα.

Ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλῃ,

νέος δὲ γραίας δαίμονας γραίας δὲ δαίμονας νέος καθιππάσω

150

τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν,

τὸν μητραλοίαν δ' ἐξέκλεψας ὢν θεός·

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τίς τις δικαίως ἔχειν ;

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

Ἐμοὶ δ' ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν

155

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρῳ

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν·

πάρεστι μαστίκτορος

δαίου δαμίου

160

τὸ βαρὺ βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.

Τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον·

φονολιβῆ -λειβῆ θρόνον

περὶ πόδα, περὶ κάρα

165

πάρεστι, γᾶς ὀμφαλὸν,

προσδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον αἰρό- αἱρο- ἄγος ἔχειν.

Ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν μάντι σῶι μιάσματι

μυχὸν μυκὸν σὸν οἶκον ἐχράνατ' αὐ-

170

τόσσυτος, αὐτόκλητος,

παρὰ νόμον παρανόμων παρα νόμων θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.

Κἀμοί τε τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ὑπὸ δὲ γᾶν φυγὼν φεύγων

175

οὔ ποτ' ἐλευθεροῦται,

ποτιτρόπαιος ὢν δ' δ᾽ ὢν ἕτερον ἐν κάρᾳ

μιάστορ᾽ εἶσιν οὗ ἐκείνου πάσεται.

ΑΠ.

Ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ', ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΑΠ.]

ἀνῇς ὑπ' ἄλγους μέλαν᾽ ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρόν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

Οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες οὐ καρανηστῆρες οὐκ ἄρ᾽ ἀνηστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ' ἀποφθορᾷ ἀποφθοραὶ

παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία

λευσμός -μόν τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν

ὑπὸ ῥάχιν ὑπὸρράχιν ὑπόρρ- παγέντες. Ἆρ' ἀκούετε
190

οἵας ἑορτῆς ἔστ' ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρ' ἔχουσαι ; πᾶς δ' ὑφηγείται τρόπος

μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195

Χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·

ποίμνης τοιαύτης δ' οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

ΧΟ.

Ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει·

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,

ἀλλ᾽ εἰς εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν ὡς παναίτιος.
200

ΑΠ.

Πῶς δή ; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

ΧΟ.

Ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

ΑΠ.

Ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι· τί μήν ; πέμψαι τιμήν.

ΧΟ.

Κἄπειθ' ὑπέστης αἵματος δέκτωρ δ' ἕκτωρ νέου.

ΑΠ.

Καὶ προστραπέσθαι τούσδ' ἐπέστελλον δόμους.
205

ΧΟ.

Καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς ;

ΑΠ.

Οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφοροι πρόσφορον μολεῖν.

ΧΟ.

Ἀλλ' ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

ΑΠ.

Τίς ἥδε τιμή ; κόμπασον γέρας καλόν.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΧΟ.

Τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

ΑΠ.

Τί γάρ ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ -σει —

(ΧΟ.)

οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

ΑΠ.

Ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα, καὶ παρ' οὐδὲν ἠργάσω ἠρκέσω,

Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·

Κύπρις δ' ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα·

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος -μοι

ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

Εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς χαλᾶς

τὸ μὴ μέλεσθαι γενέσθαι μηδ' ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ' Ὀρέστην σ' γ' ἐνδίκως ἐν δίκαις ἀνδρηλατεῖν·

τὰ μὲν γὰρ οἶδα οὔτοι κάρτα σ' ἐνθυμουμένην,

τὰ δ' ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτερα -τέραν.

Δίκας δὲ Παλλὰς δ' ἐπάλλας δ᾽ ἐπ' ἄλλας τῶνδ' ἐποπτεύσει -εύει θεά.

ΧΟ.

Τὸν ἄνδρ' ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω λείπω ποτέ.
225

ΑΠ.

Σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου τίθει.

ΧΟ.

Τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

ΑΠ.

Οὐδ' ἂν δεχοίμην ὥστ' ἔχειν τιμὰς σέθεν.

ΧΟ.

Μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ·

ἐγὼ δ', ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας δίκης δίκη
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγέτης γ' ὡς κυν-.

ΑΠ.

Ἐγὼ δ' ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἂν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῷ σφ' ἑκών.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΟΡ.

Ἄνασσ' ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύμασιν κελεύσμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἀμβλύν ἤδη προστετριμμένος -μένον τέ πως τε πρὸς τε πρός·

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν -σι βροτῶν

ὁμοῖα χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σῴζων σώζων τ' ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους

πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

ΧΟ.

Εἶἑν· τόδ' ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ

ἕπου δὲ μηνυτῆρος μηνυτή... μηνυτῇσιν ἀφθέγκτου φραδαῖς·
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν νεκρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν ἐκμαστε.

Πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι -κμῇσι -κμοῖσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον πόντου ἀπτέροις ποτήμασιν πωτ-
250

ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

Καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακών

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελά.

Ὅρα ὅρα μάλ' αὖ λεῦσσέ τε ...λεύσσετον λεῦσσε τὸν πάντα πάνται, μὴ

λάθῃ φύγδα βὰς βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας ἀτίμας.
255

Ὅδ' αὖτε γοῦν γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν

τὸ δ' τόδ' οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

δυσαγκόμιστον, παπαῖ·

τὸ διερὸν πέδοι πέδω(ι) χύμενον κεχυμένον οἴχεται.

Ἀλλ' ἀντιδοῦναι δεῖ σ' ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανόν πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνασ' ἰχνάνασ' ἰσχάνασ' ἀπάξομαι κάτω,

(ἵν') ἀντιποίνους τίνῃς

μητροφόντας -φόνας δύας.

Ὄψῃ ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος δ᾽ ἐκεῖ τις ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' ἀσεβῶν (ἑκών)
270

ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ' ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

Μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ' ἐπωπᾷ φρενί.
275

ΟΡ.

Ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ' ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ' ἔκπλυτον πέλει·

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις·

πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσία·
285

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων γε διδάσκων ¹ ὁμοῦ.

Καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ' Ἀθηναίαν ἐμοί

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ' ἄνευ δορός

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

Ἀλλ' εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι — κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός —

ὅπως γένοιτο τῶνδ' ἐμοὶ τῶνδε μοι λυτήριος.

ΧΟ.

Οὔτοι σ' οὔτις σ' ᾿Απόλλων οὐδ᾽ ᾿Αθηναίας -ναίης -ναίοις σθένος

ῥύσαιτ' ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ' ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον, βόσκημα δαιμόνων, σκιάν σκιὰ.

Οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ' οὐδ᾽ ἀποπτύεις λόγους

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος ;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δ' ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.

Ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμή ἅμα.

Εὐθυδίκαιοι δ' οἰόμεθ' εἶναι· εὐθυδίκαι θ᾽ οἶδ᾽ οίμεθ᾽ εἶναι εὐθυδίκαι τ᾽ οἶδ' οἶμαι θεῖναι

τὸν... προνέμοντ' τοὺς... προνέμοντας (προσνέμ- Μ) μὲν καθαρὰς χεῖρας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ' ἡμῶν ἀφ' ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει,

ἀσινὴς δ' αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ὅστις δ' ἀλιτὼν ἀλιτρῶν ὥσπερ ὅδ' ἁνὴρ ἀνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320

Μᾶτερ ἃ μ' ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι -οῖσιν -οις καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ΐ- ²

νίς μ' ἄτιμον τίθησι -σιν

τόνδ' ἀφαιρούμενος

325

πτῶκα πτᾶκα (πτάκα Μ1), ματρῷον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.

Ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής -δαλις φρενοδαής,

330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

Τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

Μοῖρ' ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,

335

θνατῶν θανάτων τοὶ σὺν τοῖσιν αὐτουργίαις

ξυμπέσωσιν ξύμπασ ωσιν ξυμ- (sine acc.) ὦσιν μάταιοι,

τοῖς ἁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γἂν ὑπέλθῃ -θη -θοι· θανὼν δ'

οὐκ ἄγαν ἄγαν γ' ἐλεύθερος.

340

Ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος παρακοπά,

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

παραφορά παράφρονα (ut FVTr in 331) φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
345

Γιγνομέναισι λάχη τάδ' ἐφ' ἁμὶν ἀμῖν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ' ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τίς ἐστιν -τι

συνδαίτωρ -δάτωρ μετάκοινος,

πανλεύκων παλλ- δὲ πέπλων ἄκληρος ἄμοιρος ἅμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην ³

Δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

350

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς πίθασος (-ασσος Tr) ὢν φίλον φίλος ἕλῃ·

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι διαίνομαι

κρατερὸν ὄνθ' ὅμως (ἀ)μαυ- ὁμοίως μαυροῦμεν

ροῦμεν ὑφ' ἐφ' αἵματος νέου.

355

Σπεύδομεν αἵδ' σπευδόμεναι δ' (-όμενα δ' Μ) ἀφελεῖν τινα τάσδε τάσδε μερίμνας,

θεῶν δ' ἀτέλειαν ἐμαῖς μελέταις ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν,

μηδ' εἰς ἐς ἄγκρισιν ἐγκ- ἐλθεῖν·

Ζεὺς (δ') ζεὺς (prius ζεῦ) ζεῦ αἱμοσταγὲς αἱματοστ- ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἃς ἃς ἀπηξιώσατο.

360

(Δωμάτων γὰρ εἱλόμαν ⁴

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ·

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

κρατερὸν ὄνθ' ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου.)

Δόξαι δ' τ' ἀνδρῶν καὶ μάλ' ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-

365

σμοῖς τ' ἐπιφθόνοις -φόνοις ποδός.

Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα άλλο- άλω-

ἀνέκαθεν ἄγκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερά (τοῖς) τανυδρόμοις

370

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

Πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ' ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾳ·

τοῖον τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται·

καὶ δνοφεράν τιν' ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.

375

⁵ (Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ τοῖς τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.)

Μένει γάρ· εὐμήχανοι

τε καὶ δὲ καὶ τέλειοι κακῶν

τε μνήμονες Σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι -ράγωγοι βροτοῖς,

ἄτιμ' ἀτίετα ἀτίεται -ετον διόμεναι

380

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ'

ἀνηλίῳ λάμπᾳ λαμπαὶ (sine acc.),

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

κρατερὸν ὄνθ' ὅμως ἀμαυ-

ροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου.)

Δόξαι δ' τ' ἀνδρῶν καὶ μάλ' ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-
365

σμοῖς τ' ἐπιφθόνοις -φόνοις ποδός.

Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα άλλο- άλω-

ἀνέκαθεν ἄγκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερά (τοῖς) τανυδρόμοις
370

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

Πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ' ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾳ·

τοῖον τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται·

καὶ δνοφεράν τιν' ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
375

⁶ (Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ τοῖς τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.)

Μένει γάρ· εὐμήχανοι ⁷

τε καὶ δὲ καὶ τέλειοι κακῶν

τε μνήμονες Σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι -ράγωγοι βροτοῖς,

ἄτιμ' ἀτίετα ἀτίεται -ετον διόμεναι
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ'

ἀνηλίῳ λάμπα λαμπα (sine acc.),

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

δυσποδοπαίπαλα δυσοδοπ- δυσοπ- δυσοπαίπαλα καὶ δερκομένοισιν -σι

καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

Τίς οὖν τάδ' οὐχ ἅζεται οὐ χάζεταί

τε καὶ δέδοικεν -κε βροτῶν,

390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον, ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον ; ἐπὶ ἔπι δέ μοι

γέρας (πέλει) παλαιόν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κύρω κυρῶ (κυρῶ γὰρ Tr),

καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν τάξιν γ' ἔχουσα

395

καὶ δυσήλιον κνέφας.

ΑθΗΝΑ

Πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη τὴν καταφθατουμένην

ἣν δῆτ' Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις τέκνοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ' ἐπιζεύξασ' ὄχον.
405

Καινὴν καὶ νῦν δ' ὁρῶσα τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ' ὄμμασιν πάρα·

τίνες ποτ' ἐστέ ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ' ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας -μέναις

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν·

λέγειν δ' ἄμομφον ἄμορφον ὄντα τοὺς τοῦ πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ' ἤδ᾽ (ἠδ' Μ) ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

Πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη·
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ -νῆς (cf. 479) τέκνα,

Ἀραὶ ἀρὰ δ' ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα ὑπαικεκλ-.

Αθ.

Γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ' ἐπωνύμους.

ΧΟ.

Τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Αθ.

Μάθοιμ' ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

ΧΟ.

Βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

Καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τοῦτο τέρμα τῆς φυγῆς σφαγῆς ;

ΧΟ.

Ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Αθ.

Ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ' ἐπιρροιζεῖς -ζεῖν (ν eraso in M) φυγάς ;

ΧΟ.

Φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Αθ.

Ἀλλ' ἢ 'ξ ἄλλης ἀνάγκης, ἤ τινος οὔτινος τρέων κότον ;

ΧΟ.

Ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν ;

Αθ.

Δυοῖν παρόντοιν -όντων ἥμισυς λόγου λόγος πάρα.

ΧΟ.

Ἀλλ' ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι θέλει.

Αθ.

Κλύειν δίκαιος δικαίως (-αίους Μ1) μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

ΧΟ.

Πῶς δή ; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένῃ πέλῃ.

Αθ.

Ὅρκοις τὰ μὴ τὰ μὲν δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

Ἀλλ' ἐξέλεγχε, κρῖνε δ' εὐθεῖαν δίκην.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

Αθ.

Ἦ κἀπ' ἐμοὶ τρέποιτ' ἂν αἰτίας τέλος ;

ΧΟ.

Πῶς δ᾽ οὔ ; σέβουσαί σέβομαι F1V1 σέβοιμέν F γρ s. 1. Tr γ' ἀξίαν ἐπαξίως τ' ἐπαξίων (τ᾽ ἐπ᾽ ἀξίων VTr).
435

Αθ.

Τί πρὸς τάδ' εἰπεῖν, ὦ ξέν', ἐν μέρει θέλεις ;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς

τὰς σὰς ἔπειτα τόνδ' ἀμυνάθου ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς ἁμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος,

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

ΟΡ.

Ἄνασσ' ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα·

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων ἔχει μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην ἐφεζομένη (-μένῃ Tr) βρέτας·

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα

ἄφθογγον ἄφωνον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ καθαιμάξουσιν οθήλου βοτοῦ καθαιμάξουσιν ὀθνείου βροτοῦ·
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βατοῖσι βοτοῖσι βροτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις·

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ' ἐκποδὼν λέγω.

Γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα·

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ' ἱστορεῖς καλῶς,
455

᾿Αγαμέμνον', ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τρωσὶν τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας· ἔφθιθ᾽ οὗτος οὕτως οὐ καλῶς μολὼν

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

κρύψασ' ἃ κρύψασα λουτρῶν λουτρὸν δ᾽ ἐξεμαρτύρει φόνον.

Κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός·

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας μεταίτιος ἐπαίτιος (cf. 467),
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ' ἔρξοιμι ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

Σὺ δ' τ', εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ' αἰνέσω.

Αθ.

Τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴ τις οἴεται τόδε
470

βροτοῖς βροτός δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου φόνους διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις δρόμοις,

ὁμῶς ὅμως δ' ἄμομφον ὄντα σ' αἱροῦμαι αἱρ- πόλει·
475

αὗται δ' ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ χῶραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πέδω(ι) πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς αἰανὴ (cf. 416) νόσος.

Τοιαῦτα μὲν τάδ' ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε δὲ, δυσπήμαντ᾽ δυσπήματ' δὴ πήματ' (s. 1.) δὴ δυσπήματ' ἀμηχάνως ἐμοί·

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρο ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη ὁρκίων αἱρουμένους

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ' ἐγὼ θήσω χρόνον·

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

κρίνασα δ' ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ' ἐτητύμως

ὅρκον ὅρκωι uel ὅρκων περῶντας μηδὲν ἐκδίκοις φρεσίν ἔκδικον φρεσίν ἔνδικον φρενί.

ΧΟ.

Νῦν καταστροφαὶ νέων

490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα (τε) καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου·

πάντας ἤδη τόδ' ἔργον εὐχερείᾳ εὐχερίαι εὐχαρίᾳ

συναρμόσει βροτούς,

495

πολλὰ δ' ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

Οὐδὲ οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ' ἐφέρ-

500

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ' ἐφήσω μόρον·

πεύσεται δ' ἄλλος ἄλλοθεν προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ

λῆξιν ὑπόδοσιν -δησίν -δυσίν τε μόχθων,

505

ἄκεά τ' οὐ βέβαια ἄκετ᾽ οὐ βέβαια ἄκεστ᾽ ἀβέβαια ἄκεστ᾽ οὐ βέβαια ἄκεστα | οὐ βέβαια· τλάμων τλάμων δέ τις

μάταν παρηγορεῖ.

Μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ' ἔπος θροούμενος,

510

« Ὦ Δίκα,

ὦ ἰὼ θρόνοι τ' Ἐρινύων »·

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ταῦτά τις τάχ' ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος Δίκας.

Ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν δειμαίνει καθήμενον·

ξυμφέρει

520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἄνα τρέων ἀνατρέφων τρέων

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν ;

525

Μήτ' ἀνάρχετον ἄναρκτον ἀνάρκητον ἀνάρκετον βίον

μήτε δεσποτούμενον -μενόν γ'

αἰνέσῃς·

παντὶ ἅπαντι μέσῳ τὸ κράτος θεὸς

ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ' ἄλλα | ἄλλαι δ' (ἄλλα δι' forsan M1) ἄλλα δ' ἄλλα δ' ἐφορεύει.

530

Ξύμμετρον δ' ἔπος λέγω·

δυσσεβίας -βείας μὲν ὕβρις τέκος

ὡς ἐτύμως, ἐκ δ' ὑγιεί-

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος πᾶσι φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

535

Ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

λὰξ ἀτίσῃς· ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
540

κύριον μένει τέλος·

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας

εὖ προτίων καὶ ξενοτί-

μους δόμων δωμάτων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.
545

Ἑκὼν δ' ἐκ τῶνδ' ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν

οὐκ ἄνολβος ἔσται,

πανώλεθρος (δ') οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάδαν περαιβάδαν περβάδαν

τὰ πολλ' (ἄγοντ)α παντόφυρτ᾽ ἄνευ ἄνευ τινὸς δίκας

550

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος ⁸, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

Καλεῖ δ' ἀκούοντας οὐδὲν (ἐν) οὐδέν· μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε δυσπαλεῖται δίνᾳ·

555

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ' ἀνδρὶ θερμῷ θερμουργῷ θερμοεργῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ' ἰδὼν ἀμηχάνοις

δύαις λαπαδνὸν λέπαδνον οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν Δίκας

560

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος ἄκλαυστος, ᾆστος ἄιστος.

Αθ.

Κήρυσσε κή-, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ κατεργάθου·

εἶτ᾽ οὐρανό)νδε δ)ιάτορος ειτ' (ἥ supra εἶ Μ2) οὖν | διάτορος διάκτορος (dein spat. vac. FV ; πέλει in m. recta, λείπει in sin. F) διάκτορος πέλει Τυρσηνικὴ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·
565

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ' τὸν δ' ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη δίκηι.

ΧΟ.

Ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει·
570

τί τοῦδε σοὶ τοῦδέ σοι μέτεστι πράγματος λέγε.

ΑΠ.

Καὶ μαρτυρήσων ἦλθον — ἔστι γὰρ νόμῳ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος -τίως -τίων

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ' ἐγὼ καθάρσιος —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ' ἔχω
575

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου τοῦδε φόνου. Σὺ δ' εἴσαγε

ὅπως (τ') ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

Ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
580

ΧΟ.

Πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

Τὴν μητέρ' εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

Ἔκτεινα, τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

Ἓν μὲν τόδ' ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
585

ΟΡ.

Οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.

ΧΟ.

Εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ' ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

Λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

Πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν ;

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΟΡ.

Τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
590

ΧΟ.

Ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;

ΟΡ.

Καὶ δεῦρό γ' αἰεὶ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

Ἀλλ' Ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ' ἀλλ' ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

Πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

Νεκροῖσί νυν νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών.
595

ΟΡ.

Δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτων.

ΧΟ.

Πῶς δή ; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

Ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

Τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ' ἐλευθέρα φόνου.

ΟΡ.

Τί δ' οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;
600

ΧΟ.

Οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.

ΟΡ.

Ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι ;

ΧΟ.

Πῶς γάρ σ' ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης ; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον τό φ- ;

ΟΡ.

Ἤδη σὺ μαρτύρησον· ἐξηγοῦ δέ μοι,
605

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον·

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ' εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

Λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν
610

θεσμόν, δικαίως· μάντις ὢν δ' δ' ὢν οὐ ψεύσομαι·

οὐπώποτ' εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ 'κέλευσε κελεύσει Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

Τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
615

βουλῇ βουλή. πιφαύσκω δ' ὄμμ' ὕμμ' ἐπισπέσθαι πατρός·

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν ;
620

ΑΠ.

Οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ' Ἀμαζόνος,

ἀλλ' ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
625

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.

Ἀπὸ στρατείας -ιᾶς γάρ μιν, ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον ἀμείνον', εὔφροσιν δεδεγμένη

† δροίτῃ -τη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι † ⁹

φᾶρος περεσκήνωσεν περ ἐσκ-, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
630

κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

Ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεὼς

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
635

ΧΟ.

Πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·

αὐτὸς δ' ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον·

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις ;

Ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

Ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
640

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ' ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ' ἐπειδὰν αἱμ' ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ' ἀνάστασις·

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
645

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ' ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΧΟ.

Πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ' ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι πέδω(ι),

ἔπειτ' ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός ;
655

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις ;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων -τό- προσδέξεται ;

ΑΠ.

Καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ' ὡς ὀρθῶς ἐρῶ·

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου -μένη (-μένη, VTr) τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
660

τίκτει δ' ὁ θρώσκων, ἡ δ' ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

Τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι, παῖς Ὀλυμπίου Διός,
665

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

Ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ' ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ' ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
670

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου

καὶ τόνδ' ἐπικτήσαις σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ' αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

Ἤδη κελεύω τούσδ' ἀπὸ γνώμης φέρειν
675

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων ;

ΧΟ.

Ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

Τί γάρ ; πρὸς ὑμῶν τί γὰρ πρὸς ὑμῶν ; πῶς τιθεῖσ' ἄμομφος ὦ ;

(ΑΠ.) (ΧΟ.)

Ἠκούσαθ' ὧν ὡς ἠκούσατ', ἐν δὲ καρδίᾳ
680

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε -σθαι, ξένοι.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

Αθ.

Κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες κρίναντες αἵματος χυτοῦ.

Ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως αἰγέωι στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν δ᾽ ἑκάστων -στω(ι) τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ' Ἄρειον τόνδ' Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ', ὅτ' ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ' τὴν ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ' ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ' Ἄρειος — ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ' τόδ' ἦμαρ καὶ κατ' εὐφρόνην ὁμῶς ὅμως,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ 'πικαινούντων 'πικαινόντων ('πιβ- Tr) νόμους·

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ' ὕδωρ ¹⁰

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ' εὑρήσεις ποτόν·
695

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε μηδὲ (μὴ δὲ Μ) δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν·

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν ;

Τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ' ἐν Σκύθησιν -θαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις·

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς ἐγρήγορον (cf. Ag. 346) φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

Ταύτην μὲν ἐξέτειν' ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους αἰδουμένοις αἱρουμένοις τὸν ὅρκον. Εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

Καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

Κἄγωγε Κἀγώ τε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ' ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

Ἀλλ' αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ' οὐκέθ' ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων μένων.

ΑΠ.

Ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;

ΧΟ.

Λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ' ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

Ἀλλ' ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ' ἐγώ.

ΧΟ.

Τοιαῦτ' ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

Οὔκουν οὐκοῦν δίκαιον τὸν σέβοντ' εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι ;

ΧΟ.

Σύ τοι παλαιὰς διανομὰς δαίμονας καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

Σύ τοι τάχ' οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

Ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβύτιν -βύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ' ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος -βολος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

Ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ' ἐγὼ προσθήσομαι·
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο,

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

τὸ δ' ἄρσεν αἰνῶ πάντα — πλὴν γάμου τυχεῖν —

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ' εἰμὶ τοῦ πατρός·

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

Νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

Ἐκβάλλεθ' ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ' ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

Ὦ Φοῖβ' Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;

ΧΟ.

Ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε ;
745

(ΟΡ.)

Νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

(ΧΟ.)

Ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

(ΑΠ.)

Πεμπάζετ' ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει·

γνώμης δ' ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ' οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία. ¹¹

Αθ.

Ἀνὴρ ὅδ' ὅ γ' ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

Ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ·

« Ἀργεῖος ἀνὴρ ἀνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι » — καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου τρίτον

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σῴζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν·

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

ἐλθόντ' ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

Αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι παραβ- προβ- νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι -νοις πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ -μέλοι πόνος·

ὀρθουμένων -μένοις δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

Καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
775

παλαισμ' ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

Ἰὼ θεοὶ νεώτεροι,

παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

780

Ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος,

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπεν-

θῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονὶ ἄφορον χθονιαφόρον — ἐκ δὲ τοῦ

785

λειχὴν λιχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος, ὦ ἰὼ Δίκα (Δίκα) Δίκα,

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ βαλεῖν.

Στενάζω στενάξω· τί ῥέξω ;

γένωμαι δυσοίστα πολίταις· γένωμαι· δύσοιστα πολίταις ἔπαθον

790

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ἔπαθον, ἰώ, μεγάλα, (το)τοῖ τοι,

κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

Ἐμοὶ πίθεσθε πείθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·

οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ' ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ' ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν·

ἀλλ' ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ' ὁ χρήσας ὁ θήσας ὀρθήσας forsan M1 αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν

ὡς ταῦτ' Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

Ὑμεῖς δ' ἐμεῖτε δὲ τε τῇδε γῇ βαρὺν κότον· κότον
800

σκέψασθε σκήψησθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ' ἀκαρπίαν

τεύξητ' ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα στενάγματα,

βρωτῆρας ἄχνας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκους -δίκου χθονός,
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ' ἐσχάραις,

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

ΧΟ.

Ἰὼ θεοὶ νεώτεροι,

παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου·

810

ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γῇ τᾷδε, φεῦ, ¹²

ἰὸν ἰὸν ἀντιπεν-

θῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονὶ

815

ἄφορον — ἐκ δὲ τοῦ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος, ὦ Δίκα (Δίκα),

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

Στενάζω· τί ῥέξω ;
820

γένωμαι δυσοίστα πολίταις·

ἔπαθον, ἰώ, μεγάλα, (το)τοῖ,

κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

Οὐκ ἔστ' ἄτιμοι, μηδ' ὑπερθύμως ἄγαν
825

θεαὶ βροτῶν στήσητε δύσκηλον χθόνα.

Κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν ;

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος δωμάτων μόνη θεῶν

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλ' οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπιθὴς -πειθὴς ἐμοί
830

γλώσσης ματαίας μὴ 'κβάλῃς ἔπη χθονί ἐπὶ χθόνα

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς·

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος,

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδε τἀκροθίνια τῆσδέτ' ἀκρ- (sc. τῆσδ᾽ ἔτ' ?),
835

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους,

ἔχουσ' ἐς αἰεὶ τόνδ' ἐπαινέσεις λόγον.

ΧΟ.

Ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε κατὰ γᾶν οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος·

840

πνέω τοι μένος

ἅπαντά τε κότον

οἰοῖ οἱ οἱ οἳ οἳ δᾶ, φεῦ·

τίς μ' ὑποδύεται πλευράς, ( τίς) ὀδύνα

θυμόν ; ἄϊε θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

845

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν -μῶν δαναιᾶν δαμαίαν ωμαίων δαμέαν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ' οὐδὲν ἦραν δόλοι δόλω(ι).

Αθ.

Ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ·

καίτοι σὺ μέν γε μὲν σὺ γε μὴν σὺ κάρτ' ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς·
850

ὑμεῖς δ' ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ' ἐρασθήσεσθε· προυννέπω τάδε·

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε, καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ερεχθέως
855

τεύξῃ παρ' ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων

ὅσ᾽ ἂν ὅσην παρ᾿ ἄλλων οὔποτ' ἂν σχέθοις βροτῶν.

Σὺ δ' ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθ' αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἀοίνους ἐμμανεῖς θυμώμασιν,
860

μήτ' μηδ' ἐκζέουσ' ἐξελοῦσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη ἱδρύσῃ κάρα (κάρη Μ1)

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν·

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών

ἐν ᾧ τίς ἐστι ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δ' ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

Τοιαῦθ' ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην,

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

ΧΟ.

Ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

870

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶν οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος ¹³·

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

πνέω τοι μένος

ἅπαντά τε κότον

οἰοῖ οἱ οἱ οἳ οἳ δᾶ, φεῦ
875

τίς μ' ὑποδύεται πλευράς, ( τίς) ὀδύνα

θυμόν ; ἄϊε θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ' οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Αθ.

Οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,
880

ὡς μήποτ' εἴπῃς πρὸς νεωτέρας νεοτέρους (sic) ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ' ἀπόξενος πέδου·

ἀλλ' εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι ἔστι σοι Πειθοῦς σέβας,

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,
885

σὺ δ' οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὔ τἂν οὔτ᾽ ἂν δικαίως τῇδ' ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν' ἢ κότον τιν' ἢ βλάβην στρατῷ·

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ τῆδε γ᾽ ἀμοίρου (-ρῳ Tr) χθονὸς

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.
890

ΧΟ.

Ἄνασσ' ᾿Αθάνα, τίνα με φῂς ἕξειν ἔχειν ἕδραν ;

Αθ.

Πάσης ἀπήμον' οἰζύος· δέχου δὲ σύ.

ΧΟ.

Καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει ;

Αθ.

Ὡς μή τιν' οἶκον εὐθενεῖν εὐσθενεῖν ἄνευ σέθεν.

ΧΟ.

Σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον ;
895

Αθ.

Τῷ γὰρ σέβοντι συμφορὰς ὀρθώσομεν.

ΧΟ.

Καί μοι πρόπαντος προπαντὸς πρὸ παντὸς ἐγγύην θήσῃ χρόνου ;

Αθ.

Ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

ΧΟ.

θέλξειν μ' ἔοικας καὶ μεθίσταμαι -ίστασθαι κότου.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

Αθ.

Τοιγὰρ κατὰ χθόν' οὖσ' ἐπικτήσῃ φίλους.
900

ΧΟ.

Τί οὖν μ' ἄνωγας τῇδ' ἐφυμνῆσαι χθονί ;

Αθ.

Ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα,

καὶ πάντα ταῦτα γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου

ἐξ οὐρανοῦ τε τἀνέμων κἀν- ἀήματα

εὐηλίως πνέοντ' ἐπιστείχειν χθόνα·
905

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν βροτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα -ντας εὐστενοῦντα (εὐσθε-) μὴ κάμνειν χρόνῳ,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν·

τῶν δυσσεβούντων δ' om. ἐκφορωτέρα πέλοις·

στέργω γάρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος φιτυποιμένος (φῖ- Μ) δίκην,
910

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ᾽ ἀπένθητον γένος. ¹⁴

Τοιαῦτα σοὔστι· τῶν ἀρειφάτων δ' ἐγὼ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ μὴ

τήνδ' ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν. ¹⁵

ΧΟ.

Δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

915

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ Παγκρατὴς Ἄρης τε

φρούριον θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλά-

νων ἄγαλμα δαιμόνων,

920

ᾷτ' ἐγὼ κατεύχομαι

θεσπίσασα πρευμενῶς

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους

γαίας ἐξαμβρῦσαι -αμβρόσαι -αμυρόσαι,

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

925

Αθ.

Τάδ' ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ' ἀνθρώπους

ἔλαχον διέπειν· ὁ δὲ μὴ κύρσας

930

βαρεῶν βαρέων τούτων οὐκ οἶδεν ὅθεν ¹⁶

πληγαὶ βιότου· τὰ γὰρ ἐκ προτέρων

ἀπλακήματά ἀμπλ- ἁμαρτήματα νιν πρὸς τάσδ' ἀπάγει,

σιγῶν (δ') ὄλεθρος καὶ μέγα φωνοῦντ'

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

935

ΧΟ.

Δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω,

φλογμοὺς φλογμὸς (-μός τ' Tr) φλοιγμὸς ὀμματοστερεῖς -ρὴς φυτῶν τὸ

μὴ περᾶν ὅρον τόπων,

μηδ' ἄκαρπος αἰα-

940

νὴς ἐφερπέτω νόσος

μῆλά τ' εὐθενοῦντα γᾶ εὐθενοῦντ᾽ ἄγαν (εὐθην- FVTr)

ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις

τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ· γόνος (δ' ἀεὶ)

πλουτόχθων ἑρμαίαν

945

δαιμόνων δόσιν τίοι.

Αθ.

Ἦ τάδ' ἀκούετε, πόλεως φρούριον,

οἷ' ἐπικρανεῖ -κραίνει ; μέγα γὰρ δύναται ¹⁷

πότνι' Ἐρινὺς παρά τ' ἀθανάτοις

τοῖς θ' ὑπὸ γαῖαν, περί τ' ἀνθρώπων
950

φανερῶς τελέως διαπράσσουσιν

τοῖς μὲν ἀοιδάς, τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων δ' αὖ κρύων

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.

ΧΟ.

᾿Ανδροκμῆτας δ' ἀώ-

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ρους ἀπεννέπω τύχας,
955

νεανίδων τ' ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους δότε, κύρι' ἔχοντες κύριες ἔχοντες

τὰ θνατῶν θεαὶ τῶν Μοῖραι

ματροκασιγνῆται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,
960

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι μέγα κοινοι μεγάκοινοι,

παντὶ χρόνῳ δ' ἐπιβριθεῖς

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

παντᾶ πάντα πάντων τιμιώταται θεῶν.

Αθ.

Τάδε τοι χώρᾳ τἠμῇ προφρόνως
965

ἐπικραινομένων γάνυμαι στέργω δ'

ὄμματα Πειθοῦς, ὅτι μοι γλῶσσαν

καὶ στόμ' ἐπωπᾷ ἐποπτᾷ πρὸς τάσδ' ἀγρίως

ἀπανηναμένας· ἀλλ' ἐκράτησε

Ζεὺς ᾿Αγοραῖος, νικᾷ δ' ἀγαθῶν
970

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.

ΧΟ.

Τὰν δ' ἄπληστον κακῶν

μήποτ' ἐν πόλει στάσιν

τᾷδ' ἐπεύχομαι βρέμειν

μηδὲ πιοῦσα κόνις μέλαν αἷμα πολιτῶν

975

δι' ὀργὰν ποινὰς -νᾶς

ἀντιφόνους ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως

χάρματα δ' ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ κοινωφελεῖ (κοινοφ- forsan M3) διανοίᾳ,

980

καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί·

πολλῶν γὰρ τόδ' ἐν βροτοῖς ἄκος.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

Αθ.

Ἆρα φρονοῦσιν -ούσης γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκειν -κει ; ἐκ τῶν φοβερῶν

τῶνδε προσώπων μέγα κέρδος ὁρῶ
985

τοῖσδε πολίταις· τάσδε γὰρ εὔφρονας

εὔφρονες αἰεὶ μέγα τιμῶντες

καὶ γῆν καὶ πόλιν ὀρθοδίκαιον

πρέψετε πάντες πάντως V διάγοντες.

ΧΟ.

(Χαίρετε,) χαίρετ' ἐν
990

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Arthur Sidgwick, 1887.) — 64 focus

ΑΠΟΛΛΩΝ.

οὔτοι προδώσω· διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ

ἐγγὺς παρεστώς, καὶ πρόσω δ᾽ ἀποστατῶν
65

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾷς·

ὕπνῳ πεσοῦσαι δ᾽ αἱ κατάπτυστοι κόραι,

γραῖαι, παλαιαὶ παῖδες, αἷς οὐ μίγνυται

θεῶν τις, οὐδ᾽ ἄνθρωπος, οὐδὲ θήρ ποτε·
70

κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντ᾽· ἐπεὶ κακὸν

σκότον νέμονται, Τάρταρόν θ᾽ ὑπὸ χθονός,

μισήματ᾿ ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων.

ὅμως δὲ φεύγε, μηδὲ μαλθακὸς γένῃ.

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι' ἠπείρου μακρᾶς
75
¹

βιβῶντ᾽ ἀν᾿ ἀεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα,

ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον· μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας·
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες μηχανὰς εὑρήσομεν,

ὥστ᾽ ἐς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων.

καὶ γὰρ κτανεῖν σ᾽ ἔπεισα μητρῷον δέμας.

ΟΡΕΣΤΗΣ.

ἄναξ Ἄπολλον, οἶσθα μὲν τὸ μὴ ᾿δικεῖν
85

ἐπεὶ δ᾽ ἐπίστᾳ, καὶ τὸ μὴ ᾿μελεῖν μάθε.

σθένος δὲ ποιεῖν εὖ φερέγγυον τὸ σόν.

ΑΠ.

μέμνησο, μὴ φόβος σε νικάτω φρένας.

σὺ δ᾽, αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρός,

Ἑρμῆ, φύλασσε, κάρτα δ᾽ ὢν ἐπώνυμος,
90

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμὸν

ἱκέτην. σέβει τοι Ζεὺς τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας,

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπῳ τύχῃ.

ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ.

εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;

ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προὐννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·

²

παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100

οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.

ὁρᾶτε πληγὰς τάσδε καρδίας ὅθεν·

εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται·

ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105

ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε·

χοάς τ᾿ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,

καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾿ ἐσχάρᾳ πυρὸς

ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα·
110

ὁ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων

ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.

ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι

ψυχῆς· φρονήσατ', ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμνήστρα καλῶ.

ΧΟΡΟΣ.

(Μυγμός.)

ΚΛ.

μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοι γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοῖς προσεικότες.

ΧΟ.

(Μυγμός.)
120

ΚΛ.

ἄγαν ὑπνώσσεις, κοὐ κατοικτίζεις πάθος.

φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.

ΧΟ.

(Ὠγμός.)

³

ΚΛ.

ὤζεις; ὑπνώσσεις; οὐκ ἀναστήσει τάχος;

ΧΟ.

τί σοι πέπρωται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125

(Ὠγμός.)

ΚΛ.

ὕπνος πόνος τε, κύριοι ξυνωμόται,

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

ΧΟ.

(Μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.)

λαβέ, λαβέ, λαβέ, λαβέ, φράζου.
130

ΚΛ.

ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.

τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.

ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.

σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,

ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.

ΧΟ.

ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ', ἐγὼ δὲ σέ.
140

εὕδεις ; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,

ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.

ΧΟ.

ἰού, ἰού, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι—

στρ. α΄.

ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάταν ἐγώ, –

ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ἐς, ὦ πόποι,
145

ἄφερτον κακόν.

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεται θ᾽ ὁ θήρ.-

ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

ΧΟ.

ἰώ, παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει

ἀντ. α΄.

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω, –
150

τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ

⁴

τοκεῦσιν πικρόν.

τὸν μητραλοίαν δ' ἐξέκλεψας ὢν θεός.

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν ;

ΧΟ.

ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν

στρ. β΄.

155

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρῳ

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν

πάρεστι μαστίκτορος δαΐου
160

βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.

ΧΟ.

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,

ἀντ. β΄.

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον

φονολιβῆ θρόνον

περὶ πόδα, περὶ κάρα—
165

πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.

ΧΟ.

ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν μιάσματι

στρ. γ΄.

μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.

ΧΟ.

κἀμοί γε λυπρός, καὶ τὸν τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ἀντ. γ'.

ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·
175
⁵

ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ

μιάστορ᾽ ἐγγενῆ πάσεται.

ΑΠ.

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν·
180

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ἀνῇς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ

παίδων, † κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία

λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190

οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε † πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195

χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·

ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

ΧΟ.

ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,

ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας, ὢν παναίτιος.
200

ΑΠ.

πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

ΧΟ.

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

ΑΠ.

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πρᾶξαι· τί μήν;

⁶

ΧΟ.

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.

ΑΠ.

καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205

ΧΟ.

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς ;

ΑΠ.

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

ΑΠ.

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

ΧΟ.

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

ΑΠ.

τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;

ΧΟ.

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

ΑΠ.

ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν εἰργάσω

Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς,

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ᾿ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

ΧΟ.

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠ.

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε, καὶ πόνον πλέω τίθου.

ΧΟ.

τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

ΑΠ.

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

⁷

ΧΟ.

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

ΑΠ.

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω, τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κὰν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη, προστετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.

ΧΟ.

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν,

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακών·

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

ΧΟ.

ὅρα, ὅρα μάλ᾽ αὖ, λεῦσσέ τε πάντα μὴ
255

λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

⁸

ὁ δ᾽ αὖτέ γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα ματρῷον χαμαὶ

δυσαγκόμιστον, παπαῖ·

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελῶν πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντιποίν᾿ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν
270

ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ Αἵδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
275

ΟΡ.

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει·

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

⁹

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285

χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών,

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
290

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα

φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα,

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
295

ἔλθοι,-κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός, –

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

ΧΟ.

οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ΧΟ.

ῥύσαιτ᾽ ἄν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,
300

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος ;

καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

ΧΟ.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά·

¹⁰

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ' εἶναι.

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτών, ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνήρ,

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320

ΧΟ.

μᾶτερ ἅ μ᾿ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

στρ. α΄.

Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-

νίς μ᾿ ἄτιμον τίθησιν,

τόνδ' ἀφαιρούμενος
325

πτῶκα, ματρῷον ἅγ-

νισμα κύριον φόνου.

ΧΟ.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

ΧΟ.

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

ἀντ. α΄.

¹¹

μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι

ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340

ΧΟ.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

ΧΟ.

γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη·

στρ. β΄.

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
350

ξυνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων δὲ πέπλων ἀνέορτος ἄκληρος ἐτύχθην

ΧΟ.

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ·

ἐπὶ τόν, ὦ, διόμεναι

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὅμως ἀμαυρ-

οῦμεν αἵματος νέου.

ΧΟ.

σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,

ἀντ. β΄.

360
¹²

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖς μελέταις ἐπικραίνειν

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν. –

Ζεὺς δ᾽ αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἇς ἀπηξιώσατο, -

ΧΟ.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ τανυδρόμοις ὅμως
370

κῶλα, δύσφορον μάταν.

ΧΟ.

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

στρ. γ'.

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησ-
375

μοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.

ΧΟ.

πίπτων δ' οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾿ ἄφρονι λύμᾳ·

ἀντ. γ΄.

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
380

ΧΟ.

μένει γάρ· εὐμήχανοι

στρ. δ΄.

δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες σεμναί,

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀνηλίῳ

λάμπᾳ, † δυσοδοπαίπαλα

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

¹³

ΧΟ.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί

ἀντ. δ΄.

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον ; ἐπὶ δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας κυρῶ,

καίπερ ὑπὸ χθόνα
395

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

ΑθΗΝΑ.

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ ᾿Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τονδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας,

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν, -

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,

πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

πεύσει τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.
415
¹⁴

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα·

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὕπαι κεκλήμεθα.

Αθ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Αθ.

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς ;

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται

Αθ.

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς ;

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Αθ.

ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον ;

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν ;

Αθ.

δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγου πάρα.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

Αθ.

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Αθ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Αθ.

ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;.

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾿ ἀξίων.
435

Αθ.

τί πρὸς τάδ' εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις ;

λέξας δε χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας,
440

σεμνὸς προσίκτωρ, ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

¹⁵

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τῇ ᾿μῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ.

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ', εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ' αἰνέσω.

¹⁶

Αθ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας·

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·

ἐγὼ δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ' αἱροῦμαι πόλει
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ' ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως

ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων

στρ. α'

490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.

¹⁷

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ ξυναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

ΧΟ.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

ἀντ. α'.

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
500

ψει κότος τιν' ἐργμάτων,

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον,

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλά-

μων μάταν παρηγορεῖ.

ΧΟ.

μηδέ τις κικλησκέτω

στρ. β'.

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

ΧΟ.

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ

ἀντ. β'.

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·

¹⁸

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει

καρδίαν ἂν ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ', ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
525

ΧΟ.

μήτ' ἀνάρχετον βίον

στρ. γ'.

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσης.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν·
530

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως

ἐκ δ᾽ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ΧΟ.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

ἀντ. γ'.

βωμὸν αἴδεσαι δίκας

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτί-

σῃς ποινὰ γὰρ ἐπέσται·

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων

σέβας εὖ προτίων,
545

καὶ ξενοτί-

μους δόμων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

ΧΟ.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν

στρ. δ'.

¹⁹

οὐκ ἄνολβος ἔσται·
550

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ καὶ παραιβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν,
555

λαῖφος ὅταν λάβῃ πόνος,

θραυομένας κεραίας.

ΧΟ.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδέν, ἐν μέσᾳ

ἀντ. δ'.

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις

λαπαδνόν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν

δι' αἰῶνος δέ, τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας,

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος, αἴστος.
565

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου·

ἥ τ᾽ οὖν διάτορος αἰθέρος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον,

καὶ τούσδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

ΧΟ.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον —ἔστι γὰρ νόμῳ

²⁰

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνήρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος -

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ τήνδε κυρώσων δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος· εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾿ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης, καὶ τίνος βουλεύμασι;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ'· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

²¹

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαίφονε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον ;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γάρ, ὥσπερ ἐστίν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ' αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὔμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτόν, ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλάς, οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

† τὰ πλεῖσθ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη,

²²

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.†
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον, τῷ σῷ λόγῳ
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος οὔτις ἐστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς, ὅρα

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται ;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660
²³

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ', ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
670

καὶ τόνδ' ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων ;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ' Ἄρειον τόνδ', Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

²⁴

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ' Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ 'δικεῖν

σχήσει τό τ' ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾽πικαινούντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γάρ, δεδοικὼς μηδέν, ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὐδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν ὀρθοῦσθαι δὲ χρή,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

²⁵

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δέ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης,

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽, οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο·

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον,
740

νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ' ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

²⁶

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ 'δικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με, καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός,
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

²⁷

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

στρ. α΄.

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τἇδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν

χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι· δύσοιστα

πολίταις ἔπαθον·
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν

οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

²⁸

ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε, μηδὲ τῇδε γῇ
800

βαρὺν κότον σκήψητε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ', ἀφεῖσαι † δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

ἀντ. α΄.

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν

χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος ἄτεκνος
815

ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι· δύσοιστα

πολίταις ἔπαθον
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ' ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν στήσητε δύσκηλον χθόνα.
825

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν ;

²⁹

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπειθὴς ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ἐκβάλῃς ἔπη χθονὶ
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος,

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί.

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽ ἀκροθίνια,

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους,
835

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

ΧΟ.

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

στρ.

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶς οἰκεῖν

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
840

οἰοῖ, δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται τίς ὀδύνα πλευράς ;

θυμὸν ἄϊε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-

μᾶν δαναιᾶν θεῶν
845

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Αθ.

ὀργὰς ξυνοίσω σοι γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῷ μὲν εἶ σὺ κάρτ᾿ ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

³⁰

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε· προὐννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε· καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξει παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων

ὅσων παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθ' αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,
860

μηδ', ἐξελοῦσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ·

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην,

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

ΧΟ.

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἀντ.

870

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶς οἰκεῖν

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οἰοῖ, δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται τίς ὀδύνα πλευράς ;
875

θυμὸν ἄϊε, μᾶτερ

Νύξ ἀπὸ γάρ με τι-

μᾶν δαναιᾶν θεῶν

³¹

δυσπάλαμοι παρ' οὐδὲν ἦραν δόλοι.
880

Αθ.

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά·

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὐτἂν δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τιν᾽ ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

ΧΟ.

ἄνασσ' Ἀθάνα, τίνα με φῂς ἔχειν ἕδραν;

Αθ.

πάσης ἀπήμον οἰζύος δέχου δὲ σύ.

ΧΟ.

καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει;

Αθ.

ὡς μή τιν' οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.
895

ΧΟ.

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον ;

Αθ.

τῷ γὰρ σέβοντι ξυμφορὰς ὀρθώσομεν.

ΧΟ.

καί μοι πρόπαντος ἐγγύην θήσει χρόνου;

Αθ.

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

ΧΟ.

θέλξειν μ' ἔοικας, καὶ μεθίσταμαι κότου.
900

Αθ.

τοιγὰρ κατὰ χθόν᾽ οὖσ᾽ ἐπικτήσει φίλους.

ΧΟ.

τί οὖν μ' ἄνωγας τῇδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί;

Αθ.

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα·

καὶ ταῦτα γῆθεν, ἔκ τε ποντίας δρόσου,

ἐξ οὐρανοῦ τε· κἀνέμων ἀήματα
905

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα

³²

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνῳ,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν δυσσεβούντων δ᾽ ἐκφορωτέρα πέλοις.
910

στέργω γάρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ᾽ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι. τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγὼ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τήνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.
915

στρ. α'.

ΧΟ.

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν,

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς

Ἄρης τε φρούριον θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλάνων ἄγαλμα δαιμόνων
920

ᾇτ᾽ ἐγὼ κατεύχομαι,

θεσπίσασα πρευμενῶς,

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους

γαίας ἐξαμβρῦσαι

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.
925

Αθ.

τάδ' ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
930

ἔλαχον διέπειν· ὁ δὲ μὴ κύρσας

ἱλαρῶν τούτων οὐκ οἶδεν ὅθεν

³³

πληγαὶ βιότου προσέπαισαν.

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά νιν

πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει, σιγῶν δ᾽ ὄλεθρος
935

καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

ΧΟ.

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

ΧΟ.

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω,

ἀντ. α'.

† φλογμός τ' ὀμματοστερὴς
940

φυτῶν τὸ μὴ περᾶν ὅρον τόπων,†

μηδ' ἄκαρπος αἰανὴς ἐφερπέτω νόσος

μῆλά τ' εὐθενοῦντα Πᾶν

ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις
945

τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ· γόνος δ᾽ ἀεὶ

πλουτόχθων ἑρμαίαν

δαιμόνων δόσιν τίοι.

Αθ.

ἦ τάδ᾽ ἀκούετε, πόλεως φρούριον,

οἷ᾽ ἐπικραίνει; μέγα γὰρ δύναται
950

πότνι Ἐρινὺς παρά τ᾿ ἀθανάτοις

τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν, περί τ᾿ ἀνθρώπων

φανερῶς τελέως διαπράσσουσιν,

τοῖς μὲν ἀοιδάς, τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.
955

ΧΟ.

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώρ-

στρ. β'.

ους ἀπεννέπω τύχας,

νεανίδων τ' ἐπηράτων

³⁴

ἀνδροτυχεῖς βιότους

δότε, κύρι᾽ ἔχοντες,
960

θεαί τ᾽ ὦ Μοῖραι ματροκασιγνῆται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι,

παντὶ χρόνῳ δ᾽ ἐπιβριθεῖς
965

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

παντᾶ τιμιώταται θεῶν.

Αθ.

τάδε τοι χώρᾳ τῇ 'μῇ προφρόνως

μεσῳδ.

ἐπικραινομένων

γάνυμαι· στέργω δ' ὄμματα Πειθοῦς,
970

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμ᾽ ἐπωπᾷ

πρὸς τάσδ᾽ ἀγρίως ἀπανηναμένας

ἀλλ᾽ ἐκράτησε Ζεὺς ἀγοραῖος

νικᾷ δ᾽ ἀγαθῶν

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.
975

ΧΟ.

τὰν δ᾽ ἄπληστον κακῶν

ἀντ. β'.

μήποτ' ἐν πόλει στάσιν

τᾷδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν

μηδὲ πιοῦσα κόνις

μέλαν αἷμα πολιτᾶν
980

δι᾽ ὀργὰν ποινᾶς

ἀντιφόνους ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δ' ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ διανοίᾳ,
985
³⁵

καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί

πολλῶν γὰρ τόδ᾽ ἐν βροτοῖς ἄκος.

Αθ.

ἆρα φρονοῦσα γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκεις ;

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων
990

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖσδε πολίταις

τάσδε γὰρ εὔφρονας εὔφρονες ἀεὶ

μέγα τιμῶντες, καὶ γῆν καὶ πόλιν

ὀρθοδίκαιον

πρέψετε πάντως διάγοντες.
995

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. N. Wecklein, 1885.) — 64 focus

οὔτοι προδώσω· διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ

ἐγγὺς παρεστὼς καὶ πρόσω δ᾽ ἀποστατῶν
65

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾷς

ὕπνῳ, πεσοῦσαι δ᾽ αἱ κατάπτυστοι κόραι,

γραῖαι παλαιαὶ παῖδες, αἷς οὐ μίγνυται

θεῶν τις οὐδ᾽ ἄνθρωπος οὐδὲ θήρ ποτε.
70

κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντ', ἐπεὶ κακὸν

σκότον νέμονται Τάρταρον θ᾽ ὑπὸ χθονός,

μισήματ᾽ ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων.

ὅμως δὲ φεῦγε μηδὲ μαλθακὸς γένῃ.

¹²³⁴⁵⁶⁷

ἀνατεὶ ἀνατὶ πόνον πόνον πόνων δέ σοι δὲ σοὶ πεσοῦσαι πεσοῦσα πεσοῦσαι fort. παρεῖνται. γραῖαι Νυκτὸς παλαιαὶ

Ἀπόλλων.

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι᾿ ἠπείρου μακρᾶς
75

βεβῶντ᾽ ἂν αἰεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα

ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον· μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ΐζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας.
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες μηχανὰς εὑρήσομεν,

ὥστ᾽ ἐς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων.

καὶ γὰρ κτανεῖν σ᾽ ἔπεισα μητρῷον δέμας.

Ὀρέστης.

ἄναξ Ἄπολλον, οἶσθα μὲν τὸ μὴ ἀδικεῖν·
85

ἐπεὶ δ᾽ ἐπίστᾳ καὶ τὸ μὴ ἀμελεῖν μάθε.

σθένος δὲ ποιεῖν εὖ φερέγγυον τὸ σόν.

Ἀπόλλων.

μέμνησο, μὴ φόβος σε νικάτω φρένας.

σὺ δ᾽, αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρός,

Ἑρμῆ, φύλασσε, κάρτα δ' ὢν ἐπώνυμος
90

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμὸν

ἱκέτην. σέβει τοι Ζεὺς τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπῳ τύχῃ.

Κλυταιμήστρας εἴδωλον.

εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;

⁸⁹¹⁰¹¹¹²¹³¹⁴¹⁵

ἐλῶσι ἑλῶσι βεβῶντ᾽ ἂν αἰεὶ fort. περῶντα δ᾽ αἰεὶ. πόντον πόντον πόντου Παλλάδος ποτὶ πτόλιν ποτι πτόλιν παλλάδος (traiectionis signa superscr. m). ante 64 collocandos esse censet. μὴ ἀδικεῖν μηἀδικεῖν μη δικεῖν ἐπίστᾳ ἐπίσται μὴ ἀμελεῖν μη μελεῖν τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας fort. τὸ κηρύκων σέβας. Κλυταιμήστρας εἴδωλον praescripsit

Κλυταιμήστρας εἴδωλον.

ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν ὡς μὲν ἔκτανον

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προυννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὅπο·

παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100

οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.

ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίᾳ σέθεν·

εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,

ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105

ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,

χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,

καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾿ ἐσχάρᾳ πυρὸς

ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.

¹⁶¹⁷¹⁸¹⁹²⁰²¹²²

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν fort. ἄλλοισιν ἐν νόμοισιν. ἀλῶμαι ἁλῶμαι καρδίᾳ καρδία καρδίαι ὄμμασιν ὄμμασι μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος μοῖρα πρόσκοπος χοάς τ᾽ χοάστο (οάστ' in ras. scripsit m) νηφάλια νηφάλια νιφάλια νυκτίσεμνα νυκτὶ (ι ex o factum) σεμνὰ

Κλυταιμήστρας εἴδωλον.

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
110

ὃ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων

ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.

ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ

ψυχῆς, φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί·
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλῶ.

(μυγμός)

Κλυταιμήστρα.

μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοις γάρ εἰσιν οὐκ ἐμοῖς προσίκτορες.

(μυγμός)

120

Κλυταιμήστρα.

ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐ κατοικτίζεις πάθος·

φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.

(ὠγμός)

Κλυταιμήστρα.

ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσῃ τάχος;

τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125

(ὠγμός)

Κλυταιμήστρα.

ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

(μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς)

²³²⁴²⁵²⁶²⁷²⁸²⁹

ἀρκυστάτων ἀρκυστάτων ἀρκυσμάτων ὑμῖν ὑμῖν (ῖν in ras. scripsit m) ἐγκατιλλώψας ἐγκατιλλώψας ἐκκατιλλώψασ Κλυταιμήστρα Κλυταιμνήστρα personas paragraphis distinguit ἁνὴρ ἀνὴρ ἐμοῖς ἐμοί in margine supplevit κατοικτίζεις κατοικτίζει ὠγμός ὠγμός μωγμόσ ὤζεις ὤιζεις ὑπνώσσεις ὑπνώσεισ ὑπνώσσεισ

Χορός.

λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβέ, φράζου.
130

Κλυταιμήστρα.

ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.

τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.

ἄλγησον ἤπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.

οὐδ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,

ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί·

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.

Χορός.

ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140

Ἐρινύων.

εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,

ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.

Χορός.
(strophe 1)

Ἰοὺ ἰού, πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,

ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,

³⁰³¹³²³³³⁴³⁵³⁶³⁷

λαβὲ λάβε κλαγγαίνεις κλαγγάνεις ἐκλείπων ἐκλείπων ἐκλιπών πόνος κόπος μαλθαχθεῖσ᾽ μαλθαχθεὶσ -θεῖσ’ ὀνείδεσιν ἀνείδεσιν ἀνείδεσσιν γίγνεται γίνεται τῷ σοῦ δ᾽ (cfr. Hes. σοῦ· ἴθι, τρέχε, ὅρμα). ἐπουρίσασα ἐπουρίσασα (ί ex ή fecit m) κατισχναίνουσα κατισχναίνουσα κατισχαίνουσα Χορός infra χορὸς ἐρινύων scripsit ἐξ ὧν μία ἰδώμεθ᾽ ἰδώμεθ' εἰδώμεθ' hemichoriis ita tribuunt, ut A 143, B 144, A 145-47, B 148, A 155-58, B 159-61 canat.

ΧΟΡΟΣ

Ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145

ἄφερτον κακόν·

ἐξ ἀκρύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.

Ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

1

Ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλῃ,

Νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω·
150

Τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν,

τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.

Τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;

2

Ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρῳ

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.

Πάρεστι μαστίκτορος

δαΐου δαμίου
160

βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.

2

Τοιαῦτα ὁρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον

φονολιβῆ θρόνον

³⁸³⁹⁴⁰⁴¹⁴²⁴³⁴⁴⁴⁵⁴⁶

θ’ δ’ κρατηθεῖσ’ κρατηθεῖσα ἄθεον ἄθεον Τί τίσ ⁴⁷ δίκας πλέον Δίκας θρόνον φονολιβῆ φονολιβῆ φονολειβῆ θρόμβων

ΧΟΡΟΣ

περὶ πόδα, περὶ κάρα.
165

Πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν

προσδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.

3

ἐφεστίῳ δέ, μάντι, σῷ μιάσματι

μυχὸν ἔχρανας αὐ-
170

τόσσυτος, αὐτόκλητος,

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.

3

καμοί γε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ὑπό τε γᾶν φυγὼν
175

οὔποτ᾽ ἐλευθεροῦται,

ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ

μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσεται.

ΑΠΟΛΛΩΝ

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

⁴⁸⁴⁹⁵⁰⁵¹⁵²

προσδρακεῖν προσδρακησ corr. in προσδρακεῖν ἀρόμενον ἀρόμενον αἰρούμενον ⁵³ δὲ μάντι, σῷ δὲ μαντικὸν μυχὸν μυχὸν μυκὸν ἔχρανας ἔχρανας ἔχρανά τ’ ⁵⁴ παρὰ νόμον παρὰ νόμον παρανόμων ω in o mutato γε γε τε φυγὼν φυγὼν φεύγων ὢν δ᾽ ὢν δ᾽ ὢν δ᾽ ὢν μιάστορ᾽ μιάστορ' ex μάστωρ factum in M Fort. ἐκγόνου. πάσεται πάσεται ex παύσεται fecit M ἀπαλλάσσεσθε ἀπαλλάσεσθε

ΑΠΟΛΛΩΝ

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ἀνῆς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾽ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθορᾷ

παίδων κακοῦται χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνία

λευσμός τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190

οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε πλησίοις τρίβεσθαι μύσος.
195

χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος ἀπολούμεναι.

⁵⁵⁵⁶⁵⁷⁵⁸⁵⁹⁶⁰⁶¹⁶²⁶³⁶⁴

μέλαν᾽ ἀπ᾿ ἀνθρώπων μέλαν ἀπ᾿ ἀνῶν Μ, ἀπ᾽ ἂνων m, fort. ἀπ᾿ ἐντέρων. οὗ οὗ οὐ καρανιστῆρες καρανιστῆρες χαρανηστήρεσ ὀφθαλμωρύχοι ὀφθαλμων ρύχοι (υ ex α factum) ἀποφθορᾷ ἀποφθορᾷ ἀποφθοραὶ λευσμός λευσμός λευσμόν ὑπὸ ῥάχιν ὑπὸ ῥάχιν ὑπορράχιν fort. retinendum ⁶⁵

ΑΠΟΛΛΩΝ

ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

ΧΟΡΟΣ

ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,

ἀλλ᾽ εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200

ΑΠΟΛΛΩΝ

πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

ΧΟΡΟΣ

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

ΑΠΟΛΛΩΝ

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;

ΧΟΡΟΣ

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.

ΑΠΟΛΛΩΝ

καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205

ΧΟΡΟΣ

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;

ΑΠΟΛΛΩΝ

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

ΧΟΡΟΣ

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

ΑΠΟΛΛΩΝ

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

ΧΟΡΟΣ

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

ΑΠΟΛΛΩΝ

τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;

ΧΟΡΟΣ

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

ΑΠΟΛΛΩΝ

ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

⁶⁶⁶⁷⁶⁸⁶⁹⁷⁰

⁷¹ εἰς εἷς εἰσ ὢν ὢν ὡσ τοσοῦτο τοσοῦτον ⁷² ⁷³ ⁷⁴ τί μήν τί (τί μή) τι δέκτωρ δ’ Ἔκτωρ M, in marg. ζτ οἶμαι δέκτωρ m. λοιδορεῖς λοιδορεῖσ (λo in ras. scripsit m) πρόσφορον πρόσφορο γυναικὸς γυναῖκας γυναικὸς αὐθέντης αὐθέντισ, ι in η mut. m. ἠρκέσω ἠρχέσω ex ἤρκεσεν et ᾐδέσω coaluit, quorum ἤρκεσεν praestat. γίγνεται γίνεται

ΑΠΟΛΛΩΝ

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ Δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς

τὸ μὴ γενέσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾿ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

ΧΟΡΟΣ

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠΟΛΛΩΝ

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου.

ΧΟΡΟΣ

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

ΑΠΟΛΛΩΝ

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

ΧΟΡΟΣ

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ.

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

ΑΠΟΛΛΩΝ

ἐγὼ δ᾽, ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἂν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

⁷⁵⁷⁶⁷⁷

μόρσιμος μόρσιμος (μόρσιμοι superscr. ος) μόρσιμοι⁷⁸ εἰ εἰ ἢ⁷⁹ γενέσθαι τίνεσθαι μέλεσθαι ⁸⁰⁸¹ σ᾽ γ᾽ πράσσουσαν πράσουσαν Μ, σ supra adscripsit m.⁸² δὲ Παλλὰς δὲ Παλλὰς δ᾽ ἐπάλλας et in marg. ζτ ⁸³⁸⁴ λίπω ποτέ λείπω *’ * ποτέ ⁸⁵ ⁸⁶ ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον ἄγει μητρῷον ἄγειν · μητρώων κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγέτησ et in marg. ζτ κἂν θεοῖς κἂν θεοῖς κ᾽ ἀνθεοῖσι (κ' in ras.) εἰ προδῶ ὃς προδῷ κελεύμασιν κελεύμασι κελεύσμασιν

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

ΧΟΡΟΣ

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών·

⁸⁷⁸⁸⁸⁹⁹⁰⁹¹⁹²⁹³⁹⁴⁹⁵

ἀμβλὺν ... προστετριμμένον ἀμβλὺς . . προστετριμμένος πορεύμασιν πορεύμασιν πορεύμασι ἀναμένω ἀναμένω ἀμμενῶ ⁹⁶ νεβρὸν νεβρὸν νεκρὸν ἐκματεύομεν ἐκματεύομεν ἐκμαστεύομεν ποτήμασιν ποτήμασιν πωτήμασι Μ, πωτήμασιν m.

ΧΟΡΟΣ

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Α

Ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ,

λεύσσετον πάντα, μὴ
255

λάθῃ φύγδα βὰς

ὁ ματροφόνος ἀτίτας.

ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Β

Ὅδ᾽ αὖτέ γ᾽ οὖν ἀλκὰν ἔχων περὶ βρέτει

πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260

Τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί,

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

Ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.

Καὶ ζῶντά σ᾽ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντιποίνους τίνης μητροφόνας δύας.

Ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον
270

⁹⁷⁹⁸⁹⁹¹⁰⁰¹⁰¹¹⁰²¹⁰³¹⁰⁴¹⁰⁵

βροτείων βροκτείων (ν erasum) λεύσσετον πάντα λεύσσετον (erasis aliquot post λεύσσε literis) Μ. πάντα Μ, πάνται m. λεῦσσέ τε πάντα φύγδα μὴ proximo versui addit M. φυγάδα Μ, φύγδα m. ὁ ματροφόνος ματροφόνος ὁ ματροφόνοσ δυσαγκόμιστον δυσαγκόμιστον eraso ρ post τ πέδοι πέδοι πέδωι χύμενον χύμενον κεχυμένον βοσκὰν φεροίμαν φεροίμαν βοσκὰν ἰσχνάνασ᾽ Ἰσχνάνασ᾽ ἐχνάνασ᾽ ἰσχάνασ᾽ ἀντιποίνους τίνης ἀντίποιν᾽ ὡς τίνης (τίνεις) τείνησ, ·ει· super η scripsit m. μητροφόνας ματροφόνου δὲ κεἴ τις δὲ κεἴ τις δ᾽ ἐκεῖ, τίσ ἄλλος ἄλλος ἄλλον ¹⁰⁶

ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Β

τιν᾽ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

Μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
275

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285

[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

¹⁰⁷¹⁰⁸¹⁰⁹¹¹⁰¹¹¹¹¹²

τιν᾽ τίν' ἀσεβοῦντες τοκῆας olim ἔχονθ᾽ ἔχοντε Μ, ἔχονθ' m. πολλοὺς καθαρμούς πολλοῖσι καιρούς πολὺς πολὺσ ¹¹³¹¹⁴ καθαίρει

ΟΡΕΣΤΗΣ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

ΧΟΡΟΣ

οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιά·

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοί τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

¹¹⁵¹¹⁶¹¹⁷¹¹⁸¹¹⁹¹²⁰

τῶνδ᾽ ἐμοὶ τῶνδέ μοι ¹²¹ ¹²² ¹²³

ΧΟΡΟΣ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·

τοὺς μὲν καθαρὰς

χεῖρας προνέμοντας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
315

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἀνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
320

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.

1

μᾶτερ, ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-

νίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν,
325

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος

¹²⁴¹²⁵¹²⁶¹²⁷¹²⁸¹²⁹¹³⁰

ἁμά ἁμά ἅμα εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εὐθυδίκαιοι δ' εὐθυδίκαι θ' οίδ' Μ cum 'τ in margine.¹³¹ τοὺς μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντας (τὸν μὲν προνέμοντο vel potius) τοὺς μὲν καθαρὰς καθαρῶς χεῖρας προνέμοντας προνέμοντας προνέμοντας προσνέμοντασ οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν οὔτισ ἀφ᾽ ἡμῶν μῆνισ ἐφέρπει ἀλιτὼν ἀλιτὼν ἀλιτρῶν ὅδ᾽ ἀνὴρ ἁνὴρ ἀνὴρ παραγιγνόμεναι παραγινόμεναι ¹³² ἀλαοῖσι ἀλαοῖσιν τόνδ᾽ τόδ᾽ Μ, τόνδ' m.

ΧΟΡΟΣ

πτῶκα, ματρῷον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,
330

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

1

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
335

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαις

ξύμπασ᾽ ὦσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽
340

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

¹³³¹³⁴¹³⁵¹³⁶¹³⁷¹³⁸¹³⁹¹⁴⁰¹⁴¹¹⁴²

πτῶκα πτῶκα πτάκα Μ, πτᾶκα m. παρακοπὰ παρακορὰ (fuerat παραφθορὰ) φρενοδαλής φρενοδα σ corr. in φρενοδαλίσ et rursus in φρεναδαλησ Μ, ζτ οἶμαι φρενοδαής m. ἀφόρμικτος ἀφόρμικτοσ | sed 346 ἀφόρμικτοσ ¹⁴³ ἔχειν ἔχειν proximo versui addit M. ¹⁴⁴¹⁴⁵ θνατῶν θανάτων αὐτουργίαις ξύμπασ᾽ ὦσιν αὐτουργίαι ξυμπέσωσιν τοί νιν αὐτουργίαις ξυμπατῶσιν ¹⁴⁶

EVMENIDES. 23

ΧΟ.

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων.
345

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

2

γιγνομέναισι λάχη

τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν
350

χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ

συνδαίτωρ μετακοινος·

παλλεύκων δὲ πέπλων

ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην.

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
355

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.

ἐπὶ τόν, ὦ, διόμεναι

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοίως

μαυροῦμεν ὑφ᾽ αἵματος νέου.
360

¹⁴⁷¹⁴⁸¹⁴⁹¹⁵⁰¹⁵¹¹⁵²¹⁵³¹⁵⁴

παραφορὰ φρενοδαλής παράφρονα φρενοδαλησ ὕμνος ὕμνοισ unus versus in M ἁμὶν ἁμὶν ἁμῖν ἀπέχειν δίχ᾽ ἔχειν γέρας γέρας¹⁵⁵ συνδαίτωρ συνδαίτωρ συνδάτωρ παλλεύκων πανλεύκων¹⁵⁶ ἄμοιρος ἄκληρος ἀνέορτος¹⁵⁷ δωμάτων δωμάτων δομάτων τιθασὸς τιθασὸς πίθασοσ φίλον φίλον φίλοσ ἐπὶ τόν, ὦ, διόμεναι ὧδ᾽ ἱέμεναι ΕΑΙ σπεύδομεν αἶδ' σπευδομεν αΐδ' σπευδόμενα δ' mut. in σπευδόμεναι δ'

24 AESCHYLI

ΧΟ.

2

σπεύδομεν αἶδ' ἀφελεῖν

τινα τάσδε μερίμνας,

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖ

σι λιταῖς ἐπικραίνειν,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν·
365

Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀ-

ξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ᾶς ἀπηξιώσατο.

3

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι

σεμναὶ ταχόμεναι
370

κατὰ γῆν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν

ὀρχησμοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
375

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

3

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ' ὑπ᾽ ἄφρονι

λύμᾳ. τοῖον ἐπὶ
380

¹⁵⁸¹⁵⁹¹⁶⁰¹⁶¹¹⁶²¹⁶³

τινα τάσδε τάσδε ¹⁶⁴ εἰς εἰς ἐσ Ζεὺς ζεὺσ ζεῦ Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς Ζεὺς δ᾽ αἱμοσταγές αἱμοσταγές ¹⁶⁵ ἐπιφθόνοις ἐπιφθόνοις ἐπιφόνοισ ἁλομένα ἁλομένα ἀλλομένα, sed altero eraso ἀνέκαθεν ἀνέκαθεν ἄγκαθεν τοῖον τοῖον τοῖον γὰρ

EVMENIDES. 25

ΧΟ.

κνέφας ἀνδρὶ μύσος ποπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις.

4

μένει γάρ. εὐμήχανοι

τε καὶ τέλειοι κακῶν
385

τε μνήμονες, σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾽ ἀτίετα διέπομεν

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽

ἀνηλίῳ λάμπα, δυσοδοπαίπαλα
390

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

4

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ άζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
395

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κυρῶ, καίπερ ὑπὸ χθόνα

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

¹⁶⁶¹⁶⁷¹⁶⁸¹⁶⁹¹⁷⁰¹⁷¹¹⁷²¹⁷³¹⁷⁴

¹⁷⁵ τε τε δὲ ἀτίετα ἀτίετα ἀτίεται διέπομεν διέπομεν διόμεναι διχοστατοῦντ᾽ διχοστατου ἀνηλίῳ λάμπα, δυσοδοπαίπαλα τανηλίω λαμπαι δυσοδοπαίπαλα¹⁷⁶ λάπα οὐχ ἅζεταί οὐχ ἅζεταί οὐχάζεται δέδοικεν δέδοικεν δέδοικε ἔπι δέ μοι ἔτι δέ μοι μένει

26 AESCHYLI

Αθ.

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
400

ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·
405

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
410

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινόν λέγω,

βρέτας τε το μὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,

ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.
415

λέγειν δ᾽ ἄμορφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.

¹⁷⁷¹⁷⁸¹⁷⁹¹⁸⁰¹⁸¹¹⁸²

γῆν καταφθατουμένη γῆν καταφθατουμένη τὴν καταφθατουμένην¹⁸³ καινὴν καινὴν καὶ νῦν ¹⁸⁴ ὁρωμένας ὁρωμέναισ ἄμορφον ἄμομφον κόρη κούρη¹⁸⁵

EVMENIDES. 27

ΧΟ.

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
420

Αθ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.

Αθ.

μάθοιμ' ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
425

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Αθ.

ἢ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.

Αθ.

ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
430

Αθ.

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλει.

Αθ.

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένῃ.

¹⁸⁶¹⁸⁷¹⁸⁸¹⁸⁹¹⁹⁰¹⁹¹¹⁹²¹⁹³¹⁹⁴

¹⁹⁵ Ἀραὶ Ἀραὶ ἀρὰ ἐμφανῆ ἐμφανῆ ἐμφαν» ποῦ τὸ ποῦ τὸ τοῦτο φυγῆς φυγῆς σφαγῆσ ἐπιρροιζεῖς ἐπιρροιζεῖς ἐπιρροιζεῖ» τοσοῦτο τοσοῦτον δυοῖν δυοῖν δοῖν, υ supra adscripsit m δίκαιος δίκαιος δικαίουσ (ου in litura, ω superscr. m)

28 AESCHYLI

Αθ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
435

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Αθ.

ἦ κἀπ' ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίων.

Αθ.

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
440

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγου·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
445

ΟΡ.

ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος

πρὸς χειρὶ τὴμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·
450

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

¹⁹⁶¹⁹⁷¹⁹⁸¹⁹⁹²⁰⁰²⁰¹²⁰²²⁰³

ἀξίαν ἀξίαν ἀξίαν τ'²⁰⁴ ἀμυναθοῦ ἀμυναθοῦ ἀμυνάθου ἁμῆς ἐμῆς ἐν ἐν²⁰⁵ προστρόπαιος προτρόπαιοσ, σ ad primam syllabam supra adscripsit m. ἔχων ἔχων ἐφεζόμην ἐφεζόμην ἔχει . . ἐφεζομένη ἔστ᾽ ἂν πρὸς προσαρδμοῖς καθαιμάξωσι νεοθήλου καθαιμάξωσι νεοθήλου καθαιμάξουσιν οθηλοῦ et in marg. ζτ

EVMENIDES. 29

ΟΡ.

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
455

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,

Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
460

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν

κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
465

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,

ἄλγη προφανῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
470

σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.

Αθ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴ τις οἴεται τόδε

βροτοῖς δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

²⁰⁶²⁰⁷²⁰⁸²⁰⁹²¹⁰²¹¹²¹²²¹³²¹⁴²¹⁵

οὗτος οὗτος οὕτωσ κρύψασ', ἃ κρύψασ', ἃ κρύψασα ἐπαίτιος μεταίτιος δ᾽ δ' τ' εἴτε μή εἴτεμὴ πανταχῇ πανταχή βροτοῖς βροτοσ βροτοῖσ²¹⁶

30 AESCHYLI

Αθ.

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας·
475

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.

ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ' αἱροῦμαι πόλει.

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
480

χώρα μεταὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἀφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστιν· ἀμφότερα, μένειν

πέμπειν τε, δυσπήματ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
485

φόνων δικαστὰς ὁρκίων αἱρουμένους

θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα,

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
490

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκων περῶντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.

²¹⁷²¹⁸²¹⁹²²⁰²²¹²²²²²³²²⁴²²⁵²²⁶²²⁷²²⁸²²⁹

φόνου φόνου φόνουσ ὀξυμηνίτους ὀξυμηνίτους ὀξυμηνίτου κατηρτυκὼς κατηρτυκὼς ἐμοῖς ἱκέτης ἱκέτης ἱκέτη ἵκτης ²³⁰ χώρᾳ μεταὖθις χώρᾳ μεταὖθις χῶραι μετ᾽ αὖθισ et in marg. ζτ πέδοι πέδοι πέδω ἐστιν ἐστιν ἐστι τε τε δὲ²³¹ ²³² αἱρουμένους αἰδουμένους ὁρκώματα δροχώματα (κώ in ras.) ὀρθώματα ²³³ ἐκδίκοις

EVMENIDES. 31

ΧΟ.

1

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα
495

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς,

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-
500

σιν μεταὖθις ἐν χρόνῳ.

1

οὔτε γὰρ βροτοσκόπους

μαινάδας τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
505

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσιν τε μόχθων

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλά-

²³⁴²³⁵²³⁶²³⁷²³⁸²³⁹²⁴⁰

καταστροφαὶ μεταστροφαὶ τε καὶ τε καὶ καὶ εὐχερείᾳ εὐχερείᾳ εὐχερίαι²⁴¹ προσμένει προσνεμεῖ οὔτε οὔτι οὐδὲ βροτοσκόπους μαινάδας βροτοσκόπους μαινάδας βροτοσκόπων μαινάδων τις τίσ προφωνῶν προφω-²⁴² ²⁴³ ἄκεά τ' ἄκεά τ' ἄκετ et in marg. ζτ

32 AESCHYLI

ΧΟ.

μων μάταν παρηγορεῖ.
510

2

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος·

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων.
515

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

2

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,
520

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει
525

καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

²⁴⁴²⁴⁵²⁴⁶²⁴⁷²⁴⁸²⁴⁹²⁵⁰²⁵¹

τλήμων τλήμων τλήμων τλάμων δέ τισ ὦ . . ὦ ὦ . . ὦ ἰ . ἰὼ Ἐρινύων ἐρικνύων (ν erasum) δεινὸν εὖ, καὶ φρενῶν δεινὸν ἐγγὺς φρενῶν δεῖ μένειν δεῖ μένειν δειμαίνει ἐν φάει ἐν δέει²⁵²

EVMENIDES. 33

ΧΟ.

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

3

μήτ' ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον
530

αἰνέσης.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽

ἄλλα δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω·
535

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως,

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσι φίλος καὶ

πολύευκτος ὄλβος.
540

3

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω·

βωμὸν αἴδεσαι δίκας,

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
545

²⁵³²⁵⁴²⁵⁵²⁵⁶²⁵⁷²⁵⁸²⁵⁹

σέβοι σέβει²⁶⁰ ἄναρκτον ἀνάρχετον παντὶ παντὶ ἅπαντι ἄλλ᾽ ἄλλα ἀλλ᾽ ἄλλα ἄλλα | αλλά δ᾽ δ' δι' ἐφορεύει ἐφορεύει ἐφορέει, u inseruit δυσσεβίας δυσσεβίας δυσσεβείασ πᾶσι πᾶσιν²⁶¹

34 AESCHYLI

ΧΟ.

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτίμους
550

δωμάτων ἐπιστροφὰς αἰ-

δόμενός τις ἔστω.

4

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
555

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ περαιβάδαν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.
560

4

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ-

δὲν ἐν μέσῳ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμηχάνοις

²⁶²²⁶³²⁶⁴²⁶⁵²⁶⁶²⁶⁷²⁶⁸

τις τίσ προτίων προκτίων (fuerat πρατίων) ἐπιστροφὰς δωμάτων ἐπιστροφὰς δωμάτων ἑκὼν δ' ἑκὼν δ' ἐκ τῶνδ᾽ δ' δ'²⁶⁹ περαιβάδαν βαρίβαν²⁷⁰ τὰ πολλὰ ἄγοντα πολλὰ δίκας δίκας δίκησ ἐν ἐν²⁷¹ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ δυσπαλεῖ τε δίνα δυσπαλεῖται δίναι θερμῷ θερμῷ θερμοεργῶι

EVMENIDES. 35

ΧΟ.

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·
565

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἅρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος, ἄϊστος.

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

εἶτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ
570

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
575

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

²⁷²²⁷³²⁷⁴²⁷⁵²⁷⁶

λαπαδνὸν λαπαδνὸν λέπαδνον ἄκλαυστος ἄκλαυστος ἄϊστος αἴστος ἄϊστοσ κατειργαθοῦ κατειργαθοῦ κατειργαθοῦ κατεργάδου εἶτ᾽ ἐιτ' (η superscr. m ut videtur) οὖν²⁷⁷ Τυρσηνικὴ τυρωσηνική πληρουμένη πληρουμένη (η finali ex ου ut vid. corr.) φαινέτω φαίνεται ante corr. πληρουμένου κληρουμένου τόνδ᾽ τούσδ' τῶν δ' καταγνωσθῇ διαγνωσθῇ δίκη δίκη δίκης ²⁷⁸

36 AESCHYLI

ΧΟ.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
580

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε

ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·
585

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
590

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

²⁷⁹²⁸⁰²⁸¹²⁸²²⁸³²⁸⁴²⁸⁵

τοῦδε σοὶ τοῦ δέ σοι δόμων δημων corr. in δόμων νόμῳ olim ἀνὴρ ἁνὴρ ἀνὴρ δόμων δόμων fecit ex δόμοσ ἐφέστιος ἐφέστιωσ τοῦ φόνου του φόνου τοῦδε φόνου τ' τ'²⁸⁶ ²⁸⁷ ²⁸⁸ ²⁸⁹ ²⁹⁰

EVMENIDES. 37

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾿ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
595

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
600

ΟΡ.

πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.
605

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

²⁹¹²⁹²²⁹³²⁹⁴²⁹⁵²⁹⁶²⁹⁷²⁹⁸²⁹⁹

ἀεὶ αἰεὶ πέμπει πέμψει³⁰⁰ ³⁰¹ νῦν πέπεισθι πέπισθι (vel πέποισθι)³⁰² δυοῖν δοιοῖν corr. in δυοῖν³⁰³ μιασμάτοιν μιασμάτοιν μιασμάτων τοιγὰρ τί γάρ; φόνῳ φόνῳ φόνου

38 AESCHYLI

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
610

ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
615

δοκεῖ τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
620

ἃ μὴ κελεύσει Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽, ὅσον σθένει, μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,
625

³⁰⁴³⁰⁵³⁰⁶³⁰⁷³⁰⁸³⁰⁹³¹⁰³¹¹

φίλτατον φίλτατον φιλτάτου τόδ' αἷμα φεύγω τόδ' αἷμα ὢν δ᾽ ὢν δ' δ' ὢν ψεύσομαι ψεύδομαι κελεύσει κελεύσαι κέλευσε βουλῇ βουλῇ βουλή ὄμμ᾽ ὄμμ᾽

EVMENIDES. 39

ΧΟ.

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔτι θουρίοις
630

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον εὔφροσιν δεδεγμένη
635

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ καπὶ τέρματι

φάρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
640

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ,

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

³¹²³¹³³¹⁴³¹⁵³¹⁶³¹⁷³¹⁸³¹⁹

τῷδε τῶιδε τῷ τὸν τὸν τοῦ τιμαλφούμενον τιμαλφούμενον τιμαλφουμένων ἀπὸ στρατείας ἀποστρατείασ νιν νιν μιν ἀμείνον ἀμείνον (i. e. ἄμεινον et ἀμείνον”) ³²⁰ δροίτῃ δροίτη περεσκήνωσεν περἐσκήνωσεν παρεσκήνωσεν ³²¹ δηχθῇ δηχθῆ, facto priore η ex ει ἔδησε ἔδησε (η in ras.)

40 AESCHYLI

ΧΟ.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
645

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις
650

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὗμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
655

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
660

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
665

³²²³²³³²⁴³²⁵³²⁶

πέδας πέδασ factum ex παῖδασ λύσειεν λύσειας πέδαι . . λυθεῖεν ἐποίησεν ἐποίησε ἄνω τε ἄνω τε ἄνω οὐδὲν ἀσθμαίνων οὐδὲν ἀσθμαίνων οὐδ᾽ ἐν ἀσθμαίνω πέδοι πέδοι πέδωι χέρνιψ χέρνιψ' προσδέξεται προσδέξεται προσδέξαιτε θρώσκων θρώσκων ³²⁷³²⁸

EVMENIDES. 41

ΑΠ.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι
670

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
675

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
680

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
685

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

³²⁹³³⁰³³¹³³²³³³³³⁴³³⁵

³³⁶ χρόνου χρόνον³³⁷ τὰ πιστὰ τὰ πιστὰ τ᾽ ἄπιστα ³³⁸ ΑΠ. ΑΠ. chori nota praefixa in M. αἰδεῖσθε αἰδεῖσθαι ³³⁹ Αἰγέως Αιγέως αἰγέωι

42 AESCHYLI

Αθ.

αἰεὶ δ᾽ ἑκάστων τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ' Ἀμαζόνων ἕδραν

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
690

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾽ Ἄρειος. ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν, φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τόδ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
695

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ἐπικαινόντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
700

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει
705

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

³⁴⁰³⁴¹³⁴²³⁴³³⁴⁴³⁴⁵

ἀσυνδέκαστον ἀσυνδέκαστον³⁴⁶ Ἄρειον Ἄρειον ab hoc loco alienum iudicavit Ἀμαζόνων ἀμαζόνων (ω correctum ex a ut videtur) πόλιν πόλει τόδ᾽ τό τ'³⁴⁷ ὁμῶς ὅμωσ ἐπικαινόντων 'πικαινούντων 'πιχραινόντων νόμους νόμουσ ὅμουσ μήτε μήτε μὴδὲ σέβειν σέβειν σέθεν³⁴⁸ Σκύθαισιν Σκύθαισιν σκύθηισιν εὑδόντων εὑδόντων ενδότων, ν inseruit

EVMENIDES. 43

Αθ.

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾿ ἐμοῖς παραίνεσιν
710

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν. ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
715

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.

ΑΠ.

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
720

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
725

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔχουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
730

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ' οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.

³⁴⁹³⁵⁰³⁵¹

αἰδουμένους αἰδουμένους αἰδουμένοισ κἄγωγε κἄγωγε κάγώγε κἀγὼ τε νέμων νέμων μένων ³⁵² ³⁵³ οὔχουν οὐκοῦν πάντως πάντωσ (ωσ in ras.) χὤτε χ᾽ ὦτε διανομὰς διανομὰς δαίμονασ ἐχθροῖσιν ἐχθροῖσι

44 AESCHYLI

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
735

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
740

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους
745

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
750

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

³⁵⁴³⁵⁵³⁵⁶³⁵⁷³⁵⁸³⁵⁹³⁶⁰

νέος νέουσ (fuerat νέοισ) ἀμφίβουλος ἀμφίβουλος ἀμφίβολοσ ³⁶¹ ³⁶² νῦν ναῦ (non νῦν) τιμὰς νέμειν τιμὰς ἔχειν ΑΠ. ΑΠ. paragraphus praefixa in M.

EVMENIDES. 45

ΑΠ.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
755

ἴσον γάρ ἐστι ταρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἀνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
760

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σώζει με μητρός τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
765

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστηρῆ χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
770

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις

³⁶³³⁶⁴³⁶⁵³⁶⁶³⁶⁷³⁶⁸³⁶⁹

γίγνεται γίνεται βαλοῦσά παροῦσα ὅδ᾽ ὅδ' ὅγ' σώσασα σώσασα σώσα γαίας γαίας καὶ γῆσ ἀνὴρ ἀνὴρ σώζει σώζει τιν᾽ τίν' παρβαίνουσι παρεβαίνουσι eraso α ³⁷⁰ ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοισ

46 AESCHYLI

ΟΡ.

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
775

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
780

ΧΟ.

1

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γῇ τῇδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
785

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν

χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
790

στενάζω; τί ῥέξω;

γένωμαι δυσοίστα

³⁷¹³⁷²³⁷³³⁷⁴³⁷⁵³⁷⁶³⁷⁷³⁷⁸³⁷⁹

ἀεὶ αἰεὶ κἀκ xax in erasis M vel potius m. εἵλεσθέ εἵλεσθέν ³⁸⁰ χθονὶ xθονιαφόρον λειχὴν λιχὴν βαλεῖ βαλεῖ βαλεῖν δυσοίστα δυσοίστα δύσοιστα (γένωμαι· δύσοιστα πολίταις· ἔπαθον)

EVMENIDES. 47

ΧΟ.

πολίταις; ἔπαθον

ἰὼ μεγάλα τοι

κόραι δυστυχεῖς
795

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυτόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
800

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δέ τε τῇδε γῇ βαρὺν κότον

σκήψητε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,
805

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
810

ΧΟ.

1

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

³⁸¹³⁸²³⁸³³⁸⁴

ἔπαθον delet πίθεσθε πίθεσθε πείθεσθε θ᾽ ὁ θ᾽ ὁ (θ in rasura, fuerat δ') χρήσας ὁ χρήσας διθήσασ, correctum ut videtur ex ὀρθήσασ ³⁸⁵ σκήψητε σκήψητε σκήψησθε σταλάγματα πλευμόνων vel λαιμάτων³⁸⁶ ³⁸⁷

48 AESCHYLI

ΧΟ.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γῇ τῇδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
815

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν

χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
820

στενάζω; τί ῥέξω;

γένωμαι δυσοίστα

πολίταις; ἔπαθον,

ἰὼ μεγάλα τοι

κόραι δυστυχεῖς
825

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν στήσητε δύσκολον χθόνα.

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν
830

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπιθὴς ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ἐκβάλῃς ἐπὶ χθόνα

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος,
835

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽ ἀκροθίνια

³⁸⁸³⁸⁹³⁹⁰³⁹¹³⁹²³⁹³

ἀντιπενθῆ ἀντιπαθῆ ἐπισύμενος ἐπεσσύμενοσ ἔπαθον ἔπαθον (θ in ras.) στήσητε κτίσητε δώματος δώματος δωμάτων μὴ ἐκβάλῃς μήκβάλησ μηκβάλλησ ἐπὶ χθόνα ἔπη χθονι τῆσδ᾽ ἔτ᾽ τῆσδέτ'

EVMENIDES. 49

Αθ.

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

ΧΟ.

2

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
840

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οἱ οἱ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται
845

πλευρὰς ὀδύνα;

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ. ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Αθ.

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.
850

καίτοι μὲν σὺ κάρτ᾿ ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε· προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος
855

³⁹⁴³⁹⁵³⁹⁶³⁹⁷³⁹⁸³⁹⁹⁴⁰⁰⁴⁰¹⁴⁰²

τέλους τέλος τέλος, o inseruit κατά τε γᾶν οἰκεῖν κατὰ γᾶν γᾶς οἰκεῖν vel potius γᾶν οἰχνεῖν⁴⁰³ ⁴⁰⁴ ὑποδύεται ὑπόδεται, sed 877 ὑποδύεται. τίς ὀδύνα πλευρὰς τίς ὀδύνα πλευράς τιμᾶν δαναιᾶν τιμᾶν δαναιᾶν τιμῶν δαμαίχων (α αν superscr. m) ⁴⁰⁵ δόλοι δόλοι δόλω, οι superscr. καίτοι μὲν καὶ τῷ μὲν εἶ σὺ⁴⁰⁶ προυννέπω προυνέπω προυνέπω, v inseruit

ΑθΗΝΑ

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ερεχθέως

τεύξῃ παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσην παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς
860

μήθ' αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,

μήτ' ἐξελοῦσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.
865

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην
870

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

ΧΟΡΟΣ
antistr. 2.

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
875

οἱ οἱ δᾶ, φεῦ.

⁴⁰⁷⁴⁰⁸⁴⁰⁹⁴¹⁰⁴¹¹

στόλων στόλον στόλων ὅσην ὅσων ab hoc loco alieni videntur. αἱματηράς αἱματηρα αἱματηράς ἀοίνοις ἀοίνοις ἀοίνουσ (accentu super a eraso) μήτ' μήτ' ἐκζέουσ' μηδ' ἐμοῖς ἐμοῖς ἐμοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη ἱδρύσῃς Ἄρη ἱδρύσῃς χάρη (mut. in χάρα) τις ἔσται τίσ ἐστι a inseruit

ΧΟΡΟΣ

τίς μ᾽ ὑποδύεται

πλευρὰς ὀδύνα;

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ. ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιῶν θεῶν
880

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

ΑθΗΝΑ

οὗτοι καμοῦμαι σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.
885

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὔ τἂν δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τιν᾽ ἢ βλάβην στρατῷ.
890

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένη.

ΧΟΡΟΣ

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, τίνα με φὴς ἕξειν ἕδραν;

ΑθΗΝΑ

πάσης ἀπήμον᾽ οἰζύος· δέχου δὲ σύ.

ΧΟΡΟΣ

καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει;
895

ΑθΗΝΑ

ὡς μή τιν᾽ οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.

ΧΟΡΟΣ

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον;

⁴¹²⁴¹³

τιμᾶν τιμᾶν δαμίαν δόλοι δόλω οι superscr. Post 886 lacunam statuit Butler (numero 13 desunt duo versus). μείλιγμα μείλιγμα μαλθακτήριον θέλεις θέλησ ει superscr. οὔ τἂν οὔ τἂν οὔτ᾽ ἂν τιν᾽ τίν τῆσδε γαμόρῳ τῆσδε γαμόρῳ τῆδεγ᾽ ἀμοίρου τίνα τί τίνα ἕξειν ἕξειν ἔχειν ἀπήμον᾽ ἀπημων corr. in ἀπήμον 899 sq. 902 sq. paragraphi praefixae in M. εὐθενεῖν εὐθενεῖν εὐσθενεῖν

ΑθΗΝΑ

τῷ γὰρ σέβοντι συμφορὰς ὀρθώσομεν.

ΧΟΡΟΣ

καί μοι πρόπαντος ἐγγύην θήσῃ χρόνου;

ΑθΗΝΑ

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.
900

ΧΟΡΟΣ

θέλξειν μ᾿ ἔοικας, καὶ μεθίσταμαι κότου.

ΑθΗΝΑ

τοιγὰρ κατὰ χθόν᾽ οὖσ᾽ ἐπικτήσῃ φίλους.

ΧΟΡΟΣ

τί οὖν μ᾽ ἄνωγας τῇδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί;

ΑθΗΝΑ

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα·

καὶ ταῦτα γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου
905

ἐξ οὐρανοῦ τε κἀνέμων πνεύματα

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα·

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνῳ,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.
910

τῶν δυσσεβούντων δ᾽ ἐκφορωτέρα πέλοις.

στέργω γάρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ᾽ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι. τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγὼ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ
915

τήνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.

ΧΟΡΟΣ
str. 1.

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν,

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς Ἄρης τε

φρούριον θεῶν νέμει,
920

ῥυσίβωμον Ἑλλά-

νων ἄγαλμα δαιμόνων.

τᾷδ᾽ ἐγὼ κατεύχομαι

θεσπίσασα πρευμενῶς

πρόπαντος προπαντὸσ ἔξεστι ἔξεστιν fort. θέλγειν. νίκης νείκης βοτῶν βοτῶν βροτῶν εὐθενοῦντα εὐθενοῦντας ἐκφορωτέρα πέλοις ἔκφορος σπορὰ πέλοι φιτυποίμενος φιτυποίμενος φίτυποιμένοσ fort. ἀπανθιστὸν. paragraphus praefixa in M.

ΧΟΡΟΣ

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους
925

γαίας ἐξαμβλῦσαι

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

ΑθΗΝΑ

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.
930

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους

ἔλαχον διέπειν.

ὁ δὲ μὴ κύρσας βαρέων τούτων

οὐκ οἶδεν ὅθεν πληγαὶ βιότου.

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά νιν
935

πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει· σιγῶν δ᾽ ὄλεθρος

καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

ΧΟΡΟΣ
antistr. 1.

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω,
940

φλογμός τ' ὀμματοστερὴς φυτῶν τὸ

μὴ περᾶν ὅρον τόπων,

μηδ᾽ ἄκαρπος αἰα-

νὴς ἐφερπέτω νόσος,

μῆλά τ᾽ εὐθενοῦντα Πᾶν
945

τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ· γόνος

δὲ γᾶς ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις

⁴¹⁴

ζτ in marg. Μ. ἐξαμβλῦσαι ἐξαμβρῦσαι πολίταις πολίτασ ante corr. fort. χαροπῶν. ἀπλακήματα ἀπλακήματα ἀμπλακήματά σιγῶν δ᾽ σιγῶν δ' σιγῶν φλογμός τ' φλογμὸς φλοιγμόσ et in marg. ζτ τ' addidit. scribendum λόπων. τὸ in proximum versum proicit M. εὐθενοῦντα Πᾶν εὐθενοῦντα Πᾶν εὐθενοῦντα γᾶ εὐθενοῦντ᾽ ἄγαν διπλοῖσιν διπλοῖσιν διπλοῖσ ἐμβρύοις ἐνβρύοισ δὲ γᾶς supplebat olim Hermann.

ΧΟΡΟΣ

πλουτόχθων ἑρμαίαν

δαιμόνων δόσιν τίοι.

ΑθΗΝΑ

ἦ τάδ᾽ ἀκούετε, πόλεως φρούριον,
950

οἷς ἐπικραίνει; μέγα γὰρ δύναται

πότνι᾽ Ἐρινὺς παρά τ᾿ ἀθανάτοις

τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν, περί τ᾽ ἀνθρώπων

φανερῶς τελέως διαπράσσουσιν

τοῖς μὲν ἀοιδάς, τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων
955

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.

ΧΟΡΟΣ
str. 2.

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώ-

ρους ἀπεννέπω τύχας,

νεανίδων τ᾽ ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους
960

δότε, κύρι᾽ ἔχοντες,

θεαί τ᾽ ὦ Μοῖραι

ματροκασιγνῆται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι,
965

παντὶ χρόνῳ δ᾽ ἐπιβριθεῖς

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

πάντα τιμιώταται θεῶν.

ΑθΗΝΑ

τάδε τοι χώρᾳ τἠμῇ προφρόνως

ἐπικραινομένων
970

γάνυμαι· στέργω δ᾽ ὄμματα Πειθοῦς,

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμ᾽ ἐπωπᾷ

πρὸς τάσδ᾽ ἀγρίως ἀπανηναμένας·

⁴¹⁵⁴¹⁶

οἷς ἐπικραίνει οἷς ἐπικραίνει οἷα ἐπικρανεῖ eraso ε post ρα δ' delet Heimsoeth. φανερῶς φανερῶν δακρύων δακρύων κρύων et in marg. ζτ θεαί τ᾽ ὦ θεαί τ᾽ ὦ θεαὶ τῶν in marg. ζτ Μ. μετάκοινοι μετάκοινοι μέγα κοινοι πάντα πάντα πάντᾳ

ΑθΗΝΑ

ἀλλ᾽ ἐκράτησε Ζεὺς ἀγοραῖος.

νικᾷ δ᾽ ἀγαθῶν
975

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.

ΧΟΡΟΣ
antistr. 2.

τὴν δ᾽ ἄπληστον κακῶν

μήποτ᾽ ἐν πόλει στάσιν

τᾷδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν.

μηδὲ πιοῦσα κόνις
980

μέλαν αἷμα πολιτῶν

δι᾿ ὀργὰν ποινὰς

ἀντιφόνους ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δ᾽ ἀντιδιδοῖεν
985

κοινοφιλεῖ διανοίᾳ,

καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί.

πολλῶν γὰρ τόδ᾽ ἐν βροτοῖς ἄκος.

ΑθΗΝΑ

ἆρα φρονοῦσιν γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκειν;
990

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖσδε πολίταις.

τάσδε γὰρ εὔφρονας εὔφρονες ἀεὶ

μέγα τιμῶντες καὶ γῆν καὶ πόλιν

ὀρθοδίκαιον
995

πρέψετε πάντως διάγοντες.

ΧΟΡΟΣ
str. 3.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Martin L. West, 1990.) — 64 focus

ΑΠΟΛΛΩΝ

οὔτοι προδώσω, διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ

ἐγγὺς παρεστώς, καὶ πρόσω δ᾽ ἀποστατῶν,
65

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾶις —

ὕπνωι πεσοῦσαι δ᾽ αἱ κατάπτυστοι, κόραι

¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹¹⁰¹¹¹²¹³¹⁴¹⁵¹⁶

ΑΠΟΛΛΩΝ

γραῖαι, παλαιαὶ παῖδες, αἷς οὐ μείγνυται

θεῶν τις οὐδ᾽ ἄνθρωπος οὐδὲ θήρ ποτε·
70

κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντ᾽, ἐπεὶ κακὸν

σκότον νέμονται Τάρταρόν θ᾽ ὑπὸ χθονός,

μισήματ᾽ ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων —

ὅμως δὲ φεῦγε, μηδὲ μαλθακὸς γένηι.

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι᾽ ἠπείρου μακρᾶς
75

βιβῶντ᾽ ἀν᾽ αἰεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα

ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον, μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας·
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες μηχανὰς εὑρήσομεν

ὥστ᾽ εἰς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων·

καὶ γὰρ κτανεῖν σ᾽ ἔπεισα μητρῶιον δέμας.

μέμνησο, μὴ φόβος σε νικάτω φρένας.

σὺ δ᾽, αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρός,

Ἑρμῆ, φύλασσε· κάρτα δ᾽ ὢν ἐπώνυμος
90

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμὸν

ἱκέτην· σέβει τοι Ζεὺς τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπωι τύχηι.

¹⁷¹⁸¹⁹²⁰²¹²²²³²⁴²⁵²⁶²⁷

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ

εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή· καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;

ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι, προυννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο,

παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινά πρὸς τῶν φιλτάτων
100

οὐδεὶς ὑπὲρ μου δαιμόνων μηνίεται

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.

ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίαι σέθεν·

εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται.

{ἐν ἡμέραι δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.}
105

ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,

χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,

καὶ νυχτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾽ ἐσχάραι πυρός

ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν·

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα,
110

ὃ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως· ἐκ μέσων ἀρκυστάτων

²⁸²⁹³⁰³¹³²³³³⁴³⁵³⁶³⁷³⁸³⁹⁴⁰

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ

ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.

ἀκούσαθ᾽, ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ

ψυχῆς· φρονήσατ᾽ ὦ κατὰ χθονὸς θεαί·
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλῶ.

ΧΟΡΟΣ

(μυγμός)

ΚΛ.

μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·

†φίλοις γάρ εἰσιν οὐκ ἐμοῖσι† προσίκτορες.

ΧΟ.

(μυγμός)
120

ΚΛ.

ἄγαν ὑπνώσσεις, κοὐ κατοικτίζεις πάθος·

φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.

ΧΟ.

(ὠγμός)

ΚΛ.

ὤζεισ, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσηι τάχος;

τί σοι τέτακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125

ΧΟ.

(ὠγμός)

ΚΛ.

Ὕπνος Πόνος τε, κύριοι ξυνωμόται,

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

⁴¹⁴²⁴³⁴⁴⁴⁵⁴⁶⁴⁷⁴⁸⁴⁹⁵⁰⁵¹⁵²⁵³⁵⁴⁵⁵⁵⁶⁵⁷⁵⁸⁵⁹⁶⁰⁶¹⁶²

ΧΟ.

(μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς)

λαβέ· λαβέ·
130

λαβέ· λαβέ· φράζου.

ΚΛ.

ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.

τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.

ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται·

σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,

ἀτμῶι κατισχ⟨ν⟩αίνουσα, νηδύος πυρί,

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.

ΧΟ.

ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140

εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον

ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.

ἰοὺ ἰοὺ πυπάξ·

ἐπάθομεν, φίλαι —

ἦ πολλὰ δὴ πονοῦσα καὶ μάτην ἐγώ —
145

ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,

ἄφερτον κακόν.

⁶³⁶⁴⁶⁵⁶⁶⁶⁷⁶⁸

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν, οἴχεται δ᾽ ὁ θήρ·

ὕπνωι κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

ἰὼ παῖ Διός·
150

ἐπίκλοπος πέληι,

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,

τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν·

τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός,
155

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;

ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρωι

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν·
160

πάρεστι μαστίκτορος

δαΐου δαμίου

βαρύ τι περίβαρυ κρύος ἔχειν.

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
165

φονολιβῆ θρόνον ἴδου

περὶ πόδα, περὶ κάρα·

⁶⁹⁷⁰⁷¹

πάρεστι γᾶς ὀμφαλόν

προσδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
170

ἐφεστίωι δὲ μάντις ὢ⟨ν⟩ μιάσματι

μυχὸν ἐχράνατ᾽ αὐτόσσυτος αὐτόκλητος,

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.

κἀμοί τε λυπρός, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται·
175

ὑπὸ δὲ γᾶν φυγὼν οὔποτ᾽ ἐλευθεροῦται,

ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάραι

μιάστορ’ †ἐκείνου† πάσεται.

ΑΠ.

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον

⁷²⁷³⁷⁴⁷⁵

ΑΠ.

ἀνῆις ὑπ᾽ ἄλγους μέλανα πλευμόνων ἀφρόν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὗς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει,
185

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθορᾶι

παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνί⟨αι⟩

λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἄρ᾽ ἀκούετε
190

οἵας ἐορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὗ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195

χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·

ποίμνηι τοιαύτηι δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

ΧΟ.

ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,

ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὡς παναίτιος.
200

⁷⁶⁷⁷

ΑΠ.

πῶς δή; τοσοῦτο⟨ν⟩ μῆκος ἔκτεινον λόγου.

ΧΟ.

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν;

ΑΠ.

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι· τί μήν;

ΧΟ.

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου;

ΑΠ.

καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205

ΧΟ.

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;

ΑΠ.

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφοροι μολεῖν.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἔστιν ἥμιν τοῦτο προστεταγμένον —

ΑΠ.

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

ΧΟ.

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

ΑΠ.

τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;

⟨ΧΟ.⟩

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

ΑΠ.

ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠργάσω

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ’στί μείζων, τῆι δίκηι φρουρουμένη.

⁷⁸

ΑΠ.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν·

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτά σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτερα.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

ΧΟ.

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠ.

σὺ δ᾽ οὖν δίωχε καὶ πόνον πλείω τίθου.

ΧΟ.

τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.

ΑΠ.

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

ΧΟ.

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγηι.

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγέσω.

ΑΠ.

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ᾽ ἑκών.

⁷⁹

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω· δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σώιζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν θεά·

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.

ΧΟ.

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς·
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ᾽ οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπταχών·

⁸⁰⁸¹⁸²

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.

— ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ· λεῦσσε τό⟨πο⟩ν πάντα,
255

μὴ λάθηι φύγδα βὰς ⟨ὁ⟩ ματροφόνος ἀτίτας.

ὅδ᾽ αὖτε γοῦν† ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαὶ

δυσαγκόμιστον, παπαῖ·

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ’ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανόν, ἀπὸ δὲ σοῦ
265

βοσχὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ’ ἰσχνάνασ’ ἀπάξομαι κάτω,

⁸³⁸⁴

ἀντίποιν’ ὡς τίνηις ματροφόνου δύας.

ὄψηι δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον
270

τιν᾽ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφωι δὲ πάντ’ ἐπωπᾶι φρενί.
275

ΟΡ.

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

†πολλοὺς καθαρμούς,† καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ’ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει,

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίαι θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι·
285

⁸⁵⁸⁶

ΟΡ.

χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ’ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοί

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ’ ἄνευ δορός

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών
290

πιστὸν δικαίως εἰς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα

φίλοις ἀρήγουσ’, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι — κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός —

ὅπως γένοιτο τῶνδ’ ἐμοὶ λυτήριος.

ΧΟ.

οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ’ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ’ ὅπου φρενῶν,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.

⁸⁷⁸⁸

— ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμή.

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·

τοὺς μὲν καθαρὰς ⟨καθαρῶς⟩ χεῖρας προνέμοντας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ’ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν παραγιγνόμεναι

πράκτορες αἵματος αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν.
320

μᾶτερ ἅ μ᾽ ἔτικτες, ὦ

μᾶτερ Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,

κλῦθ’· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν

τόνδ’ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῶιον ἅγ-
325

νισμα κύριον φόνου.

⁸⁹⁹⁰

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορά, φρενοδαλὴς
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μιγκτος, αὐονὰ βροτοῖς.

τοῦτο γὰρ λάχος διαν-

ταία Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν· θνατῶν
335

τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπαγῶσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ’ ἂν γᾶν ὑπέλθηι· θανὼν δ’

οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορά, φρενοδαλὴς

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μιγκτος, αὐονὰ βροτοῖς.

⁹¹

γιγνομέναισι λάχη τάδ’ ἐφ’ ἁμὶν ἐκράνθη,

ἀθανάτων δ’ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τίς ἐστι
350

ξυνδα⟨ί⟩τωρ μετάκοινος·

παλλεύκων δὲ πέπλων †ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην†

⟨– υ – x – υ –⟩

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς· ὅταν Ἄρης
355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι,

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

κρατερὸν ὄνθ’ †ὁμοίως

μαυροῦμεν ὑφ’ αἵματος νέου†.

σπευδόμενος δ’ ἀφελεῖν τινα τᾶσδε μερίμνας,
360

θεῶν δ’ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν,

⁹²

μηδ’ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν,

Ζεὺς αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
365

ἃς ἀπηξιώσατο.

δόξαι δ’ ἀνδρῶν καὶ μάλ’ ὑπ’ αἰθέρι σεμναὶ

τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν
370

ὀρχησμοῖς τ’ ἐπιφ⟨θ⟩όνοις ποδός.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπετῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν —

σφαλερὰ ⟨καὶ⟩ τανυδρόμοις
375

κῶλα — δύσφορον ἄταν.

πίπτων δ’ οὐχ οἶδεν τόδ’ ὑπ’ ἄφρονι λύμαι·

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσους πεπόταται,

⁹³

καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις.
380

μέλει γάρ, εὐμήχανοι

δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνάμονες, σεμναὶ

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

{ἄτιμα} ἀτίετα διόμεναι λάχη
385

θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀναλίωι λάπαι,

†δυσοδοπαίπαλα† δερχομένοισι

καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας κυρῶ,

καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν ἔχουσα
395

καὶ δυσάλιον κνέφας.

⁹⁴⁹⁵⁹⁶⁹⁷⁹⁸⁹⁹¹⁰⁰¹⁰¹¹⁰²¹⁰³¹⁰⁴¹⁰⁵¹⁰⁶¹⁰⁷¹⁰⁸¹⁰⁹¹¹⁰

ΑθΗΝΑ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος.

{πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.}
405

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ εἰς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι

⟨ὑμῖν τε· τόνδε μὲν γὰρ ἐν ξένοις λέγω,⟩

ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

οὔτ᾽ ἐν θεᾶσι πρὸς θεῶν δρωμέναις,

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν·

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,

πρόσω δικαίων ἥδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

¹¹¹¹¹²¹¹³¹¹⁴¹¹⁵¹¹⁶¹¹⁷¹¹⁸¹¹⁹¹²⁰¹²¹¹²²

ΧΟ.

πεύσηι τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυχτὸς αἰανῆ τέκνα,

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Αθ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.

Αθ.

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Αθ.

καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Αθ.

ἦ καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Αθ.

ἀδμὴς ἀνάγκης, ἤ τινος τρέων κότον;

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο⟨ν⟩ κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Αθ.

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλει.

Αθ.

κλυεῖν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.

¹²³¹²⁴¹²⁵¹²⁶¹²⁷¹²⁸¹²⁹¹³⁰¹³¹

Αθ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε· κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Αθ.

ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ, σεβούσηι γ᾽ ἄξι᾽ ἀντ᾽ ἐπαξίων;
435

Αθ.

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν ὦ ξέν᾽ ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς

τὰς σάς, ἔπειτα τῶνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον,

εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας·

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι ν⟨ε⟩οθήλου⟨ς⟩ βοτοῦ·
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

¹³²¹³³¹³⁴¹³⁵¹³⁶¹³⁷¹³⁸¹³⁹¹⁴⁰¹⁴¹

ΟΡ.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·

γένος δὲ τοὐμὀν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Ἀγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ὧι σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποινῆσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίαι,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξοιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.

Αθ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἢ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου⟨ς⟩ δίκας,

¹⁴²¹⁴³¹⁴⁴¹⁴⁵¹⁴⁶¹⁴⁷¹⁴⁸

Αθ.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς νόμωι

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις,

ὁμῶς δ᾽ ἄμομφον ὄντά σ᾽ αἰδοῦμαι πόλει,
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε, †δυσπήματ’ ἢ ἀμηνίτως† ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ’ ἀπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστάς, ὁρκίων αἰδουμένους

θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ’ ἐγὼ θήσω χρόνον,

¹⁴⁹¹⁵⁰¹⁵¹¹⁵²¹⁵³¹⁵⁴¹⁵⁵¹⁵⁶¹⁵⁷¹⁵⁸¹⁵⁹

Αθ.

ὅρκον περῶντας μηδὲν ἐκδίκοις φρεσίν.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ’, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ’ ἐτητύμως.

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα, δίκας βλάβα,

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

αι ξυναρμόσει βροτούς,
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνωι.

οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ’ ἐφέρ-
500

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον·

¹⁶⁰¹⁶¹¹⁶²¹⁶³¹⁶⁴¹⁶⁵¹⁶⁶¹⁶⁷¹⁶⁸

⟨σ⟩πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τέμ-

νων {δέ τις} μάταν παρηγορεῖ⟨ν⟩.

μηδέ τις κιχληισκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

“ὦ Δίκα”,

“ὦ θρόνοι τ’ Ἐρινύων”.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος Δίκας.

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖμ᾽ ἄνω καθήμενον·

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

¹⁶⁹¹⁷⁰¹⁷¹¹⁷²¹⁷³¹⁷⁴¹⁷⁵¹⁷⁶¹⁷⁷

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίας δέος τρέφων —

ἢ πόλις, βροτός θ᾽ ὁμοί-

ως — ἔτ᾽ ἂν σέβοι Δίκαν;
525

μήτ᾽ ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσηις·

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὥπασεν,

ἄλλ᾽ ἄλλαι δ᾽ ἐφορεύει.
530

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω·

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως,

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.
535

εἰς τὸ πᾶν {δέ} σοι λέγω·

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας,

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λάξ ἀτί-

σηις, ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
540

κύριον μένει τέλος.

¹⁷⁸¹⁷⁹¹⁸⁰¹⁸¹¹⁸²¹⁸³¹⁸⁴¹⁸⁵¹⁸⁶¹⁸⁷¹⁸⁸¹⁸⁹¹⁹⁰

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὤν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος ⟨δ’⟩ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι, παρβάδαν

τὰ πόλλ᾽ ⟨ἄγοντ⟩α παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως, ξὺν χρόνωι καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος,

θραυομένας χεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν ⟨ἐν⟩ μέσαι

δυσπαλεῖ τε δίναι·

γελᾶι δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῶι,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμηχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν Δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος αἴστος.
565

¹⁹¹¹⁹²¹⁹³¹⁹⁴¹⁹⁵¹⁹⁶¹⁹⁷¹⁹⁸¹⁹⁹²⁰⁰²⁰¹²⁰²²⁰³²⁰⁴

Αθ.

κήρυσσε κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου,

ἥ τ᾽ οὑν† διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει·

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον — ἔστι γὰρ νόμωι

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τῶιδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως ⟨τ’⟩ ἐπίστᾶι τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος — εἰσάγω δὲ τὴν δίκην —

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ’ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
585

²⁰⁵²⁰⁶²⁰⁷²⁰⁸²⁰⁹²¹⁰²¹¹²¹²²¹³²¹⁴²¹⁵²¹⁶²¹⁷²¹⁸

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου γ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ’ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ αἰεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ’· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνοι;

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ’ ἔθρεψεν ἐντὸς ὦ μιαιφόνε

ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

²¹⁹²²⁰²²¹²²²²²³²²⁴²²⁵²²⁶²²⁷²²⁸²²⁹²³⁰

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε ξὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γάρ, ὥσπέρ ἐστιν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενί

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ’ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω δ᾽ ὕμμ’ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὥπασε

φράζειν Ὀρέστηι τῶιδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ’ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλάς, οἵ τ’ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

²³¹²³²²³³²³⁴²³⁵²³⁶²³⁷

ΑΠ.

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν, ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον, εὔφροσιν δεδεγμένη

⟨λόγοις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .⟩

δροίτηι περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὕμιν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

†ταύτην τοιαύτην† εἶπον, ὡς δηχθῆι λεὼς

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον·

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

²³⁸²³⁹²⁴⁰²⁴¹²⁴²²⁴³²⁴⁴²⁴⁵²⁴⁶²⁴⁷²⁴⁸

ΑΠ.

ἅπαξ θανόντος, οὔτίς ἐστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς †γὰρ τὸ φεύγειν† τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

⟨οὐ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .⟩

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος ⟨αὐτὸς ἀντέλλει⟩ θεός·

⟨ἄνευ δὲ πατρὸς⟩ οὔτις ἂν τέκοι ⟨γυνή⟩.

²⁴⁹²⁵⁰²⁵¹²⁵²²⁵³²⁵⁴²⁵⁵²⁵⁶²⁵⁷²⁵⁸²⁵⁹²⁶⁰

ΑΠ.

ἐγὼ δὲ, Παλλάς, τἄλλά θ' ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι,

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύ⟨σ⟩ω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος,

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽· ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ᾽ †Ἀρειον† τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

²⁶¹²⁶²²⁶³²⁶⁴²⁶⁵²⁶⁶²⁶⁷²⁶⁸²⁶⁹²⁷⁰

Αθ.

σκηνάς θ’, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλει νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθέν ἐστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾽ Ἄρειος· ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τόδ᾽, ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ †’πικαινόντων† νόμους

κακαῖς ἐπιρροῆσι· βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν·

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθησιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

²⁷¹²⁷²²⁷³²⁷⁴²⁷⁵²⁷⁶²⁷⁷²⁷⁸²⁷⁹²⁸⁰

Αθ.

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν’ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρή

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ’ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ’ οὐκέθ’ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώραι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ’ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

²⁸¹²⁸²²⁸³²⁸⁴²⁸⁵

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστηι τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτίς ἐστιν ἣ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα (πλὴν γάμου τυχεῖν)

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός·

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον·
740

νικᾶι δ᾽ Ὀρέστης κἂν ἰσόψηφον κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

⟨ΟΡ.⟩

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

⟨ΧΟ.⟩

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

²⁸⁶²⁸⁷²⁸⁸²⁸⁹²⁹⁰²⁹¹²⁹²

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

†βαλοῦσά τ’ οἶκον† ψῆφος ὥρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους·

καὶ γῆς πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴικισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ

“Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώιοις”, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώραι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν’ ἄρη δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ’ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δορί.

²⁹³²⁹⁴²⁹⁵²⁹⁶²⁹⁷

ΟΡ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι φάρξομεν δυσπραξίαις

ὁδούς, ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχωι δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἴλεσθέ μου·

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος,

780

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθόνι⟨ον⟩ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

²⁹⁸²⁹⁹³⁰⁰³⁰¹³⁰²

λειχὴν ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ Δίκα ⟨Δίκα⟩,
785

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώραι βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι· †δύσοιστα

πολίταις ἔπαθον
790

ἰὼ μεγάλατοι†

κόραι δυστυχεῖς

Νυχτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·

οὐ γὰρ νενίκησθ’, ἀλλ᾽ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐχ ἀτιμίαι σέθεν,

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ’ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ ⟨μή⟩τε τῆιδε γῆι βαρὺν κότον
800

σκήψητε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι πλευμόνων σταλάγματα,

³⁰³³⁰⁴³⁰⁵³⁰⁶³⁰⁷³⁰⁸³⁰⁹³¹⁰³¹¹³¹²³¹³

Αθ.

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου·

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος,

810

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθόνι⟨ον⟩ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ Δίκα ⟨Δίκα⟩,

815

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώραι βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι· †δύσοιστα

πολίταις ἔπαθον

820

ἰὼ μεγάλατοι†

κόραι δυστυχεῖς

Νυχτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

οὐκ ἔστ’ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν κτίσητε δύσκηλον χθόνα.
825

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;

³¹⁴³¹⁵³¹⁶³¹⁷³¹⁸

Αθ.

καὶ κλῆιδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν

ἐν ὧι κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπειθὴς ἐμοί

γλώσσης ματαίας μὴ ’κβάληις ἔπη χθονί
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος,

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδε τἀκροθίνια,

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους,
835

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

ΧΟ.

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά ⟨τε⟩ γᾶν οἰκεῖν

⟨ἵν’⟩ ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος

840

ἅπαντά τε κότον.

οἰοῖ δᾶ φεῦ·

τίς μ᾽ ὑποδύεται πλευρὰς ὀδύνα;

³¹⁹³²⁰³²¹³²²³²³³²⁴³²⁵³²⁶

⟨ . . . ⟩ ἄϊε μᾶτερ Νύξ·

ἀπό με γὰρ τιμᾶν δαναιᾶν θεῶν
845

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Αθ.

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.

†καίτοι μὲν σὺ κάρτ᾽ ἐμοῦ σοφωτέρα,†

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα
850

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε, προυννέπω τάδε·

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε, καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως

τεύξηι παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων
855

†ὅσην† παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάληις

μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,

μηδ᾽ ἐξελοῦσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων
860

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσηις Ἄρη

³²⁷³²⁸³²⁹³³⁰³³¹

Αθ.

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ὧι τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαί σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

ΧΟ.

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

870

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν

⟨ἵν’⟩ ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος

ἅπαντά τε κότον.

οἰοῖ δᾶ φεῦ·

875

τίς μ᾽ ὑποδύεται πλευρὰς ὀδύνα;

⟨ . . . ⟩ ἄϊε μᾶτερ Νύξ·

ἀπό με γὰρ τιμᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Αθ.

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτ᾽ εἴπηις πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

³³²³³³³³⁴

Αθ.

οὔ τἂν δικαίως τῆιδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τιν᾽ ἢ βλάβην στρατῶι·

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρωι χθονὸς
890

εἶναι δικαίως εἰς τὸ πᾶν τιμωμένηι.

ΧΟ.

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, τίνα με φὴις ἔχειν ἕδραν;

Αθ.

πάσης ἀπήμον᾽ οἰζύος· δέχου δὲ σύ.

ΧΟ.

καὶ δὴ δέδεγμαι — τίς δέ μοι τιμὴ μένει;

Αθ.

ὡς μή τιν᾽ οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.
895

ΧΟ.

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστ’ ἐμὲ σθένειν τόσον;

Αθ.

τῶι γὰρ σέβοντι ξυμφορὰς ὀρθώσομεν.

ΧΟ.

καί μοι πρὸ παντὸς ἐγγύην θήσηι χρόνου;

Αθ.

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

ΧΟ.

θέλξειν με ἔοικας, καὶ μεθίσταμαι κότου.
900

Αθ.

τοιγὰρ κατὰ χθόν᾽ οὖσ᾽ ἐπικτήσηι φίλους.

ΧΟ.

τί οὖν μ᾽ ἄνωγας τῆιδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί;

Αθ.

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα,

καὶ ταῦτα γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου

ἐξ οὐρανοῦ τε· κἀνέμων ἀήματα
905

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα·

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνωι·

³³⁵³³⁶³³⁷³³⁸³³⁹³⁴⁰³⁴¹

Αθ.

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν δ᾽ εὐσεβούντων ἐκφορωτέρα πέλοις·
910

στέργω γάρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ’ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτά σοὔστι· τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγὼ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τήνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.
915

ΧΟ.

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς Ἄρης

τε φρούριον θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλάνων ἄγαλμα δαιμόνων·

920

ἆιτ’ ἐγὼ κατεύχομαι

θεσπίσασα πρευμενῶς

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους

γαίας ἐξαμβρῦσαι

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

925

Αθ.

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη·

³⁴²³⁴³³⁴⁴³⁴⁵³⁴⁶³⁴⁷³⁴⁸

Αθ.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους ἔλαχον διέπειν·
930

ὁ δὲ μὴ ⟨. . . – | υ υ – –⟩ κύρσας βαρεῶν τούτων,

οὐκ οἶδεν ὅθεν πληγαὶ βιότου·

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά νιν

πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει·
935

σιγῶν ⟨δ’⟩ ὄλεθρος καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

ΧΟ.

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα —

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω —

φλογμοὺς ὀμματοστερεῖς φυτῶν

940

τὸ μὴ περᾶν ὅρον τόπων,

μηδ᾽ ἄκαρπος αἰανὴς ἐφερπέτω νόσος·

μῆλά τ᾽ εὐθενοῦντα Πάν

ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις

τρέφοι, χρόνωι ⟨τε τῶι⟩ τεταγμένωι γόνος

945

πλουτόχθων ἰκμαίαν

δαιμόνων δόσιν πίοι.

³⁴⁹³⁵⁰³⁵¹³⁵²³⁵³³⁵⁴³⁵⁵³⁵⁶³⁵⁷

Αθ.

ἦ τάδ’ ἀκούετε, πόλεως φρούριον, οἷ’ ἐπικραίνει;
950

μέγα γὰρ δύναται πότνι’ Ἐρινὺς

παρά τ’ ἀθανάτοις τοῖς θ’ ὑπὸ γαῖαν,

περί τ’ ἀνθρώπων φανέρ’ ὡς τελέως διαπράσσουσιν,

τοῖς μὲν ἀοιδάς, τοῖς δ᾽ αὖ ⟨δα⟩κρύων

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.
955

ΧΟ.

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώρους ἀπεννέπω τύχας,

νεανίδων τ’ ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους δότε κύρι’ ἔχοντες

θεαί τ’ ὦ Μοῖραι

ματροκασιγνῆται,

960

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμωι μετάκοινοι,

παντὶ χρόνωι δ᾽ ἐπιβριθεῖς

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

πάνται τιμιώταται θεῶν.

965

Αθ.

τάδε τοι, χώραι τἠμῆι προφρόνως ἐπικραινομένων,

γάνυμαι· στέργω δ’ ὄμμα τὸ Πειθοῦς,

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμ’ ἐπώπα
970

³⁵⁸³⁵⁹³⁶⁰³⁶¹³⁶²³⁶³³⁶⁴³⁶⁵³⁶⁶³⁶⁷

Αθ.

πρὸς τάσδ’ ἀγρίως ἀπανηναμένας·

ἀλλ’ ἐκράτησε Ζεὺς ἀγοραῖος·

νικᾶι δ’ ἀγαθῶν ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.

ΧΟ.

τὰν δ’ ἄπληστον κακῶν μήποτ’ ἐν πόλει στάσιν

975

τᾶιδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν,

μηδὲ πιοῦσα κόνις μέλαν αἷμα πολιτᾶν

δι’ ὀργὰν ποινὰς

ἀντιφόνους, ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως·

980

χάρματα δ’ ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ διανοίαι,

καὶ στυγεῖν μιᾶι φρενί·

πολλῶν γὰρ τόδ’ ἐν βροτοῖς ἄκος.

Αθ.

ἆρα φρονοῦσιν γλώσσης ἀγαθῆς ὁδὸν εὑρίσκει⟨ν⟩;
985

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖσδε πολίταις·

τάσδε γὰρ εὔφρονας εὔφρονες αἰεὶ μέγα τιμῶντες

καὶ γῆν καὶ πόλιν ὀρθοδίκαιον

πρέψετε πάντως διάγοντες.
990

³⁶⁸³⁶⁹³⁷⁰³⁷¹³⁷²³⁷³³⁷⁴³⁷⁵³⁷⁶

ΧΟ.

Aeschyli Eumenides (OCR draft) Experimental (Aeschyli Eumenides. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 64 focus

ΑΠΟΛΛΩΝ

οὔτοι προδώσω· διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ

ἐγγὺς παρεστώς, καὶ πρόσω δ᾽ ἀποστατῶν
65

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾶις,

ὕπνωι πεσοῦσαι δ᾽ αἱ κατάπτυστοι κόραι,

Apparatus Criticus

λήνει λίνει² λόχος λέχος ἤδη ἤδη³ εἶδον φερούσας rapientes, cf. ἄγειν καὶ φέρειν βδελύκτροποι βδελύτροποι πλατοῖσι πλαστοῖσι corr. Elmsley λίβα λίβα Burges et Σ a Triclinio servatum βίαν (ὁ) supplevi φῦλον φύλλον.... τῆς ἥτις αἷα ἥ τι γαῖα πόνον πόνων corr. Arnaldus, Σ τὸν (τό corr. Herm.) τῆς ἀνατροφῆς verum tenebat τἀντεῦθεν τάνθ. μὲn οὖν τ. πέπων γρ. πρέπων ⁴

ΑΠΟΛΛΩΝ

γραῖαι παλαιόπαιδες, αἷς οὐ μείγνυται

θεῶν τις οὐδ᾽ ἄνθρωπος οὐδὲ θήρ ποτε.
70

κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντ᾽, ἐπεὶ κακόν

σκότον νέμονται Τάρταρόν θ᾽ ὑπὸ χθονός,

μισήματ᾽ ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων.

ὅμως δὲ φεῦγε μηδὲ μαλθακὸς γένηι.

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι᾽ ἠπείρου μακρᾶς
75

βιβῶντ᾽ ἀν᾿ αἰεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα,

ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον· μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας.
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες μηχανὰς εὑρήσομεν,

ὥστ᾽ ἐς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων.

καὶ γὰρ κτανεῖν σ᾽ ἔπεισα μητρῶιον δέμας.

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἄναξ Ἄπολλον, οἶσθα μὲν τὸ μὴ ἀδικεῖν,
85

ἐπεὶ δ᾽ ἐπίσται, καὶ τὸ μὴ ἀμελεῖν μάθε.

σθένος δὲ ποιεῖν εὐ φερέγγυον τὸ σόν.

ΑΠ.

μέμνησο, μὴ φόβος σε νικάτω φρένας.

σὺ δ᾽, αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρός,

Ἑρμῆ φύλασσε, κάρτα δ᾽ ὧν ἐπώνυμος
90

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμόν

ἱκέτην. σέβει τοι Ζεὺς τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπωι τύχηι.

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ

εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;

ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95

⁵⁶

Apparatus Criticus

παλαιóπαιδες παλαιαὶ παῖδες correxi Σ πολιαὶ γάρ (ad γραῖαι)· παῖδες διὰ τὸ νέον(?) ἢ ἐπειδὴ ἄγαμοι : hoc confirmant proxima μίγνυται βιβῶντ᾽ βεβῶντ᾽ βεβόντ᾿ corr. Stephanus Herm. πόντον πόντου corr. Turn. ποτὶ πτόλιν ποτὶ πτ. Π. ⁷

ΚΛ.

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προὐννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·

παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100

οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.

ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίαι σέθεν·

εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται.

[ἐν ἡμέραι δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.]
105

ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε

χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,

καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾿ ἐσχάραι πυρός

ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
110

ὃ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων

ὤρουσεν ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.

ἀκούσαθ᾽· ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι

ψυχῆς, φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί·
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλῶ.

ΧΟ.

μυγμός.

ΚΛ.

μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοῖς, προσίκτορες.

ΧΟ.

μυγμός.
120

ΚΛ.

ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐ κατοικτίζεις πάθος·

φονεὺς δ᾽ Ορέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.

Testimonia

113 Hesych. ἐγκατιλλῶψαι· ἐγκαταμυκτηρίσαι.

Apparatus Criticus

ὧν ὡς corr. Tyrwhitt ⁸ κείνων κεῖνοι 99 mortui sunt qui Clytaemestrae scelera exprobrant παθοῦσα π. γ' οὐδεὶς οὐδεὶς δ᾽ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος μοῖρα πρ. recte dist. Σ delevi (104. 5. Kirchhoff).⁹ πολλὰ πολλά idem ac πολλάκις νηφάλια νιφάλια νυκτίσεμνα νυκτὸ σεμνά (i. e. νυκτός) νεβροῦ νεκροῦ ἀρκυστάτων ἀρκυσμάτων corr. Turn. ὑμῖν ἡμῖν ἐγκατιλλώψας ἐκκατ. corr. Turn. πέρι περὶ,¹⁰ Κλυταιμήστρα Κλυταιμνήστρα ¹¹ ¹² ἄγαν ἄγαν γ᾽¹³

ΧΟ.

ὠιγμός.

ΚΛ.

ὤιζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσηι τάχος;
125

τί σοι πέπρωται πράγμα πλὴν τεύχειν κακά;

ΧΟ.

ὠιγμός.

ΚΛ.

ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

ΧΟ.

μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.

λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβέ, φράζου.
130

ΚΛ.

ὄναρ διώκεις θῆρα κλαγγαίνεις θ’ ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.

τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.

ἄλγησον ἡπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.

σὺ δ’ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,

ἀτμῶι κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.

ΧΟ.

ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140

εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,

ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.

ἰοὺ ἰού, πύπαξ.

ἐπάθομεν, φίλαι,

πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ.

145

ἐπάθομεν πάθος

δυσαχές, ὦ πόποι, ἄφερτον κακόν·

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ’ ὁ θήρ.

Testim.:

145 Hesych. δυσαχθές· βαρύ.

Actio:

130 has voces numeris non adstrictos Furiae nullo concentu ut quaeque somnio excitatur emittunt. 140-42 coryphaei; dum surgunt Furiae ab hemichoriorum ducibus cantatur stropha prima. reliqua a choro; manet tamen intra templum. M 140 adscribit Χορός Ἐρινύων, ἐξ ὧν μία, alia signa nulla sunt. strophas distinxit Tr.

Numeri:

143-48=149-54 2 dochmii 11, trimeter iambicus, tres dochmii (146 hiatus post interiectionem), duo trimetri iambici, alter bis concisus.

Apparatus Criticus

ὠιγμός μωγμός οὐκ κούκ πέπρωται πέπρακται ὠιγμός ὠγμός κλαγγαίνεις κλαγγάνεις¹⁴ θ’ δ’¹⁵ ἐκλείπων ἐκλιπών μηδ᾽ οὐδ᾽ ὀνείδεσιν ὀνείδεσσιν ἀντίκεντρα γίγνεται αὐτίκεντρα γίγνεται ἐπουρίσασα ἐπουρήσασα κατισχναίνουσα κατισχαίνουσα ἰδώμεθ᾽ εἰδώμεθ᾽ πύπαξ πυπάξ δυσαχές δυσαχθὲς θ’ δ’

ΧΟ.

ὕπνωι κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

ἰὼ παῖ Διός

150

ἐπίκλοπος πέληι

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω.

τὸν ἱκέταν σέβων,

ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν.

155

τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν; =

ἐμοὶ δ’ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν

ἔτυψεν δίκαν

διφρηλάτου

160

μεσολαβεῖ κέντρωι

ὑπὸ φρένας,

ὑπὸ λοβόν.

πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου

βαρὺ περίβαρυ τὸ κρύος ἔχειν.

165

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον·

φονολιβῆ θρόνον

περὶ πόδα

περὶ κάρα

170

πάρεστι γᾶς (τ’) ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν. =

ἐφεστίωι δὲ μάντις ὢν μιάσματι

μυχὸν ἐχράνατ’ αὐτόσσυτος αὐτόκλητος,

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

175

Numeri:

155-61=.162-68 trimeter iambicus, dochmius, monometer iambicus, dochmius, paeones duo, sex iambi, e parte concisi.

169-73=174-78 trimeter iambicus, dochmius + dimeter choriamb. catal., dimeter dochm., monometer iamb. + dochm.

Apparatus Criticus

ἰὼ ἰὼ ἰὼ ἐπίκλοπος ἐπίπλοκος νέος δὲ γραίας δαίμονας γραίας δὲ δαίμονας νέος ἱκέταν ἱκέτην¹⁶ ἔτυψεν ἔτυψα βαρὺ περίβαρυ τὸ τὸ περίβαρυ¹⁷ φονολιβῆ φονολειβῆ (τ’) supplevi¹⁸ προσδρακεῖν προσδρακῆς ¹⁹ ἀρόμενον αἰρόμενον αἰρούμενον corr. Abresch μάντις ὢν μάντι σῶι²⁰ μυχὸn μυκὸν σὸν οἶκον corr. Robort. ἐχράνατ’ ἐχθράνατ’ παρὰ νόμον παρανόμων corr. M2 βρότεα βρέτεα

ΧΟ.

παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας. –

κἀμοίγε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ὑπὸ δὲ γᾶν φυγὼν οὔποτ᾽ ἐλευθεροῦται,

ποτιτρόπαιος ὢν δ’ ἕτερον ἐν κάραι

μιάστορ᾽ εἰσιν οὗ πάσεται. –

180

ΑΠΟΛΛΩΝ

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,

μὴ καὶ λαβούσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον

ἀνῆις ὑπ’ ἄλγους μέλαν’ ἀπ’ ἀνθρώπων ἀφρόν,
185

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·

ἀλλ’ οὐ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ’ ἀποφθορᾶι

παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ’ ἀκρωνία
190

λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ’ ἀκούετε,

οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽, ἀποπτύστης θεοῖς,

στέργηθρ’ ἔχουσαι; πᾶς δ’ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
195

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.

χωρεῖτ’ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·

ποίμνης τοιαύτης δ’ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

ΧΟ.

ἄναξ Απολλον ἀντάκουσον ἐν μέρει.
200

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,

ἀλλ’ εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.

Actio:

197 iussu Apollinis Furiae e templi porta prorumpunt pecorum ritu cratibus emissorum.

Apparatus Criticus

²¹ κἀμοίγε κάμοί τε ἐκλύσεται, ἐκλύσεται.²² δὲ τε φυγὼn φεύγων ὢν δ’ δ’ ὢν οὗ ἐκείνου πάσεται πάσσεται παύσεται καρανιστῆρες καρανητήρες u supra prius η οὐκ ἄρ᾽ ἀνυστήρες corr. Stanley ἀποφθορᾶι ἀποφθοραί ἀκρωνία²³ λευσμός λευσμόν ὑπὸ ῥάχιν ὑπορράχιν ἀποπτύστης ἀπόπτυστοι²⁴ πλησίοισι πλησίοις²⁵ εἰς ὡς

ΑΠ.

πῶς δή; τοσοῦτο μήκος ἔκτεινον λόγου.

ΧΟ.

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

ΑΠ.

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πρᾶξαι. τί μή;
205

ΧΟ.

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.

ΑΠ.

καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.

ΧΟ.

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;

ΑΠ.

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφοροι μολεῖν.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
210

ΑΠ.

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

ΧΟ.

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

ΑΠ.

τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;

ΧΟ.

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

ΑΠ.

Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
215

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῆι δίκηι φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις
220

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,

οὔ φημ’ Ορέστην σ’ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ’ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσιν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
225

ΧΟ.

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

ΑΠ.

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.

ΧΟ.

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.

ΑΠ.

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Apparatus Criticus

πρᾶξαι πέμψαι²⁶ τί μή; τί μή τί μήν²⁷ δέκτωρ δ᾽ ἕκτωρ οἶμαι δέκτωρ δῆτα τάσδε δῆτα τοῦτο πρόσφοροι πρόσφορoν ²⁸ τί γὰρ τίς γάρ corr. M2 ex Σ νοσφíσηι νοσφίσει Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲn ἡγέσω²⁹ γίγνεται γίνεται μόρσιμος μόρσιμοι ὅρκου ᾿στὶ ὅρκου ’σ τι ὅ. τε εἰ ἤ τίνεσθαι γενέσθαι³⁰ ἐνδίκως ἐνδίκαις ³¹ σ’ σ’ γ’ om. οἶδα οἶδα οὔτοι πράσσουσιν πράσσουσαν δίκας δὲ Παλλὰς δ’ ἐπ’ ἄλλας ἐποπτεύσει ἐποπτεύει λίπω λείπω ποτέ πώποτε πλείω πλέον τίθου τίθει v. l. (hic c. gl. ποίει)

ΧΟ.

μέγας γὰρ ἔμπας παρ Διὸς θρόνοις λέγηι.

ἐγὼ δ’, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φώτα κἀκκυνηγετῶ.

ΑΠ.

ἐγὼ δ’ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ’ ἑκών.

ΟΡΕΣΤΗΣ

ἄνασσ’ ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ’ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τ’ ἐγώ

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν.
240

σώιζων δ’ ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους

πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

ΧΟΡΟΣ

εἶὲν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν
250

Actio:

231 exit chorus 234 clauduntur valvae. scaena ita mutatur, ut templum iam videri possit Minervae esse, in orchestra autem Palladium erigitur. quibus perfectis incedit Orestes eodem quo antea ornatu, atque postquam deam adlocutus est ad Palladium considit.

244 dum chorus vestigia profugi circumspiciens ingreditur, coryphaeus iambos recitat. deinde cantat chorus vel potius coryphaeus (τὸ αὐτὸν πρόσωπόν ἐστι Σ 254; sed ad notam chori) ceteris furiis huc illuc discurrentibus, deinde Orestam circumsilientibus.

Apparatus Criticus

ἄγει ἄγειν μητρῶιον μητρώιων δίκας δίκη v. l. δίκης κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγέτης γ’ ὡς κ. corr. Erfurdt θεοῖς θεοῖσι προδῶι³² κελεύμασιν κελεύσμασι³³ ἀμβλὺς ἀμβλὺν προστετριμμένος προστετριμμένον δ’ δ’ τ’ om. πρόσειμι δὲ πρός³⁴ εἶὲν sic recte M μηνυτῆρος μηνυτήρος μηνυτή μηνυτῇσιν νεβρόν νεκρόν ἐκματεύομεν ἐκμαστεύομεν πόντον πόντον πωτήμασιν³⁵

ΧΟ.

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.

ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ, λεύσσετε πάντα, μὴ

λάθηι φύγδα βὰς
255

[δ] ματροφόνος ἀτίτας.

ὅδ᾽ αὐτός· [οὖν] ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαί
260

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δέ σου

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.
265

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

(ἵν᾽) ἀντιποίνους τίνηις μητροφόντας δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν

ἢ τοκέας φίλους,
270

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ ῞Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφωι δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾶι φρενί.

ΟΡ.

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
275

Numeri:

259-76 dochmii cum iambis. 4d 2i (altero metro conciso) 4 d 3i 2i (ut supra) 2d 3i2d 3i (ultimo metro conciso) 4i (ter concisi) 3d (lacunosa) 3i 3i 3d.

Testim.:

277 Nonius 475, 3 Ennius Eumenidibus: sapere opino esse optimum, ut pro viribus tacere ac fabulari tute noveris (tacere op. - sapere atque f. codd. corr. ad Aeschyli verba Bothe).

Apparatus Criticus

λεύσσετε λεύσσε τον λεῦσσε τόν λεῦσσέ τε³⁶ φύγδα φυγάδα [δ] ὁ del. [οὖν] αὑτέ γ'³⁷ περὶ βρέτει πλεχθεὶς περιβλέπει πλαγχθείς χρεῶν χρεών χερῶν δυσαγκόμιστον δυσαγκόμιστρον πέδοι χύμενον πέδωι κεχυμένον βοσκὰn φεροίμαν πώματος βασκὰν φεροίμην πόματος ἰσχνάνασ᾽ ἰχνάνασ᾽ ἰσχάνασ᾽ (ἵν᾽) add. ἵv' ἵνα ante τίνηις inserebat textui suo τίνηις τείνης et . εισ. μητροφόντας δύας μητροφόνας δύη³⁸ δὲ κεἴ τις δ᾽ ἐκεῖ τίς ἄλλος ἄλλον ἀσεβῶν ἀσεβεῖν τινά (credibile)³⁹ ἔχονθ᾽ ἔχοντ᾽ ἐπωπᾶι φρενί ἐποπτᾶι τῇ φρενί

ΟΡ.

πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
280

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίαι θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι·

[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
285

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοί

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορός

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεών

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
290

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
295

ἔλθοι (κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός),

ὅπως γένοιτο τῶνδέ μοι λυτήριος.

ΧΟ.

οὔτοι σ᾽ ᾿Απόλλων οὐδ᾽ ᾿Αθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών,
300

Actio:

303 paullulum conticescit expectans minis perterritum si non profugiturum saltem eiulaturum esse Orestam 307 Furiae manibus iunctis circumdant tripudiantes Orestam Palladio inhaerentem. repetito tertio ephymnio ad solitum chori ordinem motumque redeunt.

Apparatus Criticus

⁴⁰ διδασκάλου διδάσκων (suprascripto γε) γε διδ. ⁴¹ Λιβυστικῆς Λιβυστικοῖς⁴² κατηρεφῆ⁴³ οὔτοι σ᾽ οὔτισσ᾽ ᾿Αθηναίας ᾿Αθηναίας -ναίοις ναίης (fortasse recte) τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών⁴⁴

ΧΟ.

ἀναίματον, βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·

ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.
305

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγεράν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους

ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμά.
310

εὐθυδίκαιοι δ᾽ εὐχόμεθ᾽ εἶναι·

τοὺς μὲν (καθαρῶς)

καθαρὰς χεῖρας προνέμοντας

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν. ξ
320

μᾶτερ, ἅ μ᾿ ἔτικτες, ὦ

μᾶτερ Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινάν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ἰ-

νίς μ᾿ ἄτιμον τίθησι,

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος

325

Numeri:

322-33 = 334-45 trochaei legitimi, saepe in speciem cretici aut adeo spondei concisi. ephymnium trochaei plerumque in speciem paeonis concisi; 331 pherecrateus locum dimetri tenet.

Apparatus Criticus

ἀναίματον ἐναίματον σκιάν σκιά οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς οὐδ᾽ ἀπ. ⁴⁵ ὕμνον δ᾽ ὕπνον δ’ om inde ὕμνων - τῶνδε δεσμίων δεδόκηκεν δεδόκημεν εὐθυδίκαιοι δ᾽ εὐχόμεθ᾽ εἶναι εὐθυδίκαι θ’ δ’ τ’ οἵδ᾽ οίμεθ᾽ εἶναι (οἶδ᾽ οἶμαι θεῖναι) corr. Herm. lenius οἰόμεθ'⁴⁶ (καθαρῶς) suppl. Herm.⁴⁷ προνέμοντας προσνέμ. οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν ἀφ᾿ ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει ἀλιτὼn ἀλιτρῶν παραγιγνόμεναι παραγιν. ⁴⁸ ἀλαοῖσι καὶ ἀλαοῖς καὶ om⁴⁹ ποινάν... τίθησι om. τόνδ᾽ τόνδε γ'

ΧΟ.

πτώκα, ματρῶιον ἅ-

γνισμα κύριον φόνου.

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς. –

τοῦτο γὰρ λάχος διαν-

ταία Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,

335

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι

ξύμπεσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γᾶν ὑπέλθηι· θανὼν

δ᾽ οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.

340

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ ᾿Ερινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς. –

γιγνομέναισι λάχη τάδε φαμὶ κεκράνθαι,

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τίς ἐστι

συνδαίτωρ μετάκοινος·

παλλεύκων δὲ πέπλων ἀπόμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην

350

Numeri:

346-59 = 360-66 dactyli (5 5 3 6) exeuntes in clausulam trochaicam (2.).

ephymnium: trochaei plerumque in paeonis speciem concisi, ultimi dimetri locum choriambicus dimeter obtinet.

Apparatus Criticus

πτώκα πτακα (variante accentu) τῶι τεθυμένωι τοῦ τότε θυμουμένῳ τ. μένος⁵⁰ παραφορὰ φρενοδαλής παράφρονα φρενοδαλής ex -λίς? οἶμαι φρενοδαής διανταία⁵¹ θνατῶν θανάτων αὐτουργίαι ξύμπεσωσιν αὐτουργίαις ξυμπασ ωσιν⁵² τοῖς τοῖσιν ὑπέλθηι ὑπέλθοι ἄγαν ἄγαν γ᾿ ⁵³ παραφορὰ φρενοδαλής παράφρονα φρενόδαλης ὕμνος ὕμνοις γιγνομέναισι ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη⁵⁴ χέρας χεῖρας συνδαίτωρ συνδάτωρ ⁵⁵ παλλεύκων πανλ. ἀπόμοιρος ἄμοιρος ἄκληρος⁵⁶

ΧΟ.

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς· ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι,

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοῖα μαυ-
355

ροῦμεν ὑφ᾽ αἵματος νέου. –

σπευδόμενος δ᾽ ἀφελεῖν τινα τᾶσδε μερίμνας

θεῶν [δ᾽], ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνων,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν

Ζεὺς αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

360

ὡς ἀπηξιώσατο.

〈δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπάς· ὅταν Ἄρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι,

ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι

365

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοῖα μαυ-

ροῦμεν ὑφ᾽ αἵματος νέου.〉 –

δόξαι δ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾿ αἰθέρι σεμναί

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν ὀρχη-

370

σμοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν·

σφαλερὰ (γὰρ) τανυδρόμοις

375

κῶλα· δύσφορον ἄταν.

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμαι.

τοῖον [γὰρ] ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

Numeri:

368-76 = 377-80 stropha: tres pentametri dactylici + dim. troch. ephymnium trochaei paeonis specie, pherecrateus.

Apparatus Criticus

δωμάτων δομάτων τιθασὸς πίθασ(σ)ος φίλον φίλος ⁵⁷ ὁμοῖα ὁμοίως⁵⁸ ὑφ᾽ αἵματος ἐφ᾿ αἵμ. σπευδόμενος σπευδόμεναι (-μενα Μ1)⁵⁹ [δ᾽] δ' delebant⁶⁰ ἐπικραίνων ἐπικραίνειν εἰς ἄγκρισιν ἐς ἔγκρισιν Ζεὺς Ζεῦ Ζεὺς γὰρ αἱμοσταγὲς αἱματοσταγές ⁶¹ δ᾽ δ' τ' γᾶς γᾶν ἐπιφθόνοις ἐπιφόνοις ἁλομένα άλλομ. ἀλωμ. ἀνέκαθεν ἄγκαθεν (γὰρ) suppleverat⁶² [γὰρ] del.

ΧΟ.

καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-

ται πολύστονος φάτις.
380

〈μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν·

σφαλερὰ γὰρ τανυδρόμοις

κῶλα· δύσφορον ἄταν.)

385

μένει γάρ. εὐμήχανοι

δὲ καὶ τέλειοι κακών

τε μνήμονες Σεμναί,

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι

390

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀνηλίωι

λάμπαι, δυσοδοπαίπαλα δερκομένοισι

καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς. –

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,

395

ἐμοῦ κλύων θεσμόν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας κυρῶ,

〈στυγνὰν) καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν ἔχουσα

400

καὶ δυσήλιον κνέφας. =

ΑΘΗΝΑ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοήν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα
405

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·

Numeri:

381-88 = 389-96 iambi (6. in spondeum exeuntes, 7), 5 dactyli, 2 trochaei, quibus ad superiora remittimur.

Testim.:

398 Hesych. καταφθατουμένη· (sic laudat Herm. καταντ. edd.) κατακτωμένη· κυρίως δὲ τὸ ἐκ προκαταλήψεως.

Apparatus Criticus

τε μνήμονες τε μνήμ. τε δυσπαρήγοροι δυσπαράχωγοι (sic) ἀτίετα ἀτίεται στον corr. Canter διόμεναι⁶³ δυσοδοπαίπαλα δυσοπαίπ. καὶ textui suo add. ἔπι⁶⁴ κυρῶ κυρῶ γάρ 〈στυγνὰν) supplevi τάξιν γ' καταφθατουμένη τὴν κατ-ην

ΑΘ.

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος

[πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.]
410

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
415

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,

πρόσω δικαίων ἥδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

ΧΟ.

πεύσηι τὰ πάντα συντόμως Διὸς κόρη.
420

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.

᾿Αραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

ΑΘ.

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

ΧΟ.

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.

ΑΘ.

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
425

ΧΟ.

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

ΑΘ.

καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγής;

ΧΟ.

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

ΑΘ.

καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

ΧΟ.

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
430

ΑΘ.

ἄλλαις ἀνάγκαις ἤ τινος τρέων κότον;

ΧΟ.

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

ΑΘ.

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

Apparatus Criticus

⁶⁵ καινὴν καὶ νῦν ἐφημένωι ἐφ. στένω ὁμοίας ὁμοίως ὁρωμένας ὁρωμέναις ⁶⁶ ἄμομφον ἄμορφον τοὺς τοῦ ἥδ᾽ ἠδ᾽⁶⁷ αἰανῆ αἰανῆς ⁶⁸ Ἀραὶ ἀρά ⁶⁹ ⁷⁰ ποῦ τὸ τέρμα τοῦτο τ. τῆς φυγής σφαγής ⁷¹ ἐπιρροιζεῖς ἐπιρροιζεῖν corr. Scaliger ἄλλαις ἀνάγκαις ἤ τινος ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος ἤ τινος⁷² λόγου λόγος παρόντοιν παρόντων

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

ΑΘ.

κλυεῖν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
435

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.

ΑΘ.

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

ΑΘ.

ἢ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

ΧΟ.

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίως.
440

ΑΘ.

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγον,

εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας,
445

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ιξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

ΟΡ.

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμι προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
450

πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
455

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.

᾿Αργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
460

᾿Αγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ὡι σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολών

Apparatus Criticus

θέλοι θέλει δίκαιος δικαίως δικαίους πένηι πέλη et πέλει τὰ μὴ τὰ μέν σέβουσαί σεβόμεναι σέβοιμεν ac voluit F2 ἀξίαν ἐπαξίως ἀξίαν τ᾽ ἐπαξίων⁷³ corr. Boissonade ἐμῆς ἀμῆς ἔχων... ἐφεζόμην ἔχει... ἐφεζομένη ἄφθογγον ἄφωνον καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ καθαιμάξουσιν οθήλου βοτοῦ -ξουσιν ὀθνείου βροτοῦ corr. Turn. βοτοῖσι βροτοῖσι⁷⁴ Τροίαν Τρώιαν⁷⁵ ἔφθιθ᾽ ἔφθητ᾿ οὕτως

ΟΡ.

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμή

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
465

κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
470

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίαι,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξοιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.

ΑΘ.

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
475

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.

οὕτως $\delta^{\circ}$ ἄμομφον ὄντα $\sigma^{>}$ αἰδοῦμαι πόλει.
480

αὗται $\delta^{>}$ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν, ἀμφότερα μένειν
485

πέμπειν τε δυσπήμαντ᾽, ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

ὅρκον περώντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.

Testim.:

467 Nonius 212, 15 Ennius Eum. nisi patrem materno sanguine exanclando ulciscerer.

Apparatus Criticus

κρύψασ᾽ κρύψασα λουτρὸν δ᾽ μεταίτιος ἐπαίτιος ἔρξοιμι ἔρξαιμι σὺ δ᾽ σύ τ' ἤ τις εἴ τις βροτὸς βροτοῖς φόνου φόνους ⁷⁶ κατηρτυκὼς ὅμως δόμοις δρόμοις οὕτως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ ὅμως δ᾽⁷⁷ οὐκ εὐπέμπελον οὔκουν εὔπεπλον χώραι χῶραι πέδοι πέδω αἰανὴ μένειν πέμπειν π. δé δυσπήμαντ᾽ δυσπήματ' δὲ δυσπήματ᾽ δὲ δὴ δυσπήματ' corr. Scaliger⁷⁸ ἐπέσκηψεν ἀπεσκ. ὁρκίους αἱρουμένη ὁρκίων αἱρουμένους⁷⁹

ΑΘ.

θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
485

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως.

ΧΟΡΟΣ

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

αι συναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεύσιν μεταῦθις ἐν χρόνωι. –

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

500

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων [δέ τις] μάταν παρηγορεῖ.

505

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος·

„ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων“.

510

Actio:

exit Minerva. dum chorus saltat, in fronte scaenae sellae ponuntur, ceteraque quibus in iudicio opus est apparantur.

Numeri:

490-98=499-506, 508-15=516-24 trochaei faciles; neglecta responsio 492 = 501.

Apparatus Criticus

⁸⁰ εὐχερείαι εὐχερίᾳ εὐχαρίαι οὐδὲ οὔτε ὑπόδοσίν ὑπόδυσιν -δησιν⁸¹ ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια ἄκετ᾿ οὐ β. ἄκεστα οὐ β. ἄκεστ᾿ ἀβ. corr. Schütz ⁸² ὦ δίκα, ὦ θρόνοι ἰὼ δ. ἰὼ θρ.

ΧΟ.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας. –
515

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

520

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

† καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν; =

μήτ᾽ ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον

525

αἰνέσηις.

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλ-

λαι δ᾽ ἐφορεύει.

Σύμμετρον $\delta^{\circ}$ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

530

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος καὶ πολύευκτος ὄλβος. –

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν

535

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λὰξ ἀτίσηις· ποι-

νὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτίμους

540

ἐπιστροφὰς δωμάτων αἰδόμενός τις ἔστω. =

Numeri:

525-36 = 537-49 trochaei (2. 2. 1. responsio neglegitur 525 = 538) duo pentametri dactylici (alter in syllabam alter in bisyllabum catalectibus) uterque cum dimetro coniuncti interiecto dimetro trochaico. postremo tetrameter iambicus transitum facit ad stropham ultimam.

Apparatus Criticus

δειnὸn δειμαίνει ⁸³ ἄναρκτον ἀνάρκετον -κητον παντὶ ἅπαντι ἄλλ᾽ ἄλλαι ἄλλα ἄλλαι δ᾽ δ' δι' δυσσεβίας δυσσεβείας ἀτίσηις ἀντίσης ἀντήσης ἐπέσται ἕπεται ξενοτίμους ξεν. γε ἐπιστροφὰς δωμάτων δωμ. ἐπιστρ. trai. αἰδόμενός αἰδούμενος

ΧΟ.

ἐκ τῶνδ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος $\langle\delta^{\prime}\rangle$ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ παρβάδαν

(ἄγον)τα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνωι καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ $\delta^{7}$ ἀκούοντας οὐδὲν (ἐν) μέσαι

δυσπαλεῖ τε δίναι·

γελᾶι δὲ δαίμων $\hat{\epsilon}\pi^{2}$ ἀνδρὶ θερμῶι,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμηχάνοις

560

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

$\delta\iota^{2}$ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾽ ἄκλαυτος ἄιστος. =

ΑΘΗΝΑ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ $\tau^{2}$ †οὖν διάτορος Τυρσηνική

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον,

Numeri:

550-57 = 558-65 iambi faciles; exeunt in tetrametrum choriambicum.

Actio:

566 intrat Minerva, secuntur Areopagitae praeco aliique ministri, denique haud exigua civium corona. iussu deae tubae signum datur, iudices sellas suas occupant. Orestes ad sedem reorum transit.

Apparatus Criticus

⁸⁴ ὢν om $\langle\delta^{\prime}\rangle$ suppl. παρβάδαν περαιβάδαν περβάδαν παρβάταν⁸⁵ (ἄγον)τα suppl. ἄνευ δίκας ἄνευ τινός δ. δίκης (ἐν) suppl. μέσσα δυσπαλεῖ τε δυσπαλεῖται θερμῶι c. gl. ἤγουν θερμουργῶι θερμοεργῶι λαπαδnὸn λέπαδνον⁸⁶ ἄιστος⁸⁷ κατειργαθοῦ κατεργάθου ἥ $\tau^{2}$ †οὖn διάτορος .ἥ. supra εἴτ' εἴτ' διάκτορος πέλει add πληρουμένη πληρουμένου ⁸⁸

ΑΘ.

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

ἄναξ ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει,

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠΟΛΛΩΝ

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμωι

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν $\delta^{\circ}$ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ $\delta^{3}$ εἴσαγε
580

ὅπως $\langle\tau^{2}\rangle$ ἐπίσται τήνδε κύρωσον δίκην.

ΑΘ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος $\delta^{3}$ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

ΧΟ.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου $\delta^{3}$ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ $\sigma^{\prime}$ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Actio:

574 subito iuxta Orestam apparet Apollo.

Testim.:

577 Nonius 505, 8 Ennius Eum. id ego aecum [Accius] fecisse expedito et eloquar. nomen, quod paullo ante praecessit, sustulit Ribbeck. videtur Ennius Apollini orationem iudicialem tribuisse, ad quam referendi versus a Cicerone de orat. I 199 laudati, 141 Vahl. ex incerto huius scaenae loco sumptus est versus corruptus, Varro 1. 1. VII 19 (150 V.) Areopagitae quid dedere quam pudam.

Apparatus Criticus

τῶνδ᾽ τόνδ'⁸⁹ δίκη δίκηι καταγνωσθῆι⁹⁰ ⁹¹ δόμων δήμων corr. Erfurdt alii ἐφέστιος ἐφέστιως et -ος ἐφεστίων⁹² δόμων δόμος τοῦ φόνου τοῦδε φ. $\langle\tau^{2}\rangle$ suppl. ⁹³ $\delta^{3}$ $\gamma^{\prime}$⁹⁴

ΧΟ.

πρὸς τοῦ $\delta^{3}$ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς [$\delta^{3}$] ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἢ $\delta^{3}$ ἐλευθέρα φόνωι.

ΟΡ.

τί $\delta^{3}$ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ $\sigma^{2}$ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

Ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἔστιν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενί

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ ᾿Αθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὧν $\delta^{3}$ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ ᾿κέλευσε Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω $\delta^{3}$ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασεν,

φράζειν Ορέστηι τῶιδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

Apparatus Criticus

[$\delta^{3}$] delevi⁹⁵ ἀρωγὰς⁹⁶ ἀρωγοὺς πέμψει⁹⁷ πέπισθι πέπεισθι μιασμάτοιν μιασμάτων φόνωι φόνου ⁹⁸ δικαίως δικαίως⁹⁹ ὧn $\delta^{3}$ $\delta^{3}$ ὧn ἐκέλευσε κελεύσει βουλῆι βουλή hoc et βουλῆι

ΑΠ.

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔτι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ ᾿Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον᾽ εὔφροσιν δεδεγμένη

†δροίτη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν $\delta^{3}$ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῆι λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι,
640

αὐτὸς $\delta^{3}$ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς $\delta^{3}$ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισή κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς $\delta^{3}$ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατήρ

οὑμός, τὰ $\delta^{3}$ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

Apparatus Criticus

στρατείας στρατιᾶς μιν †δροίτη δροίτηι¹⁰⁰ περεσκήνωσεν παρεσκήνησεν sed περεσκ. etiam μὲn¹⁰¹ ¹⁰² ἀνασπάσηι ἀνασπάσει τε om τίθησιν τίθησι κ'¹⁰³ ἀσθμαίνων ἀσθμαίνω φεύγειn¹⁰⁴ πέδοι πέδω προσδέξεται προσδέξαιτε.

ΑΠ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἢ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον θεά

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι,

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

ΑΘ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

ΑΘ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
680

ΑΘ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμὸν ᾿Αττικὸς λεώς

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', ᾿Αμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τῆιδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Apparatus Criticus

κεκλημένη κεκλημένου¹⁰⁵ ¹⁰⁶ τούσδ᾽ τάσδ' ἠκούσαθ᾽ ὡς ή.¹⁰⁷ Αἰγέως Αἰγέωι τοῦτο δ᾽ ἑκάστων δ᾽ ἑκάστω corr. Canter ¹⁰⁸ τῆιδ᾽ τήνδ' τήν corr. Kirchhoff

ΑΘ.

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾿ Ἄρειος. ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι. βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
700

ἔρυμα [τε] χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθηισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν. ὀρθοῦσθαι δὲ χρή

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός

Σύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διός

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Testim.:

689 Et. Gud. p. 190 de Stef. "Ἄρειος πάγος .... ἢ ὥς φησιν Αἰσ. ὅτι αἱ ᾿Αμαζόνες ἐπὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐστρατεύσαντο ῎Αρει θύουσαι (῎Αρεως οὖσαι corr. de Stefani)

694 Diogenian. III 55 Zenob. II 76 (e Diog. interpol.) Suid. βορβοροτάραξις· “βορβόρωι ὕδωρ - ποτόν” ἐπὶ τῶν τὰ κάλλιστα μιγνύντων αἰσχίστοις.

Actio:

711-730 iudices surgunt, ad urnas accedunt, calculum suum quisque ita in alteram utram iaciunt, ut distingui nequeat.

Apparatus Criticus

τό τόδ'¹⁰⁹ πικραινόντων -βαιν. corr. Valckenaer.¹¹⁰ δ᾽ θ' μήτ᾽ μηδέ σέβειν σέβειν σέθεν [τε]¹¹¹ οὔτις οὔποτ᾿ Σκύθηισιν Σκύθαισιν ἐγρηγορὸς ἐγρήγορον αἰδουμένους αἰδουμένοις αἰρουμένοις corr. Canter κἄγωγε κἀγώ τε

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

ΑΠ.

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ιξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώραι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

ΑΘ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ορέστηι τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾶι δ᾽ Ορέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾿ ἢ φάος βλέπειν.

Actio:

740 Minerva calculum in urnam absolventem iacit.

Testim.:

723 Schol. A ad Eur. Alc. 12 Μοίρας δολώσας· Αἰσχ. Εὐμ. τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις ..... (sp. vac.) ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς. οὕτω παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας (φθίνας cod.) οἴνωι παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Apparatus Criticus

νέμων μένων τι τις σφήλεται πρωτοκτόνοισι πρ-νοις προστροπαῖς προ- τροπαῖς θεάς δαίμονας¹¹² παρηπάφησας παρηπάτησας corr. Davies ἀμφίβουλος ἀμφίβολος ἀμφίβουλος ὅσοις ἴσοις ἀγχόνης ναῦ ἀγχ. ¹¹³

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

ΑΘ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατώικισάς με· καί τις Ελλήνων ἐρεῖ,

„᾿Αργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
775

οἰκεῖ πατρώιοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος“· ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώραι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχωι δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Testim.:

752 Nonius 326, 28 Ennius Eum. dico vicisse Orestem; vos ab hoc facessite.

Actio:

748-751 ministri urnis excussis calculos in abacis disponunt; deferunt abacos ad deam, quae utrumque iudicio monstrat.

Apparatus Criticus

¹¹⁴ γίγνεται γίνεται βαλοῦσά¹¹⁵ ὅδ᾽ ὅγ' γαίας καὶ γᾶς¹¹⁶ ἁνὴρ ἀνὴρ τρίτου τρίτον σωτῆρος“· ὃς ὃν παρβαίνουσι¹¹⁷ παραβ. ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοις παρόρνιθας προβ. μεταμέληι μεταμέλοι ὀρθουμένων ὀρθουμένοις αἰεὶ ἀεί

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι

παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.
780

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθονί

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
785

λειχὴn ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ δίκα (δίκα),

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώραι βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθ᾽ ἅπαθον·
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς. –

ΑΘ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίαι σέθεν.
795

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δ᾽ ἐμεῖτε τῆιδε γῆι βαρὺν κότον;

σκέψασθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
800

τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι πλευμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

Actio:

778 Orestes exit; Apollo antea evanuerat.

Numeri:

778-92 = 808-23 dochmiis adspersi sunt iambi 778. 80. 81. 85. 87, 88 trimeter bacchiacus, 83 2 dochm. (prior anaclast.) + iamb. clausula 2. choriamb.

Apparatus Criticus

¹¹⁸ ¹¹⁹ ἀντιπενθῆ ἀντιπαθῆ καρδίας καρδία λειχὴn λιχήν ἰώ suppl. ἐπισύμενος έπεσσυμένος βαλεῖ βαλεῖν στενάζω στενάξω γελῶμαι γένωμαι δύσοισθ᾽ ἅπαθον δύσοιστα πολίταις ἔπαθον¹²⁰ πίθεσθε πείθεσθε θ᾽ δ' χρήσας ὀρθήσας ὁ θήσας corr. Turn. δ᾽ ἐμεῖτε δ᾽ ἐμεῖτε δέ τε σκέψασθε σκήψησθε πλευμόνων δαιμόνων στενάγματα βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων¹²¹

ΑΘ.

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονός

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις
805

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι

παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
810

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονί

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
815

λειχὴν ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ δίκα (δίκα),

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώραι βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθ᾽ ἅπαθον.
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς. –

ΑΘ.

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν κτίσητε δύσκηλον χθόνα.

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;
825

καὶ κλῆιδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν

ἐν ὧι κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπιθὴς ἐμοί

γλώσσης ματαίας μὴ ᾿κβάληις ἔπη, χθονί

καρπὸν φέροντα, πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.
830

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος,

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί

Πολιάδι χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους

Apparatus Criticus

¹²² ¹²³ κτίσητε στήσητε δώματος δωμάτων ἐν ὧι οἷς εὐπιθὴς εὐπειθὴς ᾿κβάληις... χθονί -βάλλης ἐπὶ χθόνα ¹²⁴ κελαινοῦ καὶ κῦμα Πολιάδι χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽ ἀκροθίνια πολλῆς δὲ χ. ... δέ τ᾿ ἀκρ.¹²⁵ τέλους τέλος

ΑΘ.

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

ΧΟ.

ἐμὲ παθεῖν τάδε,

φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.
840

πνέω τοι μένος

ἅπαντά τε κότον.

οἱ οἱ δᾶ, φεῦ.

τίς $\mu^{3}$ ὑποδύεται πλευρὰς ὀδύνα

θυμὸν (ἀμύσσουσ᾽;) ἄιε μᾶτερ
845

Νύξ. ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιᾶν (νέων) θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

ΑΘ.

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἰ.

καὶ πολλὰ μὲν σὺ κάρτ᾽ ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε· προὐννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ερεχθέως
855

τεύξηι παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσην παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάληις

μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχχν βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,
860

Numeri:

837-46 = 870-80 dochmii. intericitur 838 exclamatio, 839 duo cretici cf. Sept. 206. deinde complures pedes anapaestorum aut dispondei formam obferunt. ante ultimum dimetrum tetrameter bacchiacus sicut in priore stropha 788.

Apparatus Criticus

τε τε habet om¹²⁶ ὑποδύεται... πλευρὰς ὀδύνα ὑπόδεται ὀδύναι πλευρᾶς legit (ἀμύσσουσ᾽;)¹²⁷ τιμᾶν δαναιᾶν τιμῶν δαμαίων (et .a. suprascr.) δαμίαν δαμέαν corr. L. Dindorf¹²⁸ δόλοι δόλοι δόλω δόλον καὶ καίτοι μὲn καίτοι γε μήν corr. Weil.¹²⁹ ἐλθοῦσαι ἐλθοῦσα στόλων στόλον ¹³⁰ θηγάνας θηγάνων θηγγάνων ἀοίνοις ἀοίνους

ΑΘ.

μήτ᾽ ἐξέδουσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσηις Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ὧι τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν εὖ πάσχουσαν εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

ΧΟ.

ἐμὲ παθεῖν τάδε,
870

φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος

ἅπαντά τε κότον.
875

οἱ οἱ δᾶ, φεῦ.

τίς $\mu^{7}$ ὑποδύεται πλευρὰς ὀδύνα

θυμὸν (ἀμύσσουσ᾽;) ἄιε μᾶτερ

Νύξ. ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιᾶν (νέων) θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι. =
880

ΑΘ.

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτ᾽ εἴπηις πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὔ τἂν δικαίως τῆιδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν᾿ ἢ κότον τιν᾿ ἢ βλάβην στρατῶι.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρωι χθονός
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένηι.

ΧΟ.

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, τίνα με φὴς ἕξειν ἕδραν;

Apparatus Criticus

ἐξέδουσ᾽ ἐξελοῦσ᾽ legit Σ (ἀναπτερώσασα)¹³¹ ἐμοῖς... ἱδρύσηις Ἄρη ἐμοῖσιν ἱδρήσηι κάρα (κάρη Μ1) ¹³² ἔσται ἐστι καμοῦμαί καλοῦμαι θέλεις θέληις ἐπιρρέποις ἐπιρρέπειν γαμόρωι τῆιδε γ᾽ ἀμοίρου (ἀμοίρῳ Tr) corr. Dobree ἕξειν ἔχειν

ΑΘ.

πάσης ἀπήμον᾽ οἰζύος· δέχου δὲ σύ.

ΧΟ.

καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει;

ΑΘ.

ὡς μή τιν᾿ οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.
895

ΧΟ.

σὺ τοῦτο πράξεις ὥστε με σθένειν τόσον;

ΑΘ.

τῶι γὰρ σέβοντι συμφορὰς ὀρθώσομεν.

ΧΟ.

καί μοι πρόπαντος ἐγγύην θήσηι χρόνου;

ΑΘ.

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

ΧΟ.

θέλξειν $\mu^{>}$ ἔοικας, καὶ μεθίσταμαι κότου.
900

ΑΘ.

τοιγὰρ κατὰ χθόν᾽ οὖσ᾽ ἐπικτήσηι φίλους.

ΧΟ.

τί οὖν μ᾽ ἄνωγας τῆιδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί;

ΑΘ.

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα,

καὶ ταῦτα· γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου

ἐξ οὐρανοῦ τε κἀνέμων ἀήματα
905

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα·

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνωι,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν δυσσεβούντων δ᾽ ἐκφορωτέρα πέλοις.
910

στέργω γὰρ ἀνδρὸς φιτυποιμένος δίκην

τὸ τῶν δικαίων τοῖσδ᾽ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι. τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγώ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τήνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.
915

Testim.:

904 Cicero Tusc. I 68 adfert sine nomine poetae huc relata ab Hermanno; nimirum canticum quoque amplificandae Minervae orationi adhibuit Ennius

caelum nitescere, arbores frondescere,

vites laetificae pampinis pubescere,

rami bacarum ubertate incurvescere,

segetes largiri fruges, florere omnia,

fontes scatere, herbis prata convestirier.

Numeri:

916-25 = 938-47 trochaei simplices, subinde in cretici aut molossi speciem concisi; versus paenultimus utrum dimeter (molossi duo) an trimeter (tres spondei) sit, dici nequit.

Apparatus Criticus

ἀπήμον᾽ ἀπήμων εὐθενεῖν εὐσθενεῖν μεθίσταμαι μεθίστασθαι ¹³³ ¹³⁴ βοτῶν βροτῶν εὐθενοῦντα εὐθενοῦντας εὐστενοῦντα (-σθεν. Tr corr.) δ᾽ d' om ¹³⁵ τοῖσδ᾽ τῶνδε¹³⁶ πρεπτῶν... οὐκ τρεπτῶν οὐ om

ΧΟ.

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν,

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς Ἄρης τε

φρούριον θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον ῾Ελλάνων ἄγαλμα δαιμόνων.
920

ἆιτ᾿ ἐγὼ κατεύχομαι,

θεσπίσασα πρευμενῶς, ἐ-

πισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους

γαίας † ἐξαμβρόσαι

φαιδρὸν ἁλίου σέλας. –
925

ΑΘ.

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους

ἔλαχον διέπειν. ὁ δὲ μὴ κύρσας
930

βαρεῶν τούτων οὐκ οἶδεν ὅθεν

πληγαὶ βιότου. τὰ γὰρ ἐκ προτέρων

ἀπλακήματά νιν πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει·

σιγῶν (δ᾽) ὄλεθρος καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει. ξ
935

ΧΟ.

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

(τὰν ἐμὰν χάριν λέγω,)

φλογμοὺς ὀμματοστερεῖς φυτῶν τὸ

μὴ περᾶν ὅρον τόπων·

μηδ᾽ ἄκαρπος αἰανὴς ἐφερπέτω νόσος,
940

μῆλά $\tau^{3}$ εὐθενοῦντα γᾶ

ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις τρέ-

φοι χρόνωι τεταγμένωι· πόνος (τ᾿ ἀεί)

Apparatus Criticus

νέμει θ. νόμον ἆιτ᾿ αἷς βίου τύχας βίους τύχας δ. βίους δ. ἐξαμβρόσαι ἐξαμυρόσαι ἐξαμβρῦσαι¹³⁷ βαρεῶν βαρέων¹³⁸ ἀπλακήματά νιν ἀμπλακ. ἁμαρτήματα νιν om (δ᾽) suppl. Hermann πνέοι πλέοι φλογμοὺς ὀμματοστερεῖς φλοιγμός φλογμός ὀμματοστερής¹³⁹ εὐθενοῦντα γᾶ εὐθενοῦντ᾽ (εὐθην. FTr) ἄγαν corr. Dobree διπλοῖσιν ἐμβρύοις διπλοῖς ἐνβρύοις πόνος (τ᾿ ἀεί) γόνος¹⁴⁰

ΧΟ.

πλουτόχθων ἑρμαίαν

δαιμόνων δόσιν τίοι. =

ΑΘ.

ἢ τάδ᾽ ἀκούετε, πόλεως φρούριον,

οἷ᾽ ἐπικραίνει; μέγα γὰρ δύναται

πότνι᾽ Ἐρινὺς παρά τ᾽ ἀθανάτοις
950

τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν, περί τ᾽ ἀνθρώπων

φανερῶς τελέως διαπράσσουσιν,

τοῖς μὲν ἀοιδάς, τοῖς δ᾽ αὐ δακρύων

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι. ξ

ΧΟ.

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώρους ἀπεννέπω τύχας,
955

νεανίδων τ᾽ ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους δότε κῦρος ἔχοντες

θεαὶ τῶν Μοῖραι,

ματροκασίγνηται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,
960

παντὶ δόμωι μετάκοινοι,

παντὶ χρόνωι δ᾽ ἐπιβριθεῖς

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

πάνται τιμιώταται θεῶν. –

ΑΘ.

τάδε τοι χώραι τήμῆι προφρόνως
965

ἐπικραινομένων γάνυμαι· στέργω

δ᾽ ὄμματα Πειθοῦς, ὅτι μοι γλῶσσαν

καὶ στόμ᾽ ἐπωπᾶι πρὸς τάσδ᾽ ἀγρίως

ἀπανηναμένας· ἀλλ᾽ ἐκράτησε

Ζεὺς ἀγοραῖος· νικᾶι δ᾽ ἀγαθῶν
970

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός. ξ

ΧΟ.

τὰν δ᾽ ἄπληστον κακῶν μήποτ᾽ ἐν πόλει στάσιν

τᾶιδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν.

μηδὲ πιοῦσα κόνις μέλαν αἷμα πολιτᾶν

δι᾽ ὀργὰν ποινᾶς ἀντιφόνους ἄτας
975

Numeri:

956-68 = 976-87 tres dimetri trochaici numeros primae strophae continuant. rursus trochaei (2. 3.) in fine sunt. medium tenent dactyli (5 ac deinde 3.33) qui dimetrum dochmiacum cingunt: summa dissonorum numerorum vi hic gravissima invocatio, infra turpissimi sceleris tecta mentio efferuntur.

Apparatus Criticus

ἐπικραίνει ἐπικρανεῖ δακρύων δακρύων κρύων ἀώρους ἀώροις κῦρος κύριες (i. e. κυρι et κυρος) κύρι', u in rasura βιότους βιότου μετάκοινοι μεγακοινοι (diversis accentibus) δαίμονες δαίμω πάνται πάντων πάντων ὄμματα ὄμματι ἐπωπᾶι ἐποπτᾷ ἀπανηναμένας ἀπονην. πολιτᾶν πολιητᾶν μηδὲ μηδ᾽ ἐπιοῦσα ποινᾶς¹⁴¹ ἀντιφόνους ἀντιφώνους

ΧΟ.

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δ᾽ ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ διανοίαι,
985

καὶ στυγεῖν μιᾶι φρενί.

πολλῶν γὰρ τόδ᾽ ἐμ βροτοῖς ἄκος. –

ΑΘ.

ἆρα φρονοῦσιν γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκει

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων
990

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖσδε πολίταις.

τάσδε γὰρ εὔφρονας εὔφρονες αἰεὶ

μέγα τιμῶντες καὶ γῆν καὶ πόλιν

ὀρθοδίκαιον

πρέψετε πάντως διάγοντες.
995

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by F. A. Paley, 1885.) — 64 focus

οὔτοι προδώσω· διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ

ἐγγὺς παρεστὼς, καὶ πρόσω δ᾽ ἀποστατῶν,
65

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τάσδε τὰς μάργους ὁρᾷς·

† ὕπνῳ πεσοῦσαι δ᾽ αἱ κατάπτυστοι κόραι,

γραῖαι, παλαιαὶ παῖδες, αἷς οὐ μίγνυται

θεῶν τις, οὐδ᾽ ἄνθρωπος, οὐδὲ θήρ ποτε·
70

κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντ᾽· ἐπεὶ κακὸν

σκότον νέμονται, Τάρταρόν θ᾽ ὑπὸ χθονὸς,

μισήματ᾿ ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων,

ὅμως δὲ φεύγε, μηδὲ μαλθακὸς γένῃ.

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι' ἠπείρου μακρᾶς
75

βιβῶντ᾽ ἀν᾿ ἀεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα,

ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον· μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας·
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες μηχανὰς εὑρήσομεν,

ὥστ᾽ ἐς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων.

καὶ γὰρ κτανεῖν σ᾽ ἔπεισα μητρῷον δέμας.

Ὀρέστης

ἄναξ "Απολλον, οἶσθα μὲν τὸ μὴ ἀδικεῖν·
85

ἐπεὶ δ᾽ ἐπίστᾳ, καὶ τὸ μὴ ἀμελεῖν μάθε.

σθένος δὲ ποιεῖν εὐ φερέγγυον τὸ σόν.

Ἀπόλλων

μέμνησο, μὴ φόβος σε νικάτω φρένας.

σὺ δ᾽, αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρὸς,

Ἑρμῆ, φύλασσε, κάρτα δ᾽ ἂν ἐπώνυμος,
90

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμὸν

ἱκέτην. σέβει τοι Ζεὺς τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας,

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπῳ τύχῃ.

Κλυταιμνήστρας εἴδωλον

εὕδοιτ᾿ ἂν, ὠὴ, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;

ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95

ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὡς μὲν ἔκτανον

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προὐννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·

παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100

οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.

ὁρᾶτε πληγὰς τάσδε καρδίας ὅθεν·

εὔδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται·

ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105

ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε·

χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,

καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾿ ἐπ᾿ ἐσχάρᾳ πυρὸς

ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα·
110

ὁ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων

ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.

ἀκούσαθ᾽· ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι

ψυχῆς· φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμνήστρα καλῶ.

μύζοιτ᾽ ἂν, ἀνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοὶ, προσίκτορες.

ἄγαν ὑπνώσσεις, κου κατοικτίζεις πάθος.

Χορός

φονεὺς δ᾽ Ορέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
120

Κλυταιμνήστρας εἴδωλον

ὤζεις; ὑπνώσσεις; οὐκ ἀναστήσει τάχος;

Χορός

τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;

Κλυταιμνήστρας εἴδωλον

ὕπνος πόνος τε, κύριοι ξυνωμόται,

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

Χορός

λάβε, λάβε, λάβε, λάβε, φράζου.
125

Κλυταιμνήστρας εἴδωλον

ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.

τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.

ἄλγησον ἡπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
130

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.

σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,

ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρὶ,

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.

Χοραγός

ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
135

εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,

ἰδώμεθ᾽ εἴτι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.

Χορός

ἰοὺ, ἰοὺ, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι

ἢ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάταν ἐγώ, –

ἐπάθομεν πάθος δυσαχὲς, ὦ πόποι,
140

ἄφερτον κακόν.

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν, οἴχεται δ᾽ ὁ θήρ.

ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

ἰὼ, παῖ Διὸς, ἐπίκλοπος πέλει

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,-
145

τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ

τοκεῦσιν πικρόν.

τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;

ἐμοὶ δὲ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
150

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρῳ

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.

πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου

βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
155

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ,

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον·

φονολιβή θρόμβον

περὶ πόδα, περὶ κάρα-

πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
160

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν,

ἐφεστίῳ δὲ, μάντις ὢν, μιάσματι

μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
165

καμοί γε λυπρὸς, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται, ἀντ. γ΄.

ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·

ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ

μιάστορ᾽ ἐξ ἐμοῦ πάσεται.

Ἀπόλλων

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
170

χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν

μὴ καὶ λαβούσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ἀνῆς ὑπ᾿ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρὸν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
175

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾿ ἀποφθορᾷ

παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία

λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
180

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾿ ἀκούετε

οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς, οὐ χρηστηρίοις
185

ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.

χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·

ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

Χορός

ἄναξ "Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
190

ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας, ὡς παναίτιος.

Ἀπόλλων

πῶς δή; τοσοῦτο μήκος ἔκτεινον λόγου.

Χορός

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

Ἀπόλλων

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;

Χορός

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
195

Ἀπόλλων

καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.

Χορός

καὶ τὰς προπομπούς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς.

Ἀπόλλων

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

Χορός

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

Ἀπόλλων

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
200

Χορός

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀπόλλων

τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;

Χορός

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

Ἀπόλλων

ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾿ οὐδὲν εἰργάσω

Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
205

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μορσίμη

ὅρκου ἐστὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς,
210

τὸ μὴ γενέσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
215

Χορός

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὐ τι μὴ λίπω ποτέ.

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε, καὶ πόνον πλέον τίθου.

Χορός

τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορός

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·
220

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας

μέτειμι τόνδε φῶτα, κἀκκυνηγετῶ.

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω, τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κάν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
225

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη, προστετριμμένος τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
230

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,

σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν, θεά.

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

Χορός

εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·
235

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν,

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
240

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών·

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.

ὅρα, ὅρα μάλ᾽ αὖ, παντᾶ λεῦσσε μὴ
245

λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

ὁ δ᾽ αὐτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
250

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα ματρῷον χαμαὶ

δυσαγκόμιστον, παπαῖ.

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σου
255

βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντιποίνους τίνειν ματροφόνους δύας.

ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
260

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ οὐκ εὐσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.

μέγας γὰρ "Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
265

Ὀρέστης

ἐγὼ, διδαχθεὶς ἐν κακοῖς, ἐπίσταμαι

πολλοὺς καθαρμοὺς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
270

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει·

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
275

χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ ᾿Αθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεών,
280

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφή πόδα

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα,
285

θρασύς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ, ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι,-κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεὸς, -

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

Χορός

οὔτοι σ᾽ ᾿Απόλλων οὐδ᾽ ᾿Αθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἂν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
290

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών,

ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.

οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;

καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
295

ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
300

ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά·

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι.

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽

οὔτις ἀφ᾽ ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
305

ὅστις δ᾽ ἀλιτών, ὥσπερ ὅδ᾽ ἀνὴρ,

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
310

μᾶτερ ἃ μ᾿ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

Νὺξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

ποινὰν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾿ ἄτιμον τιθησιν,

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος

πτῶκα, ματρῷον ἄγνισμα κύριον φόνου.
315

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
320

μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,

θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν

γἂν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽ οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
325

τόδε μέλος, παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη· στρ. β΄.

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
330

ξυνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων πέπλων δ᾽ * * ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην·

δωμάτων γὰρ εἱλόμαν

ἀνατροπὰς, ὅταν ῎Αρης

τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ·
335

ἐπὶ τὸν, ὦ, διόμεναι

κρατερὸν ὄντα περ ὅμως

μαυροῦμεν νέον αἷμα.

σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
340

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν, —

Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἃς ἀπηξιώσατο, -

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
345

ἀνέκαθεν βαρυπεσή

καταφέρω ποδὸς ἀκμὰν,

σφαλερὰ * καὶ τανυδρόμοις

κῶλα, δύσφορον ἄταν.
350

δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾿ αἰθέρι σεμναὶ στρ. γ΄.

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν,

ὀρχησμοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾿ ἄφρονι λύμᾳ· ἀντ. γ΄.
355

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος

αὐδᾶται πολύστονος φάτις.

μένει γάρ· εὐμήχανοι

δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν
360

τε μνήμονες Σεμναὶ,

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι

λάχη, θεῶν διχοστατοῦντ᾽,

ἀνηλίῳ λάμπᾳ, δυσοδοπαίπαλα
365

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ αζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
370

δοθέντα τέλεον; ἐπὶ δέ μοι

γέρας παλαιὸν * ἐστὶν, οὐδ᾽

ἀτιμίας κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα

τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
375

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ ᾿Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοὶ,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·
380

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πώλοις ἀκμαίοις τ νδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδὲν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα,
385

τίνες ποτ᾽ ἐστὲ, πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,

βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ·

ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας,

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν, -
390

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,

πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσει τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα·

᾿Αραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὕπαι κεκλήμεθα.
395

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἂν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
400

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἢ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.

Ἀθηνᾶ

ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν;
405

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγος πάρα.

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἂν, οὐ δοῦναι θέλει.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.

Χορός

πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
410

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἢ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾿ ἀξίων.

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις ;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
415

τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε

ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας,

σεμνὸς προσίκτωρ, ἐν τρόποις Ιξίονος.

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
420

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχει μύσος

πρὸς χειρὶ τῇ μῇ τὸ σὸν ἐφημένῃ βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·
425

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
430

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.

᾿Αργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,

᾿Αγαμέμνον᾿ ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,

ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
435

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν

κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
440

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
445

σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μὴ, κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχή τάδ᾽ αἰνέσω.

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴτις οἴεται τόδε

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

Χορός

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·
450

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβής δόμοις·

ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ αἱροῦμαι πόλει·

αὗται δὲ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μη τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
455

χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν

πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾿ ἀμηχάνως ἐμοί.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
460

φόνων δικαστὰς ὁρκίοις αἱρουμένους

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια

καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
465

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως

ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατήσει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.
470

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾳ ξυναρμόσει βροτούς.

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.
475

οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων,

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον,

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφωνῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ,
480

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων [δέ τις] μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,
485

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,

ὦ δίκα, ὦ θρόνοι τ᾽ Ερινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας.
490

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὐ

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον·

ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·
495

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίας * ἂν ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ᾽, ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

μήτ᾿ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν·

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
505

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
510

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν,

κέρδος ἰδὼν, ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτί-

σῃς· ποινὰ γὰρ ἐπέσται·

κύριον μένει τέλος.
515

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων,

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
520

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ * καὶ παραιβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
525

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος,

θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν, ἐν μέσᾳ ἀντ. δ΄.

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῷ,
530

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις

λαπαδνὸν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ, τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας,

ὤλετ᾿ ἄκλαυστος, αἴστος.
535

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου·

εἶθ᾿ ἡ διάτορος † οὐρανοῦ Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
540

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
545

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ †δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος· —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
550

ὅπως ἐπίστᾳ τήνδ᾽ ὁ κυρώσων δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος· εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
555

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
560

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης, καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
565

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
570

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾿ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
575

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντὸς, ὦ μιαίφονε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον ;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

῎Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
580

δρᾶσαι γὰρ, ὥσπερ ἐστὶν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ ᾿Αθηναίας μέγαν

θεσμὸν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
585

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικὸς, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
590

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεὺς, ὡς λέγεις σὺ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ορέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν, ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
595

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὗ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ᾽ ᾿Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλὰς, οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι·
600

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖσθ᾽ ἅμ᾽ αἴνοις εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶμος παρεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
605

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον, τῷ σῷ λόγῳ·
610

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομιση κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
615

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾿ ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος οὔτις ἐστ᾿ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὐμός· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾿ ἄνω τε καὶ κάτω
620

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς, ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ᾿ ἐν ῎Αργει δώματ᾿ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
625

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεὺς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
630

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διὸς,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
635

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δὲ, Παλλὰς, τἄλλα θ᾽, ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
640

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
645

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὣ;

Χορός

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
650

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμὸν, ᾿Αττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', ᾿Αμαζόνων ἕδραν
655

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

῎Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾿ ῎Αρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
660

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ἐπικαινούντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
665

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ, δεδοικὼς μηδὲν, ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
670

· ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
675

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾿ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνώναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
680

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
685

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει μένων.

Ἀπόλλων

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ιξίονος ;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης,

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
690

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
695

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἶνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽, οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
700

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ορέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
705

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ᾽ ἐγείνατο·

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον,
710

νικᾷ δ᾽ Ορέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ ῎Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
715

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
720

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
725

κατῴκισάς με, καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

᾿Αργεῖος ἀνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
730

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
735

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
740

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
745

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ὁ τάλαινα βαρύκοτος
750

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ λιχὴν ἄφυλλος,

ἄτεκνος, ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,
755

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·

στενάζω; τί ῥέξω; γένωμαι

δυσοίστα πολίταις ἅπαθον;

ἰω, μεγάλα τοι, κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
760

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ φήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
765

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δέ τοι γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον

σκήψητε, [μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύχητ᾽,] ἀφεῖσαι + δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·
770

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις

ἕξειν, ὑπ᾿ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους
775

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ὁ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθονὶ
780

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ λιχὴν ἄφυλλος,

ἄτεκνος, ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·

στενάζω; τί ῥέξω; γένωμαι

δυσοίστα πολίταις ἅπαθον;
785

ἰὼ, μεγάλα τοι, κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν στήσητε δύσκηλον χθόνα.

κἀγὼ πέποιθα Ζηνὶ, καὶ τί δεῖ λέγειν ;
790

καὶ κλῇδας οἶδα δωμάτων μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπειθὴς ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ἐκβάλῃς ἐπὶ χθόνα

καρπὸν, φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.
795

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος,

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί.

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾿ ἀκροθίνια,

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους,

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.
800

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

Χορός

οἱ οἱ, δᾶ, φεῦ.
805

†τίς μ᾿ ὑποδύεται πλευρὰς ὀδύνα;

θυμὸν ἄϊε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν

δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
810

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.

[καίτοι γε μὴν σὺ κάρτ᾽ ἐμοῦ σοφωτέρα,]

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε· προὐννέπω τάδε.
815

Χορός

ὁὐπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε· καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως

τεύξει παρ᾿ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων

ὅσων παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.
820

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασι·

μηδ᾽, ἐξελοῦσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς "Αρη
825

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρὼν

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ·
830

εὐ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην,

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶν οἰκεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.
835

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οἱ οἱ, δᾶ, φεῦ.

†τίς μ᾿ ὑποδύεται πλευρὰς ὀδύνα;

θυμὸν ἄϊε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν
840

δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Ἀθηνᾶ

οὗτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά·

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν
845

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὐτἂν δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει
850

μῆνίν τιν᾿ ἢ κότον τιν' ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Χορός

ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, τίνα με φὴς ἔχειν ἕδραν ;

Ἀθηνᾶ

πάσης ἀπήμον᾽ οἰζύος· δέχου δὲ σύ.
855

Χορός

καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει;

Ἀθηνᾶ

ὡς μή τιν' οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.

Χορός

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον ;

Ἀθηνᾶ

τῷ γὰρ σέβοντι ξυμφορὰς ὀρθώσομεν.

Χορός

καί μοι πρὸ παντὸς ἐγγύην θήσει χρόνου;
860

Ἀθηνᾶ

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

Χορός

θέλξειν μ᾽ ἔοικας, καὶ μεθίσταμαι κότου.

Ἀθηνᾶ

τοιγὰρ κατὰ χθόν᾽ οὐσ᾽ ἐπικτήσει φίλους.

Χορός

τί οὖν μ᾽ ἄνωγας τῇδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί;

Ἀθηνᾶ

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα·
865

Χορός

καὶ ταῦτα γῆθεν, ἔκ τε ποντίας δρόσου,

ἐξ οὐρανοῦ τε· κἀνέμων ἀήματα

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα·

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνῳ,
870

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν δυσσεβούντων δ᾽ ἐκφορωτέρα πέλοις.

στέργω γὰρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ᾽ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι. τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγὼ
875

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τήνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν,

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς
880

῎Αρης τε φρούριον θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλάνων ἄγαλμα δαιμόνων·

ᾆτ᾿ ἐγὼ κατεύχομαι,

θεσπίσασα πρευμενώς,

ἐπισσύτους βίου τύχας ὀνησίμους
885

γαίας † ἐξαμβράσαι

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

Ἀθηνᾶ

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις σύστ. α΄.

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.
890

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους

ἔλαχον διέπειν· ὁ δὲ μὴ κύρσας

βαρέων τούτων οὐκ οἶδεν ὅθεν

πληγαὶ βιότου * προσέπαισαν.

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά νιν
895

πρὸς τάσδ᾽ ἀπάγει, σιγῶν ὄλεθρος,

καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

Χορός

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω,
900

φλογμός τ᾽ ὀμματοστερὴς

φυτῶν τὸ μὴ περᾶν ὅρον τόπων,

μηδ᾽ ἄκαρπος αἰανὴς ἐφερπέτω νόσος·

μῆλά τ᾽ εὐθενοῦντα γᾶ

ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις
905

τρέφοι χρόνῳ τεταγμένῳ· γόνος * δ᾽ ἀεὶ

πλουτόχθων ἑρμαίαν

δαιμόνων δόσιν τίοι.

Ἀθηνᾶ

ἢ τάδ᾽ ἀκούετε, πόλεως φρούριον,

οἷ᾽ ἐπικραίνει; μέγα γὰρ δύναται
910

πότνι᾿ Ἐρινὺς παρά τ᾿ ἀθανάτοις

τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν, περί τ᾿ ἀνθρώπων

φανερῶς τελέως διαπράσσουσιν,

τοῖς μὲν ἀοιδὰς, τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων
915

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.

Χορός

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώρους ἀπεννέπω τύχας, στρ. β΄.

νεανίδων τ᾽ ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους δότε, κύρι᾽ ἔχοντες,

θεαί †τ᾽ ὦ Μοῖραι ματροκασιγνήται,
920

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμῳ μετάκοινοι,

παντὶ χρόνῳ δ᾽ ἐπιβριθεῖς

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

παντᾶ τιμιώταται θεῶν.
925

Ἀθηνᾶ

τάδε τοι χώρᾳ τῇ ᾿μῇ προφρόνως

ἐπικραινομένων γάνυμαι· στέργω δ᾽

ὄμματα Πειθοῦς, ὅτι μοι γλῶσσαν

καὶ στόμ᾽ ἐπωπᾷ πρὸς τάσδ᾽ ἀγρίως
930

ἀπανηναμένας·

ἀλλ᾽ ἐκράτησε Ζεὺς ἀγοραῖος·

νικᾷ δ᾽ ἀγαθῶν

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.

Χορός

τὰν δ᾽ ἄπληστον κακῶν μήποτ᾽ ἐν πόλει στάσιν
935

τᾷδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν·

μηδὲ πιοῦσα κόνις μέλαν αἷμα πολιτᾶν

δι᾽ ὀργὰν ποινᾶς ἀντιφόνους ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δ᾽ ἀντιδιδοῖεν
940

κοινοφιλεῖ διανοίᾳ,

καὶ στυγεῖν μιᾷ φρενί·

πολλῶν γὰρ τόδ᾽ ἐν βροτοῖς ἄκος.

Ἀθηνᾶ

ἆρα φρονοῦσαι γλώσσης ἀγαθῆς ἀντισύστ. β΄.

ὁδὸν εὑρίσκουσ᾽; ἐκ τῶν φοβερών
945

τῶνδε προσώπων μέγα κέρδος ὁρῶ

τοῖσδε πολίταις· τάσδε γὰρ εὔφρονας

εὔφρονες ἀεὶ μέγα τιμῶντες,

καὶ γῆν καὶ πόλιν ὀρθοδίκαιοι
950

πρέψετε πάντως διάγοντες.

Χορός

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by Friedrich Blass, 1907.) — 64 focus

ἄναξ Ἄπολλον, οἶσθα μὲν τὸ μὴ ἀδικεῖν·
85

ἐπεὶ δ᾽ ἐπίστᾶι, καὶ τὸ μὴ ἀμελεῖν μάθε·

σθένος δὲ ποιεῖν εὖ φερέγγυον τὸ σόν.

Ἀπόλλων

οὔτοι προδώσω· διὰ τέλους δέ σοι φύλαξ

ἐγγὺς παρεστώς, καὶ πρόσω δ᾽ ἀποστατῶν,
65

ἐχθροῖσι τοῖς σοῖς οὐ γενήσομαι πέπων.

καὶ νῦν ἁλούσας τᾶσδε τὰς μάργους ὁρᾶις·

ὕπνωι πεσοῦσαι δ᾽ αἱ κατάπτυστοι κόραι,

Νυκτὸς παλαιαὶ παῖδες, αἷς οὐ μείγνυται

θεῶν τις οὐδ᾽ ἄνθρωπος οὐδὲ θήρ ποτε·
70

κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντ᾽, ἐπεὶ κακὸν

σκότον νέμονται Τάρταρόν θ᾽ ὑπὸ χθονός,

μισήματ᾿ ἀνδρῶν καὶ θεῶν Ὀλυμπίων.

ὅμως δὲ φεῦγε μηδὲ μαλθακὸς γένηι.

ἐλῶσι γάρ σε καὶ δι᾽ ἠπείρου μακρᾶς,
75

βιβῶντ᾽ ἀν᾿ αἰεί τινα πλανοστιβῆ χθόνα,

ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.

καὶ μὴ πρόκαμνε τόνδε βουκολούμενος

πόνον· μολὼν δὲ Παλλάδος ποτὶ πτόλιν

ἵζου παλαιὸν ἄγκαθεν λαβὼν βρέτας.
80

κἀκεῖ δικαστὰς τῶνδε καὶ θελκτηρίους

μύθους ἔχοντες, μηχανὰς εὑρήσομεν,

ὥστ᾽ ἐς τὸ πᾶν σε τῶνδ᾽ ἀπαλλάξαι πόνων.

καὶ γὰρ κτανεῖν σ᾽ ἔπεισα μητρῶιον δέμας.

μέμνησο, μὴ φόβος σε νικάτω φρένας.

σὺ δ᾽, αὐτάδελφον αἷμα καὶ κοινοῦ πατρός,

Ἑρμῆ, φύλασσε· κάρτα δ᾽ ὧν ἐπώνυμος
90

πομπαῖος ἴσθι, τόνδε ποιμαίνων ἐμὸν

ἱκέτην. σέβει τοι Ζεὺς τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας,

ὁρμώμενον βροτοῖσιν εὐπόμπωι τύχηι.

Κλυταιμήστρα

εὕδοιτ᾽ ἂν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;

ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95

ὡς μὲν ἔκτανον
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν

ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,

αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προυννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι

ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὑπερ·

παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100

οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίσεται,

κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων;

δρα δὲ πληγὰς τᾶσδε καρδίᾶι σέθεν.

εύδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,

ἐν ἡμέρᾶι δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105

ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,

χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,

καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾿ ἐσχάρᾶι πυρὸς

ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.

καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
110

ὁ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,

καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων

ὤρουσεν ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.

ἀκούσαθ᾽, ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ

ψυχῆς, φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
115

ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλῶ.

μυγμός.

Χορός

Κλυταιμήστρα

μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·

φίλοι γάρ εἰσιν οὐκ ἐμοῖς προσεικότες.

Χορός
μυγμός.

Κλυταιμήστρα

ἄγαν γ᾽ ὑπνώσσεις κου κατοικτίζεις πάθος·

φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.

Χορός
ὠιγμός.

Κλυταιμήστρα

ὤιζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσηι τάχος;

τί σοι πέπρωται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125

Χορός
ὠιγμός.

Κλυταιμήστρα

ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται

δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.

Χορός
μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.

λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβέ, φράζου.
130

Κλυταιμήστρα

ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ

κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.

τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,

μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.

ἄλγησον ἦπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135

τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.

σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,

ἀτμῶι κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,

ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.

Χορός

ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τῆνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140

εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,

ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.

ἰοὺ ἰοὺ πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι

στρ. α

ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ –

ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι, ἄφερτον

145

κακόν.

ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.

ὕπνωι κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.

ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέληι,

ἀντ. α

νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,

150

τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ τοκεῦσιν πικρόν,

τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.

τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;

ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155

στρ. β 155

ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου

μεσολαβεῖ κέντρωι

ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.

πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου

160

βαρύ τι περίβαρυ κρύος ἔχειν.

τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον

ἀντ. β

φονολιβή θρόνον

περὶ πόδα, περὶ κάρα.

165

πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων

βλοσυρὸν ἀρόμενον ἅγος ἔχειν.

στρ. γ

ἐφεστίωι δὲ μάντις ὢν μιάσματι

μυχὸν ἐχράνατ᾿ αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170

παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.

κάμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,

ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὐ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται,
175

ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾶι

μιάστορ᾽ εἶσιν οὗ πάσεται.

ἀντ. γ

Ἀπόλλων

ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος

χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180

μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,

χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,

ἀνῆις ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,

ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.

οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185

ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι

δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ

παίδων, κακοῦ τε χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνιά,

λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν

ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190

οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς

στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος

μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου

οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις

ἐν τοῖσδε κληισίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195

χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.

ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.

Χορός

ἄναξ ῎Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,

ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200

Ἀπόλλων

πῶς δή; τοσοῦτον μῆκος ἔκτεινον λόγου.

Χορός

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

Ἀπόλλων

ἔχρησα, ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψας. τί μήν;

Χορός

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.

Ἀπόλλων

καὶ προστραπέσθαι τοῦσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205

Χορός

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τᾶσδε λοιδορεῖς;

Ἀπόλλων

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

Χορός

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

Ἀπόλλων

τίς ἦδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

Χορός

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

Ἀπόλλων

τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;

Χορός

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

Ἀπόλλων

ᾖ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἦρκας ὣς

Ήρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
215

ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.

εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος

ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῆι δίκηι φρουρουμένη.

εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις

τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
220

οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.

τὸ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,

τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραι.

δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.

Χορός

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὐ τι μὴ λίπω ποτέ.
225

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.

Χορός

τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορός

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγηι·

ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κάν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ᾽ ἑκών.

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235

ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,

οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,

ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τε πρὸς

ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,

ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240

σώιζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,

πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,

αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.

Χορός

εἶὲν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.

ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245

τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν

πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.

πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι

σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,

ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250

ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.

καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.

ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.

ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ λεῦσσέ τε τὸν πάντᾶι,

μὴ λάθηι φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

῾Ο δ᾽ αὖτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων

περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου

ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260

τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαί.

δυσαγκόμιστον, παπαῖ,

τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.

Ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν

ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265

φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·

καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,

ἀντίποιν᾿ ὡς τίνηις ματροφόνου δύας.

Ὄψηι δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν

ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,

ἔχονθ᾽ ἕκαστον τὴν δίκην ἐπαξίαν.

μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός, δελτογράφωι δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾶι

φρενί.
275

Ὀρέστης

ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι

πολλῶν τε καιρούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη

σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι

φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.

βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280

μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.

ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾶι θεοῦ

Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.

πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,

ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι.
285

χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.

καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ

χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ

μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς

αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290

πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.

ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς,

Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,

τίθησιν ὀρθὸν οὐ κατηρεφῆ πόδα,

φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295

θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,

ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,

ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.

Χορός

οὔτις σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος

ῥύσαιτ᾽ ἄν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300

ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,

ἀναιμάτωι βόσκημα δαιμόνων σκιᾶι.

σὺ δ᾽ ἀντιφωνεῖς; ἀλλ᾽ ἀποπτύσηι λόγους

ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος,

καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·
305

ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.

ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ

μοῦσαν στυγερὰν

ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,

λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310

ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμή.

εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·

τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽

οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,

ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315

ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ

χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,

μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν

παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος

αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν.
320

μᾶτερ ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ

στρ. α

Νύξ, ἀμαυροῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,

κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾿ ἄτιμον τίθησι

τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῶιον ἁγνισμα

325

κύριον φόνου.

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι τόδε μέλος

παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὑονὰ βροτοῖς.

τοῦτο γὰρ λάχος διανταία

ἀντ. α

Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν, θνατῶν

335

τοὶ σὺν αὐτουργίαις ξυμπέσωσιν μάταιοι,

τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν γᾶν ὑπέλθηι· θανὼν δ᾽ οὐκ

ἄγαν ἐλεύθερος.

340

ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι τόδε μέλος

παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής,

ὕμνος ἐξ Ερινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὑονὰ βροτοῖς.
345

γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,

στρ. β 347

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ

350

συνδαίτωρ μετάκοινος.

παλλεύκων δὲ πέπλων ἄκληρος ἄμοιρος ἐτύχθην.

δωμάτων γὰρ εἰλόμαν

ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355

στρ. γ 355

τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι.

ἐπὶ τὸν ὧδ᾽ ἱέμεναι

κρατερὸν ὄντα περ ὅμως

μαυροῦμεν νέον αἷμα.

σπευδομένᾶι δ᾽ ἀφελεῖν τινὶ τᾶσδε μερίμνας,
360

ἀντ. β

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνων,

μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν,

Ζεὺς αἱμοσταγὲς †ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

365

ἆς ἀπηξιώσατο.

δόξαι δ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ

στρ. δ

τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι

ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησμοῖς τ᾽

370

ἐπιφθόνοις ποδός.

ἀντ. γ

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα

ἀνέκαθεν βαρυπεσή

καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,

σφαλερὰ (καὶ〉 τανυδρόμοις
375

κῶλα, δύσφορον ἄταν.

πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾶι.

ἀντ. δ

τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,

καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶται

πολύστονος φάτις.

380

στρ. ε

μένει γάρ· εὐμήχανοί

τε καὶ τέλειοι, κακῶν

τε μνήμονες Σεμναί,

καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,

ἄτιμ᾿ ἀτίετα διέπομεν
385

λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽

ἀνηλίωι λάμπᾶι,

δυσποροπαίπαλα δερκομένοισι
καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.

τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί

τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390

ἐμοῦ κλύων θεσμὸν

τὸν μοιρόκραντον, ἐκ θεῶν

δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι

γέρας παλαιόν, οὐδ᾽
ἀτιμίας κύρω,

καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν ἔχουσα
395

καὶ δυσήλιον κνέφας.

Ἀθηνᾶ

πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν

ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,

ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἀκτορές τε καὶ πρόμοι,

τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400

ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοί,

ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·

ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,

πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,

πωλοῖς ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405

καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τῆνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.

τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·

βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι,

ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410

ἀντ. ε

οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας

οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.

λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς

πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.

Χορός

πεύσηι τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα,

Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μέν τοι τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἢ καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Ἀθηνᾶ

ἀλλ᾽ ἦ ᾿ξ ἀνάγκης, ἢ τινος τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτον κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλε.
430

Χορός

πῶς δή, δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὲν δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἄξι᾽ ἀντ᾽ ἐπαξίων.
435

Ἀθηνᾶ

τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;

λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς

τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·

εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε

ἦσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας
440

σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος·

τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.

Ὀρέστης

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστίτων

τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.

οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445

πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.

τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.

ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,

ἔς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου

σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450

πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα

οἴκοισι καὶ βατοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.

ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.

γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.

Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455

Αγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα·

ξὺν ὧι σὺ Τρώιαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν

ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν

εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ

μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460

κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.

κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,

ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,

ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.

καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
465

ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾶι,

εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.

σὺ δ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·

πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.

Ἀθηνᾶ

τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
470

βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις

φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας.

ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς νόμωι

ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβής δόμοις

ἐμοῖς, ἄμομφον δ᾽ ὄντα σ᾽ αἰδοῦμαι πόλει·
475

αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,

καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,

χώρᾶι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων

πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.

τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480

πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾽ ἀμηχάνως τ᾽ ἔχει.

ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,

φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη

θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.

ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485

καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης δρκώματα.

κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα

ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,

ὅρκον πορόντας, μηδὲν ἐκδίκοις φρεσίν.

Χορός

νῦν μεταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, ἢ κρατήσει δίκα (τε) καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾶι συναρμόσει

στρ. α

βροτούς.

495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνωι.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

ἀντ. α

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων·

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν προφωνῶν ἃ τῶν

πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων

505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαι᾽, ἃ τλάμων μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικληισκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ Δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ερινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

στρ. β

οἰκτρὸν οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος Δίκας.

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὐ

ἀντ. β

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἄν᾿ ἔτι) τρέων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

μήτ᾿ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

στρ. γ

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλλᾶι

530

δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

535

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

ἀντ. γ

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας·

μηδέ νιν

540

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λὰξ ἀτίσηις· ποινὰ

γὰρ ἐπέσται,

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων

545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ
550

στρ. δ 550

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται,

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν,

(ἄγον〉τα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως, ξὺν χρόνωι καθήσειν

555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ-
δὲν (ἐν) μέσᾶι δυσπαλεῖ τε δίνᾶι·

ἀντ. δ

γελᾶι δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῶι,

560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

έρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾿ ἄκλαυτος, αἶστος.

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου

-ῦ, ἡ τ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνική

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

Χορός

ἄναξ Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ μυχῶν ἐφεστίων

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως (τ᾽ ἐπίστᾶι τῆνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

ἡ α΄ πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

ἡ β΄ τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου γ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἡ γ΄ ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

ἡ δ΄ εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

ἡ ε΄ πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ἡ ς΄ ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ αἰεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἡ ζ΄ ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

Χορός

ἡ η΄ νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

Χορός

ἡ θ΄ πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

ἡ ι΄ τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνωι.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

Χορός

ἡ ια΄ οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

ἡ ιβ΄ πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψ᾽ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστηι τῶιδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλὰς οἱ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον᾽ εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτηι, περῶντος λουτρά, κἀπὶ τέρματι,

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ πάντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

τὴν δ᾽ αὖ τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῆι λεώς,

ὅσπερ τέτακται τῆνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορός

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισή κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειας, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς τἀποφεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἀργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δὲ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽, ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύσω τοῦσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ ἄρ᾽ ἕξει τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλει νεοπτόλει

τῆνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·

"Αρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ ῎Ἄρειος· ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει κατ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾿πιχραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθηισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὑπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τῆνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

Ἀπόλλων

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾶι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὔτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστηι τῆνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἢ μ᾿ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾶι δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Ὀρέστης

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΒ. πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

μολοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατώικισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Αργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώιοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με μητρὸς τᾶσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾶι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τῆνδε συμμάχωι δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσόμεθ᾽ εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εϊλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονί

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ Δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾶι βαλεῖ,

(στενάζω· τί ῥέξω; γένωμαι;) δύσοισθ᾽ (ἆς)

πολίταις ἔπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾶι σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ τῆι γῆι τῆιδε μὴ θυμοῦσθε, μὴ
800

βαρὺν κότον σκήψητε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονί

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
815

ἰὼ Δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾶι βαλεῖ,

(στενάζω· τί ῥέξω; γένωμαι;) δύσοισθ᾽ (ἆς)

πολίταις ἔπαθον.
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν κτίσητε δύσκηλον χθόνα.
825

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;

καὶ κλῆιδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν,

ἐν ὧι κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δ᾽ εὐπειθὴς ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ᾿κβαλοῦσ᾽ ἔπη, χθονὶ
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς,

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος,

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾿ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶς οἰχνεῖν

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
840

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται πλευράς, (τίς) ὀδύνα

θυμόν; ἄϊε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῶι μὲν εἶ σὺ κάρτ᾽ ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε· προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξηι παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσην παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάληις

μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας σπλάγχνων βλάβας

νέων ἀοίνοις ἐμμανέσι θυμώμασιν,
860

μήτ᾽ ἐξελοῦσ᾽ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσηις "Αρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ὧι τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870

ἐμὲ παλαιόφρονα, κατά τε γᾶς οἰχνεῖν,

ἀτίετον, φεῦ, μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται πλευράς, (τίς) ὀδύνα
875

θυμόν; ἄἱε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τιμᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
880

Ἀθηνᾶ

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτ᾽ εἴπηις πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὐ τἂν δικαίως τῆιδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν᾿ ἢ κότον τιν᾿ ἢ βλάβην στρατῶι.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρωι χθονός
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένηι.

Χορός

ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, τίνα με φὴις ἕξειν ἕδραν;

Ἀθηνᾶ

πάσης ἀπήμον᾽ οἰζύος· δέχου δὲ σύ.

Χορός

καὶ δὴ δέδεγμαι· τίς δέ μοι τιμὴ μένει;

Ἀθηνᾶ

ὡς μή τιν᾿ οἶκον εὐθενεῖν ἄνευ σέθεν.
895

Χορός

σὺ τοῦτο πράξεις, ὥστε με σθένειν τόσον;

Ἀθηνᾶ

τῶι γὰρ σέβοντι συμφορὰς ὀρθώσομεν.

Χορός

καί μοι πρόπαντος ἐγγύην θήσηι χρόνου;

Ἀθηνᾶ

ἔξεστι γάρ μοι μὴ λέγειν ἃ μὴ τελῶ.

Χορός

θέλξειν μ᾽ ἔοικας καὶ μεθίσταμαι κότου.
900

Ἀθηνᾶ

τοιγὰρ κατὰ χθόν᾽ οὖσ᾽ ἐπικτήσηι φίλους.

Χορός

τί οὖν μ᾽ ἄνωγας τῆιδ᾽ ἐφυμνῆσαι χθονί;

Ἀθηνᾶ

ὁποῖα νίκης μὴ κακῆς ἐπίσκοπα,

καὶ ταῦτα γῆθεν ἔκ τε ποντίας δρόσου,

ἐξ οὐρανοῦ τε τἀνέμων ἀήματα
905

εὐηλίως πνέοντ᾽ ἐπιστείχειν χθόνα·

καρπόν τε γαίας καὶ βοτῶν ἐπίρρυτον

ἀστοῖσιν εὐθενοῦντα μὴ κάμνειν χρόνωι,

καὶ τῶν βροτείων σπερμάτων σωτηρίαν.

τῶν δυσσεβούντων δ᾽ ἐκφορωτέρα πέλοις.
910

στέργω γάρ, ἀνδρὸς φιτυποίμενος δίκην,

τὸ τῶν δικαίων τῶνδ᾽ ἀπένθητον γένος.

τοιαῦτα σοὔστι. τῶν ἀρειφάτων δ᾽ ἐγὼ

πρεπτῶν ἀγώνων οὐκ ἀνέξομαι τὸ μὴ οὐ

τῆνδ᾽ ἀστύνικον ἐν βροτοῖς τιμᾶν πόλιν.
915

Χορός

δέξομαι Παλλάδος ξυνοικίαν,

οὐδ᾽ ἀτιμάσω πόλιν,

στρ. α

τὰν καὶ Ζεὺς ὁ παγκρατὴς Ἄρης τε φρούριον

θεῶν νέμει,

ῥυσίβωμον Ἑλλάνων ἄγαλμα δαιμόνων (θ᾽)·

920

ἆιτ᾽ ἐγὼ κατεύχομαι

θεσπίσασα πρευμενῶς ἐπισσύτους βίου τύχας

ὀνησίμους

γαίας ἐξαμβρύσειν

925

φαιδρὸν ἁλίου σέλας.

Ἀθηνᾶ

τάδ᾽ ἐγὼ προφρόνως τοῖσδε πολίταις

πράσσω, μεγάλας καὶ δυσαρέστους

δαίμονας αὐτοῦ κατανασσαμένη.

πάντα γὰρ αὗται τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
930

ἔλαχον διέπειν.

ὁ γε μὴν κύρσας βαρεῶν τούτων

οὐκ οἶδεν ὅθεν
πληγαὶ βιότου - -).

τὰ γὰρ ἐκ προτέρων ἀπλακήματά νιν

πρὸς τᾶσδ᾽ ἀπάγει, σιγῶν (δ᾽ ὄλεθρος
935

καὶ μέγα φωνοῦντ᾽

ἐχθραῖς ὀργαῖς ἀμαθύνει.

Χορός

δενδροπήμων δὲ μὴ πνέοι βλάβα,

τὰν ἐμὰν χάριν λέγω·

ἀντ. α

φλογμόν (τ᾿ ὀμματοστερή φυτῶν τὸ μὴ περᾶν

940

ὅρον τόπων,

μηδ᾽ ἄκαρπος αἰανὴς ἐφερπέτω νόσος,

μῆλά τ᾽ εὐθενοῦντα γᾶ

ξὺν διπλοῖσιν ἐμβρύοις τρέφοι χρόνωι τεταγμένωι 945

945

γόνον <τελεῖν·

πλουτόχθων (θ᾽) ἑρμαία

δαιμόνων δόσις τίοι.

Ἀθηνᾶ

ἢ τάδ᾽ ἀκούεις, πόλεως φρούριον,

οἷ᾽ ἐπικραίνει;
μέγα γὰρ δύναται πότνι᾽ Ἐρινὺς
950

παρά τ᾿ ἀθανάτοις τοῖς θ᾽ ὑπὸ γαῖαν,

περί τ᾽ ἀνθρώπων φανερῶς τελέως

διαπράσσουσιν, τοῖς μὲν ἀοιδάς,

τοῖς δ᾽ αὖ δακρύων

βίον ἀμβλωπὸν παρέχουσαι.
955

Χορός

ἀνδροκμῆτας δ᾽ ἀώρους ἀπεννέπω τύχας,

στρ. β

νεανίδων τ᾽ ἐπηράτων

ἀνδροτυχεῖς βιότους δότε, κύρι᾽ ἔχοντες,

960

θεαί τ᾽ ὦ Μοῖραι ματροκασιγνήται,

δαίμονες ὀρθονόμοι,

παντὶ δόμωι μετάκοινοι,

παντὶ χρόνωι δ᾽ ἐπιβριθεῖς

965

ἐνδίκοις ὁμιλίαις,

παντᾶι τιμιώταται θεῶν.

Ἀθηνᾶ

τάδε τοι χώρᾶι τἠμῆι προφρόνως

ἐπικραινομένων

γάνυμαι· στέργω δ᾽ ὄμματα Πειθοῦς,
970

ὅτι μοι γλῶσσαν καὶ στόμ᾽ ἐπώπα

πρὸς τᾶσδ᾽ ἀγρίως ἀπανηναμένας·

ἀλλ᾽ ἐκράτησε Ζεὺς ἀγοραῖος,

νικᾶι δ᾽ ἀγαθῶν

ἔρις ἡμετέρα διὰ παντός.
975

Χορός

τὰν δ᾽ ἄπληστον κακῶν μήποτ᾽ ἐν πόλει στάσιν

ἀντ. β

τᾶιδ᾽ ἐπεύχομαι βρέμειν.

μηδὲ πιοῦσα κόνις μέλαν αἷμα πολιτᾶν

980

ὀργᾶι ποινὰς ἀντιφόνους (τ᾿ ἄτας

ἁρπαλίσαι πόλεως.

χάρματα δ᾽ ἀντιδιδοῖεν

κοινοφιλεῖ διανοίᾶι,

985

καὶ στυγεῖν μιᾶι φρενί.

πολλῶν γὰρ τόδ᾽ ἐμ βροτοῖς ἄκος.

Ἀθηνᾶ

ἆρα φρονοῦσιν γλώσσης ἀγαθῆς

ὁδὸν εὑρίσκειν;

ἐκ τῶν φοβερῶν τῶνδε προσώπων
990

μέγα κέρδος ὁρῶ τοῖσδε πολίταις.

τᾶσδε γὰρ εὔφρονας εὔφρονες αἰεὶ

μέγα τιμῶντες καὶ γῆν καὶ πόλιν

ὀρθοδίκαιον

πρέψετε πάντως διάγοντες.
995

Χορός

Translations (11)

Eumenides Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, translator. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926. (Modernized by Perseus.)) — 143-175 focus

Chorus

Oh, oh! Alas! We have suffered, friends.
Indeed I have suffered much and all in vain.

We have suffered very painfully, oh! an unbearable evil. The beast has escaped from our nets and is gone.
Overcome by sleep, I have lost my prey.
145

149

Chorus

Oh! Child of Zeus, you have become a thief—

you, a youth, have ridden down old divinities—by showing respect to your suppliant, a godless man and cruel to a parent; although you are a god, you have stolen away a man that killed his mother.
What is there here that anyone shall call just?
150

155

Chorus

Reproach, coming to me in a dream, struck me like a charioteer with goad held tight, under my heart, under my vitals.
155

I can feel the cruel, the very cruel chill of the executioner’s destroying scourge.
160

162

Chorus

They do such things, the younger gods, who rule, wholly beyond justice, a throne dripping blood,

about its foot, about its head.
I can see the center-stone of the earth defiled with a terrible pollution of blood.
165

169

Chorus

Although he is a prophet, he has stained his sanctuary

with pollution at its hearth, at his own urging, at his own bidding; against the law of the gods, he has honored mortal things and caused the ancient allotments to decay.
170

174

Chorus

And he brings distress to me too, but he shall not win his release;

even if he escapes beneath the earth, he is never set free. A suppliant, he will acquire another avenger from his family.¹
175

Enters from the inner sanctuary.

Apollo

Out, I order you! Go away from this house at once,

leave my prophetic sanctuary, so that you may not be struck by a winged glistening snake² shot forth from a golden bow-string, and painfully release black foam, vomiting the clots of blood you have drained from mortals.
180

It is not right for you to approach this house; no, your place is where the punishments are beheading, gouging out of eyes, cutting of throats, and where young men’s virility is ruined by destruction of seed; where there is mutilation and stoning, and where those who are impaled beneath their spine moan long and piteously.
185

Do you hear what sort of feast is your delight? You are detested by the gods for it. The whole fashion of your form sets it forth. Creatures like you should live in the den of a blood-drinking lion, and not inflict pollution
190

on all near you in this oracular shrine. Be gone, you goats without a herdsman! No god loves such a flock.
195

Chorus

Lord Apollo, hear our reply in turn. You yourself are not partially guilty of this deed;

you alone have done it all, and are wholly guilty.
200

Apollo

What do you mean? Draw out the length of your speech this much.

Chorus

Through your oracle, you directed the stranger to kill his mother.

Apollo

Through my oracle, I directed him to exact vengeance for his father. What of it?

Chorus

And then you agreed to take the fresh blood on yourself.

Apollo

And I ordered him to turn for expiation to this house.
205

Chorus

And do you then rebuke us, the ones who escorted him here?

Apollo

Yes, for you are not fit to approach this house.

Chorus

But this has been assigned to us—

Apollo

What is this office of yours? Boast of your fine privilege!

Chorus

We drive matricides from their homes.
210

Apollo

But what about a wife who kills her husband?

Chorus

That would not be murder of a relative by blood.

213

Apollo

Then truly you dishonor and bring to nothing the pledges of Hera, the Fulfiller, and Zeus.³

Cypris too is cast aside, dishonored by this argument, and from her come the dearest things for mortals. For marriage ordained by fate for a man and a woman is greater than an oath and guarded by Justice. If, then, one should kill the other and you are so lenient
215

as not to punish or visit them with anger, I claim that you unjustly banish Orestes from his home. For I see you taking the one cause very much to heart, but clearly acting more leniently about the other. But the goddess Pallas will oversee the pleadings in this case.
220

Chorus

I will never, never leave that man!
225

Apollo

Pursue him then and get more trouble for yourself.

Chorus

Do not cut short my privileges by your words.

Apollo

I would not take your privileges as a gift.

Chorus

No, for in any case you are called great at the throne of Zeus.

But as for me—since a mother’s blood leads me, I will pursue my case against this man and I will hunt him down. Exeunt.
230

Apollo

And I will aid my suppliant and rescue him! For the wrath of the one who seeks purification is terrible among mortals and gods, if I intentionally abandon him. Enters the Sanctuary.

The scene changes to Athens , before the temple of Athena. Enter Hermes with Orestes, who embraces the ancient image of the goddess.

Orestes

Lady Athena, at Loxias’ command I have come. Receive kindly an accursed wretch, not one who seeks purification, or with unclean hand, but with my guilt’s edge already blunted and worn away at other homes and in the travelled paths of men.
235

Going over land and sea alike, keeping the commands of Loxias’ oracle, I now approach your house and image, goddess. Here I will keep watch and await the result of my trial.
240

The Furies enter dispersedly, hunting Orestes’ trail by scent.

Chorus

Aha! This is a clear sign of the man. Follow the hints of a voiceless informer. For as a hound tracks a wounded fawn, so we track him by the drops of blood. My lungs pant from many tiring struggles, for I have roamed over the whole earth,
245

and I have come over the sea in wingless flight, pursuing him, no slower than a ship. And now he is here somewhere, cowering. The smell of human blood gives me a smiling welcome.
250

254

Look! Look again!

Look everywhere, so that the matricide will not escape by secret flight, with his debt unpaid!
Yes, here he is again with a defense; his arms twisted around the image of the immortal goddess,
255

he wishes to be tried for his debt.⁴
But that is not possible; a mother’s blood upon the earth is hard to recover—alas, the liquid poured on the ground is gone.
But you must allow me in return to suck
260

the red blood from your living limbs. May I feed on you—a gruesome drink!
I will wither you alive and drag you down, so that you pay atonement for your murdered mother’s agony.
And you will see any other mortal who has sinned by not honoring
265

a god or a stranger or dear parents, each having a just punishment.
For Hades is mighty in holding mortals to account under the earth,
270

and he observes all things and within his mind inscribes them.
275

276

Orestes

Taught by misery, I know many purification rituals, and I know where it is right to speak and equally to be silent; and in this case, I have been ordered to speak by a wise teacher.

For the blood is slumbering and fading from my hand, the pollution of matricide is washed away; while it was still fresh, it was driven away at the hearth of the god Phoebus by purifying sacrifices of swine. It would be a long story to tell from the beginning,
280

how many people I have visited, with no harm from association with me. Time purges all things, aging with them.
So now with a pure mouth I piously invoke Athena, lady of this land, to come to my aid. Without the spear,
285

she will win me and my land and the Argive people as faithful and true allies for all time. But whether in some region of the Libyan land, near the waters of Triton, her native stream, she is in action or at rest,⁵
290

aiding those whom she loves, or whether, like a bold marshal, she is surveying the Phlegraean ⁶ plain, oh, let her come—as a goddess, she hears even from far away—to be my deliverer from distress!
295

Chorus

No, neither Apollo nor Athena’s strength

can save you from perishing abandoned, not knowing where joy is in your heart—a bloodless victim of the gods below, a shadow.
You do not answer, but scorn my words, you who are fattened and consecrated to me?
300

Living, you will be my feast, not slain at an altar; now you will hear this hymn, a spell to bind you.
305

307

Chorus

Come now, let us also join the dance, since we are resolved to display our hated song

and to declare our allotted office, how our party directs the affairs of men. We claim to be just and upright. No wrath from us will come stealthily to the one who holds out clean hands,
310

and he will go through life unharmed; but whoever sins, as this man has, and hides his blood-stained hands, as avengers of bloodshed we appear against him to the end, presenting ourselves as upright witnesses for the dead.
315

321

Chorus

O mother Night, hear me, mother who gave birth to me as a retribution for the blind and the seeing. For Leto’s son dishonors me

by snatching away this cowering wretch, a proper expiation for his mother’s blood.
325

328

Chorus

This is our song over the sacrificial victim—frenzied,

maddened, destroying the mind, the Furies’ hymn, a spell to bind the soul, not tuned to the lyre, withering the life of mortals.
330

334

Chorus

For this is the office that relentless

Fate spun for us to hold securely: when rash murders of kin come upon mortals, we pursue them until they go under the earth; and after death,
335

they have no great freedom.
340

341

Chorus

This is our song over the sacrificial victim—frenzied, maddened, destroying the mind,the Furies’ hymn,

a spell to bind the soul, not tuned to the lyre, withering the life of mortals.
345

347

Chorus

This office was ordained for us at birth;

but the immortal gods must hold back their hands from us, nor does any of them share a feast in common with us; and I have neither lot nor portion of pure white ceremonial robes
350

354

Chorus

For I have chosen the overthrow of houses,

whenever violence raised in the home seizes someone near and dear. So speeding after this man, we weaken him, even though he is strong, because of the fresh blood.
355

360

Chorus

We are eager to take these cares away from another, and to establish for the gods exemption from my concerns, so that it will not come to trial;
360

for Zeus has considered us, a blood-dripping, hateful band, unworthy of his council.
365

354a

Chorus

For I have chosen the overthrow of houses,

whenever violence raised in the home seizes someone near and dear. Speeding after this man, we weaken him, even though he is strong, because of the fresh blood.

368

Chorus

And men’s thoughts, very proud under the sky, waste away and dwindle in dishonor beneath the earth,

at our attack in black robes and the vindictive dance of our feet.
370

372

Chorus

For surely with a great leap from above I bring down the heavily falling force of my foot,

my limbs that trip even swift runners—unendurable ruin.
375

377

Chorus

But, as he falls, he does not know it, because of his senseless folly; pollution hovers over the man in such darkness, and mournful rumor speaks of

a dark mist over his house.
380

372a

Chorus

For surely with a great leap from above I bring down the heavily falling force of my foot,

my limbs that trip even swift runners—unendurable ruin.

381

Chorus

For it remains. We are skilled in plotting, powerful in execution, and we remember evil deeds; we are revered and hard for mortals to appease,

pursuing our allotted office which is without rights, without honor, separated from the gods in sunless light—our office that makes the path rough for seeing and dim-sighted alike.
385

389

Chorus

What mortal, then, does not

stand in awe and dread of this, when he hears from me the law ordained by Fate, given by the gods for perfect fulfilment? My ancient privilege still remains, I do not meet with dishonor,
390

although I have my place under the earth and in sunless darkness.
395

Enter Athena, wearing the aegis.

Athena

From afar I heard the call of a summons, from the Scamander, while I was taking possession of the land, which the leaders and chiefs of the Achaeans

assigned to me, a great portion of the spoil their spears had won, to be wholly mine forever, a choice gift to Theseus’ sons.⁷ From there I have come, urging on my tireless foot, without wings rustling the folds of my aegis,
400

yoking this chariot to colts in their prime.⁸ As I see this strange company of visitors to my land, I am not afraid, but it is a wonder to my eyes. Who in the world are you? I address you all in common—this stranger sitting at my image,
405

and you, who are like no race of creatures ever born, neither seen by gods among goddesses nor resembling mortal forms. But it is far from just to speak ill of one’s neighbor who is blameless, and Right stands aloof.
410

Chorus

Daughter of Zeus, you will hear it all in brief. We are the eternal children of Night. We are called Curses in our homes beneath the earth.
415

Athena

I now know your family and the names by which you are called.

Chorus

You will soon learn my office.

Athena

I shall understand, if someone would tell the story clearly.
420

Chorus

We drive murderers from their homes.

Athena

And where is the end of flight for the killer?

Chorus

Where joy is absent and unknown.⁹

Athena

And would you drive this man with your shrieks to such flight?

Chorus

Yes, for he thought it right to be his mother’s murderer.
425

Athena

Through other compulsions, or in fear of someone’s wrath?

Chorus

Where is there a spur so keen as to compel the murder of a mother?

Athena

Two parties are present; only half the case is heard.

Chorus

But he will not receive an oath nor does he want to give one.

Athena

You want to be called just rather than to act justly.
430

Chorus

How so? Teach me. For you are not poor in subtleties.

Athena

I say that oaths must not win victory for injustice.

Chorus

Well then, question him, and make a straight judgment.

Athena

Then would you turn over the decision of the charge to me?

Chorus

How not?—since we honor you because you are worthy and of worthy parentage.
435

436

Athena

What do you want to say to this, stranger, in turn? After you name your country and family and fortunes, then defend yourself against this charge; if indeed, relying on the justice of your case,

you sit clinging to my image near my hearth, as a sacred suppliant, like Ixion.¹⁰ To all this give me a plain answer.
440

Orestes

Lady Athena, first of all I will take away a great anxiety from your last words.

I am not a suppliant in need of purification, nor did I sit at your image with pollution on my hands. I will give you strong proof of this. It is the law for one who is defiled by shedding blood to be barred from speech until he is sprinkled with the blood of
445

a new-born victim by a man who can purify from murder. Long before at other houses I have been thus purified both by victims and by flowing streams.
And so I declare that this concern is out of the way. As to my family, you will soon learn.
450

I am an Argive ; my father—you rightly inquire about him—was Agamemnon, the commander of the naval forces; along with him, you made Troy , the city of Ilion , to be no city. He did not die nobly, after he came home; but my black-hearted
455

mother killed him after she covered him in a crafty snare that still remains to witness his murder in the bath. And when I came back home, having been an exile in the time before, I killed the woman who gave birth to me, I will not deny it, as the penalty in return for the murder of my dearly-loved father.
460

Together with me Loxias is responsible for this deed, because he threatened me with pains, a goad for my heart, if I should fail to do this deed to those who were responsible. You judge whether I acted justly or not; whatever happens to me at your hands, I will be content.
465

470

Athena

The matter is too great, if any mortal thinks to pass judgment on it; no, it is not lawful even for me to decide on cases of murder that is followed by the quick anger of the Furies, especially since you, by rites fully performed, have come a pure and harmless suppliant to my house;
470

and so I respect you, since you do not bring harm to my city. Yet these women have an office that does not permit them to be dismissed lightly; and if they fail to win their cause, the venom from their resentment will fall upon the ground, an intolerable, perpetual plague afterwards in the land.
475

So stands the case: either course—to let them stay, to drive them out—brings disaster and perplexity to me. But since this matter has fallen here, I will select judges of homicide bound by oath, and I will establish this tribunal for all time.
480

Summon your witnesses and proofs, sworn evidence to support your case; and I will return when I have chosen the best of my citizens, for them to decide this matter truly, after they take an oath that they will pronounce no judgment contrary to justice. Exit
485

Chorus

Here is the overturning of new laws, if the wrongful cause of this matricide is to triumph. Now his deed will accustom all men
490

to recklessness; many sorrowful wounds, given in truth by children, wait for parents in the future time.
495

499

Chorus

For the wrath of us, the Furies who keep watch on mortals,

will not come stealthily upon such deeds—I will let loose death in every form. And as he anticipates his neighbor’s evils, one man
500

will ask of another when hardship is to end or to decrease; and the poor wretch offers the vain consolation of uncertain remedies.
505

508

Chorus

Do not let anyone who is struck by misfortune make an appeal

and cry aloud this word, Justice! Thrones of the Furies! Perhaps some father, or mother, in new sorrow,
510

may cry out these words piteously, now that the house of Justice is falling.
515

517

Chorus

There is a time when fear is good and ought to remain seated as a guardian of the heart.

It is profitable to learn wisdom under strain. But who, if he did not train his heart in fear, either city or mortal,
520

would still revere justice in the same way?
525

526

Chorus

Do not approve of a lawless life or one subject to a tyrant.

The god grants power to moderation in every form, but he oversees other matters in different ways. I have a timely word of advice: arrogance is truly the child of impiety,
530

but from health of soul comes happiness, dear to all, much prayed for.
535

538

Chorus

And as for the whole matter, I say to you: respect the altar of Justice

and do not, looking to profit, dishonor it by spurning with godless foot; for punishment will come upon you. The appointed fulfilment remains.
540

Therefore, let a man rightly put first in honor the reverence owed to his parents, and have regard for attentions paid to guests welcomed in his house.
545

550

Chorus

Whoever is just willingly and without compulsion will not lack happiness; he will never be utterly destroyed. But I say that the man who boldly transgresses, amassing a great heap unjustly—by force,
550

in time, he will strike his sail, when trouble seizes him as the yardarm is splintered.
555

558

Chorus

He calls on those who hear nothing and he struggles in the midst of the whirling waters.

The god laughs at the hot-headed man, seeing him, who boasted that this would never happen, exhausted by distress without remedy and unable to surmount the cresting wave. He wrecks the happiness of his earlier life on the reef of Justice,
560

and he perishes unwept, unseen.
565

Enter, in procession, Athena, a herald, the jury of the Areopagus, a crowd of citizens. Orestes removes to the place appointed for the accused. Apollo appears after Athena’s first speech.

Athena

Herald, give the signal and restrain the crowd; and let the piercing Tyrrhenian¹¹ trumpet, filled with human breath, send forth its shrill blare to the people!

For while this council-hall is filling, it is good to be silent, and for my ordinances to be learned, by the whole city for everlasting time, and by these appellants, so that their case may be decided well.
570

Enter Apollo.

Chorus

Lord Apollo, be master of what is yours.

Say what part you have in this matter.
575

Apollo

I have come both to bear witness—for this man was a lawful suppliant and a guest of my sanctuary, and I am his purifier from bloodshed—and to be his advocate myself. I am

responsible for the murder of his mother. To Athena. Bring in the case, and, in accordance with your wisdom, decide it.
580

Athena

To the Furies. It is for you to speak—I am only bringing in the case; for the prosecutor at the beginning, speaking first, shall rightly inform us of the matter.

Chorus

We are many, but we will speak briefly. To Orestes. Answer our questions, one by one. Say first if you killed your mother.
585

Orestes

I killed her. There is no denial of this.

Chorus

Of the three falls that win the wrestling match, this one is already ours.

Orestes

You make this boast over a man who is not down yet.
590

Chorus

You must, however, say how you killed her.

Orestes

I will say it: with drawn sword in hand, I stabbed her in the throat.

Chorus

By whom were you persuaded and on whose advice?

Orestes

By the oracles of this god here; he is my witness.

Chorus

The prophet directed you to kill your mother?
595

Orestes

Yes, and to this very hour, I do not blame my fortune.

Chorus

But if the jury’s vote catches hold of you, you’ll soon speak differently.

Orestes

I have good confidence. My father will send protection from his grave.

Chorus

Put your confidence in the dead now, after you have killed your mother!

Orestes

I do, for she was twice afflicted with pollution.
600

Chorus

How so? Teach the judges this.

Orestes

By murdering her husband, she killed my father.

Chorus

And so, although you are alive, she is free of pollution by her death.¹²

Orestes

But why did you not drive her into exile, while she lived?

Chorus

She was not related by blood to the man she killed.
605

Orestes

Then am I my mother’s kin by blood?

607

Chorus

How else could she have nurtured you, murderer, beneath her belt? Do you reject the nearest kinship, that of a mother?

Orestes

Apollo, give your testimony now. Explain, on my behalf,

whether I was justified in killing her. For I do not deny that I did it, as it is done. But decide whether this bloodshed was, to your mind, just or not, so that I may inform the court.
610

Apollo

I will speak justly before you, Athena’s great tribunal,—

since I am a prophet, I cannot lie. I have never yet, on my oracular throne, said anything about a man or woman or city that Zeus, the father of the Olympians, did not command me to say.
Learn how strong this plea of justice is;
615

and I tell you to obey the will of my father; for an oath is not more powerful than Zeus.¹³
620

Chorus

Zeus, as you say, gave you this oracular command, to tell Orestes here to avenge his father’s murder but to take no account at all of the honor due his mother?

Apollo

Yes, for it is not the same thing—the murder of a noble man, honored by a god-given scepter, and his murder indeed by a woman, not by rushing arrows sped from afar, as if by an Amazon, but as you will hear, Pallas, and those
625

who are sitting to decide by vote in this matter.
She received him from the expedition, where he had for the most part won success beyond expectation,¹⁴ in the judgment of those favorable to him; then, as he was stepping from the bath, on its very edge, she threw a cloak like a tent over it,
630

fettered her husband in an embroidered robe, and cut him down. This was his death, as I have told it to you—the death of a man wholly majestic, commander of the fleet. As for that woman, I have described her in such a way as to whet the indignation of the people who have been appointed to decide this case.
635

640

Chorus

Zeus gives greater honor to a father’s death, according to what you say; yet he himself bound his aged father, Cronus. How does this not contradict what you say? I call on you as witnesses turning to the judges to hear these things.
640

Apollo

Oh, monsters utterly loathed and detested by the gods!

Zeus could undo fetters, there is a remedy for that, and many means of release. But when the dust has drawn up the blood of a man, once he is dead, there is no return to life. For this, my father has made no magic spells,
645

although he arranges all other things, turning them up and down; nor does his exercise of force cost him a breath.
650

Chorus

See how you advocate acquittal for this man! After he has poured out his mother’s blood on the ground, shall he then live in his father’s house in Argos ?

Which of the public altars shall he use? What purification rite of the brotherhoods¹⁵ will receive him?
655

Apollo

I will explain this, too, and see how correctly I will speak. The mother of what is called her child is not the parent, but the nurse of the newly-sown embryo.¹⁶

The one who mounts is the parent, whereas she, as a stranger for a stranger, preserves the young plant, if the god does not harm it. And I will show you proof of what I say: a father might exist without a mother. A witness is here at hand, the child of Olympian Zeus,
660

who was not nursed in the darkness of a womb, and she is such a child as no goddess could give birth to.
For my part, Pallas, as in all other matters, as I know how, I will make your city and people great; and I have sent this man as a suppliant to your sanctuary
665

so that he may be faithful for all time, and that you, goddess, might win him and those to come after him as a new ally and so that these pledges of faith might remain always, for the later generations of these people to cherish.
670

674

Athena

Am I to assume that enough has been said,

and shall I now command these jurors to cast an honest vote according to their judgment?
675

Chorus

For our part, every bolt is already shot. But I am waiting to hear how the trial will be decided.

Athena

Why not? As for you, To Apollo and Orestes. how shall I arrange matters so that I will not be blamed by you?

Apollo

You have heard what you have heard;

and as you cast your ballots, keep the oath sacred in your hearts, friends.
680

Athena

Hear now my ordinance, people of Attica , as you judge the first trial for bloodshed. In the future, even as now, this court of judges will always exist for the people of Aegeus.

And this Hill of Ares, the seat and camp of the Amazons, when they came with an army in resentment against Theseus, and in those days built up this new citadel with lofty towers to rival his, and sacrificed to Ares, from which this rock takes its name,
685

the Hill of Ares:¹⁷ on this hill, the reverence of the citizens, and fear, its kinsman, will hold them back from doing wrong by day and night alike, so long as they themselves do not pollute the laws with evil streams; if you stain clear water
690

with filth, you will never find a drink.
Neither anarchy nor tyranny—this I counsel my citizens to support and respect, and not to drive fear wholly out of the city. For who among mortals, if he fears nothing, is righteous?
695

Stand in just awe of such majesty, and you will have a defense for your land and salvation of your city, such as no man has, either among the Scythians or in Pelops’ realm. I establish this tribunal, untouched by greed,
700

worthy of reverence, quick to anger, awake on behalf of those who sleep, a guardian of the land.
I have prolonged this advice to my citizens for the future; but now you must rise and take a ballot, and decide the case
705

under the sacred obligation of your oath. My word has been spoken. The judges rise from their seats and cast their ballots one by one during the following altercation.
710

711

Chorus

And I counsel you not to dishonor us in any way, since our company can be a burden to your land.

Apollo

And I, for my part, command you to stand in fear of the oracles, both mine and Zeus’, and not cause them to be unfulfilled.

Chorus

Although it is not your office, you have respect for deeds of bloodshed. You will prophesy, dispensing prophecies that are no longer pure.
715

Apollo

Then was my father mistaken in any way in his purposes when Ixion, who first shed blood, was a suppliant?

Chorus

You do argue! But if I fail to win the case,

I will once more inflict my company on this land as a burden.
720

Apollo

But you have no honor, among both the younger and the older gods. I will win.

Chorus

You did such things also in the house of Pheres, when you persuaded the Fates to make mortals free from death.¹⁸

Apollo

Is it not right, then, to do good for a worshipper, especially when he is in need?
725

Chorus

It was you who destroyed the old dispensations when you beguiled the ancient goddesses with wine.

Apollo

Soon, when you have lost the case,

you will spit out your venom—no great burden to your enemies. The balloting is now ended.
730

Chorus

Since you, a youth, would ride me down, an old woman, I am waiting to hear the verdict in the case, since I have not decided whether to be angry at the city.

Athena

It is my duty to give the final judgment

and I shall cast my vote for Orestes. For there was no mother who gave me birth; and in all things, except for marriage, whole-heartedly I am for the male and entirely on the father’s side. Therefore, I will not award greater honor to the death of a woman
735

who killed her husband, the master of the house. Orestes wins, even if the vote comes out equal.
Cast the ballots out of the urns, as quickly as possible, you jurors who have been assigned this task. The ballots are turned out and separated.
740

744

Orestes

O Phoebus Apollo! How will the trial be decided?

Chorus

O Night, our dark Mother, do you see this?
745

Orestes

Now I will meet my end by hanging, or I will live.

Chorus

Yes, and we will be ruined, or maintain our honors further.

Apollo

Correctly count the ballots cast forth, friends, and be in awe of doing wrong in the division of the votes.

Error of judgment is the source of much distress, and the cast of a single ballot has set upright a house. The ballots are shown to Athena.
750

Athena

This man is acquitted on the charge of murder, for the numbers of the casts are equal. Apollo disappears.

Orestes

Pallas, savior of my house!

I was deprived of a fatherland, and it is you who have given me a home there again. The Hellenes will say, The man is an Argive once again, and lives in his father’s heritage, by the grace of Pallas and of Loxias and of that third god, the one who accomplishes everything,
755

the savior—the one who, having respect for my father’s death, saves me, seeing those advocates of my mother.
I will return to my home now, after I swear an oath to this land and to your people¹⁹ for the future and for all time to come,
760

that no captain of my land will ever come here and bring a well-equipped spear against them. For I myself, then in my grave, will accomplish it by failure without remedy,
765

making their marches spiritless and their journeys ill-omened, so that those who violate my present oath will repent their enterprise. But while the straight course is preserved, and they hold in everlasting honor this city of Pallas with their allied spears, I will be the more well-disposed to them.
770

And so farewell—you and the people who guard your city. May your struggle with your enemies let none escape, bringing you safety and victory with the spear! Exit.
775

Chorus

Younger gods, you have ridden down the ancient laws and have taken them from my hands!²⁰

And I—dishonored, unhappy, deeply angry—on this land, alas, I will release venom from my heart, venom in return for my grief, drops that the land cannot endure. From it,
780

a blight that destroys leaves, destroys children—a just return—speeding over the plain, will cast infection on the land to ruin mortals. I groan aloud. What shall I do? I am mocked by the people.
785

What I have suffered is unbearable. Ah, cruel indeed are the wrongs of the daughters of Night, mourning over dishonor!
790

793

Athena

Be persuaded by me not to bear it with heavy lament.

For you have not been defeated; the trial resulted fairly in an equal vote, without disgrace to you; but clear testimony from Zeus was present, and he himself who spoke the oracle himself gave witness that Orestes should not suffer harm for his deed.
795

Do not be angry, do not hurl your heavy rage on this land, or cause barrenness, letting loose drops whose savage spirit will devour the seed. For I promise you most sacredly that you will have
800

a cavernous sanctuary in a righteous land, where you will sit on shining thrones at your hearths, worshipped with honor by my citizens here.
805

808

Chorus

Younger gods, you have ridden down the ancient laws and have taken them from my hands!

And I—dishonored, unhappy, deeply angry—on this land, alas, I will release venom from my heart, venom in return for my grief, drops that the land cannot endure. From it a blight
810

that destroys leaves, destroys children—a just return—speeding over the plain, will cast infection on the land to ruin mortals. I groan aloud. What shall I do? I am mocked by the people.
815

What I have suffered is unbearable. Ah, cruel indeed are the wrongs of the daughters of Night, mourning over dishonor!
820

823

Athena

You are not dishonored; so, although you are goddesses, do not, in excessive rage,

blight past all cure a land of mortals. I also rely on Zeus—what need is there to mention that?—and I alone of the gods know the keys to the house where his thunderbolt is sealed. But there is no need of that. So yield to my persuasion
825

and do not hurl the words of a reckless tongue against the land, that all things bearing fruit will not prosper. Calm the black wave’s bitter anger, since you will receive proud honors and will live with me. And when you have the first-fruits of this great land forever,
830

offerings on behalf of children and of marriage rites, you will praise my counsel.
835

837

Chorus

For me to suffer this, alas! For me, with ancient wisdom, to live beneath the earth, alas, without honor, unclean!

I am breathing fury and utter rage. Oh, oh, the shame of it! What anguish steals into my breast! Hear my anger, mother
840

Night; for the deceptions of the gods, hard to fight, have deprived me of my ancient honors, bringing me to nothing.
845

848

Athena

I will endure your anger, for you are older, and in that respect you are surely wiser than I;

yet Zeus has given me, too, no mean understanding. But as for you, if you go to a foreign land, you will come to love this land—I forewarn you. For time, flowing on, will bring greater honor to these citizens. And you,
850

having a seat of honor at the house of Erechtheus, will obtain from hosts of men and women more than you could ever win from other mortals. So do not cast on my realm keen incentives to bloodshed, harmful to young hearts,
855

maddening them with a fury not of wine; and do not, as if taking the heart out of fighting cocks, plant in my people the spirit of tribal war and boldness against each other. Let their war be with foreign enemies, and without stint for one
860

in whom there will be a terrible passion for glory; but I say there will be no battling of birds within the home. It is possible for you to choose such things from me: bestowing good, receiving good, well honored in this land that is most beloved to the gods.
865

870

Chorus

For me to suffer this, alas! For me, with ancient wisdom, to live beneath the earth, alas, without honor, unclean! I am breathing fury and utter rage. Oh, oh the shame of it!
870

What anguish steals into my breast! Hear my anger, mother Night; for the deceptions of the gods, hard to fight, have deprived me of my ancient honors, bringing me to nothing.
875

881

Athena

No, I will not grow tired of telling you about these good things, so you will never be able to say that you, an ancient goddess, were cast out, dishonored and banished, from this land by me, a younger goddess, and by the mortal guardians of my city.

But if you give holy reverence to Persuasion, the sweetness and charm of my tongue, then you might remain. But if you are not willing to stay, then surely it would be unjust for you to inflict on this city any wrath or rage or harm to the people.
885

For it is possible for you to have a share of the land justly, with full honors.
890

Chorus

Lady Athena, what place do you say I will have?

Athena

One free from all pain and distress; accept it.

Chorus

Say that I have accepted it, what honor awaits me?

Athena

That no house will flourish without you.
895

Chorus

Will you gain for me the possession of such power?

Athena

Yes, for we will set straight the fortunes of those who worship.

Chorus

And will you give me a pledge for all time?

Athena

Yes, for I have no need to say what I will not accomplish.

Chorus

It seems you will win me by your spells; I am letting go my anger.
900

Athena

Then stay in the land and you will gain other friends.

Chorus

What blessings then do you advise me to invoke on this land?

Athena

Blessings that aim at a victory not evil; blessings from the earth and from the waters of the sea

and from the heavens: that the breathing gales of wind may approach the land in radiant sunshine, and that the fruit of the earth and offspring of grazing beasts, flourishing in overflow, may not fail my citizens in the course of time, and that the seed of mortals will be kept safe.
905

May you make more prosperous the offspring of godly men; for I, like a gardener, cherish the race of these just men, free of sorrow. Pointing to the audience.
Such blessings are yours to give. I, for my part, will not allow this city to be without honor among mortals,
910

this city victorious in the glorious contests of deadly war.
915

Chorus

I will accept a home with Pallas, and I will not dishonor a city which she, with Zeus the omnipotent and Ares, holds as a fortress of the gods,

the bright ornament that guards the altars of the gods of Hellas . I pray for the city, with favorable prophecy, that the bright gleam of the sun may cause blessings that give happiness to life
920

to spring from the earth, in plenty.
925

927

Athena

I act zealously for these citizens in this way, installing here among them divinities great and hard to please.

For they have been appointed to arrange everything among mortals. Yet the one who has not found them grievous does not know where the blows of life come from. For the sins of his fathers
930

drag him before them; destruction, in silence and hateful wrath, levels him to the dust, for all his loud boasting.
935

938

Chorus

May no hurtful wind blow to harm the trees—I declare my favor—

and may no burning heat, stealing the buds from plants, pass the border of its proper place; may no deadly plague draw near to kill the fruit; may the earth nurture the thriving flocks
940

with twin offspring at the appointed time; and may the rich produce of the earth always pay the gods’ gift of lucky gain.²¹
945

949

Athena

Do you hear, guards of my city,

the things she will accomplish? For the lady Erinys is very powerful, both with the deathless gods and with those below the earth; and in their dealings with mankind, they accomplish matters visibly, perfectly; to some giving songs,
950

to others a life made dim by tears.
955

956

Chorus

I forbid deadly and untimely fate for men; grant to lovely maidens life with a husband,

you that have the rightful power; you, divine Fates, our sisters by one mother, divinities who distribute justly, who have a share in every home,
960

and whose righteous visitations press heavily at every season, most honored everywhere among the gods!
965

968

Athena

I am glad that they are zealously accomplishing these things for my land;

and I am grateful to Persuasion, that her glance kept watch over my tongue and mouth, when I encountered their fierce refusal. But Zeus of the assembly has prevailed.²² Our rivalry
970

in doing good is victorious forever.
975

976

Chorus

I pray that discord, greedy for evil, may never clamor in this city, and may the dust not drink

the black blood of its people and through passion cause ruinous murder for vengeance to the destruction of the state.²³
980

But may they return joy for joy in a spirit of common love, and may they hate with one mind; for this is the cure of many an evil in the world.
985

988

Athena

Do they not then intend to find the path of good speech?

From these terrible faces I see great profit for these citizens; for, if you always greatly honor with kindness the kindly ones, you will surely be pre-eminent, keeping your land and city in the straight path
990

of justice.
995

996

Chorus

Farewell, farewell, in the wealth allotted to you by fate. Farewell, people of the city, seated near to Zeus, the beloved of the beloved maiden,

learning at last the way of wisdom. The Father stands in awe of you, since you are under Pallas’ wings.
1000

1003

Athena

Farewell to you also; but I must lead the way to show you your dwellings

by the sacred light of these, your escorts.²⁴ Go, and, speeding beneath the earth with these solemn sacrifices, hold back what is ruinous to the land, but send what is profitable for the city to win her victory.
1005

You who hold the city, children of Cranaus,²⁵ lead on their way these new dwellers here. May there be good will in the citizens in return for good done to them!
1010

1014

Chorus

Farewell, farewell, again, I repeat,

all you in the city, both gods and mortals, living in Pallas’ city; if you duly revere my residence among you, you will not blame
1015

the chances of life.
1020

The Eumenides (OCR draft) Experimental (The Eumenides. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 64 focus

By no means will I forsake you: but till the end standing near you as a guardian, even though far off, to your enemies I will not be gentle. And now you behold these mad ones caught; but the abhorred virgins, aged chil dren have fallen in sleep , whom neither one of the gods, nor man, nor beast, at any time embraces; but for the sake of evils they were born; since they inhabit evil darkness, and Tartarus beneath the earth, things hated by men and Olym pian gods. But nevertheless fly, nor be softened in spirit; for they will pursue with impunity you even through the long continent as you proceed along the land trod in your wander ings, and over the deep, and the sea-girt cities. And be not wearied, driven herd-like through this toil: but coming to the city of Pallas sit down having taken in your arms the ancient image; and there, having judges of these things and soothing words, we will find means, so as completely to deliver you from these toils: for truly I persuaded you to slay your mother.

ORESTES

King Apollo thou knowest indeed to be just, and since thou knowest this, learn also not to be unmindful, but your power is an assurance that you will do things well.

APOLLO

Remember, let not fear overcome you in mind. And do you, my brother, of a common father's blood, Mercury, guard him; and, being very rightly named, be a conductor, taking care of this my suppliant. Jove reveres excessively 6

this [thine] office, coming to mortals with well-conducting fortune. [ Exit ORESTES, conducted by HERMES. The Ghost of CLYTEMNESTRA ascends 1

.]

GHOST OF CLYTEMNESTRA

Sleep on, will ye ? and what need is there of sleepers? But I thus dishonored by you among the other dead, because I was a slayer, reproach among the dead ceases not: and in disgrace I wander, and I declare to you that I have the greatest reproach from those. But having suffered thus dreadful things from those most dear, none of the deities is enraged on account of me, slaughtered by matricidal hands. Behold these blows on thee, my heart , for the slumbering mind is keen in its eyes , but during day the fate of mortals can not foresee futurity. Full oftentimes have ye tasted of my offerings , both wineless libations, temperate soothing gifts, and I have offered at the hearth of fire nightly solemn feasts at an hour common to none of the gods. And all these things I behold trampled under the heel. But he is gone having escaped like a fawn, and moreover lightly has he rushed from the midst of the toils, having greatly laughed at you. Hear what I have said in behalf of this my soul, O goddesses beneath the earth: for I Clytemnestra, a dream now call upon you. Snore on, but the man is gone flying afar: for the gods of supplication are friendly to my relatives, not to me . Soundly you slumber, and pity not my suffering; but Orestes murderer of me his mother is gone. Do you cry oh? do you slumber? will you not quickly arise? What thing has been done by you except to work evils? Sleep and toil powerful conspirers have wasted the strength of the fell dragon.

CHORUS

Seize, seize, seize, seize, take heed 1

.

GHOST OF CLYTEMNESTRA

In dreams you pursue the beast, and moan like a dog that never leaves off the care of toil. What are you doing? arise, let not toil overcome you, nor be ignorant of your loss, enfeebled by sleep. Grieve your heart by my just reproaches: for to the wise [such reproaches] are like stings. But wafting on him your bloody breath, wasting him with a fire of the entrails, follow, consume him by a second pursuit.

CHORUS

Do you rouse, and rouse her, but I [rouse] you. Dost sleep? arise, and having spurned off sleep, let us see if any of this prelude is vain.

Ah! ah! We have suf fered friends, (certainly now I have suffered much and in vain) we have suffered affliction dire, O gods, intolerable ill. The beast has fallen from out the toils, and is gone. Over come by sleep I have lost my prey.

O son of Jove, thou art thievish, and thou a young god hast ridden down aged deities, reverencing [this] suppliant, an impious man and bitter to his parents, and, god though you be, you have stolen away the matricide. Which of these things will one say is just?

But to me reproach coming from dreams has struck me, like a charioteer, with a middle-seizing goad. At my heart, at my liver there is present a grievous pain from a scourger, an hostile executioner, so that I have a very griev ous chill.

Such things do the younger gods, exercising might in all things beyond right. One may behold earth's navel stone having taken on itself a blood-dropping clot about foot and head, so as to have a terrible defilement of bloodshed.

But being a prophet, thou hast defiled with domestic pollution thy shrine, self-invited, self-called, contrary to the law of gods honouring mortal things , and having destroyed the ancient fates;

and severe to me , he shall yet not deliver him (Orestes,) and having fled beneath the earth, never shall he be set free. But being guilty, he shall find another avenging deity on his head.

APOLLO

Out, I bid you depart with speed from these abodes; begone from the prophetic shrines, lest even having received the winged swift snake , hurled from the golden string, you send forth through pain the black foam [sucked] from men, vomiting the clots of gore which you have drawn. By no means is it fitting to approach these abodes, but where there are head-cutting, eye-digging revenges and slaughters, and the vigour of boys is injured, and destruction of the seed, and maiming, and stoning, [and where] those impaled by the spine groan with much wailing. Hear, you, abhorred by the gods, of what a feast you have the delight? but the whole fashion of your form leads to this. It is fit that such should inhabit the cave of the blood-sucking lion, not to tarry in these oracular seats, an abomination to the neighbours. Be gone, you who feed without a keeper; but none of the gods has regard for such an herd.

CHORUS

Royal Apollo, hear our reply in turn. You yourself are not a sharer in these things, but have done them alto gether, being the entire cause.

APOLLO

How now? thus far extend your speech 5

.

CHORUS

You enjoined by oracles, so that the stranger should slay his mother.

APOLLO

I enjoined by oracles that he should inflict vengeance on account of his father: what then?

CHORUS

And next you promised [to be] an advocate 6

of new bloodshed.

APOLLO

And I bade him betake himself to these abodes.

CHORUS

And you revile forsooth these [his] attendants.

APOLLO

For it is not proper that they should come to these abodes.

CHORUS

But this is commanded to us.

APOLLO

What honour is this? boast of a glorious office.

CHORUS

We drive the murderers of their mother from their homes.

APOLLO

But what [of the slayer] of a woman who has deprived her husband of life?

CHORUS

The blood of kindred should not be shed by kindred.

APOLLO

Certainly, the nuptial troth, pledged under connubial Juno and Jove, would be altogether without honour, and would avail nothing. But Venus is cast away, dishonoured, by these words, whence arise to mortals the dearest joys. For the bed is appointed by fate to man and woman, and is greater than an oath, when guarded with justice. If, therefore, you are gentle to those who slay each other, so that it comes to pass that you do not even regard them with anger; I say that you unjustly drive Orestes into exile: for I know that you are exceedingly wroth at the one party, but manifestly treating the other more quietly. But the goddess Pallas shall regard the justice of these things.

CHORUS

That man never, in any respect, will I abandon.

APOLLO

Do you then pursue, and take to yourself more toil.

CHORUS

Do not you detract from my honours by your words.

APOLLO

I would not receive your honours, so as to possess them.

CHORUS

For, altogether you are called great at the throne of Jove. But I (for a mother's blood brings on punishment) will pursue this man, a huntress Fury.

APOLLO

But I will aid, and deliver the suppliant: for dreadful among mortals and among gods, is the wrath of a suppliant, if willingly I should forsake him.

ORESTES

3

Queen Minerva, by the commands of Apollo I am come, but do thou receive propitiously accused of crime, not one now stained with guilt nor impure in hand, but now blunted 1

, worn away before this time, in others' abodes and paths of mortals. Passing over sea and land alike, observing the oracular injunctions of Loxias, I approach thine abode and image, goddess. Here, keeping my station, will I await the event of justice (or, judgment).

CHORUS

Ho! this is the clear sign of the man, but follow the counsels of the voiceless informer. For as a dog chases the wounded hind, we trace out him by bloody drops 2

. But with many deadly toils my bowels pant; for every place of earth has been traversed, and over the sea by wingless flight have I come, pursuing, no way inferior to a ship. And now he is crouching somewhere here: the smell of human blood delights me.

Look, look again by all means; observe all things; lest the matricide unpunished escape your notice, having gone in flight. He here again, having protection, twined around the image of the immortal goddess, wishes to undergo trial for his deed . But this may not be; his mother's blood on the ground, cannot be recalled, alas! the life's blood, poured on the plain, is gone. But you needs must suffer punishment in your turn, so that I suck from you alive the red gore from your limbs; and may I bear from you the taste of a draught dire to quaff; and having wasted you away I will lead you alive below, that you may suffer a return for the matricidal woe. But you shall behold , if any other too of mortals has sinned, acting impiously either towards a god, or any guest, or dear parents, each having things worthy of justice. For mighty Pluto is the judge of mortals below the earth, and he looks upon all things with recording mind.

ORESTES

I, taught in evils, know many ablutions; and to speak, when it is proper, and to be silent in like manner: but in this thing I was enjoined to speak by a wise teacher: for the blood sleeps and fades from my hand, and the matricidal pollution is washed out. For being fresh, at the hearth of the god Phœbus it was banished by ablations from the sacrifice of swine . But it would be a long tale to me from the beginning [to tell] how many I approached with harmless intercourse. Time removes all things growing old at the same time. And now from pure mouth piously I call on Minerva, queen of this region, to come to me an assistant; and she shall possess without the spear both me myself, and my land, and the Argive people, justly faithful, and an ally for ever. But whether in the places of the Lybian region around the wave of Triton, her native stream, she sets her foot upright or covered , aiding her friends, or surveys the Phlegraean plain, like a bold leader, let her come, (and she hears even afar, being a goddess,) that she may be a deliverer to me from these things.

CHORUS

By no means shall Apollo, or the might of Minerva set you free, so as not to perish neglected, not having learnt where in your mind to rejoice, the bloodless food of demons, a shadow. Dost thou not reply, but dost thou disdain my words, thou who art both nourished for, and devoted to me . And alive you shall feed me, not slain at the altar, and you shall hear this hymn that charms you.

Come then, let us also join the dance, since it has seemed good to us to pour forth the hated song, and to declare how our band distributes its lots among men; and we delight in being upright [ministers] of justice. On him indeed who possesses pure hands no wrath from us steals, but free from harm he passes his life: but whoever, committing crime, like this man, conceals his bloody hands, close at hand as true witnesses to the dead, we appear effectually as avengers of blood to him.

Mother, O mother Night! thou who brought me forth a punishment to the dead and the living, hear! for the son of Latona makes me disho noured, taking away this timid animal, our own victim to expiate a mother's murder .

But over the victim [be this the strain, one fraught with distracting, mind-destroying, the hymn of the Furies, that charms the mind, without the lyre, that causes shrivelling to mortals.

For prevailing fate has destined to us firmly to hold this office, to pursue those of mortals by whom wicked murders are committed, until [the murderer] hath gone below the earth; and when dead he is not quite free.

But over the victim [be this the] song, fraught with madness, distracting, mind-destroying, the hymn of the Furies, that charms minds, without the lyre, that causes shrivelling to mortals.

This lot was assigned to us at our birth: to keep our hands from the immortals, nor is there any common feeder with us; and of white garments am I ever destitute and devoid.

For I take upon myself the overthrow of houses. when Mars, being kindred, has slain a friend. Him intently pursuing, oh! strong though he be, we destroy, because of newly-shed blood.

And earnestly striving to take away from another this care, and to effect an exemption for the gods in regard to prayers offered to me, and not to come into question of arbitration : for Jove deems unworthy of his converse this blood-dripping justly-hated band.

For suddenly leaping from above, I bring down the strength of my foot with heavy fall, limbs that cause the swift to trip, an intolerable calamity.

And the thoughts of men even when very lofty beneath the sky, waste away, and decrease down to earth unhonoured, at our approach clad in our black garments, and at the hated dances of our feet.

But falling he knows not this, through his foolish -distraction: such darkness hovers upon the man on account of his crime, and rumour with many groans proclaims the murky cloud against regard to the house.

For 'tis fixed . But we both quick of contrivance and persevering in accomplishing it, and awfully mindful of evil deeds, and impla cable to mortals, executing an office ignoble and unhonoured. apart from gods with a sunless torch, in a way alike difficult to be trodden by those who see and by the blind .

Who then of mortals dreads not and fears these, hearing my office con firmed by fate, given perfect from the gods: but my ancient honour remains to me, nor do I meet with ignominy, though possessing a station beneath the earth and sunless darkness.

MINERVA

From afar I heard the sound of a voice from Scamander, where I occupy , a land which in truth the leaders and chiefs of the Greeks, a great portion of the captured posses sions, assigned for ever to me, root and branch, a chosen gift to the children of Theseus. From thence I have come, plying an unwearied foot, without wings with rustling noise bran dishing my hollow aegis , having yoked this car to vigorous steeds. But beholding this strange company, I am by no means afraid, but a wonder is before my eyes. Who, pray, are you? I speak to all in common: both to this stranger seated at my image, and to you resembling no race of beings produced, nor beheld among goddesses by gods, nor yet like to mortal forms; but for neighbours to speak ill of one deformed is far from proper, and justice is absent from it.

CHORUS

You shall hear all things briefly, daughter of Jove; for we are the children of dark night, and we are called Furies in the abodes beneath the earth.

MINERVA

I know indeed your race, and fame according with your name.

CHORUS

You shall quickly for certain now hear my honours.

MINERVA

I would learn them, if some one would give a plain account.

CHORUS

We drive man-slayers from their homes.

MINERVA

And where is the end of flight to him who has slain?

CHORUS

Where to rejoice is by no means usual.

MINERVA

Do you proclaim such flight for this man too?

CHORUS

[Yes.] For he has thought proper to be the murderer of his mother.

MINERVA

Not dreading the wrath of any other necessity?

CHORUS

For where is such an incentive as to slay a mother?

MINERVA

Two parties being present, half the tale is present 1

.

CHORUS

But he would not receive an oath, nor is willing to give one 2

.

MINERVA

You wish rather to have the fame of justice than to act according to it.

CHORUS

How so? declare; for you are not deficient in wise words 3

.

MINERVA

I say, that by oaths, unjust things do not conquer.

CHORUS

But inquire, and adjudge an upright judgment.

MINERVA

Would you commit even to me the decision of the cause?

CHORUS

And how not? as we reverence you worthy of worthy things 1

.

MINERVA

What do you wish, O stranger, to answer in your turn to these things? But having told your country and race and your misfortunes, after that repel this charge; if, trusting to justice, you sit keeping station at this image beside my shrine, a venerated suppliant after the fashion of Ixion . To all these answer something easily understood by me.

ORESTES

Queen Minerva, first will I remove the great care, [evident] from your last words. I am not contaminated, nor does pollution adhere to my hand that clasps 3

your image. And I will tell you a great proof of these things. It is the law that one whose hands are stained with murder be silent, until by a man who cleanses from the impurity of blood, the slaughter of a young victim have sprinkled him with gore. Long since I have been thus purified at other abodes, both with animals, and flowing streams: therefore, indeed. I dismiss this your care. But what my race is, you shall quickly hear. I am an Argive, and well do you know my father, Agamemnon 4

, leader of naval heroes; with whom you made the Trojan city of Ilion no city. He perished not gloriously, having come to his home: for my dark-souled mother slew him, having wrapt him in artful toils, [and she herself] bore wit ness to the murder of the bath. And I returning home, having been an exile the time before this, slew her who gave me birth, I will not deny it, with the vengeance of retributory slaughter, on account of my dearest father. And of these things Apollo is in common guilty, declaring sting-like woes to my heart if I should not do some of these things to the murderers. But do you, whether justly, or not, decide the cause; for however I shall have fared with you, I shall assent to your decision.

MINERVA

The thing is too great, if any mortal thinks to judge it; nor yet is it lawful for me to determine a cause of slaughter quick to wrath, and especially if you indeed having prepared at the same time, have come a suppliant pure and guiltless to my abodes. But nevertheless I receive you being blameless in my city. But these possess an office not easily set aside , and not having obtained victory: poison from their minds having fallen hereafter upon the plain [will be] an intolerable dire disease. These things, indeed, are so: that both remain, but to dismiss both, without injury is impossible for me . But since this thing has come hither, choosing sworn judges of murder I will make a law for ever. But do you call as evidence and proofs, oaths to aid your cause. But I having selected the best of my citizens will come, to determine this matter rightly, those who give no unjust oath in their minds .

CHORUS

Now [will] there be a revolution of new laws, if the cause and guilt of this matricide shall prevail. This deed now by its facility will prompt all mortals to [the same] and many certain sufferings from wounds inflicted by children, await parents in time hereafter.

For neither will any wrath of us men-regarding Maenads creep on because of evil deeds: I will leave all death unpunished, and one will ask from another, declaring the evil deeds of his kindred a cessation, and remission from ills no longer certain : but the wretch in vain will console himself.

Nor let any one struck by misfor tune invoke us, pouring forth these words, O Justice, and O thrones of the Furies! With such expressions some father perhaps, or mother newly afflicted, may wail a wailing: since the house of Justice falls.

Some times fear, sitting in the right place, and controlling the soul, will terrify it. It is good to grow wise under sorrow. But who keeping no fear in his blithesome heart, either city or mortal alike, would any longer reverence justice?

Praise neither a life free from rule, nor lorded over; to every mean the god affords power, but other things he differently regards. But I speak a fitting word; insolence is the child of impiety, most assuredly; but from sanity of mind tomes prosperity dear to all and much sought.

But altogether I say to you, revere the altar of Justice, nor, looking to gain, dishonour it by trampling on it with godless foot. For punishment will follow: a deci sive end awaits. Therefore let every one honour duly the sanctity of parents, and reverence the intercourse of hos pitable abodes.

He who is willingly just without neces sity shall not be unhappy; utterly destroyed, at least, he can never be. But I declare that the transgressor who dares things contrary, will throw all things into confusion without justice, land shall perish] by violence in time, when trouble has seized his sails, the sail-yard being broken.

And he invokes those who listen not, in the midst of an uncon- qucrable whirlpool; but the deity laughs at the bold man, beholding him, no longer boasting, bound in calamity from which is no escape, nor surmounting the summit: but having dashed his former prosperity on the rock of Justice, unwept, unknown, he is for ever lost.

MINERVA

Proclaim, herald , and keep back the people: and let the piercing Tuscan trumpet, filled with mortal breath, pour forth its thrilling voice to the multitude. For this assembly being filled, it is fitting to be silent, and that even all the city for ever learn my laws, and this man, that the cause may be duly determined .

CHORUS

King Apollo, rule the things that belong to you. What have you to do with this matter, say.

APOLLO

Both to give evidence have I come (for this man is a suppliant of my dwelling 3

and a guest of my abodes; and I am the cleanser of this murder) and [I have come] myself to plead the cause 4

with him; but I bear the blame of the slaughter of this man's mother. But do thou [Minerva]. open, as you know how, this cause, with a view to deciding it.

MINERVA

It is with you to speak, but I open the cause 1

: for the accuser, speaking first from the beginning, should be rightly the explainer of the matter.

CHORUS

We are many, indeed, but we will speak briefly: and do you answer word for word, giving it in your turn: say first if you slew your mother.

ORESTES

I slew her: of this there is no denial.

CHORUS

This now, indeed, is one of the three wrestlings 2

.

ORESTES

You speak these boasting words on me not yet prostrate.

CHORUS

Nevertheless it behoves you to declare how you slew her.

ORESTES

I will tell; with sword-drawing hand having cut her on the neck

CHORUS

But by whom were you persuaded, and by whose counsels?

ORESTES

By the oracles of this god; and he bears witness to me.

CHORUS

Did the prophet advise you to slay your mother?

ORESTES

And so far ever I blame not Fortune.

CHORUS

But if the condemning vote shall seize you, perhaps you will say other things.

ORESTES

I am confident, and my father will send aid from the tomb 3

.

CHORUS

Put trust now in the dead, having slain your mother!

ORESTES

For she had the concurrence of two pollutions.

CHORUS

How so? inform the judges of these things.

ORESTES

Having slain her husband she murdered my father.

CHORUS

Therefore you, indeed, live, but she is free [from the punishment] of slaughter.

ORESTES

But why did you not drive her out by exile when alive 1

?

CHORUS

She was not the kindred of the man whom she slew.

ORESTES

But am I allied by blood to my mother?

CHORUS

Yes, for did she not nourish you within her zone, O blood-stained? do you disown the most dear blood of your mother?

ORESTES

Now do you give testimony. But declare for me. Apollo, if I slew her with justice: for we do not deny that we have done it, as it is done: but if this blood seem to your mind justly or unjustly shed, judge, that I may speak to these.

APOLLO

I will speak justly to you, this great council of Mi nerva, and being a prophet I will not lie. Never at any time have I spoken in my prophetic shrine either concerning man, woman, or city, what Jove father of the Olympians has not commanded. Learn, with respect to this justice, of how great power it is; but I bid you obey the counsel of my father, for an oath by no means is more powerful than Jove.

CHORUS

Jove, as you say, gave this oracle 2

, that you should tell this Orestes, having avenged the murder of his father by no means to regard the reverence due to his mother.

APOLLO

[Yes.] For it is not the same thing that a noble hero should die, honoured with Jove-given sceptres, and that, too, by a woman, not by impetuous far-darting bows, like an Amazon, but as Pallas shall hear, and they who sit to decide by vote concerning this matter. For having received him on his re turn from the expedition, where he had gained the greatest honours in the best manner according to the opinion of those well-inclined to him 3

, in the washing-place as he was passing through the bath, and at the end covered him with a robe, and having entangled her husband in an artfully-woven circular garment she struck him. This fate, indeed, of the hero all-venerable, the commander of ships, has been told to you: this woman have I described as such, that the assembly may be stung with indignation, which has been appointed to determine this cause.

CHORUS

Jove by your account respects the death of a father; but he himself bound his aged father Saturn . How do you say that these things are not contrary to those ? But I call you as witnesses to hear these things.

APOLLO

O all-hated monsters, abhorred by the gods, from fetters, indeed, (there is a cure for this) even many a liberating device might have released him 2

. But when the dust has drunk up the blood of a man once dead, there is no raising it up. For these things my father has not made a charm; but he appoints all other things turning them up and down, in no wise panting in his strength.

CHORUS

But see how you [defend] this man contrary to justice, that he may escape. Having poured out on the plain the kindred blood of his mother, shall he then inhabit the house of his father in Argos? using which of the public altars? and what layer of his tribe shall receive him?

APOLLO

This, too, will I declare, and learn how rightly I speak. She is not the mother who is called the parent of the child, but nurse of the newly-sown offspring 3

. But the male is the generative source, and she like a stranger preserves the plant for a stranger, for those whom the god may not have injured. But I will shew you a proof of these words: a father might be without a mother; the daughter of Olympian Jove is close at hand as a witness, not 1

nourished in the darkness of the womb, but such a plant as no goddess could have produced. But I, Pallas, both in other things, as far as I am able, will make your state and people great, and I sent this man as an inmate of your abodes, that he might be faithful for ever. And may you possess him as an ally, O goddess, and his descendants; and may these things remain eternally, that posterity observe the covenant of these.

MINERVA

Now I bid these according to their opinion pass a just sentence, as enough has been said.

CHORUS

By us now, indeed, every shaft has been shot; and I wait to hear how the contest will be determined.

MINERVA

For why? how giving sentence shall I be unblamed by you?

CHORUS

You have heard what you have heard, but passing a vote with your heart, revere, O strangers, your oath.

MINERVA

You Attic people now hear the law, judging the first cause of the shedding of blood and moreover this court of judges shall remain hereafter for ever to the people of Ægeus. But for 2

this hill of Mars, the seat and tents of the Amazons, when they came waging war through hatred of Theseus, and then built towers opposite to this new lofty-towered city 3

; and they sacrificed to Mars, whence the rock derives its name, and the hill of Mars—in this [hill], then, the reverence of the citizens, and its ally, fear shall restrain them from acting unjustly, both by day and by night alike, if the citizens themselves do not tamper with 4

the laws. But by an evil influx and by mild polluting the clear water, never wilt thou find a draught. I counsel my citizens with regard 1

to venerate neither anarchy nor tyranny; and not to cast all fear out of the city. For who of mortals, that fears nothing, is just? Awed justly therefore by such an object of reverence, you would have both a defence of your country and safeguard of your city, such as no men possess. Neither among the Scythians nor in the realms of Pelops have I appointed this court. Untouched 2

by gain, venerable, quick to vengeance, a watchful guard over those who sleep 3

. This exhortation, in deed, I have extended for my citizens in regard to the future. But it behoves you to rise, and give your votes, and determine the cause reverencing the oath. My say is said.

CHORUS

And yet I counsel you by no means to dishonour this dire band of [the infernal] region.

APOLLO

And I, for my part, bid you fear both my oracles and those of Jove, nor to render them fruitless.

CHORUS

But you regard matters of bloodshed, not having been allotted such office; and no longer remaining here will you utter pure oracles.

APOLLO

Was my father, too, in any way mistaken in his counsels in the supplication of Ixion, for the first slaughter?

CHORUS

Say on: but I, not having obtained my justice, will heavily again haunt this land.

APOLLO

But both among the young and the old gods you are unhonoured: but I shall prevail.

CHORUS

Such things you did also in the house of Pheres 4

, and persuaded the Fates to make mortals free from death.

APOLLO

Is it not just to do good to him who reveres you, especially when he may chance to be in need of it?

CHORUS

You indeed having overcome the old deities, deceived with wine, the ancient goddesses.

APOLLO

You indeed presently, not having the end of your cause, shall vomit your poison, by no means hurtful to your enemies.

CHORUS

Since you, a youth, are riding down me in years, I will remain auditor of this cause, as being doubtful whether I should be enraged at the city.

MINERVA

This is my business, that I last determine the cause; but I will add this 1

, my vote, in favour of Orestes: for there is no mother who produced me. But I praise the male in all things, save in obtaining marriage, with all my soul; and I am entirely on my father's side. Thus I will not set higher price on the fate of a woman who slew her husband, the lord of the house. But Orestes prevails, even if he be judged with equal votes. Cast out the lots from the vessel as quickly as possible, you to whom of the judges this office has been assigned.

ORESTES

O Phœbus Apollo, how will the contest be determined?

CHORUS

O black Night, mother, dost thou behold these things?

ORESTES

Now is it for me the moment of the noose, or to see the light.

CHORUS

But for us to perish, or to extend our honours rather.

APOLLO

Count rightly the casting out of the votes, strangers, reverencing justice in the division; for from one suffrage being absent arises great calamity, and one vote cast in, raises up an house.

MINERVA

This man has escaped the doom of blood: for the number of the votes is equal.

ORESTES

O Pallas, O thou who hast preserved my house, and me deprived of my native land, you in truth have restored me to my home; and one of the Greeks will say the man again is 2

an Argive, and dwells among his paternal possessions," by the will of Pallas and of Loxias and of the third preserver Jove who rules all things, who paying respect to my father's fate preserves me beholding these defenders of the cause of my mother. But I to this country and to your people hereafter, for all time however long having made an oath, now depart home, that no helmsman of the land having come hither shall bear against you the well-prepared spear. For we ourselves being then in the tomb, to those who violate my present oaths, will, by calamities not to be avoided, render ing their march full of dismay and evil omens, cause them to repent of their toil. But to those who assist and honour ever this city of Pallas with confederate spear, to them we will be kindly disposed. And farewell both thou [O goddess], and the people who inhabit the city, may you possess a contest not to be avoided by your enemies, both the source of safety and of victory with the spear.

CHORUS

O youthful gods, you have ridden down the ancient laws, and have snatched [him] from my hands. But I dis honoured, miserable, inflamed with rage, in this land, ah, ah! will pour forth, in return for my sorrow, a drop from my heart on the ground causing sterility, and from it a venom destroying leaves and children (

O Justice

!) rushing on the plain, shall cast mortal-destroying stains in the country. Shall I groan? what shall I do? what will become of me? I have suffered things intolerable to the citizens . Ah! most wretched in truth are the daughters of Night grieving for their disgrace.

MINERVA

Be persuaded by me, so as not to bear it hardly: for you have not been conquered, but the cause in truth fell out with equal votes, not for your disgrace. Besides clear testi monies from Jove were present, and he who gave the oracle, he himself bore witness, that Orestes having done these things should not suffer ill. But do not you let fall your heavy wrath on this land, be not enraged, nor cause sterility, sending forth drops from your lungs, dire darts consuming the seed. For I most justly promise to you, that you, seated at the shining hearths, shall possess temples and shrines in a just land, honoured by these citizens.

CHORUS

O youthful gods, you have trampled on the ancient laws, and have snatched [him] from my hands. But I dis honoured, miserable, inflamed with rage, in this land, ah, ah will pour forth, in return for my sorrow, a drop from my heart on the ground causing sterility, and from it a venom destroy ing leaves and children (

O Justice

!) rushing on the plain, shall cast mortal-destroying stains in the country. Shall I groan? what shall I do? what will become of me? I have suffered things intolerable to the citizens. Ah! most wretched in truth are the daughters of Night grieving for their disgrace.

MINERVA

You are not dishonoured, nor, through your excessive wrath, do you goddesses make the land of mortals incurable. I too have trust in Jove,—and what need to say any thing of that? And I alone of gods know the keys of the abodes in which the thunder is sealed up: but there is no need of this. But persuaded by me, do not cast forth upon the ground the fruit of a froward tongue, causing all things to turn out ill. Lull the bitter rage of the black billow, as venerated and a dweller with me: and hereafter having for ever the first-fruits of the sacrifices of this ample realm, for children and the rites of marriage, you will praise these my words.

CHORUS

That I should have suffered these things! alas! that I wretched should dwell on earth! alas! a dishonourable pollu tion! Therefore I breathe forth my rage, and all my wrath. Oh! oh! Earth! alas! what anguish pierces my sides! hear my rage, mother Night! for the crafty wiles of the gods have deprived me of my public honours as if of no account.

MINERVA

I will bear with your passion; for you are older; and certainly indeed you are much more wise than I: but to me too Jove has given no small share of wisdom. But you having come into a land of strangers will be loved by this country: I foretell these things: for time as it rolls on will be more fraught with honour to these citizens. And you shall possess a seat at the abode of Erectheus, honoured by men and by the train of women, such as you never could obtain from other mortals. But do not you in my realms cast either bloody whetstones, a destruction to the entrails of youths, rendering them frantic with rage not excited by wine; nor rousing them like the heart of cocks, among my citizens plant Mars both civil and bold against each other. Let there be a foreign war, not a present broil with difficulty, in which there shall be a violent love of glory; but I mention not the fight of the domestic bird. It is allowed you to choose such things from me, doing well, receiving well, well honoured, to share this god-loved country.

CHORUS

MINERVA

By no means shall I be tired of speaking what is good for you; that you may never say, that you an ancient goddess, did through me a younger, and through men that dwell in cities, depart dishonoured, inhospitably driven from this land. But if indeed the reverence of Persuasion is holy in your eyes, the soothing and winning power of my tongue, you then would remain: but if you are unwilling to remain, neither justly would you bring upon this city any vengeance or anger, or hurt upon the people. For it is in your ehoiee to be a sharer of this land with me at least, duly honoured for ever.

CHORUS

Queen Minerva, what seat do you say that I shall possess ?

MINERVA

One free from all misery: and do thou accept it.

CHORUS

Grant I accept it, but what honour then awaits me ?

MINERVA

That no house shall be prosperous without you.

CHORUS

Will you bring this to pass, so that I shall have so great power ?

MINERVA

[Yes.] For we will render events fortunate to him that reveres you.

CHORUS

And will you warrant this to me for all time ?

MINERVA

Yes; for it is unlawful for me to say, what I will not perform.

CHORUS

You seem to soothe me, and I depart from my rage.

MINERVA

Therefore being in this land you shall possess friends.

CHORUS

What then do you bid me wish to this land?

MINERVA

Such things as regard good victory 1

, and these from the earth, and from the dews of the sea, and from heaven, and the gales of the winds blowing with elear sunshine to come upon this land; and that the fruit of the earth and of flocks flowing plenteously abounding to the citizens fail not with time, and that there be safety of mortal seed. But may you be more inclined to root out the impious: for I cherish free from calamity, like a gardener, this race of just men here. Such be thy care. But with respect to illustrious warlike contests, I will not endure not to honour this city with vic tory among mortals.

CHORUS

I will accept the fellowship of Pallas, nor will I despise a city whieli even all-powerful Jove and Mars regard as the defence of the gods, the delight of the deities of Greece, protecting their altars. For which I pray, prophesying benevolently, that the bright ray of the sun cause to spring from the earth goods useful for life in abundance.

MINERVA

I willingly do these things for these my citizens, having settled in this place these mighty deities, and hard to be appeased: for they have obtained by lot to administer all things regarding men. But he who has not found them gentle, knows not whence come the ills of life: for the sins of his forefathers lead him away to these, and silent destruction with hostile wrath lays him low even while talking big.

CHORUS

And let not the tree-destroying blight breathe—I speak my kindness—and let [not there be] the scorching heat that blasts the buds of plants, preventing them from passing the bounds of their places; nor let the fruit-spoiling black disease creep on; and may this country rear at the appointed time flocks very plenteous with double increase: let the race of men that enjoys the riches of the earth, adore the gainful gift of the deities.

MINERVA

Do you hear these things, guardians of the city, what she accomplishes? for the awful Erinnys has great power both with the immortals, and with those beneath the earth, and with respect to men they manifestly and powerfully bring about to some indeed the song, but to others on the contrary affording a life dimmed with tears.

CHORUS

And I deprecate youth-destroying untimely events; and do ye grant wedded lives to lovely maids, ye supreme ruling goddesses, and fates, sisters born of the same mother as we, deities of strict laws, common to every house, and in all time heavy in your just visitations in all things the most honoured of the gods.

MINERVA

I rejoice therefore, [these goddesses] willingly accom plishing these things to my country; but I love the eyes of Persuasion, because she has watched over my tongue and mouth against these fiercely refusing. But Jove of the forum has conquered, and our strife to do good prevails for ever.

CHORUS

And I pray that sedition, insatiate of ills, may never roar in this city: nor that the dust having drunk the black blood of the citizens, bear away from the city the curse of slaughter for slaughter, through the rage for vengeance . But may they render to each other in turn joyful offices with thoughts for common weal, and hate with one mind: for this is a remedy for many things among mortals.

MINERVA

Do you then, returning to right thoughts, find the way of a good tongue? From these dread faces I see great gain to these citizens. For you ever benevolent greatly honouring these benevolent, with respect to your rightly-just land and city shall all be illustrious while you live .

CHORUS

LES EUMÉNIDES (OCR draft) Experimental (LES EUMÉNIDES. Paul Mazon, 1920-1925.) — 64 focus

même les maisons d'autrui.

Elle s'éloigne par la droite. La porte du temple s'ouvre : on aperçoit Oreste accroupi près de l'Ombilic. Apollon est debout près de lui. Les Érinyes dorment sur des sièges.

APOLLON.

Non, je ne te trahirai pas; sans relâche,
veillant sur toi, à tes côtés comme de loin, je ne serai pas tendre à tes ennemis. Déjà tu vois ici domptées ces furieuses. Les voilà, vaincues par le sommeil, les vierges mau- dites, les vieilles filles d'un antique passé, que jamais
n'approche dieu, homme ni bête. Nées pour le mal, elles ont en partage l'Ombre, où se plaît le mal, et le Tartare souterrain, exécrées et des hommes et des dieux de l'Olympe. Fuis pourtant, ne te relâche pas. Elles vont te pour-
suivre à travers tout un continent, te chassant tour à tour de chaque terre ouverte à tes pas vagabonds, puis par delà

LES EUMÉNIDES

[APOLLON]

la mer et les cités des îles. Mais ne te lasse pas de paître ainsi ta peine, avant d'avoir atteint la cité de Pallas. Alors
tombe à genoux, étreins l'antique image, et là, avec des juges, des mots apaisants, je saurai trouver le moyen de te délivrer à jamais de tes peines. N'est-ce pas moi qui t'ai décidé à percer le sein d'une mère ?

ORESTE.

Sire Apollon, tu sais être juste : dès lors, apprends aussi à être vigilant, et ta puissance est garante de tes bienfaits.

APOLLON.

Ne l'oublie pas, la peur ne doit pas abattre ton âme. Et toi, frère, en qui coule le sang de notre père,
Hermès, veille sur lui. (Hermès apparaît.) Justifie ton nom, sois le Guide qui conduira mon suppliant. Tu le sais, Zeus pratique lui-même ce respect des proscrits qui va porter aux mortels le secours d'un guide propice ¹.

Apollon disparaît. Hermès et Oreste sortent du temple et s'éloignent par la gauche. L'Ombre de Clytemnestre se montre brusquement au milieu du temple.

L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE.

Dormez donc à votre aise : ah!

j'ai vraiment grand besoin de dormeuses! Et, tandis qu'entre les morts vous me réservez tels mépris, l'injure « Meurtrière ! » ne m'est pas épargnée, à moi, chez les ombres, et j'erre là dans la honte... Oui, vous dis-je, de mes actes on me fait grand crime là-bas, et, en revanche,
après le sort atroce que j'ai subi d'un fils, aucun dieu ne s'indigne en faveur d'une mère qu'égorgea un bras parricide. Vois : que ton cœur contemple mes plaies dans le som- meil : l'âme mortelle est toute éclairée d'yeux, à qui le don de

LES EUMÉNIDES

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

voir est refusé quand vient le jour ². N'avez-vous pas souvent humé de mes offrandes, libations sans vin, sobres breu- vages apaisants? N'ai-je pas offert plus d'une victime, la nuit, à vos saints repas, sur l'autel flambant, à une heure
ignorée de tous les autres dieux ³? Et tout cela, aujourd'hui, je le vois foulé aux pieds! Lui, s'évade, disparaît comme un faon, et, d'un bond léger, le voilà hors du filet, qui vous salue d'une magnifique grimace! Entendez-moi : il y va de ma
vie, à moi ⁴! Reprenez donc vos sens, déesses de l'Enfer. Du fond de vos songes, Clytemnestre vous appelle.

Grondement du Chœur.

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

Ah! vous pouvez gronder! l'homme a disparu, lui, et
court au loin. Les miens ont à qui recourir — et moi, non!

Grondement du Chœur.

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

Vraiment, tu dors trop, sans pitié pour ce que j'endure. Et mon assassin, le parricide Oreste, a disparu!

Cri inarticulé du Chœur.

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

Tu cries, tu dors : allons vite, debout! T'aurait-on alloué
d'autre lot que de faire souffrir ?

Cri inarticulé du Chœur.

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

Le sommeil, la fatigue, conjurés invincibles, ont épuisé la fougue du farouche dragon.

Double grondement strident du Chœur ⁵. LES EUMÉNIDES

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

voir est refusé quand vient le jour ⁶. N'avez-vous pas souvent humé de mes offrandes, libations sans vin, sobres breu- vages apaisants? N'ai-je pas offert plus d'une victime, la nuit, à vos saints repas, sur l'autel flambant, à une heure
ignorée de tous les autres dieux ⁷? Et tout cela, aujourd'hui, je le vois foulé aux pieds! Lui, s'évade, disparaît comme un faon, et, d'un bond léger, le voilà hors du filet, qui vous salue d'une magnifique grimace! Entendez-moi : il y va de ma
vie, à moi ⁸! Reprenez donc vos sens, déesses de l'Enfer. Du fond de vos songes, Clytemnestre vous appelle.

Grondement du Chœur.

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

Ah! vous pouvez gronder! l'homme a disparu, lui, et
court au loin. Les miens ont à qui recourir — et moi, non!

Grondement du Chœur.

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

Vraiment, tu dors trop, sans pitié pour ce que j'endure. Et mon assassin, le parricide Oreste, a disparu!

Cri inarticulé du Chœur.

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

Tu cries, tu dors : allons vite, debout! T'aurait-on alloué
d'autre lot que de faire souffrir ?

Cri inarticulé du Chœur.

[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]

Le sommeil, la fatigue, conjurés invincibles, ont épuisé la fougue du farouche dragon.

Double grondement strident du Chœur ⁹. LES EUMÉNIDES (Μυγμός διπλοῦς ὀξύς)

LE CHOEUR.

Attrape! attrape! attrape!

attrape! Gare!

L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE.

Tu poursuis la bête en songe et tu donnes de la voix comme un chien hanté sans répit par le soin de sa besogne: qu'as-tu donc ? debout! que la fatigue n'ait pas raison de toi! Ne va pas, amollie par le sommeil, méconnaître le tort qui t'est fait. Laisse
ton cœur endurer de justes reproches : ce sont les aiguil- lons du sage. Puis, sur cet homme, exhale ton haleine sanglante, dessèche-le au souffle embrasé de ton sein. Suis- le, exténue-le par une poursuite nouvelle.

L'Ombre disparaît.

LE CORYPHÉE.

Eh toi! réveille, réveille celle-là, comme je fais pour toi. Tu

dors : debout! repousse du pied le sommeil, et voyons s'il n'y a pas dans ce présage quelque part d'illusion.

Une à une, les Érinyes se réveillent et s'agitent bruyamment. Agité.

LE CHOEUR.

Ah! malheur! malheur! quelle souffrance, amies! J'ai déjà pourtant assez souffert pour rien. Ah! la douloureuse souffrance! Las! l'intolérable peine! La bête hors des rets a sauté et disparu. A céder au sommeil j'ai perdu ma proie

.
Ah! fils de Zeus, tu n'es qu'un larron. Tu es jeune, et tu écrases d'antiques divinités! Et tu gardes tes respects pour le suppliant, l'impie cruel à sa mère! Tu es dieu, et tu nous veux dérober un parricide ! Qui trouverait là ombre de justice?

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

Du fond de mes songes un outrage est venu — brutal comme l'aiguillon qu'un cocher empoigne en plein manche me frapper au cœur, au foie. Oui, je sens en moi, comme

sous le fouet ¹⁰ d'un bourreau féroce, passer un cruel, trop cruel frisson.

Voilà donc les façons de ces jeunes dieux, qui veulent régner sur le monde sans souci de la Justice. Ah! le trône
ensanglanté ¹¹! au pied, à la cime, oui, je le vois, l'Ombilic du monde, chargé de la souillure terrifiante d'un meurtre.

Le foyer de

sa demeure, le Devin l'a sali lui-même : qui
l'y forçait? qui l'en priait? Il a passé outre à la loi des dieux et, pour honorer des mortels, déchiré l'antique partage ¹².

Il y gagne ma haine, sans m'arracher son protégé : même
s'il fuit sous la terre, l'homme ne sera pas libéré. Avec sa souillure, où il ira, il trouvera un vengeur ¹³ prêt à son tour à s'abattre sur son front.

Apollon apparaît soudain, l'arc tendu.

APOLLON.

Dehors!

je l'ordonne; vite, hors de chez
moi! Débarrasse le sanctuaire prophétique, si tu ne veux que t'atteigne le serpent à l'aile blanche, qui, bondissant de

LES EUMÉNIDES

[APOLLON]

l'arc d'or, te fera cracher douloureusement la noire écume que tu dois aux humains et rendre en lourds caillots tout
le sang que tu tiras d'eux. Il ne vous sied pas d'approcher de cette demeure. Votre place est aux lieux où la justice abat des têtes et arrache des yeux, où l'on ouvre des gorges, où, pour tarir leur fécondité, la fleur de leur jeunesse est ravie aux enfants, où on mutile, où on lapide, et où gronde la longue plainte des hommes plantés sur le
pal. Voilà — entendez-vous, monstres en horreur aux dieux ! — les fêtes qui font vos délices. Et tout votre aspect y répond. C'est dans l'antre d'un lion buveur de sang qu'il vous convient de vivre, au lieu de venir en ce
temple fatidique infliger votre souillure à autrui. Allez, allez paître sans berger: d'un troupeau pareil nul dieu n'a souci.

LE CORYPHÉE.

Sire Apollon, entends-moi à mon tour.
Tu es toi-même, non complice, mais bien seul, et de tout, entièrement coupable.

APOLLON.

Et comment? ne réponds qu'à ma seule question.

LE CORYPHÉE.

Ton oracle à ton hôte dicta le par- ricide.

APOLLON.

Mon oracle lui dit : « Va, venge un père ¹⁴»: eh bien ?

LE CORYPHÉE.

Tu promis d'accueillir sa sanglante souillure.

APOLLON.

Et lui dis de chercher ici son seul refuge.

LE CORYPHÉE.

Et, son cortège alors, pourquoi l'in- vectiver ?

APOLLON.

C'est que cette demeure n'est pas faite pour lui.

LE CORYPHÉE.

Je ne fais rien pourtant que de remplir ma tâche.

LES EUMÉNIDES

APOLLON.

Quel est donc ce beau rôle ? Va, chante m'en la gloire!

LE CORYPHÉE.

C'est nous qui, de leur toit, chassons les parricides.

APOLLON.

Et la femme qui tue son époux, celle là...?

LE CORYPHÉE.

Son crime n'a pas fait couler son propre sang.

APOLLON.

Ah!

tu mets donc bien bas — tu réduis à rien ! — un pacte dont les garants sont Zeus et Héra,
déesse de l'hymen. Et Cypris, ton bel argument la rejette avec dédain, elle à qui les mortels doivent leurs plus douces joies ! La couche nuptiale où le Destin unit l'homme et la femme est sous la sauvegarde d'un droit plus puissant que celui du serment. Si ta faiblesse est telle pour ceux
qui s'entretuent que tu ne leur accordes ni pensée ni regard de courroux, moi, je déclare inique ta poursuite d'Oreste, puisque, à côté de crimes que tu prends tant à cœur, il en est donc d'autres dont tu es clairement moins pressée de tirer vengeance. Pallas appréciera les droits des deux parties.

LE CORYPHÉE.

Ne crois pas que jamais je renonce à ma proie.

APOLLON.

Poursuis-la donc; ajoute encore à tes fatigues.

LE CORYPHÉE.

Ne prétends pas d'un mot abolir mes honneurs.

APOLLON.

Ce sont là des honneurs dont je ne voudrais pas!

LE CORYPHÉE.

Tu jouis bien de ta puissance, assis
aux côtés de Zeus : moi — le sang d'une mère me pousse — je poursuivrai cet homme comme un chien à la piste.

APOLLON.

Et moi, je défendrai, je sauverai celui qui m'implora. Terrible pour les dieux comme pour les mortels est le courroux du suppliant contre celui qui l'a sciemment trahi.

Le Chœur sort par la gauche. La porte du temple se referme sur Apollon. LES EUMÉNIDES La scène change. C'est maintenant l'Acropole d'Athènes. Dans l'Orchestre, en avant d'un temple, une statue d'Athéna. Oreste entre en courant par la gauche et se jette aux pieds de la statue.

ORESTE.

Souveraine Athéna, c'est sur l'ordre de Loxias que je suis ici : accueille le maudit avec bienveil- lance. Ce n'est plus un suppliant aux mains impures: ma souillure s'est émoussée, s'est usée au contact des hommes qui m'ont reçu à leur foyer ou rencontré sur les chemins,
dans ma course à travers la terre et la mer. Docile aux commandements prophétiques de Loxias, j'arrive à ton sanctuaire et, attaché, déesse, à ton image, j'attends ici l'arrêt de la justice.

Le Chœur entre par la gauche.

LE CORYPHÉE.

Bien! voici un clair indice: obéis aux avis de ce dénonciateur muet. Comme un chien un faon blessé, nous suivons l'homme à la piste du sang qu'il perd goutte à goutte... Mais, sous tant de fatigues, mes membres sont brisés, mon sein est haletant. Il n'est point de lieu sur la terre où n'ait passé mon troupeau. Attachée à sa poursuite,
j'ai volé, sans ailes, par-dessus les flots, aussi vite qu'aucun navire. Cette fois, il est ici tapi quelque part : l'odeur du sang humain me rit

Agité.

LE CHOEUR.

Prends garde, prends bien garde! examine de tous côtés, si tu ne veux que le parricide, furtif, ne t'échappe, laissant sa dette impayée.

Un groupe de choreutes aperçoit Oreste.

[LE CHOEUR]

Ah! il a, ma foi! encore trouvé un refuge! Les bras
jetés autour de la statue d'une déesse immortelle, il veut être jugé pour l'acte de son bras.

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

Impossible! Le sang maternel une fois à terre, il n'est pas si aisé de le rappeler, hélas! Ce qui a, fluide, coulé sur le sol, est perdu pour jamais.

C'est toi qui, en revanche, dois, tout vif, fournir à ma
soif une rouge offrande puisée dans tes veines. Qu'en toi je trouve à m'abreuver de cet atroce breuvage !

Desséché vivant, je t'entraînerai sous la terre, pour que tu sois là, parricide, puni des peines que tu as méritées.
Tu verras là les sacrilèges qui ont (sciemment) offensé divinité, hôte ou parent ¹⁵ : chacun subit le châtiment que réclame la justice.

Hadès, sous la terre, exige des humains de terribles
comptes, et son âme, qui voit tout, de

tout garde fidèle empreinte.

Sans tourner la tête vers les Érinyes, Oreste continue d'implorer Athéna.

ORESTE.

Instruit dans le malheur, je sais plus d'une façon dont on peut se purifier, et je sais aussi bien où l'on doit se taire et où l'on a droit de parler. Dans le cas pré- sent j'ai reçu d'un sage maître l'ordre d'élever la voix. Le
sang sur ma main s'endort et s'efface; la souillure du parri- cide est lavée. Elle était fraîche encore quand, au foyer de Phoibos, l'offrande purificatrice d'un pourceau immolé l'a chassée loin de moi. Et le compte entier serait long de
tous ceux que j'ai approchés, sans que mon contact leur ait fait le moindre mal. Il n'est rien que le temps en vieillissant n'efface ¹⁶. Je puis donc, à cette heure, d'une bouche pure, invoquer sans sacrilège celle qui règne en ce

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

pays : qu'Athéna vienne à mon aide et, sans effort guer-
rier, elle conquerra Oreste et sa terre et le peuple d'Argos, qui lui sera sûr allié, loyalement et pour toujours. Soit donc qu'au pays libyen, près du fleuve Triton ¹⁷, dont les bords l'ont vue naître, elle aille, ouvertement ou voilée d'ombre ¹⁸, au secours des siens; soit qu'elle inspecte, ainsi
qu'un hardi chef de guerre, la plaine de Phlégra ¹⁹ — un dieu entend les plus lointains appels — ah! qu'elle vienne à moi et, de celles-ci, me délivre

enfin!

LE CORYPHÉE.

Non, pas plus qu'Apollon, la force
d'Athéna ne te sauvera. Tu périras, délaissé de tous, l'âme à jamais désertée par la joie — ombre vidée de sang qui aura repu des déesses. Tu ne réponds pas; tu rejettes en crachant mes paroles, toi, victime engraissée pour mes
sacrifices! Tout vivant, sans égorgement à l'autel, tu me fourniras mon festin. Et d'abord tu

vas entendre l'hymne qui t'enchaînera.

Le Chœur se rapproche d'Oreste. Mélodrame.

[LE CHOEUR]

Allons, nouons la chaîne dansante : nous voulons clamer notre chant d'horreur,
Et dire comment notre troupe distribue leurs lots aux mortels. Nous nous estimons droites justicières et, quand un homme étale des mains pures, jamais notre courroux ne
marche contre lui; il traverse la vie sans souffrance.

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

Mais, quand un criminel, pareil à celui-ci, cache ses mains ensanglantées, Témoins véridiques, nous venons au secours des morts,
et, devant lui,

pour qu'il paie sa dette de sang, implacables, nous surgissons.

Vigoureux. Les Érinyes entourent la statue de Pallas, for- mant la chaîne autour d'Oreste.

LE CHOEUR.

O ma mère, mère Nuit, toi qui m'as enfantée pour châtier également ceux qui voient la lumière et ceux qui l'ont perdue ²⁰, entends ma voix! Le fils de Létô
veut m'humilier, en m'arrachant ce lièvre ²¹, seule offrande qui puisse expier l'assassinat

d'une mère.

(Fiévreux.)

Mais, pour notre victime, voici le chant délire,
vertige où se perd la raison, voici l'hymne des Érinyes, enchaîneur d'âmes, chant sans lyre, qui sèche les mortels d'effroi ²².

Le lot que pour jamais m'a filé la Parque inflexible, c'est
de faire escorte au mortel qu'une fureur a jeté dans les voies du meurtre, jusqu'à ce qu'il descende aux enfers; et, pour lui, la mort même ne sera pas — tant s'en faut! — la délivrance.

(Fiévreux.)

Mais, pour notre victime, voici le chant délire, vertige où se perd la raison, voici l'hymne des Érinyes

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

enchaîneur d'âmes, chant

sans lyre, qui sèche les mortels d'effroi.

Large.

[LE CHOEUR]

Le sort, à notre naissance, nous attribua ce lot:

nul Immortel ²³ n'y doit porter la main. Aussi n'en voit-on point
prendre part à nos banquets ²⁴. Mais les voiles blancs en revanche me sont refusés, interdits ²⁵...

(Fiévreux.)

J'ai pris pour moi la ruine des demeures où,
admis au foyer, Arès ²⁶

frappe un frère. A sa poursuite alors, oh! nous bondissons et, si puissant qu'il soit, nous l'anéan- tissons sous sa souillure fraîche ²⁷.

Nous

sommes là, empressées à épargner à d'autres ce souci: nous voulons, par nos soins, en décharger les dieux,

et qu'ils n'aient pas besoin d'instruire tels procès. Zeus écarte
de son audience l'engeance exécrable de tous ceux qu'a tachés le sang.

((Fiévreux.) J'ai pris pour moi la ruine des demeures où, admis au foyer, Arès frappe un frère. A sa poursuite

alors,

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

oh! nous bondissons et, si puissant qu'il soit, nous l'anéan- tissons sous sa souillure fraîche.)

Les gloires humaines les plus augustes sous les cieux fondent et se perdent humiliées dans la terre sous l'assaut
de nos voiles noirs et

les maléfices de nos pas dansants.

(Fiévreux.)

D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour
retomber d'un poids plus lourd —

et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur ²⁸...

Il tombe et ne s'en doute pas, dans le délire qui le perd: telle

est la nuit que sa souillure, volant autour de lui, étend sur ses yeux — cependant qu'une nuée sombre s'abat sur sa
maison, ainsi que le proclame une douloureuse rumeur ²⁹.

((Fiévreux) D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour retomber d'un poids plus lourd et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur.)

Plus vif.

Mon lot reste immuable : adresse et ténacité, mémoire fidèle des crimes et cœur insensible aux pleurs des humains, tout cela a été donné aux Redoutables ³⁰ pour leur permettre
de poursuivre la tâche humble et méprisée, qui les tient éloi-

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

oh! nous bondissons et, si puissant qu'il soit, nous l'anéan- tissons sous sa souillure fraîche.)

Les gloires humaines les plus augustes sous les cieux fondent et se perdent humiliées dans la terre sous l'assaut
de nos voiles noirs et les maléfices de nos pas dansants.

(Fiévreux.)

D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour
retomber d'un poids plus lourd — et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur ³¹...

Il tombe et ne s'en doute pas, dans le délire qui le perd: telle est la nuit que sa souillure, volant autour de lui, étend sur ses yeux — cependant qu'une nuée sombre s'abat sur sa
maison, ainsi que le proclame une douloureuse rumeur ³².

((Fiévreux) D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour retomber d'un poids plus lourd et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur.)

Plus vif.

Mon lot reste immuable : adresse et ténacité, mémoire fidèle des crimes et cœur insensible aux pleurs des humains, tout cela a été donné aux Redoutables ³³ pour leur permettre
de poursuivre la tâche humble et méprisée, qui les tient éloi

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

gnées du Ciel, dans le bourbier ³⁴ ténébreux, aussi cruel aux pas des morts que des vivants.

Quel mortel peut donc entendre sans respect ni tremblement la loi que m'a fixée la Parque et qu'ont ratifiée les dieux? A moi est réservé un antique apanage, et je ne suis pas
dépourvue d'honneurs, pour avoir ma place sous terre, dans une nuit close au soleil.

Paraît Athéna.

ATHÉNA.

J'ai

de loin entendu l'appel d'une voix : sur les bords du Scamandre, je prenais possession du pays que les rois et les chefs de la Grèce m'ont attribué comme
une riche part de leur butin de guerre et dont le sol désor- mais est à moi, lot de choix accordé aux enfants de Thésée ³⁵. C'est de là que j'ai porté ici mes pas infatigables, laissant, en guise d'ailes, frémir aux vents mon égide gon-
flée, char magique attelé de robustes coursiers ³⁶. Mais à voir cette troupe nouvelle en ce pays, si mon cœur ne tremble pas, mon regard du moins s'étonne. Qui donc êtes-vous? Je m'adresse à tous également à cet étranger
accroupi devant mon image; à vous aussi, qui ne ressem- blez à nulle créature : les dieux ne vous voient point au

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

nombre des déesses, et vous n'avez rien de l'aspect des mortelles... Mais insulter autrui, alors qu'on n'a rien à lui reprocher, est acte d'injustice, éloigné d'équité.

LE CORYPHÉE.

Tu sauras tout en peu de mots, fille de Zeus : nous sommes les tristes enfants de la Nuit; dans les demeures souterraines on nous nomme les Imprécations.

ATHÉNA.

Bien ! je sais votre race et le nom qu'on vous donne.

LE CORYPHÉE.

Apprends donc maintenant quels hon- neurs sont les miens.

ATHÉNA.

Soit! si tu veux du moins parler un clair langage.

LE CORYPHÉE.

C'est nous qui de son toit chassons le meurtrier.

ATHÉNA.

Et, pour lui, à quel terme s'arrête la pour- suite ?

LE CORYPHÉE.

Au royaume où la joie jamais ne fut connue.

ATHÉNA.

Voilà donc où vos cris prétendent traquer l'homme!

LE CORYPHÉE.

Oui, car il a osé égorger une mère.

ATHÉNA.

Était-ce donc contrainte? ou peur d'une vengeance?

LE CORYPHÉE.

Quel aiguillon peut poindre jusques au parricide?

ATHÉNA.

Je vois là deux parties, mais n'entends qu'une voix.

LE CORYPHÉE.

Ni de nous ni pour lui il ne veut de serment.

ATHÉNA.

Tu veux passer pour juste plus que l'être en effet.

LE CORYPHÉE.

Comment donc ? instruis-moi : tu es riche en sagesse.

ATHÉNA.

Les serments ne font pas triompher l'injustice.

LE CORYPHÉE.

Fais ton enquête alors et juge droite- ment.

LES EUMÉNIDES

ATHÉNA.

Vous me remettez donc le soin de pronon- cer.

LE CORYPHÉE.

Oui, pour te rendre ainsi

l'hommage qui t'est dû.

ATHÉNA

A cela, étranger, que veux-tu répondre à ton tour? Mais dis-moi d'abord ton pays, ta race, tes malheurs, avant de te défendre sur ce dont on t'accuse. Si
tu as vraiment foi dans la justice, quand tu te tiens assis près de mon foyer, embrassant mon image, suppliant respecté comme fut Ixion ³⁷, fais-moi sur tous ces points une réponse claire.

ORESTE.

Souveraine Athéna, je t'allégerai d'abord du lourd souci qu'ont trahi tes derniers mots. Je ne suis pas
un être impur; ce n'est point une souillure aux mains que je me suis assis aux pieds de ta statue. Je t'en fournirai une bonne preuve. La loi, il est vrai, défend au meurtrier d'élever la voix, mais jusqu'au jour seulement où, par les
soins d'un purificateur du sang répandu, le sang d'une jeune bête égorgée a coulé sur lui. Et il y a longtemps déjà que j'ai usé ma souillure au contact d'autres foyers et sur tous les chemins de la terre et des mers. Aussi, je le répète, écarte ce souci. Pour ma naissance, apprends-la sans tarder.
Je suis Argien, et mon père t'est bien connu, Agamemnon, qui arma la flotte des Grecs et t'aida toi-même à faire une cité de ruines de la cité des Troyens. Il a péri, ce roi, et d'une mort indigne, quand il rentrait à son foyer. Ma mère
aux noirs desseins l'a tué, en l'enserrant dans un riche

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

filet, qui témoignait ³⁸ assez du crime accompli dans le bain. Et moi, longtemps exilé, rentrant enfin dans ma patrie, j'ai tué ma mère — je ne le nierai pas — pour qu'un meurtre payât le meurtre de mon père adoré. Mais de ma
conduite Loxias est responsable aussi, dont les oracles, aiguillons de mon âme, ne me prédisaient que douleurs, si je n'exécutais pas tous ses ordres contre les coupables ³⁹. Ai-je eu tort? ai-je eu raison? à toi d'en décider : je suis en ta puissance; quoi qu'il fasse de moi, j'accepte ton
arrêt.

ATHÉNA.

Si l'on

trouve la cause trop grave pour que des mortels en décident ⁴⁰, il ne m'est pas davantage permis à moi-même de prononcer sur des meurtres dictés par un courroux vengeur — alors surtout que tu as su du moins venir en suppliant, soumis et purifié, sans danger pour
ma demeure, et que je te tiens aussi pour libre de tout tort à l'égard de ma ville. Mais, de leur côté, celles-ci ont des droits qu'on ne saurait écarter à la légère, et, si elles n'ob- tiennent pas de voir triompher leur cause, sur le sol de ce pays, plus tard, va s'abattre le trait de leur dépit, un
intolérable et triste fléau. J'en suis donc là : que je les accueille ou que je les repousse, les deux me réservent d'inévitables maux. Pourtant, puisque la chose en est arrivée là, je vais ici faire choix de juges du sang versé; un serment les obligera, et le tribunal qu'ainsi j'établirai
sera établi pour l'éternité. Vous, faites appel aux témoi- gnages, aux indices, auxiliaires assermentés du droit ⁴¹. Je

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

reviendrai, quand j'aurai distingué les meilleurs de ma ville, pour qu'ils jugent en toute franchise, sans transgres- ser leur serment ⁴² d'un cœur oublieux d'équité.

Elle sort par la droite. Décidé.

LE CHOEUR.

Ce jour verra donc l'avènement de lois nouvelles, si la cause — le crime de ce parricide doit ici triompher! A tous les mortels un si bel exploit va donner
désormais le ton des licences permises. Mille bonnes blessures, taillées dans leur chair par leurs propres fils, voilà le lot réservé aux parents dans l'avenir qui vient!

Et cela,

parce que les Furies qui surveillaient les mortels
auront cessé, elles aussi, de mettre aucun courroux en marche contre de tels crimes. Au meurtre sous toutes ses formes, de ce jour, je lâche la bride. Les hommes iront alors se deman- der l'un à l'autre — chacun ayant à la bouche le récit des
maux d'autrui — où donc trouver une fin, une trêve à telles misères, et ne pourront, les malheureux, que se conseiller vainement des remèdes

bien peu sûrs.

Que personne n'appelle à l'aide, quand le sort le frappera,
et ne clame : « O Justice! ô trônes des Érinyes! » Cette

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

plainte gémissante, ceux qui la gémiront peut-être, ce seront un père, une mère, victimes d'un sort

inouï : la Justice en ce jour voit crouler sa demeure!

Il est des cas où l'Effroi est utile et, vigilant gardien des cœurs, y doit siéger en permanence ⁴³. Il est bon d'apprendre à
être sage à l'école de la douleur. Qui donc, homme ou cité, s'il n'est rien sous le ciel dont la crainte habite en son âme, garderait le respect qu'il doit à la Justice?

Plus soutenu.

[LE CHOEUR]

Ne consens pas plus à vivre

dans l'anarchie que sous le despotisme ⁴⁴. Partout triomphe la mesure: c'est le privilège que lui ont octroyé les dieux, le seul qui restreigne leur
pouvoir capricieux ⁴⁵. Et n'est-il pas à propos de le répéter ici? s'il est avéré que la démesure est fille de l'impiété ⁴⁶,

la saine raison au contraire a pour fils le bonheur aimé qu'appellent tous les vœux humains.

Je le répète aussi, et c'est la loi suprême : vénère l'autel
de la Justice ⁴⁷; ne va pas outrageusement, séduit par quelque gain, le renverser d'un pied impie ⁴⁸. Le châtiment viendra :

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

inéluctable reste le dénoûment. Ainsi donc observe avant tout
le respect

dû aux parents, et honore bien les hôtes qui entrent dans ta demeure ⁴⁹.

Plus animé.

[LE CHOEUR]

Qui, de soi-même, sans contrainte, sait être juste, n'igno- rera pas le bonheur et jamais ne périra tout entier. Mais le rebelle audacieux, dont la cargaison criminelle est faite de trésors pêle-mêle amassés

en dépit de la Justice, un beau
jour, j'en réponds, se verra forcé d'amener sa voile, quand l'angoisse le saisira devant l'antenne qui se brise. Il appelle — sans qu'on l'écoute dans l'étreinte du
tourbillon irrésistible. Et le Ciel rit

en voyant l'insolent, qui ne prévoyait pas cette heure, en proie à des maux sans remède et impuissant à surmonter le flot. Son long bonheur d'antan, il l'a précipité contre l'écueil de la Justice ⁵⁰, et, sans que nul
le pleure, le voilà mort, anéanti.

Athéna rentre par la droite. Derrière elle un héraut introduit les juges. Ceux-ci s'asseyent face au public. Le Chœur se groupe d'un côté de l'Orchestre; Oreste se place en face de lui.

ATHÉNA.

Héraut, fais ton office, en contenant la foule. Et que, jusqu'au ciel la trompette perçante d'Étrurie ⁵¹ fasse

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

aux oreilles du peuple éclater sa voix aiguë. A l'heure où ce Conseil s'assemble, il convient de faire silence et de laisser la cité tout entière entendre les lois qu'ici j'établis, pour durer à jamais, et, dès aujourd'hui, pour permettre à ces hommes de prononcer un juste arrêt.

Paraît Apollon.

LE CORYPHÉE.

Sire Apollon, reste sur tes terres. Qu'as-tu à voir, toi, dans cette cause?

APOLLON.

Je viens en témoin, d'abord : cet homme est, suivant la loi, mon suppliant et l'hôte de mon foyer; je l'ai moi-même purifié du sang dont il s'agit. Je viens en défendeur aussi : je suis responsable du meurtre de sa
mère. (A Athéna.) Ouvre le débat, et, suivant ta sagesse, règle cette affaire.

Athéna se tourne vers les Érinyes.

ATHÉNA.

La parole est à vous; je déclare le débat ouvert : à l'accusateur, parlant le premier, de nous instruire d'abord exactement des faits.

LE CORYPHÉE.

Si nous sommes nombreuses, nous saurons parler bref. A chaque question donne réponse nette. Et, d'abord, dis-moi, n'as-tu pas tué ta mère ?

ORESTE.

Je l'ai tuée; cela, je ne le nierai pas.

LE CORYPHÉE.

Sur trois manches, en voilà une déjà gagnée ⁵².

ORESTE.

Je ne suis pas à terre : ne te vante donc pas.

LE CORYPHÉE.

Il te faut pourtant dire comment tu l'as tuée.

ORESTE.

Mon bras, tirant le fer, lui a tranché la gorge.

LE CORYPHÉE.

Mais qui t'avait poussé ? quels conseils suivais-tu ?

ORESTE.

Les oracles du dieu, aujourd'hui mon témoin.

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHEE.

C'est le devin qui te dictait le parricide?

ORESTE.

Et je ne me plains pas jusqu'ici de mon sort.

LE CORYPHÉE.

Quand l'arrêt t'atteindra, tu changeras d'avis.

ORESTE.

Mon père — en lui j'ai foi! — m'enverra son secours.

LE CORYPHÉE.

Mets ta foi dans les morts, toi qui tuas ta mère !

ORESTE.

Elle s'était souillée de deux crimes ensemble

LE CORYPHÉE.

Et comment? instruis ceux qui te doivent juger.

ORESTE.

En tuant son époux, elle a tué mon père ⁵³.

LE CORYPHÉE.

Mais tu vis,

tandis qu'elle, de son meurtre, elle est quitte.

ORESTE.

Mais, tant qu'elle a vécu, l'as-tu poursuivie, elle?

LE CORYPHÉE.

Non, car elle n'était pas du sang de sa victime.

ORESTE.

Eh quoi? serais-je donc, moi, du sang de ma mère ?

LE CORYPHÉE.

Comment t'a-t-elle alors nourri sous sa ceinture, assassin? Renies-tu le doux sang d'une mère?

ORESTE.

A toi de témoigner. Éclaire-moi, Apollon:
l'ai-je tuée justement ? Le fait en lui-même, je ne le nie pas. Mais à ton esprit le meurtre paraît-il, ou non, justifié? Prononce, et à ceux-ci je le ferai savoir.

APOLLON.

C'est à vous, noble tribunal établi par Athéna que je répondrai moi-même : « Justifié », et, pro-
phète, je ne saurais mentir. Sur mon trône fatidique, je n'ai jamais rendu d'oracle sur homme, femme ou cité, qui ne fût un ordre de Zeus, père des Olympiens. La justification
a sa valeur : je vous engage à la peser et à suivre les volontés de mon père. Nul serment ne prévaut sur Zeus.

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHÉE.

C'est donc Zeus, à t'entendre, qui t'a dicté l'oracle prescrivant à Oreste de venger le meurtre d'un père, sans rien accorder au respect d'une mère.

APOLLON.

Oui, car tout autre chose est la mort d'un noble héros qu'entourent les respects dus au sceptre, pré- sent de Zeus — et cela sous le bras d'une femme, qui n'a pas tué avec l'arc à longue portée de l'Amazone guerrière, mais de la façon que vous allez apprendre, Pallas, et vous
tous qui siégez ici pour décider par vos suffrages en ce débat. Il rentrait de la guerre, ayant presque partout rem- porté le succès. Elle l'accueille (avec des mots) d'amour, (le conduit au bain; puis, comme il sort de la baignoire ⁵⁴,) elle déploie sur lui un grand linon et frappe l'époux, pris
dans le voile brodé comme en un piège sans issue. Voilà quelle fut la fin du héros auguste entre tous, du chef de l'armée navale. J'en ai dit

ce que j'ai dit, afin d'éveiller le courroux des hommes ici chargés de décider en cette cause.

LE CORYPHÉE.

Si l'on t'écoute, Zeus a grand souci du père. Mais lui-même enchaîna son vieux père Cronos Comment accordes-tu ceci avec cela? (Aux juges.) Vous, je vous adjure, prêtez bien l'oreille.

APOLLON.

Monstres haïs de la nature entière, exé-
crables aux dieux, des entraves, Zeus sait les délier ⁵⁵! Il y a remède à cela; bien des moyens existent de s'en dégager. Mais lorsque la poussière a bu le sang d'un homme, s'il est mort, il n'est plus pour lui de résurrection ⁵⁶. Mon père
contre ce mal n'a point créé de charmes, lui qui boule- verse le monde sans s'essoufler à la peine!

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHÉE.

Vois donc de quelle façon tu soutiens son innocence ! C'est le sang de sa mère, celui qui coule en ses veines, qu'il a répandu sur le sol : et il habiterait
Argos, le palais paternel ! A quels autels publics sacrifie- rait-il donc ? quelle phratrie lui permettrait d'user de son eau lustrale ?

APOLLON.

Écoute encore ma réponse, et vois la jus- tesse de mon argument. Ce n'est pas la mère qui enfante celui qu'on nomme son enfant : elle n'est que la nourrice du germe en elle semé. Celui qui enfante, c'est l'homme qui la
féconde; elle, comme une étrangère, sauvegarde la jeune pousse — quand du moins les dieux n'y portent point atteinte. Et de cela je te donnerai pour preuve qu'on peut être père sans l'aide d'une mère. En voici près de nous un garant,
fille de Zeus Olympien et qui n'a point été nourrie dans la nuit du sein maternel : quelle déesse pourtant saurait pro- duire un pareil rejeton ? Pour moi, Pallas, ma sagesse saura par ailleurs faire grands ton peuple et ta ville; mais j'ai dès cette heure conduit ce suppliant au foyer de ton
temple, pour qu'éternellement il te soit fidèle, que tu aies des alliés, déesse, en lui et en ses fils, et qu'à jamais même fidélité te soit gardée encore par les fils de ses fils.

Athéna s'adresse aux Érinyes.

ATHÉNA.

Puis-je

inviter maintenant ces juges à por-
ter dans l'urne, suivant leur conscience, un suffrage équi- table ? Avez-vous tout dit ?

LE CORYPHÉE.

Notre carquois à nous maintenant est vidé. J'attends l'arrêt qui doit terminer le débat.

Athéna se tourne vers Apollon et Oreste.

ATHÉNA.

Et vous ? que dois-je faire pour prévenir vos blâmes ?

APOLLON.
(Aux juges.)

Vous avez entendu ce que
vous avez entendu. En portant vos suffrages, gardez bien en vos cœurs le respect du serment, étrangers.

LES EUMÉNIDES

ATHÉNA.

Ecoutez maintenant ce qu'ici j'établis, citoyens d'Athènes, appelés les premiers à connaître du sang versé. Jusque dans l'avenir le peuple d'Égée conser- vera, toujours renouvelé, ce Conseil de juges. Sur ce
mont d'Arès, où les Amazones jadis s'établirent et plan- tèrent leurs tentes, aux jours où elles firent, en haine de Thésée ⁵⁷, campagne contre Athènes en face de sa cita- delle alors elles dressèrent les remparts élevés d'une autre citadelle; elles y sacrifiaient à Arès, et le rocher, le mont
en ont gardé le nom d'Arès sur ce mont, dis-je, désor- mais le Respect et la Crainte, sa sœur, jour et nuit égale- ment, retiendront les citoyens loin du crime, à moins qu'ils n'aillent eux-mêmes encore bouleverser leurs lois : qui trouble une source claire d'afflux impurs et de fange n'y
trouvera plus à boire. Ni anarchie ni despotisme, c'est la règle qu'à ma ville je conseille d'observer avec respect. Que toute crainte surtout ne soit pas chassée par elle hors de ses murailles; s'il n'a rien à redouter, quel mortel fait ce
qu'il doit ⁵⁸ ? Si vous révérez, vous, comme vous devez, ce pouvoir auguste, vous aurez en lui un rempart tutélaire de votre pays et de votre ville tel qu'aucun peuple n'en possède ni en Scythie ni sur le sol de Pélops ⁵⁹. Incorruptible,
vénérable, inflexible, tel est le Conseil qu'ici j'institue, pour garder, toujours en éveil, la cité endormie. Voilà les avis que j'ai voulu en termes exprès donner à mes citoyens pour les jours à venir. Maintenant vous devez vous

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

lever, porter votre suffrage et trancher le litige en

res- pectant votre serment. J'ai dit.

Les juges se lèvent et se dirigent vers les urnes.

LE CORYPHÉE.

Prenez garde ! ma présence sera lourde à ce pays : je vous le conseille, n'en méprisez pas la menace.

APOLLON.

Et moi, je vous dis : mes oracles sont ceux de Zeus; craignez d'en détruire le fruit.

LE CORYPHÉE.

Les causes de sang ne sont point de ton lot : pourquoi les prends-tu à cœur ? Tu n'auras plus la bouche pure pour dispenser tes oracles.

APOLLON.

Mon père alors s'est trompé en ses calculs, le jour où Ixion, le premier meurtrier, vint à lui en suppliant ?

LE CORYPHÉE.

C'est toi qui l'as dit ⁶⁰ ! — Mais, moi, si
je n'ai pas gain de cause, ce pays en retour sentira le poids de ma présence ici.

APOLLON.

Dieux nouveaux ou dieux anciens, nul ne t'honore : c'est moi qui triompherai !

LE CORYPHÉE.

C'est ainsi que tu en agis déjà dans le palais de Phérès ⁶¹ : tu persuadas les Parques de rendre immortels des humains.

APOLLON.

N'est-il pas naturel d'obliger qui vous honore, surtout à l'heure où il en a besoin ?

LE CORYPHÉE.

C'est toi qui déchiras l'antique par- tage et usas du vin pour tromper d'antiques déesses.

APOLLON.

C'est toi qui, bientôt, frustrée de l'arrêt
attendu, ne cracheras plus qu'impuissant venin sur tes ennemis.

LE CORYPHÉE.

Tu te plais à écraser, jeune dieu, notre vieillesse : soit ! j'attends d'ouïr l'arrêt et retiens jusque-là mon courroux contre ce pays.

ATHÉNA.

C'est à moi qu'il appartient de prononcer la dernière. Je joindrai mon suffrage à ceux qui vont à

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

Oreste. Je n'ai point eu de mère pour me mettre au monde. Mon cœur toujours — jusqu'à l'hymen du moins — est tout acquis à l'homme : sans réserve je suis pour le père. Dès lors je n'aurai pas d'égard particulier pour la mort
d'une femme qui avait tué l'époux gardien de son foyer. (Elle met son suffrage dans l'urne.) Pour qu'Oreste soit vainqueur, il suffira que les voix se partagent. Faites vite tomber les suffrages des urnes,

juges à qui est commis ce
soin.

ORESTE.

O Phoibos Apollon, que sera la sentence ?

LE CORYPHÉE.

O sombre Nuit, ma mère, vois-tu ce qui se passe ?

ORESTE.

Me faudra-t-il me pendre ou voir encore le jour ?

LE CORYPHÉE.

Devrons-nous disparaître ou garder nos honneurs ?

APOLLON.

Comptez exactement les suffrages qui tombent, étrangers; en les triant, veillez à éviter la fraude.
Un suffrage qui manque provoque un désastre, comme une voix de plus relève une maison.

Les juges chargés du dépouillement présentent à Athéna les tableaux sur lesquels ils ont classé les suffrages.

ATHÉNA.

Cet homme est absous du crime de meurtre : le nombre des voix des deux parts est égal.

ORESTE.

O Pallas, toi qui viens de sauver ma maison,
j'avais perdu jusqu'au sol de mes pères, et tu me l'as rendu. Et l'on dira dans la Grèce : « Le voici de nouveau citoyen d'Argos et maître de son patrimoine, grâce à Pallas et grâce à Loxias » — et grâce à l'arbitre suprême, au
dieu Sauveur ⁶², qui, ayant égard au meurtre paternel et voyant celles-ci plaider pour ma mère, m'accorde le salut. Mais à ce pays, à ton peuple, pour l'avenir et la durée sans fin des jours, voici, moi, le serment que je fais, au moment
de rentrer dans ma demeure : Jamais un roi placé au gou-

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

vernail d'Argos ne portera en ces lieux des armes vouées au triomphe. Moi-même alors du fond de mon tombeau ⁶³, à ce transgresseur de la foi qu'ici je te jure, par d'irrémé-
diables revers, décourageant sa marche et plaçant sur sa route des présages de deuil, je me chargerai de faire regretter son entreprise. Mais, en revanche, si mes serments sont observés, si mon pays à la cité de Pallas ne cesse de rendre l'hommage de ses armes alliées, alors je lui serai clément.
Adieu donc ! adieu, Pallas, adieu, peuple d'Athènes, puissent tes attaques, irrésistibles à tes ennemis, sauver ta ville et glorifier tes armes!

Il sort. Apollon a déjà disparu. Animé.

LE CHOEUR.

Ah!

jeunes dieux, vous piétinez les lois antiques, et vous m'arrachez ce que j'ai en mains. Soit!
l'infortunée qu'on humilie fera sentir à cette terre — ah! malheur! — ce que pèse son courroux. Mon venin, mon venin, cruellement me vengera. Chaque goutte qui en coulera de mon cœur coûtera cher à cette ville : une lèpre en sortira,
mortelle à la feuille, mortelle à l'enfant, qui, s'abattant sur votre sol — Vengeance! Vengeance! — infligera à ce pays plus d'une plaie meurtrière ⁶⁴. — Mais je gémis! com-
ment agir plutôt ? Soyons lourdes à cette cité. Ah! elles

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

ont, hélas! subi un terrible affront, les tristes filles de la Nuit, cruellement humiliées!

ATHÉNA.

Écoutez-moi :

épargnez-vous de lourds san-
glots. Vous n'êtes pas des vaincues : un arrêt indécis, seul, est sorti de l'urne, pour satisfaire la vérité, non pour vous humilier. D'éclatants témoignages étaient là, émanés de Zeus ⁶⁵, et celui-là même nous les apportait, qui avait prédit à Oreste que de tels actes n'encouraient nul châti-
ment. Vous voulez, sur ce pays, cracher un pesant cour- roux : réfléchissez, ne vous emportez pas; ne rendez pas ce sol stérile, en laissant dégoutter de vos lèvres divines une écume sauvage, rongeuse de tous germes. Moi, je vous
offre sans réserve le séjour, l'asile qui vous conviennent en ce pays et où, sur le trône de vos autels luisants ⁶⁶, vous siégerez environnées du respect de ces citoyens.

Même mouvement.

LE CHOEUR.

Ah! jeunes dieux, vous piétinez les lois antiques, et vous m'arrachez ce que j'ai en mains. Soit!
l'infortunée qu'on humilie fera sentir à cette terre — ah! malheur! — ce que pèse son courroux. Mon venin, mon venin, cruellement, me vengera. Chaque goutte qui en coulera de mon cœur coûtera cher à cette ville : une lèpre en sor-

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

tira, mortelle à la feuille, mortelle à l'enfant, qui, s'abattant sur votre sol — Vengeance! Vengeance! — infligera à ce pays plus d'une plaie meurtrière. Mais je gémis! com-
ment agir plutôt ? Soyons lourdes à cette cité. Ah! elles ont, hélas! subi un terrible affront, les tristes filles de la Nuit, cruellement humiliées!

ATHÉNA.

Vous n'êtes point

humiliées; dans l'excès de
votre colère, ne vous en prenez pas, déesses, à des hommes; ne rendez pas la terre sourde à leurs appels. Moi, je m'assure en Zeus, et — faut-il le dire? — seule entre les dieux, je sais ouvrir la chambre où la foudre dort scellée ⁶⁷. Mais ici point n'en est besoin. Va, crois-moi; que ta
bouche furieuse ne lance pas sur ce sol des mots dont le seul fruit serait pour tout la mort! Endors la fougue amère de ce noir flux de haine; reçois ta part d'honneurs et viens vivre avec moi. En ce vaste pays, désormais toutes les prémices, offrandes de naissance et offrandes d'hymen, te seront réservées, et tu ne cesseras de louer
mon conseil. ⁶⁸

Agité.

LE CHŒUR.

Moi, subir ce sort, moi, l'antique déesse! Moi, habiter ce pays en être impur et méprisé, ah!... Non,
je ne respire que colère et vengeance. Las! Terre et Ciel! ah! quelle souffrance, quelle souffrance entre donc dans mon cœur! Entends-moi, ô Nuit, ma mère : mes antiques hon-

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

neurs, des dieux aux ruses méchantes me les ont ravis et réduits à rien.

ATHÉNA.

A tes colères je veux être

indulgente, car tu as l'âge pour toi. Mais, si tu en sais plus que moi sans
doute, à moi aussi Zeus a donné quelque sagesse. Si vous allez dans une autre contrée, vous regretterez ce pays. Écoutez mon oracle : le flot montant des jours fera grandir la gloire de ma ville, et toi, fixée sur son sol glorieux, à
côté de la demeure d'Érechtée ⁶⁹, tu verras des cortèges d'hommes et de femmes t'offrir ce qu'aucun autre peuple ne te saurait donner. Mais, de ton côté, en ces lieux que j'aime, ne pousse pas ces aiguillons sanglants qui ravagent
les jeunes poitrines, et, sans vin, les enivrent de folles fureurs. Ne va pas, comme on fait pour les coqs, attiser la colère au cœur de mes citoyens et mettre en eux cette soif de meurtre qui lance frères contre frères, en leur soufflant mutuelle audace. Vienne la guerre étrangère,
toujours à la portée de ceux qu'anime un fervent désir de vraie gloire : mais fi des combats entre oiseaux de la volière! Voilà donc ce qu'il t'est loisible de tenir ici

de ma main : bénédictions à répandre, bénédictions à recevoir, bénie et adorée du pays pieux entre tous dont tu deviendras citoyenne. ⁷⁰

Même mouvement.

LE CHŒUR.

Moi, subir ce sort, moi, l'antique déesse! Moi, habiter ce pays en être impur et méprisé, ah!... Non, je

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

ne respire que colère et vengeance. Las! Terre et Ciel! ah!
quelle souffrance, quelle souffrance entre donc dans mon cœur! Entends-moi, ô Nuit, ma mère : mes antiques hon-
neurs, des dieux aux ruses méchantes me les ont ravis et réduits à rien.

ATHÉNA.

Non, je ne me lasserai pas

de te dire ton intérêt, de peur que tu n'ailles prétendre que ma jeune divinité et les hommes de cette ville ont chassé sans honneur et banni de ce sol une antique déesse. Si tu sais
respecter la Persuasion sainte, qui donne à ma parole sa magique douceur, va, tu resteras ici. Mais, si tu t'y refuses, vraiment tu serais inique en laissant tomber sur ce pays dépit, courroux ou vengeance qui seraient cruels à mon
peuple, alors qu'il t'est permis de jouir sans conteste du droit de bourgeoisie au milieu d'une cité qui à jamais t'honorera.

LE CORYPHÉE.

Souveraine Athéna, que sera mon séjour ?

ATHÉNA.

Exempt de toute peine : accepte-le, crois-moi.

LE CORYPHÉE.

Mettons que je l'accepte : quels hon- neurs m'y attendent?

ATHÉNA.

Sans toi, nulle maison ne pourra prospérer ⁷¹.

LE CORYPHÉE.

Tu sauras m'assurer une telle puis- sance?

ATHÉNA.

Je ne protégerai que qui t'honorera.

LE CORYPHÉE.

Et cet engagement vaut pour l'éternité.

ATHÉNA.

Qui me force à promettre, si je ne puis tenir?

LE CORYPHÉE.

Tu charmes mon courroux : je renonce à ma haine.

LES EUMÉNIDES

ATHÉNA.

Alors tu vas ici te faire des fidèles.

LE CORYPHÉE.

Quels vœux m'ordonnes-tu de chanter sur ta ville?

ATHÉNA.

Ceux qui appelleront un triomphe sans tache ⁷². Et d'abord que toutes les brises qui se lèvent de la
terre, de l'onde marine ou du ciel, viennent aux rayons d'un soleil propice, souffler sur ce pays! Que la riche fécondité du sol et des troupeaux jamais ne se lasse de rendre ma cité prospère! Que la semence humaine y soit
aussi protégée! Les impies, en revanche, sarcle-les sans scrupule; j'aime à voir, comme un bon jardinier, le Juste croître à l'abri de cette ivraie. Voilà les vœux qui te regardent. Pour les nobles luttes guerrières, c'est moi qui
veillerai à ce que toujours elles fassent honneur à ma cité, triomphante parmi les hommes!

Décidé.

LE CHŒUR.

Oui,

je veux vivre avec Pallas et ne point dédaigner la ville dont Zeus tout-puissant et Arès font par
leur présence le donjon des dieux, éclatant rempart des saints autels de la Grèce. Sur elle j'épands mes vœux en oracles propices. Que tous les bonheurs qui font une vie
prospère, de son sol,

jaillissent en foule à la clarté d'un soleil resplendissant ⁷³!

Mélodrame.

ATHÉNA.

J'obéis à l'amour que je porte à ce peuple en fixant ici de puissantes et intraitables déesses, dont le lot

LES EUMÉNIDES

est de tout régler chez les hommes. Qui n'a point su se concilier ces divinités terribles, ne peut comprendre d'où viennent les coups qui s'abattent sur sa vie. Ce sont les crimes de ses pères qui le traînent devant elles, et un trépas
muet, en dépit de son fier langage, l'anéantit sous

leur implacable courroux.

Même mouvement.

LE CHŒUR.

Que jamais souffle empesté ne vienne flétrir nos arbres! ce sera là mon bienfait : le feu qui consume
les jeunes bourgeons ne franchira pas vos frontières. Et que le triste mal dont meurent les moissons ne s'approche pas d'ici!

Que la terre nourrisse de belles brebis, chacune mère
de deux agneaux au temps fixé! Et que

le produit du trésor que ce sol vous a révélé jamais ne cesse de faire honneur au don des dieux ⁷⁴!

Mélodrame.

ATHÉNA.

Entendez-vous, gardiens de la cité, ce qu'elle
s'apprête à faire pour vous?

La puissance est grande de l'auguste Érinys, auprès des Immortels comme auprès des dieux infernaux; et, pour les hommes, ce sont elles qui, clairement et pleinement, aux uns donnent les chansons,
aux autres une vie embuée de larmes.

Plus soutenu.

LE CHŒUR.

J'écarte de vous les destins qui vont fau- chant les jeunes hommes. Accordez aux vierges aimables de

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

vivre aux côtés d'un époux ⁷⁵, arbitres du sort des humains, Parques, filles de notre mère ⁷⁶, ô divines distributrices d'équité, qui, fixées

dans toute maison, à toute heure y faites
sentir le poids de vos présences justicières, vous, de toutes les divinités les plus entourées de respect!

Mélodrame.

ATHÉNA.

A entendre ce qu'en leur bonté elles assurent
à ma ville, je me sens le joie au cœur, et je bénis la Persua- sion,

dont les regards guidaient mes lèvres et ma langue en face de leurs farouches refus ⁷⁷. Le dieu de la parole, Zeus,
l'a emporté, et mon obstination bienfaisante triomphe pour l'éternité.

Même mouvement.

LE CHŒUR.

Et que jamais, dans cette ville, ne gronde
la Discorde insatiable de misères! Que la poussière abreuvée du sang noir des citoyens ne se paye pas, en sa colère,

du sang de ces représailles qui font la ruine des cités! Que tous
entre eux n'échangent que des joies, remplis d'un mutuel amour et haïssant d'un même cœur! ⁷⁸ A bien des maux humains il n'est pas d'autre remède.

LES EUMÉNIDES Mélodrame.

ATHÉNA.

Dira-t-on qu'elles se refusent à trouver la
voie des souhaits

The Furies (OCR draft) Experimental (The Furies. Robert Potter, 1779.) — 64 focus

No: I will not forſake thee: to the end

My guardian care ſhall favour and aſſiſt thee

Preſent, or diſtant far: but to thy foes

I know not mercy.

See this griefly troop,

Sleep has oppreſs'd them, and their baffled rage

Shall fail, grim-viſag'd hags, grown old

In loath'd virginity: nor God, nor man
90

Approach'd their bed, nor ſavage of the wilds;

For they were born for mischiefs, and their haunts

In dreary darkneſs 'midſt the yawning gulfs

Of Tartarus beneath, by men abhorr'd,

And by th' Olympian Gods.
95

Fly then, nor yield

To weak diſtruſt: they, be thou fure, will follow

With unremitting chace thy flying ſteps

Wide wand'ring o'er the firm terrene, and o'er

The humid ſea, and wave-furrounded towns.
100

But faint thou not, ſink not beneath thy toils;

Fly to the city of Minerva, take

Thy ſuppliant ſeat, with reverence in thy arms

Graſp

APOLLO.

Graſp her time-honour'd image. Holding there
105

Concordant counſels, lenient of these ills,

We shall not want the means to heal thy pains,

And ratify thy peace: for at my bidding

Thy ſword is purple with thy mother's blood.

ORESTES.

'Tis not unknown to thee, royal Apollo,
110

That I have done no deed of baſe injustice:

This known, forſake not, ſlight not my juſt cauſe:

Strong is thy pow'r, and faithful to defend.

APOLLO.

Remember: let not fear unman thy mind.

And thou, my brother, by our ties of blood,
115

Our common parent, I adjure thee, Mercury,

Protect him: rightly if the name of guide

Be thine, be thou his guide; defend my ſuppliant;

For Jove with reverence looks on mortal man,

That awefully reveres our guiding pow'r,
120

To

To the FURIES ſleeping.

The GHOST of CLYTEMNESTRA.

What, can you fleep? Is this a time t' indulge

Your indolent repoſe? Thro' your neglect

I am diſhonour'd 'mongſt the dead, revil'd,

For that I flew him with inceſſant taunts,
125

And wander with disgrace: this infamy,

I tell you, is thro' you: my horrid ſuff'rings,

From those moſt dear to me, excite no anger

Of one offended God;

yet I was ſlain
130

By my fon's hand. With thy mind's eye behold

Theſe wounds: in ſleep the vig'rous foul, ſet free

From groſs corporeal ſenſe, with keener view

Looks thro' the fate of mortals, dimly ſeen

Thro' the day's troubled beam.
135

The GHOST of CLYTEMNESTRA.

Oft' have ye taſted

My temp'rate off'rings mix'd with fragrant honey,

Grateful libations: oft' the hallow'd feaſt

Around my hearth, at midnight's folemn hour,

When not a God ſhar'd in your rites:
140

but this,

All this I ſee diſparag'd now, and ſcorn'd;

And he is fled, light as the bounding roe,

Burſt from your nets, with many' a bitter ſcoff.

Hear me, O hear! 'tis for my foul's repoſe
145

I plead: rouſe your keen ſenſe, infernal pow'rs,

'Tis Clytemneſtra calls you in your dreams.

The GHOST of CLYTEMNESTRA.

Deep is your ſleep; mean while he diſtant flies:

I aſk your aid; elſe not a ſuppliant comes

To interrupt your reſt: ſupine you lie
150

In dead repoſe, nor pity my afflictions;

Meanwhile Oreſtes flies: ſhall he eſcape,

The murd'rer of his mother?

Sound thy ſleep,

And loud thy deep-drawn breath. Haſt thou
155

e'er done

Ought, but fell deeds of miſchief? Rouſe, awake:

The terrors of the dragon loſe their force,

Quench'd in the dark profound of toil and ſleep.

CHORUS
asleep.

Seize him there, ſeize him, ſeize him, take good heed.
160

The GHOST of CLYTEMNESTRA.

In dreams doſt thou purſue him, like the hound

That opens in his fleep, on th' eager chace

E'en then intent.

And is this all? Awake,

Ariſe: let not thy toil ſubdue thee; know
165

What loſs enſues if ſleep enfeebles thee;

And let theſe juſt reproaches ſting thy mind,

Incentives to the wife: with firey breath,

That ſnuffs the ſcent of blood, purſue this ſon,

Follow him, blaſt him in the profp'rous chace.
170

CHORUS
awaking.

Awake, ariſe: rouſe her as I rouſe thee.

Yet doſt thou ſleep? Leave thy repoſe; ariſe:

Look we if this firm guard hath been in vain.

Ha, ſiſters, ha! 'tis baſe, 'tis foul;

Vain is our labour, vain our care:

175

This inſult ſtings my tortur'd ſoul,

Untaught contempt and wrong to bear.

Whilſt overpow'r'd with ſleep I lay,

Burſt from the net eſcapes the prey.

Great triumph, treach'rous ſon of Jove,

180

In youth's freſh prime to mock my age!

Thee cou'd this impious ſuppliant move

(And thou a God) whoſe cruel rage

Plung'd in his mother's breast his ſword?

Yet thou hast ſcreen'd the wretch abhorr'd.

185

CHORUS
awaking.

Claſhing her ſcourge with hideous ſound

Reproach upon my ſlumbers ſtole;

Deep in my heart impreſs'd the wound,

E'en yet chill horror ſhakes my ſoul.

These are the deeds in miſrule's hour

190

When youthful Gods uſurp the pow'r.

See all defil'd with gore thy throne,

There fate the murd'rer dropping blood.

Yet theſe pollutions are thy own;

From thee the call, the impulſe flow'd:
195

Such grace, deſpis'd th' age-honour'd Fates',

Your new unhallow'd ſhrines awaits.

CHORUS
awaking.

And ſhall this wretch in ſafety breath,

Screen'd by thy pow'r ſevere to me;

No: let him fly the earth beneath,

200

Never, he never ſhall be free:

No: as he dared this murd'rous deed,

Murder ſhall fall upon his head.

APOLLO.

Hence, I command you, from my hallow'd ſeat

Begone with ſpeed; quit this oracular ſhrine:

205

This is no place to ſnatch your winged ſerpents,

And hurl them from your golden-twifted ſſtring,

To wring the black blood from the human heart

With torture, then diſgorge your horrid feaſt

Of clotted gore: Such guests my houſe abhors.

210

Begone where vengeance with terrific rage

Digs out the eyes, or from the mangled trunk

Remorſeleſs rends the head; to flaughters go,

Abortions, lurking ambush, rampir'd force,

To ſuff'rings, to impalements, where the wretch
215

Writhes on the ſtake in tortures, yelling loud

With many' a ſhriek: In feaſts like these, ye hags

Abhorr'd, is your delight; ſufficient proof

That execrable form: the deſert wild,

Where the blood-rav'ning lion makes his den,
220

Such ſhou'd inhabit; nor with impure tread

Pollute theſe golden ſhrines: begone, and graze

Without a keeper; for of ſuc an herd

Th' indignant Gods diſdain to take the charge.

CHORUS.

Now, royal Phœbus, hear me ſpeak: in this
225

Not an aſſociate art thou, but alone

Thou didst this deed, and thine alone the blame.

APOLLO.

Why this to me? Inform me; but be brief.

CHORUS.

Thy voice, pronounc'd from this oracular

Injoin'd this wretch to ſhed his mother's blood.
230

APOLLO.

Injoin'd him to avenge his father's death.

CHORUS.

To this ſtrange murder promis'd thy protection.

APOLLO.

I charg'd him to ſeek refuge in this ſhrine,

CHORUS.

But these attendants thou with taunts inſulteſt.

APOLLO.

Unworthy they t' approach this ſacred ſeat.
235

CHORUS.

Such was our charge: we come not uncommanded.

APOLLO.

What is that honour? Make the glorious boaſt.

CHORUS.

To drive the murd'rers of their mothers hence.

APOLLO.

What, fav'ring her, whoſe bold hand flew her husband?

CHORUS.

Nor ſhou'd his hands be ſtain'd with kindred blood.
240

APOLLO.

The ſacred pledges of connubial Juno

And Jove haſt thou diſparag'd, ſet at nought;

And Venus is diſparag'd by thy words,

From whom the dearest joys, that ſweeten life,

Ariſe; for hallow'd is the nuptial bed,

245

Of deeper ſanctity than oaths, and guarded

By justice. If to those, whoſe mutual rage

Bathes in each others' blood, thy chaſt'ning hand

Is gentle; if thine eye looks milder on them,

Nor flames with wrath; unjustly does thy vengeance

250

Purſue Oreſtes; ſuch I now behold

Thy threat'ning mien, to others more benign.

But Pallas, righteous queen, ſhall judge this cauſe.

CHORUS.

But never, never will I quit this man.

APOLLO.

Purſue him then; to toil add fruitless toil.
255

CHORUS.

Think not thy words ſhall make my rage relent.

APOLLO.

Shall thy rage touch him? No; I brook it not.

CHORUS.

At Jove's high throne thou art reputed great:

Yet, ſince a mother's blood calls loud for vengeance,

My keen purſuit ſhall trace him ſtep by ſtep.
260

APOLLO.

To me his vows are paid; I will aſſiſt,

And ſet him free: for dreadful were the wrath

'Mongſt Gods and men, ſhou'd I betray my ſuppliant.

CHORUS.

Theſe toils oppreſs me, as with breathless haſte

I urge the keen purſuit: o'er the long tract
265

Of continent, and o'er th' extended ocean,

Swift as the flying ſhip I hold my courſe,

Tho' on no pennons born.

ORESTES.

Hither, divine Minerva, by the mandate

Of Phœbus am I come. Propitious pow'r,
270

Receive me by the Furies' tort'ring rage

Purſued, no vile unhallow'd wretch, nor ſtain'd

With guilty blood, but worn with toil, and ſpent

With many' a painful ſtep to other ſhrines,

And in the paths of men. By land, by ſea
275

Wearied alike, obedient to the voice,

The oracles of Phœbus, I approach

Thy ſhrine, thy ſtatue, Goddess; here to fix

My ſtand, till judgment ſhall decide my cauſe.

CHORUS.

There, there he ſtands,
280

His speed outſtripping mine. Have I then found thee?

With joy I ſnuff the ſcent of human blood.

Take heed, take heed; keep careful watch not let

This murderer of his mother once more 'ſcape,

By ſecret flight, your vengeance: trembling, weak,
285

He hangs upon the image of the Goddess,

And wishes to be clear'd of his baſe deeds.

It may not be: no: when the fluent moiſture

Is ſunk into the ground, 'tis loft for ever:

Can then a mother's blood, ſpilt on the earth,

290

Be from the earth recover'd? No. Thy hour

Of ſuff'ring is arriv'd, the hour that gives

The purple ſtream, that warms thy heart, to quench

My thirst, which burns to quaff thy blood, and bend

To the dark realms below thy waſted limbs;

295

There, for thy mother's murder, ſhalt thou learn

To taste of pain; there ſee whatever mortal

Dar'd an injurious deed, profaned the Gods,

Attack'd with ruffian violence the ſtranger,

Or rais'd his impious hand againſt a parent,
300

Each with vindictive pains condemn'd to groan,

His crimes requiting; for beneath the earth

The aweful Judge of mortals Pluto ſits,

And with relentless Justice marks their deeds.

ORESTES.

Train'd in affliction's rigid lore, I know

305

Many ablutions: when to ſpeak I know,

When to be filent: inſpiration now

With heav'nly wisdom prompts my tongue to plead.

The faded blood is vaniſh'd from my hands,

Nor from my mother's ſlaughter leaves a ſtain;

310

The recent crimſon at Apollo's ſhrine

Waſh'd off with lavers pure, with offer'd victims

Aton'd.

This honeſt prelude might be graced

With many' an argument: nor came I hither
315

Conforted with a vile and impious band.

All things with time grow old, and wear away.

And now from hallow'd lips my pious pray'r

Invokes the pow'r preſiding o'er this realm,

Royal Minerva, that ſhe haſte to aid
320

Her ſuppliant: ſo with voluntary zeal

Myſelf, my country, all the Argive people,

To her with justice I devote for ever.

If in the coaſts of Libya, on the banks

Of Triton, native ſtreame, ſhe ſets her foot
325

Or bare, or buſkin'd, prompt to aid her friends;

If o'er the plains of Phlegra, like a chief

That marſhals his bold troops, ſhe darts her eye,

Her preſence I implore; tho' diſtant far,

The Goddeſs hears; to free me from these ills.
330

CHORUS.

No: not Apollo, nor Minerva's pow'r

Shall ſet thee free, but that an abject outcaſt

Thou drag thy ſteps, ſeeking in vain to find

Reſt to thy joyleſs ſoul, exhausted, worn,

A lifeleſs ſhadow.

335

Yet thy pride replies not,

Me, and my threats deſpiſing, tho' to me

Devoted, my rich victim, and alive

To feed my rage, not offer'd on the altar.

Hear now the potent ſtrain, that charms thee mine.

340

PROSODE.

Quickly, ſiſters, ſtand around,

Raiſe your choral warblings high;

Since, the guilty ſoul to wound,

Swells the horrid harmony.

Since to mortal man we ſhow
345

How we give his fate to flow;

Since our will his doom ordains,

Show that juſtice 'mongſt us reigns.

He, whoſe hands from guilt are pure,

Stands in innocence ſecure;
350

And from youth to honour'd age

Fears not our vindictive rage.

To the wretch, that ſtrives to hide

Ruffian hands with murder died,

Cloath'd in terrors we appear,
355

Unrelentingly ſevere;

And, faithful to the injur'd dead,

Pour our vengeance on his head.

STROPHE 1.

Hear me, dread parent, ſable-veſted Night,

O hear th' avenger of each impious deed;

360

Whether we lie in ſhades conceal'd,

Or to the eye of day reveal'd!

Seeſt thou how Phœbus robs me of my right

From my juſt rage the trembling victim freed,

Deſtin'd his mother's death t' atone,
365

And for her blood to ſhed his own!

O'er my victim raiſe the ſtrain,

And let the diſmal sound

His tortur'd boſom wound,

And to frenzy fire his brain.

370

Silent be the ſilver ſhell,

Whilſt we chaunt the potent ſpell;

Then yelling bid th' infernal deſcant roll,

To harrow up his ſoul.

ANTISTROPHE 1.

Avenging Fate, as bending o'er the loom

375

She wove the web, to us this part aſſign'd,

"Whoe'er the laws ſhall dare diſdain,

"And his rude hand with murder ſtain,

"Purſue him Furies, urge his rigorous doom,

"Till refuge in the realms below he find."

380

E'en there not free; my chaſt'ning pow'r

Purſues him to that dreary shore.

O'er my victim raiſe the ſtrain,

And let the diſmal ſound

His tortur'd boſom wound,

385

And to frenzy fire his brain.

Silent be the ſilver ſhell,

Whilſt we chaunt the potent ſpell;

Then yelling bid th' infernal deſcant roll,

To harrow up his ſoul.

390

STROPHE 2.

This taſk aſſign'd us at our natal hour,

Far from th' immortal Gods our ſteps we bend:

Nor welcome at the ſocial feaſt,

Nor honour'd with a ſplendent vest;

For mine I proudly claim the dreadful pow'r
395

From its firm base the ruin'd house to rend,

When in calm peace its ruthless lord

Diftains with a friend's blood his ſword.

Him, tho' ſtrong, we rush to ſeize;

And for the new-pour'd blood

400

Demand his purple flood,

Glorying in the ſacrifice;

Duteous haſt'ning to remove

Cares like these from angry Jove;

And ſpare, whilſt fierce for blood my vengeance flies,
405

The terrors of the ſkies.

ANTISTROPHE 2.

His wrathful eye Heav'n's mighty monarch rolls,

Awefully filent, on this blood-ſtain'd race.

But all the gorgeous blaze of pow'r,

Which trembling mortals here adore,

410

When, mantled in these ſable-ſſhaded ſtoles,

With blood-besprinkled feet we urge the chace,

Sinks darkling to th' infernal ſhades,

And all its boafted glory fades.

Near him, as he flies, I bound,

415

And when, with guilt oppreſt,

His weary ſteps wou'd reſt,

Spurn him headlong to the ground.

Senſeleſs he, perchance, and blind,

Such the frenzy of his mind,

420

Such the deep gloom guilt ſpreads around his walls,

He knows not that he falls.

EPODE.

But ſhall ſhelt'ring wall or gloom

That from dark'ning guilt is ſpread,

Hide him from his rigorous doom,

425

Or protect his deſtin’d head?

Mine the vengeance to deſign,

And to ſtamp it deep is mine.

Sternly mindful of the crime,

Nor by man appeas’d, nor time,

430

When the wretch, whoſe deed unbleſt

Dares profane high Heav'n's behest,

Tho' conceal'd from mortal eyes

Thro' the ſunleſs darkneſs flies,

We pursue the rugged chace,

435

And his dubious footſteps trace.

Hear then guilty mortals, hear,

And the righteous God revere;

Hear the taſk to me aſſign'd,

Fate the firm decree ſhall bind;
440

Mine the prize of old ordain'd,

Never with diſhonour ſtain'd,

Tho' my drear abode profound

Night and darkneſs cover round.

MINERVA, ORESTES, CHORUS. MINERVA.

It was a voice that call'd; diſtant far
445

I heard it, where Scamander laves the fields

My ancient right: to me the Grecian chiefs

With voluntary zeal aſſign'd this portion

Of their rich conqueſt, ever to be mine,

Selected as a gift to the brave race
450

Of Theseus. With a speed that equals wings

My vig'rous ſteeds thence whirl'd my car, the wind

Againſt my ægis ruſtling as I paſs'd.

But who are these conſorted here? Mine eye

Views them unterrified; but much I marvel.
455

What, and whence are you? To you all I ſpeak,

To him, the ſtranger, ſeated at my image,

And you, whoſe hideous ſhape reſembles nought

Of mortal race, nor Goddeſſes in Heav'n

Seen by the Gods, nor like the human form.
460

But the deform'd to taunt with obloquy

Is unbeſeeming, juſtice ſstarts at it.

CHORUS.

Daughter of Jove, take our report in brief.

We are the gloomy progeny of night,

Call'd Furies in the drear abodes below.
465

MINERVA.

I know your race, and aptly added titles.

CHORUS.

Soon ſhalt thou learn my honours, and my office.

MINERVA.

Speak clearly then, without perplexing preface.

CHORUS.

'Tis ours to drive the murd'rers from the houſe.

MINERVA.

This all the vengeance to their guilt aſſign'd?
470

CHORUS.

Where they ſhall never taſte or peace or joy.

MINERVA.

And does thy yelling voice thus drive HIM out?

CHORUS.

He dared to be the murd'rer of his mother.

MINERVA.

Urg'd by the force of no neceſſity?

CHORUS.

What force cou'd urge the wretch to kill his
475

mother?

MINERVA.

He hears but half, that hears one party only.

CHORUS.

He wou'd refuſe an oath, nor dares propoſe it. s

MINERVA.

Thy aim ſeems rather to obtain the fame

Of juſtice, than to execute her laws.
480

CHORUS.

How ſo? Inform me; thou art rich in wiſdom.

MINERVA.

Deeds of injuſtice are not clear'd by oaths.

CHORUS.

Hear thou the cauſe, and judge with righteous

juſtice.

MINERVA.

Reſts the deciſion of the cauſe on me?
485

CHORUS.

We reverence thee as worthieſt 'midſt the worthy.

MINERVA.

Say, ſtranger, what can'ſt thou reply to this?

Speak firſt thy race, thy country, thy misfortunes;

Then urge thy plea againſt this accuſation;

If truſting in the juſtice of thy cauſe,

490

Thus ſeated near my altar, thou embrace

With reverend hands, a ſuppliant as Ixion ,

My ſtatue. Be thy anſwer ſhort and clear.

ORESTES.

Royal Minerva, let me firſt remove

What thy laſt words, with much concern, ſuggeſt.
495

I am not ſtain'd with blood, nor ſhall my hand

Pollute thy ſtatue: what I urge in proof

Bears ſtrong conviction. Him, whoſe hands are red

With blood, the laws forbid to plead his cauſe,

Till with its flowing gore the new-ſlain victim
500

Has made atonement, and the cleanſing wave

Reſtor'd his purity. In other ſhrines

Long ſince theſe hallow'd rites have been perform'd

With offer'd victims and the fluent ſtream.

Blameleſs of this offence, I next declare
505

My race: An Argive: nor to thee unknown

My fire, the leader of the naval hoſts,

The royal Agamemnon; for with him

Thy conquering hand laid the proud walls of Troy

In duſt: returning to his houſe he periſh'd
510

By deeds of baſeneſs; for my dark-ſoul'd mother

With various trains in private murder'd him;

Th' enſanguin'd bath atteſted the foul deed.

I, then an exile, bending back my ſteps,

Slew her that gave me birth; nor ſhall my tongue
515

Deny the deed; it was a vengeance due

To my lov'd father's ſhade: ſo Phœbus deem'd,

Who urg'd me, and denounc'd heart-rending woes,

Shou'd I ſhrink back refuſing to avenge

The guilt: but if with juſtice, be thou judge.
520

To thy deciding voice my ſoul ſubmits.

THE FURIES. 263

MINERVA.

This is a cauſe of moment, and exceeds

The reach of mortal man: nor is it mine

To judge, when blood with eager rage excites

To vengeance.

525

Thou with preparation meet

Haſt to my ſhrine approach'd a ſuppliant pure,

Without offence; and to my favour'd city

Uncharg'd with blame I readily receive thee.

Let theſe, whoſe ruthleſs rage knows not the
530

touch

Of pity, not ſucceeding in their plea,

Retire awhile, till judgment ſhall decide

The conteſt: from their breaſts black poiſon flows,

And taints the ſick'ning earth.
535

Thus I pronounce

To each, unequal in this dubious ſtrife

To give content to both. But ſince to me

Th' appeal is made, it ſhall be mine t' elect

Judges of blood, their faith confirm'd by oath,
540

And ratify the everlaſting law.

Prepare you for the trial, call your proofs,

Arrange your evidence, bring all that tends

To aid your cauſe: I from the holieſt men

That grace my city will ſelect to judge
545

This cauſe with juſtice; men, whoſe ſanctity

Abhors injuſtice, and reveres an oath.

CHORUS.

STROPHE I.

Confuſion on theſe upſtart laws!

Havoc with haughty ſtride

Shall march, and wave her banner wide,

550

If venial be this bloody caitiff's cauſe.

Impunity ſhall mortals lead

To ev'ry ſavage deed,

And prompt the ſon with rage unbleſt

To plant the dagger in the parents' breaſt.
555

I ſmile at all this lawleſs force;

Nor ſhall our dreaded pow'r

In vengeance viſit impious mortals more:

No: let deſtruction take her deſtin'd courſe,

ANTISTROPHE I.

Whiſlt his own anguiſh one ſhall moan,

560

He hears his neighbour tell,

Appall'd, of deeds as fierce, as fell;

Tear falls to tear, and groan ſucceeds to groan.

Nor ſhall the rolling ſtorm of woe

One gleam of comfort know.

565

When anguiſh rends the tortur'd breaſt,

Be not to us the mournful call addreſt.

"Where is your throne, ye Furies, where

Juſtice," the father cries,

Or the pale mother, as in blood ſhe lies:
570

But juſtice from her throne is exil'd far.

STROРНЕ 2.

Yet are there hours, when conſcious fear

And the ſtern eye, that darts

Severely thro' their ſecret hearts,

With ſober counſels check their mad career.

575

For when no ray of heavenly light

Breaks thro' the fullen night,

Dark deeds enſue, and virtue's pow'r

By man, by ſtate is reverenc'd no more.

Shall he, the wretch that ſcorns controul,

580

And ſpurns each ſacred law,

Or he that drags his chain with ſervile awe,

Feel the ſweet peace that calms the virtuous ſoul?

ANTISTROPHE 2.

Placed in the midſt does ſtrength reſide.

With an indignant frown
585

On each extreme the Gods look down;

Injuſtice is the child of impious pride.

But all the joys, that life can know,

From temper'd wiſdom flow.

To juſtice chief thy ſoul incline,
590

And bow with reverence at her hallow'd ſhrine.

Nor dare, allur'd by curſed gold,

With foot profane and bold

To ſpurn her altars: vengeance waits the crime,

"And arm'd with terrors knows her deſtin'd time.

595

EPODE.

Let each with awe profound

A parent's honour'd name obey:

Each to thy milder voice, humanity,

Attentive homage pay,

When for the ſtranger thou art found

600

Pleading thy ſtrains of pious potency.

He, that to virtue's heav'nly pow'r

Unforc'd his willing ſoul ſhall bow,

Nor ruin's tyrant rage ſhall know,

Nor keen affliction's tort'ring hour.

605

But he, that dares her ſacred laws deſpiſe,

Trampling on juſtice to amaſs his prey,

Appall'd ſhall hear the ruſhing whirlwinds riſe,

And tremble at the ſtorms that ſwell the ſea.

Wild with deſpair

610

He pours his pray'r,

Whirl'd in the giddy tempeſt round;

His blaſted pride

The Gods deride,

And all his daring hopes confound;

615

Smile, as they view him rack'd with pain

Bound in misfortune's iron chain;

As on the pointed rock they ſee him thrown,

To periſh there unpitied and alone.

MINERVA.
MINERVA, APOLLO, ORESTES, CHORUS. The JUDGES ſeated.

Now, herald, let thy voice to all my people

620

Proclaim attention: ſound the Tuſcan trumpet,

That its ear-piercing notes may fill the city,

Commanding ſilence, and impreſſing awe

Due to this great aſſembly; that the ſtate

May learn my everlaſting laws, and hear

625

The righteous judgment that decides this cauſe.

CHORUS.

Royal Apollo, where thy rule extends,

There lord it: but what right canſt thou claim

here?

APOLLO.

To give my evidence I come. This man
630

Is at my ſhrine a ſuppliant, at my ſhrine

He ſojourns; with ablutions x

pure I cleanſ'd

APOLLO.

His ſtains of blood; and now ſhall plead his

cauſe,

Our common cauſe, ſince for his mother's death
635

Your accuſations reach e'en me: but thou

Urge, as thou canſt, thy plea: open the charge.

MINERVA.

This is incumbent on you; open then

The charge: th' accuſer's voice muſt firſt explain

Clearly thro' ev'ry circumſtance the cauſe.
640

CHORUS.

Tho' we are many, brief ſhall be our words,

Now anſwer me in order, word for word.

My firſt demand is, Didſt thou kill thy mother?

ORESTES.

I did; and never ſhall deny the deed.

CHORUS.

Firſt of the three this is one ſignal foil y

.
645
:

ORESTES.

ORESTES.

Unmov'd I ſtand, and thy proud vaunts are vain.

CHORUS.

Declare it then at once, How didſt thou kill her?

ORESTES.

I drew my ſword, and plung'd it in her breaſt.

CHORUS.

At whoſe perſuaſion? Or by whoſe advice?

ORESTES.

By His oracular voice: he will atteſt it.
650

CHORUS.

The Prophet urge thee to this bloody deed!

ORESTES.

Nor thus far have I to accuſe my fate.

CHORUS.

Far other language the condemning vote

Will teach thy tongue.

ORESTES.

My confidence is firm;
655

My father from the tomb will ſend me aid.

CHORUS.

Confiding in the dead, he flew his mother.

ORESTES.

Her breaſt was ſpotted with a double ſtain.

CHORUS.

What may this mean? Speak, and inform thy

Judges.
660

ORESTES.

She ſlew my father when ſhe ſlew her husband *

.

CHORUS.

And yet thou liveſt: from that ſtain ſhe's free.

ORESTES.

Why, whilſt ſhe liv'd, didſt thou not drive her

out?

1
665

CHORUS.

She had no kindred blood with him ſhe flew.

ORESTES.

Is mine allied then to my mother's blood?

CHORUS.

How elſe, before thy birth, did ſhe ſuſtain,

How nouriſh thee? The murd'rous wretch diſs-

owns

670

That dearest of all ties, a mother's blood.

ORESTES.

Now let me call thy teſtimony; now

Declare, Apollo, if I flew her juſtly:

For that I flew her, in ſuch circumſtance,

I not deny: if rightfully, or not,
675

Decide, that I to theſe may plead thy ſanction.

APOLLO.

To you, the great and reverend council here

Plac'd by Minerva, will I ſpeak, and truly;

For never ſhall the God of Prophecy

Pronounce a falſehood; never have I utter'd
680

From my oracular ſeat to man, to woman,

Or ſtate, ſave what the great Olympian Sire a

Shall have commanded.

Of his ſovereign juſtice

Learn you the force, and bow to his high will;
685

Nor deem an oath of greater pow'r than Jove.

CHORUS.

This oracle, thou ſay'ſt, was dictated

By Jove, to charge Oreſtes, whilſt his hand

Was arm'd with vengeance for his father's murder,

To pay no reverence to his mother's blood.
690

APOLLO.

Of higher import is it, when a man

Illuſtrious for his virtues, by the Gods

Exalted to the regal throne, ſhall die,

Die by a woman's hand, by one that dares not

Bend, like an Amazon, the ſtubborn bow.
695

But hear me, Pallas, hear me you, that ſit

In aweful judgment to decide this cauſe.

Victorious from the war, with glory crown'd,

And graced with many' a trophy, at the bath

She ſmilingly receiv'd him; there refreſh'd,
700

As o'er his head he threw the ſplendid robe

Prepar'd t' entangle him, ſhe ſlew her husband.

So died the chief, the glorious, the renown'd,

The leader of the warlike troops of Greece:

And ſuch I ſpeak this woman, reverend Judges,
705

To ſtrike your ſouls with horror at her deeds.

THE FURIES. 275

CHORUS.

So Jove, it ſeems, reſpects the father's fate;

Yet on his father he cou'd bind the chain,

The hoary Saturn: that his deed gainſays

Thy words: I pray you mark the poor evaſion.

710

APOLLO.

Deteſted hags, th' abhorrence of the Gods!

He cou'd unbind theſe chains, and the releaſe

Has a medicinal pow'r. But when the blood,

That iſſues from the ſlain, ſinks in the duſt,

It never riſes more.
715

For this my fire

No remedy admits, in all beſides

With ſovereign pow'r or ruins or reſtores.

CHORUS.

See with what ill-judg'd zeal thy arguments

Labour t' abſolve him! Shall the wretch, whoſe
720

hand

Spilt on the earth the kindred blood that flow'd

Within his mother's veins, return to Argos

Lord of his father's houſe?

Before what altar,
725

Sacred to public off'rings, ſhall he bend?

What friendly laver ſhall admit his hands?

APOLLO.

This too ſhall I explain; and mark me well,

If reaſon guides my words. The mother's power

Produces not the offspring, ill call'd hers.
730

No: 'tis the father, that to her commits

The infant plant; ſhe but the nutrient ſoil

That gives the ſtranger growth, if fav'ring Heav'n

Denies it not to flouriſh: this I urge b

In proof, a father may aſſert that name
735

Without a mother's aid: an inſtance fits

Minerva, daughter of Olympian Jove;

Not the ſlow produce of nine darkling months,

"But form'd at once in all her perfect bloom:

Such from no pregnant Goddeſs ever ſprung.
740

Thy ſtate, thy people, Pallas, be it mine

T' exalt to glory, and what elſe of greatneſs

I know to give. This ſuppliant to thy ſhrine

I ſent, aſſuring his eternal faith;

Thy votary he, and his deſcendants thine,
745

From fire to ſon thro' all ſucceeding ages.

MINERVA.

The pleas are urg'd: theſe now I charge to give

Sentence, with ſtrict regard to truth and juſtice.

CHORUS.

We have diſcharg'd our ſhafts: and now I wait

To hear what ſentence ſhall adjudge this cauſe.
750

MINERVA.

What, am I never to eſcape your cenſure?

CHORUS.

CHORUS.

Give what you've heard due weight; and with pure hearts

Pronouncing ſentence reverence your high oath.

MINERVA.

Ye citizens of Athens, now attend,

Whiſlt this great council in a cauſe of blood
755

Firſt give their judgment.

But thro' future ages

This aweful court ſhall to the hoſts of Ægeus

With uncorrupted ſanctity remain.

Here on this Mount of Mars the Amazons
760

Of old encamp'd, when their embattled troops

March'd againſt Theſeus, and in glitt'ring arms

Breath'd vengeance; here their new-aſpiring tow'rs

Raiſ'd high their rampir'd heads to ſtorm his tow'rs;

And here their hallow'd altars roſe to Mars:
765

Hence its illuſtrious name the cliff retains,

The Mount of Mars. d

In this the ſolemn ſlate

Of this majeſtic city, and the awe d

That riſes thence ſhall be an holy guard
770

Againſt injuſtice, ſhall protect the laws

Pure and unfullied from th' oppreſſive pow'r

Of innovation, and th' adulterate ſtain

Of foreign mixture: Shou'd thy hand pollute

The liquid fount with mud, where wilt thou find
775

The grateful draught?

Let not my citizens

Riot in lawleſs anarchy, nor wear

The chain of tyrant pow'r, nor from their ſtate

Looſe all the curb of rigor: this remov'd,
780

What mortal man, uncheck'd with ſenſe of fear,

Wou'd reverence juſtice?

Let the majeſty,

That here reſides, impreſs your ſouls with awe,

Your country has a fence, your town a guard,
785

Such as no nation knows; not thoſe that dwell

In Scythia, e

or the cultur'd realms of Pelops,

This court, ſuperior to th' alluring glare

Of peſtilent gold, this court, that claims your awe

Severely juſt, I conſtitute your guard,
790

Watchful to ſhield your country and its peace:

Theſe my commands to ev'ry future age

Have I extended. Now behoves you, judges,

Give teſt of your integrity; bring forth

The ſhells; with ſtricteſt juſtice give your ſuffrage,
795

And reverence your high oath. This is my

charge.

CHORUS.

Nor of their honours rob this train, whoſe pow'r

Is dreadful in the drear abodes below,

APOLLO.

And be my oracles, the voice of Jove,
800

Rever'd, nor ſeek to move their firm decree.

CHORUS.

Beyond thy charge protecting deeds of blood,

Nor reverend are thy oracles, nor pure,

APOLLO.

Think of the expiation, which of old

Ixion made for blood: wilt thou arraign
805

My father's councils there? Or ſlept his wiſdom?

CHORUS.

Thou ſay'ſt it: but if juſtice fails me here,

This land ſhall feel the terrors of my vengeance.

APOLLO.

Unhonour'd thou by ev'ry pow'r of Heav'n,

Or young, or old, to triumph here is mine.
810

CHORUS.

Such in the houſe of Pheres f

were thy deeds,

When, won by thy alluring voice, the Fates

On mortal man confer'd immortal honours.

APOLLO.

To aid, to grace the pious, when their pray'rs

Rightly invoke our influence, is juſt.
815

CHORUS.

What, haſt thou cruſh'd the pow'r of ancient Fate,

And wou'dſt thou now delude our honour'd age?

APOLLO.

Soon ſhall thy malice, baffled in this cauſe,

Shed its black venom harmleſs to thy foes.

CHORUS.

Since thy proud youth inſults my hoary years,
820

I wait th' event in ſilence, and ſuſpend

The fury of my vengeance on this city.

MINERVA.

Laſt to give ſuffrage in this cauſe is mine:

In favour of Oreſtes ſhall I add

My vote: for as no mother gave me birth,
825

My grace in all things, ſave the nuptial rites,

Attends the male, as from my fire I drew

The vigour of my ſoul. No woman's fate

Stain'd with her husband's blood, whom nature

form'd
830

Lord of his houſe, finds partial preference here.

Oreſtes, if the number of the votes

Be equal, is abſolv'd.

Now from the urn

Let thoſe among the Judges, to whoſe honour
835

This office is aſſign'd, draw forth the lots.

ORESTES.

O Phœbus, what th' event that waits this cauſe!

CHORUS.

O Night, dark mother, thro' thy ſable gloom

Seeſt thou theſe things? Now on the doubtful

edge
840

Of black deſpair I ſtand, or joyful light,

Driv'n out with infamy, or grac'd with honours.

APOLLO.

APOLLO.

Now, ſtrangers, count the lots with righteous

heed,

And with impartial juſtice ſever them.
845

One ſhell miſplac'd haply brings ruin, one

May raiſe again a deſolated houſe.

MINERVA.

He is abſolv'd, free from the doom of blood,

For equal are the numbers of the ſhells.

ORESTES.

O thou, whoſe tutelary pow'r preſerv'd
850

The honours of my houſe, thou, Goddeſs, thou

Haſt to his country and his native rites

Reſtor'd this exile; and each Greek ſhall ſay,

This Argive to his father's throne returns,

So Pallas wills, and Phœbus, and the God
855

All-pow'rful to protect: my father's death

He mark'd ſevere, and looks indignant down

On thoſe that patronize my mother's cauſe.

Firſt to this country, and to this thy people

Thro' time's eternal courſe I pledge my faith,
860

And bind it with an oath: now to my houſe

I bend my ſteps: never may chieftain thence

Advance againſt this land with ported ſpear.

If any ſhall hereafter violate

My oath now made, tho' then theſe mould'ring
865

bones

Reſt in the ſilent tomb, my ſhade ſhall raiſe

Invincible diſtreſs, diſaſters, toils,

To thwart them, and obſtruct their lawleſs march,

Till in diſmay repentant they abhor
870

Their enterprize.

But to the ſocial pow'rs,

That reverence this thy ſtate, and lift the lance

In its defence, benevolent ſhall be

My gentler influence.
875

Hail, Goddeſs; Hail

Ye guardians of the city: be your walls

Impregnable, and in the ſhock of war

May conqueſt grace the ſpear that aids your cauſe!

CHORUS.

I burſt with rage. With cruel pride.

880

Theſe youthful Gods my flighted age deride.

And, the old laws diſdaining to obey,

Rend from my hands my prey.

Tortur'd with grief's corroding ſmart,

And taught diſgrace and ſcorn to know,

885

Diſtilling from my anguiſh'd heart

The peſtilential drop ſhall flow:

Where'er it falls, nor fruit around,

Nor leaf ſhall grace the blaſted ground;

Thro' the ſick air its baleful dews

890

A cauſtic venom ſhall diffuſe;

And breathing on this hated race

With deep rough ſcars the beauteous form

deface.

Vainly ſhall I heave my ſighs,

895

Or bid my angry vengeance riſe?

To inſults, which my boſom rend,

Vulgar ſpirits ſcorn to bend:

And ſhall thy daughters, aweful Night, in vain

Of their diſgrace complain?

900

MINERVA.

Let my entreaties move you; bear not this

With ſuch deep anger; for no conqueſt here

Wounds your inſulted honour:

from the urn

The lots came equal, ſo diſpos'd by truth,
905

To thee no inſult off'ring;

and from Jove

Flow'd ſplendid ſigns: he gave the oracle,

He added his high teſt, that for the deed

Oreſtes ſhou'd not ſuffer.
910

Breath not then

Your heavy vengeance on this land; reſtrain

Your indignation; o'er theſe ſick'ning fields

Drop not your peſtilential dews, nor blaſt

Their glitt'ring verdure, and their ſpringing ſeeds.
915

And here I pledge my faith, this grateful land

Shall willingly receive you, raiſe your ſeats

High at their blazing hearths, and, with deep awe

Impreſt, pay reverend honours to your pow'r.

CHORUS.

I burſt with rage. With cruel pride

920

Theſe youthful Gods my flighted age deride;

And, the old laws diſdaining to obey,

Rend from my hands my prey.

Tortur'd with grief's corroding ſmart,

And taught diſgrace and ſcorn to know,

925

Diſtilling from my anguiſh'd heart

The peſtilential drop ſhall flow;

Where'er it falls, nor fruit around

Nor leaf ſhall grace the blaſted ground;

Thro' the ſick air its baleful dews

930

A cauſtic venom ſhall diffuſe;

And breathing on this hated race

With deep rough ſcars the beauteous form deface.

Vainly ſhall I heave my ſighs,

Or bid my angry vengeance riſe?

935

To inſults, which my boſom rend,

Vulgar ſpirits ſcorn to bend;

And ſhall thy daughters, aweful Night, in vain

Of their diſgrace complain?

MINERVA.

No, you are not diſgraced; nor let your wrath,

940

Immortal as you are, to mortal man

Spread deſolation o'er the earth.

I too

Prevail with Jove. And wherefore ſhou'd I ſay

Of all the Gods I only know the keys g

945

That ope thoſe ſolid doors, within whoſe vaults

His thunders ſleep? Of theſe there is no need.

By me perſuaded let thy haſty tongue

Forbear thoſe threats, from which no fruit can

flow,
950

But ruin to the earth:

compoſe that rage,

Whoſe ſwelling tide o'erflows all bounds, with me

In the ſame manſion, and with equal honours

Rever'd, enjoying thro' theſe ample realms
955

The prime oblations, victims doom'd to bleed

For bleſſings on the birth, or nuptial hour,

That thou ſhalt thank me for this friendly counſel.

CHORUS.

Shall I brook this? Shall I then deign

In this curs'd land to ſpend my ſlighted age,

960

And my loft honours mourn in vain?

No: be each vengeful thought inflam'd with rage.

Ah me, the keen, the mad'ning ſmart!

Deep, deep it cuts, it rends my heart.

Hear, aweful night, my raving paſſion hear!
965

Theſe Gods, with a malignant ſmile,

Ah me! my baffled pow'r beguile,

And from my brows the public honours tear.

MINERVA.

Thine anger will I bear with, for thy years

Are more than mine, thy wiſdom more; tho' Jove

970

Hath with no niggard grace on me beſtow'd

A prudent ſenſe.

You yet are ſtrangers here;

But I foreſee, when once your feats are fix'd,

Theſe ſcenes will be delightful, and the flow
975

Of future years to the inhabitants

Roll more abundant honours.

Where Erechtheus

Raiſ'd high his regal ſtructures, thou ſhalt hold

Thy reſidence, receiving from the men,
980

And from the train of females, ſuch high honours

As mortals never paid thee.

Caſt not then

On theſe my realms the peſtilent bane, that fires

Beyond the rage of wine the frantic youth
985

To wild enfanguin'd ſlaughter:

in their hearts

Pour not the fury of the creſted cock

Exciting diſcord, broils, and civil war.

To foreign wars, when dangers threaten nigh,
990

Let glory lead their arms: domeſtic ſtrife

Is hateful to my ſoul:

bethink thee well,

Thou haſt thy choice, by courteſy to win

Returns of courteſy, and reverenc'd high
995

To ſhare this country grateful to the Gods.

CHORUS.

Shall I brook this? Shall I then deign

In this curs'd land to ſpend my ſlighted age,

And my loſt honours mourn in vain?

No: be each vengeful thought inflam'd with
1000

rage.

Ah me, the keen, the mad'ning ſmart!

Deep, deep it cuts, it rends my heart.

Hear, aweful night, my raving paſſion hear!

Theſe Gods, with a malignant ſmile,
1005

Ah me! my baffled pow'r beguile,

And from my brows the public honours tear.

MINERVA.

I will not yet ſurceaſe to ſpeak thee fair;

And never with juſt cauſe ſhalt thou complain

That with inhoſpitable pride my youth,

1010

And the rude race of mortals dwelling here,

Drove thee, an ancient Goddeſs, with diſgrace

An outcaſt from this land.

If yet the pow'r

Of mild perſuaſion, dropping from my lips
1015

In words of ſweet and ſoothing courteſy,

Hath not loft all its virtue, thou wilt ſtay:

If thou diſdain to ſtay, yet not with juſtice

Canſt thou with wrath or vengeance load this town,

Nor on its people ſhed thy baneful dews.
1020

'Tis in thy choice to bleſs this land, and fix

With everlaſting honours here thy ſeat.

CHORUS.

What ſeat, ſay royal virgin, ſhall be mine?

MINERVA.

Where miſery never comes. Aſſent, accept it,

CHORUS.

I do aſſent. What honour now awaits me?
1025

MINERVA.

That, without thee, no houſe ſhall riſe to glory.

CHORUS.

Wilt thou do this, advance my honour thus?

MINERVA.

Him, that reveres thee, ſhall my pow'r protect.

CHORUS.

And ſhall thy word ſtand unimpair'd by time?

MINERVA.

It is not mine to violate my faith.
1030

CHORUS.

Thy words have almoſt ſooth'd me to a calm,

And the high ſtorm of anger dies away.

MINERVA.

The charms of friendſhip here ſhalt thou enjoy.

CHORUS.

Say, with what ſtrains ſhall I ſalute this land?

MINERVA. MINERVA.

Such as, allied to conqueſt, from the earth,
1035

From the rich dews of ocean, from the ſky

Soft-temper'd with the genial ſun, may wake

Ambroſial gales diffuſing o'er this earth

Luxuriance to its fruits, and to its flocks

Prolific vigor, to its peopled towns
1040

Th' unfading glow of health. Be this thy charge;

Mine, in the glorious toils of war to grace

Their fame-ennobled arms with victory.

HORUS.

Goddeſs, here thy ſeat I ſhare,

Hoſtile to this town no more;

1045

Which the dreadful God of War,

And the Thund'rer's ſovereign pow'r,

Give the pride of Greece to riſe

Guardian of the rites divine,

Glory of the fav'ring ſkies,
1050

Give to watch o'er freedom's ſhrine.

I too breath the potent pray'r:

May the ſun's ambrofial ray,

Rolling o'er the fruitful year,

All its richeſt charms diſplay!
1055

MINERVA.

For my lov'd city with a willing mind

This do I, ſeating here theſe aweful pow'rs

That yield with much reluctance;

for o'er man

The Fates aſſign them a deſpotic ſway.

1060

And he, that feels their terrors, often knows not

Whence ſprings the vengeful wrath, whoſe iron

ſcourge

Embitters life:

for the fire's long-paſs'd crimes
1065

Draw to their chaſt'ning hand the ſuff'ring ſon;

And, 'midſt his thoughts of greatneſs, ſilent ruin

With ruthleſs hate purſues, and cruſhes him.

CHORUS.

O'er their ſaplings ſpreading fair

May no chill wind noxious blow;

1070

Nor the dry and ſcorching air

Singe their freſh buds' opening glow.

For my ſake may no diſeaſe

Sicken o'er the blaſted year:

May their teeming flocks increaſe,
1075

And a double offspring bear.

'Gainſt the ſolemn feſtal day

Numerous may their herds ariſe;

Sportive o'er the rich fields play,

Gift of the propitious ſkies.
1080

MINERVA.

Hear this, ye guardians of the ſtate, and know

Her word ſhall be accompliſh'd; for the Gods

That tread the ſpangled ſkies, and thoſe that hold

In the dark realms beneath their ſolemn thrones,

Revere her aweful pow'r; and her high ſtrains

1085

To mortal man in accents dread pronounce

Bleſſings to ſome, to ſome a life of woes.

HORUS.

May no harſh untimely doom

Sweep the manly youth away;

May the virgins' ripening bloom

1090

Crown with love the bridal day.

You, that to the Fates allied

Claim this juſt and ample pow'r;

You, that o'er each houſe preſide,

Sovereign rulers of each hour;

1095

Goddeſſes, with holy dread

Whoſe high ſtate mankind revere,

Here your ſofteſt influence ſhed,

Here extend your guardian care.

MINERVA.

This ready zeal accorded to my country

1100

Delights me; and with ardor muſt I love

Gentle perſuaſion, that hath tuned my voice

To move them from their ſtern and fierce reſolves.

The pleading voice of Jove hath here prevail'd;

And my warm efforts in the cauſe of mercy

1105

Extend their triumph thro' all future time.

CHORUS.

Ne'er may diſcord's hideous pow'r

Here unſated ſtalk its round:

Slaughter ne'er with kindred gore

Madly drench the thirty ground;

1110

Whilſt revenge in barb'rous pride

Shakes the ſtreets with thund'ring tread,

Blood for blood demands, and wide

Joys the mutual rage to ſpread.

But to union's ſoft command
1115

May their minds harmonious move;

Leagu'd in war, a friendly band;

Tuned in peace to ſocial love.

MINERVA. MINERVA.

So the mild accents of the ſoothing tongue,

Attun'd by wiſdom, win their eaſy way:

1120

And to this people from theſe horrid forms

I ſee much good.

With gentle courteſy

Their courteſy requiting, always own'd

By acts of higheſt reverence, you, whoſe care
1125

Is watchful o'er this country and this ſeat

Of juſtice, all ſhall reap the meed of glory.

CHORUS.

Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) Experimental (Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.) — 64 focus

lo non ti tradirò. Presso o lontano,

t'assisterò sino alla fine, e mite

mai non sarò per gl'inimici tuoi.

Vedi che queste Furie infine ho colte:

giaccion nel sonno le odïose vergini,

le antiche figlie della notte, a cui

non dei Superi alcuno e non degli uomini

né fiera alcuna mescesi.

Ministre

qui di ruina vennero: ché pure

sotto la terra, in ruinosa tenebra,

han dimora, nel Tartaro; e degli uomini

le aborrisce la stirpe e degli Olimpî.

Ma pur, tu fuggi, e non fiaccarti: ch'esse
90

t'inseguiranno; o sia che tu per vasti

piani sospinga l'errabondo piede,

o su le popolose isole e il pelago :

né sostener questa fatica stanco

te renda.

E giunto alla città di Pàllade,

posa, e l'antico simulacro abbraccia.

Quivi saranno giudici e ragioni

per farli miti; e spedïenti avrò

che te per sempre dagli affanni sciolgano:

100

ché io t'indussi a uccidere tua madre.

ORESTE

O sire Apollo, essere giusto sai.

Poi che sai questo, sappi anche esser memore.

La potenza d'oprare è in te ben salda.

APOLLO

Ricorda! Né terror ti vinca l'anima.
105

Ermete, e tu ch'ài padre il padre mio,

come, o fratello, il nome tuo pur suona,

sii custode, sii guida a questo supplice

mio, sii pastore.

Giove stesso onora,
110

quando la sorte ad essi arride, i supplici.

CLITENNESTRA

Ehi là! Dormite? E che bisogno ho io

di sonnacchiose?

Perché m'offendete

cosí?

115

Perché questa diversa legge?

Neppur fra i morti, poi che morte diedi,

evito io l'onta, ed erro in turpe bando:

ahi!, triste taccia, vi so dir, mi dànno!

Ma il male ch'io patii dai miei piú prossimi,

120

che fui sgozzata per man di mio figlio,

nessun dei Numi pensa a vendicarmene.

Queste mie piaghe l'animo tuo scorga:

pupille acute ha l'animo nel sonno,

anche se desto poco lungi vede.

125

Eppur molti lambiste, ed io v'infusi,

libamenti di pure acque e di miele ;

e v'imbandii presso la sacra fiamma

notturne àgapi, quando eran deserte

l'are d'ogni altro Nume.

130

E tutto ciò

ora lo veggo sotto i pie' calpesto.

E colui v'ha deluse, e fugge, simile

a cerbiatto:

di mezzo alle reti, agile

135

via si lanciò, di voi si prese gioco.

Udite, dunque:

ch'io vi parlo, inferme

Dive, con tutta l'anima: destatevi:

io nel sonno vi chiamo, io Clitennestra.

140

FURIE

Russano.

CLITENNESTRA

Voi russate, e quell'uom fugge, è lontano:

ché non son pari ai miei gli amici suoi !

FURIE

Russano.

CLITENNESTRA

Troppo dormi, e di me non ti dài cura;
145

e Oreste, quei che uccise me, s'invola.

FURIE

Russano.

CLITENNESTRA

Sonnecchi, russi? Non ti desti? Sbrígati!

Non sai tu dunque fare altro che mali?

FURIE

Russano.
150

CLITENNESTRA

Stanchezza e sonno insieme congiurarono,

e la forza alla fiera idra fiaccarono.

FURIE

Ghermisci, ghermisci, ghermisci, ghermisci!

CLITENNESTRA

La fiera in sogno insegui, e al par di cane

che mai la caccia non oblia, tu mugoli.

155

Sorgi, che fai? Stanchezza non t'abbatta!

Vedi il tuo smacco! Non t'afflosci il sonno!

Le mie giuste rampogne il cuor ti cruccino.

Son le rampogne, per chi senno ha, pungoli.

Sopra lui soffia il tuo fiato sanguineo,

160

consumalo con l'alito, col fuoco

dei tuoi visceri, ancora inseguilo, ardilo!

FURIA I
²

Svégliati! E sveglia quella, io sveglio questa.

³

Dormi? Déstati, dunque, e al sonno càlcitra:

vediam se il sonno fu vano preludio.
165

⁴ 1

FURIA II

Ahimè, che smacco soffrimmo, compagne !

FURIA III

Ahimè, travaglio che invano ho durato!

FURIA IV

Ahi quale affronto, che male insoffribile

dobbiamo plorare!

FURIA V

Da le reti balzò, fugge la fiera!
170

FURIA VI

Vinta dal sonno, perduta ho la preda.

⁵ 1

FURIA II

Figlio di Giove, ben tu sei furace.

FURIA III

Le antiche Dive, calpesti tu giovine!

FURIA IV

Benigno al supplice, all'uom senza Iddio,

funesto ai parenti,
175

un matricida, tu, Nume, hai salvato.

FURIA V

Chi potrà dire che giusta è tale opera ?

SEMICORO I

Una rampogna nel sogno giunse,

come l'auriga che a mezzo il pungolo

stringe; ed il fegato

180

mi batte, e l'anima.

Sotto il flagello

del reo carnefice,

un gelo un brivido ghiaccio m'assidera.

SEMICORO II

Tali, dei nuovi Numi le gesta.

185

Contro Giustizia tengono un seggio

che tutto or gemica

grumi sanguinei.

Contaminata

la sacra pietra

190

scorgi dall'orride macchie del sangue.

SEMICORO I

Ei, ch'è pur vate, con brama spontanea,

bruttava i recessi fatidici

di macchia domestica;

e, contro le leggi dei Superi,

195

le Norme antichissime

struggeva, ad onor d'un effimero.

SEMICORO II

A me diviene odïoso: né libero

sarà che mai renda quell'empio,

se pur fra le tènebre.

200

del suolo fuggisse.

È colpevole :

a lui nuovo Dèmone

piombare dovrebbe sul cérebro.

SECONDO EPISODIO⁶

APOLLO

Via di qui, ve l'impongo, uscite súbito,
205

abbandonate questo antro fatidico,

sí che la scintillante alata serpe

non si lanci su te dall'aurea corda,

e tu non debba, per l'algor, dai visceri

negra spuma cacciar, vomendo i grumi
210

che sorbisti, di strage.

A queste case

tu non devi il tuo pie' volger; ma dove

si mozzan capi e forano pupille

con giudizi cruenti, ove dei pargoli
215

si offende il boccio e si distrugge il seme,

dove si muor sotto le pietre, o gente

supina, ai pali infissa, ulula e mugola.

E perché, l'intendete ?, a voi dilette

son tali feste, i Numi v'aborriscono.
220

E all'esser vostro ben la forma addicesi.

D'un lion sanguinario a voi conviene

cercare l'antro; e gli opulenti oracoli

non insozzar con la lordura vostra.

Su via, senza pastore uscite a branco:

225

ché niun dei Numi amico è di tal gregge!

CORIFEA

Ascoltami a tua volta, o sire Apollo.

Complice tu non sei di tal delitto :

solo tu lo compiesti, e n'hai la colpa.

APOLLO

Come? Piú a lungo questo punto spiegami!
230

CORIFEA

L'uom tu spingesti a uccidere sua madre.

APOLLO

Il padre a vendicar l'indussi! Ebbene ?

CORIFEA

Del nuovo scempio poi t'offristi a tergerlo.

APOLLO

E l'indussi a scampare entro il mio tempio.

CORIFEA

E noi che l'inseguiam perché vituperi ?…..
235

APOLLO

In questa casa entrar non v'è concesso.

CORIFEA

Pure è questo per noi prefisso debito.

APOLLO

Quale? Di' questo tuo gran privilegio!

CORIFEA

Via dalle case i matricidi spingere.

APOLLO

Pur se la madre il suo consorte uccise?...
240

CORIFEA

Non si macchiò di consanguinea strage.

APOLLO

Priva è d'onore, è nulla già la fede

di Giove e d'Era pronuba!

Bandita

va per i detti tuoi, spregiata Cipride,

245

onde hanno ogni maggior dolcezza gli uomini:

ché il sacro letto cui Giustizia vigila,

per la donna, per l'uom, val piú che giuro.

Ora, se tanto indulgi a chi die' morte

al suo consorte, che tu non lo vendichi.

250

che all'ira tua non la fai segno, io dico

che non a dritto Oreste ora perseguiti.

Ché tu per uno scempio assai t'adiri,

per l'altro sei palesemente mite.

Ma ciò ch'è giusto, vedrà bene Pallade!

255

CORIFEA

Mai non sarà che di cacciarlo io resti!

APOLLO

Caccialo! Aggiungi travaglio a travaglio.

CORIFEA

Non scemar, coi tuoi detti, il mio diritto!

APOLLO

Godere i tuoi diritti, io non vorrei !

CORIFEA

Grande sei tu, tu presso a Giove siedi.
260

Ma la materna strage grida, e insegue

come un cane, quest'uomo, a la vendetta.

APOLLO

Ed io proteggo, io farò salvo il supplice!

Su l'uom, sul Nume che tradisce un supplice,

né v'è costretto, incombe alta vendetta.
265

⁷ SECONDA PARTE⁸

ORESTE

Atena Dea, per gli ordini di Febo

giungo: il fuggiasco accogli tu benevola:

ch'io non impuro, né con le man' sozze,

ma innocuo già, purificato già

in altre case, in altri umani tramiti,
270

attraversando e terre e mari, docile

ai fatidici mòniti d'Apollo,

giungo al tuo tempio; e al simulacro tuo

strettomi, aspetto dal giudizio il fine.

⁹

FURIA I

Ecco! Un palese indizio del fuggiasco.
275

Segui le tracce della muta guida !

FURIA II

Come canea su ferito cerbiatto

moviamo dietro le stille di sangue.

FURIA III

Seguir quest'uomo assai mi fiacca; ed ansima

il mio polmone: ch'errai della terra
280

per ogni luogo, lo cercai, volando

sul mar, senz'ali, al par di nave rapida.

FURIA IV

Ed ora, certo, egli è nascosto qui:

ché mi conforta odor d'umano sangue.

FURIA I

Cerca, su, cerca per tutto, ed investiga

285

ché il matricida non fugga impunito!

FURIA II

Bene ei trovò soccorso!

Strettosi all'idolo sacro d'Atena,

chiede giudizio del sangue versato.

FURIA III

Ma lecito non è: non si riscatta
290

il sangue materno che al suolo

stillava effuso, che bagna la terra.

FURIA IV

No: dalle membra ancor vive, tu devi

l'epula offrirci di rosso libame:

nelle tue vene convien ch'io m'abbeveri.
295

FURIA I

Vivo t'emacierò, ti condurrò

ad espiare la colpa, tra gl'Inferi.

FURIA II

Qui tu vedrai chiunque altri degli uomini

peccò, facendo ingiuria

ai Numi, agli ospiti, ai suoi genitori,
300

ciascuno avendo la débita pena.

FURIA III

Che l'Ade v'è sotto la terra, giudice

solenne dei mortali,

che nella mente tutto scrive, e vigila.

¹⁰

ORESTE

Dalle sciagure ammaestrato, appresi

305

ciò che convenga in ogni evento; e so

quando parlar convien, quando il silenzio.

Saggio maestro or favellar m'impone.

Langue su la mia man, si strugge il sangue :

del matricidio la recente macchia
310

lavata è già con sangue espiatorio

presso l'ara del Dio fu cancellata :

lungo sarebbe annoverare quanti

contatto ebbero meco, e illesi andarono.

E santamente e con pio labbro, adesso
315

chiamo la Dea di questa terra, Atena,

che a soccorrermi giunga. Ella, senz'armi,

e me stesso e la terra e il popol d'Argo

fido alleato ognor guadagnerà.

O sia che tu ne le contrade libiche
320

su'l fluviale tramite tritonio

che ti die' vita, a sostener gli amici,

o nascosto o palese il piede avanzi,

o sia che, ardita guidatrice, vigili

con virile saldezza il pian di Flegra,
325

tu, che sei Dea, che pur da lungi m'odi,

amami, e me da queste pene salva.

FURIA I

Apollo non potrà, non la possanza

potrà d'Atena farti salvo.

Andrai

330

randagio, né mai piú pace saprai !

Ombra vagante, esangue epula, ai Démoni

tu non rispondi, i detti miei tu spregi,

tu sacro a me.

Sarai la mia pastura,

335

non su l'ara sgozzato, anzi ancor vivo;

e udrai quest'inno che t'allacci e affascini!

PRIMO CANTO INTORNO ALL'ARA

FURIA II

Su via, dunque, la danza s'intrecci,

poiché la ferale

canzone vogliamo intonare,

340

e dire la sorte che agli uomini

comparte la nostra congrega.

Ci vantiam di seguire Giustizia.

Chi pure ha le mani,

nessuna vendetta

345

spirata da noi su lui repe,

e illeso trascorre sua vita.

Ma se un reo, come l'uomo ch'or fugge,

nasconde le mani cruente,

noi, vindici giuste a chi cadde,

350

dinanzi apparendogli,

del sangue il riscatto esigiamo.

Coro

O mia madre, o tu che m'hai

generata, Notte madre,

a punir vivi e defunti,

355

tu m'ascolta:

ch'ora Febo

me d'ogni onore priva, e m'invola

questo fuggiasco, che la sua madre

scannò, ch'è sozzo di sangue ancora!

360

Coro

Sopra la vittima questa mia nenia

dissennatrice, folle, delira,

quest'inno delle Furie,

che avvince gli animi, che strugge gli uomini,

schivo di lira.

365

Coro

Tale a noi perenne cómpito

die' la Parca inesorabile:

al mortale temerario

che le man' di strage macchia,

sempre seguire le sue vestigia,

370

sin che la terra non lo ricopra ;

né dopo morto libero è ancora.

Coro

Sopra la vittima, questa mia nenia

dissennatrice, folle, delira,

quest'inno de le Furie

375

che avvince gli animi, che strugge gli uomini,

schivo di lira.

Coro

Quando nascemmo, tal sorte per noi stabiliva il Destino:

lontane tenere le mani dai Superi: Nume non v'è

che meco la mensa partecipi.
380

Candide vesti indossare mi negano il Fato e la Sorte:

Coro

ch'io m'elessi la rovina

delle case, allor che Marte

entro i letti ov'ha l'amico

nido, compie amica strage.

385

Sopra questo ci avventiamo,

e per quanto sia gagliardo,

l'abbattiam con nuovo sangue.

Coro

Altri cosí, mercè nostra, di simile cura va sgombro.

Orecchio a le preci che a me si volgono, i Numi non prestino,

390

né l'opera nostra inquisiscano.

Coro

Giove di motto non degna la gente odïosa che sangue

da le man' stilla: io rovino,

le lor case, allor che Marte

entro i letti ov'ha tranquillo
395

nido, compie amica strage.

Sopra questo ci avventiamo,

e per quanto sia gagliardo,

l'abbattiam con nuovo sangue.

Coro

Anche se giungono al cielo, la fama, la gloria degli uomini,

400

cadono al suolo disfatte, deserte d'onore,

Coro

quando avanziamo recinte dai lividi pepli,

e batte l'infesto mio piede la danza.

Con un gran lancio dall'alto io piombo,

e l'orma somma del mio pie' gravo

405

sopra i fuggiaschi, gravo a sterminio

le membra, e infliggo la trista sorte.

Coro

Né chi rovina, nel turpe delirio, del crollo s'avvede :

come caligine attorno lo scempio gli svola;

e la lor misera fama, sovr'esse le case

410

addensa fra lagrime le tenebre cieche.

Con un gran lancio dall'alto io piombo,

e l'orma somma del mio pie' gravo

sopra i fuggiaschi, gravo a sterminio

le membra, e infliggo la trista sorte.
415

Coro

Questa è la nostra legge,

e al nostro fine agevoli

troviamo i mezzi. Memori

e severe ai mortali, e inesorabili,

senza onore né pregio,

420

viviam lunge dai Numi,

dove non s'apre tramite

né ai vivi, né ai defunti, ove non brillano

giammai del sole i lumi.

Coro

Chi mai dunque fra gli uomini

425

non mi venera e teme,

udendo la mia norma

fatale, a cui concede esito il Dio?

L'antico privilegio

anche oggi in me perdura;

430

né priva andrà d'onore,

se pur sotto la terra io mi rifugio,

ne la tènebra oscura.

TERZO EPISODIO¹¹

ATENA

Da lungi udito ho de l'appello il suono,

dallo Scamandro, ove la sede mia

435

stabilita ho nel suol, che, parte eletta

dei predati trofei, tutto a me sacro,

per sempre, i duci e i prenci d'Argo vollero,

e ai figli di Tesèo dono ne fecero.

Di lí spingendo il pie' mai stanco, giunsi
440

senz'ali, e ai venti fremea gonfia l'egida.

Or, qui veggendo cosí nuova accolta,

non temo io già, ma stupefatta resto.

Chi siete mai? Lo chiedo a tutti. A questo

che, straniero, all'idol mio si stringe,
445

e a voi, disformi ad ogni essere nato,

cui né mai tra le Dee videro i Numi,

né somigliate alle parvenze umane.

Ma rinfacciare apertamente altrui

la sua deformità, non mi par giusto!

450

CORIFEA

Figlia di Giove, in breve il tutto udrai.

Noi della Notte siam le fiere figlie,

Dire chiamate nelle inferne case.

ATENA

Noti mi son la stirpe vostra e il nome.

CORIFEA

E il nostro ufficio presto apprenderai.
455

ATENA

L'apprenderò se me lo dice alcuno.

CORIFEA

Dalle case scacciam qualunque ancide.

ATENA

E dove trova di sua fuga il termine ?

CORIFEA

Dove per sempre ogni letizia è morta.

ATENA

Tale è la caccia che su costui gridi?
460

CORIFEA

Egli sua madre assassinare ardí.

ATENA

Né la furia teméa d'altra pressura ?

CORIFEA

Pungol non v'ha, che al matricidio astringa!

ATENA

Son due le parti, e solo una parlò.

CORIFEA

Ei non può dare il giuro, né riceverlo!
465

ATENA

Più che oprar giusto, averne fama brami!

CORIFEA

Dimmi il perché, saggezza a te non manca.

ATENA

Far non può il giuro che trionfi il falso.

CORIFEA

Chiedi le prove, e tu la lite giudica.

ATENA

Dunque il giudizio rimettete a me.
470

CORIFEA

Come no? Ti prestiamo l'onor debito.

ATENA

E tu, che cosa opporre, ospite, puoi ?

Di' la tua patria, la progenie tua

e le vicende, e dalle accuse scólpati,

se fede hai pur nella giustizia, e siedi

475

perciò, come Ission, supplice sacro

vicino all'ara e al simulacro mio.

Rispondi a tutto, e fa ch'io chiaro intenda.

ORESTE

O diva Atena, prima io dall'estreme

parole tue, vo' tôrre un gran sospetto.
480

Non giunsi qui contaminato.

All'idolo

tuo non m'assisi con le mani impure.

E grande prova addurre io te ne posso.

Muto convien che l'omicida resti,

485

sin che del sangue d'un lattante verro

altri, a espïar, non lo cosperga.

Ed io,

da lungo tempo già, presso altre case,

presso altre genti, fui purificato.

490

Il tuo primo sospetto ecco rimosso.

Ed ora, sappi la progenie mia.

lo sono d'Argo: è mio padre Agamènnone,

signor dei navichieri, a te ben noto:

ché tu con esso, ov'era la città

495

d'llio, facesti la rovina.

Ora, egli,

tornato alla sua casa, trovò morte:

ignobil morte: ché la torva madre

mia, lo sgozzò, lo strinse entro una rete

500

versicolore, testimone ancora

dell'assassinio: e fu nel bagno.

Ed io

tornai, che prima andato era fuggiasco,

ed uccisi mia madre, io non lo nego,

505

e con la morte vendicai la morte

del carissimo padre.

Ed è partecipe

di questo scempio, Apollo: egli mi disse

quali tormenti il cuor mio punto avrebbero

510

se cosí non punivo i due colpevoli.

Se il giusto feci, se fallai, tu giudica:

loderò, qual che sia, la tua sentenza.

ATENA

Se alcuno v'è che troppo ardua tal causa

pensa che sia da giudicarla gli uomini,

515

neppure a me consento io stessa sciogliere

d'un omicidio l'odiosa lite.

Ché tu supplice giungi alla mia casa,

purificato, innocuo, né può biasimo

la città rinfacciarti, e debbo accoglierti.

520

Ma tali queste Dee son, che difficile

è lo scacciarle; e ov'esse non trionfino,

piombando al suol dai lor visceri, un tossico

letal susciterà funereo morbo.

A questo punto or siam: né trattenerle

525

né rimandarle senza lite io posso.

E poi che a ciò giunser gli eventi, giudici

eleggerò, che sacra abbian la legge

ch'eterna io renderò, del giuramento;

e voi le prove procacciate e i giuri

530

e i testi onde ristoro abbia giustizia.

Ed io, dei cittadini il fiore eletto

troverò: scioglieranno essi la lite,

senza far torto insidioso al giuro.

SECONDO CANTO INTORNO ALL'ARA 1

CORO

Leggi novelle sconvolgeranno

535

la terra tutta, se questo scempio, se questa causa

del matricida trionferà.

Per tal sentenza, la man degli uomini

ad ogni eccesso trascorre immune.

Di vere piaghe dai figli aperte

540

la doglia incombe già sui parenti.

CORO

La furia nostra, Mènadi vigili

sovra i mortali, nessun delitto piú colpirà.

Ogni destino volga a sua posta!

Narrando i mali dei lor vicini,

545

si chiederanno l'un l'altro un fàrmaco,

una difesa dai mali, ahi, miseri!,

dove consigli non son che vani!

CORO

Bene è spesso che tra gli uomini

trovi luogo, e che degli animi

550

a custodia il timor segga:

non disdicono

a saggezza angusti freni.

Qual città, quale uomo credi

che potrà, se in cuore dramma

555

di timore non alberghi,

venerare la giustizia ?

CORO

Niuno ormai, se la sciagura

lo percuota, osi levare

piú le supplici parole:

560

O Giustizia,

e voi, troni dell'Erinni!

Leverà presto tal gemito

qualche padre, qualche madre

tormentata, poi che il tempio

565

di Giustizia crolla già.

CORO

Non lodar vita servile,

né che sciolto abbia ogni freno.

Ogni possanza nel mezzo locar volle il Nume, che vigile

or qui l'occhio volge, ora altrove.

570

lo dico in verità,

ch'è Tracotanza figliuola d'Empiezza;

ma dal pensier prudente

nasce Beatitudine,

diletta ad ogni gente.

575

CORO

Sempre a te ripeto: « Próstrati

all'altare di Giustizia.

Né calpestarlo, per lucro che vegga, con piede sacrilego:

ché pronta la pena t'aspetta,

il destinato giorno.

580

Dunque, rispetta chi luce ti diede;

e se giunge al tuo tetto

a rifugiarsi un ospite,

abbi di lui rispetto.

CORO

Chi, non costretto, la giustizia pratica,

585

mai non vivrà d'ogni fortuna privo,

mai non cadrà nell'ultima rovina.

Ma chi veleggia con opposti sensi,

molte recando, e mal raccolte prede,

dovrà col tempo, a forza,

590

raccogliere le vele,

allor che la procella

piomberà sopra la spezzata antenna.

CORO

Soccorso invoca allor, nell'invincibile

vortice chiuso, ma nessun l'ascolta;
595

ché ride il Nume, allorché vede un empio

senza piú millantar, senza piú forza,

tra le iatture senza uscita, al culmine

piú non regger del flutto.

E l'antica fortuna,
600

di giustizia allo scoglio,

non pianta e non veduta, urta, e si fiacca.

QUARTO EPISODIO

ATENA
¹²

Lancia l'appello, e frena, o araldo, il popolo.

E la squillante búccina tirrena,

sino al cielo, di vivo alito gonfia,
605

l'acutissima voce alzi alla turba.

¹³

Poi che già piena è l'assemblea, conviene

che silenzio vi regni, e Atene e i giudici

queste mie leggi, ch'io sancisco eterne,

odano, ed equa la sentenza diano.

610

¹⁴

CORIFEA

Apollo re, nei tuoi dominî impera.

Quale ufficio a te spetta in questa causa ?

APOLLO

Testimonio qui giungo e n'ho diritto:

ché al tempio mio, ché all'ara mia, già venne

quest'uom supplice, ed io puro l'ho reso.
615

E partecipe giungo: è mia la colpa

del matricidio. Apri ora tu la causa,

e giusta, come sai, dà la sentenza.

ATENA

A voi parlare. Aperta è già la causa.

Quegli che accusa, favellando primo,
620

dirittamente i fatti ci esporrà.

CORIFEA

Molte siam noi, ma parleremo brevi.

E tu motto per motto a noi rispondi.

Or di prima se tua madre uccidesti.

ORESTE

L'uccisi mai non negherò lo scempio.
625

CORIFEA

Una delle tre prove è vinta già.

ORESTE

Non millantar: caduto ancor non sono.

CORIFEA

Or devi dire come l'uccidesti.

ORESTE

Stretta una spada, le tagliai la gola.

CORIFEA

Istigato da chi? Chi vi t'indusse ?
630

ORESTE

Dai responsi di Febo. Ei lo conferma.

CORIFEA

T'indusse Apollo a uccidere tua madre ?

ORESTE

Né della sorte mia fin qui mi lagno.

CORIFEA

Altro presto dirai, se ti condannano.

ORESTE

Non temo: il padre aiuta me dal tumulo.
635

CORIFEA

Tu, matricida, hai fede nei defunti?

ORESTE

Di due misfatti la coprian le macchie.

CORIFEA

Di due misfatti? Spiega questo ai giudici.

ORESTE

Mio padre uccise, e insiem lo sposo suo.

CORIFEA

Ma tu sei vivo, e lei Morte fa libera.

640

ORESTE

Perché, mentre vivea, non l'inseguisti ?

CORIFEA

Non era, l'uom che uccise, consanguineo.

ORESTE

E consanguineo di mia madre io sono?

CORIFEA

O tristo, il sangue ch'é piú tuo, repudî:

di tua madre, che in grembo ha te cresciuto.
645

ORESTE

Tu siimi teste, e tu dimostra, Apollo,

se a buon diritto uccisi. Uccisa l'ho,

non io lo nego. Ma se giusto fu,

versare il sangue, o ingiusto, a tuo giudizio

ora tu dimmi, ch'io lo dica a questi.
650

APOLLO

Il giusto a voi favellerò, d'Atene

giuría suprema. Io, che profeta sono,

non mentirò. Dal mio trono fatidico,

né di città, né d'uomo, né di femmina

nulla io non dissi mai, che Giove Olimpio
655

nol m'imponesse. Ed or, persuadetevi

quanto fu l'atto di costui legittimo,

ed al voler del padre mio chinatevi :

ché piú di Giove nessun giuro vale.

CORIFEA

T'esortò Giove, che ad Oreste dessi
660

tal responso, tu dici? In nessun conto

tener la madre, e vendicare il padre ?

APOLLO

Ugual cosa non è, morire un uomo

nobile, che lo scettro ebbe da Giove,

e per man d'una donna, e non di freccia
665

saettata da lungi, d'una Amazzone,

ma, come udrete, o Dea Pàllade, e giudici,

che dar dovrete in questa causa il voto.

Come dal campo egli tornò, compiuta

felicemente la gran gesta, quella,
670

con dolci motti accoltolo, mentr'egli

scendea nel bagno, gli stese d'attorno

un manto; e stretto nel funereo laccio

di screziato peplo, lo colpí.

Del glorioso eroe tal fu la sorte,
675

del condottiere delle navi; ed anche

vi parlai della donna: il cuore, io penso

s'indignerà di voi, prescelti giudici.

CORIFEA

Giove, tu dici, ha piú riguardo ai padri ?

Ed egli in lacci il vecchio Crono avvinse.

680

Ché non esponi il fatto a questi giudici?

A udirlo, o testimonî, io vi sollecito.

APOLLO

Mostri a tutti esecrandi, odio dei Numi,

si può sciogliere un laccio, esiston farmachi

di questo male, ed assai vie di scampo.
685

Ma poi che spento è un uomo, e n'ha la polvere

bevuto il sangue, mai piú non risurge.

Trovare incanto a ciò, non lo potrebbe

il padre mio, che tutto ordina e tutto

in cielo e in terra, senza ansimo, volge.
690

CORIFEA

Vuoi che costui venga assoluto? Pensa!

Versato il sangue ha della madre: come

del padre, in Argo, abiterà la casa?

A quali altari pubblici potrà

far sacrifizî? Qual tribú vorrà
695

partecipar con lui l'acqua lustrale?

APOLLO

Anche questo dirò: se a dritto, intendilo!

A quel che figlio noi diciam, la madre

genitrice non è: bensí nutrice

del nuovo germe: genitore è quegli
700

che il germe espresse. Come ospite l'ospite,

se non lo strugge un Nume, essa lo porta.

E dei miei detti dar prova ti posso.

Aver puoi padre senza madre: è presso

a noi la figlia dell'Olimpio Giove,
705

a farne prova, che non fu cresciuta

entro l'oscuro viscere; ma quale

Dea, generar saprebbe un tal rampollo ?

O Palla, ed io, per quanto posso, grande

la tua città, la tua gente farò;
710

e mandai questo alla tua casa supplice,

che per sempre fedele egli ti fosse,

ed alleato, o Diva, egli e i suoi posteri;

e sacri ognora questi patti restino.

ATENA

Bastino i detti. Or voi, giusto, sí come
715

coscienza vi spinge, il voto date.

CORIFEA

Tutte scagliate abbiam le nostre frecce:

della causa il giudizio ora attendiamo.

APOLLO

Avete udito: nel dar voto, o giudici,

il giuramento in cuor sacro vi sia.
720

ATENA

Or la mia legge udite, Attiche genti,

voi prime elette a giudicare questa

causa di sangue. Al popolo d'Egeo

anche i venturi dí, questo consesso

darà sentenza, qui dove le Amazzoni

725

posero campo e tende, allorché l'odio

contro Teseo le spinse a guerra, ed esse,

di fronte alla città, questa munirono

di torri eccelsa rocca, ed immolarono

vittime ad Are: onde la rupe ancora

730

d'Arëopàgo ha nome. Esso il rispetto

ed il timore ai cittadini in cuore

indurrà, che non mai, né dí, né notte,

violino giustizia, e che le leggi,

d'Atene i cittadini mai non mutino:

735

ché, se di fango e umor' fracidi, l'onda

limpida inquini, ber piú non la puoi.

Vita consiglio ai cittadini miei

né senza freno, né servil: né lungi

dalla città si scacci ogni timore:

740

qual uom giusto sarà, se nulla teme?

Voi temetelo dunque e rispettatelo:

esso schermo dell'Attica sarà,

e salute d'Atene; e alcun degli uomini

il simile non ha, né fra gli Sciti,

745

né di Pelope il suol: tale consesso,

venerando severo incorruttibile

della terra d'Atene propugnacolo,

vigile su chi dorme, io stabilisco.

Questo ammonisco ai cittadini miei

750

che sia per l'avvenire. Adesso alzatevi,

prendete i voti, ed ossequenti al giuro,

equa sentenza pronunciate. Ho detto.

CORIFEA

Ed io t'esorto che d'onor non frodi

questa dura d'Atene ospite schiera.
755

APOLLO

Di temere io t'impongo i miei responsi

che son di Giove, e non li renda sterili.

EUMENIDI

D'omicidî t'impacci: a te non spetta:

né l'oracolo tuo sarà piú sacro.

APOLLO

Anche mio padre mal si consigliò,
760

che d'Issíone udí le prime preci?

CORIFEA

Anche in Fere, per te, le Parche un giorno

vita perenne diedero ai mortali.

APOLLO

Giusto non è far bene a chi ti venera,

massime allor ch'ei di soccorso indige?
765

CORIFEA

Le antiche leggi da te son distrutte :

le antiche Dee di loro epule privi.

APOLLO

Presto, sconfitta nella causa, innocuo

vomirai sui nemici il tuo veleno.

CORIFEA

Tu cianci! Ove io la causa perda, infesta
770

a questo suol sarà la torma nostra.

APOLLO

Fra i Numi antichi, fra i novelli Numi,

tu vai priva d'onore: io vincerò.

CORIFEA

Giovine Iddio, tu me conculchi annosa:

ma se infierire contro Atene io debba
775

non so che fine abbia la causa attendo.

¹⁵

ATENA

È la mia volta: a me l'ultimo voto.

In favore d'Oreste io lo darò.

Madre non ho che generata m'abbia;

e il costume virile, approvo, tranne
780

che stringer nozze, con gran cuore, in tutto.

Figlia son di mio padre: e a cuor la sorte

mai d'una donna non avrò, che uccise

lo sposo suo, custode della casa.

Anche se i voti siano pari, Oreste
785

vince la causa. O voi, giudici, cui

l'ufficio spetta, rovesciate l'urne.

ORESTE

O Febo Apollo, quale sarà l'esito ?

CORIFEA

Notte, mia negra madre, a noi riguarda !

ORESTE

Questo è il punto: esser perso o veder luce!
790

CORIFEA

E per noi, bando avere, o nuovi onori.

ATENA

Attentamente computate i voti,

ospiti e lunge ogni ingiustizia vada.

Un voto meno, e un gran cordoglio segue:

un voto piú, risorge una progenie.
795

¹⁶

ATENA

Assoluto quest'uomo è nella causa:

ché ugual risulta il numero dei voti.

ORESTE

O Palla, o tu che la mia stirpe hai salva,

tu la mia casa rendi a me, che privo

ero di patria. Ed or diranno gli Elleni :
800

« Un uomo d'Argo, le paterne mura

abita ancora, pel favor di Pallade

e di Febo e di quei che tutto domina,

di Giove ». Ei tutelò del padre mio

la sorte, e volle me salvo, e neglesse
805

queste, a vendetta di mia madre sorte.

Ed ora, io parto, e alla mia casa torno,

a questa terra e al popol tuo giurando

che mai, pei mille e mille anni venturi

uomo alcun che la mia terra governi
810

qui condurrà guerresco ordin di lance.

Ché io, dal fondo della tomba mia,

chi questo giuro mio trasgredirà,

colpirò con sciagura immedicabile,

e ogni via di sgomento, ed ogni tramite
815

gli sbarrerò di tristi augurî, ond'egli

dovrà desister dall'impresa. E dove

il mio giuro rispettino, ed a questa

città d'Atene aiuto in guerra prestino,

sarò benigno ai cittadini miei.
820

A te salute e al popolo d'Atene.

LAMENTAZIONE 1

CORO

Ahi, nuovi Iddei, sotto i pie' calpestate

le antiche leggi! Di man le mie prede

voi mi strappate! Ma, spoglia d'onore,

io sciagurata, nell'aspra mia doglia,

825

stillerò lo sterminio

sopra questo terreno,

dal furore dell'anima

sprizzando atro veleno.

Da questo una serpigine

830

che greggi strugga ed erba,

su le zolle spargendosi,

di letifere macchie la terra coprirà.

Che faccio? Verso lagrime?

Sarò con questi cittadini acerba ?

835

O della Notte misere

figlie, nessuno, onor prestato v'ha.

ATENA

Credete a me non v'affliggete troppo.

Vinte non foste: il numero dei voti

fu pari e spregio a te non vien. Ma v'erano
840

segni ben chiari del voler di Giove;

e quegli stesso che il responso diede,

giunse a prestar la fede sua, che Oreste

compier dovea lo scempio, e andare immune.

Non vi crucciate dunque, e il fiero sdegno
845

non infliggete a questo suolo, e sterile

non lo rendete, non struggete i germi

col morso edace dell'infeste bave.

Ed io con certa fede a voi prometto

che in questa terra di giustizia avrete

850

riposte sedi, e onor dai cittadini,

presso l'are sedendo, in troni fulgidi.

CORO

Ahi, nuovi Iddei, sotto i pie' calpestate

le antiche leggi! Di man le mie prede

voi mi strappate! Ma, spoglia d'onore,
855

io, sciagurata, nell'aspra mia doglia.

stillerò lo sterminio

sopra questo terreno,

dal furore dell'anima

sprizzando atro veleno.
860

Da questo una serpigine

che greggi strugga ed erba,

su le zolle spargendosi,

di letifere macchie la terra coprirà.

Che faccio? Verso lagrime?
865

Sarò con questi cittadini acerba ?

O della Notte misere

figlie, nessuno, onor prestato v'ha.

ATENA

Prive d'onor non siete, e non vi piaccia,

per troppo d'ira, questo suolo rendere

870

sterile, o Dive. Anch'io — dirlo che giova ?

posso in Giove fidare: io sola so

del ricetto le chiavi ove la folgore

è sigillata. Ma per che, la folgore ?

Ben t'indurrai per le parole mie

875

a non scagliare con impronta lingua

su questa terra il maleficio, e tutti

farne abortire i frutti. In cuor sopisci

l'impeto amaro della negra furia,

e delle cose e degli onor partecipe

880

con me sarai: di questa terra grande

offerte le primizie a te saranno

per gli sponsali, e quando nascon pargoli:

onde il consiglio mio loderai sempre.

CORO

Questo da me si tollera,

885

da me vetusta Diva! E, ahimè, di questa

terra, impunita la sozzura resta !

Spirerò la mia furia, la mia collera.

Ahimè, ahimè, sciagura,

quale tortura

890

penetra il fianco mio!

O Madre notte, il mio furore ascolta.

Gli onori a me dovuti, antica Diva,

invincibile frode or me ne priva.

ATENA

Le furie tue sopporterò: ché annosa
895

piú sei di me: piú accorta anche tu sei:

ma senno acuto Giove anche a me diede.

Se ad altre terre, ad altre genti andrete,

brama vi pungerà, ve lo predíco,

di questo suol: ché ai cittadini miei
900

maggior gloria addurranno i dí venturi.

E tu, vivendo in onorata sede,

d'Erettèo presso la dimora, offerte

avrai da turbe d'uomini e di femmine,

quali niun'altra gente a te farebbe.
905

E su la terra mia tu non gittare

i sanguinei pungigli, onde si struggono

i cuori giovanili in una furia

d'ebbrezza senza vino; e non accendere

come galli pugnaci i cittadini,
910

non annidarvi la guerra civile,

la promiscua strage. E non s'appressi,

resti la guerra oltre le porte, ed ivi

terribile di gloria amore avvampi.

Queste le offerte ch'io ti faccio. Beni

915

largire e averne, onori aver, partecipe

di questo sacro suol diletto ai Numi.

CORO

Questo da me si tollera,

da me, vetusta Diva! E, ahimè, di questa

terra, impunita la sozzura resta!
920

Spirerò la mia furia, la mia collera.

Ahimè, ahimè, sciagura,

quale tortura

pènetra il fianco mio!

O madre Notte, il mio furore ascolta.
925

Gli onori a me dovuti, antica Diva,

invincibile frode or me ne priva.

ATENA

Mai stanca mi farà parlarti il bene:

dir non potrai che tu, vetusta Diva,

spregiata da me giovine, e dal mio

930

popolo, vai da questo suolo in bando.

Ma, se pur tu la Dea Suada veneri,

che dal mio labbro col suo miel ti molce,

resta fra noi. Ché se restar non vuoi,

giusto non è che l'ira tua su Atene

935

piombi, né il danno od il furor sul popolo:

ch'esser tu puoi di questo suol partecipe

direttamente, e onore aver perenne.

CORIFEA

Qual sede, o Atena, dici tu che avrei ?

ATENA

D'ogni cordoglio immune: or dunque accettala.
940

CORIFEA

L'accetterò. Ma quali onor' mi serbi?

ATENA

Che senza te nessuna casa prosperi.

CORIFEA

Questo farai? Che tal potere io m'abbia ?

ATENA

La fortuna daremo a chi te veneri.

CORIFEA

Per sempre? E te ne fai mallevadrice?
945

ATENA

Cosa non posso dir ch'io non la compia.

CORIFEA

Molcir mi sento, e il furor mio depongo!

ATENA

Qui rimanendo, amici acquisterai !

CORIFEA

Quali inni vuoi per questo suol ch'io levi?

ATENA

Tali che araldi sian di fausta sorte!
950

Dalla terra essa giunga, e dalla rorida

acqua del mar, dal cielo: e spirino aliti

di venti su la terra, e il sole sfolgori.

E che le zolle il frutto e de le greggi

rigogli e abbondi; e non la fiacchi il tempo;
955

e la progenie dei mortali, prosperi.

E si disperda dei malvagi il germe :

ch'io, come saggio agricoltore, illese

le progenie dei giusti sol desidero.

Queste saranno le tue cure. Ed io
960

questa città vittrice, ognor fra gli uomini

chiara farò nelle guerresche prove.

ULTIMO CANTO INTORNO ALL'ARA 1

CORO

Mi sarà grato vivere con Pallade;

né la città dispregio

cui Giove ed il gagliardo

965

Marte, dei Numi asil vollero, e fregio,

e all'are baluardo

di tutti i Numi Ellèni.

Per essa, con fatidici

benigni augurî imploro che della vita i beni

970

faccia il sol coi suoi vampi

impetuosi germinar dai campi.

ATENA

Lieta sono che ai miei cittadini

tanto ben procacciai: che qui restino

queste Dive possenti e implacabili.

975

Tutte quante le sorti fra gli uomini

spetta ad esse partir. Chi non mai

s'imbatté ne le Dive terribili,

della vita gli strazî non sa.

I delitti che gli avi compierono

980

te le spingono contro; e Rovina,

senza voce, mentre alto tu gridi,

con infesto furore ti stermina.

CORO

Che mai non soffi aura nociva agli alberi

sarà vigil mia cura,

985

nè a questo suol s'appressi,

le nuove gemme a struggere, l'arsura,

né a far vane le messi

feral morbo serpeggi,

anzi, con parti duplici

990

allegri a tempo debito Pan le floride greggi;

e le genti felici

lodino ognor dei Numi i benefici.

ATENA

O d'Atena presidio, o voi giudici,

questi voti ora udite? Ben grande

995

presso i Dèmoni inferni è la possa

de l'Erinni; e palese è fra gli uomini

ciò che valgano: a questi concedono

gioie e canti: di lagrime a quelli

fosca e torbida rendon la vita.

1000

CORO

E depreco le sorti

d'intempestive morti.

O Dive, che degli uomini

leggete il fato, o Moire, a quest'amabile

gioventú date la vita propizia,

1005

o Dive nostre suore,

Dive della Giustizia,

d'ogni casa partecipi,

vigili a tutte l'ore,

o severa adunanza

1010

che sopra ogni altro Iddio godi onoranza!

ATENA

Bene io godo che a questa mia terra

tali augurî si facciano, e venero

il tuo volto, Suada, che il labbro,

che la voce m'ornasti; e m'opposi

1015

di costoro al selvaggio rifiuto.

Or trionfo ebbe Giove, cui grata

è facondia: trionfo la causa

di Giustizia ebbe in tutto per me.

CORO

Né mai su questa terra

1020

frema civile guerra,

che mai di mali è sazia.

Né d'atro sangue cittadin s'abbeveri

la polvere, onde poi furia nemica

sitisca nuova strage

1025

a vendicar l'antica.

Ma li stringa d'unanimi

affetti una compage,

d'unanimi odî: ai mali

farmaco sommo è questo pei mortali.

1030

ATENA

Chi ben pensa, di sagge parole

trova dunque la via! Grandi beni

io da queste terribili forme

qui prevedo alla nostra città.

E se voi queste Dive benevole.

1035

con benevolo cuore onoriate,

sempre insigni ne andrete, reggendo

con giustizia la patria ed Atène.

CORO

Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.) — 64 focus

Non certè prodā, ad finem uſq;

uerò tibi custos ero

Propè aſtans, & procul abſens

A tuis inimicis, & non ero impotens.

Et nunc uides captas has ſurtis
70

Somno cadentes uerò ſpuentes puellæ,

Vetulæ, ſenes puellæ, quibus non miſcetur

Deorum aliquis, neq;

homo, neq; fera unquam.

Malorum uerò gratia ſunt, & in malo
75

Tenebras inhabitant & tartarum ſub terra.

Inuiſæ hominibus & dijs cælestibus.

Tamen fuge, neq; mollis esto,

Perſequentur te per longam Epirum

Aſcendentem ſine detrimento erraticam terram.
80

Et ſupra Pontum, mariq; clauſas urbes.

Et ne defatigeris hunc mitigans

Laborem, migrans uerò ad urbem Palladis,

Sede antiquum apprehendens ulmis ſimulacrum.

Et illic iudices, & horum blandos
85

Sermones habentes, machinas inueniemus,

Vt omnino libereris ab his laboribus.

Nam te interficere perſuaſi maternum corpus.

Ore.

O rex Apollo, nosti enim non iniuria afficere,

Verùm enimuerò ſcias, & diſce non cunctari.
90

Robur uerò tuum facere idoneum.

Apo.

Recordare ne tibi metus uincat mentem.

Tu uerò fraternum ſanguinem, & communi patris

Mercuri custodi, admodum exiſtens eiufdem nominis,

Deductor esto. Hunc uerò regens meum
95

Supplicem colit ſanè Iupiter cultum ex legibus,

Impellentem mortalibus bona duce fortuna.

Cly. Idolum

Dormiat igitur, aurora & dormientib. quid opus est?

Ego uerò à uobis fic ignominia affecta

Cum alijs mortuis, ſic enim interfeci.
100

Probrum mortuis non deficit.

Turpè uerò capta ſum. prædico enim uobis quòd

Habeo maximam cauſam ab illis,

Patiens ſic atrocia, ab amiciſsimis.

Nullus pro me deorum ſuccenſet,
105

Iugulata parricidis manibus.

Vide plagas has tui cordis.

Dormiens enim meis oculis illuminatur.

In die uerò parca ſpeculatrix mortalium.

Certè multa meorum ſuſcepi
110

Inferiasq; uiro carentes, nephalia placamenta

Et noctigrauas coenas in foco ignis

Sacrificaui in hora nulli deorum communi.

Et omnia hæc ideo pedibus conculcata eſse.

Iſte uerò fugiens uenit instar cadaueris,
115

Et hæc leuiter ex medijs retibus

Impetum fecit, uobis inſaniens ualde.

Audite quemadmodum dixi de mea

Anima, intelligite ſubterraneæ deæ,

Somnium uos nunc Clytemneſtra uoco.
120

Cho.

Muſsitatiō. Cly. muſsitē, ut uenit fugiēs pro

Cly. Idolum

Amicis enim meis non ſunt ſupplices.

Cho.

Stridor. Cly. Valde dormies, et non miſericor-

Cly. Idolum

diam implorabis affectu.

Interfector huius matris Oreſtes uenit.
125

Cho.

Stridor.

Cly. Idolum

Clamas, dormis, non ſurges celeriter?

Quod negocium destinatum est niſi tibi facere malas?

Cho.

Clamor.

Cly. Idolum

Somnus, labor & domini coniurati
130

Grauis dracenæ effutiuerunt furorem.

Cho.

Stridor duplus acutus.

Accipe, accipe, accipe. intellige.

Cly. Idolum

In ſomnis perſequeris feram, latras uerò quemadmodum

Canis, ſolicitudinem nunquam relinquens laboris.

135

Quid facis? ſurge, ne te uincat labor.

Neq; ignores laborem mitior facta ſomno.

Molestia affice cor iuſtis probris.

His ſapientibus contrarij ſtimuli ſunt.

Neq; ſpiritum ſanguineum emittes hac
140

Expiratione attenuata uteris igni.

Sequere, tabefac ſecundis perſecutionibus.

Cho.

Suſcita ſuſcita & tu illum, & ego te.

Dormis, ſurge, reſiliens à ſomno,

Vt ſciamus ſi in hoc procœmio inſanit.
145

Cho.

Heu, heu, Popax paſsi ſumus, ò amicæ,

Certè multa iam patientes fruſtra ego.

Paſsæ ſumus perpeſsiones moleſtas, ò dæmones.

Intolerandum malum

Ex retibus cecidit, uenit enim fera

150

Somno detenta, perdidi prædam.

O fili Iouis furax es,

Iuuenis uerò uetulas deas debellaſti,

Supplicem colens impium uirum,

Parentibus acerbum,

155

Parricidam furatus es Deus exiſtens.

Quid horum dicet aliquis iuſtè habere?

Mihi uerò probrum ex ſomnijs ueniens,

Percuſsit instar aurigæ medio accepto ſtimulo.

Sub mente in corde adeſt flagellator

160

Monſtri domati.

Graue circum graue frigus habere,

Talia patrant moderni dij

Tenentes omnino plusquam iuſticia.

Cruorem ſtillan tem ſedem,

165

Circum pedes, Circum caput licet terræ umbilicum

Videre, ſanguinis horum eluctum ſcelus habere.

Domeſtico uerò tuo uati piaculo

Antrum polluisti,

A ſe ipſo concuſsus, à ſe ipſo denominatus

170

Cho.

Iniquorum deorum ſtatua:s colens,

Antiquas parcas corrupiſti

Et certè mæſtus. hunc non ſoluet.

Sub terram fugiens, nunquam liberabitur,

Parricida cum sit. alium in capite

175

Inquinantem illius paſcet caput.

Ap.

Extra domum iubeo, celeriter

Secedite, abite à fatidico antro,

Et non accipiens uolatilem ſerpentem album,

Auro ducti laquei impetum facientem,
180

Relinques præ dolore nigram ab hominibus ſpumam

Vomens guttas quas extraxiſti ex cruore.

Non enim his ædibus appropinquare licet.

Sed huius capitales tumultuosæ pœnæ,

Iugulationesq; feminis corruptrices
185

Puerorum, & mali uigor, congregationesq;

Lapidatioq; odio habent miſericordiam magnam.

Pro gratia ſictæ audite ſanè

Huius feſti eſtis reiecti dijs

Amorem habentes. omnis enim modus exponit
190

Formam, leonis antrum ſanguinigeris

Habitare has meritò, non in fatidicis templis

His proximis morari odium.

Secedite ſine pastore paſcentes.

Huius uerò gregis nullus deorum est amicus.
195

Eu.

Rex Apollo audi uiciſsim.

Tu ipſe huius non particeps causæ es,

Sed omnino peregiſti tanq; omnium cauſa.

Ap.

Quo uidelicet tantam longitudinem extenderis ſermonis?

Eu.

Voluiſti peregrinum hunc interficere matrem.
200

Ap.

Volui pænas ultrices patris mittere.

Eu.

Et deinde fuiſti ſuſceptor noui ſanguinis.

Ap.

Et ſecedere mandaui ab his ædibus.

Eu.

Et deductrices uidelicet has conuictaris?

Ap.

Non enim congruum his ædibus proficisci.
205

Eu.

Sed nobis hoc est ordinatum.

Ap.

Quisnam honor iſta donum pulchrum?

Eu.

Matricidas ex domo abigimus.

Ap.

Quid enim mulieris, quæ uirum ſeparabit?

Eu.

Non enim fiat conſanguinea impultrix cædis.
210

Ap.

Certè admodum iniuria affecit et præter nihil ſuſcit

Junonis perfectæ & Iouis approbationes.

Venus ignominioſa hoc proiecta est ſermone

Vnde mortalibus fiunt amicitiæ.

Cubile uiro & mulieri fatale,

215

Iuſiurandi iuſticia cuſtoditum manus.

Certè laxationibus mutuis occidunt,

Hoc non fieri neq; æstimare ira.

Non dico Oreſtem te iuſtè perſequi.

Hæc maniſeſtè ſcio, te admodum iratam eſse,
220

Hæc maniſeſtè agentem quietiorem.

Pænas uerò alias uidebis horum dea.

Eu.

Illum uirum nunquam relinquam.

Ap.

Tu uerò perſequere, plus laboris fac.

Eu.

Tu ne pœnas meas amputa uerbis?
225

Ap.

Nunquam ſuſciperem ut haberet pœnas à te.

Eu.

Magnus tamen apud ſedes Iouis diceris.

Ego uerò, (ducit enim pœnas maternus ſanguis)

Dimito uirum uenatrix.

Ap.

Ego uerò iuuabo, ſupplicemq; liberabo.
230

Grauis enim in hominibus & dijs eſt

Parricidæ ira, ſi prodidero ipſum uolens.

Ore.

Regina Minerua, Loxiæ iuſsu

Venio, ſuſcipe uerò propiciè exulem,

Non parricidam, neq; maculantem manum,
235

Sed languidum iam, expulſum ab

Alijs domibus, & aditibus hominum.

Similiter mare & terram tranſiens,

Seruans mandata Loxiæ fatidica,

Adſum domi, & statuam tuam ò dea
240

Cuſtodiens, expecto finem pœnæ.

Eu.

Esto. hoc uerò est uiri manifestum ſignum.

Sequere delatorem mutum conſilijs,

Vulneratum enim tanquam canis, mortuum

Ad ſanguinem & guttam requirimus,
245

Multis doloribus magnanima natura

Viſcus, terræ uerò omnis alluitur locus,

A ponto potu carenti alis

Veni perſequens nihil posterior naui.

Et nunc iſte hic est celeriter,
250

Odor mortalis ſanguinis mihi arridet.

Cho.

Sed uide, rurſus uide omnino,

Ne lateat fugitiuum aſcendens parricidam inultum.

Ille rurſus exilium habens circa statuam

Adnexus deæ immortali

255

Subditus uult eſse manibus.

Hic non adeſt, ſanguis maternus in terra

Incurabile, papæ hoc ſacrificium humi ſuſum it.

Sed reddere uerita, à uiuente bibere

Rubrum ex miſeris libamen, à te uerò
260

Paſsum ferrem potus mali potatum.

Et uiuentem te uestigans ducam infra.

Contrarias pænas pendes maternas.

Videbis ibi alium uirum,

Aut deu, aut hoſpitem, aliquem impiorum, aut parentes
265

Habentem quemq; pæne compenſationem. (charos)

Magnus enim Pluto est gubernator mortalium,

Infra terram, tabulæ omnia uidet mente.

Ore.

Ego edoctus in malis ſcio

Multas expiationes, & dicere ubi iuſticia ſit,

270

Tacereq; ſimiliter, in hoc uerò negotio

Sapere conſtitutus ſum à docto præceptore.

Torpet enim ſanguis, & tabefacit manum.

Maternū ſcelus dilutum est.

Recens enim in ara dei exiſtens

275

Phœbi, purgationibus expulſum est manufactis.

Multus uerò mihi fiat à principio ſermo,

Qui acceſsi innocuo conſortio,

Tempus purgat omnia ſeneſcens ſimul.

Et nunc ex casto ore ſuauiter uoco.
280

Regionis reginam huius Minerua, mihi

Venire in auxilium, poſsidebit uerò ſine hasta

Ipſum, & terram, & Argiuum populum,

Fidelem iuſtè in omnibus ſocium.

Sed ſi in locis regionis Libyſticis,
285

Tritonis circum fluctum genitalis uadi

Ponit rectum & longè ducentem pedem,

Amicis opitulans, ſiue Phlegræam glebam.

Audaciæ dux tanquam uir ſpeculatur,

Venit, audit uerò procul deus exiſtens,
290

Vtcunq; sit mihi horum liberator.

Cho.

Ne te Apollo neq; Minerue robur

Liberet, ut neglectus

Euaneſcas, gaudium nesciens mentis.

Sine ſanguine cibus dæmonum tenebræ,

295

Neq; contrà clames, ſed expuas uerba,

Mihi conuerſus, & conſecratus.

Ap.

Et uiues mihi ſacrificabis, neq; in ara iugulatus.

Hymnum uerò audiens hunc uinctum tuum.

Cho.

Age iam & chorum tangamus, poſtq; muſa odioſam

300

Apparere dedit,

Dicere ſortes contra homines,

Vt distribuat ſeditio ſimul

Statim pœnæ ſciemus eſse.

Hos quidem impuras manus adijcientes.
305

Nulla à nobis ira aſserpit

Innocuos uerò uitam agit,

Quiſquis iniuſtorum, tanquam uir

Manus cruentas occultat,

Teſtes rectæ mortuis his
310

Accedentes uindices ſanguinis,

Ipſi perfectè apparuimus,

Mater simul peperiſti, mater

Nox imprudentibus, & uidentibus,

Pœnam audi. Latonæ filius me ignominioſam facit.

315

Hunc auferens timidum, purgationem

Propriam cædis.

In hoc ſacrificato fit

Cantus uerò, amentia,

Furor, inſania,

320

Hymnus ex furijs,

Vinctus ſine occaſione mentis, mœror mortalibus.

Hanc enim ſortem contrariam

Parca neuit fortiter habere,

Mortis his operationes

325

Incidunt stultæ,

Hos ſequi, donec ſub terram uenerint

Moriens non ualde liber.

In hoc ſacrificato

Hoc carmen, amentia,

330

Furor, inſania,

Hymnus ex furijs,

Cho.

Vinctus mentis ſine occaſione

Tristitia mortalibus.

Exiſtentibus munera
335

Hæc uerò à nobis perfecta ſunt.

Ab immortalibus abſtinere

Manus, ne quis est

Diuifor particeps.

Mouens uestes
340

Sine parte, carens forte conſtitutus ſum.

Domorum enim elegi

Mutationes, quando Mars manſuetus exiſtens amicus

Intenſè perſequentes

Fortem exiſtentem ſimiliter

345

Obſcurabimus ſanguine recenti.

Festinè auferre

Has curas,

Deorum uerò imperfectionem

Meis precibus perficere, neq; ad ſummum uenire.

350

Iupiter enim ſanguine diſtillans odio digna gentem

Loquelam hanc dignam putauit

Opiniones uirorum & ualde ſub æthere

Graues ordinatæ. ſub terra deficiunt inhonorate.

Noſtris impetibus lugubribus,
355

Saltationibus ſanguinolentis pedis.

Admodum uerò capta ex ulnis grauium

Fero pedis uehementiam.

Inbecillia longis curſibus

Membra intolerando detrimento.

360

Cadens uerò non nouit hoc præ imprudentia.

Malum, tale per tenebras uerò odium uolat,

Et tenebroſam aliquam nubem in domo

Vocat fama longè gemens.

Manet enim, potentes uerò

365

Et perfectè malorumq; memores atroces,

Et conſolatione carentes mortalibus

Ignominioſe iniuſte furentes.

Sortis deorum diſsentiere faciunt,

Et ſine ſole lucere difficiles acceſsu

370

Reſpicientibus & uidentibus malè ſimul.

Quis igitur hæc non colet & ueretur mortalium

Audiens meum ius,

Et fatum ex dijs.

Dans finem, eſt uerò mihi
375

Munus antiquum, neq;

Ignominia aſsequor, ſi ſub terra

Ordinem habens & obſcuras tenebras.

Min.

Procul exaudiui rumoris uocem

Ab Scamandro accenſam,

380

Quam uidelicet Achiuorum duces, & primarij

Captarum rerum ſortem magnam

Distri buerunt robur ipſum omnino mihi

Electum donum Theſei filijs.

Inde perſequens ueni indomito pede.

385

Sine alis abſorbens sinum Aegidis,

Pullis robustis hoc coniugans uehiculum,

Et nunc uidens hanc conuerſationem terræ,

Timeo quidem nihil, admiratio adeſt in oculis.

Quiſnam tandem eſtis? omnibus uerò in comūne dico.
390

Simulacrum uerò meum huic miti hoſpiti,

Vosq; ſimiles nulli generi Spartanorum,

Neq; inter deas uisis à dijs,

Neq; in mortalibus ferendæ formæ.

Dicere deformem exiſtentem propinquos malè.
395

Procul à iuſtis Themis uerò abſtinet.

Cho.

Intelliget compendioſe Iouis filia.

Nos enim ſumus Noctis nigræ filiæ,

In domo terræ ſanè Hylæ uocatæ.

Min.

Genus quidem noui, ſamasq; eiufdem nominis.
400

Cho.

Vltiones quidem meas intelligite ſtatim.

Mi.

Intelligere ſanè, ſi diceret quis ſermone aperto.

Cho.

Mortalium interfectores ex ædib. expellimus.

Mi.

Et huic mortuo is finis eſt cædis?

Cho.

Quando gaudere nequaquam putat.
405

Mi.

Tales certè huic hortatur fugas.

Cho.

Interfector matris eſse dignum putauit.

Mi.

Nullius aliæ neceſsitatis timens iram.

Cho.

Tale uidelicet stimulu tanq; matre interficere.

Mi.

Duobus exiſtentibus, dimidium ſermonis adeſt.
410

Cho.

Sed iuſiurandum non ſuſcepit, non dare uult.

Mi.

Audire iuſtos magis quàm agere uelis.

Cho.

Quomodo doce, non enim indiges ſapientib.

Mi.

Iuramentis quæ non iuſta ſunt dico non uincere.

Cho.

Sed argue, iudica uerò rectam iuſticiam.
415

Mi.

Certè ſi in me uertatur finis cauſæ.

Cho.

Quomodo non colentes dignum à dignis?

Mi.

Quid adhæc uerò dicere ò hoſpes uiciſsim uis?

Dicens uerò regionem, & genus, & calamitates

Tuas, deinde ultoris uituperium.

420

Si confisus iuſticiæ, statuam hanc

Pergis cuſtodire, propè meam aram.

Grauis ſupplex in modis Ixionis.

His reſponde omnibus docilis mihi.

Ore.

Regina Minerua, primo ex poſtremiſ
425

Tuis uerbis curam abſtuliſti magnam.

Non ſum parricida, neq; habet ſcelus,

Ab hac manu tuum collocamus simulacrum.

Si quum horum tibi dicam magnum,

Mutum eſse maledicum conſuetudo eſt.
430

Poſtquam à uiro ſanguinis expiatore

Cædes cruentam iuuenem animantem.

Diu ab alijs hoc conſecramus

Domibus, & animantibus, & liberis meatibus.

Hanc uerò curam dico procul.
435

Genus uerò meum ut ſe habet intelliges citò.

Argiuus ſum, patrem pulchrè inquiris,

Agamemnomem uirorum nautarum gubernatorem,

Cum quo tu Troiam carentem urbe Ilium urbem

Feciſti, ille interfectus eſt non pulchrè rediens
440

Domum, ſed ipſum nigra mens mea

Mater interfecit uarijs capturis,

Occultatis lauacrorum teſte cæde.

Et ego disceſsi, ante tempus fugiens cædem.

Interfeci matrem, non negabo,
445

Contrarijs pœnis chariſsimi patris.

Horum uerò communiter fuit Loxias in cauſa,

Dolores aduocans ſtimulos cordi.

Niſi cohibuiſſem qui in cauſa fuerunt.

Tu uerò iudica ſi iuſtè, ſiue non,
450

Agens hæc, te ubique laudabo.

Min.

Facinus maius quàm putet quis hoc,

Mortalis, iudicare, neq; tamen mihi fas,

Cædes disce:rnere iracundæ pœnæ,

Alias, tu quidem perfectus ætate tamen

455

Supplex ueniſti purus innocuus domum.

Tamen te inculpatum eligo ciuitati.

Ipſæ uerò habentes fatum non tempeſtiuum,

Et non aſsequutæ negotium ferens uictoriam,

Secedant rurſum, ex conſilio ſanies
460

In ſolum cadens intolerabilis grauis morbus.

Talia quidem hæc ſunt, licet ambobus manere.

Mittere uerò mala ſigna non poſsum.

Poſtquam negocium huc mandauit hoc

Cædis iuratæ iudices electos,
465

Ius in omne tempus ego ponam.

Vos uerò teſtimonia & signa

Vocatis auxiliatoria, iuramenta iuſticiæ

Indicans meorum ciuium optima

Veniam, disce:rnere hoc negocium uerè,
470

Iuſiurandum tranſgredientes nullum iuſtum mente.

Cho.

Nunc euerſiones nouarum legum, ſi

Tenuerit iuſticia, uel detrimentum huius parricidæ

Omnes iam opus opportunitate conſociabit mortales.

Multæ uerò peſses adhærebunt uerè puerorum leſiones

475

Parentibus, poſtea in tempore rurſum ſpeculatorum

Menadum horum aſserpet ira mortalium.

Omne fatum dixiſti. intelliget uerò alius aliunde,

Aduocans mala propinquorum,

Quies, ſolutioq; laborum non amplius firma,

480

Miſeros aliquis fruſtra conſolabitur

Neq; quis uocet

Calamitate paratus,

Hoc uerbum dicens,

Heu iuſticia,

485

Heu ſedesq; furiarum.

Fortaſsis hæc, pater,

Aut mater recenter perpeſsa,

Miſericordia afficietur,

Poſtquam cadit domus iuſtè.

490

Sic erit grauitatem & mentis ſpeculantem

Timet ſedentem. conducit

Sapere præ luctu.

Quis uerò nihil in luce

Cor alens,

495

Aut urbs mortalis?

Similiter amplius colet iuſticiam.

Neq; liberam uitam,

Neq; ſubditam laudabis.

Omni quidem tali robur
500

Deus præbet, alia

Alia præbent, temperatum uerò uerbum dico.

Imprietatis uerò contumelia natus tanquam uerè,

Ex ſanitate mentis omnibus uerò amica eſt

Multum optata felicitas, omnino ſanè dico

505

Reuereri iuſticiæ aram, neq; ipſum

Videns lucrum impio

Pede calcando uilipendas.

Pœna ſequitur,

Proprius manet finis.
510

Ad hæc quilibet parentum

Cultum bene primariorum

Et hoſpitales domuum curas

Reuereatur.

Ex quibus ſine necesſitate,

515

Iuſtus exiſtens non infelix erit.

Pernicioſus nunquam erit.

Audacem uiciſsim dico tranſgreſsionem.

Sæpè omnino conſuſum ſine iuſticia,

Cum uiolento tempore conſtitueret,
520

Integumentum cum acceperit labor

Laceratas antennas.

Cho.

Vocat nihil audientes

Mediæ malæ ſorte.

Ridet dæmon hominem inconſideratum.

525

Hunc nunquam iactantem uidens impotentibus

Pœnis uinculum,

Neq; ſuper exiſtentem faſtigium

In uita priore felicitate anchoræ iuſticiæ proijciens.

Perijt imploratus perditus.

530

Mi.

Clamita præco, & exercitum conuoca.

Siue igitur penetrans Tyrrhenica

Tuba mortalis ſpiritus plena,

Altus clamor appareat exercitui,

Impleto hoc conciliabulo

535

Tacere iube, & intelligere mea iura,

omnem urbem in tempus.

Et horum commodo bene cognoscetur iuſticia.

Cho.

Rex Apollo impera illis quos habes.

Quid huius negotij es particeps? dic.
540

Ap.

Testificaturus ueni & enim domorum

Supplex is uir, & ædis contubernalis

Meæ, cædis uerò huius expiator ego ſum,

Et patrocinaturus, ipſe cauſam habeo,

Matris huius cædis. tu introduc
545

Quemadmodum ſcis, hanc absoluens cauſam.

Mi.

Vestrum sermo, introduco cauſam,

Actor prior à principio dicens,

Sit rectè negocii præceptor.

Cho.

Multæ quidem ſumus, dicemus uerò compendioſe.
550

Verbum uerò ad uerbum reſponde uiciſsim ponens.

Matrem dic primò ſi interfeceris?

Ore.

Interfeci. nullæ ſunt huius rei inficiæ.

Cho.

Vnum quidem iam trium certaminum.

Ore.

Non dispoſito iactas hunc ſermonem.
555

Cho.

Dicere quidem oportet quomodo interfeciſti.

Ore.

Dico, enſi tracta manu ceruicem ſecans.

Cho.

Ab hoc perſuaſus, conſilijq; huius.

Ore.

Huius oraculis testimonium præbetur mihi.

Cho.

Vates iuſsit te matrem interficere?
560

Ore.

Et hunc ſemper fortunam non accuſo.

Cho.

Sed ſi te corripiat enſis dices fortè.

Ore.

Conſisus ſum, auxilium ex ſepulchro miſit pater.

Cho.

Mortuis nunc conſiſus es matrem interficiens.

Ore.

Duorum enim habuit impetus ſcelerum.
565

Cho.

Quomodo doce iudices hæc.

Ore.

Interficiens patrem meum occubuit.

Cho.

Tu quidem uiuis. hæc libera eſt à cæde.

Ore.

Quid non illam uiuentem impulisti fuga?

Cho.

Non erat conſanguinea uiri quem interfecit.
570

Ore.

Ego uerò matris meæ in ſanguine.

Cho.

Quomodo te nutriuit ò ſcelerate intra

Singulum, contemnis matris carum ſanguinem?

Ore.

Iam tu testificare, narra mihi

O Apollo, ſi ipſam iuſtè interfecerim,
575

Facere quemadmodum licet non inficiamur.

Sed ſi iuſtè aut non tuæ menti

Videtur is ſanguis, iudica ut hic narrem.

Ap.

Dicam ad uos magnum Minerue

Inſtitutum iuſtè, uates cum sim, non mentiar.
580

Nunquam dixi in thronis fatidicis

Non de uiro, muliere, & urbe

Quod non iuſserit cæleſtium pater Iupiter.

Iuſtum quidem hoc eſt, quantum potest intelligere.

Conſilium iubeo uos audire patris.
585

Iuſiurandum enim Iouis non amplius potens eſt.

Cho.

O Iupiter quo dicis tu, hoc oraculi præbuit!

Dicit Oreſti huic patris cædem

Agentem matris nequaquam honores distribuere.

Ap.

Non enim hunc uirum mori generoſum
590

Iouis datis ſceptris honoratum,

Et hæc à muliere, non bellicoſis

Arcubus, longè iaculantibus, tanquam Amazonis.

Sed audiuit Pallas, hiq; ſedentes

Calculo de hoc negotio disce:rnere debent.
595

Ab exercitu enim ipſum adeptum

Sæpè meliora conſilijs

Tranſienti lauacra, in fine

Pallium occultauit in rotunda

Percutit uirum ligans ueste artificioſa.
600

Sic enim uobis uiri mors dicta eſt,

Honorandi ductoris exercitus nauium.

Ap.

Hanc talem dixi ut intelligat populus,

Quemadmodū ordinatum est patrocinari hac cauſam.

Cho.

Patris ueneratur Iupiter fatum, tuo ſermone

605

Ipſe ligauit patrem ſenem Saturnum.

Quomodo hæc his non contrario dicis?

Vos uerò audire hoc ego testificor.

Ap.

O omnino inuiſæ belluæ odium deorum,

Has quidem pedicas ſoluite, hoc & remedium,
610

Et ualde magna machina ſolutoria.

Viri postquam ſanguinem hauſit puluis

Semel mortui, nulla est reſurrectio.

Horum incantationes non fecit pater

Meus, alia uerò omnia ſuſq; deq;
615

Vertens facit nihil anhelo furore.

Cho.

Vide quomodo iudices fugere hunc.

Matris ſanguinem propinquum effundens humi

Deinde Argis paternas inhabitabit ædes?

Quibus utens popularibus aris?
620

Quænam purgatio contubernalium ſuſcipiet?

Ap.

Illud quoq; dicam, & intellige quàm rectè dicam.

Non est mater nominati pueri

Parens, nutrix uerò fœtus recenter ſati.

Parit uerò uterum ferens, hæc uera hoſpita hoſpiti
625

Seruauit ramum, quibus ne noceat deus.

Signum tibi huius ſermonis ostendam.

Pater eſse potest ſine matre.

Testis adest puella Iouis Olympij,

Neq; in tenebris uteri nutrita.
630

Sed talem ramum nullus pariet deus.

Ego uerò Pallas aliaq; ut ſcio,

Tuam urbem, & exercitum faciam magnum.

Et hunc miſi tuarum domorum contubernalem,

Vt fidelis sit in omni tempore.
635

Et hunc adipiſceris ſocium dea,

Et hos deinde, & hæc uerò ſemper custodiet.

Amare hæc fidelia hos fatos oportet.

Mi.

Iam iubeo hos pro ſententia ferre

Calculum iuſtum, tanquam fatis dictorum.

640

Cho.

In nos omne iaculum immittitur.

Specta uerò ut audia quomodo certamen decernetur.

Mi.

Quid enim, à nobis quo facies irreprehenſa ero?

Cho.

Audiuiſtis, audiuistis, in corde uerò

Suffragium ferentes, iuſiurandū reueremini hoſpites.
645

Mi.

Audiat iam legem populus Atticus.

Primò decernite pœnas ſanguinis ſuſi.

Erit reliquum Aegio exercitui,

Semper hoc cuiq; conciliabulum.

Pagum Areum Amazonum ſedem,
650

Scenasq;, quando uenerunt Theſei contra inuidiam

Bellum gerere & urbem nouam urbem,

Hanc excelfiturrim eleuarunt tunc.

Marti uerò ſacrificarunt, inde est denominata

Petra Pagus Arius, in hoc uerò cultus
655

Ciuium, metusq; conſanguineus non iniuria afficere,

Obtinebit, hoc die & ſimul ſecundum prudentiam

Horum ciuium non contemnentium leges.

Malis fluctibus & luto aquam

Limpidam inquinans nunquam inuenies potum.
660

Neq; liberum, neq; ſubditum

Ciuibus comprimentibus conſulo te eſse.

Et non omnem grauitatem eijcere ex urbe.

Quis ueritus nihil iuſtus est mortalium?

Talem iure cultum timentes,
665

Præsidiumq; regionis & urbis ſalutem

Habebit, qualia nullus hominum habet.

Neq; apud Scythas neq; in locis Pelopis.

Lucrum illibatum hoc conciliabulum,

Reuerendum, animosum, pro dormientibus
670

Cuſtodiam uigilantis terræ conſtituo.

Hanc meis porrexi admonitionem

Ciuibus in posterum. dirigere uerò oportet,

Calculumq; eligere, & cauſam disce:rnere,

Verentibus iuſiurandum, dictus est ſermo.
675

Cho.

Attamen hunc cœtum terræ

Conſultor ſum nequaquam ignominia afficere.

Ap.

Et ego oracula mea & Iouis

Timere iubeo, neq; ſterilia condere.

Cho.

Sed ſanguinolenta facta non aſſecutus colis.
680

Vaticinationes non amplius castas uaticinaberis manens.

Ap.

Certè pater fallitur conſilijs,

Primis cædibus Ixionibus.

Cho.

Dicis. ego non aſsecuta iuſticiam

Cum atroci regione conuerſabor rurſum.
685

Ap.

Sed cum iuuenibus & ſenibus

Dijs honoris expers eris, ego uerò uincam.

Cho.

Talia patraſti & Pheretus in ædibus.

Moiras ſecisti iugulari.

Ap.

Nempe iuſtum colentem beneficijs afficere,
690

Aliis tanquam indigens eſset.

Cho.

Tu antiquas dæmonas corrupiſti,

Vino fefelliſti antiquas deas.

Ap.

Tu uerò non fortè habens cauſæ finem,

Mihi ſtilum nihil grauem inimicis.
695

Cho.

Postquam equitat iuuenis contra me uetulam,

Expecto ſubditum eſse iuſticiæ,

Tanqnam ambigua exiſtens iraſcor urbi.

Mi.

Meum opus eſt ultimam in cauſam iudicare.

Suffragium hoc ego Oreſti proponam.
700

Mater enim non illa eſt quæ me genuit.

Marem laudo ubique præterquam ſi ducat uxorem

Omni animo admodum ſum patris.

Sic præfero mulieris mortem,

Virum interficientis domorum ſpeculatorem.
705

Vincit Oreſtes & ſi iudicata ſint eſse æqualia ſuffragia,

Eijciant citò ex urnis ſortes,

Quibuſcunq; iudicum commiſſus & finis iſte.

Cho.

O nox nigra mater uides ſanè hæc,

Ore.

Nunc mihi laquei finis, aut lucem uidere.
710

Cho.

Nobis eiſcere, aut primos honores distribuere.

Ap.

Mittite eiectiones rectè ſuffragiorum ò hoſpites.

Non enim iniusticia afficere cultores in diuiſione licet.

Sententia abſente detrimentum fit magnum,

Iaciens ſuffragium unum domum direxit.
715

Mi.

Vir iste effugit cauſam ſanguinis,

Aequalis est sortis numeratio.

Or.

O Pallas, ò ſeruatrix mearum ædium,

Et terra paterna priuati, tu

Conſtituſti me, & aliquis Græcorum dicet
720

Argiuus uir rurſus in rebus

Habitat paternis Palladis Loxiæq;

Gratia, & omnia perficientis tertij

Seruatoris qui reueritus est paternum fatum

Seruat me matris has patronas uidens.
725

Ego huic regioni & tuo exercitui

In reliquum omne tempus plenam

Iurans in fœdere sanciendō, nunc abeo domum,

Ne aliquem uirum gubernatorem terræ

Venientem emittat ornata hasta.
730

Nos ipſi exiſtentes in ſepulchris tunc,

His nunc mea iuramenta tranſgredientibus,

Impotentibus agemus malis actionibus,

Vias ignauas & ab auibus meatus

Ponentes, tanquam illis curæ sit labor.
735

Dirigentibus uerò hanc urbem Palladis

Honorantibus ipſam ſemper ſocia hasta,

Ipſis nos ſumus propitij.

Vale & tu & patronus populus,

Certamen inuitabile aduerſarijs habes,
740

Salutemq; uictori ſuam hasta.

Cho.

O dij iuuenes antiquas leges

Euertiſtis, & ex manibus cepiſtis me.

Ego uerò ignominioſa ſum miſera iracunda,

In hac terra, heu heu heu, luctuoſam
745

Mittens cordis lachrymam, heu.

Terræ intolerabile, Lichen ſine ſolijs carens liberis heu

Heu cauſa campum impellens,

Mortalium interfectrices maculas in regionem iactabit.

Lugeo. quid faciam? ſiam. intoleranda
750

A ciuibus paſsa ſum, heu admodum

Puellæ infelices noctis ignominioſæ.

Mi.

Mihi confidite non grauiter ferre.

Non enim uiciſtis, ſed cauſa æqualia habet ſuffragia,

Exiuit uerè, tu non ignominia affecta es,

755

Sed ex Ioue maniſesta testimonia aderant,

Ipſeq; uolens ipſe erat testis,

Vt Oreſtes hæc faciens non haberet detrimentum.

Vos uerò huic terræ ne grauem iram

Proijcite, ne iraſcamini, neq; infrugiferam

760

Faciatis, dimittite dæmonum guttas,

Mortales potestates ſeminis feras.

Ego uerò uobis omnino iuſtè polliceor,

Sedes & latebras iuſtæ terræ.

In pinguibus focis ſedentes
765

Eſse à ciuibus iſtis honoratas.

Cho.

O dij iuuenes antiquas leges

Euertiſtis, & ex manibus cepiſtis me,

Ego uerò ignominioſa miſera iracunda

In hac terra, heu, heu, heu luctuosam

770

Emittens cordis guttam, terræ intolerabilem, ex qua

Lichen ſolijs carens & liberis.

Heu cauſa campum impellens,

Mortalium interfectrices maculas in regionem iactabit.

Lugeo, quid faciam, ſiam, intoleranda
775

A ciuibus paſsa ſum, ò admodum

Puellæ infelices noctis ignominioſæ.

Mi.

Non estis inhonorate, neq; ſuperbè admodum

Dea mortalium statuetis maculatam terram.

At ego confiſa ſum Ioui, & quid oportet dicere.
780

Et clauſtra noui domorum ſola dearum

In quo fulmen eſt ſignatum.

Sed illius nihil oportet. tu uerò à me persuasa

Ne ſtultam linguam proijcias in terram,

Fructum ferentem, omnia non pulchrè agentes.
785

Sopor fluctus nigri, amarus furor,

Tanqnam grauis & cohabitator ſim mihi.

Multæ huius regionis primitiæ frugum

Sacrificabit, ante liberos & nuptias finem

Habens, ſemper hunc laudabis ſermonem.
790

Cho.

Me pati hæc, heu me uerſuta in terra habitare

Spretum odium heu, efflo furorem & omnem iram.

Heu, heu terra, heu quis mihi ſubit

Latera dolor, animum ſpira mater

Nox, nam me ab honoribus domatam

795

Deorum fraudulenti cœperunt dolo præter cauſam.

Mi.

Iras tibi conferam, nam ſenior es,

Tu & ſapientior me multò es,

Sapere mihi quoq; dedit Iupiter non malè.

Vos uerò in exteram terram uenientes
800

Terram hanc ut ametis prædico uobis.

Nam ſequens tempus præſtantius

Erit ciuibus his, & tu precioſam

Sedem habens in domo Erechthei,

Aſsequeris à uiris & mulieribus uestes,
805

Tantum ab alijs nunquam obtinebis mortalibus.

Tu uerò in his meis locis ne proijce,

Neq; ſanguinolentas cotes, uiſcerum detrimenta

Iuuenum, inſanas ira uino carente.

Neq; euertens cor tanquam Alectores
810

Meis ipſis ciuibus condas puellæ

Inteſtinamq; ad Græcos audaciam,

Externum ſit bellum, non uix præſens,

In quo aliquis erit amor gloriæ dignus.

Domeſticæ uerò auis non dico pugnam.
815

Talia tibi eligere licet ex me,

Benefacientem, bene affectam, bene honoratam,

Regionis huius dijs charæ participem eſse.

Cho.

Hæc pati me, heu heu me uerſuta ſub terra habitare

Inhonoratam, heu heu odium

820

Spiro furorem omnino, & iram.

Heu heu terra, heu quis mihi ſubit

Latera dolor, animum ſpira mater

Nox, nam me ab honoribus domatam, deorum fraudulenti

Cæperunt dolo præter cauſam.

825

Mi.

Non defatigabor tibi dicens quæ bona ſunt,

Vt ne tandem dicas ad iuniores me

Dea antiqua patrona mortalium,

Ignominioſa perit inhoſpitalis huius ſoli.

Sed ſi tibi cultus perſuaſionis caſtus est,
830

Meæ linguæ placamen, & oblectamentum.

Tu uerò ſi manſeris, ſiue nolueris manere,

Neq; iuſtè inijcias urbi

Iram aliquam, aut indignatione tandem, aut detrimenti

Licet tibi ab hac integræ terræ & exercitui
835

Eſse iuſtè omnino honorata.

Cho.

Regina Minerua quam habere me ais ſedem?

Mi.

Omnis ærumnæ incolumem, ſuſcipe uerò.

Cho.

At iam ſuſcepi, quis nam me honor expectabit?

Mi.

Vt nulla domus ſine te ualeat.
840

Cho.

Tu hoc facies ut tantum poſsim.

Mi.

Nam colenti calamitates dirigemus.

Cho.

Et mihi ante omnia promiſsionem temporis facies.

Mi.

Non licet uerò mihi dicere quæ non perficio.

Cho.

Demulgere me uisa es, at expellor ira.
845

Mi.

In terra exiſtens adipiſceris amicos.

Cho.

Quid igitur iuſsiſti me?

Mi.

Qualis non malè uictoriæ ſpeculatrix

Et ex terra, ex marino rore

Ex cælo & uentorum flatus
850

Apricè ſpirantes peragrare terram

Fruges terræ & mortalium irigatas

Ciuibus exuberantes ne laborent ultra tempus.

Et mortalium ſeminum ſalutem

Impijs concitatior eris.
855

Amo enim uiri agricolæ iuſticiam

Genus horum illugubre est iuſtorum.

Hæc te ipſi ego uerò bellicoſorum urbem

Phantasmatum certaminum non ſuſcipiam, quod non

Vrbanam inter mortales honorat urbem.
860

Cho.

Suſcipio Palladis ædem, neq; ignominia afficiam

Quam & Iupiter præpotens, Marsq;

Cuſtodiam deorum incolit, liberatrice Græcorum,

Effigiem dæmonum, Cui ego precor

Vaticinans propitiæ obnoxias uitæ fortunas felices

865

Terræ fundere pulchrum ſolis iubar.

Mi.

Hæc uerò ego promptè meis ciuibus

Faciam magnos & implacabiles

Dæmonas ipſa ſubigens.

Omnia ipſæ enim adminiſtrare ſortitæ ſum ſecundæ.

870

Ille uerò non aſsecutus hæc grauia

Non nouit unde plagæ uitæ ſunt.

Errata enim ex prioribus ipſum

Ad has deſerunt tacens pernicioſus,

Et clamosos

875

Inimicis iris conſumit.

Cho.

Arbori nocuum ne fiat detrimentum

Mea gratia dico.

Incendiumq; oculo priuans plantarum

Non tranſire fines locorum.

880

Neq; infructuoſus obſcuritatis

Morbus ſerpat, ouesq; fœcundæ admodum

Cum duobus fœtibus

Alant tempore conſtituto prolem.

Diues terra Lucratile dæmonum donum ponat.
885

Mi.

Hæc audite, urbis præſidium,

Qualia perficiet, multum potest enim

Veneranda Erinnys apud inmortales

Subterraneos, de hominibus

Maniſeſtè perfectè faciunt,

890

His quidem cantilenas, illis uerò lacrymarum

Vitam cæcam præbentes.

Cho.

Viri factas uerò intempeſtiuas dico fortunas,

Iuuenum optabilium

Fælicem uitam

895

Date, dominium habentes

Deæ, quarum Parcæ

Sorores ex matre ſunt.

Dæmones rectilegi

Omni domo communes,

900

Omni tempore uerò incumbentes

Iuſtis conſortijs omnium deorum hono:ratiſsimi.

Mi.

Hæc uerò ego promptè meis ciuibus

Perfectorum

Exulto, amo uerè oculos perſuaſionis,

905

Quando mihi linguam & os inſpiciunt

Ad has inciuilitèr renuentes.

Sed ſuperauit Iupiter forenſis, uincit bonos

Certamen nostrum ſemper.

Cho.

Hanc uerò inexpletam malorum

910

Nunquam optarem huic urbi ſeditionem ciuium

Neq; bibens puluis

Nigrum ſanguinem ciuium,

Per iram pœnas

Cruenta detrimenta

915

Vrbis libenter ſuſcipiat,

Gaudia contrà dent

Communi utilitate ſtudente mente,

Et odio proſequi una mente.

Multorum enim hoc est remedium inter mortales.

920

Mi.

Sapientibus ſanè linguæ bonæ

Viam inuenit

Ex his terribilibus uultibus

Magnum lucrum uideo ciuibus.

Has uerò lætas,

925

Latè ſemper ſunt,

Multum honorantes.

Et terram & urbem rectè iuſtam

Ornatè omnes degentes.

Cho.

Aeschylus, Die Eumeniden: German translation (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Die Eumeniden: German translation. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1919–1923.) — 64 focus

Ich will dich nicht verlassen. Mag ich nahe dir

65 zur Seite weilen oder fern: stets wart' ich dein

und gebe niemals schwächlich deinen Feinden nach.

Apollon.

Vom Schlaf gefesselt siehst du dort die Rasenden.

Da sind sie hingesunken, ekelhaft Gezücht,

der Urwelt greise Kinder. Gott und Mensch und Tier

70 verabscheu'n ihren Umgang. Nur zu Henkerdienst

sind sie geboren; hausen auch im Tartaros,

in unterird'scher Finsternis Abscheulichkeit,

den Menschen und den Himmelsgöttern gleich verhaſst.

Doch musst du fliehen, unermüdlich, ohne Rast,

75 denn jagen werden sie dich jedes Weges, den

der flücht'ge Fuſs sich durch des Festlands Weiten hin

und über's Meer zu flutumrauschten Inseln sucht.

Durch dieser Hetzjagd Qualen darfst du nicht zu früh

dich mürbe machen lassen. Erst wenn du Athen

erreicht hast, darfst du halten. Pallas' altes Bild

80 umklammre mit den Armen, sitz' in seinem Schutz.

Da giebt es Richter. Und mit der Verteidigung

wirksamen Worten dich vertretend mach' ich dort

von dieser Not und Fährde dich endgiltig frei.

Ich schulde dir's, denn ich befahl den Muttermord.

Orestes aus dem Tempel tretend; den Zweig lässt er zurück, das Schwert hat er eingesteckt.

Orestes.

85 Herr, deine Weisheit weiſs das Rechte. Da du's weiſst,

so lern', Apollon, auch das Rechte bald zu thun.

Dein ist die Macht zu helfen, wo du es versprichst.

Apollon.

Bewahre dir den Glauben. Lass' dir von der Furcht

nicht die Besinnung rauben. Bruder Hermes, du

hab' Acht auf ihn. Zeus' Söhne sind wir beide ja,

90 so pflege deines Amtes als der Wanderer

Behüter, dessen wartend, der in meinen Schutz

gestellt ist. Wenn von dir geleitet fremdem Haus

der ausgestofs'ne Flüchtling naht, so segnet Zeus

den Eingang ihm, des Gastrechts und Erbarmens Herr.

Hermes, der, als ihn Apollon anredet, plötzlich erschienen ist, geleitet Orestes zur Seite ab. Apollon verschwindet. Pause. Der Schatten der Klytaimestra steigt aus dem Boden vor den schlafenden Erinyen auf.

Klytaimestra.

Ihr schlaft wohl? Holla, taugt es, daſs ihr schlafend

liegt?

95 Und ich, von euch so preisgegeben in der Schar

der Schatten - ach, die Toten hören stets den Schimpf

von denen, die ich selber schlug. In Schanden muſs

ich einsam schweifen. Und ich sag's euch an, die Last

ihrer Anklagen drückt mich schwer, und ich, an der

100 das nächste Blut so fürchterliche That beging,

in Höll' und Himmel hab' ich keinen, der mich rächt,

ob Mutterblut mein Mörder auch vergossen hat.

Sie entblöfst die Brust.

Sieh hier die Wunde. Deine Seele nimmt sie wahr,

104 denn erst im Schlafe wird des Geistes Auge hell.

106 Ihr habt von meinen Schenkerhänden manchen Guſs

weinloser Spenden, nüchtern Opfer gern geschlürft,

und meines Herdes Flamme hat in nächt'gen Weih'n

euch manches Mahl bereitet, wo kein andrer Gott

110 geladen wird; für alles zahlt ihr Schmach als Dank.

Und er ist fort, ist ausgebrochen wie ein Reh,

war von den Netzen schon umstellt, und doch ent-

weicht

er leichten Sprunges, spottet euch hohngrinsend aus.

Hört mich, um meiner Seele Frieden ruf ich euch,

115 kommt zu euch, ihr Gewalt'gen aus dem Reich der

Nacht.

Als Traumerscheinung ruft euch Klytaimestra wach.

Chor.
ächzt.

Klytaimestra.

Du ächzest, doch entsprungen ist der Mensch, ist fort,

120 denn meinem - Feind, nicht Sohne, steht ein Retter bei.

Chor.
ächzt.

Klytaimestra.

Du schläfst zu tief; die Niederlage rührt dich nicht.

Mein Mörder, seiner Mutter Mörder ist entfloh'n.

Chor.
stöhnt.

Klytaimestra.

Du stöhnst, doch stöhnst im Schlafe. Rasch er-

hebe dich.

125 Verfolge, räche. Wozu anders bist du da?

Chor.
stöhnt.

Klytaimestra.

Was wirken nicht vereinigt Anstrengung und Schlaf:

vertrocknet haben sie der alten Schlange Gift.

Chor.
stöhnt wiederholt und laut; einzelne rufen im Schlaf:

130 Pack' an, pack' an, pack' an, such', such'!

Klytaimestra.

Im Traume schlägst du an und spürst dem Wilde nach:

so läfst das Jagen auch im Schlaf die Bracke nicht.

Was hilft es? Aufsteh'n musst du, die Ermattung darf

dich nicht bezwingen, nicht des Schlafes Süfsigkeit

verhindern, daſs du des Verlustes inne wirst.

135 Wie Geiſselhiebe fühlt der Redliche den Schmerz

verdienten Vorwurfs: dring' er dir ins tiefste Mark.

Nun vorwärts zur Verfolgung, schnaube blut'gen Hauch,

heifser Gedärme Feuerodem hinter ihm,

verdorr' ihn, mach' ihn mürbe mit der zweiten Hatz.

Versinkt in den Boden. Die Chorführerin erwacht zuerst, dann einzelne; sie wecken die andern und während des Liedes schliesst sich der Chor zusammen. Sie bleiben noch im Tempel.

Chorführerin.

140 Weck' auf, weck' auf die neben dir, ich wecke dich.

Was schläfst du? Reg' dich. Schüttle schnell den

Schlummer ab.

Mir klingt's im Ohre. War das Täuschung? Lass'

uns seh'n.

Hallo, hallo,

hu.

Chor.

Wir sind geschlagen, Schwestern.

Chorführerin.

145 Geschlagen bin ich, ja, und bin betrogen.

Chor.

Geschlagen sind wir, weh, wie schmerzt,

wie bitter brennt die Wunde.

Entsprungen, aus dem Netz gebrochen ist das Wild.

Chorführerin.

Schlafübermannt verlor ich meinen Fang.

Chor.

Hallo, du Dieb.

Ja,

ein Dieb bist du, Apollon.

Chorführerin.

150 Zu Boden tratst du junger Gott die alte.

Chor.

Gottlosem Menschen liehst du Schutz,

der eignen Eltern Feinde,

dem Muttermörder halfst du durch und bist ein Gott.

Chorführerin.

Kann einer sagen, das war recht gethan?

Chor.

155

Wie Peitschenhiebe traf im Traum

aufstörend die Trägheit

Scheltrede mein Ohr.

Es drang mir die Schmach

tief in die Nieren,

tief in das Herz,

160 kalt, eiskalt kam der Schauder.

So schneidet des Büttels, des stäupenden, Geifsel.

So treiben sie's, die neuen Götter.

Sie lassen dem Rechte

vorgehen die Macht.

Da seht seinen Stuhl,

165 Blut an der Lehne,

Blut an dem Fufs.

Da seht den Erdennabel

mit eklem verpestendem Morde besudelt.

Der Sehergott hat Sündenschmutz an seinen Sitz

170 selber herangeholt,

selber gespritzt.

Wider das Götterrecht

hilft er dem Menschenvolk.

Weltengesetz,

geltend von Ewigkeit,

hat er zerstört.

Mir ward er widrig, aber den erlöst er nicht.

Flöh' er zur Unterwelt,

175 frei wird er nie.

Blut von der Hand ihm trieft:

überall wartet sein

einer wie er.

Blutige Henkershand

packt ihn am Schopf.

Apollon
erscheint wieder im Tempel, mit gespanntem Bogen, einen Pfeil auf der Sehne.

Hinaus mit euch. Aus meinem Tempel weis' ich euch.

180 Fort auf der Stelle, trollt euch von dem Sehersitz,

sonst lass' ich von der goldnen Sehne windesschnell

losschwirren den beschwingten Drachen, und er soll

dich beifsen, dafs vor Schmerzen du den schwarzen

Schaum

ausbrichst, das Blutgerinnsel, das du eingeschlürft.

185 Hier ziemt's euch nicht zu weilen. Auf den Rabenstein

gehört ihr, wo geköpft wird, wo geblendet wird,

Verstümmelung der Knaben Mannesblüte knickt,

gevierteilt und gesteinigt wird, wo jämmerlich

190 Gepfählte wimmern. Hab' ich euch das Schauspiel gut

geschildert, das den Himmelsgöttern ekelhaft,

euch eine Lust ist? Sieht man's eurer Ungestalt

doch an. Die Höhle des blutdürst'gen Löwen pafst

für Wesen solcher Bildung, nicht das Heiligtum,

195 das ihre Henkerhand besudelt. Fort mit euch.

Zur Thür hinaus: so jagt sein Vieh der Ziegenhirt

des Morgens aus der Hürde; doch die Herde hier

geht ohne Hirten: welcher Gott gäb' ihr Geleit.

Treibt den Chor aus dem Tempel auf die Bühne.

Chorführerin.

Apollon, gieb auch unsrer Widerrede Raum.

Nicht nur mitschuldig bist du an der Missethat,

200 du bist der wahre Thäter, trägst die ganze Schuld.

Apollon.

Gieb deine Gründe. Diese Frist verstatt' ich dir.

Chorführerin.

Dein war der Spruch: du triebst ihn zu dem Mutter-

Apollon.

mord.

Mein war der Spruch: den Vater muſst du rächen, ja.

Chorführerin.

Und weiter, Zuflucht gabst du ihm auf frischer That.

Apollon.

205 Geladen hab' ich ihn sogar an meinen Herd.

Chorführerin.

Da schiltst du uns? Wir kamen als Geleiter mit.

Apollon.

Es schickt sich nicht, dafs ihr an diesem Ort erscheint.

Chorführerin.

Es ist doch aber unser Amt und unser Recht.

Apollon.

Welch' Amt? Berühme deiner stolzen Würde dich.

Chorführerin.

210 Den Muttermörder jagen wir aus jedem Haus.

Apollon.

Und eine Frau, die den Gemahl erschlagen hat?

Chorführerin.

Das ist kein Mord, der blutsverwandtes Leben nahm.

Apollon.

So hat die Ehe keinen Wert? So gilt euch nichts

der Treubund, welchen Zeus und Hera heiligen?

215

So leugnet ihr der Aphrodite Macht und Amt,

die doch des Lebensglückes köstlichstes beschert?

Der Liebestrieb, der Mann und Weib zusammenführt,

hält in der Pflicht der Ehe fester als ein Eid.

Wenn du's den Menschen also nachsiehst, dafs sie sich

220 einander morden, nicht einschreitest, nicht bestrafst,

so sag' ich, den Orestes zu verfolgen hast

du auch das Recht verloren, denn das eine nimmst

du bitter ernst, und andren offenkundigen

Verbrechen find' ich dich recht lässig. Doch es wird

in diesem Falle zwischen uns ein Schiedsgericht

entscheiden, das Athenas Weisheit leiten wird.

Chorführerin.

225 Ablassen von Orestes werd' ich nimmermehr.

Apollon.

So geh' und jag' ihn; hetze dich noch weiter ab.

Chorführerin.

Auch nicht mit Worten schmäl're meine Würde mir.

Apollon.

Ich deine Würde? Auch geschenkt nähm' ich sie nicht.

Chorführerin.

Mag sein; du bist gewaltig in dem Reich des Zeus.

230 Doch ich, mich ruft das Mutterblut zum Rachedienst:

ich hetze den Orestes und ich spür' ihn aus.

Apollon.

Und ich, ich wehr' es: meinen Schützling mach' ich frei:

wer einen Mörder reinigt und ihn hinterher

im Stiche läfst, der büfst es bitter, Mensch und Gott.

Chor zieht seitlich in wilder, ungeordneter Hast ab. Apollon verschwindet. Der Tempel schliesst sich. Pause; es wird der Schauplatz für die nächste Scene hergerichtet. Die Hinterwand stellt mit ihrer Tempelfront nun den Burgtempel von Athen dar. Ziemlich weit vor ihm steht ein altertümliches Bild Athenas; daneben ein Altar.

Orestes
kommt von der Seite, setzt sich zu Füssen des Bildes, das er umfafst.

235 Herrin Athena, auf Apollons Weisung bin

ich hergekommen. Ein landflücht'ger Mörder fleht

um gnäd'gen Schutz. Doch braucht es keiner

Reinigung.

Entsühnt sind meine Hände; längst verflogen ist

der frische Schauder; abgegriffen im Verkehr

mit vielen Häusern und mit manchem Wandersmann,

240 den irrend über Länder, über's Meer ich traf.

So komm' ich trauend auf Apollons Seherwort

zu deinem Hause, Göttin: hier an deinem Bild

erwart' ich die Entscheidung, heische hier mein Recht.

Chor
zieht geordnet auf der Spur des Orestes ein.

Chorführerin.

Hussa, da haben sicher wir des Flüchtlings Spur.

Nur vorwärts, folgt der Fährte stummberedtem Ruf.

245 Uns weisen wie dem Bluthund, der das kranke Wild

verfolgt, die Tropfen schwarzen Schweiſses unsern Weg.

Schon fliegen uns die Flanken von der langen Jagd

erschöpft, denn jeder Winkel Land's ist abgesucht,

und mit des Schiffes Schnelle trug uns über's Meer

250 der rächenden Verfolgung fittigloser Flug.

Jetzt aber, hier, hier irgendwo liegt er geduckt,

von Menschenblute weht uns süſse Witt'rung an.

Aufgepaſst,

Chor.

255 umgeschaut, ausgeschaut,

daſs nicht entweiche,

heimlich sich rette,

straflos bleibe

der Muttermörder.

Da ist er, da sitzt er und glaubt sich geborgen,

umklammert der Göttin, der Himmlischen Bild,

260 und wähnet zu rechten mit uns um die Schuld.

Das gilt nicht.

Mutterblut,

vergossen, verronnen im Staube

wehe,

wer tilgt es?

Nein, aus dem Leib dir saug' ich zum Entgelt

265 roten lebendigen Saft,

schlürfe den scheuſslichen Trank,

und als lebendigen Schatten schlepp' ich dich

hinunter zum Gerichte.

Da büfsest du die Sünde

des Muttermordes.

Und sehen sollst du: jeder Mensch, der sich verging

270 an Göttern, am Gaste,

am Haupte der Eltern,

ein jeder büfset drunten seine Schuld gerecht.

Es waltet im Schoſse der Erden

der Sterblichen mächtiger Richter,

der Herr im Reiche des Todes.

275 Allsehend bucht er jede Schuld.

Orestes.

Gar manche Vorsicht hat mein Unglück mich gelehrt,

die Reinheit nicht zu trüben, und so weiſs ich auch,

wo Rede ziemt, wo Schweigen. Hier ermächtigt mich

das Wort zu nehmen eines weisen Lehrers Spruch.

280 Das Blut vertrocknet an den Händen und verraucht,

des Muttermordes Flecken werden abgespült.

Denn da es frisch war, ward des Bluts Besudelung

an Phoibos' reinem Herde durch den sühnenden

Blutstrom des Opfertieres von der Hand getilgt.

285 Zu lang ist's aufzuzählen, mit wie vielen ich

seitdem verkehrt und keinem Schädigung gebracht.

287 So ist es nicht Entweihung, wenn mit reinem Mund

ich jetzt Athena, dieser Stadt Gebieterin,

anrufe, hilfreich mir zu kommen. Ohne Kampf

290 kann einen Bund'sgenossen sie für alle Zeit

in mir, in meinem Lande, in Argos ganzem Volk

gewinnen, dessen Treue nimmer wanken wird.

Mag fern an Tritons Fluten sie ihr libysches

Geburtsland hegen, schreitend oder ruhend, stets

der Ihren sorgend, mag sie kühn mit Männerblick,

295 mit Feldherrnblick die Wahlstatt der Gigantenschlacht,

das Feld von Phlegra überschau'n, erscheine sie:

dem Götterohr vernehmlich tönt der ferne Ruf;

und bringe sie Erlösung mir aus dieser Not.

Chorführerin.

Nicht soll Apollon noch Athenas starke Hand

300 dich retten. Weichen werden sie von dir. Du musst

hinunter, wo der Seele jedes Lustgefühl

abstirbt, der Leib zum Schatten ausgemergelt wird:

an seinem Blute weidet sich die Höllenbrut.

Wie? Keine Widerrede? Du verachtest uns?

Mein bist du, mir verfielest du, mein Opfertier.

305 Dich schlacht' ich am Altare nicht, du letzest mich

lebendig. Höre jetzt mein Lied: das fesselt dich.

Chorführerin, während der Chor thut, wie ihm befohlen wird.

Auf denn, reicht zum Reigen euch die Hände,

singen wollen wir das grause Lied.

310 unsres Amtes Pflichten zu verkünden,

das wir üben in der Menschenwelt.

Unser Ruhm ist grades Recht zu schaffen.

Wo der Wandel rein, die Hände rein,

kommen nimmer wir mit Zorn und Rache,

315 und in Frieden fliefst das Leben hin.

Aber wer in Sündenschuld wie dieser

eine blut'ge Mörderhand verbirgt,

dem erscheinen wir. Für den Erschlag'nen

zeugen wir in Treuen, von dem Mörder

320 fordern unerbittlich wir sein Blut.

Chor
im Kreise den Orestes umtanzend, die Refrains mit wildestem Tanze.

Mutter Nacht,

höre mich,

Mutter Nacht, du gebarst

mich der Welt des Lichtes,

mich der Welt der Finsternis

zum Gericht.

325 Letos Sohn kränkt dein Recht,

330 raubt das Wild. Mir gehört's

mutterblutbesudelt.

Über dem Opfer, da sprech' ich den Spruch:

Sinnesbethörung,

Sinnesverstörung,

Seelenqual.

Das ist der Rächenden Zaubergesang,

fesselt die Seele

ohne der Laute Schall,

dörret dem Menschen das Mark im Gebein.

Mir beschied diesem Amt

unbeschränkt

335 vorzustehn

ew'ge Weltenordnung.

Wo ein Mensch im Sündenrausch

Blut vergiefst, folg' ich ihm.

Selbst der Tod giebt ihm nicht

340 seine Freiheit wieder.

345

Über dem Opfer, da sprech' ich den Spruch:

Sinnesbethörung,

Sinnesverstörung,

Seelenqual.

Das ist der Rächenden Zaubergesang,

fesselt die Seele

ohne der Laute Schall,

dörret dem Menschen das Mark im Gebein. ..

Seit ich ward, darf ich mich

dieser Amtsgewalt berühmen.

350 Doch die Himmelsgötter bleiben

meinen Händen unerreichbar.

355 Niemand teilt meinen Tisch. Rebensaft und Festgewand

muſs ich ewig missen.

Häuser zu stürzen, Geschlechter zu löschen

ist unser Beruf.

Wo blutiger Mord,

gleifsender Heuchler, am Freund sich vergreift -

hussa, zur Hatz

wie hurtig er sei,

wie heifs sein Blut:

wir machen ihn kalt.

360

Einen Gott hatte Zeus

hinterzogen meiner Ahndung,

und zu weigern was ich wünschte,

zu versagen die Verfolgung,

wies er fort unser bluttriefend widerlich Geschlecht

365 aus dem Himmelshause.

Häuser zu stürzen,

Geschlechter zu löschen

ist unser Beruf.

Wo blutiger Mord,

gleifsender Heuchler, am Freund sich vergreift -

hussa, zur Hatz

wie hurtig er sei,

wie heifs sein Blut:

wir machen ihn kalt.

Strebt auch stolz wolkenhoch der Menschenruhm.

Schwinden muſs er, schrumpfen muſs er

schimpflich nieder auf den Grund,

370 wenn wir kommen, schwarze Mäntel schleppend,

375 wenn um ihn gift'ge Zauberkreise

unsre Füfse schlingen.

Wir jagten so lange, wir sprangen so weit;

die Knie sind steif; plump und schwer

schlägt auf der Tritt:

so schlägt die Rache zu Boden.

Ahnungslos spürt er nicht der Schande Nah'n.

Dumpfer Blindheit nächt'ge Hülle

wird dem Sünder seine Schuld.

Doch die Menschen flüstern zu einander

schaudervoll: „Über diesem Hause

380 lagern schwarze Schatten".

Wir jagten so lange, wir sprangen so weit,

die Knie sind steif, plump und schwer

schlägt auf der Tritt:

so schlägt die Rache zu Boden.

(Das letzte Strophenpaar ruhiger, mehr zum Publikum.)

Er wartet auf uns;

wir wissen den Weg,

wir finden das Ziel,

vergessen nie die Schuld.

Wir sind die Erhab'nen.

Uns rührt kein menschliches Bitten.

Wir üben ein Amt

ohn' Ehren und Würde

385 verbannt von den Göttern

in brauende Dünste

des ewigen Dunkels,

unnahbar, unerfindlich

wackerem Auge wie blödem.

Welch' sterblicher Mensch

empfindet nicht Scheu,

390 empfindet nicht Furcht,

wenn dieses Lied er hört.

Die göttliche Satzung

ist ewig, unverbrüchlich.

Wohl ist mir ein Amt

altheiliger Würde

verliehen. Mit nichten

entbehr' ich der Ehre,

395 trotz Schauder und Grausen

der sonnenlosen Schlüfte,

drunten, da einsam ich hause.

Athena
kommt eilig von der Seite auf die Bühne.

Fern am Skamandros hab' ich einer Stimme Laut

vernommen, die nach mir verlangte. Beuteland

400 war ich beschäftigt zu vermessen, das für mich

zu grundverwachs'nem Vollbesitz für alle Zeit

die Führer und Vertreter des Achäerheers

als reichbemess'nen Siegesanteil ausgewählt,

der beiden Theseussöhne stolzen Ehrensold.

Von dort bin ich gekommen; leichten Schwunges schritt

404 mein Fuſs, und statt der Flügel schwoll der Aegis

Bausch.

406 Nun treff' ich sonderbare Gäst' in meinem Land

und keine Furcht, doch Staunen weckt der Anblick mir.

Wer seid ihr? Alle frag' ich gleichermafsen so,

den Fremdling, der im Schutze meines Bildes sitzt,

410 und euch, die keinem Lebewesen ähnlich seht,

kein Gott hat euch im Kreis der Götterfrau'n er-

blickt,

noch gleichet eure Bildung menschlicher Gestalt.

Doch wer da selber wohlgebildet andre schmäht,

nimmt sich heraus, was jede Billigkeit verwirft.

Chor.

415 Tochter des Zeus, in Kürze geb' ich dir Bescheid.

Wir Schauerlichen stammen von der Mutter Nacht;

die Flüche heiſst man drunten uns in unsrem Reich.

Athena.

Nun wohl, Geschlecht und Namen kenn' ich jetzt

von euch.

Chorführerin.

Gleich wirst du unterrichtet auch von meinem Amt.

Athena.

420 Ich werd' es, wenn ihr deutliche Belehrung gebt.

Chorführerin.

Den Menschenmörder jagen wir aus seinem Haus.

Athena.

Zu welchem Ziele führet des Verfolgten Flucht?

Chorführerin.

Wohin von Freud' und Hoffnung nie ein Schimmer

dringt.

Athena.

Auch diesen Mann bedräut ihr mit der wilden Jagd?

Chorführerin.

425 Ja. Seine Mutter hat zu morden er gewagt.

Athena.

That er's in Zwang? aus Furcht vor einer Seele

Grimm?

Chorführerin.

Was giebt es, das zum Muttermorde reizen darf?

Athena.

Ich sehe zwei Parteien, eine hör' ich nur.

Chorführerin.

Er wird nicht schwören wollen: gern beschwör' ich es.

Athena.

425 Recht haben willst du, Recht zu üben sträubst du dich.

Chorführerin.

Wieso? Aus deiner Weisheit Schatz belehre mich.

Athena.

Es darf der Eid dem Unrecht nicht den Sieg verleih'n.

Chorführerin.

So untersuch' und sprich gerecht das Urteil selbst.

Athena.

Des Streits Entscheidung legest du in meine Hand?

Chorführerin.

435 Warum nicht? Dir vertrau' ich, die Vertrau'n ver-

dient.

Athena.

Was hast du darauf zu erwidern, fremder Mann?

Erst nenne Heimat und Geschlecht und deine That,

dann wehre die Bezichtigung des Klägers ab,

wofern du im Vertrau'n auf deiner Sache Recht

440 mein Bild umarmend sitzest meinem Herde nah

und frischvergoss'nen Blutes Reinigung begehrst,

wie einst Ixion, als ein mitleidswürd'ger Mensch.

Auf alles dieses gieb mir bündigen Bescheid.

Orestes.

Herrin Athena, lass' ein schwer Bedenken mich

zuerst beheben, dessen du zuletzt gedacht.

445 Ich heische keine Reinigung, ich bin auch nicht

mit mordbefleckten Händen deinem Bild genaht.

Du kannst dich sicher überzeugen: schweigen muſs

so lange jeder, welchen frisches Blut befleckt,

bis seiner sich ein Mensch erbarmt und sühnend ihm

450 mit frischem Opferblute seine Hände wäscht.

Gereinigt haben längst auch mich in andrem Haus

Tierblut und flieſsend Wasser, wie der Brauch es

heischt.

So bist du dieser Sorge ledig, wie du siehst.

Nun meine Herkunft. Was du fragst, ist bald gesagt.

455 Aus Argos stamm' ich; meinen Vater kennst du gut.

Des Flottenzuges Führer Agamemnon war's,

mit dem du selber Troias Burg dem Boden gleich

gemacht hast. Tod hat ihn betroffen. Nicht zum Heil

ward ihm die Heimkehr. Meiner Mutter schwarzes

Herz

460 sann Tod ihm. Tückisch Fangnetz hüllte seinen Leib,

doch aus dem Bade leuchtete der Mord hervor.

Ich war von Haus verstofsen endlich kehrt' ich heim,

und da erschlug ich meine Mutter, ich gesteh's,

den Tod des lieben Vaters rächend, Blut um Blut.

465 Mit mir gemeinsam trägt Apollon diese Schuld.

Die Qualen, die er malte, wenn die Schuld'gen ich

verschonte, spornten meine Seele zu der That.

Ob recht ich oder unrecht that, entscheide du.

Sprichst du das Urteil, nehm' ich alles dankbar hin.

Athena.

Mit der Entscheidung dieses Handels würde sich

470 zu viel ein Mensch zutrauen, und auch mir gebührt

kein Urteil, wo dem Morde bittre Rache folgt.

Zumal du trotz den voll erfüllten Pflichten doch

bittflehend herkommst, keiner ungesühnten Schuld

Ansteckung bringend. Meine Stadt kann über dich

475 sich nicht beschweren: heilig ist mir dein Gesuch.

Allein auch deine Gegner sind von solcher Art,

daſs man sie ungern abweist. Fällt der Siegesspruch

nicht ihnen zu, so trieft von dem gekränkten Stolz

ein Gift auf unsern Boden nieder, das erzeugt

Miſswachs und arger Seuche schauerlichen Brand.

480 So steht es. Anzunehmen und zu weigern ist

gefährlich gleichermaſsen; ich getrau's mich nicht.

Indes, der Rechtstreit ist einmal vor uns gebracht,

483 so unterbreit' ich die Entscheidung einem Rat

geschwor'ner Richter, die aus meinen Bürgern ich

auswähle, Männer treubewährt, in Ehren grau,

489 abweichend keine Spanne von beschwor'ner Pflicht.

484 Und diese Stiftung setz' ich ein für alle Zeit.

485 Schafft ihr derweilen Zeugen und Belege her

zu eurer Sache rechtlicher Bekräftigung.

Ich komme, wenn ich meines Volkes Würdigste

4VIII erkoren, zum gerechten Wahrspruch wieder her. Ab.

Chor.

490

Neues Recht bricht herein,

wenn die Sache, wenn die Sünde

dieses Muttermörders siegt.

Kommt's dazu, mögen alle Menschen

495 sonder Scheu losen Leichtsinn üben.

Und den Eltern bringt die Zukunft

manchen Schlag des schwersten Schmerzes:

denn ihn schlägt des Sohnes Hand.

500

Folgt dem Streich doch von uns

keine Rache, die wir rasend

ahndeten der Menschen Thun.

Merken wird

jeder allerorten,

wenn er zählt

rings der andern Leiden:

505 unsere Arbeit ruht und feiert,

und vergebens hofft er Hilfe,

sein Vertrau'n auf Rettung trügt.

Wen hinfort Unbill trifft,

510 hebe nicht den Klageruf:

'Hilf mir, Recht, Rache hilf, Urgewalt!"

Freilich, solchen Jammerschrei

heben bald von Missethat

frischverletzt

Mutter hier und Vater dort,

515 denn es stürzt das Recht.

Schauder thut manchmal wohl,

hält in Zucht das trotz'ge Herz.

520 Gut bekommt Mäfsigung, auch aus Angst.

Wer von nichts mehr in der Brust

sich das Herz erschüttern läfst,

der verlernt

bald auch Ehrfurcht vor dem Recht,

Einzelmensch und Staat.

525

Weder unumschränkter Freiheit

noch dem Joch der Herrscherwillkür

gieb den Preis.

Alles hat bei Gott den Vorzug, was die rechte Mitte

hält.

530 Wie verschieden er uns führe, dieser Spruch trifft

immer zu.

Wo die Scheu vor dem Heiligen schwand, kommt

Frevel und Umsturz

535 unfehlbar. Schlichte Redlichkeit

bringt den ersehnten, allwillkomm'nen Segen.

Das beherz'ge für und für:

scheu' dich vor dem Thron des Rechts.

540 Wag' es nie

frevlen Fuſses ihn zu treten, weil Gewinnesgier dich

lockt.

Denn du muſst die Strafe zahlen; nimmermehr ver-

fällt die Schuld.

545 Darum übe der Ehrfurcht Pflicht, zuerst an den

gehorsam ihnen unterthan,

Eltern,

und auch am Fremdling unter deinem Dache.

550

Wer also lebt, so weit nicht Zwang

den Willen hemmt, dem Rechte treu,

wird Segen nicht entbehren,

und ganz unselig kann er niemals werden.

Doch wer des Rechtes Schranken bricht,

nichts schonend, alles wagend,

die Ordnung unterwühlend,

dem sag' ich es voraus, er wird's erfahren:

555 sein Segel muſs er reffen,

wenn ihm der Sturm die Rae zerbricht.

Mühselig wird die Fahrt.

Die Flut der Brandung ihn erfafst

und reiſst ihn fort. Da ruft er laut.

Doch taub sind ihm die Götter.

560 Die Hölle lacht des heiſsen Menschentrotzes,

der solches nimmer sich versah.

Er müht und plagt sich mürbe:

das Riff umschifft er nicht.

Ein langes Leben stand sein Glück erhaben:

jetzt an des Rechtes Felsen

zerschellt es; er versinkt ins Nichts.

565 Kein Auge weint ihm nach.

Mittlerweile ist die Bühne für die Verhandlung hergerichtet. Bänke für die Richter, ein Tisch mit zwei Urnen für die Abstimmung sind hereingebracht; Orestes nimmt auf der einen Seite den Platz des Verklagten ein, der Chor auf der andern den des Klägers. Athena zieht an der Spitze der zum Richteramte berufenen Männer und Greise ein, ihr zur Seite ein Herold; Bürger drängen sich als Zuhörer heran. Die Richter setzen sich; Athena nimmt den Platz des Vorsitzenden ein.

Athena.

Jetzt gieb das Zeichen, Herold, weise jedermann

an seinen Platz, und der Drommete Tuskererz,

beseelt von Menschenodem, schmettre das Signal

allübertönend, Ruh' gebietend allem Volk.

570 So sollen auch in Zukunft meine Richter, soll

mein ganzes Volk, wenn dies Gericht zusammentritt,

schweigen und horchen, daſs in ungestörtem Gang

zu sich'rer Urteilsfindung die Verhandlung führt.

Apollon erscheint auf dem Platze des Verklagten neben Orestes.

Apollon, wo du Herr bist, schalte, wie du willst,

575 doch hier, sag' an, was geht dich dieser Handel an?

Apollon.

Ich kam als Zeuge (denn auf meinen Beistand hat

Anspruch der Angeklagte, weil er nach der That

an meinem Herde Schutz gesucht, um Reinigung

mich angefleht und sie bei mir gefunden hat)

und auch als Mitverklagter: seinen Muttermord

580 hab' ich veranlaſst. Leite die Verhandlung ein,

Athena, find' in deiner Weisheit den Entscheid.

Athena.

Ihr habt das Wort. So leit' ich die Verhandlung ein.

Denn in die Sache führt der Kläger grades Wegs

die Richter ein, wenn er zuerst zu Worte kommt.

Chorführerin.

585 Unser sind viel, doch wenig Worte machen wir.

Gieb du auf unsre Fragen Antwort Schlag auf Schlag.

Zuerst denn: hast du deine Mutter umgebracht?

Orestes.

Ihr Mörder bin ich, ich bestreit' es keineswegs.

Chorführerin.

Drei Gänge hat das Ringen; einmal warf ich dich.

Orestes.

590 Noch lieg' ich nicht am Boden, und du jubelst schon?

Chorführerin.

Nun muſst du aber sagen, wie du sie erschlugst.

Orestes.

Ich sag' es. In die Kehle stieſs ich ihr das Schwert.

Chorführerin.

Wer hat dich angestachelt? Wessen war der Rat?

Orestes.

Apollons Spruch. Hier steht er und bezeugt es mir.

Chorführerin.

595 Zum Muttermord geraten hat der Sehergott?

Orestes.

Er that es, und bis heute hab' ich's nicht bereut.

Chorführerin.

Du wirst schon anders reden, wenn dein Urteil fällt.

Orestes.

Ich hoffe, Beistand schickt der Vater aus dem Grab.

Chorführerin.

Auf Tote hoffst du? Wohl; die Mutter starb durch dich.

Orestes.

600 Sie war belastet mit zwiefacher Sündenschuld.

Chorführerin.

Belehre deine Richter, wie du das verstehst.

Orestes.

Sie schlug den Gatten, und sie schlug den Vater mir.

Chorführerin.

Nun aber lebst du; sie ist frei durch deinen Mord.

Orestes.

Weswegen habt ihr sie im Leben nicht verfolgt?

Chorführerin.

605 Es war kein blutsverwandter Mann, den sie erschlug.

Orestes.

Ich aber bin mit meiner Mutter blutsverwandt?

Chorführerin.

Mordbube, die dich unter ihrem Herzen trug?

Des Mutterblutes Lebensquell verläugnest du?

Orestes.

Jetzt bitt' ich um dein Zeugnis. Rechtsbelehrung gieb,

610 Apollon, ob ich zu dem Mord ein Recht besaſs.

Begangen hab' ich's, das ist wahr, das leugn' ich nicht,

doch ob berechtigt oder nicht der Totschlag war,

gieb dein Gutachten. Dem Gerichte künd' ich's dann.

Apollon.

Vor euch, die Pallas zu dem hohen Richteramt

615 erwählt hat, will ich sprechen, wie das Recht verlangt.

Ich bin ein Seher: laut're Wahrheit sag' ich euch.

Kein Wort hab' ich von meinem Sehersitze je

gesprochen, Männern, Frauen, Staaten kündigend,

das mir nicht Zeus, der Vater der Olympischen,

620 geboten hatte. Wohl erwägt es, welch' Gewicht

dadurch in unsre Schale fällt. Ich rat' euch, folgt

dem Schluſs des Vaters: Zeus ist stärker als ein Eid.

Chorführerin.

Auf Zeus' Eingebung willst Orestes du den Spruch

verkündet haben, daſs er, um des Vaters Tod

zu rächen, seine Mutter ganz verleugnete?

Apollon.

625 Es ist doch nicht dasselbe, wenn ein Mann, ein Held,

ein König stirbt, dem seine Würde Götterhuld

verliehen hat, von Weiberhand, und nicht im Kampf,

wie fernen Feind die Amazone niederstreckt,

nein, so wie ich es euch beschreibe, die ihr hier

630 das Urteil fällen werdet über diesen Streit.

Er kehrte von der Heerfahrt heim; das meiste war

ihm wohlgelungen; gleifsnerische Freundlichkeit

632 der Gattin gab ihm Willkomm; führte zu dem Bad

den Wegemüden; als er aus der Wanne steigt,

633 hält eines Riesentuches Hülle sie bereit,

verstrickt den Gatten in das ungeheure Netz

635 und haut ihn nieder. Also fand den Tod der Held,

der ruhmgekrönte, der Hellenenflotte Fürst.

So wollt' ich das erzählen, Pallas, um den Zorn

des Volks zu reizen, das du zum Gericht beriefst.

Chorführerin.

640

Zeus schätzt den Tod des Vaters höher, wie du sagst.

Doch seinen eignen Vater Kronos hat er selbst

gefesselt. Darin ist ein offner Widerspruch.

Ihr habt's gehört, ihr Richter, Zeugen seid ihr mir.

Apollon.

645 Ihr schnödes, gottverhafstes, scheuſsliches Gezücht.

Die Bande kann er lösen. Nicht auf ewig ist

verschlossen der Versöhnung und Erlösung Weg.

Doch wenn des Menschen Lebensblut einmal der Staub

gesogen hat, so steht der Tote nimmer auf.

650 Dafür hat auch mein Vater keines Zaubers Kraft

erfunden; alles andre schafft er leichter Hand,

erhebend, stürzend, stellend an den alten Platz.

Chorführer.

Dann sieh, wie den Orestes du befreien willst:

vergossen hat er seiner eig'nen Mutter Blut,

soll er in Argos wohnen, seinem Vaterhaus?

655 Steht dort ein Altar, wo er opfern dürfte? Kann

Weihwasser je ihm bieten seiner Sippen Kreis?

Apollon.

Auch das kann ich erklären, merke wie genau.

Erzeugerin des Kindes ist die Mutter nicht,

wie man es glaubt, nur Nährerin des jungen Keims.

660 Erzeugen kann allein der Vater: sie bewahrt

gleichsam ein anvertrautes Pfand und giebt es heil

dem Eigner wieder, wenn es nicht ein Gott zerstört.

Ich lief're den Beweis dir. Ohne Mutter kann

ein Vater zeugen: sieh die Tochter hier des Zeus,

664 des Himmelsherrn; da steht sie, wie ans Licht sie trat,

nicht als ein Kindlein, das die Mutterbrust begehrt,

665 nicht in des Mutterschofses Dunkel ausgereift,

ein Sprofs, vollkommen, wie kein Gott ihn zeugen kann.

Ich weiſs, Athena, deinem Staat und deinem Volk

werd' ich zu vielen grofsen Dingen hilfreich sein;

so hab' auch diesen ich nach deinem Land geführt,

670 dafs er dir treu ergeben würd' auf alle Zeit,

und du zum Bund'sgenossen, Pallas, ihn gewönnst

und seinen Nachwuchs, daſs in Unverbrüchlichkeit

noch bei den spätsten Enkeln gölte dieser Bund.

Athena
zu den Klägern.

Habt ihr genug gesprochen? Darf die Richter ich

675 abstimmen lassen ehrlich und gewissenhaft?

Chorführerin.

Verschossen hab' ich meine Pfeile; ich bin bereit

und harre nur zu hören, wie das Urteil fällt.

Athena
zu den Verklagten.

Und ihr? Ich weiſs nicht, ob ihr euch zufrieden gebt.

Apollon.

Gesagt ist, was zu sagen war. Ihr Richter, gebt

680 die Stimmen ab, doch denkt an euren Eid dabei.

Athena
sich erhebend.

Vernimm denn meine Stiftung, Volk von Attika.

Heut sollt ihr richten über ein vergoss'nes Blut

zum ersten Male; doch es wird auch fürderhin

im Theseusstaate dieser Richterrat bestehn.

685 Den Areshügel kennt ihr. Sitz und Lagerplatz

war er den Amazonen, als ihr Heereszug

bis hierher Theseus voller Wut verfolgend drang.

Sie bauten damals gegenüber meiner Burg

dort eine hohe Burg sich, und sie opferten

690 dem Ares. Davon nennet Hügel man und Stein

nach Ares heut noch. Walten soll von dort der Rat

und taglang, nachtlang allem ungesetzlichen

Gebahren wehren, weckend in der Bürger Brust

Ehrfurcht und Schauder, der der Ehrfurcht Bruder ist.

Es dürfen nur die Bürger die Verfassung nicht

695 durch üblen Zusatz trüben. Wer dem klaren Born

Kotwasser zuführt, findet nimmer reinen Trunk.

Ich rate meinen Bürgern: hütet ehrfurchtsvoll

vor Zügellosigkeit euch wie vor Sklavensinn,

und tilgt nicht alles aus dem Staat, was Schauder weckt.

Vor nichts mehr scheut sich, wer das Schaudern ganz

verlernt.

700 So wahrt denn meine Stiftung in ehrfürcht'ger Scheu,

dann habt für euer ganzes Land ihr einen Hort,

wie keines Volkes Staat ihn, auch der Dorer nicht,

auch des Hyperboreers Unschuld nicht besitzt.

So sei denn dieser Rat geschaffen. Eigennutz

berührt ihn nicht; Erbarmen kennt er, kennt zugleich

705 der Ahndung Schärfe. Friedlich schlummern mag das

Land,

so lange schützend über ihm sein Auge wacht.

Lang' hab' ich diese Mahnung an mein Volk gedehnt;

sie galt der Zukunft. Jetzt erhebt ihr euch, ergreift

ein jeder seinen Stimmstein, gebt das Urteil ab

für oder wider, eingedenk der Eidespflicht,

710 die ihr gelobtet. Alles hab' ich nun gesagt.

Die Richter treten einzeln an den Tisch, nehmen einen Stein, gehen an die Urnen und werfen ihn je in eine derselben; man kann nicht bemerken, in welche.

Chorführerin.

Ich rat' euch, tretet unsrer Würde nicht zu nah,

wir können eurem Lande leicht gefährlich sein.

Apollon.

Ich aber heiſs' euch meinen Spruch, den Spruch des

Zeus

bedenken, nicht ihm rauben der Erfüllung Frucht.

Chorführerin.

715 Du mischst dich in Bluthändel unberufen ein.

Wahrsagen wirst du künftig von entweihtem Thron.

Apollon.

Ging auch des Vaters Weisheit fehl, als er die Hand

Ixions sühnte, die das erste Blut vergofs?

Chorführerin.

Du sagst es. Wenn ich nicht mein Recht bekomme, fällt

720 Heimsuchung meiner Strafe schwer auf dieses Land.

Apollon.

Nein, deine Würde gilt bei allen Göttern nichts,

den jungen und den alten. Siegen werden wir.

Chorführerin.

So triebst du's bei Admetos mit den Schicksalsfrau'n,

vom Tod zu lösen einen Menschen zwangst du sie.

Apollon.

725 Dem frommen Freunde beizustehn ist Recht und

Pflicht,

zu jeder Stunde, vollends wenn die Not ihn drängt.

Chorführerin.

Du warst es, der der alten Ordnung Gang gestört,

mit Wein die Urgewalten überlistet hat.

Apollon.

Du bist's, die abgewiesen, wenn das Urteil fällt,

730 ohnmächt'gen Geifer wider ihre Gegner speit.

Chorführerin.

Mit Füssen treten will dein junger Übermut

die Greisin? Warten will ich, was das Urteil bringt,

noch schwankend, ob ich diesem Lande zürnen muſs.

Die Richter haben nun abgestimmt und ihre Plätze wieder eingenommen.

Athena.

Nun ist's an mir; die letzte Stimme geb' ich ab,

735 und zu Orestes' Gunsten werf' ich diesen Stein.

Ich habe keine Mutter; mich gebar kein Weib.

Nur nicht als Gatte, sonst in allem hat der Mann

mein ganzes Herz: des Vaters bin ich durch und durch.

Drum hat für mich der Tod des Weibes, die den Mann

740 erschlug, den Herrn des Hauses, minderes Gewicht.

Und auch der Stimmen Gleichheit macht Orestes frei.

Athena.

Nun rasch, ihr Richter, welchen dieser Auftrag ward,

die Stimmen schüttet aus den beiden Urnen aus.

Zwei Richter schütten die Urnen aus und sondern die Stimmsteine je auf einem Brett.

Orestes.

Wie wird das Urteil lauten, Phoibos, lichter Herr?

Chorführerin.

745 Urmutter, schaust du die Entscheidung, schwarze

Nacht?

Orestes.

Jetzt gilt es; Leben oder Henkerstod für mich.

Chorführerin.

Für uns Zerstörung oder Fortbestand des Rechts.

Apollon.

Sorgfältig zählt die Steine, die der Urne Schofs

entrollen, ihr Athener, und die Sonderung

vollziehet treu und ehrlich. Groſses Unheil kann

750 durch Unbedacht entstehen: einer Stimme Fall

entscheidet über eines ganzen Hauses Glück.

Die Richter überreichen Athena die Bretter; man sieht, dass auf beiden gleichviel Steine liegen.

Athena.

Der Schuld des Mordes ist der Angeklagte quitt.

Ergeben hat sich eine gleiche Stimmenzahl.

Orestes.

Athena, mein und meines Hauses Retterin,

755 hab' Dank, du führst mich in das Vaterland zurück,

das ich verloren hatte. Durch ganz Hellas fliegt

die Kunde 'Bürger ist Orestes wiederum

von Argos, in des Vatererbes Vollbesitz.

Athena und Apollon haben das erwirkt

760 und drittens er, der dritt' und letzt und beste stets,

Zeus der allmächt'ge Retter'. Rettung schuf er mir,

weil ihn des Vaters Mord erbarmte, weil er sah,

dafs Höllenbrut für meiner Mutter Sache stritt.

Ich aber will, bevor ich in mein Vaterland

aufbreche, diesem Land erst und dem Pallasvolk

geloben für die Zukunft, für die Ewigkeit:

765 wer immer meines Argos Steuer lenken wird,

zum Heereszuge soll er seine Mannen nie

wider Athen aufbieten. Ruh' ich auch im Grab,

769 dazwischen tret' ich hemmend und verhindernd ein.

768 Denn wer das Bündnis, das ich heut beschwöre, bricht,

770 dem wirk' ich üblen Angang, werf' ihm in den Sinn

Unlust zum Werke. Reuvoll giebt er bald es auf.

Doch wird der Eid gehalten, üben treulich sie

dem Volk Athenas immerdar die Bundespflicht,

so lohnt es ihnen gnädig meiner Seele Macht.

775 Heil ruf ich scheidend, dir und deinem Volke Heil,

bleib' euch die Ringkunst, die den Gegner sicher

greift,

und euer Staat wird blühen, siegen euer Heer.

Ab zur Seite; Apollon ist während der Rede verschwunden.

Chor.

780

Weh, ihr habt es zertreten,

es meinen Händen entwunden,

mein altes Recht,

ihr jungen Götter.

Ehrlos bin ich, doch Gift,

785 wehe, zum Lohn für die Schande,

Gift auf das Land,

meinem Herzen entquellend

das zeugt auf dem Boden

wuchernde Flechte.

Kein Blatt mehr sprieſst,

kein Same keimt,

kein Weib gebiert.

Rache, Rache!

Dann kommt die Pest

und frifst das Volk.

Oh, oh,

790 ohnmächtig klag' ich.

Lachen dürfen sie meiner.

Ich kann's nicht verwinden.

Wehe, die Tochter der Nacht

klagt ihr verlorenes Recht,

verworfen und ehrlos.

Athena.

Ich bitt' euch, nehmet nicht mit Groll das Urteil hin.

795 Ihr habt ja nicht verloren, Stimmengleichheit nur

hat sich ergeben, ohne Falsch, und nicht um euch

zu kränken, sondern weil der Schluſs des Zeus

ganz klar bezeugt war: Zeugnis gab derselbe Gott,

der dem Orestes selber die Straflosigkeit

geweissagt hatte für die That, zu der er trieb.

800 Und ihr wollt Zornesgeifer spei'n auf dieses Land?

Bedenkt euch; laſst das Wüten. Das unmilde Naſs,

das Miſswachs zeugend jedes Samens Keimen tilgt,

müſst ihr verhalten, eurer Galle Bitternis.

Ich biet' euch treu und ehrlich Sitz und Unterschlupf

805 im Schofse meines Landes. Meine Bürgerschaft

schmückt euch des vollsten Opfertisches Ehrenmahl.

Chor.

810

Weh, ihr habt es zertreten,

es meinen Händen entwunden,

mein altes Recht,

ihr jungen Götter.

Ehrlos bin ich, doch Gift,

wehe, zum Lohn für die Schande,

Gift auf das Land,

meinem Herzen entquellend

815 das zeugt auf dem Boden

wuchernde Flechte.

Kein Blatt mehr sprieſst,

kein Same keimt,

kein Weib gebiert.

Rache, Rache!

820 Dann kommt die Pest

und frifst das Volk.

Oh, oh,

ohnmächtig klag' ich.

Lachen dürfen sie meiner.

Ich kann's nicht verwinden.

Wehe, die Tochter der Nacht

klagt ihr verlorenes Recht,

verworfen und ehrlos.

Athena.

Ihr seid nicht ehrlos. Euer wilder Götterzorn

825 darf nicht den Frieden trüben dieser Menschenstadt.

Auch ich hab' einen Beistand, Zeus. Ich mag davon

nicht reden, doch als einz'ge der Olympischen

weiſs zur Rüstkammer ich den Schlüssel, wo verwahrt

die Donnerkeile liegen. Doch ich habe sie

nicht nötig. Fügsam meiner Mahnung wirst du nicht

830 haſskranken Mundes Geifer spritzen, dessen Frucht

Unsegen ist für alle. Glätte nur den Schwall

hochwogender Erregung. Reich an Ehren sollst

du neben mir, der Landesherrin dieser Burg,

den Sitz erhalten, all' die Opfer, die das Volk

835 für seinen Nachwuchs darbringt und sein Eheglück,

in Ewigkeit genieſsend, so du auf mich hörst.

Chor.

Mir das!

Ha, mir,

mir, der alten,

Griech. Tragödien. II. 19

840 der Macht der Urzeit!

Drunten ins Dunkel ducken

soll ich mich, ehrlos Scheusal.

Wut schnaub' ich, wehe,

Grimm und Groll.

845 Oh, oh, oh, oh!

Was wollen die Schmerzen?

Die Flamme der Wut

verbrennt mir das Herz.

Mutter, vernimm mich,

Mutter Nacht:

mein Recht,

mein Urrecht haben die Ränke

der jungen Götter verworfen,

vernichtet.

Athena.

Dein Schelten trag' ich als der ält'ren dir nicht nach.

Du bist gewiſs in vielem auch die Weisere,

850 allein auch mir hat manches Wissen Zeus gegönnt,

und wendet ihr euch einem andern Volke zu,

ich sag's voraus, so kommt euch Sehnsucht nach Athen.

Denn in der Zukunft liegt des Ruhmes bester Teil

für meine Bürger. Wenn ihr euren Ehrensitz

855 nah bei Erechtheus' Hause habt, erhaltet ihr

von Männern und von Frauen was euch nirgendwo,

von keinem andern Menschenvolk geboten wird.

Den gift'gen Samen streuet nicht auf meine Flur,

der in der Jugend Busen keimend schweren Dunst

860 des Rausches zeugt, nicht Weines, sondern Blutes

Rausch.

Erhitzet nicht, wie man den Hahn zum Kampfe reizt,

die Herzen, daſs in meinem Staate nicht die Lust

an trotz'gem Hader und an Bürgerkrieg erwächst.

Der Krieg nach aufsen komme: der entbrennt von

selbst,

865 in ihm bethät'ge sich die heiſse Sucht nach Ruhm:

auf eig'nem Hofe gilt der Kampf des Hahnes nichts.

Das also ist mein Angebot, so's euch genehm,

Wohlthaten übend und empfangend, wohl geehrt,

Anteil zu haben an der frommsten Stadt, Athen.

Chor.

870

Mir das!

Ha, mir,

mir, der alten,

der Macht der Urzeit!

Drunten ins Dunkel ducken

875 soll ich mich, ehrlos Scheusal.

Wut schnaub' ich, wehe,

Grimm und Groll.

Oh, oh, oh, oh!

Was wollen die Schmerzen?

Die Flamme der Wut

880 verbrennt mir das Herz.

Mutter, vernimm mich,

Mutter Nacht:

mein Recht,

mein Urrecht haben die Ränke

der jungen Götter verworfen,

vernichtet.

Athena.

Zum Guten dir zu reden lass' ich nimmer ab.

Du sollst nicht sagen, du, die alte Göttin, seist

von mir, der jüng'ren, und dem Volke meiner Stadt

in Schanden trotz dem Gastrecht aus dem Land gejagt.

885 Wenn du Empfindung für die Macht der Peitho hast,

der guten Worte sanfte Herrin, die zu dir

beschwichtigend, versöhnend spricht durch meinen

Mund,

dann wirst du bleiben; aber wenn du scheiden willst,

19*

so wär' es Unrecht, Hafs und Groll und Schädigung

des Volks zu werfen auf mein Land. Es steht dir frei

890 ein Platz auf unserm Boden und, wie du verdienst,

der höchsten Ehren Vollgenuſs in Ewigkeit.

Chor.

Herrin Athena, welche Wohnung bietest du?

Athena.

Wo nichts des Friedens Stille stört. So nimm sie an.

Chor.

Gesetzt ich thu' es, welcher Ehren walt' ich dort?

Athena.

895 Das Blühen jedes Hauses steht bei deiner Gunst.

Chor.

So hohe Macht und Würde kannst du mir verleih'n?

Athena.

Nur wer dir huldigt, soll in meinem Schutze ruh'n.

Chor.

Für alle Zeiten leistest du mir auch Gewähr?

Athena.

Athena kann nicht sagen, was sie nicht erfüllt.

Chor.

900 Ich glaube, du gewinnst mich, und mein Zorn erlischt.

Athena.

So bleibe bei uns: Freundschaft wird dir hier zu Teil.

Chor.

Was soll ich Segen singend deinem Volk erfleh'n?

Athena.

Was eines reinen Sieges Feierstimmung wünscht.

Das ist: daſs von der Erden und dem Meeresnaſs,

905 vom Himmel und den Winden über das Gefild

hinziehen möge linder, sonnenwarmer Hauch;

der Felder und der Herden Frucht zu keiner Frist

versage, wachsend und gedeihend meinem Volk,

und auch der Menschensame krank' und dorre nicht.

910 Gottlose nur vertreibe lieber aus dem Land;

denn wie der Schäfer seine Herde wünsch' ich mir

mein Volk vor dieser räud'gen Ansteckung bewahrt.

So viel von dir: im Krieg, in Ares' stolzem Spiel,

da steh' ich selber dafür ein, daſs mein Athen

915 durch seine Bürger sieghaft vor der Welt besteht.

Chor.

Ich nehm' es an,

kehre bei Athena ein,

verschmähe nicht die Pallasstadt,

die Götterburg; Zeus, der allgewaltige,

920 und Ares weilen gern in ihr.

Sie schirmt und schmückt Tempel und Altäre

den Göttern all' von Hellas.

Ihr hold gesinnt sprech' ich zukunftkundig

den Segenswunsch: mög' auf alle Zeiten

der Sonne froher Glanz

925 ihr aus der Erde Schofs hervor

locken gedeihliches Glück.

Athena.

Wohl gesorgt hab' ich für meine Bürger,

wenn ich hier ansiedle diese grofsen

schwierig zu gewinnenden Gewalten.

930 Ihnen ist das ganze Glück der Menschen

anvertraut, und wessen Seele niemals

lastend ihre Gegenwart empfunden,

ahnt nicht, was das Lebensglück zertrümmert.

Denn die Sünden seiner Väter treiben

935 ihn den Rächerinnen zu, und lautlos

kommt, so trotzig er auch lärmt, das Unheil,

und der grimme Groll zerschmettert ihn.

Chor.

Es wehe nie böser Wind, der Bäume Feind

(so sag' ich, was mein Segen wirkt),

940 daſs gift'ger Brand, dran die Augen schrumpfen,

die Grenzen nimmer überzieht.

Noch komme je Seuche, Samen mordend;

die Erde spende Nahrung

den Herden stets; Zwillingslämmer werfe

945 das Mutterschaf jeden Lenz, und nimmer

versieg' im Felsengrunde

der Silberader schlummernder

plötzlich beglückender Schatz.

Athena.

Höret ihr, Athens beruf'ne Wächter,

950 was Erinys uns verspricht, die hehre?

Bei den Sel'gen und den Unterird'schen

hat sie grofs Gewicht, und klar bewährt sie

ihres Willens zielessich're Wirkung

an den Menschen, hier in Jubelliedern,

955 dort in trüber Trauer Thränenblick.

Chor.

Es raffe nie Pest des Volks

frische Kraft dahin.

Mein Bann verbeut's. Und ihr, gleich uns

der Nacht Geschlecht, Schwestern, Schicksalsfrau'n,

960 führet dem lieblichen

Mädchen den Freier zu,

segnet den Ehestand,

krönet sein Glück.

Die machtvoll ihr jedem gebt das Seine,

euch huldigt jedes Haus;

965 zu jeder Zeit wirkt ihr, gut und groſs.

Athena.

Wie beglückt es mich, daſs sie so gnädig

meinem Lande diesen Segen spenden,

970 und ich preise Peithos' holden Zauber,

der mir Mund und Zunge mächtig machte,

um zu sänften ihres Weigerns Wildheit.

So hat Zeus, der Friedefürst des Wortes,

triumphiert. Im Wettkampf um das Gute

975 bleibt auf unsrer Seite stets das Glück.

Chor.

Es brause nie

Bürgerzwist, aller Übel Ursprung,

durch diese Stadt: das wünsch' ich noch.

980 Doch wenn der Staub schwarzes Bürgerblut

einmal getrunken hat,

fordr' es in Rachedurst

keiner Vergeltungsthat

blutige Schuld.

Einträcht'gen Sinns

Lieb' um Liebe tauschend,

985 einträchtig auch im Hafs:

so kann ein Volk manchen Sturm besteh'n.

Athena.

Seht ihr, Mäfsigung und guter Wille

989 wissen wohl mit Worten der Versöhnung

zu dem schönsten Ziel den Weg zu finden.

990 Und so lohnt sich reich mein reines Streben.

Diese grimmig blickenden Gesichter

leuchten meinen Bürgern Glück verheiſsend.

Wenn ihr holdgesinnt den holdgesinnten

immer treu der Ehren Fülle spendet,

werdet ihr dem Staat den Ruhm bewahren,

995 stets des Rechtes graden Weg zu geh'n.

Chor.

Eumenides (OCR draft) Experimental (Eumenides. Anna Swanwick, 1886.) — 52 focus

Chorus

Where to rejoice is not th' appointed doom.

ATHENA

And to this bourn thou houndest now this man?

Chorus

Yea, for he chose his mother's blood to shed.

ATHENA

Urged by no mandate whose strong dread he feared?

Chorus

Where is the goad should prompt to matricide?

ATHENA

Two parties plead, one only have I heard.

Chorus

But neither will he take nor tender oath.

ATHENA

Repute of justice, not just act, thou wishest.

Chorus

How? Tell me. For no lack of wit is thine.

ATHENA

Win not by oaths unjust success, I say.
410

Chorus

Question then put, and rightful verdict give.

ATHENA

Leave ye to me the ruling of the cause?

Chorus

Surely: just homage just regard requites.

ATHENA

To this what wilt thou in thy turn reply,

O stranger? Tell thy country and thy race,

And thy misfortunes, then ward off this blame;

If, trusting in the right, thou thus dost sit

Clasping mine image, near my sacred shrine,

Ixion-like, a suppliant revered,-

To all these queries give me clear reply.
420

ORESTES

Athena queen! matter of grave import

First will I from thy words last-uttered purge.

Not blood-polluted am I, nor doth stain

Cleave to thine image from thy suppliant's hand.

Sure proof of this will I adduce ;-'tis law

That voiceless lives the man defiled by blood,

Till purifier's hand hath him besprent

With victim's blood, slain in life's budding prime.

Long since at other shrines have been performed,
430

With victims and with streams, these lustral rites.

Thus then this care, as cancelled, I dismiss.

My lineage, what it is, thou soon shalt hear.

Argive am I, my sire thou knewest well,

Marshal of naval heroes, Agamemnon,

In league with whom thou madest Ilion,

Troya's proud city, an uncitied waste.

The hero home returned, and basely fell;

For him, entangled in a subtle net,

My mother, black of soul, did reave of life;
440

The bath bore witness to the deed of blood.

Myself, long time an exile, coming home,

Slew her who bare me,-I deny it not,-

Avenging my dear father, blood for blood.-

But Loxias is sharer in my guilt,

Who goads of anguish to my heart announced,

Unless the guilty found from me their due.

My deed, or just, or unjust, do thou judge;-

Fare as I may from thee, I'll bow content.

ATHENA

Too grave the cause for mortal to adjudge,
450

Nor is it lawful for myself to try

Causes of blood, with such keen issue fraught.

Chiefly for this: although, due rites performed,

My shrine thou visitest as suppliant,

Harmless and pure; yet in my city's cause,

Hurtful to it, I claim, thou shalt not be.

For these hold functions hard to set aside,

And not triumphant in their suit, henceforth,

The poison of their hate, falling to earth,

Will to this land breed dire and cureless plague.
460

So stands the matter;-each alternative,

For them to stay, for me to banish them,

Is mischief-fraught, nor know I remedy.

But since this weighty cause hath lighted here,

Judges of murder, bound by oath, I'll choose,-

Solemn tribunal for all future time.

But for yourselves call witnesses and proofs,—

Sworn evidence collect to aid your suit;

And when, this matter truly to decide,

I from my citizens the best have culled,

Who shun the fraudful oath, I will return.

Chorus
STROPHE I.

Ruin will usher in new laws

Should judgment crown the wrongful cause,

And on this mother-slayer smile ;-

This deed will mortals reconcile

To license, and from age to age,

Parents shall bleed beneath their children's rage.
470
ANTISTROPHE I.

No more this mortal-watching train

Shall dog the caitiff as of yore;-

To murder I will give the rein.

Who tells his neighbour's sorrow o'er,

†Shall hear in turn Grief's anguished moan;
480

Who comforts other's woe, himself must groan.

STROPHE II.

Let none, 'neath Sorrow's stroke

Writhing, our aid invoke,

Pleading with anguished moan,

"O Justice, Justice, O Erinys' throne!"

Some father thus may wail,

Some mother smit with bale,

Vainly, since Justice' altar lieth prone.
490
ANTISTROPHE II.

†Throned in the heart let Awe,

Guardian of sacred law,

There hold her stedfast reign!

Well earned is wisdom at the cost of pain.-

But who in blithesome cheer

That lives, absolved from Fear,

Or man, or State, will Justice long revere?

STROPHE III. 499

Neither life by law unblest,

Nor by tyrant yoke opprest,
500

Sanction thou ;-

All extremes the gods detest;

They the golden mean, I trow,

Stamp with might. The truth I speak

Weighty is. Defiant scorn

Is from godless folly born;

While from inward health doth flow,

508

Beloved of all, true bliss which mortals seek.

ANTISTROPHE III.

This, the sum of wisdom, hear;—
510

Justice' altar aye revere,

Nor ever dare,

Lusting after worldly gear,

With atheist foot to spurn; beware,

Lurketh Retribution near,

Direful issue doth impend;

Honour then with holy fear

517

Thy parents,-household rights revere,

Nor guest-observing ordinance offend.

STROPHE IV.

But who unforced, with spirit free
520

Dares to be just, is ne'er unblest;

Whelmed utterly he cannot be:

But for the wretch with lawless breast,

Bold seizer of promiscuous prey,-

I warn you, he, perforce, his sail

526

Shall strike amid the conquering gale,

When shrouds and yards dismasted own its sway.

ANTISTROPHE IV.

He cries, but mid the whirlpool's roar

None heeds him; for the gods deride,
530

†Eyeing the boaster, proud no more,

Struggling amid the surging tide;

Shorn of his strength he yields to Fate ;-

The cape he weathers not, but thrown

On Justice' reef, with precious freight,

538 550 558

He perisheth for aye, unwept, unknown.

ATHENA

Herald, proclaim! Hold back the multitude,

Let Tuscan trumpet, filled with mortal breath,

Piercing the welkin with sonorous blast,

Ring out its brazen summons to the crowd:

For, while this council-hall the jurors fill,
540

Silence to keep availeth, and to learn

(Yea, the whole city and this stranger too)

What laws for time eternal I ordain;

So may the cause be righteously adjudged.

Chorus

Apollo lord, rule thou thine own domain ;-

In this affair say, what concern hast thou?

APOLLO

Twofold my errand here. As witness, first:

For this man at my shrine is suppliant,

Guest of my hearth; by me from murder cleansed.

Also I come as pleader in his cause;
550

For of his mother's death-blow mine the blame.

[To ATHENA.]

Now, as thy wisdom prompteth, open thou

The trial, Pallas: legalize the suit.

ATHENA
[To the Chorus.]

'Tis yours to speak;-thus I commence the suit.

Since that the plaintiff, taking first the word,

To state the argument may justly claim.

Chorus

Though we be many, brief shall be our speech.

[To ORESTES.]

Do thou in turn make answer, word for word :—

And first declare,—didst thou thy mother slay?

ORESTES

I slew her, nor have e'er denied the deed.

Chorus

Thus of three wrestling-bouts the first is-ours.

ORESTES

Not prostrate he o'er whom thou mak'st this vaunt.
560

Chorus

Behoveth thee to tell how thou didst slay.

ORESTES

This hand, my drawn sword wielding, smote her neck.

Chorus

By whom persuaded, and by whose advice?

ORESTES

By Phobos' words: he witnesseth for me.

Chorus

How? did the prophet counsel matricide?

ORESTES

Certes,-nor thus far have I blamed my lot.

Chorus

But, by the vote condemned, thou'lt change thy speech.

ORESTES

My sire, I trust, will aid me from the tomb.

Chorus

Good: having slain thy mother, trust the dead!

ORESTES

Polluted was she with a twofold stain.
570

Chorus

How so? Instruct the jurors on these things.

ORESTES

Her husband slaying, she my father slew.

Chorus

Thou livest, she through death is murder-free.

ORESTES

Why did ye not then chase her while alive?

Chorus

Not of one blood with her the man she slew.

ORESTES

But am I with my mother one in blood?

Chorus

Thee 'neath her zone she nourished;-blood-stained wretch,

A mother's dearest blood dost thou disown?

ORESTES

Now bear me witness and expound for me,

Apollo, whether I with justice slew.
580

The deed, as wrought, we do not disavow;-

But whether justly shed, or not, this blood,

Judge thou, that answer I may make to these.

APOLLO

To you, Athena's great tribunal, now

Justly I'll speak; a prophet may not lie ;-

Ne'er from my throne prophetic have I said

Concerning man, or woman, or the state,

What Zeus, Olympian sire, might not ordain.

Learn ye how potent is the plea I urge ;—

The Father's will I charge you to obey ;
590

For oaths are not of greater force than Zeus.

Chorus

Zeus, as thou sayest, gave this oracle,

And bade Orestes here, his father's death

Avenging, to despise a mother's rights.

APOLLO

Unlike the case, when dies a highborn man,

Richly adorned by sceptres Heaven-bestowed,

By woman dies, not from impetuous bow

Of Amazons far-shooting: Pallas, nay!

But as thyself shalt hear, and these convened
600

Who sit, by ballot to adjudge this cause.

For, from the mighty labour, conquest-crowned,

†Her lord with friendly welcome she receives,

The bath he enters; him she covers o'er

With broidered robes, then, tangled in the folds,

Smites him, her husband;—such the hero's death,

By all revered, marshal of naval hosts ;-

Her thus I signalize, their hearts to prick

Who here have mission to decide this cause.

Chorus

A father's death Zeus honours,-so thou sayest,-
610

Yet he his father, aged Kronos, chained :-

How prove this deed not adverse to thy word?

Here I invoke you, judges, to give heed.

APOLLO

Oh hateful progeny, of Heaven abhorred!

Fetters he might unloose,-this ill hath cure,

And yields to many a method of release.

But when of murdered man the dust hath once

The blood sucked up, he riseth never more.

No charm hath Zeus, my father, here ordained,

Who all things else upturneth as he will,
620

Nor with the toil panteth his mighty heart.

Chorus

Against his exile darest thou to plead?

Shall he, a mother's kindred blood who shed,

Lord it in Argos, o'er his father's house?

What altars of his people may he touch?

How share the lustral water with his tribe?

APOLLO

Thus I declare, learn ye how just my words.

Not parent of the embryo, but nurse,

Is she, the so-called mother of the child.
630

The father is the source: as stranger, she

For stranger rears the germ, if Heaven blight not.

Sure warrant of my word I will adduce;—

A child, though motherless, may see the light;

Witness this daughter of Olympian Zeus,

Not nurtured in the darkness of the womb,

Yet such a scion goddess never bare.

In will, in action, Pallas, be it mine

Thy city and thy people to exalt.

This man I sent, a suppliant to thy shrine,
640

That faithful he might be for evermore.

That, goddess! thou for allies mightest win

Him and his after-race, and that these pacts

Might last eternal, blessed by men unborn.

ATHENA

I do command you, as your judgment leads,

Just verdict give,-of pleadings now enough.

Chorus

By us in sooth our shafts have all been shot,

The issue of the cause I wait to hear.

ATHENA

How may I rule the cause, unblamed by you?

Chorus

Ye heard what ye have heard ;-now with your heart
650

Give judgment, strangers, and revere your oaths.

ATHENA

Hear ye my statute, men of Attica,—

Ye who of bloodshed judge this primal cause;

Yea, and in future age shall Ægeus' host

Revere this court of jurors. This the hill

Of Ares, seat of Amazons, their tent,

What time 'gainst Theseus, breathing hate, they came,

Waging fierce battle, and their towers upreared,

A counter-fortress to Acropolis;

To Ares they did sacrifice, and hence
660

This rock is titled Areopagus.

Here then shall sacred Awe, to Fear allied,

By day and night my lieges hold from wrong,

Save if themselves do innovate my laws.

If thou with mud, or influx base, bedim

The sparkling water, nought thou'lt find to drink.

Nor Anarchy, nor Tyrant's lawless rule

Commend I to my people's reverence;—

Nor let them banish from their city Fear;
670

For who 'mong men, uncurbed by fear, is just?

Thus holding Awe in seemly reverence,

A bulwark for your state shall ye possess,

A safeguard to protect your city-walls,

Such as no mortals other-where can boast,

Neither in Scythia, nor in Pelops' realm.

Behold! This court august, untouched by bribes,

Sharp to avenge, wakeful for those who sleep,

Establish I, a bulwark to this land.

This charge, extending to all future time,
680

I give my lieges. Meet it is ye rise,

Assume the pebbles, and decide the cause,

Your oath revering. All hath now been said.

Chorus

This sisterhood, oppressive to the land,

My council is that ye in no wise shame.

APOLLO

And I enjoin you, fear mine oracles;

From Zeus they issue, fruitless make them not.

Chorus

Usurping championship of bloody suit,

No longer shall thine oracles be pure.

APOLLO

Did then my Father towards Ixion err,

Who first as blood-stained suppliant, sued for aid?

Chorus

Say on! but I, defrauded in my suit,
690

In turn will haunt the land, dread visitant.

APOLLO

Alike of younger and more ancient gods

Art thou unhonoured. I the cause shall win.

Chorus

So whilom wroughtest thou in Pheres' house,

Moving the Fates mortals from death to free.

APOLLO

Is it not just my votary to save,

Then most when most his trouble calls for aid?

Chorus

But thou the prime allotments didst o'errule

With wine deluding the hoar goddesses.

APOLLO

But thou, full soon, defeated in thy suit,
700

Wilt spew thy venom, harmless to thy foes.

Chorus

Since thou, young god, o'erridest my hoar age,

The issue I await with list'ning ear,

And doubtful stay my wrath against the town.

ATHENA

With me it rests to give the casting vote,

And to Orestes I my suffrage pledge.

For to no mother do I owe my birth;

But I, in all save wedlock, praise the male.

In very truth I am my father's child,
710

Nor care I to avenge a woman's death

Who slew her husband, guardian of the house.

Orestes, judged by equal votes prevails.

The pebbles now pour quickly from the urns,

Judges, to whom this office is assigned.

ORESTES

Phobos Apollo, how will end this suit?

Chorus

O Night, dark mother, seest thou these things?

ORESTES

The noose awaits me, or to see the light.

Chorus

Ruin for us, or firm prerogative.

APOLLO

Now strangers, count the pebbles with due care;

And while ye tell them o'er, let justice reign;
720

Lack of right judgment breedeth mighty woe,

The while one suffrage hath a house restored.

ATHENA

This man acquitted is from charge of blood,

For equal are the numbers of the votes.

ORESTES

Hail Pallas! Hail thou saviour of my house!

The exile, reft of his paternal land,

Thou leadest home: haply some Greek will say,

"The man an Argive is once more, and dwells

On his paternal heritage, by aid
730

Of Pallas, and of Loxias, and Him,

Third Saviour, mighty consummator, Zeus,"

Who, honouring my father's death, saves me,

Beholding these my mother's advocates.

Now to my native Argos I depart,

Pledged to this country and thy lieges here

By oath to be revered for evermore,

That never helmsman of the Argive State

Shall hither bear the well-appointed spear.

For we, ourselves, though couching in the grave,

On those who violate these present oaths
740

By sore perplexities will work, and send

In march despondency, in crossing streams

Omens averse, till they repent their toil.

But unto those who keep this pledge, and honour

Athena's city with confederate spear,

To them will we be gracious evermore.

Hail goddess, and these city-wardens, hail!

Still may your gripe be fatal to your foes,

While victory and safety crown your spear.

Chorus

1
Ye upstart gods, time-honoured laws
750

Down-riding, ye have seized my prey.

2
But I, dishonoured, stung by grief,

Woe, woe, my torture to allay,

On all the ground, will cast around

Venom, whose baleful drops shall cause

Where it doth light a sterile blight,

Fatal alike to germ, to leaf.

The pest, O Justice, scouring o'er the plain,

Shall fling abroad its man-destroying stain.

3
I groan anew; what dare? what do?
760

My pangs the citizens shall rue;

Alas, most wretched are thy daughters, Night!

Enduring this dishonourable slight.

ATHENA

Be moved by me to stay these heavy groans;

Not vanquished are ye, nor to your disgrace

Fell justice, equal-voted, from the urn.

Besides from Zeus clear oracles were sent,

And he who uttered them himself avouched,

Orestes for this deed should know no scath.
770

Hurl not your heavy wrath upon this land;

Your rage abate, cause not sterility,

Nor rain your poison-drops, like venomed darts,

Ruthless devourers of each tender germ.

For I most righteously do promise you

Both sanctuaries and shrines in this just land;

Seated at hearths with unctuous off'rings fed,

And held in honour by my lieges here

Chorus

1
Ye upstart gods, time-honoured laws

Down-riding, ye have seized my prey.
780

2
But I, dishonoured, stung by grief,

Woe, woe, my torture to allay,

On all the ground, will cast around

Venom, whose baleful drops shall cause

Where it doth light a sterile blight,

Fatal alike to germ, to leaf.

The pest, O Justice, scouring o'er the plain,

Shall fling abroad its man-destroying stain.

3
I groan anew; what dare? what do?

My pangs the citizens shall rue;
790

Alas, most wretched are thy daughters, Night!

Enduring this dishonourable slight.

ATHENA

Not slighted are ye, powers august! through rage

Curse not with hopeless blight the abode of man.

I too on Zeus rely; why speak of that?

And sole among the gods I know the key

That opes the halls where sealed thunder sleeps.

But such we need not. Be appeased by me,

Nor scatter o'er the land, from froward tongue,

The harmful seed that turneth all to bane.
800

Of bitter rage lull ye the murky wave;

Be venerated here and dwell with me.

Sharing the first fruits of this ample realm,

For children offered, and for nuptial rite,

This word of mine thou wilt for ever praise.

Chorus

1
What! I endure all this; alas!

2
I, hoary goddess, dwell forsooth on earth,

Debasement horrible!

3
Revenge I breathe, unmitigated wrath!

4
Woe, woe! O earth, alas!

5
What agony of pain creeps o'er my heart!

6
Hear, Mother Night, my passion.

7
Mark for scorn,

By crafty gods deluded, held for nought,

Of ancient honour I am basely shorn.

ATHENA

I'll bear thine anger, for mine elder thou,
810

And art moreover far more sage than I.

Yet me, with wisdom, Zeus not meanly dowers.

But ye, departing to a foreign land,

Will of the land ye leave enamoured be;

Of this I warn you; for, Time's onward flow

Shall these my lieges lift to loftier fame.

But thou a seat shall have, Erechtheus near,

Honoured by men and stolèd matrons, such

As ye from other mortals ne'er might win.

But cast ye not abroad on these my realms,
820

To waste their budding strength, whetstones of blood,

Evoking frantic rage not born of wine;

Nor pluck ye out the heart of fighting-cocks,

To plant among my townsmen civil strife,

Reckless of kindred blood; let foreign war

Rage without stint, affording ample scope

For him who burns with glory's mighty rage.

No war of home-bred cocks, I ween, is that!

Such terms I proffer, thine it is to choose;
830

Blessing and blest, with blessèd rites revered,

To share this country dear unto the gods.

Chorus

1
What! I endure all this; alas!

2
I, hoary goddess, dwell forsooth on earth,

Debasement horrible!

3
Revenge I breathe, unmitigated wrath!

4
Woe, woe! O earth, alas!

5
What agony of pain creeps o'er my heart!

6
Hear, Mother Night, my passion.

7
Mark for scorn,
840

By crafty gods deluded, held for nought,

Of ancient honour I am basely shorn.

ATHENA

I will not weary to entreat thee fair;

For ne'er with justice shalt thou urge the plaint,

That thou, the elder deity, by me

The younger, and these city-guarding men,

Wast, like an outcast, banished from this land.

Now if Persuasion, dropping from my tongue

Gentle and sweet, seem to thee pure and dread,

Tarry thou must; but if thou wilt not tarry,
850

Not justly wouldst thou on this city hurl

Revenge, or wrath, or do my people wrong;

For thine it is to share with me this land,

In aye-enduring honour justly held.

Chorus

Athena, queen, what seat dost offer me?

ATHENA

One where no sorrow scathes. Receive it thou!

Chorus

If I consent, what honour waiteth me?

ATHENA

No house unblest by thee shall henceforth thrive.

Chorus

This wilt thou do? endow me with such might?

ATHENA

Ay, and will prosper him who worships thee.

Chorus

Wilt thou sure warrant give me for all time?

ATHENA

I may not pledge what I will not perform.

Chorus

Thine utterance soothes me;-I relax my wrath.
860

ATHENA

Established here thou wilt be rich in friends.

Chorus

What blessings shall we hymn for this thy land?

ATHENA

Such as, with gracious influence, from earth,

From dew of ocean, and from heaven, attend

On conquest not ignoble. That soft airs,

With sunshine blowing, wander o'er the land;

That earth's fair fruit, rich increase of the flocks,

Fail not my citizens for evermore,

With safety of the precious human seed ;-
870

But, for the impious,-weed them promptly out.

For I, like one who tendeth plants, do love

This race of righteous men, by grief unscathed :-

Such be thy charge. Be mine not to endure

That, among mortals, in war's splendid toils,

Athena's city be not conquest-crowned.

Chorus
STROPHE I.

Pallas, thy chosen seat henceforth be mine!

No more the city I despise

Which Zeus omnipotent and Ares prize,

Stronghold of gods, altar-protecting shrine
880

Of Grecian deities,

For which, with friendly augury I pray;

Springing to light from earth's dark womb,

May life's fair germs prolific bloom,

Lured by the solar ray.

ATHENA

I for my citizens with gracious mind

These blessings mediate; these deities

Installing here, mighty and hard to please.

For unto them hath Fate assigned
890

The destinies to fix of human kind.

But whoso findeth them severe

Knows not whence come life's strokes; for crime,

Dread heritage from bygone time,

Doth lead him to these powers august.

Him noiseless Ruin, midst his proud career,

With hostile anger, levels with the dust.

Chorus
ANTISTROPHE I.

Here may no tree-destroying mildew sweep,-

(So show I forth my grace),
900

May no fierce heat within these bounds alight,

Blasting the tender buds; no sterile blight,

Disastrous, onward creep.

But in due season here may flocks of worth

Twin yeanlings bear; and may this race,

Enriched with treasures of the earth,

Honour the Heaven-sent grace!

ATHENA

Ye city-guardians do ye hear aright

What thus she promises. For great the might
910

Erinys wields-dread brood of night-

Alike with Hades and the Olympian Powers;

O'er men confessed and absolute her reign,

To some she giveth song, and some she dowers

With life, tear-blinded, marred by pain.

Chorus
STROPHE II.

Here may there fall no man-destroying blight!

And ye, great Powers, o'er marriage who preside,

In wedlock bands each lovely maid unite;-

Ye too, dread sisters, to ourselves allied,
920

Awful dispensers of the Right,

In every human home confessed,

In every age made manifest,

By righteous visitations ;-aye revered,

And, everywhere, of deities most feared.

ATHENA

While thus ye ratify with friendly zeal

These blessings to my country, I rejoice,

And love Persuasion's eye, who moved my voice

To soothe these stern refusers, passion-stung.
930

But Zeus hath conquered, swayer of the tongue,

God of the Forum. Triumphs now for aye

In noble benefits our rivalry.

Chorus
ANTISTROPHE II.

Within this city ne'er may civil strife,

Insatiate of ill, tumultuous roar;

Nor thirsty dust quaff deep the purple gore

Of citizens; nor rage, with murder rife,

Snatch greedily the vengeful knife!

But studious of the common weal
940

May each to each in turn be kind,

Hate may they ever with one common mind,

This among mortals many a woe can heal.

ATHENA

Now growing wise, the pathway do they find

Of tongue propitious. From these shapes of fear,

I to my lieges see rich gain. For here,

If ye these gracious ones with gracious mind

Adore and magnify,-your state and town

Ye shall for evermore with justice crown.

Chorus
STROPHE III.

Farewell, farewell, enriched with wealth's fair prize,
950

Ye citizens, who dwell Zeus' altar near,

Friends to the friendly Virgin,-timely wise;

'Neath Pallas' wings who rest, her father doth revere.

ATHENA

Ye too farewell! Mine is it first to show

Your destined seats and thitherward to lead.

Escorted by the torchlight's sacred glow,

The while in sacrifice the victims bleed
960

The downward slope descend.

Whate'er is baneful to the land restrain,

And conquest's gracious ministry upsend

To this my city. Tutelary train,

Children of Cranaos, it belongs to you,

These alien settlers to their homes to guide;

And with my lieges may there aye abide,

Discernment rightful of the Right and True.

Chorus
ANTISTROPHE III.

Farewell once more, my farewell I repeat,
970

To all in Pallas' city who reside,

Or gods or mortals. Hold in awe my seat,

The fortunes of your life ye never then shall chide.

ATHENA

The utt'rance of your pious vows I praise ;—

And will escort you with the flashing light

Of torches, to your cavernous abodes

'Neath earth, with sacred ministers, who guard

Mine image justly; for, of Theseus' land,

Now let the eye come forth,-illustrious train
980

Of youths, of women, young or hoar with eld,

In festive garb apparelled, vermeil-hued,-

Proceed and let the torch-flame lead the way,

That evermore this gracious sisterhood

May, with events auspicious, bless this land.

Chorus of the Escort
STROPHE I.

Night's hoary children, venerable train,

With friendly escort leave the hallowed fane.

All

Rustics, glad shouts of triumph raise.

Chorus
ANTISTROPHE I.

In ancient crypts remote from light,

Victims await you and the hallowed rite.
990

All

People, ring out your notes of praise.

Chorus
STROPHE II.

With promise to this land of blessings rare,

Down the steep path ye awful beings wend,

Rejoicing in the torchlight's dazzling glare.

All

Your cries of jubilee ring out amain.

Chorus
ANTISTROPHE II.

Let torchlights and libations close the rear.

Thus Zeus, all-seeing, and the Fates descend,

To bless these citizens to Pallas dear.

All
1040 1044

Your cry of jubilee ring out amain.

English (E. D. A. Morshead, 1889, second edition) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, The Furies — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 64 focus

Lo, I desert thee never: to the end,

Hard at thy side as now, or sundered far,

I am thy guard, and to thine enemies

Implacably oppose me: look on them,
85

These greedy fiends, beneath my craft subdued!

See, they are fallen on sleep, these beldames old,

Unto whose grim and wizened maidenhood

Nor god nor man nor beast can e'er draw near.

Yea, evil were they born, for evil's doom,
90

Evil the dark abyss of Tartarus

Wherein they dwell, and they themselves the hate

Of men on earth, and of Olympian gods.

But thou, flee far and with unfaltering speed;

For they shall hunt thee through the mainland wide
95

Where'er throughout the tract of travelled earth

Thy foot may roam, and o'er and o'er the seas

And island homes of men. Faint not nor fail,

Too soon and timidly within thy breast

Shepherding thoughts forlorn of this thy toil;
100

But unto Pallas' city go, and there

Crouch at her shrine, and in thine arms enfold

Her ancient image: there we well shall find

Meet judges for this cause and suasive pleas,

Skilled to contrive for thee deliverance
105

From all this woe. Be such my pledge to thee,

For by my hest thou didst thy mother slay.

Orestes.

O king Apollo, since right well thou know'st

What justice bids, have heed, fulfil the same,—

Thy strength is all-sufficient to achieve.
110

Apollo.

Have thou too heed, nor let thy fear prevail

Above thy will. And do thou guard him, Hermes,

Whose blood is brother unto mine, whose sire

The same high God. Men call thee guide and guard,

Guide therefore thou and guard my suppliant;
115

For Zeus himself reveres the outlaw's right,

Boon of fair escort, upon man conferred.

[ Exeunt Apollo, Hermes, and Orestes. The Ghost of Clytemnestra rises.

Ghost of Clytemnestra.

Sleep on! awake! what skills your sleep to me—

Me, among all the dead by you dishonoured—

Me from whom never, in the world of death,
120

Dieth this curse, 'Tis she who smote and slew,

And shamed and scorned I roam? Awake, and hear

My plaint of dead men's hate intolerable.

Me, sternly slain by them that should have loved,

Me doth no god arouse him to avenge,
125

Hewn down in blood by matricidal hands.

Mark ye these wounds from which the heart's blood ran,

And by whose hand, bethink ye! for the sense

When shut in sleep hath then the spirit-sight,

But in the day the inward eye is blind.
130

List, ye who drank so oft with lapping tongue

The wineless draught by me outpoured to soothe

Your vengeful ire! how oft on kindled shrine

I laid the feast of darkness, at the hour

Abhorred of every god but you alone!
135

Lo, all my service trampled down and scorned!

And he hath baulked your chase, as stag the hounds;

Yea, lightly bounding from the circling toils,

Hath wried his face in scorn, and flieth far.

Awake and hear—for mine own soul I cry—
140

Awake, ye powers of hell! the wandering ghost

That once was Clytemnestra calls—Arise.

[ The Furies mutter grimly, as in a dream.

Mutter and murmur! He hath flown afar—

My kin have gods to guard them, I have none!

[ The Furies mutter as before.

O drowsed in sleep too deep to heed my pain!
145

Orestes flies, who me, his mother, slew.

[ The Furies give a confused cry.

Yelping, and drowsed again? Up and be doing

That which alone is yours, the deed of hell!

[ The Furies give another cry.

Lo, sleep and toil, the sworn confederates,

Have quelled your dragon-anger, once so fell!
150

The Furies (muttering more fiercely and loudly).

Seize, seize, seize, seize—mark, yonder!

Ghost.

In dreams ye chase a prey, and like some hound,

That even in sleep doth ply his woodland toil,

Ye bell and bay. What do ye, sleeping here?

Be not o'ercome with toil, nor, sleep-subdued,
155

Be heedless of my wrong. Up! thrill your heart

With the just chidings of my tongue,—such words

Are as a spur to purpose firmly held.

Blow forth on him the breath of wrath and blood,

Scorch him with reek of fire that burns in you,
160

Waste him with new pursuit—swift, hound him down.

[ Ghost sinks.

First Fury (awaking).

Up ! rouse another as I rouse thee; up!

Sleep'st thou? Rise up, and spurning sleep away,

See we if false to us this prelude rang.

Chorus of Furies.

Alack, alack, sisters, we have toiled,
165

O much and vainly have we toiled and borne!

Vainly! and all we wrought the gods have foiled,

And turnèd us to scorn!

He hath slipped from the net, whom we chased: he hath 'scaped us who should be our prey—

O'ermastered by slumber we sank, and our quarry hath stolen away!
170

Thou, child of the high God Zeus, Apollo, hast robbed us and wronged;

Thou, a youth, hast down-trodden the right that to godship more ancient belonged;

Thou hast cherished thy suppliant man; the slayer, the God-forsaken,

The bane of a parent, by craft from out of our grasp thou hast taken;

A god, thou hast stolen from us the avengers a matricide son—
175

And who shall consider thy deed and say It is rightfully done?

The sound of chiding scorn

Came from the land of dream;

Deep to mine inmost heart I felt it thrill and burn,

Thrust as a strong-grasped goad, to urge
180

Onward the chariot's team.

Thrilled, chilled with bitter inward pain

I stand as one beneath the doomsman's scourge.

Shame on the younger gods who tread down right,

Sitting on thrones of might!
185

Woe on the altar of earth's central fane!

Clotted on step and shrine,

Behold, the guilt of blood, the ghastly stain!

Woe upon thee, Apollo! uncontrolled,

Unbidden, hast thou, prophet-god, imbrued
190

The pure prophetic shrine with wrongful blood!

For thou too heinous a respect didst hold

Of man, too little heed of powers divine!

And us the Fates, the ancients of the earth,

Didst deem as nothing worth.
195

Scornful to me thou art, yet shalt not fend

My wrath from him; though unto hell he flee,

There too are we!

And he the blood-defiled, should feel and rue,

Though I were not, fiend-wrath that shall not end,
200

Descending on his head who foully slew.

[ Re-enter Apollo from the inner shrine.

Apollo.

Out! I command you. Out from this my home—

Haste, tarry not! Out from the mystic shrine,

Lest thy lot be to take into thy breast¹

The winged bright dart that from my golden string
205

Speeds hissing as a snake,—lest, pierced and thrilled

With agony, thou shouldst spew forth again

Black frothy heart's-blood, drawn from mortal men,

Belching the gory clots sucked forth from wounds.

These be no halls where such as you can prowl—
210

Go where men lay on men the doom of blood,

Heads lopped from necks, eyes from their spheres plucked out,

Hacked flesh, the flower of youthful seed crushed out,

Feet hewn away, and hands, and death beneath

The smiting stone, low moans and piteous
215

Of men impaled—Hark, hear ye for what feast

Ye hanker ever, and the loathing gods

Do spit upon your craving? Lo, your shape

Is all too fitted to your greed; the cave

Where lurks some lion, lapping gore, were home
220

More meet for you. Avaunt from sacred shrines,

Nor bring pollution by your touch on all

That nears you. Hence! and roam unshepherded—

No god there is to tend such herd as you.

Chorus.

O king Apollo, in our turn hear us.
225

Thou hast not only part in these ill things,

But art chief cause and doer of the same.

Apollo.

How? stretch thy speech to tell this, and have done.

Chorus.

Thine oracle bade this man slay his mother.

Apollo.

I bade him quit his sire's death,—wherefore not?
230

Chorus.

Then didst thou aid and guard red-handed crime.

Apollo.

Yea, and I bade him to this temple flee.

Chorus.

And yet forsooth dost chide us following him!

Apollo.

Ay—not for you it is, to near this fane.

Chorus.

Yet is such office ours, imposed by fate.
235

Apollo.

What office? vaunt the thing ye deem so fair.

Chorus.

From home to home we chase the matricide.

Apollo.

What? to avenge a wife who slays her lord?

Chorus.

That is not blood outpoured by kindred hands.

Apollo.

How darkly ye dishonour and annul
240

The troth to which the high accomplishers,

Hera and Zeus, do honour. Yea, and thus

Is Aphrodite to dishonour cast,

The queen of rapture unto mortal men.

Know, that above the marriage-bed ordained
245

For man and woman standeth Right as guard,

Enhancing sanctity of troth-plight sworn;

Therefore, if thou art placable to those

Who have their consort slain, nor will'st to turn

On them the eye of wrath, unjust art thou
250

In hounding to his doom the man who slew

His mother. Lo, I know thee full of wrath

Against one deed, but all too placable

Unto the other, minishing the crime.

But in this cause shall Pallas guard the right.
255

Chorus.

Deem not my quest shall ever quit that man.

Apollo.

Follow then,—make thee double toil in vain.

Chorus.

Think not by speech mine office to curtail.

Apollo.

None hast thou, that I would accept of thee!

Chorus.

Yea, high thine honour by the throne of Zeus:
260

But I, drawn on by scent of mother's blood,

Seek vengeance on this man and hound him down.

Apollo.

But I will stand beside him; 'tis for me

To guard my suppliant: gods and men alike

Do dread the curse of such an one betrayed,
265

And in me Fear and Will say Leave him not.

[ Exeunt omnes.

The scene changes to Athens. In the foreground, the temple of Athena on the Acropolis; her statue stands in the centre; Orestes is seen clinging to it.

Orestes.

Look on me, queen Athena; lo, I come

By Loxias' behest; thou of thy grace

Receive me, driven of avenging powers—
270

Not now a red-hand slayer unannealed,

But with guilt fading, half-effaced, outworn

On many homes and paths of mortal men.

For to the limit of each land, each sea,

I roamed, obedient to Apollo's hest,
275

And come at last, O Goddess, to thy fane,

And clinging to thine image, bide my doom.

[ Enter the Chorus of Furies, questing like hounds.

Chorus.

Ho! clear is here the trace of him we seek:

Follow the track of blood, the silent sign!

Like to some hound that hunts a wounded fawn,
280

We snuff along the scent of dripping gore,

And inwardly we pant, for many a day

Toiling in chase that shall fordo the man;

For o'er and o'er the wide land have I ranged,

And o'er the wide sea, flying without wings,
285

Swift as a sail I pressed upon his track,

Who now hard by is crouching, well I wot,

For scent of mortal blood allures me here.

Follow, seek him—round and round

Scent and snuff and scan the ground,
290

Lest unharmed he slip away,

He who did his mother slay!

Hist—he is there! See him his arms entwine

Around the image of the maid divine—

Thus aided, for the deed he wrought
295

Unto the judgment wills he to be brought.

It may not be! a mother's blood poured forth

Upon the stainèd earth

None gathers up: it lies—bear witness, Hell!—

For aye indelible!
300

And thou who sheddest it shalt give thine own

That shedding to atone!

Yea, from thy living limbs I suck it out,

Red, clotted, gout by gout,—

A draught abhorred of men and gods; but I
305

Will drain it, suck thee dry;

Yea, I will waste thee living, nerve and vein;

Yea, for thy mother slain,

Will drag thee downward, there where thou shalt dree

The weird of agony!
310

And thou and whosoe'er of men hath sinned—

Hath wronged or God, or friend,

Or parent,—learn ye how to all and each

The arm of doom can reach!

Sternly requiteth, in the world beneath,
315

The judgment-seat of Death;

Yea, Death, beholding every man's endeavour,

Recordeth it for ever.

Orestes.

I, schooled in many miseries, have learnt

How many refuges of cleansing shrines
320

There be; I know when law alloweth speech

And when imposeth silence. Lo, I stand

Fixed now to speak, for he whose word is wise

Commands the same. Look, how the stain of blood

Is dull upon mine hand and wastes away,
325

And laved and lost therewith is the deep curse

Of matricide; for while the guilt was new,

'Twas banished from me at Apollo's hearth,

Atoned and purified by death of swine.

Long were my word if I should sum the tale,
330

How oft since then among my fellow-men

I stood and brought no curse. Time cleanses all—

Time, the coeval of all things that are.

Now from pure lips, in words of omen fair,

I call Athena, lady of this land,
335

To come, my champion: so, in aftertime,

She shall not fail of love and service leal,

Not won by war, from me and from my land

And all the folk of Argos, vowed to her.

Now, be she far away in Libyan land
340

Where flows from Triton's lake her natal wave,—

Stand she with planted feet,² or in some hour

Of rest conceal them, champion of her friends

Where'er she be,—or whether o'er the plain

Phlegræan she look forth, as warrior bold—
345

I cry to her to come, where'er she be,

(And she, as goddess, from afar can hear,)

And aid and free me, set among my foes.

Chorus.

Thee not Apollo nor Athena's strength

Can save from perishing, a castaway
350

Amid the Lost, where no delight shall meet

Thy soul—a bloodless prey of nether powers,

A shadow among shadows. Answerest thou

Nothing? dost cast away my words with scorn,

Thou, prey prepared and dedicate to me?
355

Not as a victim slain upon the shrine,

But living shalt thou see thy flesh my food.

Hear now the binding chant that makes thee mine.

Weave the weird dance,—behold the hour

To utter forth the chant of hell,
360

Our sway among mankind to tell,

The guidance of our power.

Of Justice are we ministers,

And whosoe'er of men may stand

Lifting a pure unsullied hand,
365

That man no doom of ours incurs,

And walks thro' all his mortal path

Untouched by woe, unharmed by wrath.

But if, as yonder man, he hath

Blood-dropping hands he strives to hide,
370

We stand avengers at his side,

Decreeing, Thou hast wronged the dead:

We are doom's witnesses to thee.

The price of blood, his hands have shed,

We wring from him; in life, in death,
375

Hard at his side are we!

Night, Mother Night, who brought me forth, a torment

To living men and dead,

Hear me, O hear! by Leto's stripling son

I am dishonourèd:
380

He hath ta'en from me him who cowers in refuge,

To me made consecrate,—

A rightful victim, him who slew his mother,

Given o'er to me and fate.

Hear the hymn of hell,
385

O'er the victim sounding,—

Chant of frenzy, chant of ill,

Sense and will confounding!

Round the soul entwining

Without lute or lyre—
390

Soul in madness pining,

Wasting as with fire!

Fate, all-pervading Fate, this service spun, commanding

That I should bide therein:

Whosoe'er of mortals, made perverse and lawless,
395

Is stained with blood of kin,

By his side are we, and hunt him ever onward,

Till to the Silent Land,

The realm of death, he cometh; neither yonder

In freedom shall he stand.
400

Hear the hymn of hell,

O'er the victim sounding,—

Chant of frenzy, chant of ill,

Sense and will confounding!

Round the soul entwining
405

Without lute or lyre—

Soul in madness pining,

Wasting as with fire!

When from womb of Night we sprang, on us this labour

Was laid and shall abide.
410

Gods immortal are ye, yet beware ye touch not

That which is our pride!

None may come beside us gathered round the blood-feast—

For us no garments white

Gleam on a festal day; for us a darker fate is,
415

Another darker rite.

That is mine hour when falls an ancient line—

When in the household's heart

The God of blood doth slay by kindred hands,—

Then do we bear our part:
420

On him who slays we sweep with chasing cry:

Though he be triply strong,

We wear and waste him; blood atones for blood,

New pain for ancient wrong.

I hold this task—'tis mine, and not another's.
425

The very gods on high,

Though they can silence and annul the prayers

Of those who on us cry,

They may not strive with us who stand apart,

A race by Zeus abhorred,
430

Blood-boltered, held unworthy of the council

And converse of Heaven's lord.

³

Therefore the more I leap upon my prey;

Upon their head I bound;

My foot is hard; as one that trips a runner
435

I cast them to the ground;

Yea, to the depth of doom intolerable;

And they who erst were great,

And upon earth held high their pride and glory,

Are brought to low estate.
440

In underworld they waste and are diminished,

The while around them fleet

Dark wavings of my robes, and, subtly woven,

The paces of my feet.

Who falls infatuate, he sees not neither knows he
445

That we are at his side;

So closely round about him, darkly flitting,

The cloud of guilt doth glide.

Heavily 'tis uttered, how around his hearthstone

The mirk of hell doth rise.
450

⁴

Stern and fixed the law is; we have hands t' achieve it,

Cunning to devise.

Queens are we and mindful of our solemn vengeance;

Not by tear or prayer

Shall a man avert it. In unhonoured darkness,
455

Far from gods, we fare,

Lit unto our task with torch of sunless regions,

And o'er a deadly way—

Deadly to the living as to those who see not

Life and light of day—
460

Hunt we and press onward. Who of mortals hearing

Doth not quake for awe,

Hearing all that Fate thro' hand of God hath given us

For ordinance and law?

Yea, this right to us, in dark abysm and backward
465

Of ages it befel:

None shall wrong mine office, tho' in nether regions

And sunless dark I dwell.

[ Enter Athena from above.

Athena.

Far off I heard the clamour of your cry,

As by Scamander's side I set my foot
470

Asserting right upon the land given o'er

To me by those who o'er Achaia's host

Held sway and leadership: no scanty part

Of all they won by spear and sword, to me

They gave it, land and all that grew thereon,
475

As chosen heirloom for my Theseus' clan.

Thence summoned, sped I with a tireless foot,—

Hummed on the wind, instead of wings, the fold

Of this mine ægis, by my feet propelled,

As, linked to mettled horses, speeds a car.
480

And now, beholding here earth's nether brood,

I fear it nought, yet are mine eyes amazed

With wonder. Who are ye? of all I ask,

And of this stranger to my statue clinging.

But ye—your shape is like no human form,
485

Like to no goddess whom the gods behold,

Like to no shape which mortal women wear.

Yet to stand by and chide a monstrous form

Is all unjust—from such words Right revolts.

Chorus.

O child of Zeus, one word shall tell thee all.
490

We are the children of eternal Night,

And Furies in the underworld are called.

Athena.

I know your lineage now and eke your name.

Chorus.

Yea, and eftsoons indeed my rights shalt know.

Athena.

Fain would I learn them; speak them clearly forth.
495

Chorus.

We chase from home the murderers of men.

Athena.

And where at last can he that slew make pause?

Chorus.

Where this is law— All joy abandon here.

Athena.

Say, do ye bay this man to such a flight?

Chorus.

Yea, for of choice he did his mother slay.
500

Athena.

Urged by no fear of other wrath and doom?

Chorus.

What spur can rightly goad to matricide?

Athena.

Two stand to plead—one only have I heard.

Chorus.

He will not swear nor challenge us to oath.

Athena.

The form of justice, not its deed, thou willest.
505

Chorus.

Prove thou that word; thou art not scant of skill.

Athena.

I say that oaths shall not enforce the wrong.

Chorus.

Then test the cause, judge and award the right.

Athena.

Will ye to me then this decision trust?

Chorus.

Yea, reverencing true child of worthy sire.
510

Athena (to Orestes).

O man unknown, make thou thy plea in turn;

Speak forth thy land, thy lineage, and thy woes;

Then, if thou canst, avert this bitter blame—

If, as I deem, in confidence of right

Thou sittest hard beside my holy place,
515

Clasping this statue, as Ixion sat,

A sacred suppliant for Zeus to cleanse,—

To all this answer me in words made plain.

Orestes.

O queen Athena, first from thy last words

Will I a great solicitude remove.
520

Not one blood-guilty am I; no foul stain

Clings to thine image from my clinging hand;

Whereof one potent proof I have to tell.

Lo the law stands— The slayer shall not plead,

Till by the hand of him who cleanses blood
525

A suckling creature's blood besprinkle him.

Long since have I this expiation done,—

In many a home, slain beasts and running streams

Have cleansed me. Thus I speak away that fear.

Next, of my lineage quickly thou shalt learn:
530

An Argive am I, and right well thou know'st

My sire, that Agamemnon who arrayed

The fleet and them that went therein to war—

That chief with whom thy hand combined to crush

To an uncitied heap what once was Troy;
535

That Agamemnon, when he homeward came,

Was brought unto no honourable death,

Slain by the dark-souled wife who brought me forth

To him,—enwound and slain in wily nets,

Blazoned with blood that in the laver ran.
540

And I, returning from an exiled youth,

Slew her, my mother—lo, it stands avowed—

With blood for blood avenging my loved sire;

And in this deed doth Loxias bear part,

Decreeing agonies, to goad my will,
545

Unless by me the guilty found their doom.

Do thou decide if right or wrong were done—

Thy dooming, whatsoe'er it be, contents me.

Athena.

Too mighty is this matter, whosoe'er

Of mortals claims to judge hereof aright.
550

Yea, me, even me, eternal Right forbids

To judge the issues of blood-guilt, and wrath

That follows swift behind. This too gives pause,

That thou as one with all due rites performed

Dost come, unsinning, pure, unto my shrine.
555

Whate'er thou art, in this my city's name,

As uncondemned, I take thee to my side.—

Yet have these foes of thine such dues by fate,

I may not banish them: and if they fail,

O'erthrown in judgment of the cause, forthwith
560

Their anger's poison shall infect the land—

A dropping plague-spot of eternal ill.

Thus stand we with a woe on either hand—

Stay they, or go at my commandment forth,

Perplexity or pain must needs befal.
565

Yet, as on me Fate hath imposed the cause,

I choose unto me judges that shall be

An ordinance for ever, set to rule

The dues of blood-guilt, upon oath declared.

But ye, call forth your witness and your proof,
570

Words strong for justice, fortified by oath;

And I, whoe'er are truest in my town,

Them will I choose and bring, and straitly charge,

Look on this cause, discriminating well,

And pledge your oath to utter nought of wrong.
575
[ Exit Athena.

Chorus.

Now are they all undone, the ancient laws,

If here the slayer's cause

Prevail; new wrong for ancient right shall be,

If matricide go free.

Henceforth a deed like his by all shall stand,
580

Too ready to the hand:

Too oft shall parents in the aftertime

Rue and lament this crime,—

Taught, not in false imagining, to feel

Their children's thrusting steel:
585

No more the wrath, that erst on murder fell

From us, the Queens of Hell,

Shall fall, no more our watching gaze impend—

Death shall smite unrestrained.

Henceforth shall one unto another cry
590

Lo, they are stricken, lo, they fall and die

Around me! and that other answers him,

O thou that lookest that thy woes should cease,

Behold, with dark increase

They throng and press upon thee; yea, and dim
595

Is all the cure, and every comfort vain!

Let none henceforth cry out, when falls the blow

Of sudden-smiting woe,

Cry out in sad reiterated strain

O Justice, aid! aid, O ye thrones of Hell!
600

So though a father or a mother wail

New-smitten by a son, it shall no more avail,

Since, overthrown by wrong, the fane of Justice fell!

Know, that a throne there is that may not pass away,

And one that sitteth on it—even Fear,
605

Searching with steadfast eyes man's inner soul:

Wisdom is child of pain, and born with many a tear;

But who henceforth,

What man of mortal men, what nation upon earth,

That holdeth nought in awe nor in the light
610

Of inner reverence, shall worship Right

As in the older day?

Praise not, O man, the life beyond control,

Nor that which bows unto a tyrant's sway.

Know that the middle way
615

Is dearest unto God, and they, thereon who wend,

They shall achieve the end;

But they who wander or to left or right

Are sinners in his sight.

Take to thy heart this one, this soothfast word—
620

Of wantonness impiety is sire;

Only from calm control and sanity unstirred

Cometh true weal, the goal of every man's desire.

Yea, whatsoe'er befal, hold thou this word of mine:

Bow down at Justice' shrine,
625

Turn thou thine eyes away from earthly lure,

Nor with a godless foot that altar spurn.

For as thou dost shall Fate do in return,

And the great doom is sure.

Therefore let each adore a parent's trust,
630

And each with loyalty revere the guest

That in his halls doth rest.

For whoso uncompelled doth follow what is just,

He ne'er shall be unblest;

Yea, never to the gulf of doom
635

That man shall come.

But he whose will is set against the gods,

Who treads beyond the law with foot impure,

Till, o'er the wreck of right, confusion broods,—

Know that for him, though now he sail secure,
640

The day of storm shall be; then shall he strive and fail

Down from the shivered yard to furl the sail,

And call on Powers, that heed him nought, to save,

And vainly wrestle with the whirling wave.

Hot was his heart with pride—
645

I shall not fall, he cried.

But him with watching scorn

The god beholds, forlorn,

Tangled in toils of Fate beyond escape,

Hopeless of haven safe beyond the cape—
650

Till all his wealth and bliss of bygone day

Upon the reef of Rightful Doom is hurled,

And he is rapt away

Unwept, for ever, to the dead forgotten world.

[ Re-enter Athena, with twelve Athenian citizens.

Athena.

O herald, make proclaim, bid all men come.
655

Then let the shrill blast of the Tyrrhene trump,

Fulfilled with mortal breath, thro' the wide air

Peal a loud summons, bidding all men heed.

For, till my judges fill this judgment-seat,

Silence behoves,—that this whole city learn,
660

What for all time mine ordinance commands,

And this man, that his cause be judged aright.

[ Apollo approaches.

Chorus.

O king Apollo, rule what is thine own,

But in this thing what right hast thou to claim?

Apollo.

First, as a witness come I, for this man
665

Is suppliant of mine by sacred right,

Guest of my holy hearth and cleansed by me

Of blood-guilt: then, to set me at his side

And in his cause bear part, as part I bore

Erst in his deed, whereby his mother fell.
670

Let whoso knoweth now announce the cause.

Athena (to the Chorus).

'Tis I announce the cause—first speech be yours;

For rightfully shall they whose plaint is tried

Tell the tale first and set the matter clear.

Chorus.

Though we be many, brief shall be our tale.
675

( To Orestes) Answer thou, setting word to match with word;

And first avow—hast thou thy mother slain?

Orestes.

I slew her. I deny no word hereof.

Chorus.

Three falls decide the wrestle—this is one.

Orestes.

Thou vauntest thee—but o'er no final fall.
680

Chorus.

Yet must thou tell the manner of thy deed.

Orestes.

Drawn sword in hand, I gashed her neck. 'Tis told.

Chorus.

But by whose word, whose craft, wert thou impelled?

Orestes.

By oracles of him who here attests me.

Chorus.

The prophet-god bade thee thy mother slay?
685

Orestes.

Yea, and thro' him not ill I fared, till now.

Chorus.

If the vote grip thee, thou shalt change that word.

Orestes.

Strong is my hope; my buried sire shall aid.

Chorus.

Go to now, trust the dead, a matricide!

Orestes.

Yea, for in her combined two stains of sin.
690

Chorus.

How? speak this clearly to the judges' mind.

Orestes.

Slaying her husband, she did slay my sire.

Chorus.

Therefore thou livest; death assoils her deed.

Orestes.

Then while she lived why didst thou hunt her not?

Chorus.

She was not kin by blood to him she slew.
695

Orestes.

And I, am I by blood my mother's kin?

Chorus.

O cursed with murder's guilt, how else wert thou

The burden of her womb? Dost thou forswear

Thy mother's kinship, closest bond of love?

Orestes.

It is thine hour, Apollo—speak the law,
700

Averring if this deed were justly done;

For done it is, and clear and undenied.

But if to thee this murder's cause seem right

Or wrongful, speak—that I to these may tell.

Apollo.

To you, Athena's mighty council-court,
705

Justly for justice will I plead, even I,

The prophet-god, nor cheat you by one word.

For never spake I from my prophet-seat

One word, of man, of woman, or of state,

Save what the Father of Olympian gods
710

Commanded unto me. I rede you then,

Bethink you of my plea, how strong it stands,

And follow the decree of Zeus our sire,—

For oaths prevail not over Zeus' command.

Chorus.

Go to; thou sayest that from Zeus befel
715

The oracle that this Orestes bade

With vengeance quit the slaying of his sire,

And hold as nought his mother's right of kin!

Apollo.

Yea, for it stands not with a common death,

That he should die, a chieftain and a king
720

Decked with the sceptre which high heaven confers—

Die, and by female hands, not smitten down

By a far-shooting bow, held stalwartly

By some strong Amazon. Another doom

Was his: O Pallas, hear, and ye who sit
725

In judgment, to discern this thing aright!—

She with a specious voice of welcome true

Hailed him, returning from the mighty mart

Where war for life gives fame, triumphant home;

Then o'er the laver, as he bathed himself,
730

She spread from head to foot a covering net,

And in the endless mesh of cunning robes

Enwound and trapped her lord, and smote him down.

Lo, ye have heard what doom this chieftain met,

The majesty of Greece, the fleet's high lord:
735

Such as I tell it, let it gall your ears,

Who stand as judges to decide this cause.

Chorus.

Zeus, as thou sayest, holds a father's death

As first of crimes,—yet he of his own act

Cast into chains his father, Cronos old,—
740

How suits that deed with that which now ye tell?

O ye who judge, I bid ye mark my words!

Apollo.

O monsters loathed of all, O scorn of gods,

He that hath bound may loose: a cure there is,

Yea, many a plan that can unbind the chain.
745

But when the thirsty dust sucks up man's blood

Once shed in death, he shall arise no more.

No chant nor charm for this my Sire hath wrought.

All else there is, he moulds and shifts at will,

Not scant of strength nor breath, whate'er he do.
750

Chorus.

Think yet, for what acquittal thou dost plead:

He who hath shed a mother's kindred blood,

Shall he in Argos dwell, where dwelt his sire?

How shall he stand before the city's shrines,

How share the clansmen's holy lustral bowl?
755

Apollo.

This too I answer; mark a soothfast word.

Not the true parent is the woman's womb

That bears the child; she doth but nurse the seed

New-sown: the male is parent; she for him,

As stranger for a stranger, hoards the germ
760

Of life, unless the god its promise blight.

And proof hereof before you will I set.

Birth may from fathers, without mothers, be:

See at your side a witness of the same,

Athena, daughter of Olympian Zeus,
765

Never within the darkness of the womb

Fostered nor fashioned, but a bud more bright

Than any goddess in her breast might bear.

And I, O Pallas, howsoe'er I may,

Henceforth will glorify thy town, thy clan,
770

And for this end have sent my suppliant here

Unto thy shrine; that he from this time forth

Be loyal unto thee for evermore,

O goddess-queen, and thou unto thy side

Mayst win and hold him faithful, and his line,
775

And that for aye this pledge and troth remain

To children's children of Athenian seed.

Athena.

Enough is said; I bid the judges now

With pure intent deliver just award.

Chorus.

We too have shot our every shaft of speech,
780

And now abide to hear the doom of law.

Athena (to the Chorus).

Say, how ordaining shall I 'scape your blame?

Chorus.

I spake, ye heard; enough. stranger men,

Heed well your oath as ye decide the cause.

Athena.

O men of Athens, ye who first do judge
785

The law of bloodshed, hear me now ordain,

Here to all time for Ægeus' Attic host⁵

Shall stand this council-court of judges sworn,

Here the tribunal, set on Ares' Hill

Where camped of old the tented Amazons,
790

What time in hate of Theseus they assailed

Athens, and set against her citadel

A counterwork of new sky-pointing towers,

And there to Ares held their sacrifice,

Where now the rock hath name, even Ares' Hill.
795

And hence shall Reverence and her kinsman Fear

Pass to each free man's heart, by day and night

Enjoining, Thou shalt do no unjust thing;

So long as law stands as it stood of old

Unmarred by civic change. Look you, the spring
800

Is pure; but foul it once with influx vile

And muddy clay, and none can drink thereof.

Therefore, O citizens, I bid ye bow

In awe to this command, Let no man live

Uncurbed by law nor curbed by tyranny;
805

Nor banish ye the monarchy of Awe

Beyond the walls; untouched by fear divine,

No man doth justice in the world of men.

Therefore in purity and holy dread

Stand and revere; so shall ye have and hold
810

A saving bulwark of the state and land,

Such as no man hath ever elsewhere known,

Nor in far Scythia, nor in Pelops' realm.

Thus I ordain it now, a council-court

Pure and unsullied by the lust of gain,
815

Sacred and swift to vengeance, wakeful ever

To champion men who sleep, the country's guard.

Thus have I spoken, thus to mine own clan

Commended it for ever. Ye who judge,

Arise take each his vote, mete out the right,
820

Your oath revering. Lo, my word is said.

[ The twelve judges come forward, one by one, to the urns of decision; the first votes; as each of the others follows, the Chorus and Apollo speak alternately.

Chorus.

I rede ye well, beware! nor put to shame,

In aught, this grievous company of hell.

Apollo.

I too would warn you, fear mine oracles—

From Zeus they are,—nor make them void of fruit.
825

Chorus.

Presumptuous is thy claim, blood-guilt to judge,

And false henceforth thine oracles shall be.

Apollo.

Failed then the counsels of my sire, when turned

Ixion, first of slayers, to his side?

Chorus.

These are but words; but I, if justice fail me,
830

Will haunt this land in grim and deadly deed.

Apollo.

Scorn of the younger and the elder gods

Art thou: 'tis I that shall prevail anon.

Chorus.

Thus didst thou too of old in Pheres' halls,

O'erreaching Fate to make a mortal deathless.
835

Apollo.

Was it not well, my worshipper to aid,

Then most of all when hardest was the need?

Chorus.

I say thou didst annul the lots of life,

Cheating with wine the deities of eld.

Apollo.

I say thou shalt anon, thy pleadings foiled,
840

Spit venom vainly on thine enemies.

Chorus.

Since this young god o'errides mine ancient right

I tarry but to claim your law, not knowing

If wrath of mine shall blast your state or spare.

Athena.

Mine is the right to add the final vote,
845

And I award it to Orestes' cause.

For me no mother bore within her womb,

And, save for wedlock evermore eschewed,

I vouch myself the champion of the man,

Not of the woman, yea, with all my soul,—
850

In heart, as birth, a father's child alone.

Thus will I not too heinously regard

A woman's death who did her husband slay,

The guardian of her home; and if the votes

Equal do fall, Orestes shall prevail.
855

Ye of the judges who are named thereto,

Swiftly shake forth the lots from either urn.

[ Two judges come forward, one to each urn.

Orestes.

O bright Apollo, what shall be the end?

Chorus.

O Night, dark mother mine, dost mark these things?

Orestes.

Now shall my doom be life, or strangling cords.
860

Chorus.

And mine, lost honour or a wider sway.

Apollo.

O stranger judges, sum aright the count

Of votes cast forth, and, parting them, take heed

Ye err not in decision. The default

Of one vote only bringeth ruin deep,
865

One, cast aright, may stablish house and home.

Athena.

Behold, this man is free from guilt of blood,

For half the votes condemn him, half set free!

Orestes.

O Pallas, light and safety of my home,

Thou, thou hast given me back to dwell once more
870

In that my fatherland, amerced of which

I wandered; now shall Grecian lips say this,

The man is Argive once again, and dwells

Again within his fathers' wealthy hall,

By Pallas saved, by Loxias, and by Him,
875

The great third saviour, Zeus omnipotent—

Who thus in pity for my father's fate

Doth pluck me from my doom, beholding these,

Confederates of my mother. Lo, I pass

To mine own land, but proffering this vow
880

To thine and to thy people: Nevermore,

Thro' all the manifold years of Time to be,

Shall any chieftain of mine Argive land

Bear hitherward his spears for fight arrayed.

For we, though lapped in earth we then shall lie,
885

By thwart adversities will work our will

On them who shall transgress this oath of mine,

Paths of despair and journeyings ill-starred

For them ordaining, till their task they rue.

But if this oath be rightly kept, to them
890

Will we the dead be full of grace, the while

With loyal league they honour Pallas' town.

And now farewell, thou and thy city's folk—

Firm be thine arms' grasp, closing with thy foes,

And, strong to save, bring victory to thy spear.
895
[ Exit Orestes, with Apollo.

Chorus.

Woe on you, younger gods! the ancient right

Ye have o'erridden, rent it from my hands.

I am dishonoured of you, thrust to scorn!

But heavily my wrath

Shall on this land fling forth the drops that blast and burn,
900

Venom of vengeance, that shall work such scathe

As I have suffered; where that dew shall fall,

Shall leafless blight arise,

Wasting Earth's offspring,—Justice, hear my call!—

And thorough all the land in deadly wise
905

Shall scatter venom, to exude again

In pestilence on men.

What cry avails me now, what deed of blood,

Unto this land what dark despite?

Alack, alack, forlorn
910

Are we, a bitter injury have borne,

Alack, O sisters, O dishonoured brood

Of mother Night!

Athena.

Nay, bow ye to my words, chafe not nor moan:

Ye are not worsted nor disgraced; behold,
915

With balanced vote the cause had issue fair,

Nor in the end did aught dishonour thee.

But thus the will of Zeus shone clearly forth,

And his own prophet-god avouched the same,

Orestes slew: his slaying is atoned.
920

Therefore I pray you, not upon this land

Shoot forth the dart of vengeance; be appeased,

Nor blast the land with blight, nor loose thereon

Drops of eternal venom, direful darts

Wasting and marring nature's seed of growth.
925

For I, the queen of Athens' sacred right,

Do pledge to you a holy sanctuary

Deep in the heart of this my land, made just

By your indwelling presence, while ye sit

Hard by your sacred shrines that gleam with oil
930

Of sacrifice, and by this folk adored.

Chorus.

Woe on you, younger gods! the ancient right

Ye have o'erridden, rent it from my hands.

I am dishonoured of you, thrust to scorn!

But heavily my wrath
935

Shall on his land fling forth the drops that blast and burn,

Venom of vengeance, that shall work such scathe

As I have suffered; where that dew shall fall,

Shall leafless blight arise,

Wasting Earth's offspring,—Justice, hear my call!—
940

And thorough all the land in deadly wise

Shall scatter venom, to exude again

In pestilence on men.

What cry avails me now, what deed of blood,

Unto this land, what dark despite?
945

Alack, alack, forlorn

Are we, a bitter injury have borne,

Alack, O sisters, O dishonoured brood

Of mother Night!

Athena.

Dishonoured are ye not; turn not, I pray,
950

As goddesses your swelling wrath on men,

Nor make the friendly earth despiteful to them.

I too have Zeus for champion—tis enough—

I only of all goddesses do know

To ope the chamber where his thunderbolts
955

Lie stored and sealed; but here is no such need.

Nay, be appeased, nor cast upon the ground

The malice of thy tongue, to blast the world;

Calm thou thy bitter wrath's black inward surge,

For high shall be thine honour, set beside me
960

For ever in this land, whose fertile lap

Shall pour its teeming firstfruits unto you,

Gifts for fair childbirth and for wedlock's crown:

Thus honoured, praise my spoken pledge for aye.

Chorus.

I, I dishonoured in this earth to dwell,—
965

Ancient of days and wisdom! I breathe forth

Poison and breath of frenzied ire. O Earth,

Woe, woe for thee, for me!

From side to side what pains be these that thrill?

Hearken, O mother Night, my wrath, mine agony!
970

Whom from mine ancient rights the gods have thrust,

And brought me to the dust—

Woe, woe is me!—with craft invincible.

Athena.

Older art thou than I, and I will bear

With this thy fury. Know, although thou be
975

More wise in ancient wisdom, yet have I

From Zeus no scanted measure of the same.

Wherefore take heed unto this prophecy—

If to another land of alien men

Ye go, too late shall ye feel longing deep
980

For mine. The rolling tides of time bring round

A day of brighter glory for this town;

And thou, enshrined in honour by the halls

Where dwelt Erechtheus, shalt a worship win

From men and from the train of womankind,
985

Greater than any tribe elsewhere shall pay.

Cast thou not therefore on this soil of mine

Whetstones that sharpen souls to bloodshedding,

The burning goads of youthful hearts, made hot

With frenzy of the spirit, not of wine.
990

Nor pluck as 'twere the heart from cocks that strive,

To set it in the breast of citizens

Of mine, a war-god's spirit, keen for fight,

Made stern against their country and their kin.

The man who grievously doth lust for fame,
995

War, full, immitigable, let him wage

Against the stranger; but of kindred birds

I hold the challenge hateful. Such the boon

I proffer thee—within this land of lands,

Most loved of gods, with me to show and share
1000

Fair mercy, gratitude and grace as fair.

Chorus.

I, I dishonoured in this earth to dwell,—

Ancient of days and wisdom! I breathe forth

Poison and breath of frenzied ire. O Earth,

Woe, woe for thee, for me!
1005

From side to side what pains be these that thrill?

Hearken, O mother Night, my wrath, mine agony!

Whom from mine ancient rights the gods have thrust,

And brought me to the dust—

Woe, woe is me!—with craft invincible.
1010

Athena.

I will not weary of soft words to thee,

That never mayst thou say, Behold me spurned,

An elder by a younger deity,

And from this land rejected and forlorn,

Unhonoured by the men who dwell therein.
1015

But, if Persuasion's grace be sacred to thee,

Soft in the soothing accents of my tongue,

Tarry, I pray thee; yet, if go thou wilt,

Not rightfully wilt thou on this my town

Sway down the scale that beareth wrath and teen
1020

Or wasting plague upon this folk. 'Tis thine,

If so thou wilt, inheritress to be

Of this my land, its utmost grace to win.

Chorus.

O queen, what refuge dost thou promise me?

Athena.

Refuge untouched by bale: take thou my boon.
1025

Chorus.

What, if I take it, shall mine honour be?

Athena.

No house shall prosper without grace of thine.

Chorus.

Canst thou achieve and grant such power to me?

Athena.

Yea, for my hand shall bless thy worshippers.

Chorus.

And wilt thou pledge me this for time eterne?
1030

Athena.

Yea: none can bid me pledge beyond my power.

Chorus.

Lo, I desist from wrath, appeased by thee.

Athena.

Then in the land's heart shalt thou win thee friends.

Chorus.

What chant dost bid me raise, to greet the land?

Athena.

Such as aspires towards a victory
1035

Unrued by any: chants from breast of earth,

From wave, from sky; and let the wild winds' breath

Pass with soft sunlight o'er the lap of land,—

Strong wax the fruits of earth, fair teem the kine,

Unfailing, for my town's prosperity,
1040

And constant be the growth of mortal seed.

But more and more root out the impious,

For as a gardener fosters what he sows,

So foster I this race, whom righteousness

Doth fend from sorrow. Such the proffered boon.
1045

But I, if wars must be, and their loud clash

And carnage, for my town, will ne'er endure

That aught but victory shall crown her fame.

Chorus.

Lo, I accept it; at her very side

Doth Pallas bid me dwell:
1050

I will not wrong the city of her pride,

Which even Almighty Zeus and Ares hold

Heaven's earthly citadel,

Loved home of Grecian gods, the young, the old,

The sanctuary divine,
1055

The shield of every shrine!

For Athens I say forth a gracious prophecy,—

The glory of the sunlight and the skies

Shall bid from earth arise,

Warm wavelets of new life and glad prosperity.
1060

Athena.

Behold, with gracious heart well pleased

I for my citizens do grant

Fulfilment of this covenant:

And here, their wrath at length appeased,

These mighty deities shall stay.
1065

For theirs it is by right to sway

The lot that rules our mortal day,

And he who hath not inly felt

Their stern decree, ere long on him,

Not knowing why and whence, the grim
1070

Life-crushing blow is dealt.

The father's sin upon the child

Descends, and sin is silent death,

And leads him on the downward path,

By stealth beguiled,
1075

Unto the Furies: though his state

On earth were high, and loud his boast,

Victim of silent ire and hate

He dwells among the Lost.

Chorus.

To my blessing now give ear.—
1080

Scorching blight nor singèd air⁶

Never blast thine olives fair!

Drouth, that wasteth bud and plant,

Keep to thine own place. Avaunt,

Famine fell, and come not hither
1085

Stealthily to waste and wither!

Let the land, in season due,

Twice her waxing fruits renew;

Teem the kine in double measure;

Rich in new god-given treasure,
1090

Here let men the powers adore

For sudden gifts unhoped before!

Athena.

O hearken, warders of the wall

That guards mine Athens, what a dower

Is unto her ordained and given!
1095

For mighty is the Furies' power,

And deep-revered in courts of heaven

And realms of hell; and clear to all

They weave thy doom, mortality!

And some in joy and peace shall sing;
1100

But unto other some they bring

Sad life and tear-dimmed eye.

Chorus.

And far away I ban thee and remove,

Untimely death of youths too soon brought low!

And to each maid, O gods, when time is come for love,
1105

Grant ye a warrior's heart, a wedded life to know.

Ye too, O Fates! children of mother Night

Whose children too are we, O goddesses

Of just award, of all by sacred right

Queens, who in time and in eternity
1110

Do rule, a present power for righteousness,

Honoured beyond all Gods, hear ye and grant my cry!

Athena.

And I too, I with joy am fain,

Hearing thy voice this gift ordain

Unto my land. High thanks be thine,
1115

Persuasion, who with eyes divine

Into my tongue didst look thy strength,

To bend and to allay at length

Those who would not be comforted.

Zeus, king of parley, doth prevail,
1120

And ye and I will strive nor fail,

That good may stand in evil's stead,

And lasting bliss for bale.

Chorus.

And nevermore these walls within

Shall echo fierce sedition's din,
1125

Unslaked with blood and crime;

The thirsty dust shall nevermore

Suck up the darkly streaming gore

Of civic broils, shed out in wrath

And vengeance, crying death for death!
1130

But man with man and state with state

Shall vow The pledge of common hate

And common friendship, that for man

Hath oft made blessing out of ban,

Be ours unto all time.⁷
1135

Athena.

Skill they, or not, the path to find

Of favouring speech and presage kind?

Yea, even from these, who, grim and stern,

Glared anger upon you of old,

O citizens, ye now shall earn
1140

A recompense right manifold.

Deck them aright, extol them high,

Be loyal to their loyalty,

And ye shall make your town and land

Sure, propped on Justice' saving hand,
1145

And Fame's eternity.

Chorus.

German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos. Deutsch in den Versmaßen der Urschrift. Stuttgart: Hoffmann, 1854. Native Donner line citations, Smyth card correspondence, selected textual readings and metrical facsimiles. Remaining OCR differences and unattributed reading notes are documented in the linked review inventory.) — 64 focus

Nie werd' ich dich verlassen; nein, ich stehe stets

Zur Seite dir als Hüter, auch entfernt von dir,¹
65

Und werde deinen Feinden nie befreundet sein.

So siehst du jetzt gefangen dort die Nasenden;

Vom Schlaf gebunden ruhen sie, die scheußlichen

Jungfraun, die greisen Mädchen, die kein Gott umarmt,

Und denen liebend weder Mensch noch Thier sich naht.
70

Zu finstern Thaten wurden sie; denn finstre Nacht,

Der Tartaros tief unten, ist ihr Aufenthalt;

Sie sind ein Gräul den Menschen, wie den Himmlischen.

Doch fliehe nur vor ihnen, darfst nicht lässig sein.

Denn über Festlands Weiten treibt dich diese Schaar
75

In ruheloser Irre durch die Erde hin,

Und über Meer und meerumrauschtes Inselland.

Auf dieser Mühen banger Fahrt ermatte nicht

Zu frühe! Wenn du hingelangst in Pallas' Burg,

So size nieder und umschling' ihr altes Bild.
80

Dort werden wir die Richter über solche Schuld,

Das Wort der Sühne finden und erspäh'n die Bahn,

Die deiner Mühen aller dich erledige.

Denn auch zum Muttermorde trieb ich selbst dich an.

Orestes.

O Fürst Apollon, dir gefällt das Rechte nur;
85

In solchem Sinn denn zeige dich um mich besorgt.

Denn daß du's wohl vollendest, bürgt mir deine Macht.

Apollon.

Vertraue, laß dich keine Furcht bewältigen !

Doch du, geliebter Bruder, Eines Vaters Blut,

Hermes, behüt' ihn! Werde, was dein Name sagt,
90

Sein Führer, und geleite mir, ein treuer Hirt,

Den Schüßling! Ehrt Zeus selber doch dein Ehrenamt,

Das wohlgeleitend Segen schafft den Sterblichen.

(Orestes geht ab; Apollon verschwindet im Hintergrunde. Aus der stygischen Pforte schwebt der Schatten Klytämnestra's herauf, und wendet sich zu den schlafenden Erinnhen.)

Klytämnestra.

Ihr schlummert? He doch! Was bedarf's der Schlummernden?

Mich, die vor andern Todten so durch eure Schuld
95

Ein Spott geworden, mich verfolgt im Schattenland²

Nastlos der Hohn der Todten, die ich mordete.

Schmachvoll umher dort irr' ich und verkünd' es euch,

Daß schwerer Vorwurf mich darob von jenen trifft.

Und thaten meine Liebsten auch so Grauses mir,
100

Zürnt doch um meinetwillen kein Unsterblicher,

Die durch des Muttermordes Hand geopfert ward.

Sieh diese Wunden mit des Herzens Blick dir an;³

Denn schlafend späht des Geistes Auge klar umher,

Der Tag vergönnt ihm keinen Blick in Menschenloos.
105

Von meiner Habe schlürftet ihr vielfältig einst

Weinlose Spenden, unberauschenden Sühnetrank;

Manch heilig Nachtmahl brachten wir am Feuerherd

Euch dar in Stunden, die mit euch kein Gott getheilt.

Und alles dies in Staub getreten seh' ich's nun!
110

Doch er entrinnt euch, flieht davon, dem Rehe gleich;

Ja, mitten aus den Garnen ist er leichten Sprungs

Entschlüpft, und blickt hohnlachend nun nach euch zurück.

Vernehmt mich; denn um meine Seele sprach ich jetzt;

Merkt auf, besinnt euch, unterird'sche Göttinnen!
115

Ein Schatte, Klytämnestra, ruft euch dieses zu.

(Der Chor stöhnt.)

Klytämnestra.

Stöhnt nur! Indeß ist jener weit hinweggefloh'n.

Denn Freunde finden Helfer, ich bin ohne Schuß.⁴

(Der Chor stöhnt.)

Klytämneftra.

Du schlässt so tief, erbarmst dich meines Leidens nicht.

Orestes, mein, der Mutter, Mörder, ist entfloh'n!
120
(Der Chor heult.)

Klytämnestra.

Du heulst, du schlummerst? Eilig rasse dich empor!

Was hast du jemals Andres als Unheil geschafft?

(Der Chor heult.)

Klytämnestra.

Mühsal und Schlummer, treue Bundverschworene,

Der argen Drachin brachen sie die Lebenskraft.

(Der Chor stöhnt mit verdoppelter Heftigkeit.)

Die Chorführerin.
(Im Schlafe.)

Pack' an, pack' an, pack' an! Merk' auf!
125

Klytämnestra.

Im Traume jagst du deinem Wilde nach und bellst,

Dem Hunde gleich, der seines Dienstes nie vergift.

Auf! Nicht gezaudert! Keine Müh' ermatte dich!

Verkenne nicht den Schaden, wenn dich Schlaf besiegt!

Gerechter Vorwurf schneide tief in's Herz dir ein;
130

Denn scharf wie Stacheln fühlen ihn Vernünftige.

Auf, sende denn blutvollen Odems Hauch ihm nach,

Durch Qualm verzehr' ihn aus der Eingeweide Brand,

Verfolg' ihn, brich im zweiten Jagen seine Kraft!

(Verschwindet.)

Erwecke,

Die Chorführerin.
(Von ihrem Sitze aufspringend.)

Erwecke du die Andre, wie ich dich erweckt!
135

Du schläfst? Erwache! Schüttle flugs den Schlaf dir ab!

Wir wollen seh'n, ob dieses Vorspiel eitel ist.

(Die Erinnyen raffen sich auf. Ein Theil stürzt aus dem Tempel her- vor und in die Orchestra hinab; die anderen bleiben noch im Tempel. Zuerst singen nur einzelne, dann mehrere.)

Chor
Chorgesang. Erste Strophe.

Graun, Graun, o Schmach! Ein Leid, Schwestern, traf-⁵

Ja, viel des Leides und umsonst erduldet' ich!

Uns traf, Götter, ach! ein graunvolles Leid,
140

Ein unnennbar Weh!

Aus unserm Neze schlich sich, uns entrann das Wild.

Vom Schlaf besiegt, gab ich hin solchen Fang!

Erste Gegenstrophe.

O Graun! Sohn des Zeus, du spinnst arge List.

Ein Jüngling, tratst du greise Götterfrau'n in Staub,
145

Da du den Flüchtling hegst, den schuldvollen Mann,

Den herzlosen Sohn.

Du stahlst den Muttermörder uns und bist ein Gott!

Wer priese je solches Thun als gerecht?

Zweite Strophe.

Mir schlug ein vorwurfschweres Wort im Traum an's Ohr,
150

Und traf gleich dem Rosselenker mich

Mit machtvollem Stoß

Tief in die Brust, in's Mark.

Ich fühle, schwer faßt mich's an, eisigkalt schaudert mich's

Vom zornig grausen Geißelschlag.
155
Zweite Gegenstrophe.

Das ist der jüngern Götter Art, so schalten sie,

Gewalt übend allem Recht zum Hohn.

Ein bluttriefend Mal,

Blutig um Fuß und Haupt,

Ich seh' es, steht dort der Erdnabel; denn blut'ge Schuld,
160

Ruchlose, nahm er schüßend auf.⁶

Dritte Strophe.

Du hast, ein Seher, deines Herdes Heiligthum

Mit Blutgräul entweiht, eigenem Trieb gehorchend;

Denn trok Götterrecht schirmst du der Menschen Schuld,

Und brichst der Mören uralte Macht.
165
Dritte Gegenstrophe.

Mir schafft er Kränkung und erlöst doch jenen nie;

Flöh' er zum Abgrund auch, dennoch entrinnt er uns nicht.

Auf ihm ruht ein Fluch; so trifft wohl dereinst⁷

Ein andrer Rächer sein frevles Haupt!⁸

(Apollon tritt aus dem Hintergrunde des Tempels hervor.)

Apollon.

Hinaus, gebiet' ich, ungesäumt verlaßt das Haus,
170

Hinweg, entfernt euch aus dem Seherheiligthum,

Daß nicht beschwingt die Silberschlange dich ereilt,

Von goldgewirkter Bogenschnur hinausgesandt,

Und du vor Schmerz des Menschenblutes dunklen Schaum

Ausspeist in Klumpen, die du Leichen ausgeschlürft!
175

Zu diesem Heiligthume dürft ihr nicht heran.

Hin, wo man köpft und blendet, geht zum Hochgericht,

Hin, wo man Menschen schlachtet, wo man Kindermord

Verübt, Entmannung, Steinigung, Verstümmelung,

Wo laut zum Himmel grauenvolles Wehgeheul
180

Der Aufgespießten jammert! Ha, vernahmet ihr,

An welchen Festesfreuden ihr Scheuseligen

Das Herz erlabet? So verkündet's schon an euch

Die ganze Bildung. Euch geziemt, im Felsenhaus

Blutdürst'ger Leu'n zu wohnen; nicht dem Sehersiz
185

In diesen Räumen nahe sich ein solcher Gräul!

So zieht von hinnen, ohne Hirten schwärmt hinaus!

Denn solcher Heerde freut sich kein Unsterblicher.

Die Chorführerin.

O Fürst Apollon, höre nun auch unser Wort!

Du selber trägst an diesem keinen Theil der Schuld,
190

Nein, hast's allein vollendet, dein ist alle Schuld.

Apollon.

Wie das? Soviel zu sagen sei dir noch vergönnt.

Die Chorführerin.

Dein Spruch befahl dem Fremdling seiner Mutter Mord

Apollon.

Befahl ihm, seines Vaters Tod zu rächen. Nun?

Die Chorführerin.

Dann botest du der neuen Blutschuld deinen Schuß.
195

Apollon.

Zu flieh'n in dieses Hauses Hut gebot ich ihm.

Die Chorführerin.

Und schmähest uns, Geleiterinnen seiner Fahrt?

Apollon.

Weil euch in diesen Tempel nicht zu kommen ziemt.

Die Chorführerin.

Also zu thun, legt meines Amtes Pflicht mir auf.

Apollon.

Und welche Pflicht denn? Rühme doch dein schönes Amt!
200

Die Chorführerin.

Den Muttermörder treiben wir von Haus und Herd.

Apollon.

Wie aber? Wenn die Gattin ihren Mann erschlug?

Die Chorführerin.

Nicht eines Blutsverwandten Mord ist solche That.

Apollon.

Ha, ganz verachtet wäre dann, nichts gälte mehr⁹

Der Chegöttin Hera wie Zeus' heilig Band!
205

Verachtet stürzte Kypris dann von ihrem Thron,

Woher doch alles Süße kommt den Sterblichen.

Der Bund, in dem das Schicksal Weib und Mann vereint,

Ist heilig mehr als Eide, wenn das Recht ihn schirmt.

Wenn diese nun sich morden und du lässig bist,
210

Nicht Nache nimmst am Mörder, nicht ihn strafst im Zorn,¹⁰

Wird auch Orestes ohne Recht von dir verfolgt.

Das Eine, weiß ich, hasset ihr als schwere That,

Das Andre seht ihr offenbar gelinder an:

Die hohe Pallas prüfe, was hier Rechtens ist!
215

Die Chorführerin.

Ich lasse, traun, von diesem Manne nimmermehr!

Apollon.

Wohlan, verfolg' ihn, häufe so die Mühe dir!

Die Chorführerin.

O schmäl're nicht durch Worte mir mein Ehrenamt!

Apollon.

Auch angeboten, wies' ich ab dein Ehrenamt.

Die Chorführerin.

Ein Großer freilich heißest du am Thron des Zeus.
220

Mich treibt das Blut der Mutter; rächend will ich denn

Nacheilen dieses Mannes Spur auf rascher Jagd.

(Der Chor eilt in zerstreuter Ordnung ab.)

Apollon.

Ich will ihm beisteh'n, will des Flüchtlings Netter sein;

Denn schwer auf Erden und bei Göttern drückte mich

Des Schüßlings Unmuth, gäb' ich ihn freiwillig hin.
225
(Ab in den Tempel.) (Die Scene verwandelt sich. Man sieht das Heiligthum der Pallas Athene auf der Burg von Athen, und in demselben den Orestes das Bild der Göttin umfassend.)

Orestes.

Athene, Fürstin, auf Geheiß des Loxias

Erschien ich: nimm den Fluchbeladnen gnädig auf!

Ich flehe nicht um Sühne, rein ward meine Hand

In andern Häusern, im Verkehr mit Sterblichen.

Ja, keine Sünde haftet mehr an diesem Haupt;
230

So nah' ich, Göttin, deinem Haus und deinem Bild,

Getreu der Mahnung aus Apollons Sehermund,

Nachdem ich Land und Meere weit durchwanderte.

Hier will ich weilen, harrend auf den leyten Spruch.

(Der Chor der Erinnyen kommt hastig in zerstreuter Ordnung herein. gestürmt.)

Die Chorführerin.

Wohlan! Die Spur des Mannes find' ich deutlich hier.
235

Folgt nun dem Wink der stummen Selbstverrätherin.

Denn wie der Hindin wunden Sohn der Hund verfolgt,

So spüren wir der blutgetränkten Fährte nach.

Schwer athmet, matt von vielen bangen Müh'n, die Brust;

Denn rings der Erde ganzen Raum durchschweiften wir,
240

Und über's Meer mit unbeschwingten Flügen ihn

Verfolgend jagt' ich, Schiffen gleich an Schnelligkeit.

Und jezo hält er irgendwo sich hier versteckt.

Ein frischer Duft von Menschenblute lacht mich an.

(Zu den beiden nächsten Erinnhen.)

Ha, sieh wieder, sieh! Späht umher überall :
245

Darf doch der Mörder nicht heimlich der Straf' entgeh'n!

Die andern Erinnyen.
(Einzeln.)

Ja, den begeistert neuer Muth;¹¹

Sich an der Göttin Bild schmiegend, der ewigen,

Stellt er die blut'ge Schuld ihrem Gericht anheim.

Niemals geschieht das; Erde trank der Mutter Blut;
250

Unwiederrufbar, o Graun!

Rann's in den Staub hinab, und kehrt nie zurück.

Ja, büßen sollst du's! Aus den Adern will ich dir

Lebend das rothe Blut schlürfen, ich will von dir

Den Trank zum Labsal rauben, den sonst Keiner trinkt.¹²
255

Und zehrt' ich auf dein Leben, führ' ich dich hinab,

Daß du mir jammernd dort büßest den Muttermord.¹³

Dort wirst du seh'n, wenn andre Menschen frevelten,¹⁴

Wer an den Göttern sich

Oder am Freund verging oder am Elternhaupt,¹⁵
260

Wie Jeder hinnimmt seines Thuns gerechten Lohn.

Denn aller Menschen Richter ist der große Tod

Im Abgrund der Welt;

Er schaut jeglich Ding, und schreibt's tief in's Herz.

Orestes.

In langer Leidensschule ward ich wohlvertraut
265

Mit vielen Sühngebräuchen, weiß, wo Reden ziemt,

Wo Schweigen recht ist. Aber hier an diesem Ort

Gebot ein weiser Meister laut zu reden mir.

Schläft doch das Blutmal und verbleicht an meiner Hand;

Des Muttermordes Gräuel ist hinweggespült.
270

Frisch waren seine Flecken noch, am Seherherd

Vertilgt' ihn Phöbos durch der Opferferken Blut.

Viel Worte braucht' ich, zählt' ich auf, wie Viele schon

Mit mir verkehrten, ohne daß sie Schaden traf.

Die Zeit entsündigt Alles und sie selbst ergraut.
275

So fleh' ich reinen Mundes nun mit frommem Wort

Zu dieses Landes Herrscherin Athene, mir

Hülfreich zu nahen. Dann gewinnt sie sonder Kampf

Mich selbst, der Argossöhne Land und Volk zugleich,

Wahrhaft zu treuer, steter Wehrgenossenschaft.
280

Drum, ob sie jetzt in fernen Fluren Libya's,

Am Wasser Tritons, ihrer heimatlichen Flut,

Den Fuß gesenkt hat oder hochhinschreitend eilt¹⁶

Zum Schuß der Ihren, oder ob sie Phlegra's Feld

Heerschaaren ordnend überschaut, ein kühner Held:
285

Sie komme, (denn auch ferne ja vernimmt ein Gott,)

Auf daß sie dieser Leiden mich erledige!

Der Chor.

Nicht soll Apollon, nicht Athene's hohe Macht

Dir Schuß gewähren, daß du nicht verlassen einst

Hinfährst, vergessend, wo im Herzen Freude wohnt,
290

Blutleer, von Göttern aufgezehrt, ein Schattenbild! -

Nichts widersprichst du, dir erstirbt das Wort im Mund,

Du mir genährtes, mir geweihtes Opferthier?

Du labst mich lebend, nicht am Herd geschlachtet erst.

Nun höre meinen Reigen, der dich bannen soll!
295

Wohlauf denn, laßt uns schlingen den Reih'n,

Da den grausen Gesang

Wir laut zu verkünden beschlossen,

Und zu nennen die Loos' in der Menschen Geschlecht,

Wie unsere Schaar sie vertheilte!
300

Wir schüßen das Recht nach stetem Gesey:

Wer lauter die Hand

Mit lauterem Herzen emporhebt,

Nie trifft ihn von uns der vergeltende Zorn;

Harmlos durchwallt er das Leben.
305

Doch wer sich, wie Der, durch Frevel entweiht,

Und die blutigen Hände zurückzieht,

Da treten wir kühn als Zeugen des Rechts

Der Gemordeten auf, und fordern von ihm

Vollständige Sühne der Blutthat.
310
Erste Strophe.

Mutter, die du mich gebarst, Urnacht,

Mich, der verblich'nen wie der lichten Welt Strafgeist,

Höre mich! Leto's Sohn beut mir Hohn, spottet meiner;

Dieses Wild raubt er uns, dessen Blut fließen muß,

Abzubüßen Muttermord.
315

Um das Schlachtopfer schlingt

Euer Lied, Wahnsinnshauch, Wahnsinnslaut der Bethörung,

Schlingt Erinnenfestgesang,

Harfenlos, der Geister Band, der des Hörers Mark verzehrt!

Erste Gegenstrophe.

Denn des Schicksals Allgewalt theilte
320

Unserm Geschlecht für ew'ge Zeiten dies Loos zu :

Wessen Haupt frevelhaft grause Blutschuld sich auflud,

Dessen Spur geh'n wir nach, bis ihn deckt Grabesnacht;

Auch der Tod befreit ihn nicht.

Um das Schlachtopfer schlingt
325

Euer Lied, Wahnsinnshauch, Wahnsinnslaut der Bethörung,

Schlingt Erinnenfestgesang,

Harfenlos, der Geister Band, der des Hörers Mark verzehrt!

Zweite Strophe.

Bei der Geburt ward uns vom Geschicke beschieden,

Ewig zu flieh'n der unsterblichen Götter Gemeinschaft.
330

Ihr Mahl theilen wir niemals;

Auch kein weißes Gewand darf unsere Glieder umhüllen.

Häuser auszutilgen, ward

Meines Amts, wann der Freund

Tückisch im Haus mordet den Freund.
335

Hinter ihm stürz' ich her;

Blüht er auch jugendstark,

Doch ich breche die Kraft ihm!

Zweite Gegenstrophe.

Dieser Beruf ward uns, ihm bleibe man ferne;

Lasse man uns statt anderer Götter gewähren!
340

Mit uns hadere Keiner!

Bannte doch unser Geschlecht, dies blutige, götterverhaßte,

Zeus von seinem Angesicht.

Aus den Höh'n stürm' ich denn

Mächtigen Schwungs, sebe den Fuß
345

Schweren Falls auf den Feind;

Schnellen Laufs, gleitet er,

Stürzt in schweres Verderben.

Dritte Strophe.

Dann sinkt Hoffart, die sich zum Aether emporschwang,

Ruhmlos hinab in die Erd' und verkümmert im Staube,
350

Wenn wir in schwarze Gewande verhüllt und in unheil-

vollen Reigen tanzend nah'n.

Dritte Gegenstrophe.

Stürzend merkt er's nicht in des Wahnes Verblendung;

So mit verdunkelnden Schwingen umflattert die Schuld ihn.

Daß Graun düsterer Nacht um das Haus sich gelagert,
355

Kündet lauten Jammers Ruf.

Vierte Strophe.

So bleibt es steh'n: Mittel stets,

Die Bahn zum Ziel finden wir,

Graunvoll der Schuld Rächer;

Kein Menschenfleh'n besänftigt uns.
360

Ein ungeehrt, verachtet Amt

Verwalten wir, das, Göttern fern, der Sonne Glanz fliehet,

Schwer zu erklimmen den Menschen im Lichte,

Wie dem blinden Volk der Nacht.

Vierte Gegenstrophe.

Wo wär' ein Mensch, welcher nicht
365

In banger Furcht schauerte,

Vernimmt er mein Machtwort,

Das mir der Schicksalsmächte Schluß

Verliehen, Götter mir vertraut?

Mein ward ein altes Ehrenamt, von keiner Schmach weiß ich,
370

Wenn auch unter der Erde mein Haus ist,

Tief in sonnenloser Nacht.

(Athene, mit Schild und Lanze bewaffnet, erscheint in der Luft auf einem mit Rossen bespannten Wagen.)

Athene.

Fernher am Strom Skamandros hört' ich lauten Ruf,

Als ich von jenem Lande schnell Besiy ergriff,

Das mir Achäa's Fürsten und Gewaltige
375

Als schönes Loos aus ihrer Beute reichem Schay

Auf immerdar mit allen Wurzeln heiligten,

Dem Stamm des Theseus ein erles'nes Eigenthum.

Dort komm' ich her mit unermüdlich schnellem Schritt,

Des Schildes Wölbung schwingend, ohne Fittige,
380

Die starken Rosse vorgeschirrt dem Wagen hier.

Und nun gewahr' ich diese Schaar in meinem Land,

Wohl schreckt mich's nicht, doch Staunen fesselt meinen Blick.

Wer seid ihr? Alle red' ich euch in Einem an,

Ihn, der an meinem Bilde sikt, den Fremdling dort,
385

Und euch, vergleichbar keinem, was geboren ist,

Von Göttern nie gesehen unter Göttinnen,

Noch Erdenkindern an Gestalt und Bildung gleich.

Doch Andre schelten, welche dir kein Leid gethan,

Ist Hohn der Tugend, Themis haft, wer solches thut.
390

Die Chorführerin.

Das Alles hörst du, Tochter Zeus', in kurzem Wort.

Wir sind der Urnacht Töchter, ewigwaltende;

Daheim im Hades nennt man uns Fluchgöttinnen.

Athene.

Ich kenne deinen Namen nun und dein Geschlecht.

Die Chorführerin.

Vernimm sofort von meines Amtes Ehren auch.
395

Athene.

Ich werd' es hören, kündet ihr es deutlich an.

Die Chorführerin.

Die Menschenmörder treiben wir von Haus und Herd.

Athene.

Und wo gewinnt ein Ende solches Mörders Flucht?

Die Chorführerin.

Dort, wo der Freude keine Statt beschieden ist.

Athene.

Auch diesen jagst du schnaubend fort in solche Flucht?
400

Die Chorführerin.

Ja; denn des Muttermordes unterfing er sich.

Athene.

Er scheute wohl das Grollen einer andern Macht?

Die Chorführerin.

Wo wär' ein Sporn zum Muttermorde scharf genug?

Athene.

Zwei steh'n sich gegenüber; dich vernahm ich nun.

Die Chorführerin.

Er schwört gewiß nicht, und verwirst den Gegeneid.
405

Athene.

Gerecht zu heißen strebst du mehr als rechtzuthun.

Die Chorführerin.

Wie so? Belehr' uns; denn an Weisheit bist du reich.

Athene.

Durch Eide siegt das Ungerechte nimmermehr.

Die Chorführerin.

Wohlan, verhör' ihn; richte nach Gerechtigkeit.

Athene.

Mir stellt ihr denn des Streites Endurtheil anheim?
410

Die Chorführerin.

Sehr gerne; würdig ehren wir die Würdige.

Athene.

Was sagst du, Fremdling, wider dies für deinen Theil?

Erst nenne Heimat und Geschlecht und Lebensloos,

Und diesen Vorwurf wehre dann von deinem Haupt,

Wenn, auf das Recht vertrauend, du zu diesem Bild
415

In meines Herdes Nähe dich geflüchtet hast,

Um Sühne flehend, heilig wie Ixion einst.

Auf alles dies entgegne wohlverständlich mir.

Orestes.

Athene, Fürstin, ich enthebe dich zuerst

Der schweren Sorge, der zulekt dein Wort gedacht.
420

Ich flehe nicht um Sühne; denn kein Gräuel mehr

Befleckt die Hände, welche hier dein Bild umfaßt.

Ein großes Zeugniß dessen offenbar' ich dir.

Der Menschenmörder bleibe stumm, das ist Gesek,

Bis, fallend unter Mannes Hand, ein saugend Thier
425

Mit seinem Blut besprengend ihn entsündigte.

So wurden wir in andern Häusern schon vorlängst

Durch blutig Opfer ausgesühnt und Quellenbad.

Die Sorge schaff' ich also durch mein Wort hinweg.

Von meiner Abkunft geb' ich dir sofort Bescheid.
430

Ich bin von Argos, meinen Vater kennst du wohl,

Agamemnon, der den Seegeschwadern einst gebot,

Mit dem du Troja's hohe Burg in Staub gestürzt.

Der, als er heimgelangte, fand unwürd'gen Tod;

Denn meine Mutter, argen Sinns, ermordet' ihn;
435

Mit trügerischem Newgeweb' umstrickte sie

Den Gatten, und vom Bade ward der Mord bezeugt.

Und als ich heimkam, denn ich war vorher verbannt,

Erschlug ich meine Mutter, (ich verläugn' es nicht)

Vergalt mit Mord des vielgeliebten Vaters Tod.
440

Mitschuldig aber dieser That ist Loxias,

Der Herzensqualen, Stacheln gleich, verkündete,

Wofern ich so nicht Nache nähm' am Schuldigen.

Du magst entscheiden, ob ich rechtthat oder nicht;

Ich füge, wie er falle, mich in deinen Spruch.
445

Athene.

Der Handel ist zu schwierig, wenn ein Sterblicher

Ihn wähnt zu schlichten; aber mir auch ziemt es nicht,

Den Spruch zu fällen über solch ergrimmten Mord,

Zumal du meinem Hause rein und fleckenlos

Nach wohlerfülltem Brauche dich als Schüßling nahst,
450

Und dich Gesühnten meine Stadt aufnimmt mit Fug.

Doch schwer hinwegzuweisen sind die Grausen auch;

Und tragen sie nicht im Gericht den Sieg davon,

Wird einst der giftige Geifer, der aus ihrer Brust

Zur Erde träufelt, ewig grause Pest dem Land.
455

So steht's um uns hier: ob sie bleiben oder geh'n,

Für mich erwächst ein unvermeidlich großes Leid.

Doch weil die Sache hingedieh'n zu solchem Ziel,

Bestell' ich Richter über Mord, geschworene,

Und diese Sakung gelte fort in alle Zeit.
460

Ihr aber rufet Zeugen und Beweise nun

Und Eide, Stüken eures Rechts, als Helfer auf!

Ich wähle meiner Bürger gleich die besten aus,

Wahrhaft zu schlichten diesen Streit, dem Schwure treu,

Niemals zu sprechen falschen Spruch, und komme dann.
465
(Ab durch die Luft.)

Chor
Wechselgesang des Chores. Erste Strophe.

Neues bricht herein und stürzt

Altes um, wenn die Schuld,

Wenn des Muttermordes Gräul

Im Gericht siegen soll.

Solch ein Sieg lockt die Menschen überall
470

Leicht heraus zu gleicher That!

Blutig droht von Kindeshänden

Mancher Stoß der Aelternbrust

Einst im langen Lauf der Zeit.

Erste Gegenstrophe.

Denn dem Frevler schleicht hinfort
475

Unser Groll, Menschenschuld

Spähend, nicht mehr grimmig nach;

Jeden Mord lass ich frei.

Mancher dann, dem ein Andrer übelthat,

Jammert hier und dort und forscht
480

Nach des Leides Ziel und Heilung;

Hülfe beut sich nirgendwo;

Trösten kann der Arme nicht.

Zweite Strophe.

Nun erhebe Keiner mehr,

Wann ihn schlug das Mißgeschick,
485

Solchen Ruf in schwerer Angst:

„Ha, Gericht! Heil'ge Macht, Erinnyen!"

Solch ein jammervolles Ach

Stöhnt ein Aelternpaar vielleicht,

Heimgesucht von neuem Leid,
490

Weil des Rechtes Tempel stürzt.

Zweite Gegenstrophe.

Oft ja dient die Furcht zum Heil;

Und im Herzen wohne sie

Unverrückt als treue Hut!

Frommt es doch, wenn man weinend Zucht gelernt.
495

Aber wer, der fromme Scheu

Nicht im Busen reifen ließ,

Welcher Mensch und welche Stadt

Chrte fürder noch das Recht?

Dritte Strophe.

Nicht ein Leben schrankenlos,
500

Noch gedrückt von Zwanges Joch,

Lobe dir!

Immer die Mitte ja krönen die Himmlischen;

Andres ordnen sie anders.

Hört von mir ein treffend Wort:
505

Götterverachtung erzeugt sich den frevelnden Muth;

Aus der Gesundheit

Der Seele keimt allgeliebt,

Sehnlich erfleht, der Segen.

Dritte Gegenstrophe.

Und für immer gilt mein Spruch:
510

Ehre fromm des Rechts Altar!

Tritt ihn nicht,

Lüstern nach schnödem Gewinne, mit frevelndem

Fuß; denn Strafe verfolgt dich,

Deiner harrt ein würdig Ziel!
515

Darum verehre der Aeltern geheiligtes Haupt

Jeder, und achte,

Wenn seinem Haus Fremde nah'n,

Heilig das Recht des Gastes!

Vierte Strophe.

Wer, so gesinnt, ohne Zwang unsträflich lebt,
520

Bleibt nicht ungesegnet,

Und nimmermehr stürzt er ganz in Unheil.

Doch wer in tollkühnem Troy die Schranken sprengt,

Und Alles wild umrüttelt ohne Fug und Recht,

Er muß wohl einst die Segel einzieh'n,
525

Wann sie des Sturms Gewalt erfaßt,

Dröhnend die Rahen splittern.

Vierte Gegenstrophe.

Er ruft (kein Ohr hört ihn) aus dem Wirbelstrom,

Der ihn wild umflutet.

Es lacht ein Gott ob des Mannes Unmuth,
530

Sieht ihn in Müh'n ungeahnten schweren Kampfs

Ermatten, daß er nimmermehr die Höh'n gewinnt.

Da bricht sein altes Glück in Trümmer

Endlich am Fels des Rechts, er sinkt;

Keiner beklagt, vermißt ihn!
535
(Die Scene hat sich verwandelt, und zeigt den Areopagos. Eine Anzahl athenischer Edler, von Athene geführt, nimmt auf den Sitzen Platz, die längs der Scenenwand in einer Reihe stehen: vor ihnen steht auf der einen Seite ein Altar, auf der andern ein Tisch mit Stimmgefässen. In der Nähe des Altares steht Orestes. Athene tritt von der Mitte aus nach vorn.)

Athene.

Verkünde, Herold, schaffe Ruh' im Volk umher!

Hellauf zum Himmel schmettre nun tyrrhenische

Drommete, tiefgeschöpfter Menschenhauche voll,

Und brause mächt'gen Schalles an der Männer Ohr!

Denn weil in vollen Reihen hier der Rath erschien,
540

So ziemt zu schweigen, daß die ganze Stadt und ihr

Vernehmet, was ich festgestellt für alle Zeit,

Damit der Handel tadellos geschlichtet wird.

(Heroldsruf und Trompetenstoß. Apollon erscheint und tritt an die Seite des Orestes.)

Die Chorführerin.

O Fürst Apollon, schalte, wo du Meister bist!

Doch welchen Antheil hast du, sprich, an diesem Streit?
545

Apollon.

Ich kam zu zeugen, (denn vor meinem Thron erschien

Der Mann als Schüßling, und an meinem Herde saß

Er flehend, ich entsühnte seines Mordes ihn,)

Dann selbst für ihn zu rechten. Denn ich habe Schuld

Am Morde seiner Mutter. Du eröffne nun
550
(Zu Athene.)

Und ordne, wie du's kundig bist, des Handels Gang.

Athene.
(Zu den Erinnyen.)

Ihr habt zu reden — ich eröffne das Gericht -;

Denn durch den Kläger, der zuerst anhebt das Wort,

Wird uns die Sache nach Gebühr in's Licht geseßt.

Die Chorführerin.

Zwar Viele sind wir; dennoch sei die Rede kurz.
555
(Zu Orestes.)

Antworte du nun wechselnd Wort um Wort mit uns.

Sprich erstens, ob du mordend trafft der Mutter Haupt.

Orestes.

Wohl, ich erschlug sie; läugnen mag ich dieses nicht.

Die Chorführerin.

Im ersten Ringkampf hätt' ich denn bereits gesiegt.

Orestes.

Noch lieg' ich nicht am Boden, und schon prahlst du dies!
560

Die Chorführerin.

Doch mußt du weiter sagen, wie du sie erschlugst.

Orestes.

Vernimm: mit blankem Schwerte traf ich ihren Hals.

Die Chorführerin.

Von wem beredet thatest du's, auf wessen Rath?

Orestes.

Nach Phöbos' Schicksalsworten: er bezeugt es mir.

Die Chorführerin.

Des Sehers Worte trieben dich zum Muttermord?
565

Orestes.

Und bis zu dieser Stunde lob' ich mein Geschick.

Die Chorführerin.

Bald wirst du anders reden, wenn der Spruch dich faßt.

Orestes.

Ich hoffe, Beistand sendet mir des Vaters Grab.

Die Chorführerin.

Hoff auf die Todten, der die Mutter mordete!

Orestes.

Zwiefacher Unthat Gräuelschuld befleckte sie.
570

Die Chorführerin.

Wie das? Erweise dieses doch den Richtern hier.

Orestes.

Den Mann erschlug sie, und erschlug den Vater mir.

Die Chorführerin.

Doch lebst du noch, sie sühnte durch den Tod die Schuld.

Orestes.

Warum denn ward sie lebend nicht verfolgt von dir?

Die Chorführerin.

Kein Blutsverwandter war es, den sie tödtete.
575

Orestes.

Ich aber bin mit meiner Mutter blutsverwandt?

Die Chorführerin.

Wie? Hat sie nicht, o Mörder, dich in ihrem Schooß

Genährt? Der Mutter theures Blut verläugnest du?

Orestes.

Nun wolle du mir zeugen, gib du mir Bescheid,

Apollon, ob ich diesen Mord mit Recht verübt.
580

Die That ja, der ich schuldig ward, verläugn' ich nicht.

Doch ob gerecht dir, oder nicht, der Mord erscheint,

Entscheide, daß ich's sagen kann den Richtern hier.

Apollon.

Vor euch, Athene's großem Rath, erklär' ich's denn,

Sowie's gerecht ist, und ein Seher trüg' ich nicht.
585

Auf hohem Seherthrone sprach ich nimmermehr,

Von keinem Manne, keinem Weib und keiner Stadt,

Was nicht der Götter Vater, Zeus, mir anbefahl.

Wie viel es gelte, dieses Recht, erwäget wohl,

Und lebt des Vaters Willen nach, ich sag' es euch.
590

Denn mehr als Zeus gilt keines Eides Heiligkeit.

Die Chorführerin.

Zeus also, sagst du, sandte dir den Seherspruch,

Oresten anzukünden, um des Vaters Tod

Zu rächen, hab' er Mutterrechte nicht zu scheu'n?

Apollon.

Es ist ja nicht dasselbe, stirbt ein edler Mann,
595

Den Zeus' Geschenk, das königliche Zepter, schmückt,

Und gar von Weibeshänden, nicht durch ungestüm

Geschnellte Pfeile, wie von Amazonenhand :

Nein, höre, Pallas, höre du's, o Richterschaar,

Die diesen Streit durch ihren Ausspruch schlichten soll!
600

Ihn, der vom Krieg heimkehrte, da so Vieles er

Ruhmreich vollendet, nimmt sie freundlich auf und reicht

Ein Bad in einer Wanne, breitet dann zulekt

Ein weites Kleid aus, und verstrickt in künstlichem

Endlosem Neke den Gemahl, und mordet ihn.
605

So war des Mannes Untergang, wie ihr's vernahmt,

Der, allverehrt, den Seegeschwadern einst gebot:

So zeigt' ich euch die Gattin, daß die Schaar ergrimmt,

Der diesen Streit zu schlichten aufgetragen ward.

Die Chorführerin.

Du sagtest, schwerer achte Zeus des Vaters Mord;
610

Doch band er selbst den greisen Vater Kronos einst.

Steht das mit deiner Rede nicht im Widerspruch?

Darauf zu hören, ruf' ich euch als Zeugen auf.

Apollon.

Ihr allverhafte Gräuelbrut, der Götter Graun!

Die Bande kann man lösen; da gibt's Hülfe noch,
615

Gar manches Mittel bietet sich zur Lösung an.

Doch wenn vergoff'nes Menschenblut die Erde trank,

Des Einmal hingestorbnen harrt kein Aufersteh'n.

Hiergegen hat mein Vater keinen Zauberspruch

Erschaffen, er, der Alles sonst hinauf hinab
620

Umschwingt im Wirbel, dessen Odem nicht erlischt.

Die Chorführerin.

Erwäge, wie du kämpfend ihn von Schuld befreist.

Der seiner Mutter blutsverwandtes Blut vergof,

Er soll in Argos wohnen, und im Vaterhaus?

Zu welchen Volksaltären darf er opfernd nah'n?
625

Bei welchem Festmahl seines Stamms empfängt man ihn?

Apollon.

Auch das verkünd' ich; höre, denn ich rede wahr.

Die Mutter ist dem Kinde, das sie Mutter nennt,

Nicht Quell des Lebens, sondern hegt den jungen Keim.

Der Vater zeugt ihn; sie bewahrt den Sproß, ein Pfand
630

Bom Freund die Freundin, wenn ein Gott ihn nicht verlegt.

Ein sichres Zeugniß geb' ich dir für dieses Wort.

Auch ohne Mutter kann man Vater sein: es steht

Als Zeuge Zeus', des Allerhöchsten, Tochter hier,

Die nicht erwuchs in dunklen Mutterschooßes Nacht,
635

Gleichwohl ein Sproß, wie keine Gottheit ihn gebiert.

Ich aber, Pallas, werde sonst, soviel ich kann,

Den Ruhm erhöhen deiner Stadt und deines Volks,

Und sandte darum diesen auch an deinen Herd,

Damit er dir sich eigen geb' auf immerdar,
640

Und du zum Kampfgenossen ihn und sein Geschlecht

Gewinnst, o Göttin, und es gelte für und für,

Daß ihre Kindeskinder treu zum Bunde steh'n!

Athene.

Und nun gebiet' ich, Richter, fällt nach eurem Sinn

Gerechtes Urtheil; denn gesprochen ist genug.
645

Die Chorführerin.

Wir drückten alle Pfeile schon vom Bogen ab;

Ich harre nun zu hören, wie gerichtet wird.

Athene.

Wie soll ich's fügen, tadellos vor euch zu sein?

Die Chorführerin.

Ihr hörtet, was ihr hörtet; nach des Herzens Sinn

Fällt nun das Urtheil, eurem Eid, o Freunde, treu.
650

Athene.

Nunmehr vernehmt die Sayung, Männer Attika's,

Die ihr zuerst hier richtet um vergoßnes Blut!

Es soll in Aegeus' Volke dieser hohe Rath

Der Richter auch zukünftig allezeit besteh'n,

Hier auf des Ares Hügel, einst dem Lagerort
655

Der Amazonen, als, dem Theseus gram, ihr Heer

Zum Kampf heranzog und den hochgethürmten Bau

Der jungen Burg entgegenthürmte seiner Stadt,

Und Ares Opfer brachte, daß davon der Fels

Und Hügel Ares' Hügel heißt. Hier waltend soll
660

Des Volkes Ehrfurcht und die Scheu, verschwistert ihr,

Dem Frevel wehren, nächtlich und am lichten Tag,

Wenn nicht die Bürger mein Gesek selbst ändern einst.

Wer klare Wasserbäche durch unlautern Schlamms

Zufluß verunreint, findet nie den frischen Trunk.
665

Den Bürgern rath' ich, keines Herrschers Machtgebot.

Noch frecher Willkühr zugewandt und hold zu sein,

Noch Alles auszuweisen, was Ehrfurcht gebeut.

Wo wäre, der Nichts fürchtet, je des Rechtes Freund?

Verehrt ihr solches Heiligthum mit rechtem Sinn,
670

Ein festes Bollwerk eurem Land gewinnt ihr dann,

Ein sichres Heil des Staates, wie kein Sterblicher,

Nicht bei den Skythen, noch in Pelops' Landen, hat.

Den hohen Rath denn, ungerührt von Goldesglanz,

Ehrwürdig, strengen Sinnes, über Schlummernden
675

Wachsam, des Laudes treue Hut, verordn' ich so.

Das ist die Weisung, die für alle Zeiten ich

Zurufe meinem Volke. Nun erhebet euch,

Nehmt euren Stimmstein, und entscheidet diesen Streit,

Getreu dem Eidschwur. Alles habt ihr nun gehört.
680
(Während des folgenden Wechselgespräches nehmen die Richter die Stimm- steine vom Altar, und werfen sie in die Urne.)

Die Chorführerin.

Doch will ich rathen, uns, den unheildrohenden

Genossen eures Landes, ja kein Leid zu thun.

Apollon.

Und ich gebiet' euch, meinen Ausspruch und des Zeus'

Ausspruch zu scheuen, daß er nicht fruchtlos verhallt.

Die Chorführerin.
(Zu Apollon.)

Ganz unberufen übst du hier ein blutig Amt;
685

Unrein, verweilst du länger, ist dein Spruch hinfort.

Apollon.

So fehlte wohl mein Vater auch in seinem Rath,

Als er Ixions ersten Mord entsündigte?

Die Chorführerin.

Du sagst es. Ich, erlang' ich nicht mein volles Recht,

Mit schwerem Unheil kehr' ich einst in's Land zurück.
690

Apollon.

Doch weder bei den jüngern noch den älteren

Gottheiten ehrt man deine Macht; mein wird der Sieg.

Die Chorführerin.

In Pheres' Hause thatest du das Gleiche, zwangst

Den Schicksalsmächten Leben ab für Sterbliche.

Apollon.

Wär's nicht gerecht, dem Götterfreunde wohlzuthun,
695

Vor Allem wenn er schwerbedrängt um Hülfe fleht?

Die Chorführerin.

Du stürztest, traun, der alten Urgottheiten Macht,

Du hast mit Wein die greisen Götterfraun berückt.

Apollon.

Bald wirst du wahrlich, wenn du nicht im Streite siegst,

Den Geifer sprudeln, der die Feinde nicht verlegt.
700

Die Chorführerin.

Da du, so jung, mich Greisin höhnend niedertrittst,

So harr' ich, bis die Richter ihren Spruch gefällt,

Noch zweifelnd, ob ich grollen soll den Bürgern hier.

Athene.

Mir liegt die Schlußentscheidung ob in diesem Streit,

Und für Orestes leg' ich diesen Stein hinzu.
705
(Sie nimmt einen Stimmstein, den sie in der Hand behält.)

Denn keine Mutter wurde mir, die mich gebar;

Den Männern bin ich zugewandt mit Herz und Sinn,

Nur nicht zur Ehe; denn im Vater leb' ich nur.

Drum acht' ich minder sträflich auch des Weibes Mord,

Das ihn, den Mann, erschlagen, der dem Haus gebot.
710

Es siegt Orestes, ständen auch die Stimmen gleich.

So schüttet aus der Urne flugs die Loose nun,

Ihr Richter, denen dieses Amt geboten ist!

(Die Steine werden aus der Urne geschüttet und gezählt.)

Orestes.

O Fürst Apollon, welches Ziel gewinnt der Kampf?

Die Chorführerin.

O schwarze Nacht, o meine Mutter, siehst du das?
715

Orestes.

Nun Tod von Henkershänden oder Leben mir!

Die Chorführerin.

Und uns Vernichtung oder Ehre fürderhin!

Apollon.

Zählt doch genau der ausgeworfnen Steine Zahl,

Und scheuet Unrecht, Freunde, bei der Sonderung.

Das Fehlen Einer Stimme bringt ein großes Leid;
720

Hervorgeschüttelt rettet oft Ein Stein das Haus.

Athene.

Schuldlos erkannt ist dieser Mann im Blutgericht;

Denn gleich von beiden Seiten ist der Loose Zahl.

(Sie legt ihren Stimmstein zu den freisprechenden. Apollon entfernt sich unbemerkt.)

Orestes.

O Pallas, o, du meines Hauses Retterin!

Du hast der Heimaterde mich Vertriebenen
725

Zurückgegeben, und in Hellas heißt es nun:

„Argeier ist er wiederum, der Mann, und wohnt

Im Vatererbe, wie's Athene's Huld gefügt

Und Phöbos' und des dritten allvollendenden

Erretters," der, von meines Vaters Loos gerührt,
730

Mich rettet vor der Mutter Rechtsanwälten hier!

Ich kehre nun in meiner Ahnen Haus zurück,

Und schwöre diesem Lande noch und deinem Volk

Für aller Zukunft unermeßlich ferne Zeit:

Nie soll ein Mann, der meines Landes Steuer führt,
735

Mit blankem Speere feindlich zieh'n in dieses Land!

Denn ich, in Grabes Schooße dann, will jenen selbst,

Der meinen Eid mißachtet, den ich eben schwur,

Mit schwerem Unheil strafen, dem er nicht entrinnt;

Unmuth und Zeichen böser Art bereit' ich ihm
740

Auf allen Pfaden, daß des Kampfs ihn reuen soll!

Doch wird der Schwur gehalten, wird Athene's Stadt

Von ihnen stets mit bundestreuem Speer geehrt,

So werd' ich ihnen doppelt hold und gnädig sein.

Nun fahre wohl, o Göttin, sammt dem Volk der Stadt:
745

Den Feinden unentrinnbar steht im Sturm der Schlacht,

Die Freunde schirmend, eurem Speer zum Siegesruhm!

(Orestes geht ab.)

Chor
Chorgesang.

Geschlecht der neuen Götter, ha! Du tratst altes Recht

Tollkühn mit Füßen, und entwand'st es meiner Hand.

Und ich, beschimpft, ich Arme, schütte zornentbrannt
750

Auf dies Land, o Graun!

Schütte rachglühend hier Gift hinab aus meiner Brust;

Es strömt hin in's Land, vertilgt alle Saat;

Die Flur, o Rache!

Umſpinnt dürres Moos, von Laub nackt und Frucht,
755

Und streut des Todes Flecken durch die Gau'n umher.

Wir klagen? Was thun wir? Es höhnt uns das Volk aus.

Uns traf herbes Leid, o Graun! schweres Weh,

Der Nacht Töchter, uns, die schmachvoll gekränkten.

Athene.

Folgt meinem Rath, ertragt es ohne schweren Groll!
760

Nicht überwunden seid ihr: gleiche Stimmenzahl

Entschied gerecht den Handel, ohne Schmach für euch.

Ein leuchtend Zeugniß sandte ja Zeus selbst an uns,

Und der die That geboten, er bezeugte selbst,

Nicht büßen dürf' Orestes, der die That gethan.
765

So schüttet ihr auch eures Grolles Schwere nicht

Auf dieses Land aus, zürnet nicht, tilgt nicht die Frucht

Der Felder, Gifthauch strömend aus ergrimmter Brust,

Der grausam, scharfer Schneide gleich, die Saaten frißt.

Denn ich gelob' euch heilig, daß ein Tempel euch,
770

Ein Heiligthum an rechter Stätte werden soll,

Wo ihr an Opferherden thront in Strahlenglanz,

Von dieses Landes Bürgern hochverherrlichet.

Chor
Chorgesang.

Geschlecht der neuen Götter, ha! Du tratst altes Recht

Tollkühn mit Füßen, und entwand'st es meiner Hand.
775

Und ich, beschimpft, ich Arme, schütte zornentbrannt

Auf dies Land, o Graun!

Schütte rachglühend hier Gift hinab aus meiner Brust;

Es strömt hin in's Land, vertilgt alle Saat;

Die Flur, o Nache!
780

Umspinnt dürres Moos, von Laub nackt und Frucht,

Und streut des Todes Flecken durch die Gau'n umher.

Wir klagen? Was thun wir? Es höhnt uns das Volk aus.

Uns traf herbes Leid, o Graun! schweres Weh,

Der Nacht Töchter, uns, die schmachvoll gekränkten.
785

Athene.

Niemand beschimpft euch; nicht in schwerem Grimme denn,

Göttinnen, schafft der Menschen Land zur Wildniß um!

Auf Zeus vertrau' ich - was bedarf's der Rede noch? -

Nur ich von allen Göttern weiß die Schlüssel ja

Zum Hause, wo sein Wetterstrahl verschlossen ruht.
790

Doch dessen braucht's nicht; folge du nur meinem Rath,

Und frevlen Mundes böse Saat, aus welcher nur

Unheil emporkeimt, streue nicht auf dieses Land.

Der schwarzen Woge bittern Zorn besänftige,

Du, die bei mir in hohen Ehren thronen soll!
795

Einst, wenn du dieses weiten Landes Erstlinge

Als Opfer um der Kinder, um der Ehen Glück

Empfängst auf immer, lobst du mich für diesen Rath.

Chor
Chorgesang.

Weh! Daß mich solches traf!

Daß ich Urgewalt, beschimpft, allverhaßt,
800

Unter die Erde muß!

Von Zorn wallt die Brust, von Grimm ohne Maß.

Ach, ach! Weh, weh!

Ha, welch wilder Schmerz mir die Seele durchbohrt!

Vernimm, Mutter Nacht,

Den Groll! Göttertrug, unüberwindlich, hat
805

Das uralte Recht um Nichts uns geraubt.

Athene.

Den Zorn vergeb' ich dir; die ältre bist du ja,

Wiewohl du darum keineswegs die klügre bist.

Auch mir verlieh Kronion nicht unweisen Sinn.

Ihr aber werdet, ziehet ihr in fremdes Land,
810

Nach diesem Land euch sehnen, das verkünd' ich euch.

Denn stets an Ehren reicher wird die Folgezeit

Für meine Bürger werden; wenn du deinen Sik

Einnahmst, Erechtheus' Hause nah, wohl wirst du dann

Von Männern hochgefeiert und von Frauen sein,
815

Wie du von andern Menschen nie gefeiert wirst.

Drum wirf in meine Gauen nicht den blutigen

Weystein des Haders, der das Jünglingsherz bethört,

Aufregt zu trunkner Raserei die Nüchternen.

Entflamme nicht, wie grimmer Hähne Sinn, zur Wuth
820

Der Bürger Herzen, daß der Schlachtengott sie nicht

Im eignen Stammland unter sich zum Kampf empört.

Auswärts entbrenne, nicht am eignen Herd, der Krieg,

Wo Lust nach Heldenruhme groß sich offenbart;

Nach Hahnenkämpfen auf dem Hof verlang' ich nicht.
825

So schöne Gaben winken euch aus meiner Hand,

Wohlthuend, Wohlthat nehmend, wohl geschmückt mit Ruhm,

Antheil zu haben an dem gottgeliebten Land.

Chor
Chorgesang.

Weh! Daß mich solches traf!

Daß ich Urgewalt, beschimpft, allverhaßt,
830

Unter die Erde muß!

Von Zorn wallt die Brust, von Grimm ohne Maß.

Ach, ach! Weh, weh!

Ha, welch wilder Schmerz mir die Seele durchbohrt!

Vernimm, Mutter Nacht,

Den Groll! Göttertrug, unüberwindlich, hat
835

Das uralte Recht um Nichts uns geraubt.

Athene.

Nicht müde werd' ich, rathe dir zum Heile nur;

Nie sollst du sagen, du, die greise Göttin, seist

Von mir, der jüngern, und dem Volke meiner Stadt

Ungastlich schmachvoll weggejagt aus diesem Land.
840

Nein, wenn dir Peitho's hehre Macht als heilig gilt

In meines Mundes Schmeichelton und Zauberlaut,

So bleibst du hier im Lande: doch, verschmähst du dies,

Dann wär' es Unrecht, wolltest du auf diese Stadt

Groll oder Unmuth wälzen und ihr Leides thun.
845

Dir steht ja frei, dich reichen Grundbesiyes hier

Zu freu'n, nach Würden hochverehrt in alle Zeit.

Die Chorführerin.

Athene, Herrin, welchen Siz bestimmst du mir?

Athene.

Der frei von allem Jammer ist. Du nimm ihn an.

Die Chorführerin.

Gesezt, ich nähm' ihn: was für Ehre bleibt mir dann?
850

Athene.

Nie soll ein Haus der Menschen ohne dich gedeih'n.

Die Chorführerin.

Du willst zu solcher Höhe mich der Macht erhöh'n?

Athene.

Dem, der dir huldigt, bauen wir des Glückes Haus.

Die Chorführerin.

Und bist du dessen Bürge mir für alle Zeit?

Athene.

Ich kann ja nicht verheißen, was sich nicht erfüllt.
855

Die Chorführerin.

Dein Wort erweicht mich, glaub' ich, und mein Groll entflieht.

Athene.

So wirbst du manche Freunde wohl im Lande dir.

Die Chorführerin.

Was aber soll ich segnend diesem Land erfleh'n?

Athene.

Daß Alles, was zum Ziele schönen Sieges führt,

Ihm werde, was die Erde, was des Meeres Thau
860

Gebiert und was der Himmel; daß Windhauche frisch

Im Sonnenglanze segnend durch die Fluren zieh'n;

Daß meines Volkes Heerden und Gefilde rings

In reicher Fülle wohlgedeih'n ohn' Unterlaß,

Und süßer Hoffnung Saaten blüh'n im Mutterschooß.
865

Die Frevler aber schaffe schonungslos hinaus.

Denn gleich dem treuen Gärtner mag ich's gerne seh'n,

Wenn, unversehrt von diesen, blüht der Guten Stamm.

Das sei denn deines Amtes! Ich will unverrückt

In Ares' glorreichkühnem Streit mit Siegesruhm
870

Vor allen Menschen diese Stadt verherrlichen!

Erster Halbchor.
Erste Strophe.

Nehm' ich denn neben Pallas meinen Siz,

Und verschmähe nicht die Stadt,

Die selbst Zeus, der Herr des Alls, und Ares

Als die Burg des Himmels liebt,
875

Als der Götter Hellas'

Tempelschirmend Ehrenbild!

Ihr verkünd' ich segnend nun,

Ihr verheiß' ich gnadenreich,

Daß fröhlichsprossend Lebensglück aus reichem Born
880

Aufsprudle vom Erdenschooß,

Den der Sonne Glanz erschließt.

Athene.

Den Segen gewähr' ich gnädig dem Volk,

Daß hier, ich im Land sie zu wohnen bewog,

Die gewaltige, schwerzuversöhnende Schaar.
885

Denn alles Geschick zu verwalten der Welt,

Fiel ihnen zum Loos. Doch wen ihr Groll

Schwerlastend ereilt, nicht weiß er, woher

Ihn trafen die Schläge des Lebens.

Denn die Sünde, vererbt von den Vätern, sie treibt
890

Ihn den Schrecklichen zu, und so laut er auch prahlt,

Stumm faßt ihn der Fluch,

Und zermalmt ihn feindlichen Grimmes.

Zweiter Halbchor.
Erste Gegenstrophe.

Böser Hauch athme nie, der Bäume Feind!

(So verheiß' ich meine Huld,) -
895

Sonnenglut, der Pflanzen Auge sengend,

Bleibe fern des Landes Mark!

Nimmer schleiche graunvoll

Pest heran, der Früchte Tod!

Schafe, frohgedeihend, mag,
900

Zwillingslämmer um sie her,

Zu rechter Zeit die Erde stets erzieh'n; ihr Schooß

Sei stets durch Hermes' Huld

Goldner Gottesgaben voll!

Athene.

Habt ihr es gehört, Schirmherren der Stadt,
905

Welch Glück sie verleih'n?

Denn Großes vermag der Erinnyen Wort

Bei den Göttern der Höh'n und im Reiche der Nacht;

Sie schalten mit Allmacht, offen und klar,

In der Menschen Geschick, dem frohen Gesang
910

Und dem Andern ein Loos

Voll düsterer Zähren bereitend.

Erster Halbchor.
Zweite Strophe.

Manneskraft welke nicht, eh die Blüthe reift zur Frucht!

Holder Mädchen Blume schenkt

Bräutliches Glück und ein Loos, durch Freuden gesegnet,
915

Ihr Erinnen, ihr Moiren,

Töchter der Nacht wie wir,

Göttliche Ordner des Rechts,

Jeglichen Hauses gedenkend,

Jeglichen Tages dem Wandel
920

Frommer Menschen zugeneigt,

Allzeit hochverehrte Göttinnen!

Athene.

Wie bin ich entzückt, daß ihr meinem Gebiet

Dies freundlich gewährt!

Wie preis' ich den Huldblick Peitho's dafür,
925

Die weise das Wort und den Mund mir gelenkt,

Zu gewinnen die streng abweisende Schaar!

Doch gesiegt hat Zeus, der Herrscher im Rath,

Und uns bleibt stets

In dem Kampf um das Gute der Siegspreis.
930

Zweiter Halbchor.
Zweite Gegenstrophe.

Daß, des Bluts niemals satt, Bürgeraufruhr nimmermehr

Brausend ziehe durch das Land,

Nimmer der Staub mit dem Blute der Bürger sich tränke,

Und im Zorne der Rache

Gräßlicher Wechselmord
935

Gierig verschlinge die Stadt!

Freude nur mögen sie traulich

Tauschen in liebender Eintracht,

Auch im Hassen Eines Sinns!

Vielfach wehrt ja dies der Erde Noth.
940

Athene.

So fandest du denn wohlwollend den Pfad

Friedfertigen Worts?

Aus dem furchtbaren Mund der Erinnen erblüht

Viel Segen, ich seh's, für die Bürger der Stadt.

Wenn freundlichen Sinns ihr die Freundlichen stets
945

Hoch ehret hinfort; dann werdet ihr Land

Und Stadt allzeit

Nuhmvoll in Gerechtigkeit lenken.

Erster Halbchor.
Dritte Strophe.

Donner does not repeat this refrain at this position. See the earlier occurrence in his translation.

English (Smyth; revised Bannon and Nagy, CHS) (OCR draft) Experimental (CHS Primary Sources revision of Herbert Weir Smyth’s translation by Cynthia Bannon and Gregory Nagy, with transliterated Greek terms tagged and aligned to the Smyth edition.)

No corresponding passage available

Notes on the current edition

Eumenides

1. , the song that binds thee, the choric song acting as an infernal spell to make Orestes their prey: and perhaps accompanied by mysterious binding gestures.

2. , 'tis our resolve, poetic form for regular δέδοκται.

3. might be the office of the Furies, as Cho. 360 : but with ἐπινωμᾷ it makes better sense to refer it to ἀνθρώπους. How our troop assigns the lots of men.

4. , as Choeph. 114, 458 .

5. , avengers, from πράσσειν in the special sense to exact a debt. So

τὸν πατρὸς φόνον πράξαντα

l. 624 ,

χερὶ πράκτορι

Ag. 111 . For the masc. form πράκτωρ with fem. substantive cf. line 186.

6. , unfailingly: it goes with παραγιγ. πρακ. and expresses the persistent and complete vengeance.

7. , the sightless and the seeing, i. e. the dead and the living. So

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις

l. 388 .

8. , rightful atonement for a mother's blood ματρῷον poetically transferred from φόνου to ἄγνισμα, as the thought comes naturally in that order expiation for a mother for her blood. ...

9. is also found (Simon. Iamb. vii. 20) in the sense of cry, [from root αϝ, shout] and it may be so taken here by joining it with

10. , a cry unmusical to men: but the other sense from

11. , to wither or waste, is more forcible, and so the Schol. Med. takes it: ὁ ξηραίνων τοὺς βροτούς.

12. , piercing, deadly, a favourite word of Aeschylus, usually of wounding:

δ. πεπλαγμένους [πλαγάν]

Theb. 894 ,

δ. βέλει

Cho. 184 , and again

δ. οὐτῷ

ib. 640 .

13. is suspected by some edd.: why, they ask, should Furies pursue those whom murder falls in with, i. e. who are accidentally guilty of murder?

14. , befall, for a deliberate murder, we have μάταιοι (lit. vain, foolish,) for wicked: ὁμαρτεῖν (lit. to attend on), for the relentless pursuit of the Furies: οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος meaning he is never quit of us.

15. for relative, so, e. g. Ag. 526, 642 , Cho. 604 , Eum. 918, Theb. 519 , etc.: (2)

16. , indef. subj. with no ἄν attached to the relative,-both common survivals in tragedy : and (3)

17. for until.

18. . here, as , office.

19. , assigned: so Suppl. 943

ψῆφος κέκρανται,

fixed, settled.

20. , but from the immortals to keep away. The ἀθανάτων δέ is opposed to the θνατῶν of the previous stanza . Their office is to pursue the guilty man, but they have nothing to do with gods.

21. , Epic word, pursuing. Homer has it always transitive: here it seems best to take it intrans. with prep. pursuing after him. [It might be tmesis for ἐπιδιόμεναι : but ὦ makes this less likely. Perhaps E. A. Ahrens' ὧδ' ἱέμεναι, which is certainly very ingenious, is the true reading.]

22. , Epic demonst. use. [Others read ἐπιτόνως: but Schol. had our reading, for he remarks on the position of ὦ.]

23. with

24. :

For mightily indeed leaping from on high

I bring down the weighty power of my foot-

Limbs which trip even the swiftest runner, -

A toil intolerable.

The emendation adopted [

25. inserted and

26. , see above ] is almost necessary to give the right sense, even though they fly swiftly.

27. , beneath the sky, i.e. when they are living on earth.

28. , on earth, is the MS. reading: but as Hermann said, the sense below the earth, κατὰ γᾶs, is required in antithesis to ὑπ᾿ αἰθέρι. The same mistake occurs again . . Bold and imaginative expressions :

Before our black-robed assault,

And the vengeful measures of our foot;

i.e. [their human glories come to naught] when we the Furies attack them and weave these magic dances which make them our captive (as we are doing to Orestes).

29. is the destruction which attacks his mind, and blinds him to the threatening evil;

30. is best taken (not of the fall as many edd., which would be simply

31. , but) of the presence and power of the Furies.

32. . is in apposition to

33. , and is predicative: we should say, So dark a cloud of pollution hovereth over him.

34. , Epic adverbial use (tmesis) of the preposition, going with the verb.

35. , for the law abides: so

μίμνει

Ag. 1563 . But it is obscure and abrupt: and possibly corrupted.

36. is easily understood: Crafty are we, and unfailing to accomplish.

37. is rather a strange word (though the English to pursue a task or charge exactly illustrates it): hence Heath ingeniously suggested διέπο- μεν. But διόμεναι was read by Schol. and the MS. may stand.

38. , lit. in sunless light, an oxymoron, meaning in a light which is no light, where no sunlight shines. [Others translate

39. , filth, mould; for there is a very late word λάμπη, 'scum; and Dind. adopts Wieseler's conj. λάπᾳ in the same sense. But the strain of meaning is very harsh, and the word in the last degree unlikely.]

40. is suspicious, as the metaphor is rather harsh (though perhaps continued from διόμεναι): the metre does not correspond with the antistrophe (καίπερ ὑπὸ χθόνα); and the double compound with δυσis unusual, indeed unique.

41. , adj. used proleptically, granted for sure accomplishment.

Commentary

Commentary on Aeschylus: Eumenides (Aeschylus. Eumenides. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1887.)

1. πρεσβεύω . 'I honour most; the superlative sense practically contained in the word accounts for gen. θεῶν. πρεσβεύω is rather a favourite word of Aeschylus. So line 21 Παλλὰς πρεσβεύεται, ‘has chief honour,' Cho. 488 πρῶτον τόνδε πρεσβεύσω τάφον, as here, Ag. 1300 ὁ δ᾽ ὕστατος τοῦ χρόνου πρεσβεύεται, is first in respect of time, Cho. 631 κακῶν πρεσβεύεται, is first of horrors.

2. πρωτόμαντιν . The Earth was naturally regarded as 'most ancient' of gods: and prophetic, perhaps because the ancient shrines of prophecy were so often caverns or mysterious chasms (e. g. Delphic chasm, the Sibyl's cave, the cave of Trophonios, etc.). Pausanias tells us (10.5.5) that the Delphians affirmed their oracle to have originally belonged to the Earth. And Prom. 209 we have Γαῖα and Θέμις prophesying to Prometheus.

2. ἐκ δὲ τῆς , ‘after her;' τῆς common Epic use of art. for demonst. frequent in Aesch., ἐκ τοῦ, ἐν δὲ τῷ, ἢ τοῖσιν ἢ τοῖς, etc.

3. μητρός , mother of Themis; not the general meaning Mother Earth. It is a striking evidence of the fluctuating character of these genealogies that the poet elsewhere (Prom. 209) speaks of Earth and Themis as the same; one form of many names.

3. ἔζετο with acc. Cf. Ag. 183 σέλμα σεμνὸν ἡμένων, 664 ναῦν ἐφέζετο.

5. λάχει , ‘lot;' vivid poetic for in the third place, third in order.

5. θελούσης , οὐδὲ πρὸς βίαν τινός, 'with her good will, neither in despite of any.' Aeschylus uses this stately emphasis because he is following (or inventing) a different story from what was apparently the received version: for Pindar says (quoted by Schol.) that 'Apollo by force occupied Pytho:' and Eurip. (Iph. Τ. 1259) says, 'Apollo came and took away Themis daughter of Earth from the divine oracles.' But this savage and doubtless older story was not suitable to the poet's purpose: the sanctity and dignity of the oracle (ideas which are required for the plot) are averse from such violence.

7. ἥ , she. Epic demonstrative use of ős, surviving in ἢ δ᾽ ὅς, ὃς δ᾽

7. ἔφη (' said he').

7. δίδωσι , gives it, the oracle.

7. γενέθλιον δόσιν . There were two birth-festivals at Athens-the ἀμφιδρόμια, when the infant was carried round the hearth on the seventh (or fifth day), and the δεκάτη, 'tenth-day festival, when it was named and formally recognised by the father. On both occasions, especially the latter, presents were given.

8. παρώνυμον , made like to hers.

9. λίμνη , the circular or rather oval tarn in the north of the island, often referred to by ancient writers (Eur. Ion 167, Iph. Taur. 1104, Herod. 2. 170, etc.), and apparently connected with the birth of Apollo.

9. χοιράς , 's back,hog lit., i.e. ridge or rock, of Mount Kynthos.

11. παῖδες Ἡφαίστου , because Hephaistos was father of Erichthonios, mythical king of Athens. The title is peculiarly appropriate to the hewers of the way, as Hephaistos was the god who invented many of the tools and the arts of civilised life.

16. Δελφός , the king and eponymous' hero of Delphians.

17. κτίζω , properly to build, a favourite word of Aeschylus, often used as a stately synonym for to make: e.g. Pers. 289 εὐνίδας ἔκτισσαν, Cho. 1060 ἐλεύθερόν σε κτίσει, Eum. 714 μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

19. προφήτης , ‘the spokesman,' the interpreter of Zeus. So he says in a fragment (79) Ζεὺς ἐγκαθίει Λοξίᾳ θεσπίσματα. So Verg. A. 3. 251 'Quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Apollo Praedixit.'

21. Παλλὰς προναία , ‘Pallas of the precincts;' the name of a temple of Athena near the great sanctuary of Apollo at Delphi. It is mentioned by Herodotus in this form (προνηΐη) 1.92, and there exist two Delphic inscriptions containing it (ΠΡΟΝΑΙA): but it seems to have been afterwards corrupted into πρόνοια, the shape in which the name of Athena at Delphi appears in Demosthenes (780), Aeschines (Ctes. 69), and Pausanias (10.8.7). Some people suppose two Delphic Athenas, προναία and πρόνοια: but this, though possible, is hardly likely. The learned Alexandrine poet Callimachus (250 B.C.) has the old form (προναίην, quoted by Schol.).

22. Κωρυκίς . The Korykian cavern was a remarkable cave high up in Parnassus, seven miles from Delphi: the cavern contains two large chambers 100 and 200 feet long respectively: it was the refuge of the Delphians in the Persian invasion (Herod. 8. 36), and more than once when their country was invaded. It was sacred to Pan and the nymphs.

23. φίλορνις , loved of birds, using the shelter for roosting and building.

23. φἀναστροφή , abode, haunt. The verb ἀναστρέφεσθαι is common for to be engaged in, to live ; ἐν φανερῷ, ἐν ᾿Αργει, ἐν μέσῳ, ἐν ξυμμαχίᾳ, etc. (versari Latin).

24. Βρόμιος , a common title of Bacchus. Aeschylus in glorifying Delphi fixes there the scene of the great vengeance of Bacchus on Pentheus. [Pentheus, king of Thebes, forbade and tried to prevent the worship of Bacchus; but the god drove mad with Bacchic frenzy the women, including Agaue Pentheus' mother, and they tore the king in pieces.] Euripides in the Bacchae makes Kithairon (between Attica and Boeotia) the scene, and Schol. says that Aeschylus himself also follows this tradition in the lost play Ξαντρίαι.

25. οὗτε , Epic form of rel. common in Aeschylus. (ὅστε Pers. 297, αἵτε Eum. 1024, ἐξ οὗτε Pers. 762, ἅτε Cho. 615, etc.)

26. λαγὼ δίκην , like a hare, i. e. they tore him as dogs a hare. [Scholiast's int. 'crouching like a hare' is frigid and absurd.] Notice absence of caesura; Ag. 943, Cho. 493.

27. Πλειστός , a small river south of Delphi: Apollonius (2.711) speaks of Korykian nymphs daughters of Pleistos.

27. Ποσειδώνος : there was an altar of Poseidon at Delphi. [There were various old traditions about Poseidon having once possessed Delphi and exchanged it for other places, which may be connected with his worship there.]

28. τέλειον , the fulfiller: so Ag. 973 Ζεῦ Ζεῦ τέλειε, τὰς ἐμὰς εὐχὰς τέλει.

30. Abridged , but quite intelligible, expression for 'May I find this time better response than I found in my former entrances to the shrine.'

30. τυχεῖν με , acc. inf. of prayer, common constr. with or without δός or δοῖεν (Cho. 307, O. C. 868, etc.). For acc. ἄριστα with τυχεῖν, cf. Ag. 1228.

31. πάρ' , are here, for πάρεισιν, is commonly read here. But it is more natural to take παρά as a preposition; and it is quite easy to understand are come .

32. ἴτων , rare form for ἰόντων ος ἴτωσαν.

33. μαντεύεσθαι . is used both of prophesying and 'consulting the god,' or getting a prophecy. Here both would suit, but the former is the sense in which Aeschylus uses the word elsewhere.

33. ὡς ἄν , according as, indef. relat. use. [She passes into the temple, and there is a pause : then she comes out horror-stricken and half fainting.]

34. δεινά . is nom. λέξαι and δρακεῖν epex. inf. after the adj. Things terrible to tell of, terrible to behold have sent me back, etc.'

36. ὥς , Epic for ὥστε, common in Trag., esp. in Aeschylus (e.g. Ag. 358, 546, 575, 665, 1381).

36. σωκεῖν , ‘to be strong.'

36. ἀκταίνω , a unique word of which the meaning is disputed. The Schol. and old lexicons give (1) to uplift, or be uplifted. (2) to exult, ‘prance' (γαυριᾶν), ‘leap violently' (ἀτάκτως πηδᾶν). The sense however requires, not, 'I can't move violently, but rather 'I can hardly move at all:' it is best therefore to take ἀκταίνω, to lift. βάσιν, my step: this is a correction in the best MS., all the texts reading στάσιν, (which is perhaps possible, and then 'to uplift my standing' would mean to stand upright;) but βάσιν is easier and far more likely.

37. χερσίν , ‘by aid of hands:' holding on, to support her failing limbs. [Schol. actually says she comes out on all fours, τετραποδηδόν!!]

38. ἀντίπαιs , rather a strange compound, the preposition ἀντί governing (so to speak) the waῖς, and not some word outside as usual. Aeschylus is fond of these compounds : ἀντίκεντρον 136, 466, ἀντίφερνον Ag. 406, ἀντήνωρ ib. 443, ἀντίδουλος Cho. 135.

38. μὲν οὖν , corrective, as usual. 'Nay, she is as a child.'

40. ὀμφαλός , navel, was the name given to Delphi, as the centre of the earth, and particularly (as here) to a white stone in the μυχός of the temple¹. Strabo tells us (9. 3.) that 'an ὀμφαλός bound with fillets' was shown in the temple; and Pausanias (10. 16. 3) that 'the Delphians said their ὀμφαλός, which was made of white stone, was the centre of the earth, and quoted from Pindar a passage which agreed with their account.¹ The ὀμφαλός as a round or oval object is often found on coins or vases or sculptures relating to Delphi.

40. μέν answers δέ 1. 46.

41. προστρόπαιον , lit. turning toward, hence suppliant. The supplication might be for vengeance (as Ag. 1587, Cho. 286), or more commonly for purification, as here. Hence the word contracts another meaning, guilty; see below 11. 234, 237.

43-45. σωφρόνως seems to mean duly , piously.

46. λόχος , ‘troop:' for the number of the Eumenides see Introduction.

48. Γοργόνας . : Aeschylus describes these in the Prometheus (899) as 'Three winged sisters with snakes for hair, loathed of men, whom no mortal shall see and live:' and the Furies are compared to them, Cho. 1047, 'In dusky robes and twined with many snakes, like Gorgons.’

51. γε μήν , ‘yet,' adversative as usual: γε μέντοι, γε μὲν δή (and in Homer γε μέν), also used in the same way. So σπορᾶς γε μὴν ἐκ τῆσδε Ρ. V. 871, σὺν χρόνῳ γε μήν Ag. 1378.

53. οὐ πλατοῖσι , ‘unapproachable:' for the breath was deadly with blood and fire, and withered up what it touched (138). MSS. read πλαστοῖσι, feigned: but the other is far more forcible.

55. κόσμος , their garb.

59. μὴ μεταστένειν πόνον , without repenting of its toil, is an elaborate repetition and explanation of ἀνατί, unharmed. [The inf. is literally the object of ἐπεύχεται : 'boasts that having reared... it does not repent,' i. e. 'boasts to rear without repenting'].

64. διὰ τέλους , idiomatic expression for ever.

68. ὕπνῳ πεσοῦσαι , ‘prostrate in sleep' [they lie] : πεσοῦσαι used rather loosely for the perfect, like θανόντes for τεθνηκότες. But the construction is rather harsh, with a strained tense and no verb: and not improbably πεσοῦσαι is corrupt for some verb. The best suggestion is Weil's πεδῶνται : (others πρέπουσι, πέλουσι : παρεῖνται Weckl.).

69. μίγνυται , 'consorts.”

69. γραῖαι , παλαιαὶ παῖδες, ‘old, wrinkled maidens;' a bold and contemptuous oxymoron to express loathing.

78. βουκολούμενος . (mid. as Schol. interprets), tending, i. e. brooding over; a bold metaphor characteristic of the poet.

80. ἄγκαθεν , in thy arms, from ἄγκη, ‘the bent arm:' like the Homeric ἀγκὰς ἑλεῖν or ἔχειν, to take in the arms: cf. Ag. 3.

81. θελκτηρίους , ‘persuasive,' to the judges of the Areiopagos.

88. σε . φρέναs, the acc. of whole and part, common from Homer down: like Τρῶας τρόμος αἰνὸς ὑπήλυθε γυῖα ἕκαστον ; τὸν βάλε κνήμην; and μέθες με πρὸς θεῶν χεῖρα etc.

90. κάρτα δ᾽ ὧν ἐπώνυμος , true to thy name, give guidance : the title πομπαῖος meaning the guider .

100. πρός , common poetic use for ὑπό of agent: Cho. 133, 346, etc. So ἐκ, παρά, and ἀπό are poetically used. So below 1. 102.

104. ὄμμασιν λαμπρύνεται , stately Aeschylean for 'is clearsighted.'

105. μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν , 'tis the lot of mortals to be blind. Others take it the lot of men cannot be foretold: but the sense of the other is better, the antithesis is more pointed, ('seeing in sleep, blind in the day,') and ἀπρόσκοπος is more naturally active. [The Schol. says ἡ τῆς φρενὸς μοῖρα, whence H. and others read φρενῶν for βροτῶν : but the Schol. is only (rather stupidly) explaining μοῖρα in connection with the φρήν of the last line: it proves nothing about the reading: φρήν and φρενῶν would be very flat repetition.]

109. ὥραν , the acc. is best explained as a kind of loose apposition to νυκτίσεμνα δείπνα: the apposition really being to the part of the expression which contains the notion of night. The Erinyes alone had midnight sacrifices.

112. καὶ ταῦτα , usually with participle: here loosely but naturally with principal verb. The fact is, the ὤρουσεν is grammatically needless ('he is gone like a fawn, and that too from the very midst of the snare'), but is redundantly added, picking up and further emphasizing οἴχεται.

113. ἐγκατιλλώψας , a strange word, which occurs again Aesch. Sisyph. (Frag. 211) meaning mock. We find also κατιλλώπτω, ἐνιλλώπτω: the derivation seems to be ἴλλω, twist, ὀπ-, face:' hence to leer, to sneer, and so to scoff.

114. τῆς ἐμῆς περὶ ψυχῆς , ‘for dear life;' a proverbial expression as in English (rather strange in the mouth of a ghost), meaning that the issue is of the last importance to her.

116. ὄναρ , might be nom., I, a dream, like Ag. 82 ὄναρ ἡμερόφαντον ἀλαίνει (so Schütz, Wakef. H. Pal.). But it is rather more naturally taken acc. in a dream, as l. 131. II [The Furies begin to groan and mutter and move uneasily in their sleep.]

127. κύριοι ξυνωμόται , fit conspirators: a bold and characteristic image. κύριος means rightful: sleep and weariness naturally act together. For the figure cp. Ag. 650 ξυνώμοσαν γάρ, ὄντες ἔχθιστοι τὸ πρὶν Πῦρ καὶ θάλασσα.

134. μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα , ‘forget not my wrong.'

136. ἀντίκεντρα , like spurs; see 1. 38.

137. τῷ , on him. Epic use of article as demonstr. frequent in Aeschylus: see 11. 174, 340, 462, 484.

142. ἰδέσθαι , the middle, is an Epic use, common in Tragg. Note the loose but natural grammar κἀπολακτίσασ᾽ (sing.), ἰδώμεθ᾽ (plur.). So exactly Aristoph. Aves 203, ἐμβὰς ἐς τὴν λόχμην καλοῦμεν. ...

146. ὁ θήρ , ‘our prey.'

150. νέος γραίας , simply young and old. This complaint that Apollo as one of the younger race has overridden the Furies who are elder goddesses constantly recurs through the play, 163, 731, 778, 838, 845; see Introduction. καθιππάζομαι, a bold picturesque word for trample down, so 731, 779.

151. τοκεῦσιν , generalising plural, to his mother, as the sense requires.

154. τῶνδε , your acts, insulting the old goddesses, and protecting the impious suppliant.

158. μεσολαβεῖ , another tersely vivid word: the goad 'grasped by the middle' to give the blow force.

167. ἀρόμενον , ‘that has taken upon it ;'

167. βλοσυρὸν ἄγος αἱμάτων , a fell pollution of blood. For

167. ὀμφαλόν see line 40.

169. μάντις ὤν , i. e. ‘though a seer,' and thus the last who should have allowed pollution.

170. αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος , at thine own bidding, at thine own summons: the repetition of similar words is noticeable all through this chorus; a rhetorical turn due to the strength of their wrath and passion. So περὶ πόδα, περὶ κάρα - βαρὺ περίβαρυ - δαΐου δαμίου, etc.

174. τόν , Orestes: for Epic form cp. 137, 357.

177. μιάστωρ , properly one who pollutes, used for 'an avenger' Soph. El. 603 (of Orestes), Eur. Med. 1371.

186. καρανιστῆρες ὀφθαλμώρυχοι δίκαι , dooms that shear off the head and tear out the eyes. The horror is intensified both by the extraordinary weight and force of the lines, and by the abstract: the Furies are banished to a land of ghastly things. For the masc. form καρανιστήρ with fem. word δίκη compare σωτήρ τύχη Ag. 664, λαμπὰς πορευτής ib. 287, θέλκτωρ πειθώ Suppl. 1040, παραγιγνόμεναι πράκτορες below 319, βρωτῆρας αἰχμάς 803.

189. μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν , ‘make sore and piteous moaning,' a terribly graphic expression for the slow torture of impalement.

191. ἑορτῆς . depends on στέργηθρα: what manner of feast it is ye love, loathed of the gods [lit. what... loving, ye are loathed ...].

192. ὑφηγεῖται , lit. leads to it: i. e. shews it.

195. πλησίοισι , ‘close at hand,' seems rather a feeble word and is perhaps corrupt: though none of the suggestions (πλουσίοισι Pauw., πανθύτοισι Mein., Πυθίοισι Mart., and many others worse) are convincing: Πυθίοισι perhaps the best.

195. τρίβεσθαι μύσος , rub off their foul pollution, a forcible and contemptuous phrase.

201. τοσοῦτο , i. e. as to explain.

203. πρᾶξαι , to exact, plainly the right word here: MSS. read πέμψαι, ‘to send, which is explained as meaning to Agamemnon: but that would surely require τῷ πατρί. τί μήν; lit. 'what then?' i. e. 'why not?' So, e. g. Plat. Theaet. 145 ἢ οὐχ ἅπερ οἱ ἐπιστήμονες ταῦτα καὶ σοφοί ; (answer) τί μήν;

209. κόμπασον γέρας καλόν , ironical: 'go boast thy glorious office!'

211. ἥτις νοσφίσῃ , a woman who slays: the subjunctive indefinite, because, as frequently, the special case is (rhetorically) put in general terms. The absence of av is Epic usage, common in Trag. and found even in Attic prose, οὗ βραχεῖς ἀρκῶσι Thuc. 4. 17, οἵτινες νομίσωσι 4. 18, ᾧ μὴ ᾖ Plat. Phaedr. 247 B.

212. αὐθέντης φόνος , ‘the murder of a kinsman; ' the most fearful pollution according to the Greek view: so much so that a sharp distinction was drawn (as here) between the murder of a husband (not an ὅμαιμος) and the murder of a mother.

222. ἐνθυμουμένην , ‘taking to heart.'

223. πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν , ' more remiss in act, the adj. by a common poetic variation for adv. with verb. Somewhat similarly in prose σχολαῖος, χρόνιος, ἄσμενος, etc., are used adverbially.

224. δίκας ἐποπτεύσει , shall watch the pleadings, i. e. direct the trial.' δίκαι plural is usually pleas of right, not vengeance. So δίκας κλύοντες Ag. 813, 'hearing the cause : ' κραίνετε δίκας Cho. 462, ὑστάτας δίκας Suppl. 230, the last trial.

226. δ᾽ οὖν , ‘well then,' impatient and contemptuous. So Prom. 935 ὁ δ᾽ οὖν ποιείτω. τίθου (‘put or make for yourself,' middle), get. πλέω must be read for MSS. πλέον. In Ag. 1299 we have the opposite blunder of the copyist, χρόνῳ πλέω for χρόνον πλέω: mistakes constantly arising from terminations being erroneously assimilated.

228. ὥστε , 202.

230. δίκας μέτειμι τόνδε , i.e. I will sue for justice on him; δίκας being a rather strange sort of internal acc., the δίκαι or pleadings shewing the nature of the pursuit; see line 224. The phrase implies. that the Eumenides are going to submit to a trial: δίκην μέτειμι τόνδε would mean simply I will visit vengeance on his head. μέτειμι and μετελθεῖν are used with three kinds of accusatives, the trial or vengeance, the crime, and the criminal. Here we have trial and criminal: μετῆλθόν σ᾽ αἷμα Eur. Or. 423 (crime and criminal): so ἁρπαγὰς μετήλθετ᾽ Ἰλίου πόλιν Eur. Cycl. 280: Ag. 1666 (criminal only), Cho. 996 (crime only). *

234. εἰ προδῶ , Epic use of eἰ with subj. So εἰ κρανθῇ πρᾶγμα Suppl. 91, μηδ᾽ εἰ στράτευμα πλεῖον ᾖ Pers. 791, εἰ μὴ τοῖον τύχῃ Supp. 400. [Apollo retires : and the Chorus leave the stage. Then the scene is changed to Athens: the temple of Athena Polias on the Acropolis: Orestes enters and kneels as a suppliant before the statue of Athena in the front.] This change of scene, being from one temple to another, would only require the alteration of the side scenes or περίακτοι. These were prismatic or three-sided scenes which were turned round to exhibit different surroundings: rather a primitive device. The altar and temple would remain; only the statues would have to be changed (242). [235-243. SCENE II, Part 1. Orestes prays for protection.]

237. προστρόπαιον , guilty here: see note on 1. 41. ἀφοίβαντον, ‘uncleansed,' from φοῖβος, bright (of course here with reference to the god). (Theocr. uses φοιβάω, to cleanse, later writers φοιβάζω : and φοιβαίνω is found in lexicographers.)

248. φυσιᾷ σπλάγχνον , my heart gasps, loaded and emphatic diction. ἀνδροκμῆσιν has nothing to do with Orestes (as H. Mors.): it is simply, as Schol. understands it, right wearisome.

250. ἀπτέροις . : the Eumenides were not winged, 1. 51.

254. προσγελᾷ , delights : the bold figure not Aeschylean specially, but belonging to the Greek idiom : so σὲ τὰ φυτὰ προσγελάσεται Ar. Pax 600. It is exactly the Lat. adrideo.

256. ἀτίτας , unpunished: lit. unpaying (act.) as Aeschylus always uses τίνω of the culprit who pays penalty. [The word seems used in pass. sense Ag, 72.]

259. πλεχθείς , ‘twined,' a strong word, describing Orestes' despairing clasp of the image.

261-263. δυσαγκόμιστον for δυσανάκομ- : the poetic use

261-263. χαμαί for χαμαὶ ὄν, and Epic passive form χύμενος, cf. Cho. 401.

264. ῥοφεῖν , epexegetic for us to drink.

270. τιν᾿ . ἀσεβῶν is perhaps incomplete, as coming between two dochmiacs it probably should be one itself. The neatest suggestion for completing it is Hermann's τιν᾿ οὐκ εὐσεβῶν. But in the uncertainty of the metre I have left the reading as the MSS. have it, especially as τιν' ἀσεβῶν is a resolved cretic, and we have cretics introduced l. 262, and l.266.

277. καὶ λέγειν , i. e. and I know where it is right to speak. The double construction of ἐπίσταμαι is perhaps a little harsh, but there is no reason to suspect it.

285. ἀβλαβεῖ , harmless; proving that he was purified.

290. αὐτόν , myself: the 'me' is not wanted after emphatic ἐμοί

293. Τρίτων was in the stories of Athena a Libyan lake from which she was supposed to have sprung; afterwards identified with the large salt lake in the south of Tunis.

298. γένοιτο , regular sequence after ἔλθοι. In English we say May she come, and therefore naturally have the primary sequence, that she may prove .

301. ὅπου φρενῶν , where in the heart it lies.

302. δαιμόνων is the powers below, i, e. both the Furies who will drink his blood and Hades (1. 274) who ordains and directs the vengeance.

302. σκιάν , a shadow, not a ghost, for he was to be carried off below yet living (1. 267): but all the vigour sucked out of him with his blood. [Schol. reads σκιά with MSS., and takes it voc. Unlikely.]

306. ὕμνον δέσμιον σέθεν , the song that binds thee, the choric song acting as an infernal spell to make Orestes their prey: and perhaps accompanied by mysterious binding gestures.

309. δεδόκηκεν , 'tis our resolve, poetic form for regular δέδοκται.

310. λάχη might be the office of the Furies, as Cho. 360: but with ἐπινωμᾷ it makes better sense to refer it to ἀνθρώπους. How our troop assigns the lots of men.

310. στάσις , as Choeph. 114, 458.

319. πράκτορες , avengers, from πράσσειν in the special sense 'to exact a debt.' So τὸν πατρὸς φόνον πράξαντα 1. 624, χερὶ πράκτορι Ag. 111. For the masc. form πράκτωρ with fem. substantive cf. line 186.

320. τελέως , unfailingly: it goes with παραγιγ. πρακ. and expresses the persistent and complete vengeance.

322. ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν , the sightless and the seeing, i. e. the dead and the living. So δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις 1. 388.

326. ματρῷον ἅγνισμα κύριον φόνου , rightful atonement for a mother's blood ματρῷον poetically transferred from φόνου to ἄγνισμα, as the thought comes naturally in that order 'expiation for a mother for her blood.' ...

329-332. αὐονά is also found (Simon. Iamb. vii. 20) in the sense of cry, [from root αϝ, shout] and it may be so taken here by joining it with

329-332. ἀφόρμικτος , a cry unmusical to men: but the other sense from

329-332. αὐαίνω , to wither or waste, is more forcible, and so the Schol. Med. takes it: ὁ ξηραίνων τοὺς βροτούς.

334. διανταία , piercing, deadly, a favourite word of Aeschylus, usually of wounding: δ. πεπλαγμένους [πλαγάν] Theb. 894, δ. βέλει Cho. 184, and again δ. οὐτῷ ib. 640.

336-340. ξυμπέσωσιν is suspected by some edd.: why, they ask, should Furies pursue those whom murder falls in with, i. e. who are accidentally guilty of murder?

336-340. ξυμπέσωσι , befall, for a deliberate murder, we have μάταιοι (lit. vain, foolish,) for wicked: ὁμαρτεῖν (lit. to attend on), for the relentless pursuit of the Furies: οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος meaning he is never quit of us.

336-340. τοῖσιν for relative, so, e. g. Ag. 526, 642, Cho. 604, Eum. 918, Theb. 519, etc.: (2)

336-340. ξυμπέσωσιν , indef. subj. with no ἄν attached to the relative,-both common survivals in tragedy : and (3)

336-340. ὄφρα ἄν for until.

347. λάχη . here, as 1. 334, office.

347. ἐκράνθη , assigned: so Suppl. 943 ψῆφος κέκρανται, fixed, settled .

350. ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας , but from the immortals to keep away. The ἀθανάτων δέ is opposed to the θνατῶν of the previous stanza 1. 336. Their 'office' is to pursue the guilty man, but they have nothing to do with gods.

357. διόμεναι , Epic word, pursuing. Homer has it always transitive: here it seems best to take it intrans. with prep. 'pursuing after him.' [It might be tmesis for ἐπιδιόμεναι : but ὦ makes this less likely. Perhaps E. A. Ahrens' ὧδ' ἱέμεναι, which is certainly very ingenious, is the true reading.]

357. τόν , Epic demonst. use. [Others read ἐπιτόνως: but Schol. had our reading, for he remarks on the position of ὦ.]

367. μάλα with

367. ἁλομένα :

For mightily indeed leaping from on high

I bring down the weighty power of my foot-

Limbs which trip even the swiftest runner, -

A toil intolerable.

The emendation adopted [

367. ὅμως inserted and

367. μάταν , see above 1. 359] is almost necessary to give the right sense, even though they fly swiftly.

373. ὑπ᾿ αἰθέρι , beneath the sky, i.e. when they are living on earth.

374. κατὰ γᾶν , on earth, is the MS. reading: but as Hermann said, the sense below the earth, κατὰ γᾶs, is required in antithesis to ὑπ᾿ αἰθέρι. The same mistake occurs again 11. 838, 871. 11. 375, 376. Bold and imaginative expressions :

Before our black-robed assault,

And the vengeful measures of our foot;

i.e. [their human glories come to naught] when we the Furies attack them and weave these magic dances which make them our captive (as we are doing to Orestes).

377. λυμή is the destruction which attacks his mind, and blinds him to the threatening evil;

377. τόδε is best taken (not of the fall as many edd., which would be simply

377. πίπτων οὐκ οἶδεν , but) of the presence and power of the Furies.

378. κνέφας . is in apposition to

378. μύσος , and is predicative: we should say, So dark a cloud of pollution hovereth over him .

378. ἐπί , Epic adverbial use (tmesis) of the preposition, going with the verb.

381. μένει γάρ , for the law abides: so μίμνει Ag. 1563. But it is obscure and abrupt: and possibly corrupted.

382. ἐσμέν is easily understood: Crafty are we, and unfailing to accomplish.

385-388. διόμεναι is rather a strange word (though the English to pursue a task or charge exactly illustrates it): hence Heath ingeniously suggested διέπο- μεν. But διόμεναι was read by Schol. and the MS. may stand.

387. ἀνηλίῳ λάμπᾳ , lit. in sunless light, an oxymoron, meaning in a light which is no light, where no sunlight shines. [Others translate

387. λάμπᾳ , filth, mould; for there is a very late word λάμπη, 'scum; and Dind. adopts Wieseler's conj. λάπᾳ in the same sense. But the strain of meaning is very harsh, and the word in the last degree unlikely.]

387. δυσοδοπαίπαλα is suspicious, as the metaphor is rather harsh (though perhaps continued from διόμεναι): the metre does not correspond with the antistrophe (καίπερ ὑπὸ χθόνα); and the double compound with δυσis unusual, indeed unique.

393. δοθέντα τέλεον , adj. used proleptically, granted for sure accomplishment.

Critical apparatus to Eumenides (OCR draft) (Latin and Greek critical apparatus to Gottfried Hermann's 1852 edition of Eumenides.) focus

mvp-comment-1-1 τῇδε: Πυ. praefixit Vict. προφῆτις praescriptum in M. Flor. Ven. Nulla nota in G. Ald. Rob. Turn. τῇ τε vitium Ald.

mvp-comment-2-1 τὴν πρωτόμαντιν Γαῖαν· ἐκ δὲ τῆς Θέμιν: Harpocration in v. θεμιστεύειν p. 94, 21. ed. Bekk. θεμιστεύειν ἀντὶ τοῦ χρησμῳδεῖν Λυσίας ἐν τῷ περὶ τῆς ἀμβλώσεως, εἰ γνήσιος. ὅτι δὲ γέγονε τὸ ὄνομα ἀπὸ τοῦ Θέμιν ἐσχηκέναι ποτὲ τὸ μαντεῖον πρὸ τοῦ Απόλλωνος (sic Bekkerus ex codice Parisiensi: vulgo ἡλίου), Αισχύλος ἀρχόμενος τῶν Εὐμενίδων φησίν.

mvp-comment-3-1 οὐδὲ πρὸς βίαν τινός: οὐδὲ πρὸς βίαν τινός, nemini vim inferens. Pindarum fortasse tangit. Scholiastes enim ad v. 2. haec adnotavit, Πίνδαρός φησι πρὸς βίαν κρατῆσαι Πυθοῦς τὸν Ἀπόλλωνα· διὸ καὶ ταρταρῶσαι αὐτὸν ἐζήτει ἡ Γῆ. Pindarum sequi videtur Euripides in Iphigenia Taurica v. 1234. seqq.

mvp-comment-4-1 Τιτανὶς ἄλλη, παῖς Χθονός: Victorium secuti plerique sic interpungunt, Τιτανίς, ἄλλη παῖς Χθονός, nec rei ratione habita, nec sermonis poetici. Ego, ut iam olim, dedi Τιτανὶς ἄλλη, παῖς Χθονός, ut posse saltem distingui iam Stanleius in curis secundis et Wakefieldius viderant. Deinde za9era Rob.

mvp-comment-5-1 δίδωσιν ἣ: δίδωσιν ἣ Porsonus. δίδωσιν δ᾽ ἣ M. G. Ald. δίδωσι δ᾽ ἢ Ven. (sic Ven. Bekkero teste, δίδωσιν δ᾽ ἣ Franzius affert Flor. Farn. Turn. δίδωσι δ᾽ ἢ Rob.

mvp-comment-6-1 Φοίβῳ· τὸ Φοίβης δ᾽ ὄνομ᾽ ἔχει παρώνυμον: Apollonius in Lexico Homerico p. 164, 10. ed. Bekk. Φοῖβος, ἐπίθετον Απόλλωνος. ὁ μὲν Αἰσχύλος ἀπὸ Φοίβης, τῆς μητρὸς Μητους. V. Wassenberghium ad scholia Hom. p. 151.

mvp-comment-7-1 λίμνην Δηλίαν τε χοιράδα: Scholiastes τὴν Κύνθον. διὰ δὲ τοῦ χοιράδα σχεδὸν τὴν αἰτίαν φησὶ δι᾽ ἣν ἀπέλιπεν Απόλλων, ἐκκλίνων τὸ εὐτελὲς τοῦ χωρίου. Deinde ad eundem versum in M. sine lemmate adscriptum τὴν στρογγύλην, quod ad λίμνην pertinet. Lacus huius, τροχοειδοῦς νουcati, mentio est apud Herodotum II. 170. Theognidem v. 7. Euripidem in Iph. Taur. v. 1110. et in Ione v. 168. apud Callimachum h. Apoll. v. 59. Del. v. 261. Δήλιοι χοιράδες sunt apud Euripidem Troad. v. 89.

mvp-comment-8-1 Παρνησσοῦ θ' ἕδρας: Παρνησσοῦ θ᾽ ἕδρας Turn. παρνησοῦ θ᾽ ἕδρας Rob. παρνησοῦσθ᾽ ἕδρας M. G. παρνησούς θ' ἕδρας Flor. Ven. παρνήσους θ' έδρας Farn. πανησοῦς θ᾽ ἕδρας Ald. Scholiastes χαριζόμενος Αθηναίοις καταχθῆναί φησιν ἐκεῖσε Απόλλωνα κἀκεῖθεν τὴν περιπομπὴν αὐτῷ εἶναι. ὁ δὲ Πίνδαρος ἐκ Τανάγρας τῆς Βοιωτίας.

mvp-comment-9-1 σεβίζουσιν: σεβίζουσι Turn. θεσπίζουσι Par.

mvp-comment-10-1 κελευθοποιοὶ: κελευθοπιοὶ Αld. Scholiastes of Αθηναῖοι, Θησεὺς γὰρ τὴν ὁδὸν καθῇρε (sic M.) τῶν λῃστῶν· καὶ ὅταν πέμπωσιν εἰς Δελφοὺς θεωρίδα, προέρχονται (προέρχονται γὰρ Μ.) ἔχοντες πελέκεις ὡς διημερώσοντες τὴν γῆν. Hesychius Αφηστιάδαι, Αθηναῖοι. Sed cum Hesychio conferendum est quod Stephanus Byzantius habet, 'Hφαιστιάδαι, δῆμος Ακαμαντίδος φυλῆς, ἐν ᾧ ἦν Ηφαίστου ἱερόν. ὁ δημότης Ἡφαιστιάδης. τὰ τοπικὰ ἐξ Ηφαιστιαδῶν καὶ τὰ λοιπά. Censor Schützianae editionis in Bibliotheca nova Germanica vol. LVI. part. 1. p. 224. seqq. cuius censurae epitome inserta est Beckii Commentariis societatis philologicae vol. II. part. 2. p. 279. seqq. dubitat an Aeschylus simpliciter fabros, non universe Athenienses, solemni pompa, ut deinceps quotannis, Apollinem deduxisse dixerit: quare aliquid excidisse putat inter v. 12. et 13. Quae suspicio eiusmodi est ut certis quidem argumentis nec refelli posse nec probari videatur. Schoemanno, ut Stanleio aliisque, universe Athenienses significari videntur: Erechtheum enim filium esse Vulcani, ὃν τέκε γαίης αὔλακι νυμφεύσας γαμίην Ηφαιστος ξέρσην, ut Nonnus ait XLI. 63. Rem, quam Aeschylus narrat, Strabo tangit IX. p. 646 (422). Conf. Mülleri Orchom. p. 36. et 383. et diss. de tripode Delphico p. 18.

mvp-comment-11-1 ἀνήμερον τιθέντες: ἀνήμερόν τι θέντες Ald.

mvp-comment-12-1 τιμᾷ: τιμαλθεῖ Ven. τημαλφεῖ Ald. Turn. In Rob. pro his verbis, κάρτα τιμαλφεί λεώς, haec e v. 12. repetita sunt, καὶ σεβίζουσιν μέγα.

mvp-comment-13-1 Δελφός: Scholiastes Επαφρόδιτος ἐν ὑπομνήματι Καλλιμάχου Αιτίων β' φησί, Μελανθοῦς τῆς Δευκαλίωνος καὶ Κηφισσοῦ τοῦ ποταμοῦ γίνεται Μέλαινα τοὔνομα· Μελαίνης δὲ καὶ Ποσειδῶνος Δελφός, ἀφ' οὗ οἱ Δελφοί. Tzetzes ad Lycophr. v. 208. — κἂν ἄλλοι φασὶ Δελφοὺς κληθῆναι ἀπὸ Δελφοῦ υἱοῦ Ποσειδῶνος καὶ Μελανθοῦς τῆς Δευκαλίωνος θυγατρός. Alia narrat Pausanias X. 6.

mvp-comment-14-1 ἐν θρόνοις: ἐν θρόνοις Turn. ἐν χρόνοις M. G. Par. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob.

mvp-comment-15-1 Διὸς προφήτης δ᾽ ἐστὶ Λοξίας πατρός: Libri διὸς προφήτης δ᾽ ἐστὶ λοξίας πατρός, nisi quod G. Ald. δ᾽ ἐστὶν habent. Sed Macrobius Sat. V. 22. ita scriptum affert hunc versum, πατρὸς προφήτης ἐστὶ Λοξίας Διός. Dubitari potest utro ordine melius haec dicantur.

mvp-comment-16-1 Παλλὰς προναία δ᾽ εὐλόγως πρεσβεύεται: Libri παλλὰς προναία δ᾽ ἐν λόγοις πρεσβεύεται, nisi quod in Ven. προναία esse adnotavit Bekkerus. Scribendum προνάα. De Minerva zgoraía sive noroi praeter alios disputavit Lennepius ad Phalar. p. 143. seqq. Εί πρόνοια sola vera appellatio videbatur. Alterum nomen ut verius atque antiquius defendit 0. Müllerus in iis quae de Pallade scripsit in Encyclopaedia universali III. 10. p. 101. Atque hane nominis formam Delphis usitatam fuisse constat nunc ex duabus inscriptionibus ab Ernesto Curtio in Anecdotis Delphicis p. 77. et 78. editis, in quibus scriptum est ΤΑΙΑΘΑΝ. ΑΙΤΑΙΡΟΝΑΙΑΙ. De situ templi huius deae Delphici exposuit H. N. Vlrichsius in Itinere Graeco (Reisen und forschungen in Griechenland) vol. I. p. 45. et 263. Quod apud Aeschylum sequitur ἐν λόγοις πρεσβεύεται, simili orationis specie dictum est in Choeph. v. 621. κακῶν δὲ πρεσβεύεται τὸ Λήμνιον λόγο. Sed hic tamen non satis aptum videtur ἐν λόγοις. Scribendum putavi Παλλὰς προνάα δ᾽ εὐλόγως πρεσβεύεται. Suppl. v. 574. τίν ἂν θεῶν ἐνδικωτέροισιν κεκλοίμαν εὐλόγως ἐπ' ἔργοις;

mvp-comment-17-1 Κωρυκὶς: κωρυκεὶς Ald. De Corycio antro dixit Vlrichsius p. 48. 55. 119. 126.

mvp-comment-18-1 ἀναστροφαί: ἀναστροφαί Ven. Flor. Farn. ἀναστροφὴ Μ. G. Ald. Rob. Turn. ἀναστροφὴ Victorius ex scholio ad sequentem versum in M. adscripto διὸ εἶπε δαιμόνων ἀναστροφή. Recipiendum erat ἀναστροφαί. Nulla est enim in plurali numero offensio. V. Pors. ad Eur. Or. v. 1051.

mvp-comment-19-1 Βρόμιος ἔχει τὸν χῶρον: βρόμιος δ' έχει Ven. Flor. G. Ald. Turn. et haud dubie etiam Farn. Non est d'in M. Rob. Erravit autem qui addidit. Aeschylus enim ne in primo quidem pede anapaestum admisit, qui sola positione esset anapaestus, praeter hos duos versus, Pers. 338. ἑκατὸν δὲς ἦσαν, et Ag. 487. ὑπατός τε χώρας Ζεύς, ubi excusatio est ex quadam necessitate. Hic autem non dubito quin versus ante hunc exciderit. Quare lacunae signa posui. χώρων Rob.

mvp-comment-20-1 ἐξ οὗτε: ἐξ οὗγε Porsonus, ut in Persis v. 763. in codice Veneto B. scriptum est.

mvp-comment-21-1 λαγὼ: λαγῶ Ven. Farn.

mvp-comment-22-1 Πλειστοῦ ... Ποσειδῶνος: πλείστους M. G. Ven. Flor. Ald. Rob. Πλείστου Turn. Πλειστοῦ ex Stanleii in curis secundis sententia Dindorfius. Εtym. Μ. p. 676. 5. Πλειστοῖο. Απολλώνιος (ΙΙ. 711.) "πολλὰ δὲ Κωρύκια νύμφαι Πλειστοῖο θύγατρες.” τινὲς ἀναγιγνώσκουσι προπερισπώμένως, ἐπειδὴ καὶ ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων λέγεται Πλειστός ὀξυτόνως. ἔστι δὲ ποταμὸς ἐν Δελφοῖς. Ἡρωδιανὸς δὲ ἐν τῷ Καθόλου Πλεῖστος βαρύνει. Scholiastes ad Ποσειδῶνος κράτος haec adnotavit, τὴν Πυθὼ τὴν Ποσειδῶνος, ὑπὲρ ἧς Καλαύρειαν ἐδέξατο. Καλλίμαχος “μέσφα Καλαυρείης ἦλθεν ἐς ἀντίδοσιν.” Aliter hoc narrat Strabo VIII. p. 373. seq. (574.) Καλαυρία, νησίδιον ὅσον τριάκοντα σταδίων ἔχον τὸν κύκλον. ἐνταῦθα ἦν ἄσυλον Ποσειδῶνος ἱερόν· καί φασι τὸν θεὸν τοῦτον ἀλλάξασθαι πρὸς μὲν Λητὼ τὴν Καλαυρίαν, ἀντιδόντα Δῆλον, πρὸς Ἀπόλλωνα δὲ Ταίναρον, ἀντιδόντα Πυθώ. Ἔφορος δὲ καὶ τὸν χρησμὸν λέγει· ισόν τοι Δῆλον τε Καλαυριάν τε νέμεσθαι, Πυθώ τ' ἀγαθέην καὶ Ταίναρον ἠνεμόεντα. Pausanias X. 5, 6. ἔστι δὲ ἐν Ἕλλησι ποίησις, ὄνομα μὲν τοῖς ἔπεσίν ἐστι Ευμολπία, Μουσαίῳ δὲ τῷ Αντισφήμου προςποιοῦσι τὰ ἔπη· πεποιημένον οὖν ἐστὶν ἐν τούτοις Ποσειδῶνος ἐν κοινῷ καὶ Γῆς εἶναι τὸ μαντεῖον, καὶ τὴν μὲν χρᾶν αὐτήν, Ποσειδῶνι δὲ ὑπηρέτην ἐς τὰ μαντεύματα εἶναι Πύρκωνα. καὶ οὕτως ἔχει τὰ ἔπη, αὐτίκα δὲ Χθὼν μὲν σφῶῖν πινυτὸν φάτο μῦθον, σὺν δέ τε Πύρκων ἀμφίπολος κλυτοῦ Ἐννοσιγαίου (ita scribendum). Κρόνῳ δὲ ὕστερον, ὅσον Γῇ μετῆν, δοθῆναι Θέμιδι ὑπ' αὐτῆς λέγουσιν, Απόλλωνα δὲ παρὰ Θέμιδος λαβεῖν δωρεάν· Ποσειδῶνι δὲ ἀντὶ τοῦ μαντείου Καλαύρειαν ἀντιδοῦναι φασιν αὐτὸν τὴν πρὸ Τροιζῆνος. Erat autem in templo Delphico ara Neptuni. Pausanias X. 24, 4. ἐν δὲ τῷ ναῷ πεποίηται μὲν Ποσειδῶνος βωμός, ὅτι τὸ μαντεῖον τὸ ἀρχαιότατον κτῆμα ἦν καὶ Ποσειδῶνος, ἔστηκε δὲ καὶ ἀγάλματα Μοιρῶν δύο· ἀντὶ δὲ αὐτῶν τῆς τρίτης Ζεύς τε Μοιραγέτης καὶ ᾿Απόλλων σφίσι παρέστηκε Μοιραγέτης. Wieselerus memoravit Tzetzae ad Lycophr. v. 617. adnotationem, Αμοιβέα τὸν Ποσειδῶνα λέγει· οὕτω γὰρ ἐν Δελφοῖς τιμᾶται, ἐπεὶ ἠμείψαντο πρὸς ἀλλήλους ὁ μὲν Ποσειδῶν Καλαυρίαν, ὁ δὲ Ἀπόλλων Δελφούς, ὡς φησὶ Καλλίμαχος.

mvp-comment-23-1 Δία,: Recte in fine versus comma positum in Ald. Turn. Nulla interpunctio est in Rob. Vulgo inde a Victorio plene interpungitur.

mvp-comment-24-1 μακρῷ: μεστῶν pro με τῶν Par. μακρῶν Ald. Turn.

mvp-comment-25-1 κεἰ πάρ᾽: κει παρ' Rob. Ceteri κει παρ'. Recte Abreschius κεἰ πάρ'.

mvp-comment-26-1 ἴτων: ἴτων M. G. Ald. Rob. Turn. et, ut videtur, Ven. ἴτην Farn. et, ut videtur, Flor. De sortitione oraculum consulentium v. Spanh. ad Callim. h. Apoll. v. 45.

mvp-comment-27-1 μαντεύομαι: μαντεύονται Ven. In margine codicum M. G. adscriptum est διάλειμμα γάρ. Etenim post hunc versum sacerdos Pythia in templum introit, mox autem revertitur.

mvp-comment-28-1 λέξαι: λείξαι Ald.

mvp-comment-29-1 σθένειν μήτε μ' ἀκταίνειν βάσιν: σωβεῖν Par. Deinde μή τ' ἐμακταίνειν Ald. Scholiastes ἀκταίνειν interpretatur κουφίζειν· σημαίνει δὲ καὶ τὸ γαυριᾶν καὶ ατάκτως πηδῶν. Ex hoc loco, ut videtur, Hesychius ακταίνειν, μεταεωρίζειν. Εtym. Μ. p. 54, 34. ἀκταίνω. ἐπὶ ἵππων ἀκταίνειν, τὸ μετεωρίζεσθαι καὶ ἐπαίρεσθαι, καὶ γαυριᾶν. παρὰ τὸ ἦκται ἀκτός, καὶ ῥῆμα ἀκτῶ, ἀφ᾽ οὗ ἀκταίνω τὸ κουφίζω παρὰ Αἰσχύλῳ, uti emendavit Ruhnkenius ad Tim. p. 21. ibidem p. 20. afferens quae apud Phrynichum (in Bekkeri Anecd. p. 23, 12.) leguntur, Αἰσχύλος “οὐκέτ ἀκταίνω” φησί, βαρυτόνως, οἷον οὐκέτι ὀρθοῦν δύναμαι ἐμαυτήν. In fine versus libri στάσιν, neque vituperari hoc potest, non erecta stare possum. Sed in M. G. supra adscriptum γρ. βάσιν, quod a Stephano commemoratum inde a Cantero plerique receperunt. Et videtur praestare.

mvp-comment-30-1 ποδωκίᾳ: Scholiastes ad v. 39. τὰ δεινὰ ἐξέπεμψέ με τοῦ μαντείου. ἰδοῦσα γὰρ Ὀρέστην ἐπὶ τοῦ βωμοῦ καὶ τὰς Ἐρινύας κοιμωμένας, ἔξεισι τεταραγμένη τετραποδηδὸν ἐκ τοῦ νεώ. Nihil aliud sacerdos indicat, quam manuum adiumento sibi ad incedendum opus esse. ποδωκείᾳ Flor. ποδωκεία Ven.

mvp-comment-31-1 οὐδέν, ἀντίπαις μὲν οὖν: Male μὲν οὖν olim mutaveram in μένος. Nam οὐδέν significat quod nos dicimus es ist nichts damit. Inde explicatio addi potest, quae, si οὐδέν graviorem haberet significationem, supervacanea atque inepta foret. Suppl. v. 719. γυνὴ μονωθεῖσ᾽ οὐδέν· οὐκ ἔνεστ᾽ Ἄρης. Euripides Hec. v. 626. τὰ δ᾽ οὐδén· ἄλλως φροντίδων βουλεύματα, γλώσσης τε κόμποι. Huius οὐδέν exempla inveniuntur etiam in Phoen. v. 417. εὖ πρᾶσσε· τὰ φίλων δ᾽ οὐδέν, ἤν τις δυςτυχῇ. Androm. v. 642. σὺ δ᾽ οὐδὲν εἶ. Iph. Taur. v. 114. τοὺς πόνους γὰρ ἀγαθοὶ τολμῶσι, δειλοὶ δ᾽ εἰσὶν οὐδὲν οὐδαμοῦ. Cycl. v. 639. ἄνδρες πονηροὶ κοὐδὲν οἶδε σύμμαχοι.

mvp-comment-32-1 ὀμφαλῷ ... θεομυσῆ: ὀφθαλμῷ Ven. θεομυσῆ Μ. θεομυσῇ Rob. θεομιση G. Ven. Farn. Ald. Θεομισεῖ Turn.

mvp-comment-33-1 ἕδραν ἔχοντα: ἕδρας Flor. Farn. ἔχοντα Ven. Flor. Turn. et in corrigendis Robortellus. Sic, ut videtur, etiam Farn. ἔχοντι M. G. Par. Ald. Rob.

mvp-comment-34-1 νεοσπαδὲς: νεοσπαδὲς M. G. Ald. Rob. Turn. νεοσπαθές Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-35-1 λῆνῃ μεγίστῃ σωφρόνως ἐστεμμένον: Libri λήνει μεγίστῳ σωφρόνως ἐστεμμένον, nisi quod λίνει habent Ven. Flor. Farn. Rob. et μεγίστω sine iota subscripto G. Ald. Rob. Valckenarius ad Phoen. v. 994. “pro λήνει μεγίστῳ,” inquit, “Georg. Arnaldus in margine libri posuerat λήγει μὲν ολός, quae correctio mihi quidem Hemsterbusii videtur, quem docentem audierat." Exemplum dicit editionis Victorianae: id ego nunc possideo. Coniectura autem illa, cuiuscumque sit, non est talis quae inventori laudem parere possit. Nam nec uév hic locum habet, ut vidit Abreschius, neque, quod Schützius intellexit, opus habitura essent haec verba explicatione quam adiecit poeta. Mirum quantum differt illud, ἅλω δὲ πολλήν, ἀσπίδος κύκλον λέγω, ab Iosepho Scaligero, quem memoral Valckenarius, ad Varronem p. 49. comparatum. Sed ut λήνει μεγίστῳ a poeta dictum esse existimem, adduci non possum. Videtur Aeschylus scripsisse λήνει μεγιστοσοφρόνως ἐστεμμένον. Sic μεγιστότιμος invenitur in Suppl. v. 679.

mvp-comment-36-1 πρόσθεν δὲ τἀνδρὸς ... θαυμαστὸς λόχος: προέθεν Rob. Deinde δὲ τἀνδρὸς Ven. Flor. Turn. δέ τ' ἀνδρὸς M. G. Ald. Rob. Deinde θαυμαστὸς λόγος M. Ven. Flor. Rob. Turn. θαυμαστὸν λέχος G. (sic G.) Par. Ald.

mvp-comment-37-1 εὕδει: ἅδει pro εὕδει Ald.

mvp-comment-38-1 Γοργόνας: Similitudinem Furiarum cum Gorgonibus latius quam par erat extendit Böttigerus in libro de personis Furiarum p. 13. seqq. et p. 112. seqq. Sequemur, ut certa, quae ipse Aeschylus veteresque. tradunt: hic in Prometheo v. 799. πέλας δ᾽ ἀδελφαὶ τῶνδε τρεις κατάπτεροι, δρακοντόμαλλοι Γοργόνες βροτοστυγεῖς. Choeph. v. 1045. ποῖαι γυναῖκες αἵδε Γοργόνων δίκην φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι πυκνοῖς δράκουσιν ; ex illis autem Pausanias I. 28, 6. πρῶτος δέ σφισιν (Furiis) Αισχύλος δράκοντας ἐποίησεν ὁμοῦ ταῖς ἐν τῇ κεφαλῇ θριξὶν εἶναι.

mvp-comment-39-1 εἶδόν ποτ᾽ ἤδη: εἶδόν ποτ' ἤδη M. G. Ald. Rob. Τurn. εἶδόν ποτ᾽ εἶδον Ven. Flor. Farn. Ante hunc versum Wakefieldius et Northmorus versum excidisse putarunt, scholiis eam suspicionem adiuvare visis. Scholiastae in codice M. ad v. 50. haec est adnotatio, nullo praemisso lemmate, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ Αρπυίας αὐτὰς λέγω. εἶδον γὰρ αὐτὰς ἐν γραφῇ πτερωτάς. At non potest ex isto scholio versus restitui qualem confinxit Wakefieldius, metro laborantem, aut qualem Schutzius, metri vitio carentem. Excidisse videntur ante versum 52. plures versus, in quibus sacerdos dixerat, cur terrificae illae mulieres non viderentur esse Gorgones, et deinde Harpyias nominaverat. V. Opusc. VI. 2. p. 20. Dindorfio post haec verba, εἶδόν ποτ᾽ ἤδη, lacunam statuenti assensus est Linwoodius. De ea re ambigi potest: illud certum est, mancam esse sacerdotis orationem.

mvp-comment-40-1 βδελύκτροποι: βδελύκτροποι M. G. Turn, βδελύκτοποι Ald. κδελύτροποι Rob. quod in corrigendis in βδελύτροποι mulari iubetur. βδελύτροποι Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-41-1 οὐ πλαστοῖσι φυσιάμασιν: Schutzius haec ita interpretatus est, slertunt autem halitu, cui periculosum est appropinquare. Haec interpretatio si vera esset, scribendum esset οὐ πλατοῖσι, ut Elmsleius voluit ad Eur. Med. v. 149. Sed quod libri habent, οὐ πλαστοῖσι φυσιάμασιν, recte puto Stanleium interpretatum esse non fictis flatibus. Similiter Aeschylus loquitur in Prometheo v. 1034. πρὸς ταῦτα βούλευ· ὡς ὁδ᾽ οὐ πεπλασμένος ὁ κόμπος, ἀλλὰ καὶ λίαν εἰρημένος. In Sept. c. Th. 894. ἐτύμως δακρυχέων ἐκ φρενός. In Eum. v. 489. πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα πάθεα προςμένει τοκεῦσιν μεταὖθις ἐν χρόνῳ.

mvp-comment-42-1 λείβουσι δυςφιλῆ λίβα: λοίβουσι δυσφαλῆ Rob. Deinde δία M. G. Ald. codex Robortelli. βίαν Rob. ex coniectura Sophiani et Turnebus, et habent βίαν Ven. Flor. et, ut videtur, Farn. Egregie Burgesius λίβα. V. ad Choeph. v. 299. Similiter dixit Aeschylus in Choeph. v. 1055. κἀς ὀμμάτων στάζουσιν αἷμα δυςφιλές.

mvp-comment-43-1 τὸ φῦλον οὐκ ὄπωπα τῆσδ᾽ ὁμιλίας: Vix quisquam explicet, quomodo Schutzius adduci potuerit, ut haec ita interpretaretur, nusquam vidi mulierum genus, quocum hunc coetum comparare possem. . Hoc dicitur, genus huius societatis, vel nationem huius gentis non vidi.

mvp-comment-44-1 οὐδ᾽ ἥτις αἶα: οὐδ᾽ ἥτις αλα M. Rob. οὐδ᾽ ὅτι γαῖα Ven. (sic Ven. Flor. Farn. οὐδ᾽ εἴτις γαῖα G. Ald. οὐ δή τι γαῖα Turn.

mvp-comment-45-1 ἀνατὶ ... πόνον: ἀνατὶ Dindorfius. ἀνατεῖ Turn. ἀνατεί ceteri. Deinde μεμετὰ στένειν Turn. Denique πόνον Arnaldus. Libri πόνων. Legit πόvor etiam scholiastes, in cuius adnotatione, τὸ τῆς ἀνατροφῆς, scribendum est τὸν pro τό. Euripides Phoen. v. 1434. ἔκλαι, ἐθρήνει τὸν πολὺν μαστῶν πόνον στένουσα.

mvp-comment-46-1 τἀντεῦθεν ἤδη: τἀντεῖθεν ήδη M. G. Ald. Rob. Turn. τάντεῦθε μὲν οὖν Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-47-1 δωμάτων: δομάτων G. Non opus est Wakefieldii coniectura, δειμάτων.

mvp-comment-48-1 οὔτοι προδώσω: Personae notam omittunt G. Ald. Sed in G. adscriptum στροφή. πρὸς Ὀρέστην Απόλλων, ἀπέστη γὰρ ἡ ἱέρεια. In M. adseriptum πρὸς Ὀρέστην φησίν. ἀπέστη γὰρ ἡ ἱέρεια. Scholiastes ἐπιφανεὶς Ἀπόλλων συμβουλεύει Ὀρέστῃ καταλιπεῖν μὲν τὸ μαντεῖον, φυγεῖν δὲ εἰς ᾿Αθήνας, καὶ δευτέρα δὲ γίνεται φαντασία, στραφέντα γὰρ μηχανήματα ἔνδηλα ποιεῖ τὰ κατὰ τὸ μαντεῖον ὡς ἔχει. καὶ γίνεται ὄψις τραγική, τὸ μὲν ξίφος ᾑμαγμένον· ἔτι κατέχων Ὀρέστης, αἳ δὲ κύκλῳ φρουροῦσαι αὐτόν. Haec non recte ad hunc versum adscripta esse videntur, quum deberent ad v. 97. adnotari. Eodem modo scholion, quod ad ipsum fabulae initium ponendum fuerat, ad v. 48. adscriptum est. Certe hic non cogitandum est de versis machinis. Nam non solum nulla caussa erat cur nunc Furiae conspicerentur, sed etiam importune poeta animos spectatorum novo isto et terribili adspectu Furiarum avocasset ab audiendo Apollinis et Orestis colloquio. Prodeunt ex templo Apollo, Orestes, Mercurius. Dixi de hac re in Opusculis vol. VI. 2. p. 163. et in Anualium Vindobonensium vol. CXI. p. 246. seqq. προδόσω G. Ald. προδώσο Rob.

mvp-comment-49-1 καὶ πρόσω γ᾽ ἀποστατῶν: Recte Blomfieldius καὶ πρόσω γ' ἀποστατῶν. Libri καὶ πρόσω δ᾽ ἀποστατῶν. Sed hic quidem και - δέ ineptum est.

mvp-comment-50-1 ἐχθροῖσι: ἐχθροῖς Ald. Pro πρέπων aliam lectionem, πέπων, memorat scholiastes.

mvp-comment-51-1 ἁλούσας: εἰλούσας Rob. Interpunctionem, quae post vлvo erat, post dous recte transtulit Bothius.

mvp-comment-52-1 ὕπνῳ πεσοῦσαι δ': Libri πεσοῦσαι δ', nisi quod πεσοῦμαι δ' Ven. πεποῦσαι δ' Ald. Quod in Opusc. VI. 2. p. 23. putabam, participium pro verbo finito positum esse, probari non potest, quia participium aoristi ita usurpari nequit. Non puto tamen aliquid mutandum esse, quamquam non inepte scriberetur ὕπνῳ πνέουσι δ', ut in Choeph. v. 611. sed videtur potius huiusmodi versus excidisse, ἐν τοῖςδε τοῖς θρόνοισιν ἀσθενεῖς πάρα. Quare lacunae signa posui.

mvp-comment-53-1 γραῖαι, παλαιαὶ παῖδες: Libri γραῖαι παλαιαὶ παῖδες. Adscriptum est in M. hoc scholion, sine lemmate, πολιαὶ γάρ (hoc ad γραῖαι παλαιαί pertinet). παῖδες, διὰ τὸ νέον· ἢ ἐπειδὴ ἄγαμοι καὶ παρθένοι εἰσί. τὸ ἀλλόκοτον δὲ τῆς φύσεως διὰ τῶν ἐναντίων τραγικώτερον διασύρει. Valckenarius ad Callimachi elegiarum fragmenta p. 147. "primum corrigebam,” inquit, “πέλουσι δ' αἱ κατάπτυστοι κόραι Γαίας παλαιαὶ παῖδες. et certe, secundum Hesiodum Theog. v. 185, Furias terra genuit: postea credere malui, vocem youîai esse vicinarum interpretamentum, Aeschylum dedisse Νυκτὸς παλαιαὶ παῖδες· ut infra v. 322. 419. 748. 1036.” (319. 408. 737. 1015.) "Servius in Virg. Αen. III. 212.” Ex his πέλουσι miror viro summo in mentem venisse, quem meminisse oportebat Euripidi facilius quam Aeschylo convenire huiusmodi expositionem, quae ad solos spectatores pertineret. Illud alterum autem, Νυκτός, et ingeniosum est et videtur esse verum.

mvp-comment-54-1 κἀγένοντ', ἐπεὶ κακὸν: ἐπὶ κακὸν G. Ald. Turn.

mvp-comment-55-1 μισήματ᾽: μίσημα τ' ἀνδρῶν G. Ald.

mvp-comment-56-1 ἐλῶσι ... μακρᾶς: ἑλῶσι G. Ald. μακρὰς G.

mvp-comment-57-1 βιβῶντ᾽ ἀν' ἀεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα: βεβῶντ᾽ ἂν αἰεὶ τὴν M. Par. Rob. βεβῶντ᾽ ἂν ἀείτην G. Ald. βεβόντ᾽ ἂν αἰεὶ τὴν Ven. Flor. βεβόντ' αἰεὶ τὴν Farn. βεβῶντ' ἀνατεὶ τὴν Turn. Deinde πλανοστηβῆ χθόνα Rob. Stephanus probavit ἀνατεί, sed βεβῶτα aut βιβῶντα scribendum putavit. Ει βεβῶν ἀνατεί editores receperunt. Dixi in Opusc. VI. 2. p. 24. scribendum esse ἂν ἀεί, ea praepositionis collocatione, a qua ne prosa quidem oratio abstinuit. Sic enim Plato Leg. VIII. p. 832. C. ἀλλ' ἀκόντων ἑκοῦσα ἄρχει σὺν ἀεί τινι βίᾳ. Verum non erat retinendum βεβῶτα, sed recepta altera Stephani coniectura, βιβῶντα, quae in librorum scriptura latet, ita scribendum, βιβῶντ᾽ ἂν ἀεὶ τὴν πλανοστιβῆ χθόνα. Non obstat quod ßißor in iis quas habemus tragicorum fabulis non invenitur. Vtitur eo verbo praeter epicos Pindarus.

mvp-comment-58-1 πόντον: πόντον Turnebus. πόντου M. G. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob.

mvp-comment-59-1 βουκολούμενος: Non satis accurate scholiastes βουκολούμενος per περιέπων explicat. Inest enim in hoc verbo diu frustrati laboris significatio, neque active, sed passive intelligendum est.

mvp-comment-60-1 Παλλάδος ποτὶ πτόλιν: παλλάδος ποτὶ πτόλιν G. Ven. Flor. Ald. Turn. et ex emendatione Sophiani Rob. ποτὶ πτόλιν παλλάδος M. et codex Robortelli: sed in M. verus verborum ordo litteris asupra adscriptis indicatur.

mvp-comment-61-1 ἵζου ... ἄγκαθεν: ἕζου 'Turn. Αγκαθεν scholiastes recte interpretatur ἐν ἀγκάλαις. V. ad Ag. v. 3.

mvp-comment-62-1 μὴ ἀδικεῖν: μὴ ἀδικεῖν Ven. Flor. Farn. In Flor. Farn. συνίζησις adscriptum. μὴ ἀδικεῖν M. Rob. μὴδικεῖν G. Ald. Turn. μὴ δοκεῖν codex Robortelli.

mvp-comment-63-1 ἐπίστᾳ ... μὴ ἀμελεῖν: ἐπίστα Porsonus. ἐπίσται Μ. ἐπίστα ceteri. Deinde μὴ ἀμελεῖν Ven. Flor. Farn. συνίζησις adscriptum in Flor. Farn. μὴ μελεῖν Μ. μὴμελεῖν G. Turn. μὴ μελεῖν Ald. Rob.

mvp-comment-64-1 ἐκνόμων σέβας: τόδ' ἐκνύμων σέβας M. G. Ven. τόδ᾽ ἐκ νόμων σέβας Ald. Rob. Turn. xvóμwr an ix róuor habeant Flor. Farn. ignoratur. In Opusc. VI. 2. p. 25. putabam scribendum esse izvóµws, valde. Nihil mutandum est, sed retinendum τόδ᾽ ἐκνόμων σέβας. Recte scholiastes τὸ τῶν ἱκετῶν σέβισμα καὶ δέημα οὐ μόνον τιμᾷ ὁ Ζεύς, ἀλλὰ καὶ σέβει, ὁρῶν αὐτὸ ὁρμώμενον προςηκούσῃ τύχῃ. Suidas et Zonaras ἐκνόμοις, παρανόμοις. Est autem afinitas quaedam vocabulorum scelere contaminatos significantium et eos qui ob hanc caussam supplices ad templa deorum accedunt. Sic oоçτóñάiç sceleratum significat, idque etiam in talibus locis, a quibus propria huius vocabuli significatio alienissima est, ut in hac ipsa fabula v. 236. 437. Vt hic ¿zróµwv ot- Bas, ita v. 433. oeuvòs noosíztwo dicitur. Significatur autem misericordiam non deesse sceleratis a fido comite adiutis.

mvp-comment-65-1 εὕδοιτ᾽ ἄν: Abeunt Orestes et Mercurius. Apollo in templum revertitur. Clytemnestrae umbra per ávaníɛoua, quod in proscenio erat, emittitur.

mvp-comment-66-1 ὧν: Libri s. Rectissime Tyrwhittus et Wakefieldius dr. Sic legit scholiastes, male intelligens: adnotavit enim haec, kɛina ɛlµí, vnèg ὧν ἐφόνευσα Αγαμέμνονα ἀπώσασθε. καὶ οἱ ἐμὲ φονεύσαντες οὐκ áriμázovτai. Hoc dicit, me vero sic a vobis neglectam inter alios mortuos non deserunt opprobria eorum quos occidi, Agamemnonis. V. Opusc. VI. 2. p. 26. seq.

mvp-comment-67-1 ἀλῶμαι: ἄλωμαι Ald.

mvp-comment-68-1 παθοῦσα δ᾽: παθοῦσα γ' οὕτω Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-69-1 οὐδεὶs ... ὑπέρ μου: ovdeis d' Ven. Flor. Farn. ὑπὲρ μοῦ G. Ald. et Bekkero teste Ven. ὑπερμοῦ Rob. ὑπὲρ ἐμοῦ Farn.

mvp-comment-70-1 χερῶν: χειρῶν G. Ald.

mvp-comment-71-1 καρδίας ὅθεν: καρδίαι σέθεν Μ. καρδία σέθεν G. Par. Flor. καρδία σέθεν Ven. Farn. Rob. καρδίας σέθεν Ald. Turn. καρδίας ἔθεν, id ut esset idem quod quédev, Canterus scribendum putabat. Defendit Schoemannus καρδίᾳ σέθεν. Sed ad δρα plane inutiliter καρδίᾳ σέθεν additum esset, praesertim quum oé v prorsus supervacaneum sit. Scripsi, ut in Opusc. VI. 2. p. 28. scribendum esse dixeram, ὅρα δὲ πληγὰς τάςδε καρδίας ὅθεν. O. Müllero hanc emendationem eo evertere conanti, quod v. 582. Orestes matrem interfecisse dicitur ξιφουλκῇ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών, assensus est Linwoodius. Quasi tam anxie haec rimanda essent, aut quasi nemo gladio superne iugulo alicuius defixo cor percutere possit. Ipse Linwoodius καρδίας σέθεν scripsit et πληγάς καρδίας metaphorice dictas ad convicia a Clytaemnestrae choro iniecta referendas putavit. Hoc nemo intellexisset. Contorta sunt et improbabilia quae Schne dewinus in Notitiis litterariis Gottingensibus a. 1845. p. 1948 seqq. de his versibus protulit.

mvp-comment-72-1 ὄμμασιν: uuao Victorius et sic Ven. ouao M. G. Flor. Ald. Rob. Turn.

mvp-comment-73-1 μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν: μοῖρα πρόσκοπος M. G. Ven. Flor. Farn. Ald. μοῖρα πρό-σκοπτος Rob. Recte Turnebus μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος ex hac scholiastae adnotatione, ἡ τῆς φρενὸς μοῖρα οὐ προορᾷ ἐν ἡμέρᾳ. Deinde libri Poorur, inepte. Scribendum, ut in Opusc. VI. 2. p. 29 dixi, ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος φρενῶν. Ita legit scholiastes, cuius adnotationem modo attuli. Stanleius praeter alia haec comparavit Ciceronis de divin. I. 30. quum ergo est somno serocalus animus a societate et contagione corporis, tum meminit praeteritorum, praesentia cernit, futura praevidet. Mirifice fallitur Linwoodius, qui hos duo versus 107. et 108. aliunde insertos putat. Recte scholiastes ἐν τῷ καθεύδειν ὁ νοῦς ἀκριβέστερον ὁρᾷ, μὴ παραπλανώμενος τῇ θέᾳ. τραγικώτερον δὲ τὸ εἴδωλον Κλυταιμνήστρας σώζει τὴν oqay. Haec igitur dicit Clytemnestra, vide haec vulnera cordis, a quo illata sunt: nam in somnis mens claro oculorum lumine utitur; interdiu vero non est eius sors ut longe videat.

mvp-comment-74-1 νηφάλια: mália Rob. Turn. vigáλia M. G. Ven. Flor. Farn. Ald.

mvp-comment-75-1 νυκτίσεμνα: νυκτίσεμνα Turn. νυκτίσεμνά Μ. νυκτὶ σεμνὰ G. Flor. Ald. Rob. et Bekkero teste Ven.

mvp-comment-76-1 ἔθυον: εv9vov Ald. male lecta scriptura codicis G. De accusativo our dixit Elmsleius ad Bacch. v. 722.

mvp-comment-77-1 καὶ πάντα ταῦτα: καὶ ταῦτα πάντα Par.

mvp-comment-78-1 ὃ δ᾽ ἐξαλύξας ... νεβροῦ: odişahé§as codex Robortelli: ipse ex emendatione Sophiani ó d'¿§akvğaç dedit, quod ceteri libri omnes habent. Deinde veßooũ M. Rob. vεzgov G. Ven. Flor. Ald. Turn. Deinde dízɛır Ald.

mvp-comment-79-1 ἀρκυστάτων: ἀρκυστάτων Turnebus. αρκυσμάτων Μ. ἀρκυσμάτων G. Ven. Flor. Par. Rob. άozioµátov Ald. dozvoμtwv ex Farn. affertur.

mvp-comment-80-1 ὑμῖν ... ἐγκατιλλώψας: ἡμῖν Bekkero teste Ven. Deinde ἐγκατιλλώψας Turn. ἐκκατιλλώψας M. G. Ven. (Bekkero teste). Flor. Farn. Ald. Rob. In Farn. glossa χλεβάσας, i. e. χλευάσας. In M. adscriptum χλευάσας, ἐγγελάσας. διὰ δὲ τούτων ερεθίζει αὐτάς.

mvp-comment-81-1 ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα: Nihil hic mutandum erat. Audite, inquit: nam de capitali meo periculo loquor: recipite mentem el cogitationem, expergefactae.

mvp-comment-82-1 Κλυταιμνήστρα: κλυταιμνήστρας Ven. Recte Wakefieldius et Schützius intellexerunt hoc dicere Clytaemnestram, ego illa Clytemnestra, quae umbra sum el somnium, vos invoco.

mvp-comment-83-1 NA: Sequuntur epodica: respondet enim uvyμòs uvyµ@, wyμòs ὠγμῷ, et deinde epodum constituit μυγμὸς ille διπλοῦς ὀξύς, et quae somnians loquitur chorus. Chori nomen versibus 120. 123. 126. 129. 132. praefixum in Rob. Turn. In Ald. versibus 120. 126. In M. personae lineolis distinctae sunt. Omissae personarum notae in G. In Ven. Flor. Farn. versibus 120. 123. 126. 129. praefixum nóλλwv.

mvp-comment-84-1 ἀνὴρ: Libri ário, nisi quod avio est in Farn.

mvp-comment-85-1 προςίκτορες: Huic versui άn'. praefixum in Rob. Libri φίλοις γάρ εἰσιν οὐκ ἐμοῖς προσέκτορες, et G. quidem commate post εἰσιν posito. yag eloìv Ald. Rob. Horum verborum quae prolatae sunt explicationes, ipsis Graecis verbis obscuriores sunt. Schützius scribendum putavit qi- λοι γὰρ εἰσίν, οὐκ ἐμοί, προςίκτορος, quod sic interpretatur, sunt enim (dii) amici cius supplicis, sive eum supplicem recepturi, iidemque mihi haud amici. At haec sententia et alium verborum ordinem et ¿uov requireret. Quod olim dedi, φίλοι γὰρ εἰσὶν οὐκ ἐμοὶ προςίκτορες, που est mihi amicum praesidium, propterea displicet, quod qio non recte in initio positum est. Scribendum est, ut in Opusc. VI. 2. p. 32. seqq. demonstravi, φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοί, προςίκτορες, cognatis enim meis sunt, non mihi, ad quorum praesidium confugiant. Iposizτoges hic non supplices, ut v. 433. sed eos significat, ad quos quis supplex accedit. Sic Ζεὺς ἀφίκτωρ in initio Supplicum, sic προς- Tónшos, et alia: ipsum nomen izétys sic quidam accipiebant, de qua re v. Eustathium p. 1807, 5.

mvp-comment-86-1 ἄγαν ... ὑπνώσσεις: ayar y Ven. Flor. Farn. υπνώσεις Rob.

mvp-comment-87-1 ὠγμός: ωγμός Rob. μωγμὸς M. Ven. Flor. μυγμός G. Farn. Ald. Turn. sed in G. v puncto notatum et supra scriptum w.

mvp-comment-88-1 ὤζεις ... οὐκ: άζεις G. Ald. ώξεις Rob. Eustathius p. 127, 10. παρὰ τὸ ὦ ὤζω ἐν Αἰσχύλῳ. 7/1 O. Müllero scribendum videbatur Çaç vaνός- oovo'; Ea mutatione non opus est. οὐκ Μ. G. Ald. Rob. Turn. κοὐκ Ven. Flor. Farn. Deinde libri dvaotion.

mvp-comment-89-1 πέπρακται: Non opus est ut néлgazia ex Stanleii Bentleiique sententia in néлgora, aut, ut Wakefieldius volebat, in tétaxta mutetur. In Prometheo quidem v. 521. est τί γὰρ πέπρωται Ζηνὶ πλὴν ἀεὶ κραττεiv; hic non minus recte dici videtur, quid tibi aliud agitur negolium quam mala perpetrare? Neque fortasse aliter intellexit scholiastes, qui haec adscripsit τί οὖν μέλλεις τὸ σὸν ἔργον ἀνύειν;

mvp-comment-90-1 ὠγμός: ώγμός Rob.

mvp-comment-91-1 ἐξεκήραναν: ἐξεκράαναν Par.

mvp-comment-92-1 μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς: In Rob. ante dinkovs insertum z2. sequens autem versus rursus choro tributus est. In Ven. Flor. et, ut videtur, etiam in Farn. versui 133. praefixum yogòs evµevídwr.

mvp-comment-93-1 κλαγγαίνεις: Libri zλayyaivas. Dindorfio, ut antea Wakefieldio, scribendum videtur κλαγγάνεις, αἱ ἐπανακλαγγάνειν est apud Xenophontem et κλαγγάνειν in versu Sophoclis apud Strabonem XV. p. 687. όπου τις ὄρνις οὐχὶ κλαγγάνει, ubi codex Med. 3. κλαγκάζει habet. Non puto zhayyaivas mutandum esse. Lobeckius enim in Pathol. proleg. p. 37. complura verba in aivo et άo desinentia ex eadem radice orta affert. Potuit igitur κλαγγαίνειν dici ut κλαγγάζειν.

mvp-comment-94-1 οὔποτ᾽: οὔπω τ' Rob.

mvp-comment-95-1 τί δρᾷς;: ti dous; Rob. Ceteri, ut videtur, omnes ví dous; Non recte hic diceretur quid agis? sed dicendum erat ecquid agis? i. e. agedum. Itaque scribendum τὶ δρᾷς;

mvp-comment-96-1 ἀγνοήσῃς ... μαλθαχθεῖσ᾽: ἀγνοήσεις Par. Deinde μαλαχθεὶς Ven. Farn. μαλαχθεῖσ᾽ Rob.

mvp-comment-97-1 ὀνείδεσιν: ἐνείδεσιν Ven. Flor. Farn. Rob. ονείδεσσιν M. G. Ald. ὀνείδεσι Turn.

mvp-comment-98-1 γίγνεται: γίγνεται Porsonus. Libri γίνεται.

mvp-comment-99-1 σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷδ', ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν, ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί.: Libri οὐδ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ, ἀτμῷ κατισχναίνουσα νηδύος πυρί, ὅπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν, nisi quod Turn. ἐπουρήσασα dedit, ut in lemmate scholiorum Robortelli . scriptum est, versu autem altero G. Ven. Flor. Farn. Par. Ald. κατισχαίμουσα habent, de qua verbi forma dictum est ad Prom, v. 271. In primo versu Stanleii sive potius Pearsoni emendationem, σὺ δ' pro οὐδ᾽, merito recepit Porsonus. Cetera neque ego olim expedivi, neque expediverunt alii. To enim de Oreste intellectum, sic in fine versus, praesertim sequente alio dativo, ἀτμῷ, prorsus putidum est. Nec Wakefieldii ἐπουρίσασα τῳ, de Oreste dictum, hic aptum est. Scripsi, mutato versuum ordine, σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷδ᾽ ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν, ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί. Tod' abiecta in fine versus vocali, quum post nov incisio sit, non magis offendere debet quam quod in Suppl. v. 739. scripsi, praegressa ibi incisione, φιλεῖ δ' ὠδῖνα τίκτειν νὺξ κυβερνήτῃ σοφῷ, ubi videnda sunt quae adnotavi. Haec locuta umbra Clytaemnestrae descendit per ἀναπίεσμα.

mvp-comment-100-1 ἔγειρ᾽: χορὸς ἐρινύων (ἐριννύων Ald.) M. Ald. χορὸς ἐριννύων, ἐξ ὧν μία G. χορὸς εὐμενίδων Flor. χο. Ven. Rob. Turn. Quae inde ab hoc versu usque ad v. 177. sequuntur, inter quindecim Furias ita distribui, ut distribuenda esse indicavi in Opusc. VI. 2. p. 37. seqq.

mvp-comment-101-1 κἀπολακτίσασ᾽: κἀπολακτίσας G. Ald.

mvp-comment-102-1 ἰδώμεθ᾽: ιδώμεθ' Turn. εἰδώμεθ' M.G. Par. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob.

mvp-comment-103-1 πόπαξ: πόπαξ Ald. Rob. Τurn. πύπαξ M. G. Farn. πυπάς Ven. Flor.

mvp-comment-104-1 δυςαχές: δυςαχές Μ. Rob. In G. ambiguum est utrum hoc an δυσαχθὲς scriptum sit. δυσαχθὲς Ven. Flor. Ald. Turn.

mvp-comment-105-1 οἴχεταí θ' ὁ θήρ: Libri οίχεται δ' ὁ θήρ. Correxit Abreschius.

mvp-comment-106-1 κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν: κρατηθεῖσα plene M. G. Ald. Rob. άγραν, non ἄτων, etiam Ald.

mvp-comment-107-1 πέλει: Ζω bis Farn. Deinde ἐπιλογος Flor. Deinde libri πέλῃ. In G. tamen antea fuerat πέλει.

mvp-comment-108-1 νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω: γραίας δὲ δαίμονας νέος Farn. καθισπάσω Par.

mvp-comment-109-1 ἱκέταν: ἱκέτην Farn.

mvp-comment-110-1 τοκεῦσιν: τοκεῦσιν M. G. Ald. Rob. τοκεῦσι Ven. Flor. Turn.

mvp-comment-111-1 δ᾽: δ' omittit Ven.

mvp-comment-112-1 ἐρεῖ τις: ἐρᾶ Flor. τις Farn. Ald. τὶς Rob.

mvp-comment-113-1 ὄνειδος ... μολὸν: ὄνειρος Par. μολών G. Ald.

mvp-comment-114-1 ἔτυψεν: ἔτυψεν M. G. Ald. Rob. Turn. ἔτυψε Ven. Farn. ἔτυψα Flor.

mvp-comment-115-1 μεσολαβεῖ: Hic versus omissus est in Par. μεταλαβεῖ Ald. Μεσολαβεῖ dubitari potest utrum active de stimulo in medium corpus tendente, neque stringente tantum, an, quod praestare videtur, passive intelligi debeat de stimulo quem quis medium prehendit, quo fortius vibrari regive possit.

mvp-comment-116-1 ὑπὸ: Libri ὑπὸ utrobique.

mvp-comment-117-1 δαΐου: πάρεστι μαστίκτορος omittit Par. πάρεστιν μαστίκτορος male ed. Vict. δάϊον Par.

mvp-comment-118-1 βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν: βάρυ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν M. G. Turn. βαρὺ τὸ περὶ βαρυκρύος ἔχειν Ald. male lecta codicis G. scriptura. βαρὺ τὸ πέρι βαρὺ κρύος ἔχειν Ven. Flor. Farn. βαρὺ περίβαρυ κρύος ἔχειν Rob. Wakefieldius to in te mutavit. Non opus est mutatione.

mvp-comment-119-1 κρατοῦντες: Hunc versum omittit Par.

mvp-comment-120-1 φονολιβῆ θρόμβον: Libri φονολειβή, Correxit Arnaldus. Deinde libri θρόνον. Scholiastes τὸν θρόνον, οὗ Ὀρέστης καθῆτο, πάρεστιν ὁρᾶν φονολειβῆ ἀπὸ ποδῶν ἕως κεφαλῆς ὅλον. Item ad v. 168. propter hane explicationem adscriptum λείπει ὁ καί. Recte Wakefieldius θρόμβον scribendum esse intellexit. Sed male haec verba iunxit cum sequentibus, quum pendeant e participio κρατοῦντες. Et personarum distributio et antistrophica ratio docent his verbis, περὶ πόδα, περὶ καρά, finiri orationem pariter atque in stropha his, ύπο φρένας, ὑπὸ λόβον, hoc autem verbo, πάρεστι, et hic et illie novum alius personae dictum incipere. Haec est autem horum versuum sententia, talia perpetrant iuniores dei, praeter fas sibi vindicantes caedis vestigia, i. e. iudicium sibi arrogantes parricidii. V. Opusc. VI. 2. p. 39. seq.

mvp-comment-121-1 περὶ πόδα, περὶ κάρα.: Hunc versum omittit Par.

mvp-comment-122-1 προςδρακεῖν: πρὸς δρακεῖν Ald. Haec verba προςδρακεῖν αἱμάτων omittit Par.

mvp-comment-123-1 ἀρόμενον: αἱρόμενον Μ. Ven. Flor. Farn. αἱρούμιον Ald. male lecto compendio codicis G. in quo αιρούμενον est. αἱρούμενον Rob. Τurn. Recte Abreschius ἀρόμενον. Scholiastes ὥστε τὸν ὀφθαλμὸν ἔχειν αἱμάτων ἄγος ἐπαίροντα.

mvp-comment-124-1 μάντις ὤν: μάντις ὤν Schutzius. μαντισῶι Μ. μάντι σῷ G. Ald. Rob. Turn. μάντι, σῶ Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-125-1 μυχὸν ... ἔχρανας: μυχὸν M. Rob. Τurn. μυκὸν G. Ald. σὸν οἶκον Ven. Flor. Farn. Deinde έχρανας Turn. ἔχρανάτ' M. Flor. ἔχράνατ' G. ἔχρακατ' Αld. ἔχρανάς Rob. ἐχθράνατ' Ven. Bekkero teste. ἔχθρανα τ' Farn.

mvp-comment-126-1 παρὰ νόμον θεῶν βρότεα: παρὰ νόμον θεῶν Par. Rob. παρανόμων θεῶν M. G. Ald. Turn. παρὰ νόμων θεῶν Ven. Flor. Farn. Deinde βρότεα M. G. Ald. Rob. βρέτεα Par. Ven. Flor. Farn. Turn.

mvp-comment-127-1 ἐμοί τε λυπρὸς ... ἐκλύσεται: Libri καμοί τε. Casaubonus aliique καμοί γε. Scripsi ἐμοί τε. Deinde πικρός pro λυπρὸς Par. Deinde εὐκλύσεται G. Aid. Hoc dicit, me iniuria afficit, illum tamen non liberabit.

mvp-comment-128-1 ὑπό ... φυγὼν: ὑπαὶ Farn. φυγὼν Porsonus. Libri φεύγων.

mvp-comment-129-1 ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽: Libri ποτιτρόπαιος δ᾽ ὤν. Correxit Porsonus. Deinde Schoemanno ἐν χώρᾳ mutandum videtur in ᾧ κάρα. Non opus est mutatione.

mvp-comment-130-1 μιάστορ᾽ αὑτῷ πάσεται: μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσεται M. G. Rob. μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσσεται Ven. Flor. Farn. Ald. Turn. Apud scholiastem metricum legitur μιάστορ, ἐκείνου πράσσεται. Schoemannus scribendum coniicit μιάστορ᾽ αὐτ᾽ ἐκεῖ πάσεται. Lenius est quod posui, μιάστορ᾽ ἔστιν ὃν πάσεται. Sic enim potius scribendum est, quam, ut olim feci, ἔστιν οὗ.

mvp-comment-131-1 κελεύω: κενεύω Αld.

mvp-comment-132-1 μέλαν: μέλαν G. Ald. Rob.

mvp-comment-133-1 χρίμπτεσθαι: Wakefieldius et ante eum vir doetus in margine Askewiana δόμοις σε scribendum putarunt. χρίμπεται G. Ald.

mvp-comment-134-1 ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες: ἀλλ᾽ οὗ καρανιστήρες Stanleius. ἀλλ᾽ οὐ καρανηστήρες M. G. et commate post or posito Rob. ἀλλ᾽ οὐκ ἀρανητῆρες Αld. αλλ' οὐκ ἄρ᾽ ἀνήστῆρες Ven. Flor. Farn. ἀλλ᾽ οὗ καρανηστῆρες Turn. Scholiastes αἱ ἀποκεφαλίζουσαι. In Rheso v. 817. legitur καρανιστής μόρος. Conf. Lob. Paralip. p. 449.

mvp-comment-135-1 παίδων τε χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία, λευσμόν: παίδων κακοῦται χλοῦνις ἠδ᾽ (ἡδ᾽ Rob.) ἀκρωνία M. G. Par. Ven. Flor. Rob. et haud dubie etiam Farn. παίδων κακοῦ τελλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνία Ald. παίδων, κακοῦ τε χλοῦνις ἠδ᾽, ἀκρωνία Turn. Scholia in M. haec adscripta sunt χλοῦνις ἀκρωνία (sic M. G.). ἀκμαῖα ἀποκοπή, παρὰ τὴν χλόην, ἢ ἐπεὶ χλοῦνις ὁ σᾶς· κάπροι δὲ συνεχῶς εὐνουχίζονται· διὰ τοῦτο τὴν ἀποκοπὴν συϊκὴν εἶπεν, οὐκ ἀνθρωπίνην. Deinde ad ακρωνία adscriptum ἐκτομή μορίων, et in alia parte marginis κακῶν ἄθροισις, ἢ λιθοβολίας (sic M.). Ηρωδιανός δὲ τὸ σύστημα καὶ ἄθροισμα. Fuerunt quibus ακρωνία idem esse videretur atque ἀκρωτηριασμός. Sed haec interpretatio idoneo auctore caret. Contra cum Herodiani explicatione consentiunt fere aliorum grammaticorum testimonia. Lexicon Seguerianum in Bekkeri Anecd. p. 372, 2. ἀκρωνία, τὰ ἀθροίσματα. καὶ ἡ ἀκρότης. καὶ ἡ ἀκμή. καὶ τὸ ἐπίλεκτον σύστημα. Εtym. Μ. p. 53, 41. ἀκρώνα (sic scriptum), τὰ ἀθροίσματα, καὶ ἡ ἀκρότης, καὶ ἡ ἀκμή, τὸ ἐπίλεκτον σύστημα. Hesychius ακρώνια (sic), αθροίσματα, παράστασις, πλῆθος, οἱ ἀκρώvva (sic codex), άθροισμός. Alterum illud vocabulum χλοῦνις diffcillimum est. Quod apud Homerum est ll. ΙΧ. 539. χλούνην σῦν, recte sane ita videtur explicari ut χλούνης ad χλόην referatur. Hesychius χλούνην, τὸν ἐν τῇ χλόῃ εὐναζόμενον. χλοῦναι, λωποδύται, οἱ ἐν τῇ χλόῃ εὐναζόμενοι. Sed Aristoteles Hist. an. VI. 28. p. 578. ed. Bekk. χλούνην putavit esse castratum. Τῶν δὲ ἀρρένων καὶ ἀγρίων, inquit, οἱ τομίαι μείζους γίνονται καὶ χαλεπώτεροι, ὥςπερ καὶ Ὅμηρος ἐποίησεν “τρέψεν (libri θρέψει) ἔπι χλούνην σῦν ἄγριον· οὐδὲ ἐῴκει θηρί γε σιτοφάγῳ, ἀλλὰ ῥίῳ υλήεντι.” γίνονται δὲ τομίαι διὰ τὸ νέοις οὖσιν ἐμπίπτειν νόσημα κνησμὸν εἰς τοὺς ὄρχεις· εἶτα ξυόμενοι πρὸς τὰ δένδρα ἐκθλίβουσι τοὺς ὄρχεις. Eustathius p. 772, 53. ὅτι δὲ καὶ ἐκτομίαν ὁ χλούνης δηλοῖ, οὐ μόνον Αἰσχύλος δίδωσι χρῆσιν (pertinet hoc ad versum ex Edonis, fr. 60.), ἀλλὰ καὶ Αιλιανὸς μάλιστα ἐν τοῖς περὶ προνοίας χλούνην λέγων τὸν ἀπόκοπον· καὶ Αριστοτέλης δὲ κατὰ τὸν γεωγράφον χλούνην σῦν τὸν τομίαν λέγει. Schol. ad II. IX. 539. οἱ μὲν τὸν ἐντομίαν· κνώμενοι γὰρ πρὸς τὰ φυτὰ παρατρίβονται καὶ ἀγριώτεροι γίνονται. Reiecit hanc interpretationem Aristophanes grammaticus: v. Nauckium Aristoph. Byz. fragm. p. 118. seqq. Illud tamen ex hac Aristotelis interpretatione iure colligi videtur, potuisse fieri ut ab Aeschylo similiter χλοῦνις diceretur castratio. Non facile res ad liquidum perduci poterit: sed ut veri simillimam recepi Fritzschii emendationem, δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ' ἀποφθοραί, παίδων τε χλοῦνες, ἠδ᾽ ἀκρωνία κακοῦ. Σπέρματος αποφθοραί partus abaetos significant.

mvp-comment-136-1 λευσμόν,: Casaubonus aliique λευσμός τε vel λευσμοί τε scribendum esse putaverunt. Et potest scholiastes nominativum legisse videri. Servandum tamen puto λευσμόν τε, quum accusativus a μύζουσιν recte pendere videatur.

mvp-comment-137-1 ὑπὸ ῥάχιν: ὑπὸ ράχιν Μ. Ald. Rob. ὑποβάχιν G. ὑπόρραχιν Ven. Flor. Farn. υποβράχιν Turn. ug' G. Ald. Rob.

mvp-comment-138-1 οἵας ... ἀπόπτυστοι: οἷας G. Ald. ολας Rob. ἐπ' ἀπόπυστοι Ald.

mvp-comment-139-1 στέργηθρ᾽: στέργηθ' Αld.

mvp-comment-140-1 αἱματορρόφου: αἱματορόφου Rob.

mvp-comment-141-1 γείτοσι ... μύσος: πλησίοισι Ven. Flor. Rob. Turn. et ita haud dubie etiam Farn. πλησίοις M. G. Ald. Quum πλησίοισι supervacaneum esse videretur, fuerunt qui Pauwio, πλουσίοισι scribendum esse coniicienti, assentirentur. Ea vero mala coniectura est. Nam antro leonis opulentum maxime templum non recte opponitur. Neque mutandum est πλησίοισι. Ex templo egressus Apollo increpat Furias, quae ab umbra Clytaemnestrae expergefactae se proripuerant ex templo atque in orchestram descenderant. In orchestra autem commorantes intelliguntur esse in περιβόλῳ templi. Itaque πλησία χρηστήρια vicinum templum sunt, ante quod Furiae commorantur. Neque enim putandum est illa, quae v. 178. dicit Apollo, ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος χωρεῖν, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν, tam accurate et curiose interpretanda esse, ut aut omnes Furias aut partem earum in ipso templo remansisse statuamus: quorum neutrum fieri potuit. Dictum est de hac re in Opusc. VI. 2. p. 164. seq. et in Annalium Vindobonensium vol. CXI. p. 249. seq. In fine versus μύσος Ven. Flor. Turn. et, ut videtur, M. Farn. μίσος Rob. μίσος Ald. et hoc in G. ex μύσος factum est.

mvp-comment-142-1 εὐφιλὴs: ἐμφιλὴς Par.

mvp-comment-143-1 ἄναξ Ἄπολλον: Personae index in M. G. est χορὸς εὐμενίδων. In Ven. Flor. Rob. χορός. In Ald. Turn. εύμ.

mvp-comment-144-1 αὐτὸς ... πέλει: αὐτὸς γάρ σὺ Flor. Libri πέλῃ, praeter Rob. quae πέλει habet.

mvp-comment-145-1 εἷς ... ὡς: εἷς Canterus. Libri εἰς. Praeterea Wakefieldius ὡς in ὢν mutavit. Id non videtur esse necessarium. Hoc enim recte dicitur, quare omnem culpam sustines.

mvp-comment-146-1 πῶς δή; τοσοῦτο ... λόγου: πῶς δὴ· τοσοῦτο M. G. Turn. πῶς δὴ τοσαῦτο Ald. πῶς δὴ· τοσοῦτον Par. L. πῶς δῆτα τοῦτο Ven. Flor. Farn. Rob. De formis τοσοῦτο et τοσοῦτον v. ad Prom. v. 802. In fine versus a Schutzio et a me olim λόγον scriptum est. Multum praestat λόγου, quod libri habent.

mvp-comment-147-1 ἔχρησας: χο. Ven. Flor. Rob. ε. Μ. G. Ald. Turn.

mvp-comment-148-1 τί μήν;: Hinc in M. personae lineolis praefixis discernuntur. In Ven. Flor. Rob. Apollinis et chori, in G. Ald. Turn. Apollinis et Eumenidum nomina siglis significantur. τιμὴν M. G. Ven. Ald. Rob. Turn. τί μή Flor. ut Cantero scribendum videbatur. Recte Abreschius τί μήν; V. ad Ag. v. 14.

mvp-comment-149-1 δέκτωρ: δ᾽ ἔκταρ G. Ald. δ' έκτωρ sic Rob. δ᾽ ἔκτωρ ex Farn. affertur. δ' έκτωρ Ven. Emendate δέκτωρ Turn. De M. Flor. mihi non constat. Videtur autem M. δ᾽ ἔκτωρ vel δ᾽ ἕκτωρ habere: nam in margine adscriptum est οἶμαι δέκτωρ.

mvp-comment-150-1 τί γάρ; ... νοσφίσῃ: τί γὰρ Μ. G. Ald. Rob. Τurn. τίς γὰρ Ven. Flor. Farn. νοσφίσῃ M. G. Ald. Rob. Turn. νοσφίσει Ven. Flor. Farn. Scholiastes τί προςτέταχθε ποιεῖν παρὰ (ser. περὶ ἀνδροφόνου γυναικός;

mvp-comment-151-1 αὐθέντης: Hic versus Apollini continuatur in M. G. Ven. Flor. Farn. Ald. χο. Rob. Ευ. Turn. Chori hunc versum esse non potest dubitari. Iterat hanc sententiam chorus v. 595. οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν. Intellexit etiam scholiastes hunc versum a choro proferri: haec enim adnotavit, ὁ τοῦ ᾿Αγαμέμνονος φόνος οὐκ ἦν αὐθέντης, ὅ ἐστι μιαρός. In Flor., ut Linwoodius dicit, scriptum est αὐθέντης.

mvp-comment-152-1 ἤρκεσας: απ. Rob. Turn. Lineola praefixa in M. Nulla nota in Ven. Flor. εύμ. G. Ald. καὶ παρ' οὐδὲν ἠρκέσω M. G. Ven. Flor. Ald. Rob. Τurn. ἀρκέσω Par. ἀρκέσει non male Bothius. Wellauerus ηρέσω vel δέσω scribendum putabat. Quorum ἠρέσω ferri hic non potest, δέσω probabile est. Puto tamen Aeschylum scripsisse ἢ κάρτ' ἄτιμα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἧκέ σοι Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.

mvp-comment-153-1 ἀπέρριπται: ἀπέρσιπται Ald.

mvp-comment-154-1 γίγνεται: Libri γίνεται.

mvp-comment-155-1 μόρσιμος: μόρσιμος Rob. et sic Farn. μόρσιμον Ven. Flor. μόρσιμοι M. G. Par. Ald. μορσίμη Turn.

mvp-comment-156-1 ὅρκου 'στὶ ... φρουρουμένη: ὅρκου 'στὶ Porsonus. ὅρκούστι Μ. ὅρκους τι G. Par. Ald. ὅρκους τί, ad i supra adscripto ε, Ven. Flor. ὅρκοις τι ex suo codice affert Rob. qui ὅρκος τὶς dedit. ὅρκου τὲ Turn. φρουρουμένη vitiose Ald. Rob.

mvp-comment-157-1 εἰ ... χαλᾷς: ἢ Ven. Rob. ή reliqui. Recte Canterus εἰ. χαλᾷς Rob. χαλαῖς Μ. G. Ald. Turn.

mvp-comment-158-1 τὸ μὴ τίνεσθαι: Libri τὸ μὴ γενέσθαι. Scribendum τὸ μὴ τίνεσθαι. Vidit hoc etiam Meinekius ad Menandrum p. 226. Sophocles Oed. Col. v. 993. πότερα πυνθάνοι ἄν, εἰ πατήρ σ᾽ ὁ καίνων. ἢ τίνοι ἂν εὐθέως; δοκῶ μέν, εἴπερ ζῆν φιλεῖς, τὸν αἴτιον τίνοὶ ἄν, οὐδὲ τοὔνδικον περιβλέποις. Linwoodius, miro iudicio multo rectius Petersenum τὸ μηδἕπεσθαι coniecisse putans, hoc recepit. Id si vellet, debebat saltem scribere μήθ' - μήτ.

mvp-comment-159-1 Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν: Huic versui in M. G. Ven. Ald. Turn. Apollinis nomen praefixum est. Nullam personae notam habent Flor. Rob. ὀρέστην σ' ἐνδίκως Rob. Turn. ὀρέστην γ' ἐνδίκως M. G. Ald. ὀρέστην ἐν δίκαις Ven. Flor. ἄνδρας κατεῖν codex Robortelli: ipse e Sophiani emendatione ανδρηλατεῖν dedit, quod celeri libri habent.

mvp-comment-160-1 οἶδα ... κάρτα σ᾽: οίδα M. G. Ald. Rob. Turn. ούτοι Ven. Farn. et adscripto γρ. οἶδα Flor. Dubitari potest an εἶδον aptius scriberetur. κάρτας pro κάρτα σ' G. Ald.

mvp-comment-161-1 Παλλὰς ... ἐποπτεύσει: δὲ παλλὰς e Sophiani emendatione Rob. δ᾽ ἐπάλλας Μ. δ᾽ ἐπ᾽ ἄλλας G. Ald. Turn. Ven. (Bekkero teste Flor. Farn. codex Robortelli. Ex Ven. Flor. δὲπάλλας Franzius affert. ἐποπτεύσει Μ. G. Ald. Rob. ἐποπτεύει Ven. Flor. Farn. ἐποπτεύσεις Turn.

mvp-comment-162-1 λίπω: οὔπω μὴ sola Ald. Deinde λίπω Porsonus. Libri λείπω. γ. quae dixi ad Med. v. 1120. et ad Oed. Col. v. 1024.

mvp-comment-163-1 πόνον πλέον τίθου: πλέω Auratus aliique, idque olim recepi. Sophocles Ai. v. 362. μὴ κακὸν κακῷ διδοὺς ἄκος, πλέον τὸ πῆμα τῆς ἄτης τίθει. Sed non mutandum est quod libri habent, καὶ πόνον πλέον τίθου. Hoe dicit, praefer laborem, si placet. τίθου, ad or supra adscripto ει, Ven. τίθοι, supra adscripto ου, Flor.

mvp-comment-164-1 λόγῳ: Libri λόγῳ. Melius videtur ψόγῳ.

mvp-comment-165-1 πὰρ ... λέγει: πάρ M. Ven. Flor. Rob. παρ G. παρ' Ald. Turn. παρὰ scripsit Porsonus. Deinde libri λέγῃ·

mvp-comment-166-1 ἄγει ... δίκας: ἄγει Ven. Flor. Rob. Τurn. ἄγειν M. G. Par. Ald. Deinde δίκας M. G. Ald. Rob. Turn. δίκης Ven. δίκης (sic) Flor. δίκη Farn.

mvp-comment-167-1 φῶτα κἀκκυνηγετῶ: φῶτα κἀκκυνηγέτης M. G. Ven. Flor. Ald. φῶτα κακκυνηγέτης Rob. φῶτα καὶ κυνηγέτης Par. φῶτά γ' ὡς κυνηγέτης Farn. φῶτα καὶ κυνηγέτις Turn. Stanleius scribendum putabat καὶ κυνηγετω. Scribendum potius κἀκκυνηγετώ. Ita Erfurdtius. Euripides in lone ν. 1422. ὦ Ζεῦ, τίς ἡμᾶς ἐκκυνηγετεῖ πότμος;

mvp-comment-168-1 ἀρήξω: ἐγὼ δ᾽ ἄρ᾽ ἥξω Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-169-1 θεοῖς: θεοῖς Ven. Flor. Rob. Τurn. θεοῖσι M. G. Ald.

mvp-comment-170-1 εἰ προδῶ: ɛ in ǹy mutavit Porsonus. V. de part. av II. 7.

mvp-comment-171-1 ἄνασσ' Ἀθάνα: Postquam chorus ex orchestra aliit et Apollo in templum se recepit, mutatur scena. Conspicitur templum Minervae Poliadis in arce Athenarum. Advenit Orestes et supplex ad simulacrum deae accedit. κελεύμασι Farn.

mvp-comment-172-1 δέχου δὲ: δούχου vitium Ald. δὲ omittit Par.

mvp-comment-173-1 οὐ προςτρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα, ἀλλ' ἀμβλὺς ἤδη προςτετριμμένος τε πρὸς ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν: Libri οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα, ἀλλ᾽ ἀμβλὲν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασι βροτῶν. Versu secundo προςτετριμμένην Par. sed alterum supra adscriptum est. Versu tertio πορεύμασιν Porsonus. In secundo versu olim scripseram προςτετριμμένον πάρος, quod mallem neque a Schützio receptum esset neque iterum prolatum a Reisigio Coni, in Aristoph. p. 71. Non magis probari potest quod mihi aliquando et deinde aliis in mentem venit, προςτετριμμένον τε πρό. Nam alienum hoc est ab hoc loco. Sed quod libri habent, ferri non potest. Neque enim praepositio ita in fine versus collocata eiusmodi exemplis confirmatur, quale hoc est in Sophoclis Oed. Col. v. 495. ἐμοὶ μὲν οὐχ ὁδωτά. λείπομαι γὰρ ἐν τῷ μὴ δύνασθαι μηδ᾽ ὁρᾶν, δυοῖν κακοῖν. Ibi enim praecedens interpunctio facit ut duorum versuum numeri arctius coniungantur. Similiter in Oed. R. v. 555. ἔπειθες, ἢ οὐκ ἔπειθες, ὡς χρείη μὲ ἐπὶ τὸν σεμνόμαντιν ἄνδρα πέμψασθαί τινα; Et in Philoct. v. 626. ubi sequitur statim incisio, οὐκ οἶδ᾽ ἐγὼ ταῦτ᾽. ἀλλ᾽ ἐγὼ μὲν εἶὶ ἐπὶ ναῦν· σφῶν δ᾽ ὅπως ἄριστα συμφέροι θεός. Deinde ipsa sententiae ratio ostendit non posse haec ita ab Aeschylo scripta esse. Denique quae sequuntur, ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν — πρόςειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά, non sunt connexa cum praecedentibus. Itaque, ut in Opusc. VI. 2. p. 45 seq. faciendum esse dixi, mutato versuum ordine, sic scripsi, οὐ προςτρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν· ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη προςτετριμμένον μύσος, ὅμοια χέρσον etc. Προςτετριμμένον μύσος dictum est ut πρόςτριμμα Ag. v. 378. Neque dissimiliter dicitur Prom. v. 331. γλώσσῃ ματαία ζημία προςτρίβεται. Videtur autem μύσος legisse scholiastes, qui haec adscripsit, ἄλλοις προςτριψάμενον τὸ μύσος, quamquam potuit sane ita interpretari, etiamsi non scriptum invenit μύσος. Quod restitui, ἀμβλὺς ἤδη προςτετριμμένον μέσος, confirmatur eo quod v. 465. Minerva dicit, ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς δρόμοις ἱκέτης προςῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις ἐμοῖς· AESCHYLUS II. 38 Quod enim καθαρός ει ἀβλαβής dicitur, idem est ἀμβλὺς ἤδη τὸ μύσος. Innocuus ad templum Minervae Orestes accedere poterat, quia hebetatum erat et evanuerat piaculum quod sibi contraxerat. Ipse Orestes ν. 437. οὐκ εἰμὶ προςτρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχει μύσος πρὸς χειρὶ τήμῃ τὸ σὸν ἐφημένου βρέτας. Πορεύμασιν itineribus est, ut Εuripides Iph. Αul. v. 300. νάϊον πόρευμα dixit. Vniversam autem horum versuum sententiam Orestes v. 443. sic repetit, πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις. Non recte hanc meam horum versuum emendationem impugnavit Schoemannus.

mvp-comment-174-1 σώζων: σώζων (σώζων Μ.) M. G. Ald. Rob. Turn. σώζων τ' Ven. (Bekkero teste) Flor. Farn.

mvp-comment-175-1 ἀναμενῶ: Libri ἀναμένω. Recte Stanleius in curis secundis ἀναμενῶ.

mvp-comment-176-1 εἶεν: Introeunt Furiae σποράδην in orchestram. ἔπι τ᾽ ἀν- δρος Α.

mvp-comment-177-1 μηνυτῆρος ... ἀφθέγκτου: μηνυτή, relicto duarum vel trium litterarum spatio, Ven. Idem, sed adscripto in margine μηνυτῆρος, Flor. μηνυτῇσιν Farn. ἀφθέκτου Farn. Rob.

mvp-comment-178-1 νεβρὸν: νεβρόν Victorius, et sic M. Franzio teste. νεκρὸν G. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob. Turn.

mvp-comment-179-1 ἐκμαστεύομεν: ἐμαστεύομεν Ven. Dindorfius scribendum putat ἐκματεύομεν. Recte fortasse. V. ad Ag. v. 1058.

mvp-comment-180-1 ἀνδροκμῆσι: ἀνδροκμῇσι Farn. Ald. ανδροκμοῖσι Flor. ἀρδροκμῆσι Rob. typographi errore, neque debebat Schoemannus dooozµžσi seribendum putare, quod dicendum esset γυιοκμήσι. Hoc dicunt Furiae, anhelant viscera ex multo virum defatigante labore, i. e. anhelamus ex multo labore quo virum persecutae sumus. Eodem modo ανδροκμής activum est infra v. 943. ἀνδροκμήτας δ᾽ ἀώρους ἀπεννέπω τύχας. Suppl. v. 652. μηδέ τις ἀνδροκμής λοιγὸς ἐπελθέτω τάνδε πόλιν δαΐζων. Choeph. v. 877. δοίη τις ἀνδροκμῆτα πέλεκυν ὡς τάχος. Et apud Euripidem Suppl. v. 524. οὐ βλάπτων πόλιν, οὐδ᾽ ἀνδροκμήτας προςφέρων ἀγωνίας.

mvp-comment-181-1 πᾶς: πᾶν pro πᾶς Rob.

mvp-comment-182-1 πόντον ... ἀπτέροις: πόντου Farn. ἀπέτροις Rob.

mvp-comment-183-1 που ... καταπτακών: ἐπί που Αld. καταπτακὼν Μ. G. Par. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob. καταπτιτακώς Turn. ex lemmate, ut videtur, scholii in ed. Rob. In M. scholion, καταπτήξας πρὸς τῷ ἀγάλματα, nullum lemma habet. Hue recte videtur referre Dindorfius Hesychii καταπλακών, καιταπλήξας, διαμαρτών, ubi καταπτακών, καταπτήξας scribendum esse, διαμαρτών autem ad καταπλακών pertinere vidit Lobeckius Paralip. p. 541.

mvp-comment-184-1 ὀσμὴ: ἐς μὴ ριο ὀσμὴ Ald.

mvp-comment-185-1 ὅρα, ὅρα: In G. adscriptum est ὁ αὐτὸς χορός. In Ald. Turn. xo. quod ceteri libri omittunt. Scholiastes recte τὸ αὐτὸ πρόςωπόν ἐστι. Dixerat princeps chori ea quae v. 243-252. continentur: nunc eadem persona carmen orditur quod sequitur. Sed non eadem persona totum carmen recitat, immo aperte his versibus colloquium continetur Furiarum. Distribuendos esse hos versus inter septem Furias, quae canunt dum reliquae in orchestram irrumpunt, neque antistrophica haec esse, et res ipsa monstrat et indicatum est a me in Opusc. VI. 2. p. 51.

mvp-comment-186-1 ὅρα, ὅρα μάλ' αὖ, λεῦσσέ τε πάντα, μὴ λάθῃ φύγδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας: ὅρα ὅρα μάλ' αὖ codices et Rob. δέα δρα μάλ' αὖ Ald. Turn. Deinde λεύσσε τὸν, erasis aliquot post λεύσσε litteris, Μ. λεύσσετὸν G. λευσσετὸν Ald. λεύσσετον Rob. λεῦσσε τὸν Ven. Flor. Turn. Deinde πάντα M. Ceteri πάντα. Deinde φύγδα M. Rob. Ven. et, ut videtur, Flor. Farn. φυγάδα G. Ald. Turn. Deinde libri ὁ ματροφόνος cum articulo. Denique ἀτίτας M. G. Ald. Rob. Τurn. ἀτίμας Ven. Flor. Farn. Scribendum erat δρα, ὅρα μάλ' αὖ, λεῦσσέ τε πάντα, μὴ λάθη σύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.

mvp-comment-187-1 ὃ δ᾽ αὖτέ γ' ἀλκὰν ἔχων: ὅδ' αυτέ γ' οὖν ἀλκὼν ἔχων M. G. Par. Ald. Turn. αὐτε γοῦν ἀλκὰν ἔχων Rob. Farn. et Bekkero teste Ven. ὅδ᾽ αὖτέ γ' οὐκ ἀλκὰν ἔχων Victorius, et sic, ut Franzius dicit, Flor. qui potius cum Ven. Farn. consentire videtur. Scribendum ὃ δ' αυτέ γ' ἀλκὰν ἔχων.

mvp-comment-188-1 περὶ βρέτει πλεχθεὶs: περὶ βρέτει Rob. Turn. περιβρέτει M. G. Ald. περιβλέπει Ven. Flor. Farn. Deinde πλαγχθεὶς Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-189-1 χερῶν: Libri χερῶν. Recte Scaliger et Wakefieldius χρεῶν. Et legisse hoc videtur scholiastes, qui haec adnotavit, ἀνθ' ὧν ἡμῖν χρεωστεῖ πρόςφυξ θέλει γενέσθαι τῆς θεοῦ. Quamquam potest hoc ad solum vocabulum ὑπόδικος pertinere, quod Hesychius ita interpretatur, ὑπεύθυνος, χρεώστης, ἔνοχος δίκης.

mvp-comment-190-1 τὸ δ᾽: τὸ δ' Victorius. Libri τόδ'.

mvp-comment-191-1 δυςαγκόμιστον, παπαῖ: θυσαγκόμιστρον Ven. Flor. Farn. Male δυςαγκόμιστον ad praecedentia referebatur, fracta orationis vi. Interpungendum esse post χαμαί, si quem non sensus admoneret, vel scholiastae admonere poterant, qui haec adscripserunt, τὸ ἅπαξ χυθὲν αἷμα δυςίατον, et πᾶν διερὸν ἐκκεχυμένον εἰς τὴν γῆν δυςαγκόμιστον. τοιοῦτο οὖν καὶ τὸ αἷμα. Deinde παπαί Farn.

mvp-comment-192-1 τὸ διερὸν πέδῳ χύμενον: τὸ διερὸν Victorius et sic M. τόδ᾽ ἱερὸν G. Ald. τὸ δ' ἱερὸν Ven. Flor. Farn. Turn. τὸ δι᾽ ἱερὸν Rob. Deinde libri πέδῳ, praeter Par. qui πέδον habet. Denique libri κεχυμένον, praeter Ald. in qua ob male lectum compendium codicis κεχνμίον est. Porsonus χύμενον. V. Elmsl. ad Heracl. v. 76.

mvp-comment-193-1 φεροίμαν βόσκαν πώματος: βοσκαν φεροίμαν M. G. Par. Ald. Rob. Turn. βοσκὰν φεροίμην Ven. Flor. Scribendum esse φεροίμαν βοσκαν vidit etiam 38* Wellauerus. Deinde πώματος M. G. Ald. Rob. Turn. πόματος Par. Flor. πόρπατος Ven. Farn.

mvp-comment-194-1 καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω: καὶ ζῶντας codex Rob. Deinde ἰσχνάνασ' Turn. ἰχνάνασ' M. G. Ald. Rob. ἰσχύνασ' Ven. Flor. Deinde αἰσπήζομαι codex Rombortelli: ipse απάξομαι dedit, ut ceteri habent praeter Ald. in qua ἀπάζομαι est. Denique καὶ κάτω Rob.

mvp-comment-195-1 ἀντίποιν᾽ ὡς τίνῃς ματροφόνας δύας: ἀντιποίνους τείνεις Μ. ἀντιποίνους τείνης Rob. ἀντιποίνους τείνεις G. Par. Ald. ἀντιποίνους τίνεις Turn. ἀντιποίνους τίνης (τίνης Vict.) Ven. Flor. Victorius. ἀντιφοίνους τίνῃς, supra adscripto ἵνα ad τίνης, Farn. Deinde libri μητροφόνας δύας. Casaubonus ματροφόνου δύας. Vulgatum ἀντιποίνους τίνης qui defensum iret ellipsi particulae va, de qua a Lamberto Bosio et eius editoribus dictum est, graviter falleretur. Illa enim Homerica, ἀλλ᾽ ἄγε νῦν ἐπίμεινον, ἀρήτα τεύχεα δύω· — θάπτε με ὅττι τάχιστα, πύλας Αίδαο περήσω, et simmilia, nullam continent ellipsin, sed orta est ista loquendi ratio ex deliberatione. V. Opusc. 1. p. 208. seq. Potuit Aeschylus scribere artiποίνους τίνειν ματροφόνους δύας, possunt ante hunc versum aliquot verba in iisque particula, e qua penderet coniunctivus, excidisse: sed vera videtur elegans Schützii emendatio, ἀντίποιν᾽ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας. Similiter dictum est in Persis v. 471. ὧν ἀντίποινα παῖς ἐμὸς πράξειν δοκῶν.

mvp-comment-196-1 ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν: Libri ὄψει δ᾽ ἐκεῖ τις ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν, nisi quod ἤλιτε habent Ven. Flor. et βροτον G. Ald. Turn. In Farn. εἰς ad ἄλλον supra adscriptum est. Heathius og scribendum vidit, quod Faehsius in Par. esse dicit. ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν recte Schutzius.

mvp-comment-197-1 ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' οὐκ εὐσεβῶν: Libri τίν' ἀσεβῶν, nisi quod τίτ᾽ ἀσεβῶν habent Ald. Turn. Wellauerus post τιν ἀσεβῶν excidisse putabat quod dochmiacum expleret. Veri similius est scripsisse Aeschylum ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν οὐκ εὐσεβῶν. Si per errorem scriptum erat ἀσεβῶν pro εὐσεβῶν, consequens erat ut οὐκ omitteretur.

mvp-comment-198-1 ἔχονθ᾽: ἔχονθ' Victorius, et sic Franzio teste M. Ceteri ἔχοντ'. Adscriptum est ?ωνικόν in Farn.

mvp-comment-199-1 Ἅιδης: άδης Ven. Flor. Rob. άδος Αld.

mvp-comment-200-1 ἔνερθε: ἔνερθεν Farn.

mvp-comment-201-1 ἐπωπᾷ φρενί: ἐπωπᾷ φρενί M. G. Ald. Turn. ἐπωπᾶ τῇ φρενὶ Rob. ἐποπτᾶ τῇ φρενὶ Ven. Flor. ἐποπτᾶ τῇ φρενει Farn.

mvp-comment-202-1 φωνεῖν: φρωνεῖν vitium Ald. unde φρονεῖν Turn.

mvp-comment-203-1 χερός: Iacobsius Anthol. t. XII. p. 10. ad epigr. incert. 239. scribendum putabat βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χρέος μητροκτόνον, μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει. Εt distinctio haec est in ed. Rob. Equidem, quum libri habeant χέρος, neque id reprehendi possit, nihil novandum esse existimo.

mvp-comment-204-1 ἔκπλυτον: ἔκπλητον Ald. Eadem mox τοταίνιον.

mvp-comment-205-1 χοιροκτόνοις: χειροκτόνοις Rob. χοιροκτόνοις supra adscripto χει Par. teste Boissonado adnot. in Zachariam scholast. p. 408.

mvp-comment-206-1 ὅσοις ... ἀβλαβεῖ: 8ools M. G. Par. Ven. Flor. Rob. östois Ald. unde öçTIS infelici coniectura Turn. aßhaß Par. et ante correctionem G.

mvp-comment-207-1 χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.: καθαίρει malebat Stanleius. Deinde γηράσκων M. G. Ald. Rob. Turn. ye didúozor Ven. Farn. et yɛ supra adscripto Flor. Nexum turbare hunc versum et ab hoc loco alienum esse dixi in Opusc. VI. 2. p. 55. seq. Delendum eum esse viderat iam Musgravius. Adscriptus fuit ad versus 277. 278. Similis versus apud Stobaeum CXXVI. 8. legitur, χρόνος δ᾽ ἀμαυροῖ πάντα κεἰς λήθην ἄγει.

mvp-comment-208-1 Ἀργεῖον: ἀργείων Ven.

mvp-comment-209-1 Λιβυστικοῖς: Libri ßvorizois. Ea adiectivi forma Aeschylus usus est in Suppl. v. 266. et in Myrmidonibus fr. 145. Tzetzes ad Lycophr. v. 519. καὶ Αἰσχύλος μυθικῶς “ εἶτ᾽ ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου σπόρου Τρίτωνος ἐν τόποις Λιβυστίοις,” ita enim codices duo Vitebergenses aliique et Favorinus in v. tqiyέvvytos. Auratus et Casaubonus scribendum putarunt Aißvotizs. Eo non opus est: zooaç enim, ut saepius in huiusmodi formulis, abundat.

mvp-comment-210-1 χεῦμα ... πόρου: ἀμφιχεῦμα Ald. σπόρου Tzetzes.

mvp-comment-211-1 κατηρεφῆ: zatŋoeg лóda si scripsit Aeschylus, non videtur aliud significare potuisse quam pedem nube amictum, ut hoc dixerit, sive palam incedens, sive latens opem fert amicis, oppositumque sit ỏo òv nóða Tidéra, i. e. recto pede in campo stare, inter ipsos quibus praesidio est. Comparari quodammodo potest quod Sophocles dixit in Oed. R. v. 419. βλέποντα νῦν μὲν ὄρθ᾽, ἔπειτα δὲ σκότον. V. Opusc. VI. 2. p. 56. seqq. VII. p. 4. seq. Dubitari tamen potest an non scripserit Aeschylus xaτηorqй. Et videri potest aliud legisse scholiastes qui haec ita interpretatus est, καταβάλλει γὰρ ἡ ὀρθοῖ, quod scholion non invenitur in M. G. sed Triclinii esse videtur. Burgesius zaraqεon, similiterque Fritzschius (Zweiter anhang zu O. Müllers Eumeniden p. 39.) zaτηfεoñ scribendum esse censuit, ut intelligeretur Minerva aut stans inter eos quibus praesidio est, aut deorsum ex aere delata. Neque caret haec con-. iectura probabilitate.

mvp-comment-212-1 ὅπως γένοιτο: Quum dicit önws yévoito, optare se ait, ut veniat illa, quo, si velit, opem ferat. V. ad Soph. Ai. v. 1222.

mvp-comment-213-1 οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥςτε μὴ οὐ παρημελημένον ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ' ὅπου φρενῶν, ἀναίματον βόσκημα τῶνδε δαιμόνων.: Hos versus inter tres Furias distribuendos esse indicavi in Opusc. VI. 2. p. 61. τῶνδέ μοι Farn. ovtis o Ven. Farn. et adscripto in margine yo. ovτoi σè Flor. Deinde vains Farn. áðŋvalois Ven. et ad ultimam syllabam supra adscripto as Flor. Jos tε pro stɛ Ald. qui tam mirus error ex eo ortus est, quod in G. quum librarius neglecto çre scripsisset in, statim autem animadverso errore hanc voculam mutasset in wore, confusi ductus litterarum un et a negligentius considerati speciem praebent similem litterarum ρου. μαθῶν θ' Rob. Libri αναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιά. Scholiastes ἀναίματον ita interpretatur, simul aliam lectionem, ἐναίματον, commemorans, ὁ μηδὲ αἷμα σχήσων ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ γενησόμενος σκιά· οφήσομεν γάρ σου τὸ αἷμα (conf. v. 261.). ἢ ἐναίματον, ἀντὶ τοῦ. ζῶντά σε νεκρὸν ποιήσομεν. Heathii coniecturam, σκιάν, Schutzius recepit, post δαιμόνων commate interpungens, ut δαίμονες intelligerentur Furiae. Verum sic σκιάν languidius adiectum est. Quare olim ita interpunxi, αναίματον βόσκημα, δαιμόνων σκιάν, ut acerbe diceretur Orestes futurus esse umbra dei alicuius, quemadmodum in Iliade V.242. de diis dicitur τούνεκ' αναίμονές εισι. Postea in Annalium Vindobonensium vol. CXI. p. 250. aliam et, ut puto, veriorem rationem ineundam esse ostendi. Nam δαίμονες dicuntur sane Furiae: sed accuratius definiendum erat illud δαιμόνων. Quod autem libri habent, σκιά, ex interpretatione in ipsius poetae versum illatum est. Quare scripsi, ἀναίματον βόσκημα τῶνδε δαιμόνων.

mvp-comment-214-1 ἀλλ᾽: οὐδ pro ἀλλ' Ven. Flor.

mvp-comment-215-1 καθιερωμένος: καθιερωμένος Ald. Addidi interrogationis signum. V. Opusc. VI. 2. p. 61. VII. p. 19.

mvp-comment-216-1 καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς: Hunc et sequentem versum choro continuandum esse vidit Stanleius. In G. Ald. Turn. Apollini tributi sunt. In M. versui 302. lineola praefixa est. Nulla personae nota in Ven. Flor. καὶ ζῶν μἐδαίσεις Ven. Farn. πρὸς βοροσφαγείς codex Robortelli: ipse ex Sophiani emendatione dedit προς βωμῷ σφαγείς, quod est in celeris libris.

mvp-comment-217-1 ὕμνον δ᾽ ἀκούσει: ὕμνον ἀκούση Ven. ὕπνον ἀκούσῃ Flor. Ceteri ὕμνον δ᾽ ἀκούσῃ.

mvp-comment-218-1 ἄγε δὴ: Chori nota adscripta est in M. G. Ven. Flor. Ald. Rob. Turn. Hos anapaestos constare ex systemate et antisystemate atque epodo ostendi in Opusc. VI. 2. p. 63.

mvp-comment-219-1 δεδόκηκεν: δεδόκηκεν Μ. G. δεδόκηκε Turn. δεδόκημεν Ven. Flor. Farn. Ald. Rob.

mvp-comment-220-1 λάχη τὰ: λάχητα κατ' Αld.

mvp-comment-221-1 ὡς ἐπινωμᾷ ... ἀμά: ὡς ἐπὶ νωμᾷ G. ὡς ἐπὶ νομᾶ Ald. In fine versus libri ἅμα, Canteri emendatio est αμά.

mvp-comment-222-1 εὐθυδίκαιοí θ᾽ ἡδόμεθ᾽ εἶναι: εὐθυδίκαι θ᾽ οἶδ' οίμεθ᾽ εἶναι Μ. ut Franzius dicit. εὐθυδίκαι θ' οἱδοίμεθ᾽ εἶναι G. Rob. et, ut alii dicunt, M. εὐθυδίκα θ' οἱ δοίμεσθ᾽ εἶναι Ald. εὐθυδίκαι δ᾽ ἐδοίμεθ᾽ εἶναι Par. εὐθυδίκαι τ᾽ οἶδ᾽ οἶμαι θεῖναι Ven. Flor. Farn. εὐθύδικαί ' εὐθυδίκαι Viel.) ἡδόμεσθ' είναι Turn. Vict. εύθυδίκαι δ᾽ ἡδόμεθ' είναι Canterus. Scribendum erat εὐθυδίκαιοι δ᾽ ἡδόμεθ᾽ εἶναι. Illud Casaubonus viderat, 9' in δ' esse mutandum. εὐθυδίκαιοι simile verbum est atque ὀρθοδίκαιοι infra v. 976.

mvp-comment-223-1 τοὺς μὲν καθαρὰς ... χεῖρας προνέμοντας: τοὺς μὲν καθαρὰς | χεῖρας προσνέμοντας M. G. Ald. Rob. Turn. nisi quod Ald. πρὸς νέμοντας habet. τοὺς μὲν καθαρὰς (καθαρᾷ Farn.) χεῖρας προνέμοντας Ven. Flor. Farn. Quod Turnebus inter τὰ ἄλλως εὑρεθέντα ἐν τισὶν ἀντιγράφοις affert, χεῖρας ἔχοντας, id, quum ille in Orestea nullo codice praeter Aldinam editionem usus sit, non dubito quin coniectura sit, quam in textum non ausus est recipere. Bis tantum ille in Eumenidibus aliam scripturam adnotavit, hie et mox v. 358. sed etiam hoc altero loco talem quae coniecturae speciem prae se ferat. Non recte olim scripsi τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντο. Etenim non veri simile est librarios pluralem posuisse, quum singulari numero sequatur ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ. Sed, ut strophica horum anapaestorum ratio docet, scribendum potius est, τοὺς μὲν καθαρὰς * καθαρῶς* χεῖρας προνέμοντας.

mvp-comment-224-1 οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾿ ἡμῶν: Libri οὔτις ἀφ᾿ ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει. Hiatum, qui ita inter hunc et sequentem versum est, Porsonus emendata verborum collocatione removit.

mvp-comment-225-1 ἀλιτών, ὥςπερ ὅδ᾽ ἀνήρ: Libri αλιτρῶν. Recepi olim Stanleii coniecturam ἀλιτῶν. Neque dubitari potest quin verum sit hoc verbum: sed scribi debet akıτών, ut Auratus voluerat. Nam praesens huius verbi neque exstat, neque hic commodum est. Libri ἀνήρ. Correxit Porsonus.

mvp-comment-226-1 φονίας: φονίους Par.

mvp-comment-227-1 θανοῦσιν: θανοῦσιν M. G. Par. Ven. Flor. Ald. Rob. v abiecit Turn.

mvp-comment-228-1 παραγιγνόμεναι: Libri παραγινόμεναι. Deinde κράκτορες Par.

mvp-comment-229-1 ἔτικτες: Huic versui in Ven. Flor. Orestis nomen adscriptum est. ἔτεκες Ald. Turn. sed G. ut ceteri ἔτικτες.

mvp-comment-230-1 ἀλαοῖσι ... δεδορκόσιν ποινάν: ἀλαοῖσι Pauwius et sic Par. ἀλαοῖς Ven. Flor. Farn. αλαοῖσιν Μ. G. Ald. Rob. Turn. Deinde και omissum in Farn. Deinde δεδορκόσι Turn. δεδορκῶσιν Ven. Flor. Ceteri recte δεδορκόσιν. Μox ποινᾶν posuit Turnebus. ποινὰν recte M. G. Ald. Rob. In Ven. Flor. Farn. omissa sunt haec verba, ποινών, κλῦθ᾽. ὁ Λατούς γὰρ ἦνίς μ' ἄτιμον τίθησιν. Adscriptum in Farn. λξ β'.

mvp-comment-231-1 κλῦθι· ὁ Λατοῦς: κλῦθ᾽ ὁ λατους M. G. Rob. κλύθ᾽ ἑλατους vitium Ald. Inde Turn. κλύθι. Λατούς.

mvp-comment-232-1 τίθησιν: τίθησιν M. G. Ald. Rob. v omisit Turn.

mvp-comment-233-1 τόνδ᾽: τόνδε γ' ἀφαιρούμενος Farn.

mvp-comment-234-1 πτῶκα, ματρῷον: πτῶκα Rob. ex emendatione Sophiani et Turn. πτάκα M. G. Ald. codex Robortelli. πτᾶκα Ven. Flor. Deinde ματρῷον Arnaldus. Libri ματρώϊον. In Farn. adscriptum συνίζησις.

mvp-comment-235-1 ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ: ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ M. G. Ald. Turn. ἐπὶ δὲ τῷ τεφθυμένω Rob. ἐπὶ δὲ τῶ τότε θυμένῳ Flor. ἐπὶ δὲ τῶ τότε θυμουμένω Ven. (Bekkero teste et Farn.

mvp-comment-236-1 μέλος παρακοπά: μένος Ven. Flor. Farn. παράκοπα Ven. Flor.

mvp-comment-237-1 παραφορὰ φρενοδαλής: παραφορά M. G. Ald. Rob. Τurn. παραφοραὶ Par. παράφρονα Ven. Flor. Farn. Deinde φρενοδαλής M. G. Ven. Flor. Ald. Rob. In margine M. adscriptum οἶμαι φρενοδαής. Id habet Par. φρενοδαλὶς Turn. Scholion enim in Rob. sic scriptum Φρενοδαλίς.) παρακίνησις τῶν φρενών. Sed M. non habet lemma.

mvp-comment-238-1 Ἐρινύων: ἐρινύων Μ. G. Ald. Rob. ἐριννύων Ven. Flor. Turn.

mvp-comment-239-1 αὐονὰ βροτοῖς: αὐονὰ βροτοῖς M. G. Par. Ald. Rob. Turn. αὔονα βροτοῖς Ven. Flor. Farn. Scholion in M. nullo praefixo lemmate, ὁ ξηραίνων τοὺς βροτούς. Hinc Victorius αὔων βροτούς. Εtym. Μ. p. 170. 45. αυόνη, ή ξηρότης, παρὰ τὸ αὔω, τὸ ξηραίνω, αυόνη, ὡς ἔχω ἐχόνη καὶ ἀμπεχόνη, καὶ πείρω περόνη, καὶ βάλλω βελόνη. Idem p. 171, 52. αὐόνη, λύπη, κραυγή, αυχμός, φθορά, κακοπάθεια, ξηρασία. Strepitum hoc vocabulum significat apud Simonidem in carmine de mulieribus v. 20. ἀλλ' ἐμπεδῶς ἄπρηκτον αὐονὴν ἔχει. Eam significationem si hic admittimus, ἀφάρμακτος αὐονὰ βροτοῖς hymnus dicetur dissonus clamor mortalibus. Sed illa significatio lonica esse videtur, ut apud Atticum poetam alteri posthaberi debeat. Et multo gravius ὕμνος ἀφόρμικτος dicitur esse tabes mortalibus.

mvp-comment-240-1 ἐμπέδως ἔχειν, θνατῶν: ἐκπέδως ἔχειν Ald. Deinde libri θανάτων. Emendavit Canterus.

mvp-comment-241-1 αὐτουργίαι: αυτουργία Turnebus. αὐτουργίαις M. G. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob.

mvp-comment-242-1 ξυμπέσωσιν: ξυμπέσωσιν Τurnebus, ξύμπασωσιν Μ. ξύμπας ὦσιν G. Ven. Ald. ξύμπας ὦσι Flor. σύμπας ὦσιν Farn. ξύμπασωσεν Rob. In Farn. ad haec verba ἔχειν θανάτων τοῖσιν αὐτουργίαις | σύμπας ὦσιν μάταιοι, adscriptum est περισσὰ β'.

mvp-comment-243-1 τοῖς: τοῖσιν Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-244-1 ὑπέλθῃ: ὑπέλθοι Ven. Flor. Farn. ὑπέλθη ut ceteri Ald.

mvp-comment-245-1 ἄγαν: άγαν γ' Farn.

mvp-comment-246-1 ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ: Orestis nomen praefixum in Flor. ἐπὶ δὲ τῶ τότε υμουμένω Ven. ἐπὶ δὲ τῷ τε θυμουμένω Farn.

mvp-comment-247-1 παρακοπά: παράκοπα Ven. παρακοπᾶ Ald.

mvp-comment-248-1 παραφορὰ φρενοδαλής: παραφορά Αld. Rob. Turn. παράφρονα M. G. Ven. παράφρονα sine accentu Flor. Deinde φρενοδαλής G. Ven. Flor. Ald. Rob. φρενόδαλης Μ. φρενοδαής Par. φρενοδαλὶς Turn.

mvp-comment-249-1 ὕμνος ... Ἐρινύων: ὕμνοις G. Par. ἐξ ἐρινύων M. G. Ald. Rob. ἐξ ἐριννύων Ven. Flor. Turn.

mvp-comment-250-1 NA: Libri ut quisque supra v. 331.

mvp-comment-251-1 γεινομέναισι ... ἐφ᾽ ἁμὶν: Chori nomen praefixum in Flor. γιγνομέναισι M. G. Ald. Rob. Turn. γινομέναισι Ven. Flor. Cur γεινομέναισι scripserim quivis intelliget. Libri ἡμῖν. Correxit Porsonus.

mvp-comment-252-1 ἀθανάτων δίχ᾽ ἔχειν γέρας: Libri ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, nisi quod in Ven. est ἀθανάτων ἀπέχειν χεῖρας. Scholiastes μὴ πλησιάζειν ἡμᾶς τοῖς θεοῖς. Eversius, ut O. Millerus refert, scribendum coniecit ἀθανάτων ἀπ᾽ ἔχειν γέρας. Perspexit vitio laborare librorum scripturam, sed ἄπ᾿ ἔχειν non bene nec perspicue dictum est. Scribendum erat ἀθανάτων δίχ' ἔχειν γέρας. In fine versus ἐστὶν Farn. Ceteri ἐστί.

mvp-comment-253-1 συνδαίτωρ: συνδαίτωρ Turn. et, ut Franzius dicit, Flor. συνδάτωρ Μ. G. Par. Ven. Farn. Ald. Rob.

mvp-comment-254-1 παλλεύκων πέπλων δ᾽ ... ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην: Libri πανλεύκων (sic M. G. Ald. παλλεύκων Ven. Flor. Rob. Turn.) δὲ πέπλων | άμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην. Male haec et ab aliis tractata sunt et a Dindorfio. Scripsi, ut olim in Opusc. VI. 2. p. 68. παλλεύκων πέπλων δ' * ἀγέραστος* ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην.

mvp-comment-255-1 δωμάτων: δωμάτων Ald. Turn. δομάτων M. G. Ven. Flor. Rob.

mvp-comment-256-1 ὅταν: ὅταν Ald. Turn. ὅτ' ἂν M. G. Ven. Flor. Rob.

mvp-comment-257-1 τιθασὸς ... φίλον: τιθασὸς Porsonus et sic Par. τίθασος Turn. τίθασσος Rob. πίθασος M. G. Ald. et Franzio teste Ven. Flor. πίθασσος Flor. ut Linwoodius ait, et Bekkero teste Ven. πιθασσός Farn. Male ὃν pro ὤν Stanleio sive potius Aurato scribendum videbatur. Deinde φίλος Μ. G. Par. Ven. Flor. Ald. Rob. Recte Turnebus φίλον.

mvp-comment-258-1 ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι κρατερὸν ὄντ᾽ ἔθ᾽ ὁμοίως μαυροῦμεν νέον ἅλμα: ἐπὶ τὸν ὦ διόμεναι Μ. Rob. ἐπὶ τὸν ὦ, διόμεναι G. Ald. ἐπὶ τὸν ὢ διόμεναι Flor. Farn. ἐπὶ τὸν ὢ διαίνομαι Ven. Scholiastes διὰ μέσου, inquit, τὸ . Turnebus haec ita mutavit, ἐπιτόνως διόμεναι. Sequens versus in libris ita scriptus est, κρατερὸν ἄνθ᾽ ὁμοίως. Deinde μαυροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου (νεοῦ Ald.) M. G. Ald. Rob. Turn. μαυροῦμεν ἐφ᾽ αἵματος νέου Par. Ven. Flor. Farn. Aliter, atque in Opusc. VI. 2. p. 73. feci, hos versus emendandos esse censui. Certum est non scripsisse Aeschylum μαυροῦμεν ὑφ᾽ (vel ἐφ᾽) αἵματος νέου. Nam hoc metro pariter ac sententiae repugnat. Quare ὑφ' αἵματος νέου ex falsa interpretatione ortum esse, Aeschylum autem scripsisse putabam ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι κρατερὸν ὄντα περ, ὅμως μαυροῦμεν νέον αἷμα, ut Furiae se dicerent iuvenilem sanguinem obscurare, i, e. iuvenile robur exsorpto sanguine frangere. Et videtur mihi νέον αἷμα, etsi saepissime de recenti caede dicitur, significare posse iuvenilem sanguinem, quum αὐτάδελφον αἷμα, ζώφυτον αἷμα aliaque similia non raro inveniantur. Tamen nunc veri similius iudico, scriptum quidem fuisse νέον αἷμα, sed hoc ipsum depravatione ortum fuisse ex νέον άλμα. Reliqua autem leniore emendatione corrigi possunt. Ita enim scribendum videtur, ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι κρατερὸν ἂν ἔθ᾽ ὁμοίως μαυροῦμεν νέον ἅλμα. In quem (irruentes: quod eo facilius taceri potuit, quia ὤ interrumpit orationem), hei, persequentes obscuramus quamvis validum adhuc iuvenilem saltum, i. e. robur fugientis frangimus. Similis mox in his sententia est, καταφέρω ποδὸς ἀκμάν (σφαλερὰ τανυδρόμοις γὰρ κώλα), δύςφορον ἄταν.

mvp-comment-259-1 σπενδομένα δ᾽ ἀφελεῖν τινὶ τάςδε μερίμνας Μοῖρ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνει, μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν: σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας, θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμοῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν, μηδ᾽ ἐς ἄγκρισιν ἐλθεῖν. Ita M. a quo ceteri libri in paucis dissentiunt. σπευδόμαι δ' Αld. male lecto compendio. Hinc σπεύδομαι δ' Turn. Deinde τίνα τάςδε Αld. τινα τᾶςδε Rob. Deinde ἐμᾶσι pro ἐμαῖσι G. Ald. Denique ἐς έγκρισιν Ven. Flor. Farn. Rob. ἐς ἄκροισιν G. ἐπ' ἄκροισιν Ald. Turn. Vict. ἐς ἄγκρισιν, quod M. habet, commemoratum a Stephano primus recepit Canterus. εἰς ἀγκρισιν scribendum esse Pauwius vidit. Scholiastae haec adnotatio est, εὔχομαι τοῖς θεοῖς τελέσαι μου τὸ βούλημα καὶ μὴ εἰς μάχην μοι ἐλθεῖν. Praeterea in M. ad τάςδε μερίμνας supra adseriplum est τῆς κλυταιμνήστρας. Neque intelligi possunt hi versus ut in libris scripti sunt, neque emendandi conatus successum habuerunt. Videor mihi nunc haec recte emendasse: σπενδομένα δ᾽ ἀφελεῖν τινὶ τάςδε μερίμνας Μοῖρ᾽ ἀτελείαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνει, μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν. Moiga adscriptae, ut videtur, ad tirá explicationi 9ɛv cesserat. Dicitur autem Parca precibus, quibus Furiae invocantur, immunitatem a provocatione dare. Εμαῖσι λιταῖς enim passive dictum est. Ita in Sept. e. Th. v. 197. πρὸς μακάρων λιτάς. In Ag. v. 214. λιτὰς δὲ καὶ κληδόνας πατρῴους. In Euripidis Suppl. ν. 262. λιταὶ θεῶν.

mvp-comment-260-1 Ζεὺς γὰρ δειματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας ἧς ἀπηξιώσατο: ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας ἷς ἀπηξιώσατο Μ. G. Ald. Rob. Turn. nisi quod λέσχος est in Rob. et ἃς in G. Ald. Rob. et deinde απεξιώσατο in Rob. ζεῦ αἱματοσταγές etc. Ven. Flor. Farn. sed in Farn. οὐκ ὀρθῶς in margine adscriptum est. Deinde ὣς pro ἇς Farn. Quod Turnebus pro λέσχας ἇς ut aliam lectionem affert, μὲν σχάσας, ipsius haud dubie coniectura est. V. ad v. 310. Scholiastes ad ἔθνος τόδε adnotavit τὸ τῶν φονέων. Abreschius recte sensit, non de parricidis, sed de Furiis sermonem esse. Sed idem sine idonea caussa negavit αἱματοσταγές quadrare in Furias. Non ergo hanc ob caussam, sed propter metrum αἱματοσταγές in δειματοσταγές mutavi. V. ad Choeph. v. 828.

mvp-comment-261-1 μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ καταφέρω ποδὸς ἀκμάν (σφαλερὰ τανυδρόμοις ... καλα), δύςφορον ἄταν: Hi quinque versus, quibus in Farn. adscriptum est οὐκ ὀρθά, in libris leguntur post v. 368. Heathio veram eorum sedem monstranti obsecuti sunt Porsonus et omnes praeter Schoemannum, qui non recte de hoc carmine iudicavit. V. Annal. Vindob. vol. CXI. p. 258. seqq. οὖν omittit Rob. Deinde αλλομένα M. G. Turn. ἀλλομένα Ald. ἁλωμένα Rob. ἁλομένα, ut iam olim scripsi, Ven. Flor. Libri ἄγκαθεν. Correxit ante me Pearsonus. τὴν ὑδρόμοις Ald. Scholiastes τοῖς ταχυδρόμοις αὐτῶν κώλοις ἐπάγουσα τὰ σφαλερά μου καλα. ἢ ἀπ᾿ ἄλλης ἀρχῆς, καὶ τοῖς τανυδρόμοις γίνεται σφαλερὰ τὰ κῶλα διὰ τὴν ἐπιοῦσαν αὐτοῖς ἄτην δύςφορον ὑπ' ἐμοῦ. οἷον, καὶ οἱ ταχυδρόμοι οὐ δύνανται με ἐκφυγεῖν. Apparet δύσφορον ἄταν appositionem esse ad ποδὸς ἀκμάν, Η haec autem, σφαλερὰ ταχυδρόμοις γὰρ κώλα, in quibus a me additum est γάρ, in parenthesi posita esse.

mvp-comment-262-1 δόξαι τ᾿ ἀνδρῶν: δόξαι τ' ἀνδρῶν eliam M. δόξαι τ' ἀνδρῶ ΑΙ.

mvp-comment-263-1 τακόμεναι κατὰ γᾶς: τακόμεναι ad prius a supra adscripto η Flor. τ᾿ ἀκόμεναι G. Ald. Deinde libri κατὰ γῆν. Scripsi κατὰ γᾶς. Tum μηνύθουσιν Farn.

mvp-comment-264-1 ἡμετέραις: ἡμετέροις Rob. ἐφόδους μελανοίμοσιν Αld.

mvp-comment-265-1 ἐπιφθόνοις: ἐπὶ φόνοις Rob. Ceteri επιφόνοις. Emendavit Heathius.

mvp-comment-266-1 πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν ... λύμα: πίπτον Αld. οἶδεν M. G. Ald. Rob. οἶδε Ven. Flor. Turn. λυμα Ald. Turn.

mvp-comment-267-1 ποῖον ἐπὶ ... μύσος πεπόταται: τοῖον ἐπὶ Heathius. Libri τοῖον γὰρ ἐπί. Deinde μύσος Victorius. μύσος M. Ven. Rob. Turn. μῖσος G. Ald. Denique επιπόταται Rob.

mvp-comment-268-1 δνοφεράν ... ἀχλὺν κατὰ δώματος: κεδνοφεράν et καταδύματος Rob. ἀχλήν Αld.

mvp-comment-269-1 μένει γάρ: μένει γάρ, manet enim firmum hoc: sumus promptae, i. e. nos esse promptas. Ag. v. 1530. μίμνει δὲ μίμνοντος ἐν θρόνῳ Διὸς παθεῖν τὸν ἔρξαντα. V. Opusc. VI. 2. p. 74.

mvp-comment-270-1 τε: τε recte et necessario Wakefieldius. Libri δέ. Particulae τε και etiam in antistropha in eodem loco sunt.

mvp-comment-271-1 τε μνήμονες, σεμναὶ: τε τλήμονες σεμναὶ Par. τε μνήμονες τε σεμναὶ Ven. Flor.

mvp-comment-272-1 δυςπαρήγοροι: δυσπαράγωγοι Farn.

mvp-comment-273-1 ἀτίετα: ἀτίετα Canterus. ἀτίεται M. G. Par. Ald. Rob. Turn. ἀτίετον Ven. Flor. Farn.

mvp-comment-274-1 διχοστατοῦντ᾽: διχοστατοῦντο Ven. Flor. Rob. διχοστατοῦ | τ' Μ. G. Turn. διχοστατού | τ' Αld.

mvp-comment-275-1 λάμπα, δυςοδοπαίπαλα: λάμπαι Μ. G. Par. Farn. Ald. λαμπα Ven. Flor. Rob. λάμψαι Turn. Perperam Wieselerus scribendum coniecit λάπα, situ, quod verum putaverunt et alii et Dindorfius in Parisiensi editione Thesauri Stephani. Rectissime Canterus λάμπα. Vsus est hoc vocabulo Aeschylus, ut videtur, etiam infra v. 1022. et, ut Musgravius intellexit, Euripides in Suppl. v. 993. ubi scribendum est λάμπαι δ᾽ ὠκύθοοί νιν ἀμφιππεύουσι δι᾽ ὄρφνας. Nihil autem aliud ἀνηλίῳ λάμπα significatur quam sole destituta caligo, quae mox v. 388. δυςήλιον κνέφας dicitur. Sic in Simonidis carmine de Danae νυκτιλαμπεῖ κυανέῳ τε διάφοτανυσθείς, et sexcenta alia, in quibus lucis et similium rerum notio tantum ad augendum contrarium adiicitur. V. Seidl. ad Eur. Troad. v. 566. Deinde δυσοδοπαίπαλα M. Turn. δυσοδοπαίπαλα G. δυσόδῳ παίπαλα Ald. δυσοπαίπαλα Ven. Flor. Farn. Rob.

mvp-comment-276-1 δερκομένοισι: δερχομένοισι Ald. καὶ δερκόμενοισι, adscripto ἴαμβος, Farn.

mvp-comment-277-1 ἅζεται: οὐχ ἅζεται Turn. οὐχάζεται M. G. Ven. Flor. Farn. Rob. οὐχ ἄζεται Ald.

mvp-comment-278-1 δέδοικεν: Libri δέδοικε.

mvp-comment-279-1 θεσμὸν: θεσμῶν Par.

mvp-comment-280-1 τὸν μοιρόκραντον: μοιρόκραντον Turn. et, ut videtur, M. μοιρόκραντον G. Ald. μοιρόκρατον Rob. μυρόκραντον, ad v supra adscripto or, Ven. Flor.

mvp-comment-281-1 ἔτι δέ μοι ... γέρας παλαιόν: ἔπι δέ μοι γέρας etc. M. G. Ven. Flor. et sic Victorius. ἐπὶ δέ μοι γέρας etc. Ald. Rob. ἔστι δέ μοι γέρας etc. Turn. ἔπι scholiastes interpretatur ἔπεστιν. Scripsi ἔτι δέ μοι * μένει* γέρας παλαιόν etc. Nam iambum excidisse patet.

mvp-comment-282-1 κύρω: Libri κυρῶ. Metri caussa iam olim dedi κύρω. V. ad Soph. Ai. v. 314.

Commentary on the Eumenides (OCR draft) (Brief English notes on Aeschylus' Eumenides by F. A. Paley, 1885.) focus

mvp-comment-1-1 πρῶτον μέν] This is answered, according to the common Attic usage, by ἔπειτα in v. 29. First I make honourable mention of the Powers, Titanian and celestial, who have successively ruled the oracular seat; next, I go to declare their present will. - πρεσβεύω, Schol.

προτιμῶ.

The genitive θεῶν means her who of all the powers divine was the first giver of oracles. - Θέμις, who is called Τιτανὶς in Prom. 893 , represents the notion of law and justice as regulated not by human statutes but by divine will.

mvp-comment-2-1 ἢ δή] who, as all know, &c. So οὗ δὴ χολωθεὶς, Alcest. 5 ; see also Prom. 833 .

mvp-comment-3-1 θελούσης] The poet indirectly denies the truth of an old legend that Themis was forcibly ejected from the oracular seat by her sister Phoebe, the mother of Leto. Schol.

Πίνδαρός φησι πρὸς βίαν κρατῆσαι Πυθοῦς τὸν ᾿Απόλλωνα· διὸ καὶ ταρταρῶσαι αὐτὸν ἐζήτει ἡ Γῆ.

This note perhaps refers to the birthday present' from his grandmother Phoebe. The legend that Apollo dispossessed Themis is given at some length in Eur. Iph. T. 1260 seqq. It was in the mind of the poet in this play to deny the hostility of the gods against each other, and to represent them in their more beneficent aspect. It was a custom to bring presents, thence called ὀπτήρια, at the first sight of a newly-born child; see Eur. Ion 1127 .

mvp-comment-4-1 παρώνυμον] The name Phoebus came from Phoebe, either derived from it by the masculine termination, or with the interval of one, as παρ' ἡμέραν, ‘every other day.'

mvp-comment-5-1 λιπὼν δὲ κ.τ.λ.] The sense is, 'So he, leaving the island of his birth, came first to the shore of Attica, from which he was conducted with great honour by a Sacred Way then first made from Athens to Delphi by the descendants of Erichthonius the son of Hephaestus. On the via sacra alluded to, see Wordsworth's Greece, p. 237 , who describes the rugged and uneven nature of the soil, ἀνήμερον χθόνα. The Schol. records a ceremony kept up till later times, of pioneers carrying mattocks leading the annual procession of θεωροὶ to Delphi. ibid. χοιράδα] The low-lying reef, lit. 'hog's-back,' a term applied in disparagement to the barren island which the god exchanged for the wealthy Delphi (Schol.). See Pers. 423 .

mvp-comment-6-1 ἕδρας] ‘his sacred seat on Parnassus.'

mvp-comment-7-1 Either ἡμερώσαντες οι τιθέντες (θέντες) ἥμερον would be a more usual expression. The verb is technically applied to cutting roads through waste country. So Herod. 1. 126

ἐξημερῶσαι τόπον ἀκανθώδη.

Eur. Herc. F. 20

έξημερῶσαι γαῖαν.

mvp-comment-8-1 Δελφός] The eponym king or hero of the country came out to meet the god and give him an honourable reception. The Schol. cites a grammarian who wrote a commentary on Callimachus, to prove that Delphus was the son of Poseidon and Melaena, a daughter of the river Cephisus. -πρυμνήτης, see inf. 735, Theb. 2 .

mvp-comment-9-1 τόνδε] i.e. the present occupant. Similarly the gods are asked to receive the king on his return φαιδροῖσι τοισίδ᾽ ὄμμασι, Ag. 503 , ‘now with bright and cheery look.'

mvp-comment-10-1 προφήτης] the mouth-piece, or speaker for Zeus, Jovis interpres.

mvp-comment-11-1 ἐν λόγοις] This may mean that Pallas holds a first rank in the legends of the place, or it may be that prayers to Apollo are contrasted with honourable mention of Pallas Pronaea ( Herod. 1. 92, VIII. 37 ), who had a temple, or perhaps chapel, in front of the adytum. There was another title, sometimes confounded with this, Παλλάς Πρόvoia, the goddess of Providence, from her reputed wisdom, inf. 811.

mvp-comment-12-1 These verses, which somewhat interrupt the narrative, and the last of which is metrically faulty, are perhaps the interpolation of an early hand. The Schol. observes that the scene of Pentheus' death was not Parnassus, but Cithaeron. It has been proposed (by Weil) to insert v. 20 after v. 26, which, supposing the above lines to be genuine, would be an improvement. It is remarkable that the Schol. briefly says καλοῦσα φροιμιάζομαι. Cf. Ag. 1325 .

mvp-comment-13-1 Ποσειδώνος] There would seem to have been a κοινοβωμία ( Suppl. 218 ) at Delphi. There was a legend that the sea-god had resigned Pytho to Apollo in exchange for Taenarus, or, as Callimachus quoted by the Schol. says, for Calaurea, an island off Argolis.

mvp-comment-14-1 τυχεῖν ἄριστα] to get much better answers than on any former entry. For the accusative after τυγχάνειν see Cho. 698 .

mvp-comment-15-1 ἴτων, for ἴτωσαν, a unique example of this form. -πάλῳ, viz. without favour or claim of precedence on national grounds. -ὡς ἂv, according as. Cf. Soph. Αj. 1369

ὡς ἂν ποιήσῃς, πανταχή χρηστός γ ἔσει.

--After this verse there is a solemn pause.

mvp-comment-16-1 ἀκταίνειν] Schol.

κουφίζειν,

Hesych.

μετεωρίζειν,

pedem levare. A similar form occurs Od. ΧΧΙΙΙ. 3

πόδες δ' ὑπερικταίνοντο.

Plat. Legg. 11. p. 672 c

καὶ ὅταν ἀκταινώσῃ ἑαυτὸ τάχιστα, ἀτάκτως αὖ πηδᾷ.

mvp-comment-17-1 χερσίν] By the support of my hands against the wall. The Schol. (unless indeed he records a stage tradition) seems wrongly to explain ἔξεισι τετραποδηδόν.

mvp-comment-18-1 ἀντίπαις] Rather she is as a child. Cf. Cho. 128

κἀγὼ μὲν ἀντίδουλος,

‘and I am no better than a slave.'

mvp-comment-19-1 The recent act of murder is described, as the Schol. remarks, in this verse.

mvp-comment-20-1 τῇδε γάρ] For in this respect (viz. the size of the tufts and the sober method of the arrangement, unlike that of some mad fanatic) I will give a clear account. Cf. Soph. El. 643

ἀλλ᾽ ὧδ᾽ ἄκουε, τῇδε γὰρ κἀγὼ φράσω.

The Schol. says the interior of the shrine was seen by the spectators; but this does not seem certain. There is nothing in the narrative to suggest more than a description of what has scared the speaker. Indeed, the statement here is inconsistent with that at v. 64, where he says the interior of the shrine is now displayed by the eccyclema. car-

mvp-comment-21-1 τύποις] The earliest sculptures were ugly Gorgonheads cut in shallow relief, and called τύποι perhaps from a resemblance to heads on coins. She proceeds to say that she has seen drawings or paintings of winged winged harpies rying off the dinner from Phineus; but these Furies were different, in that they had no wings. The Argonautic story was well known to both Aeschylus and Pindar. It is alluded to also in Cho. 620 seqq.

mvp-comment-22-1 οὐ πλατοῖσι] not to be approached.

mvp-comment-23-1 καὶ κόσμος] Their dress, too, was such as neither could be brought as an offering to the statues of the gods (like the peplus to Pallas) nor admitted into the abodes of men.

mvp-comment-24-1 τὸ φύλον] the tribe or race to which they could be supposed to belong. Schol.

οὐδέποτε τοιοῦτον γένος εἶδον.-οὐδὲ κ.τ.λ.,

‘nor know I what land can aver that it rears this brood without harm to itself, and has not to repent afterwards of its pains.' -πόνον, Schol.

τὸν

(MS. τὸ) τῆς ἀνατροφῆς.

mvp-comment-25-1 τἀντεῦθεν] quae sequuntur. The priestess now retires, leaving to Apollo himself to get rid of the foul monsters which have beset and defiled his shrine.

mvp-comment-26-1 τοῖσιν ἄλλοις] i.e. and therefore much more so to himself. Schol.

πόσῳ μᾶλλον τῶν ἰδίων ;

mvp-comment-27-1 Apollo himself appears (apparently as an actor on the stage, though this is not certain). No! he exclaims, I will not desert you! I will watch over and guard you to the end, either at your side or from a distance, and I will show no gentleness to your enemies. We might conceive that Apollo appeared as in the air, by the μηχανὴ, and that this verse really means Even though far from you, as much as if I were close by you. Yet, as an interlocutor throughout the play, it would be difficult to suppose he always spoke from the μηχανή. - The use of καὶ δὲ is not common in tragedy, though very frequent in the later Attic prose. See Pers. 263, 548 . -πέπων, mitis, opposed to ὠμός, stern.

mvp-comment-28-1 This verse is corrupt, and the scholia give no help. Perhaps κόπῳ δ᾽ ὑπνώσσουσ᾽ αἱ κ. κ., in which case ἁλούσας, caught, will mean in my power, unable to stir, the capturers being themselves captured.

mvp-comment-29-1 οὐ μίγνυται] The sense is purposely ambiguous between cohabit and associate. So Homer says of Calypso, Od. νι. 288

οὐδέ τις αὐτῇ μίσγεται οὔτε θεῶν οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων.

mvp-comment-30-1 κακῶν ἕκατι] Their very existence is due to the existence of evil; if there were no crimes there would be no Furies to punish them. This is inferred from the race being altogether hellish and excluded from heaven.

mvp-comment-31-1 ὅμως] Though they are now asleep, you must continue your flight, for they will pursue you even through the spacious mainland, as well as over the sea and to island settlements.

mvp-comment-32-1 βιβῶντ'] This is an epic and Pindaric form. (See Veitch, Gr. V. p. 132 .) The Med. has βεβῶντ'. For the separation of avà Hermann compares Plat. Legg. VIII. p. 832 c

σὺν ἀεί τινι βίᾳ.

So also Eur. El. 1121

ὁρᾷς; ἀν᾿ αὐ σὺ ζωπυρεῖς νείκη νέα.

mvp-comment-33-1 βουκολούμενος] Brooding over. Schol.

περιέπων.

Cf. Ag. 652

έβουκολοῦμεν φροντίσιν νέον πάθος.

For προκάμνειν, to give in too soon, cf. Herc. F. 119

μὴ προκάμητε πόδα βαρύ τε κώλον.

Thuc. 11. 39

περιγίγνεται ἡμῖν τοῖς μέλλουσιν ἀλγεινοῖς μὴ προκάμνειν.

mvp-comment-34-1 ἵζου] sit as a suppliant at the ancient wooden image (distinguished as Πολιάς) in the Erechtheum. -ἄγκαθεν, Schol.

ταῖς ἀγκάλαις.

See Ag. 3 .

mvp-comment-35-1 ἔπεισα] The emphasis is on this word: You were persuaded to slay your mother, and therefore it was not altogether ἑκὼν φόνος.—κτανεῖν, as inf. 96 ἔκτανον, a somewhat rare form for the usual Attic ἀποκτεῖναι.

mvp-comment-36-1 Orestes, in acknowledging the universally received title of Apollo as the god of Justice, begs him to use his omnipotence in looking after and protecting him. It is remarkable that these three verses are the only words that Orestes utters till he arrives at the Athenian Acropolis, ν. 226.

mvp-comment-37-1 μέμνησο] This refers to the injunction just given μὴ πρόκαμνε κ.τ.λ. Cf. Agam. 803 .

mvp-comment-38-1 κάρτα ἐπώνυμος, as in Theb. 655 , is true to your name, a brief phrase for κάρτα παρέχων πομπὴν ἧς ἐπώνυμος εἶ.

mvp-comment-39-1 This verse is corrupt. The Scholium is in some way confused, but the words ὁρῶν αὐτὸ ὁρμώμενον προσηκούσῃ τύχῃ suggest that he read τόδ' εἰσορῶν γέρας. Or from the gloss τὸ τῶν ἱκετῶν σέβισμα καὶ δέημα we might conjecture τόδ' ἱκτήρων οι ἱκτόρων γέρας. We can hardly defend σέβει σέβας, even if ἐκνόμων meant outlaws. Orestes here leaves the stage under the charge of Hermes, and Apollo retires, perhaps, into the adytum. After a brief pause the ghost of Clytemnestra rises through the trap-door called ἀναπίεσμα, and rouses the slumbering Furies to inform them that their captive has escaped. Schol.

ἐφίσταται τὸ εἴδωλον Κλυταιμνήστρας καὶ μεμψάμενον ἀνεγείρει.

Sleep on, ho! But we want not sleepers. While I am thus slighted by you, I am continually haunted among the other dead as a Murderess, and wander among the shades in disgrace. The syntax is equivalent to ἀεὶ ὀνειδίζομαι. The Schol. appears to have found ὧν μὲν ἔκτανον, for he explains, 'I am held in no regard by you for having killed my husband, but those who slew me are not slighted by you, but persecuted. The general sense must be, I am blamed for killing him, because you, the Furies, and the other infernal powers, are indifferent to my having been slain by my own son;' and thus attention is directed to my crime alone, and its punishment is thought to be just.

mvp-comment-40-1 κείνων ὕπο] Schol.

αἰτιῶμαι ὑπ᾿ αὐτῶν τῶν περὶ ᾿Αγαμέμνονα,

viz. the νεκροὶ or φθιτοὶ who attend him as a King in Hades.

mvp-comment-41-1 The Med. has ὅρα δὲ and σέθεν. But the verb is in the plural throughout this speech, and the sense is much simpler, See this wound over my heart, from whose hand it proceeded. The Schol. here observes, It is a tragic device to make the ghost of Clytemnestra retain the wound where she was stabbed.

mvp-comment-42-1 εὕδουσα γάρ] 'See it, I say, even in your sleep; for the mind in sleep can see brightly with its eyes; it is in the day that it is the lot of man not to have the power of foresight. This is one of the Pythagorean theories about dreams, to which the poet often alludes. Compare Xen. Cyr. VIII. 7, 21

ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ τότε δήπου (sc. ἐν ὕπνῳ) θειοτάτη φαίνεται, καὶ τότε τι τῶν μελλόντων προορᾷ

. We have 'the mind's eye,' φρένα ὠμματωμένην, Cho. 839 . For βροτῶν, which may well refer to a general proposition as the lot of mankind, the Schol. seems to have read φρενῶν.

mvp-comment-43-1 ἐλείξατε] You licked up, or, lapped. They are described as hounds with lolling tongues, who had been propitiated by wineless libations at the family altar at the solemn hour of midnight. -ἀοίνους, see inf. 975. Oed. Col. 100, 481 .

mvp-comment-44-1 κούφως] See Pers. 101 , Ag. 350, 1347 . He has escaped, she says, like a nimble stag from the very middle of the stake-net, thereby mocking you sorely. Schol.

χλευάσας, ἐγγελάσας.

Pollux, 11. 52 , gives ἰλλώπτειν and κατιλλώπτειν as comic words. The words ἴλλειν and ἰλλὸς expressed rolling or leering with the eyes, as ἰλλὸς γεγένημαι προσδοκῶν, Αr. Thesm. 846 . -τῆς ἐμῆς ψυχῆς. This is used ambiguously, since the speaker is a ψυχὴ or spirit; but the phrase commonly means a struggle or contest for life. – φρονήσατε, ‘ be conscious, viz. of your duties and your mission. This imperative occurs Soph. Ant. 49

οἴμοι, φρόνησον, ὦ κασιγνήτη.

mvp-comment-45-1 ὄναρ] See v. 126. I address you as a vision addresses one in a dream, i. e. not appealing to your bodily senses, but to your spiritual intelligence quickened by sleep. Lit. for it is in your slumber that I call upon you now, the waking-scene being yet to follow. And it seems that the ghost applied some vigorous measures to the snoring and insensible company.

mvp-comment-46-1 μύζοιτ᾽ ἄν] See 94 and 180. The moaning noise, or a sound representing uneasy dreamers, is here indicated by the stage-notes ( παρεπιγραφαί), μυγμός, ὠγμός, &c. In the next verse ἐμοὶ is Hermann's correction for ἐμοῖς. The sense is, There are gods (who protect their friends, Apollo and Pallas), but none who aid me, and therefore the murderer has escaped. Thus Ζεὺς ἀφίκτωρ is the patron of Suppliants in Suppl. 1 .

mvp-comment-47-1 Ας φεύζειν is to cry φεῦ, so ὤζειν is to cry Oh! Ar. Vesp. 1526

ὅπως ἰδόντες ἄνω σκέλος ὤζωσιν οἱ θεαταί.

Aeschylus used τέκνοις ἐπώζειν, to wail over her children, in the Niobe, which Hesychius misinterprets of a hen sitting on her eggs. See inf. 337.

mvp-comment-48-1 τεύχειν κακά ( Cho. 717 ), to go on doing harm, virtually means to make matters worse, since now the culprit can exult in his escape.

mvp-comment-49-1 δρακαίνης] The fell she-dragon is the leader of the chorus, who has been addressed in the two preceding couplets. -κηραίνειν, referred by Curtius, Gr. Et. 147 , to a root κειρ, is perhaps different from κηραίνειν ‘to have at heart,' to care for. See Suppl. 976 . Trach. 29

κείνου προκηραίνουσα.

Schol.

παρείλοντο.

Hesych.

ἐξεκήρανεν· ἐξέφθειρεν.

mvp-comment-50-1 φράζου] Mark him! They are dreaming, says the Schol., that they are pursuing Orestes. Accordingly Clytemnestra says, It is in a dream (only) that you are chasing the beast, and making these uneasy sounds, as a dog barks when not even asleep he gives up his fondness for the toil. This characteristic of the dog is described by Lucretius, Iv. 992-6 .

mvp-comment-51-1 ἀντίκεντρα] See v. 38, 444. When reproaches are just, they act as goads to the wise and discreet. This is alluded to inf. 150.

mvp-comment-52-1 σὺ δέ] This seems addressed to another of the three leading Furies, who are all mentioned in v. 135, do you wake her, even as I wake you. ibid. ἐπουρίζειν is properly to direct a favouring gale upon a ship. Schol.

ἐφορμήσασα ιήσασα τῷ ᾿Ορέστῃ.

(He (He took the demonstrative τῷ for the article, with the name understood; but cf. 2 and 7, and inf. 166.)

mvp-comment-53-1 κατισχναίνουσα] Schol.

ἐκλεπτύνουσα.

So Prom. 388

καὶ μὴ σφυδῶντα θυμὸν ἰσχναίνῃ βίᾳ,

a medical term. Cf. 257. –ἀτμῷ, Αg. 1282 , ‘hot breath.' Gl. Med. πυρετῷ ἀναλίσκουσα, ὡς δοκεῖν ἀτμοὺς ἀνιέναι ἀπὸ γαστρὸς αὐτοῦ. But the breath meant must be that of the pursuers, who scorch and wither their victim as a hot wind blights tender leaves.

mvp-comment-54-1 ἰδώμεθα] The plural follows a participle in the singular, as in Herc. F. 858

ἡλίῳ μαρτυρόμεσθα δρῶσ᾽ ἃ δρᾶν οὐ βούλομαι.

-ματᾷ, Schol.

μάταιον γίγνεται.

See Prom. 57 . Theb. 37 .

mvp-comment-55-1 πόπαξ] Our word pish! an exclamation of peevishness and dissatisfaction, as ποποῖ is pooh-pooh, Cho. 397 , Αg. 1043 . ὀτοτοῖ οι τοτοῖ ( Pers. 562 ) is tut-tut. But ὦ πόποι (so accented) means ໖ θεοὶ, Pers. 727 , Hesych.

ὦ δαίμονες.

The sentences following appear to be spoken by different choreutae in succession. So the Schol. seems to say, one wakes first, so that the chorus do not speak all at once. He adds, ἕκαστον κατ᾿ ἰδίαν προσενεκτέον, ‘each speech is to come on separately.'

mvp-comment-56-1 καθιππάσω] you override, a military term. Schol.

κατεπολέμησας.

Cf. 701, 741.

mvp-comment-57-1 ἔτυψεν] This epic form hardly occurs in the Attic, ἐπάταξεν being the usual equivalent. - μεσολαβεῖ, used passively, perhaps, grasped by the middle, so as to be firmly held.

mvp-comment-58-1 πάρεστι] I feel it (the reproach, says another) 'like the cruel smart of a torturer's lash.'

mvp-comment-59-1 This is said in satire and irony. This is what your younger gods do, assuming a power altogether beyond their right.' The dethronement of the Titanian powers and the cult of the beneficent Olympian deities (as before observed) is a main object of the play.

mvp-comment-60-1 θρόμβον] a clot. This seems a necessary correction for θρόνον. The unfinished speech, addressed to Apollo to show him the pollution of his shrine, is taken up by the next speaker, Yea, you may behold the central altar of the Earth (defiled) now that it has incurred the guilt of blood upon it ( ἔχειν). The Schol. seems to have read ὀφθαλμὸν, which he explained thus, you may see the seat (and) the altar (defiled), so as to incur a horrible pollution of blood if you raise your eye to look, ὥστε τὸν ὀφθαλμὸν ἔχειν αἱμάτων ἄγος ἐπαίροντα (perhaps ὥστε σε τὸν ὀφθ. ἐπ.). But ἀρόμενον must mean having taken upon itself.

mvp-comment-61-1 ἔχρανας] By giving an asylum to a murderer you have knowingly defiled your own temple.

mvp-comment-62-1 φθίσας] By destroying our influence, as far as in you lay (Schol.). They here call themselves Μοῖραι, because it would seem still more presumptuous in Apollo to interfere with Fate.

mvp-comment-63-1 καὶ τόν] See v. 132. While he gives pain to me, he will not succeed in delivering him.'

mvp-comment-64-1 ἐξ ἐμοῦ] after me. The MS. has ἐκείνου, and the Schol. appears to have read ἐκ κείνου, since he explains καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ δίκας ἡμῖν δώσουσιν. The notion is that of a spiteful demon alighting on the head ( Ag. 1146, 1444 ), and it seems to have been regarded as a bad omen if a foul bird left its mark on a statue or roof. See Suppl. 637 , and the note. -πάσεται, Schol.

λήψεται.

mvp-comment-65-1 Apollo reappears, and orders the loathsome band to leave his shrine, under threat of an arrow from his unerring bow, with which he is seen armed. This is a very fine passage. Go, he says, where tortures and mutilations, impaling and other horrors are practised, as ἐν βαρβάροις. The arrow is called a glistening winged serpent, both from the ambiguous sense of lòs and from the feathering, πτέρωμα (Schol.).

mvp-comment-66-1 χλοῦνις, virility. The Schol. seems rightly to refer this to the castration of boys. A wild boar was called χλούνης, probably from the large size of the testes. The word ἀκρωνία seems corrupt; the Schol. explains it by κακῶν ἄθροισις, which is evidently impossible. Pollux (II. 137) gives a medical term ἀκρωμία, for the muscle at the top of the shoulder; but this does not help us, unless we suppose a verse lost describing the cutting off of limbs, noses, ears, &c. The poet might have written ἠδ' ἀκρωμίας ποδῶν τε φόνια καὶ χερῶν σπαράγματα, λευσμοί τε, κ.τ.λ. (The comment of the Schol.

ἡ ἀκμαία ἀποκοπὴ,

‘the cutting off of extremities,' may have referred to this.) Cf. Lysias, Andoc. 26

οἰόμενος τὰ ἀκρωτήρια ζῶν ἀποτμηθήσεσθαι.

mvp-comment-67-1 πᾶς τρόπος] The whole style of your appearance leads to this, viz. that you are hateful to the gods because you are fond of feasting on scenes of blood. Xen. Cyr. VIII. 7, 15

μὴ ἃ οἱ θεοὶ ὑφήγηνται ἀγαθὰ μάταιά ποτε ποίησητε.

mvp-comment-68-1 τρίβεσθαι] Schol.

προστρίβεσθαι.

See Prom. 337 .

mvp-comment-69-1 πέμψαι] Doubtless we should read πρᾶξαι. 'What 1 did order was (not expressly 'to kill his mother, but) to exact punishment for his father. Anticipating the sense of the next verse, the Schol. here rightly adds, ὥστε δέξασθαι τὸν φονέα. See v. 84.

mvp-comment-70-1 With δέκτωρ we may supply εἶναι.

mvp-comment-71-1 προπομπούς] This is ironical. If you bade him to go to Delphi, do you blame us for conducting him thither?' Schol. recent. rὰς διωκτρίας.

mvp-comment-72-1 γέρας καλόν] Some office or duty that is honourable, and worth the boasting of.

mvp-comment-73-1 τί γάρ;] What! Would you chase the slayer of a woman who has killed her own husband? That would not be, replies the chorus, the murder of a blood relation (and therefore the offence is not so heinous as to justify retribution by the hand of a son). The Schol. understood this rightly, the murder of Agamemnon was not of the same degree of guilt.' Both epithets, ὅμαιμος and αὐθέντης, combine to distinguish the murder of one's own kin, husband and wife being viewed as aliens in blood, though bound by other ties, πιστώματα, which, Apollo tells the Furies, they are setting at naught by thus acquitting a wife from the higher degree of criminality.

mvp-comment-74-1 Κύπρις δὲ κ.τ.λ.] Three of the greater gods, who preside over marriage, are spurned and slighted by your view. - εἰργάσω J. Wordsworth, for ἠρκέσω.

mvp-comment-75-1 ὅρκου μείζων] Marriage, says Apollo, is not a mere engagement; it has a religious and sacramental character, and is guarded and presided over by Justice.

mvp-comment-76-1 τὸ μὴ κ.τ.λ.] So that it comes to this, that you do not regard with anger the slaying of the one by the hand of the other. For γενέσθαι with an infinitive, contingere ut &c., cf. Eur. Phoen. 754

καί μοι γένοιτ᾽ ἀδελφὸν ἀντήρη λαβεῖν.

mvp-comment-77-1 τὰ μὲν γὰρ κ.τ.λ.] ‘For in the one case (matricide) I see that you are greatly indignant, but in the other (the killing of a husband), openly acting with more gentleness.' The general argument is, You ought to pursue neither parties, or both. The Schol. explains ἡσυχαιτέραν by δολιωτέραν, and it is to be feared that there is something wrong here.

mvp-comment-78-1 τῶνδε] The case, he says, is so full of difficulty that the Goddess of Wisdom shall herself decide it.

mvp-comment-79-1 ἔμπας] You, as a supernal god, are great even without such prerogatives as mine, viz. the worship paid to a Chthonian power.

mvp-comment-80-1 προστροπαίου] The sense is, that the protection of a suppliant is so solemn an obligation both on earth and in heaven, that a ban attaches to the intentional and deliberate neglect of him.

mvp-comment-81-1 An interval of some time is supposed to have elapsed, during which Orestes, in obedience to Apollo's injunction at v. 79, has come to seek the protection of Pallas in the Erechtheum on the Athenian acropolis.

mvp-comment-82-1 προστρόπαιον] Schol.

ἀκάθαρτον.

mvp-comment-83-1 The MSS. have ἀμβλὺν and προστετριμμένον, but the syntax seems to demand the nominative, ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη πρόσειμι (adsum). The metaphor in blunted and rubbed against other abodes of men is taken from a sharp edge worn down and made dull against a wall. The sense is, that he has already undergone purification at the hands of many persons in the course of his long travels. It seems from the scholiast that there was an ancient reading προστε τραμμένον, and perhaps also a variant προστετριμμένον τ' ayos, which he explains by ἄλλοις προστριψάμενον τὸ μύσος.

mvp-comment-84-1 χέρσον καὶ θάλασσαν] Cf. 77, ὑπέρ τε πόντον καὶ περιρρύτας πόλεις.

mvp-comment-85-1 αὐτοῦ] here. Eur. Herc. F. 1397

αὐτοῦ γενοίμην πέτρος ἀμνήμων κακῶν.

In Ag. 433 1568 it means there.

mvp-comment-86-1 Even here the Furies rush in, unwearied by the long pursuit. This is a very fine passage, and the versification is splendid. The voiceless informer' is of course the smell of blood.

mvp-comment-87-1 ἀνδροκμῆσι] fatiguing. See Cho. 875 . Suppl. 661 , inf. 916. From the Scholium μεγαλοκμῆσιν Heimsoeth ingeniously restores ἀρθροκμῆσιν· μελοκμῆσιν, limb-tiring. Both of these however are strange compounds.

mvp-comment-88-1 καταπτακών] Schol.

καταπτήξας πρὸς τῷ ἀγάλματι.

See Veitch, Gr. Verbs, p. 566, in πτήσσω.

mvp-comment-89-1 ἀτίτας] Schol.

ἀτιμώρητος.

In Ag. 72 it seems to mean taking no part in the vengeance.

mvp-comment-90-1 The Schol. seems to have read χρεῶν for χερῶν, and to have construed ὑπόδικος χρεῶν (ὢν) θέλει γενέσθαι πλεχθεὶς περὶ κ.τ.λ., which however is clearly wrong. We must understand that Orestes is willing, under the protection of the goddess, and while clasping her statue, to place himself ἐν χερῶν δίκῃ, in the hands of his persecutors, and to submit himself to justice.

mvp-comment-91-1 αἷμα κ.τ.λ.] Blood once shed can never be taken up again from the earth and restored to the veins from which it flowed. Compare Ag. 987-9 . Inf. 617.

mvp-comment-92-1 τὸ διερόν] Life-blood once shed on the ground is gone for ever. Hesych.

διερόν· ὑγρὸν, χλωρὸν, ζωὸν, ἔναιμον.

In Od. v1. 201

οὐκ ἔσθ' οὗτος ἀνὴρ διερὸς βροτὸς,

it is exactly the Latin vivax. Curtius, Gr. Et. 235 , refers it to the root δι, implying scared restlessness.

mvp-comment-93-1 ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι κ.τ.λ.] No! you have shed lifeblood, and life-blood you must give to me in return to suck from your veins. The notion attaching to these demons was very like that which people had of witches but a few generations ago, viz. that leanness and pining, blight and sickness were caused by them. See inf. 900, sup. 133.

mvp-comment-94-1 οὐκ εὐσεβῶν for ἀσεβῶν is Hermann's correction to restore the dochmiac verse. Impiety to gods or parents, sacrilege or revealing mysteries, violating an oath or betraying a suppliant, were the high misdemeanours with the Greeks, who show little consciousness of the sin of sensual excesses.

mvp-comment-95-1 δελτογράφῳ] This notion of recording sins in a book or tablet is curious. We have the same in a fragment of Euripides, Melanipp. 488 , where the poet says that the whole heaven would not be space enough for Zeus to write down the sins of man.

mvp-comment-96-1 Orestes addresses the spectators perhaps rather than the chorus. He says he has had a lesson in suffering, and his acquaintance with many forms and rites of expiation (sup. 230) has taught him when to speak and when to be silent; but on this occasion, although murderers as a rule can neither speak nor be spoken to, he has been ordered by Apollo himself to plead his own cause, and to assert his innocence.

mvp-comment-97-1 ἀβλαβεῖ] 'It would be long to tell how many I have visited since the first commission of the crime, and the first purification at Delphi, none of whom have received any harm from converse with me.' Schol.

ἐβλάπτοντο γὰρ οἱ μυσαροῖς ξυντυγχάνοντες.

mvp-comment-98-1 καὶ νῦν] ‘And accordingly now, viz. as I have the full right and even the command to speak. See on Agam. 1 8.

mvp-comment-99-1 πιστόν] This is one of the many allusions in tragedy to treaties either made or contemplated between Athens and Argos. It is again alluded to in v. 733. Schol.

ὡς τότε συμμαχούντων ᾿Αργείων ᾿Αθηναίοις.

mvp-comment-100-1 Τρίτωνος] The name of the goddess, Tritogenia, the real or mystical meaning of which we do not know, was referred to a lake and river Triton in Libya. See Herod. Iv. 180 , Pind. Pyth. 1v. 36 .

mvp-comment-101-1 ὀρθὸν κ.τ.λ.] The description refers to ancient statues of the goddess in a standing or sitting posture. - φίλοις, in allusion perhaps to the aid afforded by Athens to the EUM. Libyan king Inaros. See Thuc. 1. 104, 109 . The Schol. remarks that the address well suits Orestes who himself requires a staunch protectress.

mvp-comment-102-1 Φλεγραίαν] Another epithet of the goddess, Νίκη, is here alluded to, as appears from Eur. Ion 1528

μὰ τὴν παρασπίζουσαν ἅρμασίν ποτε Νίκην ᾿Αθάναν Ζηνὶ γηγενεῖς ἔπι.

mvp-comment-103-1 ὅπως γένοιτο] The optative follows ἔλθοι by the common law of Attic attraction.

mvp-comment-104-1 οὔτοι κ.τ.λ.] 'No! not Apollo nor yet Athene's might can protect you from perishing (going to the bad') in utter neglect, without knowing the feeling of joy in your mind,a bloodless victim of us deities, a shadow of your former self.' There is a pause after this, and as Orestes makes no reply, the second Fury says, What! not a word in reply? Do you spurn converse, you who are fed and consecrated as my victim? The third adds, A victim too who shall be devoured alive, &c. Then the whole body of the chorus chant the spell, or binding hymn, which is to entrance the victim and place him wholly in their power. The fourteen introductory anapaestics form the parode.

mvp-comment-105-1 τραφείς] There is an allusion to the human victims called φαρμακοὶ οι δημόσιοι, who were sacrificed by the Athenians at the feast of Thargelia. See Photius in v. φαρμακός.

mvp-comment-106-1 ἄψωμεν] This clearly shows that dancing movements accompanied the music and singing. -ἐπεὶ κ.τ.λ., since we have resolved to show what we can do in doleful music, lit. to make a display of a hateful (joyless) strain. An Ionic form is used in place of the Attic δέδοκται (see Veitch, Gr. V. p. 199 ). -στυγερὰν, Schol.

ὡς ἐπὶ νεκρῷ.

mvp-comment-107-1 στάσις] 'our company, Ag. 1086 , Cho. 106 . —ἐπινωμᾷ, allots, distributes, the various fortunes that prevail among man. The Schol. explains ἐπισκοπεῖ.

mvp-comment-108-1 Ας προνέμειν is to hold out, for all to see, 8ο ἐπικρύπτειν is to muffle a blood-stained hand within a garment in order to conceal the crime.

mvp-comment-109-1 ἄγνισμα κύριον] ‘Our own proper (or lawful) victim for expiating a mother's murder.'

mvp-comment-110-1 τεθυμένῳ] Schol.

μέλλοντι θύεσθαι.

The sense is, Apollo tries to rescue him, but we have the victim bound on our altar, and this weird strain, depriving him of his senses-enchanting or fascinating him-prevents his escape.

mvp-comment-111-1 διανταία] All-pervading destiny has allotted to us this office to hold for all time, that whenever mortal men are implicated in murders of relations without due cause, these we should pursue till (the fugitive) reaches the world below; and even when dead he is not by any means free.' See sup. 167. Properly, a person would be said ξυμπίπτειν φόνῳ, τύχῃ, &c. but here, by a slight inversion, φόνος ξυμπίπτει τινι. The passage appears sound, and gives a good sense.

mvp-comment-112-1 γεινομέναισι] at our birth. Cf. v. 71. What follows is obscure and difficult: the Schol. explains μὴ πλησιάζειν ἡμᾶς τοῖς θεοῖς, ‘but to abstain from (keep our hands off) the gods, and not one (of them) shares with us in our feast.' He probably thought the infinitive depended on μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν, ν. 321. A more probable meaning is, 'But tis for the gods (viz. Apollo and Pallas) not to interfere with us. This is said especially in regard to v. 314, and the allusion in the next verse to the sable robes indicates the unfitness of their office for the god of joy and brightness, who is οὐ τοιοῦτος ὥστε θρηνητοῦ τυχεῖν, Αg. 1042.

mvp-comment-113-1 ὅταν κ.τ.λ.] i.e. whenever a relation is slain in a family feud. Schol.

τιθασός· οἰκεῖος, φίλος.

mvp-comment-114-1 The MS. reading κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοίως μαυροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου is corrupt, as the metre of v. 350 shows. Hermann's reading μαυροῦμεν νέον αἷμα gives a good sense, by our pursuit of him, ho! strong as he is, we make weak his young blood. Hesych.

μαῦρον· ἀσθενές.

The meaning may be, we take the colour out of the fresh blood-stain. See sup. 270. The interjection & represents the hunter's cry (our tally-ho!), and is the ὠγμὸς οἱ ν. 121.

mvp-comment-115-1 This passage is very obscure, yet the metre does not indicate corruption. The Scholium is perplexing, εὔχομαι τοῖς θεοῖς τελέσαι μου τὸ βούλημα. If this is based on a reading τέλειον, the commentator understood the sense thus, and it is for the gods at my request to fulfil my wish. But nothing can be made of this. There is a further difficulty in ἀφελεῖν, which should rather be ἀφελέσθαι. Then a finite verb in the plural should follow σπευδόμεναι, for which the singular καταφέρω seems substituted in v.

mvp-comment-116-1 It is easy however to read σπευδομένα. Between τάσδε and τᾶσδε there is a further doubt; a gloss in the Med. explains the latter of Clytemnestra. We may perhaps (comparing inf. 808) translate, 'and in my eagerness to remove another (i.e. Apollo) from this care, -for the gods can only prevent prayers to me from being fulfilled, but they must not come to a dispute with me, since Zeus disowns, as unworthy of converse, this blood-dripping and accursed race, -in doing this, I say ( γὰρ οὖν), I bring down from far above the heavy-falling force of my foot, my nimble limbs which trip up in the end even runners in a long course, a calamity hard for them to bear. That is, that Apollo may not rescue him, I now pursue him. The Schol. seems here right, τοῖς τανυδρόμοις αὐτῶν ἐπάγουσα τὰ σφαλερά μου κῶλα, οἷον, καὶ οἱ ταχυδρόμοι οὐ δύνανταί με ἐκφυγεῖν. For the notion of a demon leaping down see on 4--2 v. 169. As to ἀτέλειαν, ‘non-fulfilment,' the doctrine is held in view, that the gods do not directly thwart or interfere with each other's designs: see Eur. Hipp. 1330 .

mvp-comment-117-1 δόξαι κ.τ.λ.] Even the proud and high conceits of men are brought low in the other world in those who come under the spell of our weird dance. Schol.

καὶ τοὺς ὑψηλοὺς καθαιροῦμεν.

mvp-comment-118-1 οὐκ οἶδεν] The proud man is for long unconscious that we have him in our grasp. Like the physical pining by blood-draining (v. 257), so the moral and social descent of the family is gradual and unperceived; a gloom comes over the house, and evil things are said of it: it is under a cloud, as we express it.

mvp-comment-119-1 Schol.

αὐτὸ τὸ μύσος κνέφας εἴρηκεν.

Id. κακὴ δὲ φήμη περὶ τοῦ οἴκου αὐτοῦ λέγεται. Perhaps he read δνοφερὰ ἀχλὺς, by which this sentence more nearly fits the syntax of the preceding. Cf. Eur. Phoen. 125

οὗτος Μυκηναῖος μὲν αὐδᾶται γένος.

Hesych.

αὐδᾶται: λέγεται.

But αὐδᾶται may be the middle voice, or ἀχλὺν may stand in apposition to the sentence. Pers. 666

Στυγία γάρ τις ἐπ᾿ ἀχλὺς πεπόταται.

mvp-comment-120-1 μένει γάρ] 'For 'tis an abiding law. If we compare Ag. 1540

μίμνει δὲ, μίμνοντος ἐν χρόνῳ Διὸς, παθεῖν τὸν ἔρξαντα, θέσμιον γὰρ,

we shall conclude that the poet means to say that the fate he has described is inevitable. It is called a θεσμός, inf. 369. And the Furies go on to declare that they have means to work out their will, never forget and never forgive either in this world or the next. Cf. Prom. 524

Μοῖραι τρίμορφοι μνήμονές τ᾿ ᾿Ερινύες.

Αjax 1390

μνήμων τ᾽᾽ Ερινὺς καὶ τελεσφόρος Δίκη.

mvp-comment-121-1 λάμπᾳ] Inf. 994 and in Eur. Suppl. 993 the word seems the same as λαμπάς, but the Schol. explains, our duties are kept apart from those of the gods through the sunless gloom in which we exercise them ( τῷ προσόντι αὐτοῖς σκότει). Photius, λάμπη· παχὺς ἀφρὸς ἐπιπολῆς τοῦ οἴνου. Perhaps the Schol. took a sunless torch to mean the absence of sunlight. There was a word λάπη, which Hesychius (in λάπτης) explains βόρβορος, and Wieseler proposed to restore it here. ibid. δυσοδοπαίπαλα] Schol.

δυσπαράβατα καὶ τραχέα ζῶσι καὶ τοῖς θνήσκουσιν.

In place of λάχη we seem to want some word meaning ὁδοὺς, 'pursuing them over rough and difficult ways. By a harsh figure, the duties ( λάχη) of the pursuers are themselves called rough and rugged for the pursued.

Selected scholia accompanying Blass's Eumenides (OCR draft) (The mixed Greek, Latin, and German scholia register printed with Friedrich Blass's 1907 edition, aligned to O. L. Smith's later recensional editions.) focus

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:1a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:1c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:1b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:3b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:3a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:3

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:5a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:7

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:8

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:9a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:9b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:13

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:13a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:16a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:17

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:21

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:22b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:24b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:26a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:26c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:27

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:28

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:29

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:32

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:34-35

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:34

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:36a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:36b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:41

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:42b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:42a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:45a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:47

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:48

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:49

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:49

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:52a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:52c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:52b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:52a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:54

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:55

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:57a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:57c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:57b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:57c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:57a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:63

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:64b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:64a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:64c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:64

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:86

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:87a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:87b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:87

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:66

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:69a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:69

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:69b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:71

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:75

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:75

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:78b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:78a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:78

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:80

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:80

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:92-93

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:91b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:94a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:94b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:95b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:104a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:104b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:104

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:99a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:105

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:107a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:107b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:107

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:109a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:109b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:111

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:113b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:113a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:113a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:117

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:124a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:124b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:125

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:127a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:127

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:127b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:128

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:130a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:130b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:136

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:137a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:137b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:138a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:138b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:140b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:142

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:143

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:150

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:144

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:156a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:161a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:161b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:161

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:163

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:164b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:164

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:164a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:166a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:166b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:181a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:181d

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:181b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:181b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:182

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:183a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:183b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:183

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:184

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:186

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:188a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:188b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:188c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:188

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:192-193

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:192

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:195

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:196

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:199-200

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:199

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:204

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:206

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:211a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:211b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:211

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:223

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:223

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:234

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:237

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:238

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:239

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:245

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:246b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:246a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:249

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:250

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:248

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:252

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:253

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:254

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:259

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:261

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:262

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:263a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:263b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:276-278

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:276

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:264

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:265

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:273

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:280

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:281

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:285

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:290a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:290b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:293

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:296

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:302

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:303

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:309

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:310

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:321

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:330

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:332

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:333

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:334

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:336

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:338

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:341

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:345a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:345b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:352

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:355

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:356

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:357

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:359a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:359b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:361

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:375

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:377

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:378

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:379-380

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:381

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:384

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:385-386

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:392

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:393

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:397

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:398a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:398c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:404

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:410a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:410b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:432a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:432b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:435

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:438

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:441b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:441a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:442

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:445

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:448a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:448b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:452

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:453

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:456

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:457

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:459

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:460

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:461

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:465a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:465b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:469

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:470-472

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:472

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:473a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:474

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:475

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:482

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:481

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:483

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:484

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:485-486

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:487a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:487b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-tricliniana-com-grc1:487

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:489

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:490

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:494

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:499

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:500

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:502

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:503

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:505

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:508

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:510

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:513

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:515-516

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:522

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:526-529

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:532

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:534

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:535-536

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:538

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:540

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:550

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:554

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:555

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:556

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:558

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:560-562

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:563

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:566-569

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:566

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:571

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:572

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:573

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:574b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:576

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:582a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:582b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:583

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:585

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:589

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:592

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:596a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:596c

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:596b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:597

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:598

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:600

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:601

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:602

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:603

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:604

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:606

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:608

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:609

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:615

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:618

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:619

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:620

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:624

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:626

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:632a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:632b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:633a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:634a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:634b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:638a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:638b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:640

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:642

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:643

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:652a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:652b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:659

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:660

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:663

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:667a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:667b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:672

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:673

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:674

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:678

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:682

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:686

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:689

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:690

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:697-698

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:705

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:718

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:720

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:730

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:731

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:733a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:733b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:735

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:746

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:747

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:749

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:750

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:751

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:770

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:760

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:761

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:769

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:776

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:765

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:772

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:782a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:785a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:785b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:789

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:790

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:802

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:835

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:825

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:831

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:832a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:832b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:833

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:846

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:848

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:859-860

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:866

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:864a

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:864b

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:882-884

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:946

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:947

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:1032

urn:cts:greekLit:tlg0085.tlg007.smith1976-1982-vetera-com-grc1:1044

mvp-comment-1-1 (in fine paginae v. 1-48 continentis; legebantur vulgo tamquam ad v. 47 adscripta; transp. Weckl.) φαίνεται ἐπὶ σκηνῆς τὸ μαντεῖον, ἡ δὲ προφῆτις πρόσεισιν (πρόεισιν Μ) ἐπικλήσεις, ὡς ἔθος, τῶν θεῶν ποιησαμένη (-ομένη Μ), ἀπροόπτως τε ἰδοῦσα τὰς Ἐρινύας κύκλωι τοῦ Ὀρέστου καθευδούσας πάντα μηνύει τοῖς θεαταῖς, οὐχ ὡς διηγουμένη τὰ ὑπὸ τὴν σκηνήν· τοῦτο γὰρ νεωτερικὸν Εὐριπίδειον (ιον Μ)· ὑπὸ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὰ θορυβήσαντα αὐτὴν καταμηνύουσα φιλοτέχνως. τὰ δὲ πρῶτα εὐχαὶ καὶ ἐπικλήσεις θεῶν, ἵνα ἀπὸ τῶν εὐφημοτέρων ἄρξηται ἡ προφῆτις. οἰκονομικῶς δὲ οὐκ ἐν ἀρχῆι διώκεται Ορέστης, ἀλλὰ τοῦτο ἐν μέσωι τοῦ δράματος κατατάττει, ταμιευόμενος τὰ ἀκμαιότατα ἐν μέσωι. προτιμῶ.

mvp-comment-2-1 Πίνδαρός φησι πρὸς βίαν κρατῆσαι Πυθοῦς τὸν Ἀπόλλωνα· διὸ καὶ ταρταρῶσαι αὐτὸν ἐζήτει ἡ Γῆ. Ἐπαφρόδιτος ἐν ὑπομνήματι Καλλιμάχου αἰτίων β΄ φησί· „Μελανθοῦς τῆς Δευκαλίλωνος καὶ Κηφισοῦ τοῦ ποταμοῦ γίνεται Μέλαινα τοὔνομα, Μελαίνης δὲ καὶ Ποσειδῶνος Δελφός, ἀφ᾽ οὗ οἱ Δελφοί“.

mvp-comment-3-1 ἢ τῆς κοινῆς μητρὸς πάντων, ἢ τῆς Θέμιδος.

mvp-comment-4-1 κλήρωι.

mvp-comment-5-1 ἀντὶ τοῦ) ὀπτήριον. θεασαμένη τὸν τῆς ἀδελφῆς (richtig wäre θυγατρὸς) ἑαυτῆς Λητοῦς παῖδα δέδωκε συγγενικὴν δόσιν.

mvp-comment-6-1 ἀπόδειξις αὕτη τῆς δωρεᾶς οὐκ ἀχάριστος.

mvp-comment-7-1 τὴν Κύνθον. διὰ δὲ τοῦ „χοιράδα" σχεδὸν τὴν αἰτίαν φησὶ δι᾽ ἣν ἀπέλιπεν Ἀπόλλων, ἐκκλίνων τὸ εὐτελὲς τοῦ χωρίου. τὴν στρογγύλην (näml. λίμνην).

mvp-comment-8-1 χαριζόμενος Ἀθηναίοις καταχθῆναί φησιν ἐκεῖσε Ἀπόλλωνα κἀκεῖθεν τὴν παραπομπὴν (Heyne für περιπ.) αὐτῶι εἶναι. ὁ δὲ Πίνδαρος) ἐκ Τανάγρας τῆς Βοιωτίας.

mvp-comment-9-1 οἱ Ἀθηναῖοι. Θησεὺς γὰρ τὴν ὁδὸν ἐκάθηρε (Rob. f. καθῆρεν) τῶν ληιστῶν· καὶ ὅταν πέμπωσιν εἰς Δελφοὺς θεωρίαν (Weil f. θεωρίδα), προέρχονται [γάρ] (del. Rob., τινες Weckl.) ἔχοντες πελέκεις ὡς διημερώσοντες τὴν γῆν.

mvp-comment-10-1 καὶ ὁ Δελφὸς λεώς (λ. del. Vict.), ὃς (ὅ Μ) ἐστι τῆς χώρας ἄναξ καὶ κυβερνήτης.

mvp-comment-11-1 κτίσας: ποιήσας· ἰδίωμα δὲ τοῦτο Αἰσχύλου.

mvp-comment-12-1 „χή Παλλάς, Δελφοί νιν ὅθ᾽ ἱδρύοντο προναίην“ Καλλίμαχος.

mvp-comment-13-1 ὁ Παρνασσός.

mvp-comment-14-1 διὸ εἶπε δαιμόνων ἀναστροφή.“

mvp-comment-15-1 λαγωοῦ δίκην καταπτήξαντι καὶ μὴ ἀνθισταμένωι. νῦν φησὶν ἐν Παρνασῶι εἶναι τὰ κατὰ Πενθέα, ἐν δὲ ταῖς Ξαντρίαις ἐν Κιθαιρῶνι.

mvp-comment-16-1 ἡ (τὴν Μ) Πυθὼ ἦν (τὴν Μ) πρώην Ποσειδῶνος, ὑπὲρ ἧς Καλαύρειαν ἐδέξατο. Καλλίμαχος· „μέσφα Καλαυρείης ἦλθεν ἐς (Rob. f. εἰς) ἀντίδοσιν.“

mvp-comment-17-1 καλοῦσα φροιμιάζομαι.

mvp-comment-18-1 τοῦτό φησιν, ἐπεὶ δραματική ἐστιν ἡ ποίησις· εἰ δὲ ἦν διηγηματική, εἶπεν ἂν ὁ ποιητής· ταῦτα εἶποῦσα εἰς θρόνον ἐκαθέζετο.

mvp-comment-19-1 ἴτων: ἴτωσαν, Αττικώτερον.

mvp-comment-20-1 διάλειμμα γίνεται). πρὸς (παρ᾿ Μ) ὀλίγον ἔρημος ἡ σκηνὴ γίνεται. οὔτε γὰρ ὁ χορός) πω πάρεστιν, ἥ τε ἱέρεια εἰσῆλθεν εἰς τὸν ναόν. τὰ δεινὰ ἐξέπεμψέ με τοῦ μαντείου. ἰδοῦσα γὰρ Ὀρέστην ἐπὶ τοῦ βωμοῦ καὶ τὰς Ἐρινύας κοιμωμένας, ἔξεισι τεταραγμένη τετραποδηδὸν ἐκ τοῦ νεώ.

mvp-comment-21-1 διὰ τὸ γῆρας. κουφίζειν· σημαίνει) δὲ καὶ τὸ γαυριᾶν καὶ ἀτάκτως πηδᾶν (s. Plat. Leg. II, 672 C).

mvp-comment-22-1 ἱκέτην.

mvp-comment-23-1 (zu νεοσπ.) ἐμφατικῶς τοῦτο νεωστὶ ηὐθεντηκότα (αὐθ. Μ) παρίστησιν. νεωστὶ ἐσπασμένον.

mvp-comment-24-1 εἰώθασιν, ὅταν ἀσαφές τι εἴπωσιν, οἱ ποιηταὶ ἐπεκδιδάσκειν αὐτό. Ὅμηρος (Ε 586) „κύμβαχος ἐν κονίηισιν, ἐπὶ βρεγμόν τε καὶ ὤμους“.

mvp-comment-25-1 τῶν Ἐρινύων.

mvp-comment-26-1 πρὸς τὸ φοβερὸν τῆς ὄψεως.

mvp-comment-27-1 ἀλλ᾽ οὐδ᾽ Αρπυίας αὐτὰς λέγω· εἶδον γὰρ αὐτὰς ἐν γραφῆι πτερωτάς.

mvp-comment-28-1 ἃς τις βδελύξαιτο καὶ ἐκτραπείη (so!) μισήσας. σκυθρωποί.

mvp-comment-29-1 οἷον αἱματηράν.

mvp-comment-30-1 ὃν ἔχουσι περικείμενον (Scal. für παρακ.) ἑαυταῖς.

mvp-comment-31-1 οὐδέποτε τοιοῦτον γένος εἶδον. συνηθείας, συνουσίας, συστήματος.

mvp-comment-32-1 τὸν (Herm. f. τὸ) τῆς ἀνατροφῆς.

mvp-comment-33-1 ὥστε εἰ θεραπείας χρεία, ἰατρός ἐστιν· εἶἴτε μαντείας, τερατοσκόπος· εἴτε καθαρμῶν, καθάρσιος.

mvp-comment-34-1 πόσωι μᾶλλον τῶν ἰδίων.

mvp-comment-35-1 ἐπιφανεὶς Ἀπόλλων συμβουλεύει Ὀρέστηι καταλιπεῖν μὲν τὸ μαντεῖον, φυγεῖν δὲ εἰς Ἀθήνας. καὶ δευτέρα δὲ γίνεται φαντασία. στραφέντα γὰρ μηχανήματα ἔνδηλα ποιεῖ τὰ κατὰ τὸ μαντεῖον ὡς ἔχει καὶ γίνεται ὄψις τραγική· τὸ μὲν ξίφος ἡιμαγμένον ἔτι κατέχων Ορέστης, αἱ δὲ κύκλωι φρουροῦσαι αὐτόν. πρὸς Ὀρέστην φησίν· ἀπέστη γὰρ ἡ ἱέρεια.

mvp-comment-36-1 ἐπίστασαι,

mvp-comment-37-1 τὸ δὲ σὸν σθένος ἀσφαλές ἐστιν εἰς τὸ εὖ ποιεῖν.

mvp-comment-38-1 γράφεται πρέπων“, οὐχ ὅμοιος (Paley st. - ον)· αἱ μὲν γὰρ καθεύδουσιν, ἐγὼ δὲ ἐγρήγορα.

mvp-comment-39-1 πολιαὶ γάρ· παῖδες διὰ τὸ νέον, ἢ ἐπειδὴ ἄγαμοι καὶ παρθένοι εἰσί. τὸ ἀλλόκοτον δὲ τῆς φύσεως διὰ τῶν ἐναντίων τραγικώτερον διασύρει.

mvp-comment-40-1 ἕνεκεν τοῦ κακοποιεῖν.

mvp-comment-41-1 ἐλάσουσι (Ddf. f. -ωσι).

mvp-comment-42-1 περιέπων.

mvp-comment-43-1 ταῖς ἀγκάλαις.

mvp-comment-44-1 τὸ τῶν ἱκετῶν σέ-

mvp-comment-45-1 ὅδιος γὰρ ὁ θεός (auch f).

mvp-comment-46-1 φυλάσσων. βισμα καὶ δέημα οὐ μόνον τιμᾶι ὁ Ζεύς, ἀλλὰ καὶ σέβει, ὁρῶν αὐτὸ ὁρμώμενον προσηκούσηι τύχηι.

mvp-comment-47-1 ὁ μὲν Ὀρέστης φυγῆι οἴχεται Ἀθήναζε πυθόμενος· αἱ δὲ Ἐρινύες μόναι καθεύδουσιν, ὑπὸ πόνου ἴσως καὶ Ἀπόλλωνος, τοῦ τραγωιδοποιοῦ τοῦτο ἐπιτηδεύσαντος, ἵνα διὰ τούτου ἐμφάνηι (hellenist. f. -ήνηι; -ανῆ Μ) τὸ ἄγριον αὐτῶν καὶ χαλεπόν. πῶς δὲ διεγείρονται; οὐχ ὑπὸ Ἀπόλλωνος, οὐδὲ ὑφ᾽ ἑαυτῶν, ἀλλ᾽ ἐν ἄλληι φαντασίᾶι. ἐφίσταται γὰρ τὸ εἴδωλον Κλυταιμήστρας καὶ μεμψάμενον ἀνεγείρει, ὥστε ποικίλαις φαντασίαις πεπύκνωται.

mvp-comment-48-1 λείπει εἰμί. ὑπὲρ ὧν ἐφόνευσα Αγαμέμνονα ἀπώσασθε καὶ οἱ ἐμὲ φονεύσαντες οὐκ ἀτιμάζονται. παιδευτικὰ δὲ ταῦτα· τὸ γὰρ τοὺς ἐναγεῖς καὶ μετὰ θάνατον ὑπὸ νεκρῶν ἀτιμάζεσθαι ἱκανῶς ἔχεται παιδεύσεως.

mvp-comment-49-1 ἐν

mvp-comment-50-1 καὶ σφαγεῖσα αἰτιῶμαι ὑπ᾿ αὐτῶν, τῶν περὶ Ἀγαμέμνονα. τῶι καθεύδειν ὁ νοῦς ἀκριβέστερον ὁρᾶι, μὴ παραπλανώμενος τῆι θέᾶι. τραγικώτερον δὲ τὸ εἴδωλον Κλυταιμήστρας σώιζει τὴν σφαγήν.

mvp-comment-51-1 ἡ τῆς φρενὸς μοῖρα οὐ προορᾶι ἐν ἡμέρᾶι.

mvp-comment-52-1 οἶνος γὰρ οὐ σπένδεται Ἐρινύσιν.

mvp-comment-53-1 ἔθυον ἐν ἡι οὐδεὶς τῶν θεῶν ἐκοινώνει τῆς θυσίας ὑμῖν. ἐν γὰρ τῶι μεσονυκτίωι μόναις Ἐρινύσιν ἀπάρχονται. ὅτι (auf ein χ) ταύταις μόναις ἐν νυκτὶ θύουσιν.

mvp-comment-54-1 διὰ τὸ πεφευγέναι ἐκ τοῦ νεώ.

mvp-comment-55-1 χλευάσας, ἐγγελάσας (auch f). διὰ δὲ τούτων ἐρεθίζει αὐτάς.

mvp-comment-56-1 παρεπιγραφή. τοῦτο δὲ ἐστιν ὁ φησιν ὁ ποιητής (ΙΙ. Δ 20) „αἱ δ᾽ ἐπέμυξαν“. τὸ δὲ (εὐθὺς) ἐγείρεσθαι (ἐγ. (ἀθρόως) Weckl. nach Schol. 140) τὰς παρειμένας ὕπνωι οὐ πιθανόν· κατὰ βραχὺ οὖν ἐκ προσβάσεως τὴν ἔγερσιν ποιήσονται.

mvp-comment-57-1 ὡς παρὰ) τὸ αἳ αἳ αἰάζειν, οὕτω παρὰ) τὸ ὦ ὦ ὤιζειν.

mvp-comment-58-1 τί οὖν μέλλεις τὸ σὸν ἔργον ἀνύειν

mvp-comment-59-1 συνωμοσίαν ποιήσαντες κατεκοίμισαν ὑμᾶς.

mvp-comment-60-1 παρείλοντο.

mvp-comment-61-1 ὀνειροπολοῦσαι διώκειν Ὀρέστην τοῦτό φασιν (φησιν) Μ).

mvp-comment-62-1 ἴσα μαστίγων.

mvp-comment-63-1 ἐφορμήσασα τῶι Ὀρέστηι. οἰκεῖον τῶι πνεῦμα τὸ ἐπουρίσασα.

mvp-comment-64-1 ἐκλεπτύνουσα. πυρετῶι αὐτὸν ἀναλίσκουσα, ὡς δοκεῖν ἀτμοὺς ἀνιέναι ἀπὸ τῆς γαστρὸς αὐτοῦ.

mvp-comment-65-1 ἀναστήσει (vgl. Schol. 117); ἀνίστησιν Kchh.) αὐτὰς οὐκ ἀθρόως, μιμούμενος ἐμφατικῶς τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ ἐγείρεταί τις πρώτη, ὥστε μὴ ἀθρόως τὸν χορὸν φθέγξασθαι.

mvp-comment-66-1 μάταιον γίνεται.

mvp-comment-67-1 λείπει δεινά (δεινά auch f).

mvp-comment-68-1 κατεπο-

mvp-comment-69-1 κομματικῶς καστον κατ᾿ ἰδίαν προενεκτέον. αἱ γὰρ φοροι τοῖς πάθεσιν.

mvp-comment-70-1 ἀφόρητον κακὸν ἐπάθομεν. λέμησας.

mvp-comment-71-1 ὡς ἡνίοχος ἔτυψέ με. μέρος τοῦ ἥπατος.

mvp-comment-72-1 λείπει τὸ ὡς.

mvp-comment-73-1 οὐ τὸ τυχόν, ἀλλὰ περισσῶς βαρύ. ἡμᾶς φη(σί) (φασι Weckl.).

mvp-comment-74-1 παρὰ τὸ δίκαιον τὸ πᾶν ἔχοντες.

mvp-comment-75-1 τὸν θρόνον, οὗ Ὀρέστης καθῆστο, πάρεστιν ὁρᾶν φονολιβῆ (-ειβῆ Μ) ἀπὸ ποδῶν ἕως κεφαλῆς ὅλον. τὸ δὲ „γᾶς ὀμφαλόν“ ἀντὶ τοῦ) τὸν (Kirchh. f. τὸ) ἐν Πυθοῖ. διὰ δὲ τούτων ἀποσκευάζειν δοκοῦσι τῆς ἐπικουρίας Ὀρέστου τὸν θεόν.

mvp-comment-76-1 λείπει ὁ καί. ὥστε τὸν ὀμφαλὸν (Schwenk Weil für ὀφθαλμόν) ἔχειν αἱμάτων ἄγος ἐπαίροντα.

mvp-comment-77-1 αὐτὸς αὐτὸν (αὑτὸν Μ) καλέσας ἐπὶ τῶι μιᾶναι τὸν ναόν. ὅσον ἐπὶ σοί.

mvp-comment-78-1 προστρόπαιος, ἀντὶ τοῦ ἐναγής. ὢν ἐναγὴς ἐν τῶι κάρᾶι ἑαυτοῦ ἕτερον μιάστορα λήψεται, καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ δίκας ἡμῖν δώσουσιν. ἐναγής.

mvp-comment-79-1 τραγικώτερον ὄφιν εἶπεν τὸ βέλος διὰ τὸν ἰόν, πτηνὸν δὲ διὰ τὸ ἐπτερῶσθαι. τὸ μὲν πρῶτον πρὸς πάσας ὁ λόγος, πρὸς μίαν δὲ ἑκάστην νῦν.

mvp-comment-80-1 νευρᾶς.

mvp-comment-81-1 τὸ αἷμα μέλανα ἀφρὸν εἶπεν, οὐ δήπου τὸ ἔμφυτον αὐτῶν· ἀναίμονες γάρ εἰσιν οἱ θεοί· ἀλλὰ τὸ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἠθροισμένον (ήθρ. Μ), ὡς τούτωι τροφῆι χρωμένων αὐτῶν.

mvp-comment-82-1 τὰς πήξεις τοῦ αἵματος.

mvp-comment-83-1 αἱ ἀποκεφαλίζουσαι.

mvp-comment-84-1 χλοῦνις ἀκρωνία. ἡ ἀκμαία ἀποκοπή (χλοῦνιν λέγει τὴν ἀκμαίαν ἀποκοπήν f), παρὰ τὴν χλόην· ἢ ἐπεὶ χλούνης (χλοῦνις f) ὁ σῦς, κάπροι δὲ συνεχῶς εὐνουχίζονται (soweit auch f), διὰ τοῦτο τὴν ἀποκοπὴν συϊκὴν εἶπεν, οὐκ ἀνθρωπίνην. ἡ ἐκτομὴ μορίων.

mvp-comment-85-1 ἀντὶ τοῦ διὰ τῆς μορφῆς ὑμῶν ἡ κακία τῶν τρόπων ὑμῶν διαδεί-

mvp-comment-86-1 μύσος προστρίβεσθαι.

mvp-comment-87-1 μόναι, ὡς ἀνήμερα θηρία.

mvp-comment-88-1 οὐκ κνυται. ἐπικοινωνῶν τῆι αἰτίᾶι, ἀλλὰ τοῦ παντὸς σὺ αἴτιος.

mvp-comment-89-1 ὥστε δέξασθαι τὸν φονέα.

mvp-comment-90-1 ἠθικεύσαντο τὰς διωκτρίας προπομποὺς εἰποῦσαι. προστέταχθε ποιεῖν περὶ (Abresch f. παρὰ) ἀνδροφόνου γυναικός; τοῦ Ἀγαμέμνονος φόνος οὐκ ἦν αὐθέντης, ὅ ἐστι μιαρός.

mvp-comment-91-1 τί

mvp-comment-92-1 ἡσυχαιτέραν: δολιωτέραν (δολ. auch f; σχολαιστέραν Voigt). δίκη τοῦ μητρώιου αἵματος.

mvp-comment-93-1 μή τοί τι (τι τοι Μ) θεῶν μήνιμα γένωμαι (Hom. X 358).

mvp-comment-94-1 ἀκάθαρτον.

mvp-comment-95-1 ἀντὶ τοῦ) ἐπελθόντα.

mvp-comment-96-1 ἄλλοις προστριψάμενον τὸ μύσος. ...

mvp-comment-97-1 ταῖς ἐννοίαις.

mvp-comment-98-1 ὡς αὐτόχρημα αἵματος ὄντος (αἷμα στάζοντος, vgl. u., Weckl.) Ὀρέστου καὶ μιαίνοντος τὴν γῆν ἧς ἐφάψεται. τετραυματισμέ(νον): τὸ μὲν ἀπορρεῖν τὸ αἷμα παραδοξολογίας ἐστὶ τραγικῆς· ὅρα δὲ μὴ ἐκβαίνει τὴν πίστιν ὁ ἀπὸ Ἄργους εἰς Δελφοὺς ἥκων, εἶτα ἐκεῖθεν εἰς Ἀθήνας, καὶ ἔτι αἷμα στάζων ἀπὸ τοῦ ξίφους. φαντασία οὖν ἀμήχανος· ἀλλὰ καὶ συγκέχυται τῆι παραδοξολογίᾶι.

mvp-comment-99-1 τὸ ἡμέτερον σπλάγχνον.

mvp-comment-100-1 ὅτι μὴ πτερωτὰς εἰσήγαγεν αὐτάς (auf ein x be-

mvp-comment-101-1 μεγαλοκμῆσιν. züglich).

mvp-comment-102-1 καταπτήξας πρὸς τῶι ἀγάλματι.

mvp-comment-103-1 προσσαίνει.

mvp-comment-104-1 τὸ αὐτὸ πρόσωπόν ἐστι.

mvp-comment-105-1 ἀτίτας: ἀτιμώρητος (ἀτιμ. auf f).

mvp-comment-106-1 ἀνθ᾿ ὧν ἡμῖν χρεωστεῖ πρόσφυξ θέλει γενέσθαι τῆς θεοῦ.

mvp-comment-107-1 οὐ πάρεστιν αὐτῶι νικῆσαι ἡμᾶς.

mvp-comment-108-1 τὸ ἅπαξ χυθὲν αἷμα δυσίατον.

mvp-comment-109-1 πᾶν διερὸν ἐκκεχυμένον εἰς τὴν γῆν δυσαγκόμιστον· τοιοῦτο οὖν καὶ τὸ αἷμα. τὸ βρέξαν τὴν γῆν.·

mvp-comment-110-1 ἐγὼ

mvp-comment-111-1 καταπίνειν.

mvp-comment-112-1 θρόμβον αἵματος.

mvp-comment-113-1 δικαστής. γρά(φωι): ἐφορᾶι δὲ πάντα ἀναγραφόμενος αὐτὰ τῆι ἰδίᾶι δέλτωι. διδαχ(θείς): διδαχθεὶς πολλοὺς καθαρμούς, ὅ ἐστι, τηλικαῦτα ἀτυχήσας (Steph. f. ἀψ.), ἃ πολλῶν ἐδεήθη καθαρμῶν. ἄλλως· οἱ ἐναγεῖς οὔτε ἐν ἱερῶι προσ ήιεσαν οὔτε προσέβλεπον (προέβλ. Μ) οὐδὲ (Rob. f. οὐ) διελέγοντό τινι. (καὶ παρ᾿ Εὐριπίδηι) (Frg. 996 Ν.) „τί σιγᾶις; μῶν φόνον τιν᾿ ἠργάσω“; (εἰργ. Μ). ἐπεὶ οὖν Ὀρέστης μέλλει διαλέγεσθαι δοκῶν ἔτι ἐναγὴς εἶναι, ἐγώ, φησί, διδαχθεὶς σὺν κακῶι τῶι ἐμαυτοῦ, καὶ οἷον διδασκάλοις χρησάμενος ταῖς ἐμαῖς συμφοραῖς, ἐπίσταμαι καὶ σιγᾶν καὶ λαλεῖν ὅπου δεῖ, ἑκατέρου καιρὸν γινώσκων.

mvp-comment-114-1 κοιμάται.

mvp-comment-115-1 ἐκκεκαθαρμένον.

mvp-comment-116-1 ἐβλάπτοντο γὰρ οἱ μυσαροῖς (Steph. f. -ροὶ) ξυντυγχάνοντες.

mvp-comment-117-1 λείπει ἐμέ. ὡς τότε συμμαχούντων Ἀργείων Αθηναίοις.

mvp-comment-118-1 ὅτι

mvp-comment-119-1 ὡς θρασὺς (auf ein x bezüglich) διὰ τοῦτο οἴεται αὐτὴν Τριτογένειαν. ἡγεμών. ἁρμόττουσα δὲ ἡ εὐχή· δεῖται γὰρ ἐνδρανοῦς (L. Dindorf f. έδρανοῦς) βοηθοῦ.

mvp-comment-120-1 τὸ ἑξῆς· ἔλθοι, ὅπως γένοιτο.

mvp-comment-121-1 ὁ μηδὲ αἷμα σχήσων ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ γενησόμενος σκιά· ῥοφήσομεν γάρ σου τὸ αἷμα. ἢ ἐναίματον, ἀντὶ τοῦ ζῶντά σε νεκρὸν ποιήσομεν.

mvp-comment-122-1 οὐκ ἀποκρίνηι, ἢ ἀντὶ τοῦ) οὐδὲ ἀντιφωνήσεις μοι, ἀλλὰ σοῦ βουλομένου λαλεῖν τὸ φθέγμα δεθήσεται.

mvp-comment-123-1 ὡς ἐπὶ νεκρῶι.

mvp-comment-124-1 τοὺς κλήρους ἡμῶν (Vict. f. ὑμῶν). ἀπὸ κοινοῦ δὲ τὸ δεδόκηκεν.

mvp-comment-125-1 ἐπεὶ ὑπὲρ τῆς μητρὸς Ὀρέστου ἀγωνίζονται, εἰκότως τὴν μητέρα ἑαυτῶν ὀνομάζουσιν.

mvp-comment-126-1 ζῶσι καὶ θανοῦσιν ἔκδικον.

mvp-comment-127-1 τὸν τῶι ἰδίωι θανάτωι ἀφαγνιοῦντα τὸν φόνον τῆς μητρός· ἅγνισμα δέ τινες εὐφήμως τὸ μόλυσμα.

mvp-comment-128-1 ἐπὶ Ὀρέστηι δὲ μέλλοντι θύεσθαι λεχθήσεται ὕμνος ἐξ ἡμῶν ὡς ἐπὶ ἱερείωι, ὃς αὐτοῦ τὰς φρένας παρακόψει.

mvp-comment-129-1 παρακίνησις τῶν φρενῶν.

mvp-comment-130-1 ὁ δεσμεύων αὐτοῦ τὰς φρένας.

mvp-comment-131-1 ὁ ξηραίνων τοὺς βροτούς.

mvp-comment-132-1 ἡ διαμπὰξ τιμωρουμένη.

mvp-comment-133-1 αὐτοφονίαις.

mvp-comment-134-1 τούτοις ἡμᾶς ἀκολουθεῖν, ἕως ἀποθάνηι ὁ τοιοῦτος.

mvp-comment-135-1 ἐφυμνίωι (Abresch f. -ον) αὐτῶι χρῆται. λέγεται δὲ καὶ μεσόφθεγμα.

mvp-comment-136-1 ἀφόρμικτος: οὐ γὰρ σὺν ὀργάνοις μουσικοῖς γίνεται οὗτος ὁ ὕμνος. ὁ δεσμεύων αὐτοῦ τὰς φρένας.

mvp-comment-137-1 ἀντὶ τοῦ γέρα.

mvp-comment-138-1 μὴ πλησιάζειν ἡμᾶς τοῖς θεοῖς.

mvp-comment-139-1 οὐδαμοῦ ὅπου ἑορτὴ καὶ ἀμπεχόνη καθαρὰ πάρειμι.

mvp-comment-140-1 ὅταν τις ἐχθρὸς συγγενὴς ὢν τὸν συγγενῆ φονεύσηι.

mvp-comment-141-1 οἰκεῖος, φίλος.

mvp-comment-142-1 διὰ μέσου τὸ ὦ.

mvp-comment-143-1 διὰ τὸ νέον αἷμα. τοῦ νεωστὶ εἰργασμένου ὑπ᾽ αὐτοῦ.

mvp-comment-144-1 τῆς Κλυταιμήστρας (auch f).

mvp-comment-145-1 λείπει εὔχομαι τοῖς θεοῖς. τελέσαι μου τὸ βούλημα καὶ μὴ εἰς μάχην μοι ἐλθεῖν.

mvp-comment-146-1 τοῖσιν αὐτουργίαις ξύμπασ ωσιν (ὦσι f): ξυμπέσωσιν Turn., ders. αὐτουργίαι (τοὶ σὺν -ίαις Meineke Weil mit verschiedener Fortsetzung).

mvp-comment-147-1 τὸ τῶν φονέων.

mvp-comment-148-1 καὶ τοὺς ὑψηλοὺς καθαιροῦμεν.

mvp-comment-149-1 τοῖς τανυδρόμοις αὐτῶν κώλοις ἐπάγουσα τὰ σφαλερά μου κῶλα. ἢ ἀπ᾿ ἄλλης ἀρχῆς, καὶ τοῖς τανυδρόμοις γίνεται σφαλερὰ τὰ κῶλα διὰ τὴν ἐπιοῦσαν αὐτοῖς ἄτην δύσφορον ὑπ᾿ ἐμοῦ. οἷον, καὶ οἱ ταχυδρόμοι οὐ δύνανταί με ἐκφυγεῖν.

mvp-comment-150-1 παραφρονῶν (Steph. f. περιφρ.) γὰρ οὐκ αἰσθάνεται τοῦ κακοῦ.

mvp-comment-151-1 σκότος φρενῶν. λείπειν φασὶ διά, διὰ (Kirchh. f. δὲ) μύσος· οὐκ ἔστι δέ, αὐτὸ γὰρ τὸ μύσος κνέφας εἴρηκεν.

mvp-comment-152-1 κακὴ δὲ φήμη περὶ τοῦ οἴκου αὐτοῦ λέγεται.

mvp-comment-153-1 λείπει τὸ ἐσμέν. ἡμεῖς γὰρ εὐμήχανοι ἐσμεν καὶ ἐπιτελεστικαὶ καὶ τῶν κακῶν μνήμονες.

mvp-comment-154-1 οὐ ταχέως παρηγορούμεναι ὑπὸ βροτῶν.

mvp-comment-155-1 ἀφωρισμένα τῶν θεῶν τῶι προσόντι αὐτοῖς σκότει. μετερχόμεναι λάχη ὑπὲρ ὧν οὐ τιμώμεθα ὑπὸ θεῶν.

mvp-comment-156-1 δυσπαράβατα καὶ τραχέα ζῶσι καὶ τοῖς θνήισκουσιν (καὶ τεθνηκόσιν Wieseler).

mvp-comment-157-1 τὸν ὑπὸ Μοιρῶν καὶ θεῶν τετελεσμένον.

mvp-comment-158-1 ἔπεστιν.

Wecklein’s commentary on Eumenides (1888; German; OCR draft) (Explanatory commentary, pp. 251–322; HW42J8 and HXJHA8 OCR collated, with missing comparison pages 294–295 explicitly marked. Unresolved OCR and provisional reference mappings are explicitly marked.) focus

mvp-comment-1-1 Wecklein 1888, p. 251

mvp-comment-1-2 Prolog, wenn man das Erwachen der Erinyen 140-178 als Parodos und das zweite Erscheinen derselben 244-275 als Epiparodos gelten läfst. Andernfalls müfste man den Prolog bis zum eigentlichen Auftreten des Chors als der wirklichen Parodos, also 1-243 rechnen. Die Pythia, welche als Greisin (38) sich auf einen Stab stützt, kommt (durch eine Seitenthüre der Hinterwand) aus einem Nebenraume des Tempels zum Haupteingange desselben und verrichtet vor dem Eintritt ein Gebet (30 f.). Sie hat die χρηστηρία ἐσθής wie Kasandra in Agamemnon (zu Ag. 774 ). Gut bemerkt der Schol. :

φαίνεται ἐπὶ σκηνῆς τὸ μαντεῖον· η δὲ προφῆτις πρόεισιν ἐπικλήσεις, ὡς ἔθος, τῶν θεῶν ποιησομένη, ἀπροόπτως τε ἰδοῦσα τὰς Ἐρινύας κύκλῳ τοῦ Ὀρέστου καθευδούσας πάντα μηνύει τοῖς θεαταῖς, οὐχ ὡς διηγουμένη τὰ ὑπὸ τὴν σκηνήν, τοῦτο γὰρ νεωτερικὸν Εὐριπίδειον, ὑπὸ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὰ θορυβήσαντα αὐτὴν καταμηνύουσα φιλοτέχνως

(d. h. die Exposition ist nicht unvermittelt wie bei Euripides, sondern wohl motiviert). τὰ δὲ πρῶτα εὐχαὶ καὶ ἐπικλήσεις θεῶν, ἵνα ἀπὸ τῶν εὐφημοτέρων ἄρξηται ἡ προφῆτις (in der That breitet das Gebet der Priesterin über den Anfang eine weihevolle Stimmung aus). οἰκονομικῶς δὲ οὐκ ἐν ἀρχῇ διώκεται Ὀρέστης, ἀλλὰ τοῦτο ἐν μέσῳ τοῦ δράματος κατατάττει, ταμιευόμενος τὰ ἀκμαιότατα ἐν μέσῳ.

mvp-comment-2-1 Wecklein 1888, p. 251

mvp-comment-2-2 θεῶν ist von πρῶτον, nicht von πρεσβεύω (wie Cho. 629 ) abhängig, da πρωτόμαντιν in kausalem Verhältnis zu πρῶτον steht und es rechtfertigt, dafs Gäa zuerst unter den Göttern gefeiert wird. Vgl. Cho. 486 . Gäa ist die erste Inhaberin des Orakels, weil es ein Erdorakel war (μαντείον χθόνιον Eur. Iph. T. 1248 ), wie die Höhle des Trophonios u. a. Ihr folgt Themis als Tochter ( Hes. Theog. 135 ), welche nach attischer Vorstellung auch als identisch mit Gäa erscheint (s. zu Prom. 225

Θέμις καὶ Γαῖα, πολλῶν ὀνομάτων μορφὴ μία

). Vgl. ἐπὶ τρίποδι Θέμιδος Eur. Or. 164 . ἐκ δὲ τῆς (nach ihr aber, Kriger II § 50, 1, 1) für δεύτερον δέ.

mvp-comment-3-1 Wecklein 1888, p. 251

mvp-comment-3-2 δή (eben) hebt hervor, dafs Themis als Tochter nachfolgte. τὸ .. μαντείον ἕζετο: zu Ag.193 . Der Zusatz ὡς λόγος τις weist auf andere Wendungen der Sage hin. Paus. X 5, 5 λέγεται δὲ πολλὰ μὲν καὶ διάφορα ἐς αὐτοὺς Δελφούς, πλείω δὲ ἔτι ἐς τοῦ ᾿Απόλλωνος τὸ μαντείον. φασὶ γὰρ δὴ τὰ ἀρχαιό τατα Γῆς εἶναι τὸ χρηστήριον καὶ Δάφνιδα ἐπ᾿ αὐτῷ τετάχθαι πρόμαντιν ὑπὸ τῆς Γῆς κτέ.

mvp-comment-4-1 Wecklein 1888, p. 251

mvp-comment-4-2 λάχει: κλήρῳ Schol. Θελούσης scil. αὐτῆς τῆς Θέμιδος). Krüger I § 47, 4, 3 . Die gewöhnliche Wendung der Sage, nach welcher Apollon den das Orakel bewachenden Drachen Python tötete und Themis von der Stätte verdrängte (Schol. Πίνδαρός φησι πρὸς βίαν κρατῆσαι Πυθοῦς τὸν ᾿Απόλλωνα· διὸ καὶ ταρταρῶσαι αὐτὸν ἐζήτει ἡ Γῆ, Eur. Iph. T. 1249 ff. ) wird von dem religiösen Dichter nachdrücklich abgewiesen, und Phöbe, eine andere Tochter der Gäa ( Hes. Theog. 136 ), eingeschoben, damit die Verwandtschaft durchweg als Grund der Übertragung erscheine.

mvp-comment-5-1 Wecklein 1888, p. 252

mvp-comment-5-2 Τιτανίς als Tochter des Uranos und der Gäa. Τιτανὶς Θέμις Prom. 900 . C

mvp-comment-6-1 Wecklein 1888, p. 252

mvp-comment-6-2 ή in solcher Stellung (wie in ἦ δ' ή) nur hier. Sonst nur ἣ δέ, ἣ γάρ und καὶ ἥ. γενέθλιον δόσιν, als Geburtsgeschenk. Bei den Athenern wurden von den Verwandten solche Geschenke an den Ἀμφιδρόμια gegeben. Dieses Fest, an welchem das Kind den Namen erhielt, wurde bald nach der Geburt gefeiert (Hesych. und Harpokr. unter Ἀμφιδρόμια).

mvp-comment-7-1 ¹

mvp-comment-7-2 Wecklein 1888, p. 252

mvp-comment-7-3 τήθης (Grofsmutter): Phöbe wurde von Koios Mutter der Leto ( Hes. Theog. 406 ).

mvp-comment-8-1 Wecklein 1888, p. 252

mvp-comment-8-2 λίμνην Δηλίαν τε: zu Ag. 594 . λίμνη ( Herod. II 170

ἡ τροχοειδής καλεομένη

) ist der kreisförmige See auf Delos, an welchem Leto den Phöbos geboren hatte: Theogn. 5 Φοῖβε ἄναξ, ὅτε μέν σε θεὰ τέκε πότνια Λητὼ ... ἐπὶ τροχοειδέϊ λίμνῃ, Eur. Iph. Τ. 1103 , Ion 167 . χοιράδα: ein Schol. versteht darunter den Berg Kynthos ( Κύνθιον ὄχθον Eur. Iph. Τ. 1098 ), an welchem der runde See lag. Richtiger denkt ein anderer an das Felseneiland selbst: διὰ τοῦ χοιράδα σχεδὸν τὴν αἰτίαν φησὶ δι᾽ ἣν ἀπέλιπεν Ἀπόλλων, ἐκκλίνων τὸ εὐτελὲς τοῦ χωρίου. Ebenso Eur. Iph. T. 1239 φέρε (Leto) δ᾽ ἵνιν ἀπὸ δειράδος εἰναλίας λοχεῖα κλεινὰ λιποῦσ᾽, ἀστάκτων μάτειρ᾽ ὑδάτων, τὴν βακχεύουσαν Διονύσῳ Παρνάσιον κορυφαν nach dem ersten Hymn. auf Apollon V. 72 νῆσον ἀτιμήσας, ἐπειὴ κραναήπεδός εἰμι (Delos spricht). Man hat aber χοιράδα wohl mehr von dem Anblick, welchen die Insel vom Meere aus bietet, von der klippenreichen Küste zu verstehen wie Pers. 424

ἀκταὶ δὲ νεκρῶν χοιράδες τ᾽ ἐπλήθυον

und Eur. Tro.89

έκταὶ δὲ Μυκόνου Δήλιοι τε χοιράδες πολλῶν θανόντων σώμαθ᾽ ἕξουσιν νεκρῶν

mvp-comment-8-3 ²

mvp-comment-9-1 ³

mvp-comment-9-2 Wecklein 1888, p. 252

mvp-comment-9-3 Schol. :

χαριζόμενος Ἀθηναίοις καταχθῆναί φησιν ἐκεῖσε Ἀπόλλωνα κἀκεῖθεν τὴν παραπομ πὴν Ἀὐτῷ εἶναι. ὁ δὲ Πίνδαρος ἐκ Τανάγρας (Τεγύρας

O. Müller) τῆς Βοιωτίας. Auch in dem Hymnus auf den Pythischen Apollon V. 36 ff. ist die Richtung des Weges eine ardere. Die alte Sitte, dafs den athenischen Festgesandtschaften nach Delphi Leute mit Äxten um den Weg zu bahnen vorhergehen ( ὅταν πέμπωσιν εἰς Δελφοὺς θεωρίαν, προέρχονταί τινες ἔχοντες πελέκεις ὡς διημερώσοντες τὴν γῆν Schol.), wird auf die erste Ankunft des Apollon übertragen und darin eine Art Beweis gefunden, dafs er seinen Weg von Delos nach Delphi über Attika genommen habe. So auch Ephoros bei Strabon IX p. 422 καθ᾿ ὃν χρόνον Ἀπόλλωνα τὴν γῆν ἐπιόντα ἡμεροῦν τοὺς ἀνθρώπους .. ἐξ ᾿Αθηνῶν δ᾽ ὁρμηθέντα ἐπὶ Δελφοὺς ταύτην ἰέναι τὴν ὁδόν, ᾗ νῦν Ἀθηναῖοι τὴν Πυθιάδα πέμπουσι.

mvp-comment-10-1 Wecklein 1888, p. 252

mvp-comment-10-2 μέγα: zu Cho.137 .

mvp-comment-11-1 Wecklein 1888, p. 253

mvp-comment-11-2 παῖδες Ηφαίστου: Schol. :

οἱ Αθηναῖοι. Θησεὺς γὰρ τὴν ὁδὸν ἐκάθηρε τῶν λῃστῶν.

Die Athener, welche von Dichtern Ερεχθεῖδαι genannt werden ( Soph. Ai. 202 , Eur. Med. 824 ), können Hephästoskinder heifsen, weil Erichthonios, mit dem Erechtheus identifiziert wurde, als Sohn des Hephästos galt (daher auch θεῶν παῖδες Eur. Med. 825 ). Vgl. Hesych. Ἡφαιστιάδαι: Ἀθήναῖοι. Hier aber sind offenbar Leute mit Äxten d. i. Zimmerleute zu verstehen.

mvp-comment-12-1 Wecklein 1888, p. 253

mvp-comment-12-2 τιμαλφεῖ: über den Gebrauch dieses Wortes bei Äsch. bemerkt der Schol. zu 629 :

συνεχὲς τὸ ὄνομα παρ᾿ Αἰσχύλῳ, διὸ σκώπτει αὐτὸν Επίχαρμος.

Vgl. noch 810, Ag. 913

τιμαλφής

frg. 53. Abgesehen von Späteren kommt das Wort auch bei Pindar vor.

mvp-comment-13-1 Wecklein 1888, p. 253

mvp-comment-13-2 Δελφός: Επαφρόδιτος ἐν ὑπομνήματι Καλλιμάχου αἰτίων β' φησί Μελανθοῦς τῆς Δευκαλίωνος καὶ Κηφισοῦ τοῦ ποταμοῦ γίνεται Μέλαινα τοὔνομα, Μελαίνης δὲ καὶ Ποσειδῶνος Δελφός, ἀφ᾽ οὗ οἱ Δελφοί. Schol.

mvp-comment-14-1 Wecklein 1888, p. 253

mvp-comment-14-2 νιν gehört sowohl zu κτίσας (mit φρένα, vgl. 88) als zu ΐζει. ἔνθεος τέχνης nach Analogie von ἔμπειρος.

mvp-comment-15-1 Wecklein 1888, p. 253

mvp-comment-15-2 Διὸς προφήτης: vgl. 621, frg 82 ταῦτα γὰρ πατὴρ Ζεὺς ἐγκαθίει Λοξία θεσπίσματα, Hymn. Hom. 1 132 χρήσω (Apollon spricht) δ' ἀνθρώποισι Διός νημερτέα βουλήν, ΙΙΙ 471 σὲ (Hermes zu Apollon) δέ φασι δαήμεναι ἐκ Διὸς ὀμφῆς μαντείας, Εκάεργε· Διὸς πάρα θέσφατα πάντα, Verg. Aen. III 251 quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Apollo praedixit.

mvp-comment-16-1 Wecklein 1888, p. 253

mvp-comment-16-2 ἐν εὐχαῖς steht in Gegensatz zu dem folgenden ἐν λόγοις: den Gottheiten des Orakels selbst werden zuerst (als προοίμια) fromme Gebete geweiht; dann werden die übrigen Gottheiten des Ortes in Worten der Verehrung begrüfst. Παλλὰς προναία heifst sie nach der Lage ihres Heiligtums. Der Schol. erwähnt den Vers des Kallimachos :

χὴ Παλλάς, Δελφοί νιν ὅθ᾽ ἱδρύοντο προναίην

. Vgl. Herod. VIII 37

τὸ ἱρὸν τῆς Προνηίης 'Ἀθηναίης,

Diod. ΧΙ 14 μέχρι τοῦ ναοῦ τῆς προναίας Ἀθηνάς, wie sich in delphischen Inschriften τῷ ᾿Αθάνα τα προναία findet (E. Curtius Anecd. Delph. p. 77 sq.). Über den Tempel Paus. X 8, 6 .

mvp-comment-17-1 Wecklein 1888, p. 253

mvp-comment-17-2 νύμφας ἔνθα (die Nymphen welche wohnen wo): eine ähnliche Brachylogie 689 σκηνάς, ὅτ᾽ ἦλθον, Soph. Trach. 240

εὐχαῖς ὅθ' ᾕρει κτε. Κωρυκὶς πέτρα

: die Korykische Grotte am Parnafs oberhalb Delphi ( Herod. VIII 36 ) war den Nymphen und dem Pan geweiht, Soph. Ant. 1126

σὲ δ᾽ ὑπὲρ διλόφου πέτρας στέροψ ὄπωπε λιγνύς, ἔνθα Κωρύκιαι νύμφαι στείχουσι Βακχίδες

, Paus. X 32, 7 ἱερὸν δὲ αὐτὸ (nämlich τὸ Κωρύκιον ἄντρον) οἱ περὶ τὸν Παρνασὸν Κωρυκίων τε εἶναι νυμφῶν καὶ Πανὸς μάλιστα ἥγηνται. φίλορνις bezieht sich auf den Wald, welcher die Grotte umgiebt.

mvp-comment-18-1 Wecklein 1888, p. 254

mvp-comment-18-2 Βρόμιος: man glaubte öfter nächtlicher Weile Fackelglanz auf dem Parnafs wahrzunehmen, der von der Nachtfeier des Dionysos herrühren sollte. Soph. Ant. 1125 , Eur. Ion 716, 1125 , Phoen. 226, Aristoph. Frö. 1211 .

mvp-comment-19-1 Wecklein 1888, p. 254

mvp-comment-19-2 D. i. nachdem Dionysos an der Spitze der Bakchen den Pentheus im Kithäron überwunden, drang er bis zum Parnasse vor. Man braucht nicht mit dem Schol. anzunehmen, dafs der Untergang des Pentheus hier auf den Parnafs verlegt sei. Die Pentheussage hat Aschylos im Πενθεύς (und in den Ξάντριαι) wie Euripides in den Βάκχαι behandelt. Pentheus wird von Agane, Ino, Autonoe, welche ihn für ein wildes Tier halten, zerrissen; daher λαγὼ δίκην. ἐξ ούτε auch Pers. 764 . Sonst ὥστε Eum. 1025 , Sept. 488 , Pers. 300 u. öfter in lyrischen und anapästischen Partieen. Der V. 26 entbehrt der gewöhnlichen Cäsur. Vgl. Suppl. 920 , Pers. 254 , 355, 468, 504, 506, 512, 522, Prom. 667 .

mvp-comment-20-1 Wecklein 1888, p. 254

mvp-comment-20-2 Der Pleistos, jetzt Xeropotamos, war ein Flüfschen, das in der Nähe der Korykischen Grotte entsprang. Daher sind die Korykischen Nymphen die Töchter des Pleistos (Apoll. Rh. II 711). πηγάς ist wie κράτος und Δία von καλοῦσα abhängig. Poseidon hatte einen Altar im Tempel des Apollon, weil in der ältesten Zeit Poseidon Mitbesitzer des Orakels war, bis er dasselbe gegen Kalauria vertauschte (Schol., der einen Vers des Kallimachos anführt: μέσφα Καλαυρείης ἦλθεν ἐς ἀντίδοσιν, Paus. X 5, 6 u. 24, 4). καλοῦσα ἔπειτα wie Soph. Ai. 468

καὶ δρῶν τι χρηστόν, εἶτα λοίσθιον θάνω

; wo auch das Zeitverhältnis durch εἶτα angegeben wird. — τέλειον wie Ag. 964 . Im Tempel zu Delphi stand ein Altar des Ζεὺς Μοιραγέτης (Paus. a. O.). Hier wird er als Ursprung aller Weissagung angerufen.

mvp-comment-20-3 ⁴

mvp-comment-21-1 ⁵

mvp-comment-21-2 Wecklein 1888, p. 254

mvp-comment-21-3 ἐς θρόνους d. i. auf den Dreifufs.

mvp-comment-21-4 ⁶

mvp-comment-22-1 Wecklein 1888, p. 254

mvp-comment-22-2 ,,Und mehr als jemals mögen sie meinen Eingang segnen." Über die Wendung τῶν πρὶν εἰσόδων ἄριστα (wie τὸ κάλλιστον τῶν προτέρων Soph. Ant. 102

μεγίστην τῶν πρὶν Ἑλλήνων

Thuk. VII 66 , solus omnium ante se principum Tac. hist. I 50 ) Krüger I § 47, 28, 10 . τυχεῖν ἄριστα: zu Cho. 707 . μακρῷ ἄριστα wie Aristoph. 673

εὐνούστατος μακρῷ

mvp-comment-23-1 Wecklein 1888, p. 254

mvp-comment-23-2 ἴτων: ἴτωσαν. Ἀττικώτερον.Schol. Der Plural nach dem kollektiven τὶς wegen der Vorstellung: die Hellenen haben den Vortritt, unter sich aber sollen sie die Reihenfolge durch das Los bestimmen. Vgl. Eur. Ion 91

θάσσει δὲ γυνὴ τρίποδα ζάθεον Δελφὶς ἀείδουσ᾽ Ελλησι βοάς, ἃς ἂν ᾿Απόλλων κελαδήσῃ

. Aber Delphi war auch, wie Liv. 38, 48 sagt, commune humani generis oraculum. Das Orakel wurde ursprünglich jährlich, später monatlich einmal befragt ( Plut. Mor. p. 292 ). Die Reihenfolge der Befragenden stellten vornehme Delpher durch das Los fest; das Losen wurde mit der Frage ὦ Τύχη καὶ Λοξία τῷδε (1. τῶνδε τίνι θεμι στεύεις; eingeleitet (Simplic. Phys. II p. 75). Daher μαντεύομαι θεός. Die Priesterin tritt ab und es folgt eine kleine Pause. Dann kommt sie voll Entsetzen wieder aus dem Tempel heraus, mit beiden Händen sich an ihrem Stabe aufrecht haltend.

mvp-comment-23-3 ⁷

mvp-comment-24-1 Wecklein 1888, p. 255

mvp-comment-24-2 δεινὰ . . δεινὰ δέ wie δεινὰ μὲν . . δεινὰ δέ.

mvp-comment-25-1 ⁸

mvp-comment-25-2 Wecklein 1888, p. 255

mvp-comment-25-3 ὡς, ὥστε. σωκεῖ· ἰσχύει Hesych. Also οὐ σωκεῖν „ohnmächtig sein". ἀκταίνειν: Schol. κουφίζειν, Hesych. μετεωρίζειν. In Bekk. Anecd. p. 23, 12 wird οὐκέτ᾽ ἀκταίνω als Ausdruck des Aschylos mit οὐκέτι δύναμαι ὀρθοῦν ἐμαυτήν und Etym. M. p. 54 ein Fragm. des Aschylos ἀκταῖνον μένος mit ἀνάγον καὶ δυνάμενον ἀνορθοῦν erklärt. Darnach bedeutet οὐκ ἀκταίνειν βάσιν nicht aufrecht gehen können".

mvp-comment-26-1 Wecklein 1888, p. 255

mvp-comment-26-2 Gegen die Ansicht des Schol. :

ἰδοῦσα Ὀρέστην ἐπὶ τοῦ βωμοῦ καὶ τὰς Ερινύας κοιμωμένας ἔξεισι

τεταραγμένη τετραποδηδὸν ἐκ τοῦ νεώ bemerkt mit Recht Hermann (nach Stanley): nihil aliud sacerdos indicat quam manuum adiumento sibi ad incedendum opus esse. Vgl. Eur. Hek. 1058 . Mit ποδωκεία σκελῶν vgl. 916 ἀστύνικον πόλιν, Sept. 207

αστυδρομουμέναν πόλιν

, 716 κτεάνων χρηματοδαίτας.

mvp-comment-27-1 Wecklein 1888, p. 255

mvp-comment-27-2 γραῦς: nach Diod. XVI 26 waren im Anfang die Priesterinnen Jungfrauen; nach der Entführung einer Priesterin aber beschlossen die Delpher, nur Frauen über 50 Jahren das Priesteramt anzuvertrauen. Diesen Gebrauch der späteren Zeit verlegt Aschylos in das Altertum. οὐδέν: Suppl. 757

γυνὴ μονωθείσ᾽ οὐδέν

, Eur. Iph. T. 115 δειλοὶ δ᾽ εἰσὶν οὐδὲν οὐδαμοῦ. ἀντίπαις wie ἀντίκεντρα 136, ἀντίδουλος Cho. 135 . μὲν οὖν (immo vero) wie Ag. 1075 , 1395.

mvp-comment-28-1 Wecklein 1888, p. 255

mvp-comment-28-2 Die Orakelstätte war, wie in Theben der Vogelschauersitz des Tiresias ( Eur. Bakch. 350 ), mit στέμ ματα (wollenen Binden) gekennzeichnet. Vgl. Einl. S. 17 N. 2. Eur. Ion 222

μέσον ομφαλὸν .. στέμμασί γ᾽ ἐνδυτόν

, 1309 ΚΡ. ἤν γ᾽ ἐντὸς ἀδύτων τῶνδέ με σφάξαι θέλῃς. ΙΩΝ. τίς ἡδονή σοι θεοῦ θανεῖν ἐν στέμμασι; Aristoph. Plut. 39

τί δῆτα Φοῖβος ἔλακεν ἐκ τῶν στεμ μάτων; μυχόν

und ὀμφαλῷ wie Cho. 953 . Die Auflösung im fünften Furse ist wie Prom.52 gebildet.

mvp-comment-29-1 Wecklein 1888, p. 255

mvp-comment-29-2 ἕδραν προστρόπαιον: dafs Orestes als Schutzflehender dort kniet, verrät besonders der Zweig, von dem weifse wollene Bänder herabhängen. Vgl. Cho. 1033 , Soph. Oed. T. 2 τίνας ποθ᾽ ἕδρας τάσδε μοι θοάζετε ἱκτηρίοις κλάδοισιν ἐξεστεμμένοι; αἵματι στάζοντα χεῖρας wie Soph. Ai. 10

κάρα στάζων ἱδρῶτι. νεοσπαδές

, wofür Burges νεοσταγές vermutet, verbindet zwei Vorstellungen:,,gezückt und von frischem Blut gerötet".

mvp-comment-30-1 Wecklein 1888, p. 256

mvp-comment-30-2 Vgl. zu Cho. 1033 .

mvp-comment-31-1 Wecklein 1888, p. 256

mvp-comment-31-2 λῆνος wird als minder gewöhnliches, vielleicht sakrales Wort im folg. V. erklärt. Vgl. Sept. 476

ἅλω δὲ πολλήν, ἀσπίδος κύκλον λέγω

. Zwischen μεγίστῳ und σωφρόνως besteht scheinbar ein Widerspruch, in Wirklichkeit nicht, weil hier die Gröfse (die Länge der wollenen Binden) ein Kennzeichen der Unterwürfigkeit ist.

mvp-comment-32-1 Wecklein 1888, p. 256

mvp-comment-32-2 Γοργόνας: sie gleichen den Gorgonen durch die Schlangenhaare und die dunklen Gewänder. Vgl. zu Cho. 1046 u. 1048. Äschylos giebt hier welchen Gestalten er die Elemente seines Furienbildes entnommen hat. Hom. E 741 Γοργείη κεφαλὴ δεινοῖο πελώρου δεινή τε σμερδνή τε, Διός τέρας αιγιόχοιο.

mvp-comment-32-3 ⁹

mvp-comment-33-1 ¹⁰

mvp-comment-33-2 Wecklein 1888, p. 256

mvp-comment-33-3 D. i. und doch weicht ihre Gestalt auch wieder von der der Gorgonen ab. Vgl. die ähnliche Darstellung Suppl. 285

f. Λιβυστι καῖς γὰρ μᾶλλον ἐμφερέστεραι γυναιξίν ἐστε κοὐδαμῶς ἐγχωρίαις. καὶ Νεῖλος ἂν θρέψειε τοιοῦτον φυτόν, Κύπριος χαρακτήρ τ' ἐν γυναικείοις τύποις εἰκὼς πέπληκται τεκτόνων πρὸς ἀρσένων· Ἰνδάς τ᾿ ἀκούω κτέ.

mvp-comment-34-1 Wecklein 1888, p. 256

mvp-comment-34-2 γεγραμμένας d. i. gemalte weibliche Wesen. Ähnlich Eur. Ion 209

λεύσσεις ουν ἐπ᾿ Ἐγκελάδῳ γοργῶπιν πάλλουσαν ἴτυν

; Durch Φινέως δεῖπνον φερούσας (άρπαζούσας) sind sie hinreichend als die Harpyien gekennzeichnet. ,,Flügel allerdings haben diese nicht (insofern gleichen sie den Harpyien nicht), schwarz aber, durchaus scheufslich sind sie (insofern gleichen sie ihnen). ἄπτεροι: vgl. 250. Dagegen Eur. Or. 317 δρομά δες ὦ πτεροφόροι ποτνιάδες θεαί .. μελάγχρωτες Εὐμενίδες. Dunkel sind die Erinyen als die Kinder der Nacht (69). Eur. Or. 408 νυκτὶ προσφερεῖς κόρας. Nicht nur die Kleidung (353, Cho. 1047 ), sondern auch die Hautfarbe ( Eur. El. 1345 χρῶτα κελαιναί, Or. 321 μελάγχρωτες) ist schwarz, wiewohl Aristoph. Plut. 422 f. der Erinye in der Tragödie Blässe des Gesichts zugeschrieben wird. Von den Harpyien haben sie vielleicht auch lange Krallen an den Fingern und struppige Haare.

mvp-comment-35-1 ¹¹

mvp-comment-35-2 Wecklein 1888, p. 256

mvp-comment-35-3 ἀπλάτοισι : Prom. 387

θερμοῖς ἀπλάτου βέλεσι πυρπνόου ζάλης

und τη φυσιάμασιν Hor. sat. II 8, 95 velut illis Canidia adflasset peior serpentibus Afris.

mvp-comment-36-1 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-36-2 κόσμος: Strabon III p. 175 τὰς δ᾽ ἄλλας (nämlich τὰς Καττιτερίδας) οἰκοῦσιν ἄνθρωποι μελάγ χλαινοι, ποδήρεις ἐνδεδυκότες χιτῶνας, ἐζωσμένοι περὶ τὰ στέρνα, μετὰ ῥάβδων περιπατοῦντες ὅμοιοι ταῖς τραγικαῖς Ποιναῖς. Der Gürtel, welchen sie um das lange dunkle Gewand tragen, ist nach Diog. L. VI 102 purpurrot ( ζώνη φοινική). κόσμος φέρειν δίκαιος für κόσμον φέρειν δίκαιόν ἐστι wie Hom. X 13

οὐ μέν με κτενέεις, ἐπεὶ οὔ τοι μόρσιμός είμι

, Soph. Oed. K. 37 ἔχεις γὰρ χῶρον οὐχ ἁγνὸν πατεῖν.

mvp-comment-37-1 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-37-2 Geschlecht und Art dieser Gesellschaft habe ich noch nicht gesehen. Hom. E 441 οὔποτε φύλον ὁμοῖον ἀθανάτων τε θεῶν χαμαὶ ἐρχομένων τ᾿ ἀνθρώπων.

mvp-comment-38-1 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-38-2 οὐδὲ, nämlich ὄπωπα ( οἶδα).

mvp-comment-39-1 ¹²

mvp-comment-39-2 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-39-3 πόνον· τὸν τῆς ἀνατροφῆς Schol.

mvp-comment-40-1 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-40-2 Λοξία μεγασθενεῖ wie Cho. 268

Λοξίου μεγασθενὴς χρησμός

mvp-comment-41-1 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-41-2 ἰατρόμαντις wie Suppl. 269

ἰατρόμαντις παῖς Ἀπόλλωνος.

Aristoph. Plut. 11

ἰατρὸς ὢν καὶ μάντις

mvp-comment-42-1 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-42-2 τοῖσιν ἄλλοις: er möge also auch für die Reinheit seines Hauses sorgen. Apollon, der Gott des Lichtes, ist vorzugsweise der reinigende und sühnende Gott, wie sich besonders an seine Feste Reinigungen und Sühnungen anknüpften. Nachdem die Priesterin in ihre Äschylos, Qrestie, v. WECKLEIN. Wohnung (zu 1) zurückgegangen ist, wird das Innere des Heiligtums sichtbar: στραφέντα μηχανήματα ἔνδηλα ποιεῖ τὰ κατὰ τὸ μαντείον ὡς ἔχει. καὶ γίνεται ὄψις τραγική τὸ μὲν ξίφος ἡμαγμένον ἔτι κατέχων Ὀρέστης, αἳ δὲ κύκλῳ φρουροῦσαι αὐτόν Schol. Nach diesen Worten zu schliefsen, kam nicht das ἐκκύκλημα zur Anwendung, sondern das στροφεῖον, das die Bestimmung hatte eine Fernsicht zu geben, dessen Beschaffenheit aber aus der Beschreibung bei Poll. IV 132 nicht klar wird. Man erblickt nach der Drehung der Maschinerie sofort Apollon, dem Hermes zur Seite steht, und vor Apollon den Orestes in schutzflehender Stellung. Darum erwidern die ersten Worte des Apollon die Bitte des Orestes. Auch die 282 f. erwähnte Reinigung des Orestes mufs als vorhergegangen (zwischen 34 und 63) gedacht werden. Im Hintergrunde sitzen um den weifsen Stein, welcher den ὀμφαλὸς γῆς vorstellt (40), auf welchem der mit Wolle umwickelte Ölzweig des Orestes (43) liegt, auf Stühlen die schlafenden Erinyen

mvp-comment-43-1 ¹³

mvp-comment-43-2 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-43-3 πρόσω διχοστατῶν, getrennt und fern von dir. Vgl. διχοστα τοῦντα 389.

mvp-comment-44-1 Wecklein 1888, p. 257

mvp-comment-44-2 πέπων, μαλθακός (74), mürbe. Vgl. Ag. 1642 .

mvp-comment-45-1 ¹⁴

mvp-comment-45-2 Wecklein 1888, p. 258

mvp-comment-45-3 ὕπνῳ παρείνται (sind erschlafft) wie Eur. Kykl. 591

τῷ δ᾽ ὕπνῳ παρειμένος

. Die Stellung von δέ wie 623. Vgl. zu Ag. 744 .

mvp-comment-46-1 ¹⁵

mvp-comment-46-2 Wecklein 1888, p. 258

mvp-comment-46-3 Νυκτὸς παῖδες: vgl. 322 f., 419, 748, 796, 1034. Bei Sophokles (Oed. K. 40) heifsen sie Γῆς τε καὶ Σκότου κόραι. Nach Hes. Theog. 185 sind sie von der Erde geboren aus den Blutstropfen des von Kronos entmannten Uranos. Vgl. auch Lykophr. 437

αἱ Νυκτὸς κόραι

, Ovid. Met. IV 452 sorores Nocte .. genitas, Verg. Aen. VI 250 matri Eumenidum, XII 846 Dirae quas Nox . . uno eodemque tulit partu. Ζη παλαιαὶ παῖδες vgl. παῖδες ἄπαιδες 1034. Doch s. Anhang. αἷς οὐ μίγνυται: Soph. Ai. 835

καλῶ τὰς ἀεί τε παρθένους σεμνὰς Ἐρινῆς τανύποδας

. Der Ausdruck wie Hom. η 247 Καλυψώ .. δεινὴ Θεός· οὐδέ τις αὐτῇ μίσγεται οὔτε θεῶν οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων.

mvp-comment-47-1 Wecklein 1888, p. 258

mvp-comment-47-2 θήρ: Suppl. 1010

θῆρες δὲ κηραίνουσι καὶ βροτοί. τί μήν

; Besonders werden damit die Kentauren bezeichnet. Soph. Trach. 1096

διφυῆ τ᾽ ἄμικτον ἱπποβάμονα στρα τὸν θηρῶν

, 556, 568 u. δ.

mvp-comment-48-1 ¹⁶

mvp-comment-48-2 Wecklein 1888, p. 258

mvp-comment-48-3 ἐλῶσι, ἐλάσουσι. — Du mufst dich auf eine lange Irrsal gefafst machen ( μὴ μαλθακὸς γένῃ); denn wenn du auch durch das weite Festland geschritten den Boden unter den Fülsen verlierst, werden sie dich über das Meer verfolgen. βεβὼς wie Eur. Bakch. 646

φαίνῃ πρὸς οἴκοις τοῖς ἐμοῖς, ἔξω βεβώς. Ζυ αμείψης

vgl. Cho. 569 . - περιρρύτας πόλεις, νήσους. Wegen der Form περιρρύτας vgl. Hymn. auf Apoll. 251 ἀμφιρύτας κατὰ νήσους und zu Ag. 1527 .

mvp-comment-49-1 Wecklein 1888, p. 258

mvp-comment-49-2 πρόκαμνε, vor der Zeit. βουκολούμενος, Schol. περιέπων, abweidend d.i. durchmachend. Wakefield erklärt es passivisch: agitatus ut bos. Mit βουκολούμενος πόνον wäre dann τοὺς ὑπερμήκεις δρόμους γυμνάζεται Prom. 616 zusammen zu stellen. Vgl. Ag. 674 .

mvp-comment-50-1 Wecklein 1888, p. 258

mvp-comment-50-2 ποτί im Trimeter wie auch einmal bei Sophokles ( Trach. 1214

ποτιψαύων

mvp-comment-51-1 Wecklein 1888, p. 258

mvp-comment-51-2 παλαιὸν βρέτας, das altheilige hochverehrte Holzbild der ᾿Αθηνῶ Πολιάς auf der Akropolis. Vgl. Eur. El. 1254 ἐλθὼν δ᾽ Ἀθήνας Παλλά δος σεμνὸν βρέτας πρόσπτυξον, C. I. Gr. I n. 160 ἐπιστάται τοῦ νεω τοῦ ἐν πόλει ἐν ᾧ τὸ ἀρχαῖον ἄγαλμα, Paus. I 26, 6 τὸ δὲ ἁγιώτατον ἐν κοινῷ πολλοῖς πρότερον νομισθὲν ἔτεσιν ἢ συνῆλθον ἀπὸ τῶν δήμων (d. i. vor dem s. g. Synoikismos des Theseus) ἐστὶν Ἀθηνᾶς ἄγαλμα ἐν τῇ νῦν ἀκροπόλει, τότε δὲ ὀνο μαζομένῃ πόλει (in diesem Sinne kann man hier auch Παλλάδος πτό- λιν nehmen). φήμη δὲ ἐς αὐτὸ ἔχει πεσεῖν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ (also ein ξόανον διιπετές). ἄγκαθεν, ταῖς ἀγκάλαις Schol. Vgl. 258 περὶ βρέ τει πλεχθείς und πρόσπτυξον in der a. St. des Euripides.

mvp-comment-52-1 Wecklein 1888, p. 259

mvp-comment-52-2 οἶσθα τὸ μὴ ἀδικεῖν, vgl. 752 τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες. Der Gedanke ist: Deine Worte zeigen, dafs du dich darauf verstehst, nicht Unrecht zu thun d.h. dafs du weifst was du zu thun schuldig bist (deinem Versprechen gemäfs, Cho. 1036 f. ), es kommt nur darauf an, dafs du daran denkst; die Macht fehlt dir ja nicht. ἐπίστα wie 584, δύνα Soph. Phil. 849 , Oed. Τ. 696. φερέγγυον: Schol. :

τὸ δὲ σὺν σθένος ἀσφαλές ἐστιν εἰς τὸ ποιεῖν εὖ.

Vgl. Sept. 383

προστατεῖν φερέγγυος

mvp-comment-53-1 Wecklein 1888, p. 259

mvp-comment-53-2 μέμνησο: sei dessen eingedenk, was du gesagt hast, dafs ich die Macht habe dich zu schützen, und fürchte dich darum nicht. σὲ . . φρένας: Krüger II § 46, 16, 3 .

mvp-comment-54-1 Wecklein 1888, p. 259

mvp-comment-54-2 αὐτάδελφον: Sept. 705

ἀλλ' αὐτάδελφον αἷμα δρέψασθαι θέλεις

; Soph. Ant. 1

ὦ κοινὸν αὐτάδελφον Ισμήνης κάρα

. Man braucht αὐτάδελφον nicht auf die gemeinsame Mutter ( Hesych. :

ἀδελφοί· οἱ ἐκ τῆς αὐτῆς δελφύος γεγονότες· δελφὺς γὰρ ἡ μήτρα λέγεται

) zu beziehen und eine Abweichung von der_gewöhnlichen Abstammung des Hermes ( Cho. 809 ) anzunehmen.

mvp-comment-55-1 ¹⁷

mvp-comment-55-2 Wecklein 1888, p. 259

mvp-comment-55-3 ὢν ἐπώνυμος πομπαῖος ἴσθι: Sept. 8

Ζεὺς ἀλεξητήριος ἐπώνυμος γένοιτο Καδμείων πόλει

und zu Ag. 517 . Hermes ist zunächst Geleiter der Seelen in die Unterwelt ( ψυχοπομπός, vgl. Soph. Ai. 832

καλῶ δ᾽ ἅμα πομπαίον Ἑρμῆν χθόνιον εὖ με κοιμίσαι

, Hom. ω 3 ), dann aber Geleiter überhaupt (πομπαῖος, πομπός).

mvp-comment-56-1 ¹⁸

mvp-comment-56-2 Wecklein 1888, p. 259

mvp-comment-56-3 τὸ κηρύκων σέβας wie Suppl. 715

τὸ τεκόντων σέβας

. Die Unverletzlichkeit der Herolde schützt Zeus, damit diese den armen Sterblichen sicheres Geleite gewähren können. ὁρμώμενον ist zu σέβας konstruiert, während es dem Sinne nach zu κηρύκων gehört. Orestes geht, von Hermes geleitet, (durch den linken Zugang der Bühne) ab. Apollon tritt in den Hintergrund zurück.

mvp-comment-56-4 ¹⁹

mvp-comment-57-1 Wecklein 1888, p. 259

mvp-comment-57-2 Wie Pers. 683 der Schatten des Darius, so steigt hier (durch das αναπίεσμα) der Schatten der Klytämestra aus der Unterwelt empor. Man sieht an ihrem Halse (595) die Wunden, die ihr ehemals der Sohn geschlagen (103). εν δοιτ᾽ ἄν (spottisch schlaft nur") wie 118 μύζοιτ᾽ ἄν.

mvp-comment-58-1 Wecklein 1888, p. 260

mvp-comment-58-2 ἀπητιμασμένη, als wenn ὀνειδίζομαι, wie 100 παθοῦσα, als wenn οὐδεμιᾶς τιμωρίας τυγχάνω folgte. Vgl. 480 und zu Ag. 653 . ἄλλοισιν ἐν νόμοισιν, indem verschiedene Gesetze gelten. Es wird mit ungleichem Mafse gemessen: für den Mord, den ich begangen habe, werde ich unter den Toten ohne Unterlafs geschmäht, ja schwer beschuldigt; wegen des Mordes, der an mir von den Nächststehenden begangen worden ist, grollt keine Gottheit. Vgl. Soph. Oed. K. 907 νῦν δ᾽ οὔσπερ αὐτὸς τοὺς νόμους εἰσῆλθ᾽ ἔχων, τούτοισι κοὐκ ἄλλοισιν ἁρμοσθήσεται. ἔκτανον, absolut wie Cho. 887 : dafs ich gemordet habe. αἰσχρῶς ἀλῶμαι, in schimpflicher Weise bin ich aus der Gesellschaft der Toten ausgestolsen. - προυννέπω, ich erkläre feierlich, nachdrücklich. κείνων, τῶν φθιτῶν. τῶν φιλτάτων wie Cho. 233 , hier allgemein von dem Sohne. μηνίεται mit langem wie Hom. B769 ὄφρ᾽ Αχιλεὺς μήνιεν.

mvp-comment-58-3 ²⁰

mvp-comment-59-1 Wecklein 1888, p. 260

mvp-comment-59-2 ὅρα zur Chorführerin wie 131, 183. — τραγικώτερον τὸ εἴδωλον Κλυταιμήστρας σώζει τὴν σφαγήν Schol. - καρδίᾳ, mit dem Inneren.

mvp-comment-59-3 ²¹

mvp-comment-60-1 ²²

mvp-comment-60-2 Wecklein 1888, p. 260

mvp-comment-60-3 Schol. ἐν τῷ καθεύδειν ὁ νοῦς ἀκριβέστερον ὁρᾷ μὴ παραπλανώμενος τῇ θέα. Schlafenden Augen wird der Geist erhellt, während am Tage die Natur des Geistes nicht weitblickend ist. Vgl. Pind. frg. 108 Bgk. εὕδει δὲ πρασσόντων μελέων· ἀτὰρ εὐδόντεσσιν ἐν πολλοῖς ὀνείροις δείκνυσι τερπνῶν ἐφέρποισαν χαλεπῶν τε κρίσιν, Xenoph. Kyr. VIII 7, 21 ἐγγύτερον μὲν τῶν ἀνθρωπίνων θανάτῳ οὐδέν ἐστιν ὕπνου· ἡ δὲ ἀνθρώπου ψυχὴ τότε δήπου θειοτάτη καταφαίνεται καὶ τότε τι τῶν μελλόντων προορᾷ, Platon περὶ πολιτ. ΙΧ 1, Aelian. ποικ. ἱστ. ΙΙΙ 11 οἱ Περιπατητικοί φασι μεθ᾿ ἡμέραν θητεύουσαν τὴν ψυχὴν τῷ σώματι περιπλέκεσθαι καὶ μὴ δύνασθαι καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν θεωρεῖν, νύκτωρ δὲ διαλυθεῖσαν τῆς περὶ τοῦτο λειτουργίας καὶ σφαιρωθεῖσαν ἐν τῷ περὶ τὸν θώρακα τόπῳ μαντικωτέραν γίνεσθαι, ἐξ ὧν τὰ ἐνύπνια. Cic. d. divin. I 30 cum ergo est somno sevocatus animus a societate et a contagione corporis, tum meminit praeteritorum, praesentia cernit, futura providet; iacet enim corpus dormientis ut mortui, viget autem et vivit animus.

mvp-comment-61-1 Wecklein 1888, p. 260

mvp-comment-61-2 ἐλείξατε, wie durstige Hunde (vgl. zu Ag. 1104 ). Klytämestra hat den Erinyen Opfer gebracht nach der Ermordung des Agamemnon, um deren Groll abzuwenden.

mvp-comment-62-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-62-2 ἀοίνους: οἶνος γὰρ οὐ σπέν δεται Ερινύσιν Schol. Vgl. Soph. Oed. K. 100 ἀοίνοις. Die Spenden, welche den Erinyen ausgegossen werden ( νηφάλιαι σπονδαὶ Schol. zu Soph. a. O.) bestehen aus reinem Quellwasser oder aus Wasser und Honig, vgl. ebd. 469, 481.

mvp-comment-63-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-63-2 νυκτίσεμνα δείπνα sollte noch wie χοὰς ἀοίνους als Apposition zu πολλά stehen, wird aber von einem νυκτίeigenen Verbum regiert. σεμνα dicuntur sacrificia, quae eo ipso, quod nocte fiunt, augustiora sunt et sacrum quasi horrorem incutiunt (Schütz). Vgl. Einl. S. 12.

mvp-comment-64-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-64-2 ὥραν .. θεῶν: zu einer Zeit, welche ihr mit keiner Gottheit teilt (in der „Geisterstunde"); ἐν γὰρ τῷ μεσονυκτίῳ μόναις Ερινύσιν ἀπάρχονται Schol. Der Akk. wie Eur. Bakch. 723

αἳ δὲ τὴν τεταγ μένην ὥραν ἐκίνουν θύρσον ἐς βακχεύματα

. Vgl. zu Cho. 812 .

mvp-comment-65-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-65-2 λὰξ πατούμενα wie Cho. 640 .

mvp-comment-66-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-66-2 ἐγκατιλλώψας: ἐγγελάσας. Διὰ δὲ τούτων ερεθίζει αὐτάς Schol.

mvp-comment-67-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-67-2 ὡς kausal. περὶ ψυχῆς wie Hom. ι 423 πάντας τε δόλους καὶ μῆτιν ὕφαινον ὥς τε περὶ ψυ χῆς, Hel. 946 τοὺς δὲ Μενέλεω ποθῶ λόγους ἀκοῦσαι τίνας ἐρεῖ ψυχῆς πέρι, und in Redensarten wie μάχεσθαι, θέειν, τρέχειν περὶ ψυχῆς, ὁ περὶ τῆς ψυχῆς ἀγών ( Soph. El. 1492 ), doch hier mehr in übertragenem Sinne ,,es ist mir blutiger Ernst um die Sache". φρονήσατε, bringt es euch zum Bewurstsein.

mvp-comment-68-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-68-2 ὄναρ, im Traume euch erscheinend. Der Dichter giebt damit den Zuschauern die richtige Auffassung des Folgenden an die Hand. Vgl. 131.

mvp-comment-69-1 ²³

mvp-comment-69-2 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-69-3 Die παρεπιγραφαί geben den äufseren Vorgang an; sie kommen öfter in Handschriften des Aristophanes, bei Tragikern nur hier vor, wie auch die Art der äufseren Handlung vereinzelt steht.

mvp-comment-70-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-70-2 μύζοιτε: zu Ag. 1058 .

mvp-comment-71-1 ²⁴

mvp-comment-71-2 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-71-3 Er hat eben Freunde, die anderer Art sind als die meinigen.

mvp-comment-72-1 Wecklein 1888, p. 261

mvp-comment-72-2 πάθος, was euch und mir widerfahren ist, dafs Orestes die Flucht ergriffen hat.

mvp-comment-73-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-73-2 πέπρακται, ist dein Werk, vgl. Eur. Med. 1064

πάντως πέπρακται ταῦτα κοὐκ ἐκφεύξεται

und dazu Schol. :

ἀντὶ τοῦ κέκριται, εἴμαρται, πέπρωται

. Bentley will hier πέπρωται schreiben nach Prom. 535

τί γὰρ πέπρωται Ζηνὶ πλὴν ἀεὶ κρατεῖν

. Vgl. 71 κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντο.

mvp-comment-74-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-74-2 συνωμόται: Ag. 655 .

mvp-comment-75-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-75-2 ἐξεκήραναν, Schol. παρεί λοντο. Hesych. ἐξεκήρανεν· ἐξέ φθειρε.

mvp-comment-76-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-76-2 λαβὲ (wie man dem Hunde zuruft fals") φράζου (,,hab acht") spricht die Chorführerin im Traume.

mvp-comment-77-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-77-2 κύων, ein Jagdhund. Vgl. Aristot. Tiergesch. IV 10 ἐνυπνιάζειν φαίνονται οὐ μόνον ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ ἵπποι καὶ κύνες καὶ βόες, Lucret. IV 988 venantumque canes in molli saepe quiete iactant crura tamen subito vocesque repente mittunt et crebro reducunt naribus auras, ut vestigia si teneant inventa ferarum etc.

mvp-comment-78-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-78-2 πῆμα, das Unglück, dafs Orestes entronnen ist.

mvp-comment-79-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-79-2 Meine gerechten Vorwürfe mögen dein Inneres empfindlich berühren. Hom. Ε 493 δάκε δὲ φρένας Ἕκτορι μύθος.

mvp-comment-80-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-80-2 ἀντίκεντρα wie 469. Weiter ausgeführt wird der Vergleich 156 f.

mvp-comment-81-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-81-2 σοῦ: ἴθι, τρέχε, ὅρμα Hesych. — Schol. :

ἐπουρίσασα τῷ ἐφορμήσασα τῷ Ὀρέστη

Über das demonstrative to Krüger II § 50, 1, 4 .

mvp-comment-82-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-82-2 ἀτμῷ, νηδύος πυρί, dem Atem, der wie Feuer aus deinem Leibe kommt.

mvp-comment-83-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-83-2 δευτέροις διώγμασιν: das erste Mal verfolgten sie ihn von Argos nach Delphi. Der Schatten der Klyt. verschwindet wieder in die Tiefe durch das ἀναπίεσμα).

mvp-comment-84-1 Wecklein 1888, p. 262

mvp-comment-84-2 Parodos (vgl. zu 1). Die Chorführerin erwacht und weckt die nächste Erinye, welche wieder eine andere anstöfst u. s. f. Dann stellen sie sich zu Halbchören zusammen.

mvp-comment-85-1 Wecklein 1888, p. 263

mvp-comment-85-2 ἀπολακτίσασα ἰδώμεθα dem σχῆμα καθ᾿ ὅλον καὶ μέρος entsprechend. Vgl. Aristoph. Vö. 203

ἀνεγείρας τὴν ἐμὴν ἀηδόνα καλοῦμεν αὐτούς

. Krüger I § 56, 9, 1 . τοῦδε φροιμίου, „ob etwas von dem folgenden ( τοῦδε wie ὕμνον τόνδε δέσμιον 306) Vorspiel wirkungslos ist" ( ματᾷ, Schol. μάταιον γίνεται). Der folgende Gesang soll als προοίμιον nur einstweilen eine Ahnung geben, was sie in ihrer Wut leisten können.

mvp-comment-85-3 ²⁵

mvp-comment-86-1 Wecklein 1888, p. 263

mvp-comment-86-2 In den zwei ersten Strophenpaaren wechseln, wie sich aus dem Text ergiebt, die Halbchöre (A, B). Im dritten Strophenpaare treten sie zum Gesamtchore zusammen. - In der Aufregung unterbrechen sich im Anfang die Halbehöre: A. ἐπάθομεν, φίλαι, ἐπάθομεν πάθος . . θήρ. B. ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ, ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα u. s. w.

mvp-comment-87-1 Wecklein 1888, p. 263

mvp-comment-87-2 δυσαχές (schwer zu beklagen) nur hier.

mvp-comment-88-1 ²⁶

mvp-comment-88-2 Wecklein 1888, p. 263

mvp-comment-88-3 πέπτωκεν, er ist herausgeraten.

mvp-comment-89-1 ²⁷

mvp-comment-89-2 Wecklein 1888, p. 263

mvp-comment-89-3 παῖ Διός: über die syllaba anceps am Ende des Dochmius bei einem Vokativ s. Seidler de vers. dochm. p. 85, Christ Metr. § 466. Vgl. Soph. Ai. 375

σκότος, ἐμὸν φάος, | ἔρεβος κτἑ.

mvp-comment-90-1 Wecklein 1888, p. 263

mvp-comment-90-2 Apollon gehört dem jungen Göttergeschlechte des Zeus an, die Erinyen dem alten des Kronos. Prom. 156

νέοι γὰρ οἰακονόμοι κρατ τοῦσ᾽ Ὀλύμπου, νεοχμοῖς δὲ δὴ νόμοις Ζεὺς ἀθέτως κρατύνει· τὰ πρὶν δὲ πελώρια νῦν ἀιστοῦ. καθιππάσω

wie 734, 782. Schol. κατεπολέμησας, τα 734 κατατρέχεις. Es bedeutet,, mit Hohn und Übermut überrennen, niedertreten“, vgl. λà§ πατεῖν 110.

mvp-comment-91-1 Wecklein 1888, p. 263

mvp-comment-91-2 τοκεύσιν allgemein (von der Mutter).

mvp-comment-92-1 Wecklein 1888, p. 263

mvp-comment-92-2 Cho. 337

τί τῶνδ᾽ εὖ, τί δ᾽ ἄτερ κακῶν

; Ag. 221

τί τῶνδ᾽ ἄνευ κακῶν

; Eur. Suppl. 527

τί τούτων οὐ καλῶς ἔχον

;

mvp-comment-93-1 Wecklein 1888, p. 264

mvp-comment-93-2 ὄνειδος - ὀνειράτων gesuch ter Gleichklang. ἐξ ὀνειράτων μου λόν, in Träumen mir zugerufen (von den Vorwürfen der Klytämestra). Vgl. Soph. Oed. T. 523 ἀλλ᾽ ἦλθε μὲν δὴ τοῦτο τοὔνειδος.

mvp-comment-94-1 Wecklein 1888, p. 264

mvp-comment-94-2 Der Vorwurf gab mir einen Stich ins Herz wie ihn der Wagenlenker mit dem Treibstachel versetzt, den er, um wuchtiger zu stofsen, in der Mitte fafst. Zu beachten sind die gleichartigen oder ähnlich lautenden Formen in Strophe und Antistrophe: μεσολαβεῖ φονολιβῆ, ὑπὸ φρένας ὑπὸ λοβόν περὶ πόδα περὶ κάρα, πάρεστι πάρεστι, βαρὺ τὸ περίβαρυ - βλα συρὸν ἀρόμενον, ἔχειν ἔχειν.

mvp-comment-94-3 ²⁸

mvp-comment-95-1 ²⁹

mvp-comment-95-2 Wecklein 1888, p. 264

mvp-comment-95-3 Zu Mute ist mir als durchschauerten mich entsetzlich, ja über die Mafsen entsetzlich die Hiebe des geifselnden Henkerknechts. Zu dem Anklang δαΐου δαμίου vgl. παρακοπὰ παραφορά 330. τὸ περίβαρυ wie häufig der Artikel bei δεινός das vorzugsweise Schreckliche, das Schrecklichste bezeichnet.

mvp-comment-96-1 ³⁰

mvp-comment-96-2 Wecklein 1888, p. 264

mvp-comment-96-3 Sie bemächtigen sich ganz und gar des Sitzes der Dike, welcher um Fufs, um Haupt von Blutklumpen trieft. Vgl. Soph. Oed. K. 1380

τοιγὰρ τὸ σὸν θάκημα καὶ τοὺς σους θρόνους κρατοῦσιν (Αραί

) und mit Δίκας θρόνον 542 βωμὸν αἴ δεσαι Δίκας, Ag. 395

μέγαν Δίκας βωμόν

, Soph. Ant. 854

ὑψηλὸν ἐς Δίκας βάθρον

, Solon frg. IV 14 σεμνὰ θέμεθλα Δίκης.

mvp-comment-97-1 Wecklein 1888, p. 264

mvp-comment-97-2 Man kann es ansehen, wie der Erdnabel (40) grauenhafte Blutschuld auf sich genommen hat. ἔχειν steht konsekutiv zu ἀρόμενον.

mvp-comment-98-1 ³¹

mvp-comment-98-2 Wecklein 1888, p. 264

mvp-comment-98-3 ,Durch Befleckung des Herdes hat er sich (med. ἐχράνατο) das Seherheiligtum besudelt." Nachdem die Erinyen allgemein von νεώτεροι θεοί gesprochen, wenden sie sich jetzt direkt gegen Apollon. Mit αὐτόσσυτος αὐτόκλητος vgl. αὐτόστονος αὐτοπήμων Sept. 900 .

mvp-comment-99-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-99-2 παρὰ νόμον θεῶν: gegen diesen Göttercomment verfehlte sich auch Prometheus: Prom. 29

θεὸς θεῶν γὰρ οὐχ ὑποπτήσσων χόλον βροτοῖσι τιμὰς ὤπασας πέρα δίκης

, 977 τὸν ἐξαμαρτόντ᾽ εἰς θεοὺς ἐφημέροις πορόντα τιμάς. Vgl. auch Eur. Hipp. 1328

θεοῖσι δ᾽ ὧδ᾽ ἔχει νόμος· οὐδεὶς ἀπαντᾶν βούλεται, προθυμίᾳ τῇ τοῦ θέλον τος, ἀλλ᾽ ἀφιστάμεστ᾽ ἀεί

. Die epische Form βρότεος kommt sonst nirgends bei den attischen Dichtern vor. wenn

mvp-comment-99-3 ³²

mvp-comment-100-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-100-2 Μοίρας φθίσας: Apollon das Amt der Erinyen vernichtet, so vernichtet er damit die Satzungen der Mören, durch welche den Erinyen ihr Amt zugeteilt ist. Vgl. 336, 395.

mvp-comment-101-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-101-2 καμοί γε λυπρός (ἐστι κτέ, und dabei kränkt er mich, ohne doch diesem zu helfen. tov wie τῷ 137.

mvp-comment-102-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-102-2 ὑπό ἐλευθεροῦται (Wechsel des Subjekts): vgl. 339, Suppl. 234

οὐδὲ μὴ 'ν "Αιδου θα νὼν φύγῃ ματαίων αἰτίας πράξας τάδε· κἀκεῖ δικάζει ταμπλακήμαθ', ὡς λόγος, Ζεὺς ἄλλος ἐν καμοῦσιν ὑστάτας δίκας

. Wegen des Präsens ἐλευθεροῦται κu Ag. 131 .

mvp-comment-103-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-103-2 ποτιτρόπαιος, ἐναγής Schol., schuldbeladen. μιάστορα, ἀλά στορα wie Soph. El. 603 . Es wird ihm aus seiner Schuld ( σίνος wie Ag. 399 ) ein anderer Rächer anfs Haupt erwachsen.

mvp-comment-104-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-104-2 erstes Epeisodion. Apollon tritt wieder hervor und jagt nachher die Erinyen aus seinem Tempel: der Chor tritt also auf die Bühne heraus und Apollon folgt ihnen. Damit wird die zu 63 erwähnte Maschinerie zurückgedreht.

mvp-comment-105-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-105-2 Schol. τραγικώτερον ὄφιν εἶπεν τὸ βέλος διὰ τὸν ιόν (Gift, Pfeil), πτηνὸν δὲ διὰ τὸ ἐπτερώσθαι. Hom. Π 773 ιοί τε πτερόεν τες ἀπὸ νευρῆφι θορόντες. σηλάτου, weil Apollon χρυσότοξος ( Pind. O1. XIV 10 , vgl. Soph. Oed. T. χρυσ

mvp-comment-106-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-106-2 θρόμβους φόνου οὓς ἀφείλ κυσας, wie 264 die Erinyen dem Orestes das Blut aussaugen wollen.

mvp-comment-107-1 Wecklein 1888, p. 265

mvp-comment-107-2 ,,Wo kopfabschneidende, augenausgrabende blutige Gerichte gehalten werden." καρανιστήρες δίκαι wie τύχη σωτήρ Ag. 669 . Vgl. auch λευστῆρα μόρον Sept. 181

καρανιστὴς μόρος

Eur. Rhes. 817 . wird."

mvp-comment-107-3 ³³

mvp-comment-108-1 Wecklein 1888, p. 266

mvp-comment-108-2 χλοῦνις ist nur aus dieser Stelle bekannt. Es scheint mit χλόη, χλόος zusammenzuhängen und wie χλούνης mit ἀφριστής erklärt wurde: χλουδεῖν γὰρ τὸ ἀφρίζειν τινὲς Δωριέων ἔλεγον (Schol. zu Hom. I 539 ), so dürfte χλοῦνις den Schaum des männlichen Samens bezeichnen, der Sinn also sein: ,Wo durch Entmannung der Saft der Kinderzeugung geschädigt Unsicher ist auch die Bedeutung des Wortes ακρωνία. Das Schol. :

κακῶν ἄθροισις ἢ λιθοβολίας. Ηρωδιανὸς δὲ τὸ σύστημα καὶ ἄθροισμα

soll wohl lauten: κακῶν ἄθροισις ἡ λιθοβολία. Darnach erhielte man den Sinn: „,Wo als Krönung der Qualen die Steinigung stattfindet." Auch anderswo ( Bekk. Anecd. p. 372, 2 , Etym. M. p. 53, 41 , Hesych.) findet sich die Erklärung άθροισμα und σύστημα neben ἀκρότης, ἀκμή, παράστασις, πλῆθος. Aber sie scheint blofs aus unserer Stelle gewonnen sein und das folgende te muſs und" bedeuten, ἀκρωνία also eine Marter bezeichnen. Deshalb ist die von H. Stephanus angenommene Bedeutung ἀκρωτηριασμός (Verstümmelung an Händen und Fülsen) wahrscheinlich, wie ein Schol., welcher χλοῦνις ἀκρωνία verbindet, dieses mit ἡ ἀκμαία ἀποκοπή erklärt. Davies vermutet ἄκρων του μαί. μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν d. i. das Stöhnen der Gepfählten ist herzzerreifsend. Eine ähnzu liche Zusammenstellung der ärgsten Qualen kommt Plat. Gorg. p. 473 C vor: ἐὰν στρεβλῶται καὶ ἐκτέμνηται καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκκάηται καὶ τὸ ἔσχατον ἀνασταυρωθῇ καὶ καταπιττωθῇ. Vgl. Eur. Iph. Τ. 1429 ὡς ἢ κατὰ στύφλου πέτρας ῥίψωμεν ἢ 'ν σκόλοψι πήξωμεν δέμας. Als eine nur Barbaren zukommende Strafart wird das Pfählen Herod. IX 79

τὰ πρέπει μᾶλλον βαρβάροισι ποιέειν ἤπερ Ελλησι,

bezeichnet: sagt Pausanias zu dem Tegeaten, welcher die Leiche des Mardonios zur Sühne für Leonidas aufzuspielsen vorschlägt.

mvp-comment-108-3 ³⁴

mvp-comment-109-1 Wecklein 1888, p. 266

mvp-comment-109-2 ὑπὸ ῥάχιν ist in der Handschrift vielleicht mit Recht ὑπόρραχιν geschrieben. Wenigstens entspricht dieses der Aussprache.

mvp-comment-110-1 Wecklein 1888, p. 266

mvp-comment-110-2 οἵας ἑορτῆς (ironisch) στέργηθρα ἔχουσαι θεοὶς ἀπόπτυστοί ἐστε. ὑφηγεῖται, führt (weist) darauf hin. Prom. 98

ὅμοια μορφῇ γλῶσσά σου γηρύεται

, Catull. LXIV

mvp-comment-111-1 Wecklein 1888, p. 266

mvp-comment-111-2 Eumenides, quibus anguino redimita capillo frons exspirantis praeportat pectoris iras.

mvp-comment-112-1 Wecklein 1888, p. 266

mvp-comment-112-2 ἐν χρηστηρίοις τρίβεσθαι μύσος s. v. a. χρηστηρίοις ἐντρίβεσθαι (Schol. προστρίβεσθαι) μύ σος, eigentlich von sich Greuel auf das Heiligtum abreiben" d. h. durch Berührung das Heiligtum mit Greuel besudeln. πλουσίοισι: die Pracht des Tempels steht in Widerspruch mit der ekelhaften Gestalt der Erinyen. Vgl. Soph. Oed. T. 151 τᾶς πολυχρύσου Πυθῶνος, Hom. I 404 .

mvp-comment-113-1 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-113-2 Schol. μόναι, ὡς ἀνήμερα θηρία. Vielmehr wird ἄνευ βοτῆgos durch den folgenden Vers erklärt: sein." ,Kein Gott mag euer Hirte So spricht Apollon als vóUber δὲ zu Ag. 437 . μιος.

mvp-comment-113-3 ³⁵

mvp-comment-114-1 ³⁶

mvp-comment-114-2 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-114-3 πῶς δή, zu Ag. 548 .

mvp-comment-115-1 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-115-2 ἔχρησας ὥστε: zu Ag. 1394 f.

mvp-comment-116-1 ³⁷

mvp-comment-116-2 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-116-3 κλέψαι (mit List bewerkstelligen) wie Soph. El. 37 der dem Orestes erteilte Auftrag des Phöbos lautet: δόλοισι κλέψαι χειρὸς ἐνδίκους σφαγάς. τί μήν: zu Ag. 14 .

mvp-comment-117-1 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-117-2 Und dann nahmst du es auf dich, dem frischen Morde eine Zuflucht zu bieten. Vgl. Plat. Phil. p. 19A

ἐμὲ τοῦ λόγου διάδοχον παντελῶς ὑποστάντα. νέου

: es ist nicht so schlimm, wenn nach längerer Zeit infolge von Sühnungen und Reinigungen die Blutschuld abgeschwächt ist. Vgl. 238 f.

mvp-comment-118-1 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-118-2 τὰς προπομπούς: wenn du den Orestes hieher bestellt hast, so müssen auch seine Geleiterinnen hieher kommen.

mvp-comment-119-1 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-119-2 πρόσφορον (dienlich, zuträglich) (ἐστὶ τὰς προπομποὺς oder ὑμᾶς μολεῖν. Stanley vermutet πρόσφοροι.

mvp-comment-120-1 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-120-2 τοῦτο hat Bezug auf τὰς προπομπούς, also τὸ προπέμπειν d. i. διώκειν τοὺς μητροκτόνους.

mvp-comment-121-1 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-121-2 τιμή und γέρας wie 422 (Ehrenamt). Doch klingt γέρας καλόν spättisch.

mvp-comment-122-1 ³⁸

mvp-comment-122-2 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-122-3 τί γὰρ γυναῖκας ποιεῖτε; Denn aus ἐλαύνομεν ergänzt sich der allgemeine Begriff des Anthuens. ἥτις nach γυναῖκας wie Hom. Τ 260 ἐρινύες, αἵ τ᾽ ὑπὸ γαῖαν ἀνθρώπους τίνυνται, ὅ τίς κ᾿ ἐπίορκον ομόσσῃ, Soph. El. 1506 τοῖς πᾶσιν, ὅστις πέρα πράσσειν γε τῶν νόμων θέλει, Ai. 760 , Eur. Hek. 359

δεσποτῶν ὠμῶν φρένας τύχοιμ᾽ ἂν ὅστις ἀργύρου μ' ὠνήσε ται,

Med. 220 , Androm. 180, El. 934 , Hel. 942, frg. 347, 778. Über den Konjunktiv ohne άv vgl. 234, 337, 664, zu Ag. 762 und Krüger I § 54,

mvp-comment-123-1 Wecklein 1888, p. 267

mvp-comment-123-2 αὐθέντης wie αὐτόχειρ, wer sein eigenes Blut vergiefst, indem er Blutsverwandte umbringt. Vgl. Ag. 1572 , Eur. Herc. 839 . Es verstärkt also die Bedeutung von ὅμαιμος. Dafs nur derjenige, der Blutsverwandte tötet, der Rache der Erinyen verfällt, bringen die Erinyen auch 608 vor, um sich wegen der unterlassenen Verfolgung der Klytämestra zu rechtfertigen.

mvp-comment-123-3 ³⁹

mvp-comment-124-1 ⁴⁰

mvp-comment-124-2 Wecklein 1888, p. 268

mvp-comment-124-3 ἄτιμά ἐστι. παρ᾽ οὐδὲν ἤρκεσεν, kraftlos sind nach deinen Reden, daher das Präteritum). Mit παρ᾽ οὐδὲν ἀρκεῖν vgl. 849, Ag. 239 und Ausdrücke wie παρ' ὀλίγον εἶναι, παρ᾽ οὐδὲν κήδεσθαι, παρὰ μικρὸν ἡγεῖσθαι.

mvp-comment-125-1 Wecklein 1888, p. 268

mvp-comment-125-2 "Ηρας πιστώματα, der Bund, den die Ehegottheiten geschlossen haben. Ἥρα τελεία wie frg. 329 Ἥρα τελεία, Ζηνὸς εὐναία δάμαρ. Sie heifst so als die Göttin der Ehe, welche dem Bündnisse die Weihe giebt. Denn τέλος (Weihe) ὁ γάμος ἐκαλεῖτο Poll. III 38 . Schol. zu Aristoph. Thesm. 973

Ἥρα τελεία καὶ Ζεὺς τέλειος ἐτιμῶντο ἐν τοῖς γάμοις, ὡς πρυτάνεις ὄντες τῶν γάμων. τέλος δὲ ὁ γάμος

. Daher τέλος θαλεροῖο γάμοιο Hom. v 74 , γαμήλιον τέλος unten 838.

mvp-comment-126-1 Wecklein 1888, p. 268

mvp-comment-126-2 Die eheliche Verbindung, über welche Dike wacht, steht höher als der Eid, weil das Bündnis zu einer Bestimmung des Schicksals wird ( μόρσιμος). Vgl. 962. Die Monogamie führte man auf Kekrops zurück nach Athen. XIII p. 555 D ἐν δὲ ᾿Αθήναις πρῶτος Κέκροψ μίαν ἑνὶ ἔζευξεν.

mvp-comment-126-3 ⁴¹

mvp-comment-127-1 ⁴²

mvp-comment-127-2 Wecklein 1888, p. 268

mvp-comment-127-3 Wenn du den Mördern von Gatten gegenüber lässig bist, so dafs du keine Rache an ihnen nimmst und sie nicht ingrimmig mit strafendem Blicke verfolgst u. s. w. Über τὸ μή zu Ag. 1589 . πτεύειν: Ζη Cho. 1 . ἐπο-

mvp-comment-128-1 Wecklein 1888, p. 268

mvp-comment-128-2 Das eine (die That des Orestes) nimmst du dir sehr zu Herzen, das andere (die That der Klyt.) behandelst du augenscheinlich ruhiger (von dem anderen läfst du dich nicht aufregen); du bist also parteiisch.

mvp-comment-129-1 ⁴³

mvp-comment-129-2 Wecklein 1888, p. 268

mvp-comment-129-3 καὶ . . τίθου, und mache dir nur Mühe zu Mühe; etwas anderes wirst du mit der Verfolgung nicht erreichen. πόνῳ πόνον wie Soph. Ai. 866

πόνος πόνῳ πόνον φέρει

. Vgl. Pers. 1042

δόσιν κακὰν κακῶν κακοῖς

und die besonders bei Euripides häufigen Ausdrücke wie ἄχεα ἄχεσι, πήματα πήμασι, δάκρυα δάκρυσι, φόνῳ φονος.

mvp-comment-130-1 Wecklein 1888, p. 268

mvp-comment-130-2 οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην : zu Ag. 287 (,, nicht einmal geschenkt möchte ich dein Ehrenamt annehmen“). — ὥστε: zu Ag. 1394 .

mvp-comment-131-1 Wecklein 1888, p. 269

mvp-comment-131-2 Du bedarfst freilich meiner Ehren nicht; denn immerhin bist du grofs am Thron des Zeus. - πάρ: durch die epische Apokope wird die Auflösung der Länge vermieden.

mvp-comment-132-1 Wecklein 1888, p. 269

mvp-comment-132-2 δίκας tritt als inneres Objekt zu μέτειμι τόνδε ( Ag. 1666 ). Eur. Bakeh. 345 τῆς σῆς δ᾽ ἀνοίας τόνδε τὸν διδάσκαλον δίκην μέτειμι und zu Cho. 144 . Das Präsens ἐκκυνηγετῶ, weil bei diesen Worten der Chor (durch den linken Zugang der Bühne) hinausstürmt. Dagegen hat μέτειμι die gewöhnliche Bedeutung des Fut. ( Krüger II § 53, 1, 6 nimmt hier wie Sept. 360

εἶμι

als Präsens).

mvp-comment-133-1 ⁴⁴

mvp-comment-133-2 Wecklein 1888, p. 269

mvp-comment-133-3 Der Daktylus des dritten Fulses ist gebildet wie 449, 589, Ag. 1584 u. a. Vgl. zu Cho. 567 .

mvp-comment-134-1 ⁴⁵

mvp-comment-134-2 Wecklein 1888, p. 269

mvp-comment-134-3 Der Relativsatz ὃς προδῷ (zu 211) σφ' ἑκών vertritt einen Dativ zu δεινὴ πέλει. Der Schol. erinnert an Hom. X 358

φράζει νῦν μή τοί τι θεῶν μήνιμα γένωμαι

. Apollon tritt zurück in den Tempel. Dann, nachdem die Bühne vollständig leer ist, ändert sich wie Soph. Ai. 814 die Scenendekoration; die neue Hauptdekoration stellt den Tempel der Athena Polias in Athen vor mit dem Bildnisse der Göttin. Orestes erscheint und kniet an dem Bildnisse nieder. Zwischen dem ersten und zweiten Teile mufs man sich geraume Zeit vergangen denken. Vgl. 284 f.

mvp-comment-135-1 Wecklein 1888, p. 269

mvp-comment-135-2 ist gewissermafsen ein zweiter Prolog vor der Epiparodos (vgl. zu_1).

mvp-comment-136-1 Wecklein 1888, p. 269

mvp-comment-136-2 αλάστορα, den infolge einer Blutschuld Umherirrenden. Vgl. Einl. S. 19 N.

mvp-comment-137-1 Wecklein 1888, p. 269

mvp-comment-137-2 προστρόπαιος wie 448 einer der als befleckt um Sühne fleht. ἀφοίβαντον, ἀκάθαρτον Schol. und Hesych.

mvp-comment-137-3 ⁴⁶

mvp-comment-138-1 ⁴⁷

mvp-comment-138-2 Wecklein 1888, p. 269

mvp-comment-138-3 ἀμβλύς und προστετριμμένος von der Befleckung, welche durch Berührung abgerieben und matt gemacht ist, auf die befleckte Person übertragen. Von einer Reinigung, die dem Orestes bei den Trözeniern zu teil geworden sein soll, berichtet Paus. II 31, 8

τοῦ δὲ ἱεροῦ τοῦ ᾿Απόλλωνός ἐστιν οἶκοδόμημα ἔμπροσθεν, Ὀρέστου και λουμένη σκηνή. πρὶν γὰρ ἐπὶ τῷ αἵματι καθαρθῆναι τῆς μητρός, Τροιζηνίων οὐδεὶς πρότερον ἤθελεν αὐτὸν οἴκῳ δέξασθαι· καθίσαντες δὲ ἐνταῦθα ἐκάθαιρον καὶ εἱστίων, ἐς ὁ ἀφήγνισαν

. . . καθῆραι δέ φασιν Ορέστην καθαρσίοις καὶ ἄλλοις καὶ ὕδατι τῷ ἀπὸ τῆς ἱππου κρήνης. Aschylos spricht 282 und 581 blofs von einer Reinigung durch Apollon (vgl. Cho. 1057 ). Der unschädliche Verkehr mit anderen Menschen war eine Probe der Reinheit (283) und trug dazu bei, das Schuldbewusstsein abzuschwächen. πρὸς | ἄλλοισιν wie Soph. Oed. Τ. 555 ἐπὶ [ τὸν σεμνόμαντιν, Phil. 626 ἐπὶ | ναῦν, Oed. K. 495 ἐν | τῷ μὴ δύνασθαι.

mvp-comment-139-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-139-2 ἐκπερῶν: ich bin zu anderen Häusern und in Verkehr mit den Menschen gekommen, als ich über Land und Meer wanderte.

mvp-comment-140-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-140-2 Dem Auftrag des Loxias gemäfs nahe ich deinem Tempel. Vgl. 79 f. Zu δῶμα ergänzt sich τὸ σόν leicht.

mvp-comment-141-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-141-2 βρέτας τὸ σὸν φυλάσσων (wie 442 f.), dein Bild bewachend d. i. es nicht verlassend. αὐτοῦ drückt den Entschlufs aus nicht vorher von der Stelle zu weichen.

mvp-comment-142-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-142-2 Epiparodos (vgl. zu 1). Der Chor tritt zerstreut auf ( τινὲς δέ φασιν ἐν τῇ ἐπιδείξει τῶν Εὐμενίδων σποράδην εἰσαγαγόντα τὸν χορὸν τοσοῦτον ἐκπλῆξαι τὸν δῆμον κτέ. im βίος Αἰσχύλου); zuerst erscheint wie Soph. Ai. 866 der eine Halbchor, dem der Koryphaios als Führer vorausgeht; den Worten der Führerin (1) erwidert der Halbchor (2). Dann kommen nach einander die sechs Mitglieder des anderen Halbchors (3-8). Erst bei 307 ( χορὸν ἅψωμεν) ordnen sie sich in Reihe und Glied. τόδε auf den Boden deutend, wo sie Blutspuren zu sehen glaubt, vgl. αἵματι στάζοντα χείρας 41 f., wiewohl Orestes jetzt von Apollon gereinigt ist. Zu 281.

mvp-comment-143-1 ⁴⁸

mvp-comment-143-2 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-143-3 Das Blut ist ihm ein uŋvvτὴρ ἄφθεγκτος. Vgl. zu Ag. 82 und ἀφώνους μάρτυρας Eur. Hipp. 1076 .

mvp-comment-144-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-144-2 ὡς γὰρ κύων τετραυματισμέ νον νεβρὸν κτἑ.

mvp-comment-145-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-145-2 πρός: vgl. Ag. 344

πρὸς οὐδὲν . . τεκμήριον

und unten zu 1006. πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμόν d. i. πρὸς αἵματος σταλαγμόν.

mvp-comment-146-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-146-2 ανδροκμής hier nicht Männer (Menschen) ermüdend (tötend)" wie 957, Cho. 888 , Eur. Suppl. 525

ἀνδροκμήτας προσφέρων αγωνίας,

sondern den Mann (Orestes) ermüdend". Schömann vermutet άg θροκμήσι und Heimsäth betrachtet das Schol. μεγαλοκμῆσιν, welches er in μελοκμῆσιν ändert, als Bestätigung von ἀρθροκμῆσι.

mvp-comment-147-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-147-2 σπλάγχνον: τὸ ἡμέτερον Schol. πεποίμανται, „ist abgetrieben worden".

mvp-comment-148-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-148-2 ἀπτέροις (51) ποτήμασιν: zu Ag. 82 . νεώς von dem Schiffe des Orestes.

mvp-comment-149-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-149-2 Hesych. καταπτακών· καταπτήξας (nach der Verbesserung von Lobeck für καταπλακών· καταπλήξας).

mvp-comment-150-1 Wecklein 1888, p. 270

mvp-comment-150-2 Asyndeton bei der Erklärung ( ὀσμὴ γὰρ κτέ). προσγελάwie

τῶνδε προσσαίνει σέ τι;

Prom. 861 , παιδός με σαίνει φθόγγος Soph. Ant. 1214 , blickt mich bekannt und traut an, erweckt in mir eine willkommene Erinnerung, ein angenehmes Gefühl.

mvp-comment-150-3 ⁴⁹

mvp-comment-151-1 ⁵⁰

mvp-comment-151-2 Wecklein 1888, p. 271

mvp-comment-151-3 ὅρα ruft der Halbchor der spähenden Führerin zu. Soph. Oed. K. 118

ὅρα. τίς ἄρ᾽ ἦν; ποῦ ναίει; .. προσδέρκου, λευσσέ νιν, προσπεύθου πανταχῇ.

μάλ᾽ αὖ (,,gar abermal" d. h. ich wiederhole es) wie μάλ' αὖθις Cho. 650 .

mvp-comment-151-4 ⁵¹

mvp-comment-152-1 ⁵²

mvp-comment-152-2 Wecklein 1888, p. 271

mvp-comment-152-3 Mit ὅδε weist die Führerin des zweiten Halbchors auf Orestes Wenn die Lesart γουνόν hin. richtig ist (vgl. Anhang), so scheint Aschylos das Homerische γουνὸν Αθηνάων ἱεράων (λ 323) von der Akropolis verstanden zu haben. In dem delphischen Orakel bei Plut. Thes. c. 3 , Schol. zu Eur. Med. 679 , Apollod. III 15, 6 wechseln die Lesarten πρὶν δημὸν ᾿Αθηνέων εἰσαφικέσθαι, πρὶν γουνὸν ᾿Αθηναίων ἀφικέσθαι, πρὶν ἐς ἄκρον Αθηναίων ἀφίκηαι. ζάθεον ist willkürliche Ergänzung zur Herstellung eines Trimeters, wie er die fünf folgenden Teile beginnt; ὡς scheint dem Sinne zu entsprechen:,,hier wieder eine hochheilige Höhe als Schutz, wie er sich einbildet, innehabend".

mvp-comment-152-4 ⁵³

mvp-comment-153-1 Wecklein 1888, p. 271

mvp-comment-153-2 ὑπόδικος: ὑπεύθυνος, χρε ώστης, ἔνοχος δίκης Hesych. Er will sich vor Gericht rechtfertigen wegen Gewaltthat. Mit χερῶν vgl. αυτόχειρ.

mvp-comment-154-1 Wecklein 1888, p. 271

mvp-comment-154-2 αἷμα μητρῷον τὸ ( ὃ) χαμαὶ διερὸν οἴχεται πέδοι χύμενον δυσ αγκόμιστον ( δυσανακομιστόν ἐστι, das Mutterblut, welches auf den Boden geflossen ist, zur Erde vergossen, ist nicht wieder zurückzubringen. Mit δυσαγκόμιστον vgl. τίς ἂν πάλιν ἀγκαλέσαιτο Ag. 1005 f. Die epische Form χύμενον auch Cho. 400 , Eur. Herakl. 76 .

mvp-comment-155-1 Wecklein 1888, p. 271

mvp-comment-155-2 In δεῖ σ᾿ ἀντιδοῦναι ἐρυθρὸν πέλανον ῥοφεῖν ἀπὸ ζῶντος ἐκ μελέων steht der Infin. ῥοφεῖν wie in δοῦναι οἶνόν τινι πιεῖν. ἐρυθρὸν πέλανον: Pers. 818

πέλανος αἱματοσφαγής

, Etym. M. p. 695, 15

Ἀττικοὶ λέγουσι πέλανον πᾶν τὸ πεπηγός

mvp-comment-156-1 ⁵⁴

mvp-comment-156-2 Wecklein 1888, p. 271

mvp-comment-156-3 ἀντίποινα ματροφόνου δύας, Bufse für den muttermordenden Schmerz d. i. für den von Schmerzen begleiteten Muttermord. Vgl. zu Ag. 735 .

mvp-comment-157-1 Wecklein 1888, p. 272

mvp-comment-157-2 ἤλιτεν θεὸν . . τοκῆας wie ἀθανάτους ἀλιτέσθαι Hom. δ 378 , ἐκ γὰρ δή μ' ἀπάτησε καὶ ἤλιτεν 1 375, ὅ τις σφ᾽ ἀλίτηται Τ 265 u. a.

mvp-comment-158-1 ⁵⁵

mvp-comment-158-2 Wecklein 1888, p. 272

mvp-comment-158-3 Der Ahndung der Erinyen fallen diejenigen anheim, welche sich gegen die drei Hauptgebote der griechischen Sittenlehre verfehlen. Vgl. zu 548. So sagt Horaz carm. II 13, 5 von dem, welcher der schlimmsten Verbrechen fähig ist, illum et parentis crediderim sui fregisse cervicem et penetralia sparsisse nocturno cruore hospitis. - Wegen des Plur. ἀσεβοῦντες nach dem kollektiven τὶς ἄλλος Krüger I § 58, 3, 5 . Die epische Form τοκῆας wie Eur. Phoen. 829

βασιλῆας

mvp-comment-159-1 Wecklein 1888, p. 272

mvp-comment-159-2 εὔθυνος: δικαστής Schol. Pers. 830

Ζεύς τοι κολαστὴς τῶν ὑπερκόμπων ἄγαν φρονημάτων ἔπεστιν, εὔθυνος βαρύς

mvp-comment-160-1 Wecklein 1888, p. 272

mvp-comment-160-2 δελτογράφῳ: Soph. frg. 535

θὲς δ᾽ ἐν φρενὸς δέλτοισι τοὺς ἐμοὺς λόγους

, Cic. Acad. II 1

ut nos litteris consignamus quae monumentis mandare volumus, sic ille (Lucullus) in animo res insculptas habebat

und zu Cho. 448 . Cho. 1 . ἐπωπα: 20

mvp-comment-161-1 Wecklein 1888, p. 272

mvp-comment-161-2 zweites Epeisodion. Orestes ruft Athena zu Hilfe. Die Chorführerin weist jeden Beistand zurück.

mvp-comment-162-1 ⁵⁶

mvp-comment-162-2 Wecklein 1888, p. 272

mvp-comment-162-3 καιρούς d. i. die rechte Zeit für das Reden wie für das Schweigen, vgl. Plat. Staat p. 374 Cov παριεὶς τοὺς καιρούς und zu Cho. 580 . Diese Stelle scheint die Vorlage für frg. I der Eumen. des Ennius gewesen zu sein: Ita sapere opino esse optumum, ut pro viribus Tacere ac fabulari tute noveris.

mvp-comment-163-1 Wecklein 1888, p. 272

mvp-comment-163-2 μητροκτόνον μίασμα: Vgl. κηλὶς μητροκτόνος Eur. Iph. T. 1200 und zu Ag. 735 . Wenn die Erinyen 247 u. a. immer noch Blut sehen, so wollen sie jede Möglichkeit der Reinigung eines Muttermörders in Abrede stellen.

mvp-comment-164-1 ⁵⁷

mvp-comment-164-2 Wecklein 1888, p. 272

mvp-comment-164-3 ποταίνιον ὄν, als es noch frisch war. Vgl. Cho. 1053 . πρὸς ἑστία θ. Φ. gehört zu ἠλάθη. χοιροκτόνοις (zu Ag. 735 ): Ferkelblut galt als entsühnend und wurde bei Reinigungsopfern vielfach gebraucht, so bei den περίστια vor Be- ginn der Volksversammlung (Schol. zu Aristoph. Ekkl. 128 , Poll. VIII 104 ), denen die römischen suovetaurilia entsprechen, und sonst, vgl. zu 453 und Plaut. Men. 292 . Einl. S. 17 N. 2.

mvp-comment-165-1 Wecklein 1888, p. 273

mvp-comment-165-2 πολὺς . . ἐξ ἀρχῆς λόγος d.i. ich würde viel zu sagen haben, wenn ich von Anfang an erzählen wollte.

mvp-comment-166-1 Wecklein 1888, p. 273

mvp-comment-166-2 Schol. ἐβλάπτοντο γὰρ οἱ μυσαροῖς ξυντυγχάνοντες.

mvp-comment-167-1 Wecklein 1888, p. 273

mvp-comment-167-2 Der Vers, welcher dem Zusammenhange der Stelle, nach der Phöbos den Orestes gereinigt hat, nicht entspricht, ist von Musgrave ausgeschieden worden. Der Sinn ist:,,alles (also auch die Befleckung) entkräftet die mit ihm alternde Zeit" d. i. je älter eine Sache wird, um so mehr wird sie geschwächt. Die Zeit wird als alternd mit dem Alternden gedacht, vgl. Prom. 1013

ἀλλ' ἐκδιδάσκει πάνθ' ὁ γηράσκων χρόνος

. Ein ähnlicher Vers findet sich bei Stob. fl. 126, 8 χρόνος δ᾽ ἀμαυροῦ πάντα κεἰς λήθην ἄγει.

mvp-comment-168-1 Wecklein 1888, p. 273

mvp-comment-168-2 Ἀθηναία, die alte feierliche, in Inschriften bis auf die Zeit des Euklides herab häufig (gewöhnlich mit Artikel ἡ ᾿Αθηναία) vorkommende Form, auch 299, 617, Eur. Iph. T. 1436 , sonst bei den Tragikern Ἀθάνα.

mvp-comment-169-1 Wecklein 1888, p. 273

mvp-comment-169-2 κτήσεται, nämlich als Herrin dieses Landes ", also für Attika. Vgl. zu 765.

mvp-comment-170-1 Wecklein 1888, p. 273

mvp-comment-170-2 αὐτόν scil. ἐμέ. τὸν Ἀργεῖον λεὼν . . σύμμαχον: Schol. :

ὡς τότε συμμαχούντων Ἀργείων Ἀθηναίοις

. Einl. S. 23. δικαίως, ὀρθῶς, ἀληθῶς, aufrichtig, ehrlich. Vgl. πανδίκως εὐσεβής Suppl. 424

ὀρθῶς ἐνδίκως τ᾽ ἐπώνυμον

Sept. 392

ἣν εὑρεθῇς ἐς τήνδε μὴ δίκαιος ὤν

Soph. Trach. 411 .

mvp-comment-171-1 Wecklein 1888, p. 273

mvp-comment-171-2 Die Gottheit hört gern von den Stätten, wo sie besonders verehrt wird. Daher ist bei Anrufungen der Götter die Aufzählung solcher Örtlichkeiten beliebt. Vgl. Soph. Ant. 1118 f. Mit εἴτε — εἴτε, wie hier, Aristoph. Wo. 269

ἔλθετε εἴτ᾽ ἐπ᾽ Ὀλύμπου κορυφαῖς ἱεραῖς χιονοβλήτοισι κάθησθε κτέ. χώρας τόποις

steht wie ein einziger Begrif, daher Λιβυστικοῖς. Vgl. ποῖον . . γαίας πέδον Sept. 291

, χθονὸς . . τηλουρόν. . πέδον

Prom. 1

τὸ Πυθικὸν Θεοῦ μαντείον

Soph. Oed. T. 242

ὄγκον ὀνόματος μητρῷον

Trach. 817

, Ηπειρώτις ψυχὴ γυναικῶν

Eur. Andr. 159 u. Ähnliches oft, z. B. unten 327.

mvp-comment-172-1 Wecklein 1888, p. 273

mvp-comment-172-2 γενεθλίου: Schol. ( σημείωσαι) ὅτι διὰ τοῦτο οἴεται αὐτὴν Τριτογένειαν. Nach Herod. IV 180 (vgl. Paus. I 14, 6 ) glaubten die am Tritonischen See wohnenden Auseer (indem sie eine ihrer Gottheiten mit Athena identifizierten) τὴν ᾿Αθηναίην Ποσειδέωνος εἶναι θυγατέρα καὶ τῆς Τριτωνίδος λίμνης. Dals Aschylos der gewöhnlichen Sage sich anschliefst, zeigt 667 f. Er scheint also den Ort der Geburt an den See oder vielmehr Strom ( πόρου) Triton zu verlegen. In Wirklichkeit ist es ur- sprünglich die gleiche Vorstellung, wenn Athena als Blitzgöttin dem Haupte des Wolkensammlers Zeus, dem Wolkenberge, und wenn sie der Tritonischen See, den himmlischen Wassern, entstammt. Denn dafs die Tritonische See ursprünglich am Himmel war, ergiebt sich schon daraus, dafs sie nicht nur in Libyen, sondern auch anderwärts angenommen wurde ( Paus. VIII 26, 6 u. IX 33, 7, Strab. IX p. 407 ). Vgl. Schwartz, Der Ursprung der Mythologie. S. 87.

mvp-comment-173-1 Wecklein 1888, p. 274

mvp-comment-173-2 τίθησιν . . πόδα erklärt man ,,aufrecht schreitet oder sitzt" (vgl. Hom. p 158 ἥμενος ἢ ἕρπων), weil der sitzenden Göttin die Füfse mit dem Gewande bedeckt sind. Aber eine solche Erklärung von κατηρεφῆ ist mindestens weit hergeholt. In der Deutung von Dutheil „visible ou invisible" und Hermann: sive palam incedens sive latens ( Hom. E 186

νεφέλῃ εἰλυμένος ὤμους

) opem fert amicis, worin κατηρεφής der durch eine Wolke verhüllte Fufs sein soll, lässt sich ỏodóv schwer verstehen. Es scheint vielmehr ὀρθὸν πόδα den hohen, gleichsam steilen Fufs (vgl. ὀρθόπους Soph. Ant. 985 ) der hochgeschürzten Göttin zu bezeichnen, wie sich κατηρεφῆ auf das lange Gewand bezieht.

mvp-comment-174-1 Wecklein 1888, p. 274

mvp-comment-174-2 φίλοις ἀρήγουσα: Der Dichter scheint weniger an die Auseer als an die Athener zu denken, welche dem libyschen König Inaros zu Hilfe gezogen waren ( Thuk. I 104 ff. ). Vgl. die ähnliche Anspielung auf Zeitverhältnisse in Eur. El. 1347 νώ δ᾽ ἐπὶ πόντον Σικελὸν σπουδῇ σώσοντε νεῶν πρῴρας ἐνάλους. Φλεγραίαν πλάκα, Schauplatz des Gigantenkampfes, bei welchem Athena, Φλεγραίων ὀλέ τειρα Γιγάντων (Prokl. hymn. 32), unter anderen den Enkelados tötete ( Eur. Ion 209 ).

mvp-comment-175-1 Wecklein 1888, p. 274

mvp-comment-175-2 κλύει θεός, es hört ein Gott auch in der Ferne. Vgl. Eur. Iph. T. 1447 κλύεις γὰρ αὐδὴν καίπερ οὐ παρὼν θεᾶς. Vielleicht hat ursprünglich πρόσωθεν οὖσ όμως geheilsen. es

mvp-comment-175-3 ⁵⁸

mvp-comment-176-1 Wecklein 1888, p. 274

mvp-comment-176-2 γένοιτο nach ἔλθοι, s. g. Assimilation der Modi. Vgl. Soph. Ai. 1217

γενοίμαν. . ὑπὸ πλάκα Σουνίου, τὰς ἱερὰς ὅπως προσείποιμεν ᾿Αθάνας

, Krüger I § 54, 8, 3 .

mvp-comment-177-1 Wecklein 1888, p. 274

mvp-comment-177-2 παρημελημένον d. i. so dafs keiner nach dir fragt ( ἄιστον ἄπυστον). Sept. 689

θεοῖς μὲν ἤδη πως παρημελήμεθα

mvp-comment-178-1 Wecklein 1888, p. 274

mvp-comment-178-2 ,,Ohne erfahren zu haben wo im Herzen die Freude wohnt“, weil du keine Freude genieſsen wirst. Vgl. 426 ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται. Etwas anders Soph. Oed. K. 1217

τὰ τέρποντα δ᾽ οὐκ ἂν ἴδοις ὅπου

mvp-comment-179-1 Wecklein 1888, p. 274

mvp-comment-179-2 Du eine blutleere Weide, nur Schatten von solchen die Blut haben, erwiderst mir nicht einmal?

mvp-comment-180-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-180-2 καὶ ζῶν . . οὐδὲ . . σφαγείς, sogar lebend und nicht erst geschlachtet. οὐδὲ für καὶ οὐ wie öfter bei Dichtern ( Krüger II § 69, 60 ). μὲ δαίσεις wie Eur. Or. 15

ἔδαισε δ᾽ οὖν νιν τέκν᾽ ἀποκτείνας Ατρεύς.

mvp-comment-180-3 ⁵⁹

mvp-comment-181-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-181-2 δέσμιον σέθεν wie δέσμιος φρενῶν 333: zu Cho. 235 . Der besinnungraubende" Gesang der Erinyen ,, schlingt die Bande um den Frevler". Der Ausdruck erinnert an magische Künste (vgl. Plat. Ges. XI p. 933 A μαγγανείαις καὶ ἐπῳδαῖς καὶ καταδέσεσι).

mvp-comment-182-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-182-2 Unter der Begleitung der Anapäste, welche der Koryphaios vorträgt, ordnet sich der Chor in Reih und Glied, um sein Bannlied (322 ff.) zu singen und mit entsprechendem Tanz zu begleiten, indem die Figuren ( σχήματα) des Reigens, besonders bei den Ephymnien, die Idee des Bannenden und Bestrickenden zum Ausdruck bringen.

mvp-comment-183-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-183-2 δεδόκηκεν wie Prom. 402

δοκήσει

, Sept. 1027

δοκησάτω

, Eur. Med. 763

δεδόκησαι

u. a.

mvp-comment-184-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-184-2 Schol. δεδόκηκεν ἡμῖν λέξαι τίνα τρόπον τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους λάχη ἐφοδεύομεν. Vielmehr steht λάχη (,,das mir zugefallene Amt) wie 335, 348, 389, wie es 931 τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους ἔλαχον διέπειν heifst. - ἐπινωμᾷ: ἐπισκοπεῖ und στάσις: σύστημα Schol.

mvp-comment-185-1 ⁶⁰

mvp-comment-185-2 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-185-3 Mit εὐθυδίκαιοι (gerecht richtend) vgl. ὀρθοδίκαιος 995. μαιόμεθα (wir bestreben uns wie μαιομένοις Cho. 782

ἐμαίετο

Soph. Ai. 287 .

mvp-comment-186-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-186-2 ,,Wohl dem, der frei von Schuld und Fehle" u. s. w.

mvp-comment-187-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-187-2 ἀσινὴς . . διοιχνεί scil. ἕκα στος wie 340. Vgl. Plat. Prot. p. 324

Β οὐδεὶς γὰρ κολάζει τοὺς ἀδικοῦντας τούτου ἕνεκα ὅτι ἠδίκησεν u. ὅ.

mvp-comment-188-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-188-2 ἐπικρύπτει, wer verstohlen des Mordes schwere That vollbracht".

mvp-comment-189-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-189-2 μάρτυρες ορθοί (deren Zeugnis sich aufrecht erhält), vgl. Soph. Ai. 354 ὀρθὰ (was sich als wahr bestätigt) μαρτυρείν, Ant. 1195

ὀρ τὸν ἀλήθει᾽ ἀεί

mvp-comment-190-1 Wecklein 1888, p. 275

mvp-comment-190-2 πράκτορες, vgl. χερὶ πράκτορι Ag. 113 und φόνου πράκτορα Soph. El. 953 . τελέως: τα 954.

mvp-comment-190-3 ⁶¹

mvp-comment-191-1 Wecklein 1888, p. 276

mvp-comment-191-2 erstes Stasimon, welches besonders in den Ephymnien den Charakter des ὕμνος δέσμιος hat. ,, Apollon beraubt uns unseres Rechtes, indem er uns diesen Flüchtling entzieht, der uns zur Sühne des Muttermords zukommt und dem unser grauser Gesang gilt. Denn SO hat das Schicksal bestimmt, dafs wir die Mörder verfolgen und peinigen. Drum weil Umsturz von Häusern unser Los ist, haben die Götter des Lichts keine Gemeinschaft mit uns und Feste der Freude sind uns versagt. Dafür sind die Götter dieser traurigen Sorge überhoben und brauchen sich nicht mit Blutbefleckten zu befassen. Wir verfolgen den Mörder und stürzen ihn von der Höhe seines Ruhms. Er wird, ohne dessen in seiner Geistesnacht inne zu werden, von der Stimme des Volkes verurteilt und allgemeine Mifsachtung umnachtet sein Haus (vgl. Cho. 53 ff. , Ag. 463 ff. ). So steht es fest: Geniessen wir auch nicht die Ehre, den oberen Göttern gesellt zu sein, so haben doch die Sterblichen die vom Schicksal gegebene Satzung, auf der unser altheiliges Amt beruht, zu fürchten und zu verehren." Wenn man aus den drei Ephymnien schliefsen darf, wird jedes der drei ersten Strophenpaare von einem Stoichos, die Ephymnien und das vierte Strophenpaar von dem Gesamtchore vorgetragen.

mvp-comment-192-1 Wecklein 1888, p. 276

mvp-comment-192-2 Nicht unpassend ist die Bemerkung des Schol. :

ἐπεὶ ὑπὲρ τῆς μητρὸς Ὀρέστου ἀγωνίζονται, οἰκείως τὴν μητέρα ἑαυτῶν ὀνομάζουσιν.

mvp-comment-193-1 Wecklein 1888, p. 276

mvp-comment-193-2 Νύξ: zu 69. ποινὰν (abstr. pro concr.) ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν steht prädikativ zu μέ. ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν, Schol. ζῶσι καὶ θανοῦσιν. Vgl. 391.

mvp-comment-194-1 Wecklein 1888, p. 276

mvp-comment-194-2 ἄτιμόν με τίθησιν d. i. macht mich rechtlos.

mvp-comment-195-1 Wecklein 1888, p. 276

mvp-comment-195-2 πτῶκα κτἑ., den feigen Flüchtling (vgl. πτώσσοντας ὑφ᾽ Ἕκτορι Hom. Η 129 ), der nach Fug und Recht als Reinigungsmittel des Muttermords herhalten mufs, also uns nicht entzogen werden darf. Zu 292. Mit κύριον vgl. κύριοι 127.

mvp-comment-196-1 Wecklein 1888, p. 276

mvp-comment-196-2 τεθυμένῳ, der so gut wie geschlachtet, ein dem Tode geweihtes Schlachtopfer ist. Vgl. Eur. Med. 1264

πάντως πέπρακται ταῦτα κοὐκ ἐκφεύξεται

. Schol. :

ἐπὶ Ὀρέστῃ δὲ μέλλοντι θύεσθαι λεχθήσεται ὕμνος ἐξ ἡμῶν ὡς ἐπὶ ἱερείω, ὃς αὐτοῦ τὰς φρένας παρακόψει

mvp-comment-197-1 Wecklein 1888, p. 276

mvp-comment-197-2 Geistzerstörende Verrückung. Um das gleiche Versmafs wie vorher (-) zu gewinnen, vermutet Rauchenstein φρενοβλαβής, Herwerden φρενομανής, Weil φρενοπλανής. Aber vgl. das Versmals in Cho. 802 – 804.

mvp-comment-198-1 Wecklein 1888, p. 277

mvp-comment-198-2 ἀφορμικτος (duldet nicht der Leier Klang"): zu_Ag. 980. αὐονά (Ausdörrung): Schol. ὁ ξηραίνων τοὺς βροτούς. Vgl. 138, 267.

mvp-comment-199-1 Wecklein 1888, p. 277

mvp-comment-199-2 διανταία, Schol. ἡ διαμπαξ τιμωρουμένη. Es bedeutet durchdringend" d. h.,,unnachgiebig, unwiderstehlich".

mvp-comment-199-3 ⁶²

mvp-comment-200-1 ⁶³

mvp-comment-200-2 Wecklein 1888, p. 277

mvp-comment-200-3 θνατῶν ist gen. part. zu τοῖσιν (οἷσιν): „Von den Sterblichen denjenigen, welchen es zustöfst, verwegen Hand an einen anderen anzulegen." τοΐσιν ξυμπέσωσιν ohne άv: zu 211. αὐτουργίαι wie αὐτοχειρίαι. μάταιοι gen. comm. wie Ag. 1149 , Cho. 81 . Die Bedeutung (frivol) wie Suppl. 770

ματαίων ἀνοσίων τε κνωδάλων

, 235 ματαίων αἰτίας.

mvp-comment-201-1 Wecklein 1888, p. 277

mvp-comment-201-2 τοῖς (zu 137) κτἑ.: Schol. τούτοις ἡμᾶς ἀκολουθεῖν, ἕως ἀποθάνῃ ὁ τοιοῦτος. So jagen wir ihn . . fort und fort bis zu den Schatten und geben ihn auch dort nicht frei." Zu 175 f. In anderem Sinne heifst es Hom. Ο 204 οἶσθ᾽ ὡς πρεσβυτέροισιν ἐρινύες αν ἕπονται. Über den Singular nach dem Plural zu 316.

mvp-comment-202-1 Wecklein 1888, p. 277

mvp-comment-202-2 γιγνομέναισι: Hom. Υ 127 πείσεται άσσα οἱ αἶσα γινομένῳ ἐπένησε λίνῳ, ὅτε μιν τέκε μήτηρ. - ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη, ἡμῖν ἐπεκράνθη. Die Verkürzung der zweiten Silbe von ἡμῖν, welche bei Sophokles öfter vorkommt, findet sich bei Äschylos nur hier, bei Euripides nirgends.

mvp-comment-203-1 ⁶⁴

mvp-comment-203-2 Wecklein 1888, p. 277

mvp-comment-203-3 ἀθανάτων . . γέρας: Schol. μὴ πλησιάζειν ἡμᾶς τοῖς θεοῖς.

mvp-comment-204-1 Wecklein 1888, p. 277

mvp-comment-204-2 παλλεύκων (zu 52) πέ πλων ἀνέορτος ἄφαρος ἐτύχθην giebt in dichterischer Weise den Gedanken: des hellweifsen Festgewandes Freude ist mir versagt. Schol. οὐδαμοῦ ὅπου ἑορτὴ καὶ ἀμπεχόνη καθαρά, πάρειμι. Mit πέπλων ἀνέορτος ἄφαρος (zu Ag. 158 ) vgl. 894 und Eur. El. 310 άv έog τος ἱερῶν, Eur. Phoen. 324

ἄπεπλος φαρέων λευκών.

mvp-comment-205-1 Wecklein 1888, p. 278

mvp-comment-205-2 Ἀρης τιθασὸς ὤν, Ares in zahmer Gestalt, d. h. wenn nicht Feinde im Kriege, sondern Freunde (Verwandte) zu Hause das Blut von Freunden vergiessen.

mvp-comment-206-1 ⁶⁵

mvp-comment-206-2 Wecklein 1888, p. 278

mvp-comment-206-3 ὧδε weist auf die aufserliche Darstellung durch die Cheironomie und den Tanz hin.

mvp-comment-207-1 Wecklein 1888, p. 278

mvp-comment-207-2 ὁμοίως, auf gleiche Weise wie wenn er schwach wäre, also s. v. a. ὅμως.

mvp-comment-208-1 Wecklein 1888, p. 278

mvp-comment-208-2 ὑπό (,,unter Einwirkung von“) wie Soph. Ant. 221 ὑπ᾽ ἐλ πίδων ἄνδρας τὸ κέρδος πολλάκις διώλεσεν.

mvp-comment-209-1 ⁶⁶

mvp-comment-209-2 Wecklein 1888, p. 278

mvp-comment-209-3 aïde, wir hier. τινά, Zeus und die anderen Götter. Wir sind bestrebt, die Götter dieser Sorgen zu entledigen und Freiheit derselben von solcher Last durch die Rufe zu uns zu bewirken, damit sie sich nicht auf die Untersuchung von Mord einzulassen haben; denn Zeus hat dieses bluttriefende hassenswerte Volk (der Mörder) von seiner Unterredung verbannt. ἐμοῖσι nach σπεύδομεν, wie in Chorgesängen Singular und Plural häufig wechselt. ἐμοῖσι vertritt den gen. obi. zu λιταῖς. Man ruft die Erinyen an (515), weil man von ihnen Verfolgung des Mörders erwartet, und behelligt nicht die Götter mit solchen Greueln. μηδὲ ( θεοὺς) . ἐλθεῖν schliefst sich an ἀτέλειαν an, ist also auch von ἐπικραίνειν ( ποιεῖν ὥστε) abhängig. ἀνάκρι σις nach attischem Recht die Voruntersuchung des Beamten ( ἐξέτασις ὑφ᾽ ἑκάστης ἀρχῆς γινομένη πρὸ τῶν δικῶν Harpokr.), hier die Untersuchung überhaupt, welche einen mündlichen Verkehr mit dem Mörder fordert. Die Form αἷμοσταγής statt der gewöhnlichen αἱματοσταγής kommt auch bei Eurip. (frg. 388) vor. &ς: ὅς noch Sept. 628 . ἀνατροπάς (scil. δωμάτων nach 355) steht in freier Weise als Apposition zu τάσδε μερίμνας.

mvp-comment-210-1 Wecklein 1888, p. 278

mvp-comment-210-2 ὑπ᾽ αἰθέρι wie οὐρανόμηκες κλέος: der Ruhm der stolz bis zu den Sternen sich hebt, sinkt nieder zur Erde und vergeht in ἐπιφθόνοις, gehässig,

mvp-comment-211-1 Wecklein 1888, p. 279

mvp-comment-211-2 Mit gewaltigem Sprunge setze ich von oben auf ihn nieder die schwer auf ihn fallende Spitze des Fufses, die ihn um so sicherer zum Falle bringt, als den Weitausholenden die Fülse leicht ausgleiten. ποδὸς ἀκμάν wie Pers. 1061

πέπλον δ᾽ ἔρεικε κολπίαν ἀκμῇ χερῶν

(mit den Fingerspitzen), Soph. Oed. T. 1243

κόμην σπῶσ᾽ ἀμφιδεξίοις ἀκ μαῖς. σφαλερὰ (γάρ ἐστι τανυδρόμοις καλα

steht als Zwischensatz und als Begründung zu δύσ φορον ἄταν (schwer zu tragendes Unheil), welches Apposition zu βαρυπεσῆ ποδὸς ἀκμάν ist. δρόμοις, weil sie mir entrinnen wollen. τανυ

mvp-comment-212-1 Wecklein 1888, p. 279

mvp-comment-212-2 Er stürzt ohne sich dessen zu versehen infolge verderblichen Wahnsinns; so grofs ist die Dunkelheit, welche mit der Befleckung auf dem Manne gelagert ist, wie auf seinem Hause schwarze Finsternis ruht, welche die vielen Klagen des Volkes auf dasselbe werfen. τοῖον κνέφας steht prädikativ zu dem Subjekt μύσος. — ἐπιπεπότα ται ebenso Pers. 672

Στυγία γάρ τις ἐπ᾽ ἀχλὺς πεπόταται. Ζη δνοφερὰν αὐδᾶται

(med.) πολύστονος φάτις vgl. Ag. 463 , Cho. 51

δνόφοι καλύ πτουσι δόμους

mvp-comment-213-1 Wecklein 1888, p. 279

mvp-comment-213-2 μένει γάρ wie Ag. 1562 . Der Gesamtchor fafst das von den einzelnen Reihen Vorgetragene zusammen. εὐμήχανοι τε καὶ τέλειοι ( οὖσαι), d. i. die wir (die uns zufallende Rache) vollbringen und dazu viele Mittel und Wege haben. τε vor μνήμονες braucht nicht als lange Silbe betrachtet zu werden, zu Ag. 980 . μνήμονες wie Prom. 532

Μοϊραι τρίμορφοι μνή

- μονές τ' Ερινύες. σεμναί, unnahbar. ἄτιμ᾽ ἀτίετα κτέ, das Amt, dessen wir walten, ist nicht geehrt, nicht geachtet, insofern wir fern von den Göttern in sonnenlosem Moder unsere Stelle haben. διέπομεν wie 932. διχοστα τοῦντα, vgl. 350. ἀνηλίω λάπα das gleiche wie ζόφω ευρώεντι Hymn. auf Demeter 482. λάχη δυσοδοπαίπαλα κτἑ., Schol. δυσπαράβατα καὶ τραχέα ζῶσι καὶ τεθνηκόσιν. Schwer wandeln den rauhen Pfad zu mir Lebende wie Tote. Vgl. Hom. ω 10 ευρώεντα κέλευθα, Verg. Aen. VI 462 per loca senta situ noctemque profundam. Also,,ich habe meinen Wohnsitz fern von den Göttern an dunkler, unzugänglicher Stätte". Indes ist δυσοδοπαίπαλα wegen mangelhafter Responsion mit καίπερ ὑπὸ χθόνα (398) zu beanstanden. Heimsöth vermutet δυσποροπαίπαλα, Weil δυσποδοπαίπαλα, Oberdick δύσβατα, παίπαλα, Davies δυσβατοπαίπαλα. δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις wie ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν 323.

mvp-comment-214-1 Wecklein 1888, p. 280

mvp-comment-214-2 Schol. τὸν ὑπὸ Μοιρῶν καὶ θεῶν τετελεσμένον. Die Mören haben die Satzungen der Erinyen festgesetzt, das junge Göttergeschlecht hat sie bestätigt.

mvp-comment-215-1 Wecklein 1888, p. 280

mvp-comment-215-2 καίπερ τάξιν ἔχουσα ὑπὸ χθόνα καὶ δυσήλιον κνέφας. Vgl. zu Cho. 990 .

Commentary (Arthur Sidgwick, 1887) (OCR draft) (Arthur Sidgwick's commentary on the Eumenides, aligned to the canonical Greek text.) focus

mvp-sidgwick-1-1-1 [The exterior of the Shrine at Delphi (see note on 63): the priestess comes forward and speaks.]

mvp-sidgwick-1-2-1 [1-63. PROLOGUE. The priestess calls on all the gods connected with the shrine, then goes in, and returns terrified, describing the sight within, a blood-stained murderer on the central stone, and the dreadful Furies sleeping round.]

πρεσβεύω . I honour most; the superlative sense practically contained in the word accounts for gen. θεῶν. πρεσβεύω is rather a favourite word of Aeschylus. So line 21 Παλλὰς πρεσβεύεται, has chief honour, Cho. 488

πρῶτον τόνδε πρεσβεύσω τάφον,

as here, Ag. 1300

ὁ δ᾽ ὕστατος τοῦ χρόνου πρεσβεύεται,

is first in respect of time, Cho. 631

κακῶν πρεσβεύεται,

is first of horrors.

πρωτόμαντιν . The Earth was naturally regarded as most ancient of gods: and prophetic, perhaps because the ancient shrines of prophecy were so often caverns or mysterious chasms (e. g. Delphic chasm, the Sibyl's cave, the cave of Trophonios, etc.). Pausanias tells us (10.5.5) that the Delphians affirmed their oracle to have originally belonged to the Earth. And Prom. 209 we have Γαῖα and θέμις prophesying to Prometheus.

ἐκ δὲ τῆς , after her; τῆς common Epic use of art. for demonst. frequent in Aesch., ἐκ τοῦ, ἐν δὲ τῷ, ἢ τοῖσιν ἢ τοῖς, etc.

mvp-sidgwick-4-1-1 The dramatic particle δή probably here merely anticipates ὡς λόγος τις.

μητρός , mother of Themis; not the general meaning Mother Earth. It is a striking evidence of the fluctuating character of these genealogies that the poet elsewhere ( Prom. 209 ) speaks of Earth and Themis as the same; one form of many names.

ἕζετο with acc. Cf. Ag. 183 σέλμα σεμνὸν ἡμένων, 664 ναῦν ἐφέζετο.

λάχει , lot; vivid poetic for in the third place, third in order.

θελούσης , οὐδὲ πρὸς βίαν τινός, with her good will, neither in despite of any. Aeschylus uses this stately emphasis because he is following (or inventing) a different story from what was apparently the received version: for Pindar says (quoted by Schol.) that Apollo by force occupied Pytho: and Eurip. (Iph. Τ. 1259) says,

Apollo came and took away Themis daughter of Earth from the divine oracles.

But this savage and doubtless older story was not suitable to the poet's purpose: the sanctity and dignity of the oracle (ideas which are required for the plot) are averse from such violence.

mvp-sidgwick-6-1-1 The Titans were according to the oldest story six sons and six daughters of Ouranos and Gaia: the author of the Theogony gives the list (Hes. Theog. 134), mentioning both Themis and Phoibe. According to same ancient source (Theog. 403) Phoibe (by Koios the Titan) was mother of Leto, hence grandmother of Phoibos; and so by custom gave the infant Phoibos both a birthday gift (7), and his name (8).

ἥ , she. Epic demonstrative use of ὅς, surviving in ἢ δ᾽ ὅς, ὃς δ᾽

ἔφη ( said he).

δίδωσι , gives it, the oracle.

γενέθλιον δόσιν . There were two birth-festivals at Athens-the ἀμφιδρόμια, when the infant was carried round the hearth on the seventh (or fifth day), and the δεκάτη, tenth-day festival, when it was named and formally recognised by the father. On both occasions, especially the latter, presents were given.

παρώνυμον , made like to hers.

λίμνη , the circular or rather oval tarn in the north of the island, often referred to by ancient writers ( Eur. Ion 167 , Iph. Taur. 1104 , Herod. 2. 170, etc.), and apparently connected with the birth of Apollo.

χοιράς , 's back,hog lit., i.e. ridge or rock, of Mount Kynthos.

mvp-sidgwick-10-1-1 The ship-frequented shores of Pallas are Attica, regarded as specially the land of Pallas Athene.

mvp-sidgwick-11-1-1 Delphi is called the shrine of Parnassus as being at the foot of that Mountain. ll. 13, 14

. The Athenians are called, in Aeschylus' grand style, 'the sons of Hephaistos, hewers of the road, making tame the wild land.' There was a sacred way from Athens to Delphi, and Athenian tradition evidently affirmed that it had been made of old by Athenians for Apollo. The Schol. mentions an interesting ceremonial, plainly a survival, bearing on this tradition, that when Athens sent a mission to Delphi, the sacred ambassadors were preceded by men with axes. (The Boeotian Pindar, on the other hand, makes Apollo start from Tanagra in Boeotia, according to the Schol.).

παῖδες Ἡφαίστου , because Hephaistos was father of Erichthonios, mythical king of Athens. The title is peculiarly appropriate to the hewers of the way, as Hephaistos was the god who invented many of the tools and the arts of civilised life.

mvp-sidgwick-12-1-1 Making tame, i, e. evidently clearing and settling; not only (as Schol.) from robbers.'

Δελφός , the king and eponymous' hero of Delphians.

κτίζω , properly to build, a favourite word of Aeschylus, often used as a stately synonym for to make: e.g. Pers. 289

εὐνίδας ἔκτισσαν,

Cho. 1060

ἐλεύθερόν σε κτίσει,

Eum. 714 μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

προφήτης , the spokesman, the interpreter of Zeus. So he says in a fragment (79) Ζεὺς ἐγκαθίει Λοξίᾳ θεσπίσματα. So Verg. A. 3. 251 Quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Apollo Praedixit.

Παλλὰς προναία , Pallas of the precincts; the name of a temple of Athena near the great sanctuary of Apollo at Delphi. It is mentioned by Herodotus in this form (

προνηΐη)

l. 92 , and there exist two Delphic inscriptions containing it (ΠΡΟΝΑΙA): but it seems to have been afterwards corrupted into πρόνοια, the shape in which the name of Athena at Delphi appears in Demosthenes (780), Aeschines (Ctes. 69), and Pausanias (10.8.7). Some people suppose two Delphic Athenas, προναία and πρόνοια: but this, though possible, is hardly likely. The learned Alexandrine poet Callimachus (250 B.C.) has the old form (προναίην, quoted by Schol.).

Κωρυκίς . The Korykian cavern was a remarkable cave high up in Parnassus, seven miles from Delphi: the cavern contains two large chambers 100 and 200 feet long respectively: it was the refuge of the Delphians in the Persian invasion (Herod. 8. 36), and more than once when their country was invaded. It was sacred to Pan and the nymphs.

φίλορνις , loved of birds, using the shelter for roosting and building.

φἀναστροφή , abode, haunt. The verb ἀναστρέφεσθαι is common for to be engaged in, to live ; ἐν φανερῷ, ἐν ᾿Αργει, ἐν μέσῳ, ἐν ξυμμαχίᾳ, etc. (versari Latin).

Βρόμιος , a common title of Bacchus. Aeschylus in glorifying Delphi fixes there the scene of the great vengeance of Bacchus on Pentheus. [Pentheus, king of Thebes, forbade and tried to prevent the worship of Bacchus; but the god drove mad with Bacchic frenzy the women, including Agaue Pentheus' mother, and they tore the king in pieces.] Euripides in the Bacchae makes Kithairon (between Attica and Boeotia) the scene, and Schol. says that Aeschylus himself also follows this tradition in the lost play Ξαντρίαι.

οὗτε , Epic form of rel. common in Aeschylus. (

ὅστε

Pers. 297 , αἵτε Eum. 1024,

ἐξ οὗτε

Pers. 762 ,

ἅτε

Cho. 615 , etc.)

λαγὼ δίκην , like a hare, i. e. they tore him as dogs a hare. [Scholiast's int. crouching like a hare is frigid and absurd.] Notice absence of caesura; Ag. 943 , Cho. 493 .

Πλειστός , a small river south of Delphi: Apollonius (2.711) speaks of Korykian nymphs daughters of Pleistos.

Ποσειδώνος : there was an altar of Poseidon at Delphi. [There were various old traditions about Poseidon having once possessed Delphi and exchanged it for other places, which may be connected with his worship there.]

τέλειον , the fulfiller: so Ag. 973

Ζεῦ Ζεῦ τέλειε, τὰς ἐμὰς εὐχὰς τέλει.

Abridged , but quite intelligible, expression for 'May I find this time better response than I found in my former entrances to the shrine.'

τυχεῖν με , acc. inf. of prayer, common constr. with or without δός or

δοῖεν

(Cho. 307 , O. C. 868 , etc.). For acc. ἄριστα with τυχεῖν, cf. Ag. 1228 .

πάρ' , are here, for πάρεισιν, is commonly read here. But it is more natural to take παρά as a preposition; and it is quite easy to understand are come.

ἴτων , rare form for ἰόντων ος ἴτωσαν.

μαντεύεσθαι . is used both of prophesying and consulting the god, or getting a prophecy. Here both would suit, but the former is the sense in which Aeschylus uses the word elsewhere.

ὡς ἄν , according as, indef. relat. use. [She passes into the temple, and there is a pause : then she comes out horror-stricken and half fainting.]

δεινά . is nom. λέξαι and δρακεῖν epex. inf. after the adj. Things terrible to tell of, terrible to behold have sent me back, etc.

ὥς , Epic for ὥστε, common in Trag., esp. in Aeschylus (e.g. Ag. 358, 546, 575, 665, 1381 ).

σωκεῖν , to be strong.

ἀκταίνω , a unique word of which the meaning is disputed. The Schol. and old lexicons give (1) to uplift, or be uplifted. (2) to exult, prance (γαυριᾶν), leap violently (ἀτάκτως πηδᾶν). The sense however requires, not, 'I can't move violently, but rather I can hardly move at all: it is best therefore to take ἀκταίνω, to lift. βάσιν, my step: this is a correction in the best MS., all the texts reading στάσιν, (which is perhaps possible, and then to uplift my standing would mean to stand upright;) but βάσιν is easier and far more likely.

χερσίν , by aid of hands: holding on, to support her failing limbs. [Schol. actually says she comes out on all fours, τετραποδηδόν!!]

ἀντίπαιs , rather a strange compound, the preposition ἀντί governing (so to speak) the waῖς, and not some word outside as usual. Aeschylus is fond of these compounds : ἀντίκεντρον 136, 466,

ἀντίφερνον

Ag. 406 ,

ἀντήνωρ

ib. 443 ,

ἀντίδουλος

Cho. 135 .

μὲν οὖν , corrective, as usual. Nay, she is as a child.

mvp-sidgwick-32-1-1 The inner sanctuary of Delphi (μυχός) contained the statue of Apollo: the ὀμφαλός, see next note: the altar with the eternal fire, fed only with fir-wood; and the roof all hung with garlands (πολυστεφή). In the centre was the chasm with the tripod where the priestess sate, and inhaled the intoxicating fumes of the smoke which came up from below.

ὀμφαλός , navel, was the name given to Delphi, as the centre of the earth, and particularly (as here) to a white stone in the μυχός of the temple¹. Strabo (9. 3.) tells us that

an ὀμφαλός bound with fillets

was shown in the temple; and Pausanias (10. 16. 3) reports that

the Delphians said their ὀμφαλός, which was made of white stone, was the centre of the earth, and quoted from Pindar a passage which agreed with their account.

¹ The ὀμφαλός as a round or oval object is often found on coins or vases or sculptures relating to Delphi.

μέν answers δέ l. 46

προστρόπαιον , lit. turning toward, hence suppliant. The supplication might be for vengeance (as Ag. 1587 , Cho. 286 ), or more commonly for purification, as here. Hence the word contracts another meaning, guilty; see below ll. 234, 237

mvp-sidgwick-34-2-1 Some take it here agreeing with ἄνδρα; but rhythm and order indicate that it goes with ἕδραν, a suppliant seat; so Soph. O. C. 1309 , π. λιταί.

mvp-sidgwick-35-1-1 The olive-branch, with tufts of wool attached, was the regular sign of the suppliant :

ἱκετῶν ἐριοστέπτοισι κλάδοισι

Suppl. 23 ,

κλάδοις κατάσκιον ὅμιλον

ib. 354 ,

ἱκτηρίοις κλάδοισιν ἐξεστεμμένοι

Ο. Τ. 3 .

σωφρόνως seems to mean duly, piously.

mvp-sidgwick-36-1-1 For so will I plainly tell, i. e. about the suppliant there was nothing strange : the horrible and mysterious part of the sight she goes on to describe.

λόχος , troop: for the number of the Eumenides see Introduction.

Γοργόνας . : Aeschylus, Prometheus 899,

Three winged sisters with snakes for hair, loathed of men, whom no mortal shall see and live:

and the Furies are compared to them, Cho. 1047,

In dusky robes and twined with many snakes, like Gorgons.

mvp-sidgwick-39-1-1 If this line is right the substantive is understood: [Monsters] have I seen ere now in a picture, snatching the feast of Phineus, i.e. the Harpies.

mvp-sidgwick-39-2-1 The Harpyiae are in Homer simply the spirits of the storm who are said to have carried off those who disappear suddenly (e. g. Od. 1. 241). The story is told by later writers as follows: Phineus, king of Thrace, being falsely told that his sons were conspiring to corrupt their stepmother, put out their eyes. The gods in wrath blinded him, and sent loathsome monsters, the Harpies, to snatch away his banquet. The best known account is Vergil's, Aen. 3. 212.

mvp-sidgwick-39-3-1 [Herm. and others thinking the omission of the subst. too harsh, suppose a line lost; but it would be difficult to write one which would not separate δεῖπνον too much from Φινέως. Schol. plainly had our text.]

γε μήν , yet, adversative as usual: γε μέντοι, γε μὲν δή (and in Homer γε μέν), also used in the same way. So

σπορᾶς γε μὴν ἐκ τῆσδε

Ρ. V. 871 ,

σὺν χρόνῳ γε μήν

Ag. 1378 .

οὐ πλατοῖσι , unapproachable: for the breath was deadly with blood and fire, and withered up what it touched (138). MSS. read πλαστοῖσι, feigned: but the other is far more forcible.

κόσμος , their garb.

mvp-sidgwick-43-1-1 i. e. I know not the race nor land whence this company are sprung.

μὴ μεταστένειν πόνον , without repenting of its toil, is an elaborate repetition and explanation of ἀνατί, unharmed. [The inf. is literally the object of ἐπεύχεται : boasts that having reared... it does not repent, i. e. boasts to rear without repenting].

mvp-sidgwick-45-1-1 The horror and pollution of these monsters is too fearful: she will leave it to Apollo himself, who as seer (τερασκόπος) will understand, as prophet-healer (ἰατρόμαντις) will cure, as καθάρσιος will purify.

mvp-sidgwick-46-1-1 [The priestess retires: the scene shifts and shews the interior of the shrine: Orestes with a bloody sword seated on the ὀμφαλός, Apollo and Hermes standing by: the chorus of Furies asleep all about on stone seats or the floor.]

διὰ τέλους , idiomatic expression for ever.

mvp-sidgwick-48-1-1 If MSS. καὶ πρόσω δέ is right, it means and even when far away, i. e. ' I will watch over you when near, and even when afar, and I will punish your foes.' This makes good sense and need not be altered, though καὶ πρόσω γε Blom. is possibly right.

ὕπνῳ πεσοῦσαι , prostrate in sleep [they lie] : πεσοῦσαι used rather loosely for the perfect, like θανόντes for τεθνηκότες. But the construction is rather harsh, with a strained tense and no verb: and not improbably πεσοῦσαι is corrupt for some verb. The best suggestion is Weil's πεδῶνται : (others πρέπουσι, πέλουσι : παρεῖνται Weckl.).

μίγνυται , consorts.

γραῖαι , παλαιαὶ παῖδες, old, wrinkled maidens; a bold and contemptuous oxymoron to express loathing.

mvp-sidgwick-51-1-1 The least alteration of MSS. is to read βιβῶντ᾽ ἀν᾿ ἀεὶ τὴν π. χ., ever pacing the travelled earth. This involves the displacement of the preposition ἀνά by ἀεί, a very rare and harsh licence: H. P. quote Plato σὺν ἀεί τινι βίᾳ, but ἀεί τινι is far less harsh an interruption than ἀεί alone. [This we shall see if we try it in English, rule with always some violence, is less impossible than walk over always the earth.] A better example is Laws 797 D ἐν ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐ τοῖς μὲν τοῖς δ᾽ οὐ.

mvp-sidgwick-51-2-1 The conjectures are very numerous² but do not convince : ἀνάγκῃ Musgr. is perhaps the best: or to read περῶντα δ᾽ ἀεί with Weil and Weckl. I leave the ἀν' ἀεί, as it is perhaps barely possible.

mvp-sidgwick-51-3-1 The Homeric βιβῶντ' (used also by Pindar) is a better correction than βεβῶτ', as nearer the MSS. and more likely to have been corrupted.

mvp-sidgwick-52-1-1 Notice περιρρύτας, fem. form from compd. adj. So

περικλυστά

Pers. 596 ,

εὐφιλητάν

Theb. 108 ,

δυσοιστά (?)

Eum. 789 ,

παναρκέτας (?)

Cho. 69 .

βουκολούμενος . (mid. as Schol. interprets), tending, i. e. brooding over; a bold metaphor characteristic of the poet.

ἄγκαθεν , in thy arms, from ἄγκη, the bent arm: like the Homeric ἀγκὰς ἑλεῖν or ἔχειν, to take in the arms: cf. Ag. 3 .

θελκτηρίους , persuasive, to the judges of the Areiopagos.

mvp-sidgwick-56-1-1 Learn also to take heed, though to our ears it sounds too bold to be said to a god, is not so meant in the Greek, nor does Apollo so take it: it is simply forget me not, O god. Notice ἐπίστᾳ contracted for ἐπίστασαι; so we find δύνᾳ.

mvp-sidgwick-57-1-1 Thy strength is warrant thou wilt aid me; taking eὖ ποιεῖν together.

σε . φρέναs, the acc. of whole and part, common from Homer down: like Τρῶας τρόμος αἰνὸς ὑπήλυθε γυῖα ἕκαστον ; τὸν βάλε κνήμην; and μέθες με πρὸς θεῶν χεῖρα etc.

κάρτα δ᾽ ὧν ἐπώνυμος , true to thy name, give guidance : the title πομπαῖος meaning the guider.

mvp-sidgwick-60-1-1 Zeus reveres this sanctity of outlaws, which comes to men from the fortune of fair escort; a rather obscure expression, but explained by the context: Zeus reveres the claim which outlaws have (on the pity of men), a claim which springs from the (divine) power which guides them: i. e. ‘Orestes, though an outlaw, will find pity since thou wilt guide him. [Wecklein reads τὸ κηρύκων (for τόδ᾽ ἐκ.), of Hermes: certainly much simpler, though perhaps unnecessary.]

mvp-sidgwick-60-2-1 [Apollo retires; Hermes leads Orestes out ; the stage is empty. Then from below the ghost of Klytaimnestra rises.]

mvp-sidgwick-61-1-1 This sentence is written with an effective vehemence which is very dramatic: the broken and rough grammar being exactly imitative of strongly excited speech.

mvp-sidgwick-61-2-1 The drift is: 'I, thus dishonoured by you [the negligent Furies], among the dead below am constantly reproached for my deeds-wandering in disgrace and blamed by all-but for my sufferings no god takes heed.'

mvp-sidgwick-61-3-1 Thus the antithesis to ὧν μὲν ἔκτανον is really παθοῦσα δ᾽ (100) and αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι answers οὐκ ἐκλείπεται. Note the double break of construction: (1) the intrusion of οὐκ ἐκλείπεται with a new subject between ἐγώ and ἀλῶμαι : (2) the entire anacoluthon παθοῦσα δ᾽ without verb followed by οὐδεὶς μηνίεται. For the latter compare Ag. 1008

ὅκνος βαλὼν ... οὐκ ἔδυ δόμος,

Cho. 521

πάντα ἐκχέας . . . μάτην ὁ μόχθος,

and Eur. Cycl. 331 , Hipp. 24 , Iph. Taur. 947 , etc. See 478.

πρός , common poetic use for ὑπό of agent: Cho. 133, 346 , etc. So ἐκ, παρά, and ἀπό are poetically used. So below l. 102

mvp-sidgwick-63-1-1 The MSS. read ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίᾳ σέθεν, ‘behold these wounds with thy heart, the use of καρδίᾳ being at first sight supported by what follows for the mind sees in sleep.' But Aeschylus always uses καρδία (as we do heart) of emotion not of intelligence : grief, anxiety, care, fear, wrath, courage, favour, desire-never of perception. So I take Canter's καρδίας ὅθεν adopted by Dind. Pal. Herm. Paley is further no doubt right in reading ὁρᾶτε: the plural is wanted: the asyndeton improves the sense, being more passionate: and the singular clearly arose from σέθεν.

mvp-sidgwick-63-2-1 Behold these wounds in my heart, from whence they came; a fierce reminder of their duty to hunt Orestes, and a far finer sense than the MSS. reading.

ὄμμασιν λαμπρύνεται , stately Aeschylean for is clearsighted.

μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν , 'tis the lot of mortals to be blind. Others take it the lot of men cannot be foretold: but the sense of the other is better, the antithesis is more pointed, ( seeing in sleep, blind in the day,) and ἀπρόσκοπος is more naturally active. [The Schol. says ἡ τῆς φρενὸς μοῖρα, whence H. and others read φρενῶν for βροτῶν : but the Schol. is only (rather stupidly) explaining μοῖρα in connection with the φρήν of the last line: it proves nothing about the reading: φρήν and φρενῶν would be very flat repetition.]

mvp-sidgwick-66-1-1 Wineless libations, sober cheer: poetic amplification. The Ερινύες had no wine in their offerings:

νήφων ἀοίνοις

Ο. C. 100 ,

μηδὲ προσφέρειν μέθυ

ib. 481 . So again ἀοίνοις θυμώμασι.

ὥραν , the acc. is best explained as a kind of loose apposition to νυκτίσεμνα δείπνα: the apposition really being to the part of the expression which contains the notion of night. The Erinyes alone had midnight sacrifices.

καὶ ταῦτα , usually with participle: here loosely but naturally with principal verb. The fact is, the ὤρουσεν is grammatically needless ('he is gone like a fawn, and that too from the very midst of the snare'), but is redundantly added, picking up and further emphasizing οἴχεται.

ἐγκατιλλώψας , a strange word, which occurs again Aesch. Sisyph. (Frag. 211) meaning mock. We find also κατιλλώπτω, ἐνιλλώπτω: the derivation seems to be ἴλλω, twist, ὀπ-, face:' hence to leer, to sneer, and so to scoff.

τῆς ἐμῆς περὶ ψυχῆς , for dear life; a proverbial expression as in English (rather strange in the mouth of a ghost), meaning that the issue is of the last importance to her.

ὄναρ , might be nom., I, a dream, like Ag. 82 ὄναρ ἡμερόφαντον ἀλαίνει (so Schütz, Wakef. H. Pal.). But it is rather more naturally taken acc. in a dream, as l. 131

. II [The Furies begin to groan and mutter and move uneasily in their sleep.]

mvp-sidgwick-72-1-1 The MSS. read φίλοις γάρ εἰσιν οὐκ ἐμοῖς προσίκτορες, which makes no sense, since it could only be translated for there are protectors for friends who are not mine, an obscure and impossible expression for my enemies have gods to help them. Herm.'s correction οὐκ ἐμοί is neat and simple: my friends have helpers: I have none: and P. D. adopt it.

mvp-sidgwick-72-2-1 But it is not really satisfactory : φίλοις without article or possessive is very harsh, and even the use of the word at all is unnatural (not at all like line 108): and προσίκτωρ, though supported by

Ζεὺς ἀφίκτωρ

(Supp. 1 ), is suspicious.

mvp-sidgwick-72-3-1 I prefer on the whole Weil's φίλοι γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοῖς προσεικότες for he has friends, not like to mine, an effective taunt simply expressed.

mvp-sidgwick-73-1-1 Notice the ironic elaborate plainness of this line, as of an angry person who cannot make herself understood.

mvp-sidgwick-74-1-1 If we keep the MSS. πέπρακται, we can only construe (with Paley) this line What hast thou accomplished save to work me harm? i. e. 'you are appointed to avenge me, and by negligence you have only done harm, in letting Orestes escape.'

mvp-sidgwick-74-2-1 The Schol. however paraphrases τί μέλλεις τὸ σὸν ἔργον ἀνύειν ( why delay to do your duty?), clearly understanding the text what business is yours save to do harm (to Orestes)? Herm. followed by Weil tries to get this sense out of πέπρακται, quid tibi agitur: but the tense makes it impossible. If we accept the meaning of the Schol. we must read with Bentley [Stanl. Butl. Hart.] πέπρωται or with Wakef. τέτακται. I have taken πέπρωται. The scornful summons What is your business but mischief?' is more characteristic of Klytaimnestra and more effective than a complaint.

κύριοι ξυνωμόται , fit conspirators: a bold and characteristic image. κύριος means rightful: sleep and weariness naturally act together. For the figure cp. Ag. 650

ξυνώμοσαν γάρ, ὄντες ἔχθιστοι τὸ πρὶν Πῦρ καὶ θάλασσα.

mvp-sidgwick-76-1-1 [Mutterings redoubled and louder] Seize him, seize him ... give heed! The muttering and restless movements and slow awakening with fierce cries are finely dramatic: Aeschylus is unmatched in producing these effects of suspense and terror. Müller ingeniously suggests that it should be read φράζου, followed by λαβέ seven times repeated, as φράζου, mark him, more naturally comes first: the iambic metrical system is preserved: and the leader would then say φράζου, and each of the seven pairs λαβέ. We have however (see p. 23) preferred the view that the chorus was 12, not 15.]

mvp-sidgwick-77-1-1 The dreams of animals are noticed by Theocr. (21.44), Lucret. (4. 989), and Aristotle (Hist. An. 4. 10).

μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα , forget not my wrong.

ἀντίκεντρα , like spurs; see l. 38

τῷ , on him. Epic use of article as demonstr. frequent in Aeschylus: see ll. 174, 340, 462, 484

mvp-sidgwick-80-2-1 Notice the powerful and imaginative phrasing, waft a bloody breath, shrivel with vapour, wither with pursuit. [The ghost of Klytaimnestra disappears below ; the Chorus gradually awake, the leader rousing the others.]

mvp-sidgwick-81-1-1 Let us see if this prelude is vain, rather obscure, but φροίμιον τύδε most naturally refers to the song they are going to sing, a song of lament at the escape, and chiding and reproach to Apollo.

ἰδέσθαι , the middle, is an Epic use, common in Tragg. Note the loose but natural grammar κἀπολακτίσασ᾽ (sing.), ἰδώμεθ᾽ (plur.). So exactly Aristoph. Aves 203, ἐμβὰς ἐς τὴν λόχμην καλοῦμεν. ...

mvp-sidgwick-82-1-1 This line is out of agreement; and generally the character of the first stanzas is that the lines are very disjointed: the true explanation being no doubt that the song is alternately taken up by one and another of the Furies, to give the dramatic effect of their excitement and anger. So the Schol. says κομματικῶς ἕκαστον κατ᾿ ἰδίαν προφερετέον· each bit must be delivered separately by a single voice. It is not worth while to attempt (as Herm. does) to distribute the parts exactly, as there is no evidence.

ὁ θήρ , our prey.

νέος γραίας , simply young and old. This complaint that Apollo as one of the younger race has overridden the Furies who are elder goddesses constantly recurs through the play, 163, 731, 778, 838, 845; see Introduction. καθιππάζομαι, a bold picturesque word for trample down, so 731, 779.

τοκεῦσιν , generalising plural, to his mother, as the sense requires.

τῶνδε , your acts, insulting the old goddesses, and protecting the impious suppliant.

μεσολαβεῖ , another tersely vivid word: the goad grasped by the middle to give the blow force.

mvp-sidgwick-88-1-1 'Tis come, I feel it, the sore, sore chill of the cruel scourger's blow. δάμιος μαστίκτωρ is the public scourger: a bold image for Klytaimnestra's taunts.

mvp-sidgwick-89-1-1 The MSS. read-

κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον·

φονολιβή θρόνον

περὶ πόδα, περὶ κάρα³

πάρεστι γᾶς ὀμφαλόν κ.τ.λ.

This stopping must be wrong, as the construction is very clumsy with θρόνον in apposition to ὀμφαλόν, and the strophe which is very parallel in sound and structure makes it practically certain that the stop is at κάρα. We then have two alternatives : (1) Το keep θρόνον, changing stop from πλέον to κάρα :

Ruling utterly beyond the right

A throne dripping blood

From feet to head:

We may see the Earth's navel, etc.

[φονολιβή θρόνον is a regular dochmiac, and may rightly correspond to μεσολαβεῖ κέντρῳ, where the long κεν- is an irrational syllable. So for example O. Τ. 1315 δύσοῦρῖστὸν ōv corresponds to 1323 τυφλὸν κῆδεῦῶν.

mvp-sidgwick-89-2-1 Even if syllabic correspondence were required, we might easily correct to θρᾶνον Ahrens, θᾶκον Rauchenstein: but there is no need].

mvp-sidgwick-89-3-1 (2) To read with Herm. and others after Wakefield θρόμβον, and suppose the second and third lines interjectory, by another speaker: κρατοῦντες intransitive:

Ruling utterly beyond the right:-

A blood-dripping clot

Around his feet, about his head-

We may see, etc.

The two lines would then be a vivid and bold picture of angry horror at the foul stain on the god's shrine: such are the doings of the young gods as the ancient Furies dramatically exclaim. On the whole I prefer (1) which keeps the MS. reading, certainly also read (though misunderstood) by the Schol. who says, τὸν θρόνον οὗ Ορέστης καθῆτο πάρεστιν ὁρᾶν φονολειβῆ. It was not the seat of Orestes but the seat of Apollo.

ἀρόμενον , that has taken upon it ;

βλοσυρὸν ἄγος αἱμάτων , a fell pollution of blood. For

ὀμφαλόν see line 40.

μάντις ὤν , i. e. though a seer, and thus the last who should have allowed pollution.

αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος , at thine own bidding, at thine own summons: the repetition of similar words is noticeable all through this chorus; a rhetorical turn due to the strength of their wrath and passion. So περὶ πόδα, περὶ κάρα - βαρὺ περίβαρυ - δαΐου δαμίου, etc.

mvp-sidgwick-93-1-1 And crushing the ancient Fates. The Schol. followed by Pal. and others, understands this of themselves, the Furies being identified for the moment with the Fates. So Eurip. Elect. 1252 says of Orestes-

δειναὶ δὲ Κῆρές σ' αἱ κυνώπιδες θεαὶ

τροχηλατήσουσ᾽ ἐμμανῆ πλανώμενον.

But it is very difficult to believe that Aeschylus who makes the Furies call upon the Fates (961) as our own sisters, righteous goddesses, and speak of them as apart from themselves (724), should here put one for the other. It is better to consider (with Dind. Linw. Weil) that the allusion is here, as more fully explained below (724), to Apollo having allowed the Fates to be robbed by the rescue of Alkestis from death. This explains the κάμοί γε next line, To us too the Furies, as well as to the Fates; and also He if he fly beneath the earth shall never be set free, as Alkestis was set free by Herakles who wrestled with death and recovered her.

mvp-sidgwick-93-2-1 It remains however an unusually obscure allusion, and hence one cannot feel confident.

τόν , Orestes: for Epic form cp. 137, 357.

mvp-sidgwick-95-1-1 MSS. read μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσεται : corrupt, neither metre nor sense. The Schol. say,

Being defiled he shall receive on his head another avenger, and his descendants shall pay us the penalty.

The words italicised clearly point to some correction like ἐγγενῆ or ἐν γένει (Hart.) or ἐκ γένους (Weil). I have taken the former, 'being guilty of blood he shall find, smiting his head, another avenger of his kindred: i. e. the blood feud shall be continued: Klytaimnestra smote Agamemnon: Orestes smote Klytaimnestra; another shall strike him and the feud be carried on.

μιάστωρ , properly one who pollutes, used for an avenger Soph. El. 603 (of Orestes), Eur. Med. 1371 .

mvp-sidgwick-95-3-1 [Enter from the inner shrine Apollo, who sternly addresses the Furies.]

mvp-sidgwick-96-1-1 A winged glancing snake, a bold and splendid image for an arrow.

mvp-sidgwick-97-1-1 The black foam sucked from men, is explained in the next line.

καρανιστῆρες ὀφθαλμώρυχοι δίκαι , dooms that shear off the head and tear out the eyes. The horror is intensified both by the extraordinary weight and force of the lines, and by the abstract: the Furies are banished to a land of ghastly things. For the masc. form καρανιστήρ with fem. word δίκη compare

σωτήρ τύχη

Ag. 664 ,

λαμπὰς πορευτής

ib. 287 ,

θέλκτωρ πειθώ

Suppl. 1040 , παραγιγνόμεναι πράκτορες below 319, βρωτῆρας αἰχμάς 803.

mvp-sidgwick-99-1-1 A corrupt and difficult line: MSS. read-

... σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ

παίδων κακοῦται χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνία.

The explanation turns on the meaning of χλοῦνις. (1) One of the Schol. understands it to mean castration: and this is supported by Aristotle (Hist. An. 6. 28), who says distinctly τῶν δὲ ἀρρένων καὶ ἀγρίων οἱ τομίαι μείζους γίγνονται καὶ χαλεπώτεροι, ὥσπερ καὶ Ὅμηρος ἐποίησεν (11. 9. 539), Τρέψεν ἔπι χλούνην σῦν ἄγριον : which proves that Arist. took χλούνης=τομίας: ΕEustathius (772), who quotes the authority of Aeschylus, Aelian, and Aristotle for this int.: and Aeschylus himself, who (Frag. 62) has χλούνης apparently meaning eunuch; but (2) others reply that Homer cannot have meant a σûς τομίας but the opposite : and hence χλοῦνις = virility. These retain κακοῦται and read ἀποφθορᾷ, translating 'and by the destruction of the seed the virility of boys is ruined.' So Dind. Pal. Weil.

mvp-sidgwick-99-2-1 In favour of (1) is the very strong evidence of Aristotle, backed by Schol. and Eustathius, and further the run of the lines, which consists of a heap of abstract nouns which would be very harshly broken by a finished sentence. We must therefore assume κακοῦται corrupt: though no satisfactory emendation has been suggested. We may add that those who support (2) assume that Aeschylus must have used the word in the Homeric sense: but it is quite possible that he may have misused an old word, and made the same mistake as Aristotle: and the evidence of Frag. 62 confirms this.

μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν , make sore and piteous moaning, a terribly graphic expression for the slow torture of impalement.

ἑορτῆς . depends on στέργηθρα: what manner of feast it is ye love, loathed of the gods [lit. what... loving, ye are loathed ...].

ὑφηγεῖται , lit. leads to it: i. e. shews it.

πλησίοισι , close at hand, seems rather a feeble word and is perhaps corrupt: though none of the suggestions (πλουσίοισι Pauw., πανθύτοισι Mein., Πυθίοισι Mart., and many others worse) are convincing: Πυθίοισι perhaps the best.

τρίβεσθαι μύσος , rub off their foul pollution, a forcible and contemptuous phrase.

mvp-sidgwick-104-1-1 Observe the fine sudden figure, after his manner: Begone, ye flock without a shepherd: no god loves such a herd.

mvp-sidgwick-105-1-1 MSS. read εἰς τὸ πᾶν, the copyists having fallen into the common Aeschylean phrase, here very flat and inappropriate: Canter's εἷς τὸ πᾶν makes it at once forcible and right.

τοσοῦτο , i. e. as to explain.

mvp-sidgwick-107-1-1 Note the idiomatic use of ὥστε instead of simple acc. and infin. So Thuc. 1. 119 δεηθέντες ὥστε ψηφίσασθαι, 5. 17 ψηφισαμένων ὥστε καταλύεσθαι, Eur. Hipp. 1327

ἤθελ᾽ ὥστε γίγνεσθαι,

Soph. Phil. 656

ἆρ᾽ ἔστιν ὥστε . . . λαβεῖν.

πρᾶξαι , to exact, plainly the right word here: MSS. read πέμψαι, ‘to send, which is explained as meaning to Agamemnon: but that would surely require τῷ πατρί. τί μήν; lit. what then? i. e. why not? So, e. g. Plat. Theaet. 145 ἢ οὐχ ἅπερ οἱ ἐπιστήμονες ταῦτα καὶ σοφοί ; (answer) τί μήν;

mvp-sidgwick-109-1-1 To welcome blood new-shed is a bold and vivid phrase for received the murderer red-handed.

mvp-sidgwick-110-1-1 Certainly to be written a question.

κόμπασον γέρας καλόν , ironical: go boast thy glorious office!

ἥτις νοσφίσῃ , a woman who slays: the subjunctive indefinite, because, as frequently, the special case is (rhetorically) put in general terms. The absence of av is Epic usage, common in Trag. and found even in Attic prose, οὗ βραχεῖς ἀρκῶσι Thuc. 4. 17, οἵτινες νομίσωσι 4. 18, ᾧ μὴ ᾖ Plat. Phaedr. 247 B.

αὐθέντης φόνος , the murder of a kinsman; the most fearful pollution according to the Greek view: so much so that a sharp distinction was drawn (as here) between the murder of a husband (not an ὅμαιμος) and the murder of a mother.

mvp-sidgwick-114-1-1 I take the best suggestion, εἰργάσω (Wordsw.), out of many¹ for the corrupt MSS. reading ᾐρκέσω. It must be some word with simple meaning, like thou hast made despised and dishonoured (lit. of no value), to suit both ἄτιμα and παρ᾽ οὐδέν.

mvp-sidgwick-115-1-1 The Marriage of Zeus and Hera was the ἱερὸς γάμος, the sacred or ideal marriage: and "Hpa was called Τελεία, the Accomplisher, as marriage was a τέλος or accomplished rite.

mvp-sidgwick-116-1-1 For marriage ordained by Fate for man and woman is stronger than an Oath, and guarded by Justice. These fine lines containing an ideal of marriage as an indissoluble bond under the highest sanctions seem in advance of ordinary Greek thought and feeling on the subject; but we must remember that Aeschylus belongs to the older school, and one of the charges against the younger poets was that they lowered the ideal of marriage: and further that the immense care of the Athenian 1 ἧκέ σοι Η., ἤρκεσεν Musgr. Weil., ἡρμόσω Merk., ᾐδέσω Well., Hart. ἀρκέσει Bothe; these are the better ones. B law for legitimacy, and the excessive seclusion of women, point in the same direction. [Weck. reads κτείνουσι συλλέκτρους: ingenious.]

mvp-sidgwick-117-1-1 MSS. read τὸ μὴ γενέσθαι, which must be wrong. The neatest emendation is Meineke's (adopted by Hart. Weil. Dind.) τίνεσθαι, to punish, which I have taken. The word is usually employed of the injured man punishing the wrong-doer, and means properly to get payment (middle): but it is not a great stretch to use it of the Furies who are personally interested in the penalty, and may be said to get payment. Of the other numerous corrections only Wakefield's μέλεσθαι need be mentioned. ἐποπτεύειν, look down on them: the proper word for a god's visitation or guidance :

καί σ᾽ ἐποπτεύων θεός

Cho. 1063 ,

θεοὺς ἄνωθεν γῆς ἐποπτεύειν ἄχη

Ag. 1579 ,

πατρῷ᾽ ἐποπτεύων κράτη

Cho. 1 , etc.

ἐνθυμουμένην , taking to heart.

πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν , ' more remiss in act, the adj. by a common poetic variation for adv. with verb. Somewhat similarly in prose σχολαῖος, χρόνιος, ἄσμενος, etc., are used adverbially.

δίκας ἐποπτεύσει , shall watch the pleadings, i. e. direct the trial.' δίκαι plural is usually pleas of right, not vengeance. So

δίκας κλύοντες

Ag. 813 , hearing the cause :

κραίνετε δίκας

Cho. 462 ,

ὑστάτας δίκας

Suppl. 230 , the last trial.

δ᾽ οὖν , well then, impatient and contemptuous. So Prom. 935

ὁ δ᾽ οὖν ποιείτω. τίθου

( put or make for yourself, middle), get. πλέω must be read for MSS. πλέον. In Ag. 1299 we have the opposite blunder of the copyist, χρόνῳ πλέω for χρόνον πλέω: mistakes constantly arising from terminations being erroneously assimilated.

mvp-sidgwick-122-1-1 The Chorus understand Apollo to threaten, and they proudly defend their privileges.

ὥστε , 202.

mvp-sidgwick-124-1-1 No need to alter πάρ into παρά (Porson): both the rhythm and the Epic use are like Aeschylus.

δίκας μέτειμι τόνδε , i.e. I will sue for justice on him; δίκας being a rather strange sort of internal acc., the δίκαι or pleadings shewing the nature of the pursuit; see line 224. The phrase implies. that the Eumenides are going to submit to a trial: δίκην μέτειμι τόνδε would mean simply I will visit vengeance on his head. μέτειμι and μετελθεῖν are used with three kinds of accusatives, the trial or vengeance, the crime, and the criminal. Here we have trial and criminal:

μετῆλθόν σ᾽ αἷμα

Eur. Or. 423 (crime and criminal): so

ἁρπαγὰς μετήλθετ᾽ Ἰλίου πόλιν

Eur. Cycl. 280 : Ag. 1666 (criminal only), Cho. 996 (crime only). *

εἰ προδῶ , Epic use of eἰ with subj. So

εἰ κρανθῇ πρᾶγμα

Suppl. 91 ,

μηδ᾽ εἰ στράτευμα πλεῖον ᾖ

Pers. 791 ,

εἰ μὴ τοῖον τύχῃ

Supp. 400 . [Apollo retires : and the Chorus leave the stage. Then the scene is changed to Athens: the temple of Athena Polias on the Acropolis: Orestes enters and kneels as a suppliant before the statue of Athena in the front.] This change of scene, being from one temple to another, would only require the alteration of the side scenes or περίακτοι. These were prismatic or three-sided scenes which were turned round to exhibit different surroundings: rather a primitive device. The altar and temple would remain; only the statues would have to be changed (242). [235-243. SCENE II, Part 1. Orestes prays for protection.]

προστρόπαιον , guilty here: see note on l. 41

. ἀφοίβαντον, uncleansed, from φοῖβος, bright (of course here with reference to the god). (Theocr. uses φοιβάω, to cleanse, later writers φοιβάζω : and φοιβαίνω is found in lexicographers.)

mvp-sidgwick-128-1-1 Orestes by a bold figure is said to be blunted and worn away, when what the poet really means is that the guilt is blunted and worn. In English we must say so. πρός, the light ending, where the sentence is broken in the most closely bound phrase, is rare in Aeschylus, though common enough in Sophocles : e.g. ἢ κατεῖχε τὸν | νέκυν: ἐὰν δέ τοι | ληφθῇ : τὸ γὰρ | πρᾶγμ᾽ οὔτ᾽ ἔδρασα: εἰ δὲ ταῦτα μὴ | φανεῖτε: παίσαντές τε καὶ | πληγέντες : all from Antigone. But there is no reason to suspect it.

mvp-sidgwick-129-1-1 The sentence begins very abruptly without connecting particle, so that many suspect corruption, and some (Prien. Pal.) attempt to cure it by reading l. 238

ἀλλ᾿ ἀμβλὺς ἤδη, προστετριμμένος τε and destroying stop at βροτῶν. Others make other alterations. But the antithesis οὐ προστροπαῖον . . . ἀλλ᾽ ἀμβλύς is very harsh: and the sentence inordinately long. The abruptness of ὅμοια χέρσον κ.τ.λ. does not seem impossible in the worn-out wanderer passionately seeking sanctuary. We have it again .

mvp-sidgwick-129-2-1 [Orestes sinks down clasping the base of the statue. Enter the Chorus hunting the trail.]

mvp-sidgwick-130-1-1 The voiceless informer is of course the blood, which mysteriously continues to drop wherever he goes. The Scholiast, not a highly poetical person, remarks on the tragic improbability of blood yet dropping from the sword of a man who had come from Argos to Delphi and from Delphi to Athens.

φυσιᾷ σπλάγχνον , my heart gasps, loaded and emphatic diction. ἀνδροκμῆσιν has nothing to do with Orestes (as H. Mors.): it is simply, as Schol. understands it, right wearisome.

ἀπτέροις . : the Eumenides were not winged, l. 51

προσγελᾷ , delights : the bold figure not Aeschylean specially, but belonging to the Greek idiom : so σὲ τὰ φυτὰ προσγελάσεται Ar. Pax 600. It is exactly the Lat. adrideo.

ἀτίτας , unpunished: lit. unpaying (act.) as Aeschylus always uses τίνω of the culprit who pays penalty. [The word seems used in pass. sense Ag, 72.]

mvp-sidgwick-134-2-1 [There is no antistrophe to guide us here, and there are several minor variations of the MSS.: the metre, however, seems mainly dochmiac, and I have taken Hermann's emendations, which are the simplest: see crit. notes.]

πλεχθείς , twined, a strong word, describing Orestes' despairing clasp of the image.

mvp-sidgwick-136-1-1 The difficulty here is removed if we see that the emphasis (as so often in Greek) is on the participles. The Chorus just catch sight of him and cry:

But he again with sure defence,

And clasping the image of the immortal goddess,

Would fain take his trial for the deeds of his hands...

i. e. 'Here he is! see, clasping the statue, and hoping to be tried under the goddess' protection; but it may not be, etc.' The trial is the necessary way to safety, and the Furies try to prevent it.

mvp-sidgwick-136-2-1 [Schol. has a strange note, ἀνθ᾽ ὧν ἡμῖν χρεωστεί προσφὸξ θέλει γενέσθαι τῆς θεοῦ, for what he owes to us he wishes to become suppliant of the goddess, which looks as if he read χρεῶν, to answer for his debts, and so Scaliger reads (followed by H. Linw. Hart. Weil. Wakef.). But χερῶν is a finer expression, and we may take the Medicean MS. against an inference from an obscure and prosaic note.]

mvp-sidgwick-137-1-1 This is best taken as two sentences (with M.), the idea being repeated, as commonly in all poetry, in two forms. The sense and language are then very fine :

It may not be a mother's blood upon the earth

None can restore: alas!

The drops once shed upon the ground are lost!

The sentiment may be called the keynote of the three dramas; it is true of Iphigeneia τὸ δ᾽ ἐπὶ γᾶν πεσὸν ἅπαξ θανάσιμον ... μέλαν αἷμα τίς ἂν

πάλιν ἀγκαλέσαιτ᾽ ἐπαείδων;

(Ag. 1019 ), and is the real basis of all the forebodings in the midst of the king's triumphal return: it is true of Agamemnon,

τί γὰρ λύτρον πεσόντος αἵματος πέδοι;

(Cho. 48 ), and

νόμος ...φονίας σταγόνας χυμένας ἐς γᾶν ἄλλο προσαιτεῖν αἷμα

(ib. 400 ), and there it is the ground of the confident hope of vengeance; and it is true here of Orestes. See again below .

δυσαγκόμιστον for δυσανάκομ- : the poetic use

χαμαί for χαμαὶ ὄν, and Epic passive form χύμενος, cf. Cho. 401 .

ῥοφεῖν , epexegetic for us to drink.

mvp-sidgwick-139-1-1 Generally read μελέων : better μελῶν, as an iambus is wanted for metre.

mvp-sidgwick-140-1-1 I take the best correction, the nearest to the MSS. and the best sense, ἀντιποίν᾽ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας, that thou may'st pay the full penalty for thy murdered mother's woe: the adj. ματροφόνου used with poetic elasticity, which is particularly noticeable in these compound adjectives.

τιν᾿ . ἀσεβῶν is perhaps incomplete, as coming between two dochmiacs it probably should be one itself. The neatest suggestion for completing it is Hermann's τιν᾿ οὐκ εὐσεβῶν. But in the uncertainty of the metre I have left the reading as the MSS. have it, especially as τιν' ἀσεβῶν is a resolved cretic, and we have cretics introduced l. 262

, and .

mvp-sidgwick-142-1-1 For Hades under the earth is a mighty controller of men, and watches all with his recording heart. This conception of the Justice and Moral supremacy of the powers below is very fine, and noticeable as being rather unusual. The Powers below are often spoken of as terrible, and unforgetting, and so forth; but here the tone is higher. See Introduction.

καὶ λέγειν , i. e. and I know where it is right to speak. The double construction of ἐπίσταμαι is perhaps a little harsh, but there is no reason to suspect it.

mvp-sidgwick-143-2-1 The Schol. tells us that an ἐναγής (or person under a curse) might not go near anyone or look at or speak to him till purified. So Aeschylus himself below l. 448

. But the purification is complete ; and he has been ordered by the god ; and therefore he may speak .

mvp-sidgwick-144-1-1 In the fine figurative style of Aeschylus the blood-stain slumbers and withers.

mvp-sidgwick-145-1-1 i. e. it would be long to tell from the beginning. ἐξ ἀρχῆς is by a slight stretch of usage, used closely with λόγος, equivalent to τὸ ἐξ ἀρχῆς λέγειν.

ἀβλαβεῖ , harmless; proving that he was purified.

mvp-sidgwick-147-1-1 I agree with Musgr. Herm. Hart. Dind. Weil. etc., that this line is spurious. It is clearly a proverbial line about the destructiveness of time; and even if we alter καθαιρεῖ τo καθαίρει with Stanl. Pal. etc. Aeschylus could not have said ( l. 283

) that Orestes was cleansed by sacrifice, and then abruptly ( ), Time cleanses all.

αὐτόν , myself: the me is not wanted after emphatic ἐμοί

mvp-sidgwick-148-2-1 The reference to the treaty formed 459 B. C. (the year before the play) between Athens and Argos against Sparta is obvious. See Introduction.

Τρίτων was in the stories of Athena a Libyan lake from which she was supposed to have sprung; afterwards identified with the large salt lake in the south of Tunis.

mvp-sidgwick-149-2-1 The story very likely arose out of the obscure Homeric epithet for Athena, Τριτογένεια, which perhaps meant born of the water, and anyhow was not clearly understood by the later Greeks.

mvp-sidgwick-150-1-1 Whether with upright step or covered foot: whether standing as in the ordinary statues or covering her feet, i.e. sitting. Pal. quotes Strabo (13. 1) as saying

In many of the ancient images of Athena she is represented as sitting.

mvp-sidgwick-150-2-1 This seems the best interpretation of an obscure passage.

mvp-sidgwick-150-3-1 Weil suggests the allusion is to the Athenian war in Egypt, in support of the Libyan chieftain Inaros, who had rebelled against Persia; a large Athenian fleet was sent out in 460, two years before this play. This explains φίλοις ἀρήγουσ᾽.

mvp-sidgwick-151-1-1 The Phlegraean plain is the narrow promontory of Pallene in Chalkidike, north east of Greece. The story was that the gods here fought the giants; a story as old as Pindar (Nem. 1. 100), in which fight we gather that the warrior goddess Athena marshalled the hosts.

mvp-sidgwick-151-2-1 The name Phlegraean plain was afterwards given to the volcanic coast of Campania, which some strangely have supposed to be meant here.

γένοιτο , regular sequence after ἔλθοι. In English we say May she come, and therefore naturally have the primary sequence, that she may prove.

ὅπου φρενῶν , where in the heart it lies.

mvp-sidgwick-154-1-1 A bloodless victim she calls Orestes, consistently with the threat ( ll. 264, 267

), I will drain thee dry and carry thee below.

δαιμόνων is the powers below, i, e. both the Furies who will drink his blood and Hades ( l. 274

) who ordains and directs the vengeance.

σκιάν , a shadow, not a ghost, for he was to be carried off below yet living ( l. 267

): but all the vigour sucked out of him with his blood. [Schol. reads σκιά with MSS., and takes it voc. Unlikely.]

mvp-sidgwick-155-1-1 Orestes maintains a patient and scornful silence: which rouses the Chorus to still greater fury. There would be a dramatic pause before this line; then the furious threat l. 305

. There is no need to divide the speech between different speakers, as Hartung, Paley, and others, following M. G.

ὕμνον δέσμιον σέθεν , the song that binds thee, the choric song acting as an infernal spell to make Orestes their prey: and perhaps accompanied by mysterious binding gestures.

δεδόκηκεν , 'tis our resolve, poetic form for regular δέδοκται.

λάχη might be the office of the Furies, as Cho. 360 : but with ἐπινωμᾷ it makes better sense to refer it to ἀνθρώπους. How our troop assigns the lots of men.

στάσις , as Choeph. 114, 458 .

mvp-sidgwick-159-1-1 I take Hermann's original correction προνέμοντα, that puts forth for all to see: opposed to the action of the guilty man who hides ( l. 317

) his bloody hands.

mvp-sidgwick-160-1-1 I take Hermann's corr. εὐθυδίκαιοι (justified by

ὀρθοδίκαιοι

l. 994 ) and H. L. Ahrens' οἰόμεθ'.

πράκτορες , avengers, from πράσσειν in the special sense to exact a debt. So

τὸν πατρὸς φόνον πράξαντα

l. 624 ,

χερὶ πράκτορι

Ag. 111 . For the masc. form πράκτωρ with fem. substantive cf. line 186.

τελέως , unfailingly: it goes with παραγιγ. πρακ. and expresses the persistent and complete vengeance.

ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν , the sightless and the seeing, i. e. the dead and the living. So

δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις

l. 388 .

ματρῷον ἅγνισμα κύριον φόνου , rightful atonement for a mother's blood ματρῷον poetically transferred from φόνου to ἄγνισμα, as the thought comes naturally in that order expiation for a mother for her blood. ...

αὐονά is also found (Simon. Iamb. vii. 20) in the sense of cry, [from root αϝ, shout] and it may be so taken here by joining it with

ἀφόρμικτος , a cry unmusical to men: but the other sense from

αὐαίνω , to wither or waste, is more forcible, and so the Schol. Med. takes it: ὁ ξηραίνων τοὺς βροτούς.

διανταία , piercing, deadly, a favourite word of Aeschylus, usually of wounding:

δ. πεπλαγμένους [πλαγάν]

Theb. 894 ,

δ. βέλει

Cho. 184 , and again

δ. οὐτῷ

ib. 640 .

mvp-sidgwick-166-2-1 This is far more Aeschylean and forcible than the common rendering all pervading (Lin. Pal. Hart. Mors. etc., following Schol.).

mvp-sidgwick-167-1-1 Taking the old corrections of the corrupt text, which are much the simplest and best, we get a good sense:

To those mortals who light upon sinful deeds of blood,

To cling to them, until

He [the guilty man] pass beneath the earth:

And [even] in death he is not over-free.

ξυμπέσωσιν is suspected by some edd.: why, they ask, should Furies pursue those whom murder falls in with, i. e. who are accidentally guilty of murder?

ξυμπέσωσι , befall, for a deliberate murder, we have μάταιοι (lit. vain, foolish,) for wicked: ὁμαρτεῖν (lit. to attend on), for the relentless pursuit of the Furies: οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος meaning he is never quit of us.

τοῖσιν for relative, so, e. g. Ag. 526, 642 , Cho. 604 , Eum. 918, Theb. 519 , etc.: (2)

ξυμπέσωσιν , indef. subj. with no ἄν attached to the relative,-both common survivals in tragedy : and (3)

ὄφρα ἄν for until.

λάχη . here, as l. 334

, office.

ἐκράνθη , assigned: so Suppl. 943

ψῆφος κέκρανται,

fixed, settled.

ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας , but from the immortals to keep away. The ἀθανάτων δέ is opposed to the θνατῶν of the previous stanza l. 336

. Their office is to pursue the guilty man, but they have nothing to do with gods.

mvp-sidgwick-170-1-1 This line does not correspond to the antistrophic line,

Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας,

mvp-sidgwick-170-2-1 The Eumenides as nether and evil powers had no lot nor part in the festivals of gods where white robes were worn: they were μελανεί- μονες, black-robed, l. 376

μέλαιναι,

l. 52 , φαιοχίτωνες, dusky in garb, Cho. 1048 , as became daughters of Night.

mvp-sidgwick-171-1-1 Whenever the Wargod is tamed and slays a friend, an imaginative phrase, obscure from its very boldness: he means when Strife in the house sheds a kinsman's blood.

διόμεναι , Epic word, pursuing. Homer has it always transitive: here it seems best to take it intrans. with prep. pursuing after him. [It might be tmesis for ἐπιδιόμεναι : but ὦ makes this less likely. Perhaps E. A. Ahrens' ὧδ' ἱέμεναι, which is certainly very ingenious, is the true reading.]

τόν , Epic demonst. use. [Others read ἐπιτόνως: but Schol. had our reading, for he remarks on the position of ὦ.]

mvp-sidgwick-172-3-1 ll. 358-359

are read in the MSS. :

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοίως

μαυροῦμεν ὑφ᾽ [or ἐφ᾽] αἵματος νέου,

and in the antistrophe :

σφαλερὰ τανυδρόμοις

κῶλα δύσφορον ἄταν.

The best emendation seems to be Weil's:

κρατερὸν ὄνθ᾽ ὅμως ἀμαυρ-

οῦμεν αἵματος νέου,

and in the antistrophe:

σφαλερὰ τανυδρόμοις ὅμως

κῶλα, δύσφορον μάταν.

mvp-sidgwick-172-4-1 The meaning of the passage before us will then be:

After him pursuing,

Mighty though he be, we waste him away

For the new deed of blood.

mvp-sidgwick-172-5-1 The genitive will then be a genitive of the cause (like θράσους τοῦδ᾽ οὐκ ἀλύξεις Soph. Εl. 627, for this daring thou shalt not escape) or perhaps the more special gen. of the charge (like ἁλῶναι κλοπῆς, διώκειν φόνου, etc.).

mvp-sidgwick-172-6-1 For a fuller discussion see Appendix.

mvp-sidgwick-173-1-1 Again an obscure passage. MSS. read :

σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας

θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν

μηδ᾽ ἐς ἄγκρισιν ἐλθεῖν·

Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας

ἃς ἀπηξιώσατο.

And then should follow what has got displaced in the MSS.:

μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα, κ.τ.λ.

mvp-sidgwick-173-2-1 Where the general drift seems to be: [I pursue the guilty] and am eager to relieve another (the gods) of this charge, and set the gods free, and prevent the crime from coming to trial-for Zeus has banished the guilty from his sight, etc.

mvp-sidgwick-173-3-1 This seems to make a fair sense, and it is best with most editors to suppose the nom. pendens σπευδόμεναι to be taken up again by μάλα γὰρ οὖν, so that the sentence is only grammatically completed when we reach καταφέρω.

mvp-sidgwick-173-4-1 [This anacoluthon is rather harsh: Wecklein and Kirchhoff take Döderlein's suggestion σπεύδομεν αΐδ', we here are eager. But the phrase is then abrupt and unnatural.]

mvp-sidgwick-173-5-1 The points that remain are:

mvp-sidgwick-173-6-1 (1) 362 ἐμαῖσι λιταῖς, which, if right, must be referred to the prayer of the Eumenides to Apollo not to interfere. But the passage is too general to refer specially to Orestes, though he is of course in their minds. So that perhaps ἐμαῖς μελέταις is better, and by my labour to set the gods free (lit. to bring about the freedom or immunity of the gods, i. e. freedom from the duty of punishing the criminal).

mvp-sidgwick-173-7-1 (2) 363 μηδ' εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν: i. e. to take the guilty into my own hands and prevent the matter from being tried by the gods;the very thing they feared was going to be done with Orestes. ἄγκρισις or ἀνάκρισις is the technical term for the preliminary investigation by a magistrate.

mvp-sidgwick-173-8-1 (3) Bloody hateful race, i.e. as Schol. explains, the race of murderers: the whole passage from l. 348

being a general description of the office of the Furies and their relation to the gods. [H. P. and others refer ἔθνοs to Furies: but they would hardly call themselves ἀξιώμισον.]

mvp-sidgwick-173-9-1 The whole passage may then be translated as follows:

And eager to lighten another of this charge,

And by our care to set free the gods,

And that [it] come not to trial:

For with this bloody hateful troop

Zeus deigns not to commune.

μάλα with

ἁλομένα :

For mightily indeed leaping from on high

I bring down the weighty power of my foot-

Limbs which trip even the swiftest runner, -

A toil intolerable.

The emendation adopted [

ὅμως inserted and

μάταν , see above l. 359

] is almost necessary to give the right sense, even though they fly swiftly.

ὑπ᾿ αἰθέρι , beneath the sky, i.e. when they are living on earth.

κατὰ γᾶν , on earth, is the MS. reading: but as Hermann said, the sense below the earth, κατὰ γᾶs, is required in antithesis to ὑπ᾿ αἰθέρι. The same mistake occurs again ll. 838, 871

. . Bold and imaginative expressions :

Before our black-robed assault,

And the vengeful measures of our foot;

i.e. [their human glories come to naught] when we the Furies attack them and weave these magic dances which make them our captive (as we are doing to Orestes).

mvp-sidgwick-177-1-1 After this line in the MSS. comes μάλα γὰρ οὖν . . . μάταν ( ll. 367-371

). It is possible that the words are repeated as a refrain both here and after .

λυμή is the destruction which attacks his mind, and blinds him to the threatening evil;

τόδε is best taken (not of the fall as many edd., which would be simply

πίπτων οὐκ οἶδεν , but) of the presence and power of the Furies.

κνέφας . is in apposition to

μύσος , and is predicative: we should say, So dark a cloud of pollution hovereth over him.

ἐπί , Epic adverbial use (tmesis) of the preposition, going with the verb.

mvp-sidgwick-180-1-1 Again a highly imaginative and picturesque phrase which needs no alteration:

And the voice of many a groan

Proclaims against the house a mist of gloom.

The groans of the past victims are heard as it were making a horror of gloom about the house of wickedness.

μένει γάρ , for the law abides: so

μίμνει

Ag. 1563 . But it is obscure and abrupt: and possibly corrupted.

ἐσμέν is easily understood: Crafty are we, and unfailing to accomplish.

διόμεναι is rather a strange word (though the English to pursue a task or charge exactly illustrates it): hence Heath ingeniously suggested διέπο- μεν. But διόμεναι was read by Schol. and the MS. may stand.

ἀνηλίῳ λάμπᾳ , lit. in sunless light, an oxymoron, meaning in a light which is no light, where no sunlight shines. [Others translate

λάμπᾳ , filth, mould; for there is a very late word λάμπη, 'scum; and Dind. adopts Wieseler's conj. λάπᾳ in the same sense. But the strain of meaning is very harsh, and the word in the last degree unlikely.]

δυσοδοπαίπαλα is suspicious, as the metaphor is rather harsh (though perhaps continued from διόμεναι): the metre does not correspond with the antistrophe (καίπερ ὑπὸ χθόνα); and the double compound with δυσis unusual, indeed unique.

mvp-sidgwick-184-3-1 There are many suggestions to cure the metrical fault, δυσποροπ., δυσποδοπ., δυσμολοπ., δυσβατοπ., etc. But it is best to leave it.

mvp-sidgwick-185-1-1 Compare

ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν

l. 322 .

δοθέντα τέλεον , adj. used proleptically, granted for sure accomplishment.

mvp-sidgwick-187-1-1 Two syllables are wanting to make the metre correspond: and they are usually supplied among the iambics of l. 394

, with adoption of Hermann's κύρω for κῠρῶ; but possibly is all right, and the loss is in .

mvp-sidgwick-187-2-1 [Enter Athena from above in the air.]

Search the Perseus Catalog for:

Search the Perseus Catalog for:

307-395

Current edition Experimental

Χορός ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν 5 μιάσματι μυχὸν 6 ἔχρανας 7 αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος, 170 παρὰ νόμον 8 θεῶν βρότεα μὲν τίων, παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας. 174

Χορός ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει. αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει, ἀλλ᾽ εἷς 23 τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν 24 παναίτιος. 200

Ἀπόλλων πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

Χορός ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

Ἀπόλλων ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς 25 πρᾶξαι. 26 τί 27 μήν;

Χορός κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ 28 νέου.

Ἀπόλλων καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους. 205

Χορός καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;

Ἀπόλλων οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

Χορός ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

Ἀπόλλων τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

Χορός τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν. 210

Ἀπόλλων τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;

Χορός 29 οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος. 213

Χορός τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω 37 ποτέ. 225

Ἀπόλλων σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέω 38 τίθου.

Χορός τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

Ἀπόλλων οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορός μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει: ἐγὼ δ᾽, ἄγει 39 γὰρ αἷμα μητρῷον, 40 δίκας 230 μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ. 41

Ἀπόλλων ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι: δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

Χορός ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος, παρακοπά, παραφορὰ 73 φρενοδαλής, 330 ὕμνος ἐξ Ἐρινύων, δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ- μικτος, αὐονὰ βροτοῖς. 334

Χορός ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος, παρακοπά, παραφορὰ 77 φρενοδαλής, ὕμνος 78 ἐξ Ἐρινύων, δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ- 345 μικτος, αὐονὰ βροτοῖς. 347

Χορός πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη. 415 ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς 111 τέκνα. Ἀραὶ 112 δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον. 420

Χορός βροτοκτονοῦντας 113 ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ 114 τέρμα τῆς φυγῆς; 115

Χορός ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς 116 φυγάς;

Χορός φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο. 425

Ἀθηνᾶ ἄλλαις ἀνάγκαις, 117 ἤ τινος 118 τρέων κότον;

Χορός ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος 119 πάρα.

Χορός ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι. 120

Ἀθηνᾶ κλύειν δίκαιος 121 μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις. 430

Χορός πῶς δή; δίδαξον: τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾽ ἀξίων. 122 435 436

Χορός ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει. τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε. 575

Ἀθηνᾶ ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην. 186 ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως. 585 ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς. τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον. 590

Χορός εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν; 595

Ὀρέστης καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει 187 πατήρ.

Χορός νεκροῖσί νυν πέπισθι 188 μητέρα κτανών.

Ὀρέστης δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν. 189 600

Χορός πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός τοιγὰρ 190 σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ. 191

Ὀρέστης τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν. 605

Ὀρέστης ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι; 607

Χορός πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε, ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Χορός Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε, φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν 196 πατρὸς φόνον πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀθηνᾶ ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων; 675

Χορός ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος. μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων 215 ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, 216 ξένοι. 680

Χορός καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων κἄγωγε 226 χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις, 715 μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων. 227

Ἀπόλλων ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν. 720

Ἀπόλλων ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις: Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Χορός

ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν⁵ μιάσματι

μυχὸν⁶ ἔχρανας⁷ αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170

παρὰ νόμον⁸ θεῶν βρότεα μὲν τίων,

παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.

174

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.

αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,

ἀλλ᾽ εἷς²³ τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν²⁴ παναίτιος.
200

Ἀπόλλων

πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.

Χορός

ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.

Ἀπόλλων

ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς²⁵ πρᾶξαι.²⁶ τί²⁷ μήν;

Χορός

κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ²⁸ νέου.

Ἀπόλλων

καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205

Χορός

καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;

Ἀπόλλων

οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.

Χορός

ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.

Ἀπόλλων

τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.

Χορός

τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210

Ἀπόλλων

τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;

Χορός²⁹

οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

213

Χορός

τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω³⁷ ποτέ.
225

Ἀπόλλων

σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέω³⁸ τίθου.

Χορός

τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.

Ἀπόλλων

οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.

Χορός

μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει:

ἐγὼ δ᾽, ἄγει³⁹ γὰρ αἷμα μητρῷον,⁴⁰ δίκας
230

μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.⁴¹

Ἀπόλλων

ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι:

δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει

τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ⁷³ φρενοδαλής,
330

ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

334

Χορός

ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ

τόδε μέλος, παρακοπά,

παραφορὰ⁷⁷ φρενοδαλής,

ὕμνος⁷⁸ ἐξ Ἐρινύων,

δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345

μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.

347

Χορός

πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415

ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς¹¹¹ τέκνα.

Ἀραὶ¹¹² δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.

Ἀθηνᾶ

γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.

Χορός

τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.

Ἀθηνᾶ

μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420

Χορός

βροτοκτονοῦντας¹¹³ ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.

Ἀθηνᾶ

καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ¹¹⁴ τέρμα τῆς φυγῆς;¹¹⁵

Χορός

ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.

Ἀθηνᾶ

ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς¹¹⁶ φυγάς;

Χορός

φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425

Ἀθηνᾶ

ἄλλαις ἀνάγκαις,¹¹⁷ ἤ τινος¹¹⁸ τρέων κότον;

Χορός

ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;

Ἀθηνᾶ

δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος¹¹⁹ πάρα.

Χορός

ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.¹²⁰

Ἀθηνᾶ

κλύειν δίκαιος¹²¹ μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430

Χορός

πῶς δή; δίδαξον: τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.

Ἀθηνᾶ

ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.

Χορός

ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.

Ἀθηνᾶ

ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;

Χορός

πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾽ ἀξίων.¹²²
435
436

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.¹⁸⁶

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει¹⁸⁷ πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι¹⁸⁸ μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.¹⁸⁹
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός

τοιγὰρ¹⁹⁰ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.¹⁹¹

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν¹⁹⁶ πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων²¹⁵

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε,²¹⁶ ξένοι.
680

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε²²⁶ χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.²²⁷

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις:

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν²²⁸ δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε²²⁹ δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς²³⁰ καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν²³¹ βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος²³² οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.