mvp-comment-1-1
Wecklein 1888, p. 251
mvp-comment-1-2
Prolog, wenn man das Erwachen der Erinyen 140-178 als Parodos und das zweite Erscheinen derselben 244-275 als Epiparodos gelten läfst. Andernfalls müfste man den Prolog bis zum eigentlichen Auftreten des Chors als der wirklichen Parodos, also 1-243 rechnen. Die Pythia, welche als Greisin (38) sich auf einen Stab stützt, kommt (durch eine Seitenthüre der Hinterwand) aus einem Nebenraume des Tempels zum Haupteingange desselben und verrichtet vor dem Eintritt ein Gebet (30 f.). Sie hat die
χρηστηρία ἐσθής wie Kasandra in Agamemnon (zu
Ag. 774
). Gut bemerkt der
Schol.
:
φαίνεται ἐπὶ σκηνῆς τὸ μαντεῖον· η δὲ προφῆτις πρόεισιν ἐπικλήσεις, ὡς ἔθος, τῶν θεῶν ποιησομένη, ἀπροόπτως τε ἰδοῦσα τὰς Ἐρινύας κύκλῳ τοῦ Ὀρέστου καθευδούσας πάντα μηνύει τοῖς θεαταῖς, οὐχ ὡς διηγουμένη τὰ ὑπὸ τὴν σκηνήν, τοῦτο γὰρ νεωτερικὸν Εὐριπίδειον, ὑπὸ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὰ θορυβήσαντα αὐτὴν καταμηνύουσα φιλοτέχνως
(d. h. die Exposition ist nicht unvermittelt wie bei Euripides, sondern wohl motiviert).
τὰ δὲ πρῶτα εὐχαὶ καὶ ἐπικλήσεις θεῶν,
ἵνα ἀπὸ τῶν εὐφημοτέρων ἄρξηται ἡ προφῆτις (in der That breitet das Gebet der Priesterin über den Anfang eine weihevolle Stimmung aus).
οἰκονομικῶς δὲ οὐκ ἐν ἀρχῇ διώκεται Ὀρέστης,
ἀλλὰ τοῦτο ἐν μέσῳ τοῦ δράματος κατατάττει,
ταμιευόμενος τὰ ἀκμαιότατα ἐν μέσῳ.
mvp-comment-52-1
Wecklein 1888, p. 259
mvp-comment-52-2
οἶσθα τὸ μὴ ἀδικεῖν, vgl. 752
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες. Der Gedanke ist: Deine Worte zeigen, dafs du dich darauf verstehst, nicht Unrecht zu thun d.h. dafs du weifst was du zu thun schuldig bist (deinem Versprechen
gemäfs,
Cho. 1036 f.
), es kommt nur darauf an, dafs du daran denkst; die Macht fehlt dir ja nicht.
ἐπίστα wie 584,
δύνα
Soph. Phil. 849
, Oed. Τ. 696.
φερέγγυον:
Schol.
:
τὸ δὲ σὺν σθένος ἀσφαλές ἐστιν εἰς τὸ ποιεῖν εὖ.
Vgl.
Sept. 383
προστατεῖν φερέγγυος
.
mvp-comment-53-1
Wecklein 1888, p. 259
mvp-comment-53-2
μέμνησο: sei dessen eingedenk, was du gesagt hast,
dafs ich die Macht habe dich zu schützen, und fürchte dich darum nicht.
σὲ . . φρένας:
Krüger II § 46, 16, 3
.
mvp-comment-54-1
Wecklein 1888, p. 259
mvp-comment-54-2
αὐτάδελφον:
Sept. 705
ἀλλ' αὐτάδελφον αἷμα δρέψασθαι θέλεις
;
Soph. Ant. 1
ὦ κοινὸν αὐτάδελφον Ισμήνης κάρα
. Man braucht
αὐτάδελφον nicht auf die gemeinsame Mutter (
Hesych.
:
ἀδελφοί· οἱ ἐκ τῆς αὐτῆς δελφύος γεγονότες· δελφὺς γὰρ ἡ μήτρα λέγεται
) zu beziehen und eine Abweichung von
der_gewöhnlichen Abstammung des Hermes (
Cho. 809
) anzunehmen.
mvp-comment-55-1
1
mvp-comment-55-2
Wecklein 1888, p. 259
mvp-comment-55-3
ὢν ἐπώνυμος πομπαῖος ἴσθι:
Sept. 8
Ζεὺς ἀλεξητήριος ἐπώνυμος γένοιτο Καδμείων πόλει
und zu
Ag. 517
. Hermes ist zunächst Geleiter der Seelen in die Unterwelt (
ψυχοπομπός, vgl.
Soph. Ai. 832
καλῶ δ᾽ ἅμα πομπαίον Ἑρμῆν χθόνιον εὖ με κοιμίσαι
,
Hom.
ω 3
), dann aber Geleiter überhaupt
(πομπαῖος, πομπός).
mvp-comment-56-1
2
mvp-comment-56-2
Wecklein 1888, p. 259
mvp-comment-56-3
τὸ κηρύκων σέβας wie
Suppl. 715
τὸ τεκόντων σέβας
. Die Unverletzlichkeit der Herolde schützt Zeus, damit diese den armen Sterblichen sicheres Geleite gewähren können.
ὁρμώμενον ist zu
σέβας konstruiert, während es dem Sinne nach zu
κηρύκων gehört. Orestes geht, von Hermes geleitet, (durch den linken Zugang der Bühne) ab. Apollon tritt in den Hintergrund zurück.
mvp-comment-56-4
3
mvp-comment-57-1
Wecklein 1888, p. 259
mvp-comment-57-2
Wie
Pers. 683
der Schatten des Darius, so steigt hier (durch das
αναπίεσμα) der Schatten der Klytämestra aus der Unterwelt empor. Man sieht an ihrem Halse (595) die Wunden, die ihr ehemals der Sohn geschlagen (103).
εν δοιτ᾽ ἄν
(spottisch schlaft nur") wie 118
μύζοιτ᾽ ἄν.
mvp-comment-58-1
Wecklein 1888, p. 260
mvp-comment-58-2
ἀπητιμασμένη, als wenn
ὀνειδίζομαι, wie 100
παθοῦσα, als wenn
οὐδεμιᾶς τιμωρίας τυγχάνω folgte. Vgl. 480 und zu
Ag. 653
.
ἄλλοισιν ἐν νόμοισιν, indem verschiedene Gesetze gelten. Es wird mit ungleichem
Mafse gemessen: für den Mord, den ich begangen habe, werde ich unter den Toten ohne
Unterlafs geschmäht, ja schwer beschuldigt; wegen des Mordes, der an mir von den Nächststehenden begangen worden ist, grollt keine Gottheit. Vgl. Soph. Oed. K. 907
νῦν δ᾽ οὔσπερ αὐτὸς τοὺς νόμους εἰσῆλθ᾽ ἔχων,
τούτοισι κοὐκ ἄλλοισιν ἁρμοσθήσεται.
ἔκτανον, absolut wie
Cho. 887
: dafs ich gemordet habe.
αἰσχρῶς ἀλῶμαι, in schimpflicher Weise bin ich aus der Gesellschaft der Toten
ausgestolsen. -
προυννέπω, ich erkläre feierlich, nachdrücklich.
κείνων,
τῶν φθιτῶν.
τῶν φιλτάτων wie
Cho. 233
, hier allgemein von dem Sohne.
μηνίεται mit langem wie Hom.
B769
ὄφρ᾽ Αχιλεὺς μήνιεν.
mvp-comment-58-3
4
mvp-comment-59-1
Wecklein 1888, p. 260
mvp-comment-59-2
ὅρα zur Chorführerin wie
131, 183. —
τραγικώτερον τὸ εἴδωλον Κλυταιμήστρας σώζει τὴν σφαγήν Schol.
-
καρδίᾳ, mit dem Inneren.
mvp-comment-59-3
5
mvp-comment-60-1
6
mvp-comment-60-2
Wecklein 1888, p. 260
mvp-comment-60-3
Schol.
ἐν τῷ καθεύδειν ὁ νοῦς ἀκριβέστερον ὁρᾷ μὴ παραπλανώμενος τῇ θέα. Schlafenden Augen wird der Geist erhellt, während am Tage die Natur des Geistes nicht weitblickend ist. Vgl.
Pind. frg. 108
Bgk.
εὕδει δὲ πρασσόντων μελέων·
ἀτὰρ
εὐδόντεσσιν
ἐν πολλοῖς ὀνείροις δείκνυσι τερπνῶν ἐφέρποισαν χαλεπῶν τε κρίσιν,
Xenoph. Kyr. VIII 7, 21
ἐγγύτερον μὲν τῶν ἀνθρωπίνων θανάτῳ οὐδέν ἐστιν ὕπνου·
ἡ δὲ ἀνθρώπου ψυχὴ τότε δήπου θειοτάτη καταφαίνεται καὶ
τότε τι
τῶν μελλόντων προορᾷ, Platon
περὶ πολιτ.
ΙΧ 1, Aelian.
ποικ.
ἱστ.
ΙΙΙ 11
οἱ Περιπατητικοί φασι
μεθ᾿
ἡμέραν θητεύουσαν τὴν ψυχὴν τῷ σώματι περιπλέκεσθαι καὶ μὴ δύνασθαι καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν θεωρεῖν,
νύκτωρ δὲ διαλυθεῖσαν τῆς περὶ τοῦτο λειτουργίας καὶ σφαιρωθεῖσαν ἐν τῷ περὶ τὸν θώρακα τόπῳ μαντικωτέραν γίνεσθαι,
ἐξ ὧν τὰ ἐνύπνια.
Cic. d. divin. I 30
cum ergo est somno sevocatus animus a societate et a contagione corporis, tum meminit praeteritorum, praesentia cernit, futura providet; iacet enim corpus dormientis ut mortui, viget autem et vivit animus.
mvp-comment-61-1
Wecklein 1888, p. 260
mvp-comment-61-2
ἐλείξατε, wie durstige Hunde (vgl. zu
Ag. 1104
). Klytämestra hat den Erinyen Opfer gebracht nach der Ermordung des Agamemnon, um deren Groll abzuwenden.
mvp-comment-62-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-62-2
ἀοίνους:
οἶνος
γὰρ
οὐ
σπέν δεται
Ερινύσιν Schol. Vgl.
Soph. Oed. K. 100
ἀοίνοις. Die Spenden, welche den Erinyen ausgegossen werden (
νηφάλιαι σπονδαὶ Schol. zu Soph. a. O.) bestehen aus reinem Quellwasser oder aus Wasser und Honig, vgl. ebd. 469, 481.
mvp-comment-63-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-63-2
νυκτίσεμνα
δείπνα sollte noch wie
χοὰς ἀοίνους als Apposition zu
πολλά stehen, wird aber von einem
νυκτίeigenen Verbum regiert.
σεμνα dicuntur sacrificia, quae eo ipso, quod nocte fiunt, augustiora sunt et sacrum quasi horrorem incutiunt (Schütz). Vgl. Einl. S. 12.
mvp-comment-64-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-64-2
ὥραν ..
θεῶν: zu einer Zeit, welche ihr mit keiner Gottheit teilt (in der
„Geisterstunde");
ἐν γὰρ τῷ μεσονυκτίῳ μόναις Ερινύσιν ἀπάρχονται Schol. Der Akk. wie
Eur. Bakch. 723
αἳ δὲ τὴν τεταγ μένην ὥραν ἐκίνουν θύρσον ἐς βακχεύματα
. Vgl. zu
Cho. 812
.
mvp-comment-65-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-65-2
λὰξ πατούμενα wie
Cho. 640
.
mvp-comment-66-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-66-2
ἐγκατιλλώψας:
ἐγγελάσας.
Διὰ δὲ τούτων
ερεθίζει
αὐτάς Schol.
mvp-comment-67-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-67-2
ὡς kausal.
περὶ ψυχῆς wie
Hom.
ι 423
πάντας τε δόλους καὶ μῆτιν ὕφαινον ὥς τε περὶ
ψυ χῆς,
Hel. 946
τοὺς δὲ Μενέλεω ποθῶ λόγους ἀκοῦσαι τίνας ἐρεῖ ψυχῆς πέρι, und in Redensarten wie
μάχεσθαι,
θέειν,
τρέχειν περὶ ψυχῆς,
ὁ περὶ τῆς ψυχῆς ἀγών (
Soph. El. 1492
), doch hier mehr in übertragenem Sinne
,,es ist mir blutiger Ernst um die Sache".
φρονήσατε, bringt es euch zum
Bewurstsein.
mvp-comment-68-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-68-2
ὄναρ, im Traume euch erscheinend. Der Dichter giebt damit den Zuschauern die richtige Auffassung des Folgenden an die Hand. Vgl. 131.
mvp-comment-69-1
7
mvp-comment-69-2
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-69-3
Die
παρεπιγραφαί geben den äufseren Vorgang an; sie kommen öfter in Handschriften des Aristophanes, bei Tragikern nur hier vor, wie auch die Art der äufseren Handlung vereinzelt steht.
mvp-comment-70-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-70-2
μύζοιτε: zu
Ag. 1058
.
mvp-comment-71-1
8
mvp-comment-71-2
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-71-3
Er hat eben Freunde, die anderer Art sind als die meinigen.
mvp-comment-72-1
Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-72-2
πάθος, was euch und mir widerfahren ist,
dafs Orestes die Flucht ergriffen hat.
mvp-comment-73-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-73-2
πέπρακται, ist dein Werk, vgl.
Eur. Med. 1064
πάντως πέπρακται ταῦτα κοὐκ ἐκφεύξεται
und dazu
Schol.
:
ἀντὶ τοῦ κέκριται, εἴμαρται, πέπρωται
. Bentley will hier
πέπρωται schreiben nach
Prom. 535
τί γὰρ πέπρωται Ζηνὶ πλὴν ἀεὶ κρατεῖν
. Vgl. 71
κακῶν δ᾽ ἕκατι κἀγένοντο.
mvp-comment-74-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-74-2
συνωμόται:
Ag. 655
.
mvp-comment-75-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-75-2
ἐξεκήραναν, Schol.
παρεί λοντο. Hesych.
ἐξεκήρανεν·
ἐξέ φθειρε.
mvp-comment-76-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-76-2
λαβὲ (wie man dem Hunde
zuruft fals")
φράζου
(,,hab acht") spricht die Chorführerin im Traume.
mvp-comment-77-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-77-2
κύων, ein Jagdhund. Vgl. Aristot. Tiergesch. IV 10
ἐνυπνιάζειν φαίνονται οὐ μόνον ἄνθρωποι,
ἀλλὰ καὶ ἵπποι καὶ κύνες καὶ βόες, Lucret. IV 988 venantumque canes in molli saepe quiete iactant crura tamen subito vocesque repente mittunt et crebro reducunt naribus auras, ut vestigia si teneant inventa ferarum etc.
mvp-comment-78-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-78-2
πῆμα, das Unglück, dafs Orestes entronnen ist.
mvp-comment-79-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-79-2
Meine gerechten Vorwürfe mögen dein Inneres empfindlich berühren.
Hom.
Ε 493
δάκε δὲ φρένας Ἕκτορι
μύθος.
mvp-comment-80-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-80-2
ἀντίκεντρα wie 469. Weiter ausgeführt wird der Vergleich 156 f.
mvp-comment-81-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-81-2
σοῦ:
ἴθι,
τρέχε,
ὅρμα Hesych.
—
Schol.
:
ἐπουρίσασα τῷ ἐφορμήσασα τῷ Ὀρέστη
Über das demonstrative
to
Krüger II § 50, 1, 4
.
mvp-comment-82-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-82-2
ἀτμῷ,
νηδύος πυρί, dem Atem, der wie Feuer aus deinem Leibe kommt.
mvp-comment-83-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-83-2
δευτέροις διώγμασιν: das erste Mal verfolgten sie ihn von Argos nach Delphi. Der Schatten der Klyt. verschwindet wieder in die Tiefe
durch das
ἀναπίεσμα).
mvp-comment-84-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-84-2
Parodos (vgl. zu 1). Die Chorführerin erwacht und weckt die nächste Erinye, welche wieder eine andere anstöfst u. s. f. Dann stellen sie sich zu Halbchören zusammen.
mvp-comment-85-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-85-2
ἀπολακτίσασα ἰδώμεθα dem
σχῆμα
καθ᾿
ὅλον καὶ μέρος entsprechend. Vgl.
Aristoph. Vö. 203
ἀνεγείρας τὴν ἐμὴν ἀηδόνα καλοῦμεν αὐτούς
.
Krüger I § 56, 9, 1
.
τοῦδε φροιμίου, „ob etwas von dem folgenden (
τοῦδε wie
ὕμνον τόνδε δέσμιον 306) Vorspiel wirkungslos ist" (
ματᾷ, Schol.
μάταιον γίνεται). Der folgende Gesang soll als
προοίμιον nur einstweilen eine Ahnung geben, was sie in ihrer Wut leisten können.
mvp-comment-85-3
9
mvp-comment-86-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-86-2
In den zwei ersten Strophenpaaren wechseln, wie sich aus dem Text ergiebt, die Halbchöre (A, B). Im dritten Strophenpaare treten sie zum Gesamtchore zusammen.
- In der Aufregung unterbrechen sich im Anfang die
Halbehöre: A.
ἐπάθομεν,
φίλαι,
ἐπάθομεν πάθος . .
θήρ. B.
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα u. s. w.
mvp-comment-87-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-87-2
δυσαχές (schwer zu beklagen) nur hier.
mvp-comment-88-1
10
mvp-comment-88-2
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-88-3
πέπτωκεν, er ist herausgeraten.
mvp-comment-89-1
11
mvp-comment-89-2
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-89-3
παῖ Διός: über die syllaba anceps am Ende des Dochmius bei einem Vokativ s. Seidler de vers. dochm. p. 85, Christ Metr. § 466. Vgl.
Soph. Ai. 375
σκότος, ἐμὸν φάος, | ἔρεβος κτἑ.
mvp-comment-90-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-90-2
Apollon gehört dem jungen Göttergeschlechte des Zeus an, die Erinyen dem alten des Kronos.
Prom. 156
νέοι γὰρ οἰακονόμοι κρατ τοῦσ᾽ Ὀλύμπου, νεοχμοῖς δὲ δὴ νόμοις Ζεὺς ἀθέτως κρατύνει· τὰ πρὶν δὲ πελώρια νῦν ἀιστοῦ. καθιππάσω
wie 734, 782. Schol.
κατεπολέμησας,
τα 734
κατατρέχεις. Es
bedeutet,, mit Hohn und Übermut überrennen,
niedertreten“, vgl.
λà§ πατεῖν 110.
mvp-comment-91-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-91-2
τοκεύσιν allgemein (von der Mutter).
mvp-comment-92-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-92-2
Cho. 337
τί τῶνδ᾽ εὖ, τί δ᾽ ἄτερ κακῶν
;
Ag. 221
τί τῶνδ᾽ ἄνευ κακῶν
; Eur.
Suppl. 527
τί τούτων οὐ καλῶς ἔχον
;
mvp-comment-93-1
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-93-2
ὄνειδος
-
ὀνειράτων
gesuch ter Gleichklang.
ἐξ ὀνειράτων
μου λόν, in Träumen mir zugerufen (von den Vorwürfen der Klytämestra). Vgl. Soph. Oed. T. 523
ἀλλ᾽ ἦλθε μὲν δὴ τοῦτο τοὔνειδος.
mvp-comment-94-1
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-94-2
Der Vorwurf gab mir einen Stich ins Herz wie ihn der Wagenlenker mit dem Treibstachel versetzt, den er, um wuchtiger zu stofsen, in der Mitte fafst. Zu beachten sind die gleichartigen oder ähnlich lautenden Formen in Strophe und Antistrophe:
μεσολαβεῖ φονολιβῆ,
ὑπὸ φρένας ὑπὸ λοβόν περὶ πόδα περὶ κάρα,
πάρεστι πάρεστι,
βαρὺ τὸ περίβαρυ
- βλα συρὸν
ἀρόμενον,
ἔχειν ἔχειν.
mvp-comment-94-3
12
mvp-comment-95-1
13
mvp-comment-95-2
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-95-3
Zu Mute ist mir als durchschauerten mich entsetzlich, ja über die Mafsen entsetzlich die Hiebe des geifselnden Henkerknechts. Zu dem Anklang
δαΐου δαμίου vgl.
παρακοπὰ παραφορά 330.
τὸ περίβαρυ wie häufig der Artikel bei
δεινός das vorzugsweise Schreckliche, das Schrecklichste bezeichnet.
mvp-comment-96-1
14
mvp-comment-96-2
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-96-3
Sie bemächtigen sich ganz und gar des Sitzes der Dike, welcher um Fufs, um Haupt von Blutklumpen trieft. Vgl.
Soph. Oed. K. 1380
τοιγὰρ τὸ σὸν θάκημα καὶ τοὺς σους θρόνους κρατοῦσιν (Αραί
) und mit
Δίκας θρόνον 542
βωμὸν
αἴ δεσαι
Δίκας,
Ag. 395
μέγαν Δίκας βωμόν
,
Soph. Ant. 854
ὑψηλὸν ἐς Δίκας βάθρον
,
Solon frg. IV 14
σεμνὰ θέμεθλα Δίκης.
mvp-comment-97-1
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-97-2
Man kann es ansehen, wie der Erdnabel (40) grauenhafte Blutschuld auf sich genommen hat.
ἔχειν steht konsekutiv zu
ἀρόμενον.
mvp-comment-98-1
15
mvp-comment-98-2
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-98-3
,Durch Befleckung des Herdes hat er sich (med.
ἐχράνατο) das Seherheiligtum besudelt." Nachdem die Erinyen allgemein von
νεώτεροι θεοί gesprochen, wenden sie sich jetzt direkt gegen Apollon. Mit
αὐτόσσυτος αὐτόκλητος vgl.
αὐτόστονος αὐτοπήμων
Sept. 900
.
mvp-comment-99-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-99-2
παρὰ νόμον θεῶν: gegen diesen Göttercomment verfehlte sich auch Prometheus:
Prom. 29
θεὸς θεῶν γὰρ οὐχ ὑποπτήσσων χόλον βροτοῖσι τιμὰς ὤπασας πέρα δίκης
, 977
τὸν ἐξαμαρτόντ᾽ εἰς θεοὺς ἐφημέροις πορόντα τιμάς. Vgl. auch
Eur. Hipp. 1328
θεοῖσι δ᾽ ὧδ᾽ ἔχει νόμος· οὐδεὶς ἀπαντᾶν βούλεται, προθυμίᾳ τῇ τοῦ θέλον τος, ἀλλ᾽ ἀφιστάμεστ᾽ ἀεί
. Die epische Form
βρότεος kommt sonst nirgends bei den attischen Dichtern vor. wenn
mvp-comment-99-3
16
mvp-comment-100-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-100-2
Μοίρας φθίσας: Apollon das Amt der Erinyen vernichtet, so vernichtet er damit die Satzungen der Mören, durch welche den Erinyen ihr Amt zugeteilt ist. Vgl. 336, 395.
mvp-comment-101-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-101-2
καμοί γε λυπρός
(ἐστι κτέ, und dabei kränkt er mich, ohne doch diesem zu helfen.
tov wie
τῷ 137.
mvp-comment-102-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-102-2
ὑπό ἐλευθεροῦται (Wechsel des Subjekts): vgl. 339,
Suppl. 234
οὐδὲ μὴ 'ν "Αιδου θα νὼν φύγῃ ματαίων αἰτίας πράξας τάδε· κἀκεῖ δικάζει ταμπλακήμαθ', ὡς λόγος, Ζεὺς ἄλλος ἐν καμοῦσιν ὑστάτας δίκας
. Wegen des Präsens
ἐλευθεροῦται
κu
Ag. 131
.
mvp-comment-103-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-103-2
ποτιτρόπαιος,
ἐναγής Schol., schuldbeladen.
μιάστορα,
ἀλά στορα wie
Soph. El. 603
. Es wird ihm aus seiner Schuld (
σίνος wie
Ag. 399
) ein anderer Rächer
anfs Haupt erwachsen.
mvp-comment-104-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-104-2
erstes Epeisodion. Apollon tritt wieder hervor und jagt nachher die Erinyen aus seinem Tempel: der Chor tritt also auf die Bühne heraus und Apollon folgt ihnen. Damit wird die zu 63 erwähnte Maschinerie zurückgedreht.
mvp-comment-105-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-105-2
Schol.
τραγικώτερον ὄφιν εἶπεν τὸ βέλος διὰ τὸν
ιόν (Gift, Pfeil),
πτηνὸν δὲ διὰ τὸ
ἐπτερώσθαι.
Hom.
Π 773
ιοί τε
πτερόεν τες
ἀπὸ νευρῆφι θορόντες.
σηλάτου, weil Apollon
χρυσότοξος (
Pind.
O1. XIV 10
, vgl. Soph. Oed. T.
χρυσ
mvp-comment-106-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-106-2
θρόμβους φόνου οὓς
ἀφείλ κυσας, wie 264 die Erinyen dem Orestes das Blut aussaugen wollen.
mvp-comment-107-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-107-2
,,Wo kopfabschneidende, augenausgrabende blutige Gerichte gehalten werden."
καρανιστήρες δίκαι wie
τύχη σωτήρ
Ag. 669
. Vgl. auch
λευστῆρα μόρον
Sept. 181
καρανιστὴς μόρος
Eur. Rhes. 817
.
wird."
mvp-comment-107-3
17
mvp-comment-108-1
Wecklein 1888, p. 266
mvp-comment-108-2
χλοῦνις ist nur aus
dieser Stelle bekannt. Es scheint mit
χλόη,
χλόος zusammenzuhängen und wie
χλούνης mit
ἀφριστής erklärt wurde:
χλουδεῖν γὰρ τὸ ἀφρίζειν τινὲς Δωριέων ἔλεγον (Schol. zu
Hom. I 539
), so dürfte
χλοῦνις den Schaum des männlichen Samens bezeichnen, der Sinn also sein:
,Wo durch Entmannung der Saft der Kinderzeugung geschädigt Unsicher ist auch die Bedeutung des Wortes
ακρωνία. Das
Schol.
:
κακῶν ἄθροισις ἢ λιθοβολίας. Ηρωδιανὸς δὲ τὸ σύστημα καὶ ἄθροισμα
soll wohl lauten:
κακῶν ἄθροισις ἡ λιθοβολία. Darnach erhielte man den Sinn:
„,Wo als Krönung der Qualen die Steinigung stattfindet." Auch anderswo (
Bekk. Anecd. p. 372, 2
,
Etym. M. p. 53, 41
, Hesych.) findet sich die Erklärung
άθροισμα und
σύστημα neben
ἀκρότης,
ἀκμή,
παράστασις,
πλῆθος. Aber sie scheint blofs aus unserer Stelle gewonnen sein und das folgende
te muſs und" bedeuten,
ἀκρωνία also eine Marter bezeichnen. Deshalb ist die von H. Stephanus angenommene Bedeutung
ἀκρωτηριασμός (Verstümmelung an Händen und
Fülsen) wahrscheinlich, wie ein Schol., welcher
χλοῦνις ἀκρωνία verbindet, dieses mit
ἡ ἀκμαία ἀποκοπή erklärt. Davies vermutet
ἄκρων
του μαί.
μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν d. i. das Stöhnen der Gepfählten ist herzzerreifsend. Eine
ähnzu liche Zusammenstellung der ärgsten Qualen kommt
Plat. Gorg. p. 473
C vor:
ἐὰν στρεβλῶται καὶ ἐκτέμνηται καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκκάηται καὶ τὸ ἔσχατον ἀνασταυρωθῇ καὶ καταπιττωθῇ. Vgl.
Eur. Iph. Τ. 1429
ὡς ἢ κατὰ στύφλου πέτρας ῥίψωμεν ἢ
'ν
σκόλοψι πήξωμεν δέμας. Als eine nur Barbaren zukommende Strafart wird das Pfählen
Herod. IX 79
τὰ πρέπει μᾶλλον βαρβάροισι ποιέειν ἤπερ
Ελλησι,
bezeichnet: sagt Pausanias zu dem Tegeaten, welcher die Leiche des Mardonios zur Sühne für Leonidas
aufzuspielsen vorschlägt.
mvp-comment-108-3
18
mvp-comment-109-1
Wecklein 1888, p. 266
mvp-comment-109-2
ὑπὸ ῥάχιν ist in der Handschrift vielleicht mit Recht
ὑπόρραχιν geschrieben. Wenigstens entspricht dieses der Aussprache.
mvp-comment-110-1
Wecklein 1888, p. 266
mvp-comment-110-2
οἵας ἑορτῆς (ironisch)
στέργηθρα ἔχουσαι
θεοὶς
ἀπόπτυστοί ἐστε.
ὑφηγεῖται, führt (weist) darauf hin.
Prom. 98
ὅμοια μορφῇ γλῶσσά σου γηρύεται
, Catull. LXIV
mvp-comment-111-1
Wecklein 1888, p. 266
mvp-comment-111-2
Eumenides, quibus anguino redimita capillo frons exspirantis praeportat pectoris iras.
mvp-comment-112-1
Wecklein 1888, p. 266
mvp-comment-112-2
ἐν χρηστηρίοις τρίβεσθαι μύσος s. v. a.
χρηστηρίοις ἐντρίβεσθαι (Schol.
προστρίβεσθαι)
μύ σος, eigentlich
von sich Greuel auf das Heiligtum abreiben" d. h. durch Berührung das Heiligtum mit Greuel besudeln.
πλουσίοισι: die Pracht des Tempels steht in Widerspruch mit der ekelhaften Gestalt der Erinyen. Vgl. Soph. Oed. T. 151
τᾶς πολυχρύσου Πυθῶνος,
Hom. I 404
.
mvp-comment-113-1
Wecklein 1888, p. 267
mvp-comment-113-2
Schol.
μόναι,
ὡς ἀνήμερα θηρία. Vielmehr wird
ἄνευ
βοτῆgos durch den folgenden Vers erklärt:
sein." ,Kein Gott mag euer Hirte So spricht Apollon als
vóUber
δὲ zu
Ag. 437
.
μιος.
mvp-comment-113-3
19