mvp-comment-395-1
κήρυξ:
κῆρυξ
Rob.
mvp-comment-396-1
κατειργάθου:
κατειργάθου
Porsonus. Libri
κατεργάθου
. Dindorfius ex Elmsleii praecepto
κατειργαθοῦ
. V. ad v. 430.
mvp-comment-397-1
εἴτ᾽ οὖν διάτορος ... Τυρσηνικὴ:
εἶτ᾽ οὖν διάτορος τυρσηνικὴ
Μ.
ἥτ᾽ οὖν διάτορος τυρσηνικὴ
G.
ήτ᾽ ἣν
Vict.)
οὖν διάτορος τυρσηνικὴ
Ald. Turn. Vict.
εἶτ' οὖν διάτορος ἡ τυρσηνικὴ
Rob.
εἶτ᾽ οὐ διάκτορος τυρσηνικὴ
Par.
εἶτ᾽ οὖν διάκτορος τυρσηνικὴ
, spatio post
διάκτορος
relicto, Ven.
ήτ' οὖν διάκτορος τυρσηνική
, spatio post
διάκτορος
relicto, et adscriptis in margine
λείπει
et
πέλει
, Flor.
εἶτ᾽ οὖν διάκτορος πέλει τυρσηνικὴ
Farn. Scribendum erat
εἶτ᾽ οὖν
, ut in Opusc. VI. 2. p. 85. dixi. Quod ibi conieci Aeschylum scripsisse,
εἶτ᾽ οὖν διάκτωρ διάτορος Τυρσηνική
, certe non indignum est poeta, quamquam hoc vocabulum
διάκτωρ
idonea auctoritate caret. Omnium autem minime ferri potest probata a Müllero neque prorsus improbata a Schoemanno coniectura Butleri,
r οὐρανοῦ διάτορος ἡ Τυρσηνικὴ σάλπιγξ
. Eo modo scholiastes loqui poterat, non poterat poeta. Codicum Ven. Flor. Farn. scripturae aut inventam esse docent lacunam post
διάτορος
, aut grammatici opinionem fuisse ibi aliquid excidisse. Certo additamento hic versus non potest suppleri. Franzio placuit quod Emperius excogitaverat,
διάτορος αἰθέρος
.
mvp-comment-398-1
πληρουμένου:
πληρουμένον
error Aldinae est, ut mox v. 569.
ξυνδικήσεσων
, 577.
κατόκτονας
, 580.
κομπάζεις
, 582.
δούρην
, 584.
μαρτυρεῖ δέσμοι
, quorum nihil est in G.
mvp-comment-399-1
ἐμοὺς: Ennius Eumenidibus apud Nonium in v. opino p. 475.
tacere opino esse optumum, ut pro viribus sapere atque fabulari tute noverint
.
ἀρήγοι
ex Flor. Linwoodius affert. In fine versus G. cum reliquis
ἐμοὺς
, sed ad ultimam syllabam os supra scripto.
mvp-comment-400-1
ἐκ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη:
καὶ τόνδ' ὅπως
Μ. (sic M. teste Franzio Par.
καὶ τὸν ὅπως
G. Ald.
καὶ τῶνδ᾽ ὅπως
Ven. Flor. Rob. Turn. In fine versus
δίκη
Ven. Flor. Ald. Rob. Turn.
δίκης
Μ.
δίκη
G. Olim scripsi
καὶ τόνδ'
, ὅπως, ut intelligeretur Orestes. Atque ita, aut
καὶ τούςδ'
, scribendum putabam etiam in Opusc. VI. 2. p. 86. seq. Nunc probabilius mihi visum est scripsisse Aeschylum
ἐκ τῶνδ᾽ ὅπως
etc. Ad
τῶνδε
pertinet adnotatio scholiastae
τῶν Αρειοπαγιτῶν
. Videtur autem post v. 560. versus excidisse: quare lacunae signa posui. Puto enim huiusmodi fuisse Aeschyli orationem,
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς * καὶ τὸν διώκοντ' ἠδὲ τὸν φεύγονθ᾽ ὁμῶς, πόλιν τε πᾶσαν, εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον ἐκ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.
mvp-comment-401-1
μέτεστι πράγματος:
πράγματος μέτεστι
Flor.
mvp-comment-402-1
ἔστι γὰρ νόμῳ ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος ἐμῶν: Hoc versu incipit codex Augustanus. Libri
ἐστι γὰρ δόμων
. Olim
θρόνων
scripsi, quod Schutzius recepit. Eandem coniecturam protulit Elmsleius ad Med. v. 155. Possit videri alterum
δόμων
, quod in sequente versu est, commutandum esse cum
θρόνων
vel
μυχῶν
, et coniecit
μυχῶν
scribendum esse H. L. Ahrens. Sed multo praestat scribere
ἔστι γὰρ νόμῳ ἱκέτης ὅδ᾽ ἂνὴς καὶ δόμων ἐφέστιος ἐμῶν
. Viderunt hoc Erfurdtius et Burgesius. Sophocles Oed. Col. v. 548.
νόμῳ δὲ καθαρὸς ἄνδρες ἐς τόδ᾽ ἦλθον
. V. Opusc. VI. 2. p. 87. seq.
mvp-comment-403-1
ἀνὴρ:
άνηρ
ex Farn. affertur. Ceteri
ἀνὴρ
. Correxit Porsonus.
mvp-comment-404-1
ἐφέστιος:
ἐφέστιος
Aug. G. Ald. Rob. Turn.
ἐφέστιως
Μ.
ἐφεστίων
Ven. Flor. Farn.
mvp-comment-405-1
ξυνδικήσων:
συνδικήσων
Aug.
mvp-comment-406-1
αἰτίαν δ᾽ ἔχω:
αἰτίαν ἔχω
Turn.
mvp-comment-407-1
τοῦ φόνου:
του φόνου
Turn.
τοῦδε φόνου
M. G. Par. Aug. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob.
mvp-comment-408-1
ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ:
ὅπως ἐπίσται
Μ. Ceteri
ὅπως ἐπίστα
. Porsonus
ὅπως ἐπίστα
. Scribendum erat
ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ
, et comma delendum, quod post haec verba positum erat. Prom. v. 376.
σεαυτὸν σῶς᾽ ὅπως ἐπίστασαι
.
mvp-comment-409-1
κύρωσον:
κύρωσον
M. G. Aug. Ven. Farn. Ald. Rob.
κύρω σων
Flor.
κυρώσων
Turn.
mvp-comment-410-1
NA: Hi versus desunt in Ven. Flor. Farn.
mvp-comment-411-1
ἐξ ἀρχῆς:
ἐξαρχῆς
Μ.
mvp-comment-412-1
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως: Scholiastes
τοῦτο οὐ πρὸς τῆς τρεῖς, ἀλλὰ πρὸς τὸν χορόν· ιέ γὰρ ἦσαν
. V. Opusc. II. p. 132. VI. 2. p. 127. seqq. Eumenidum nomen hic et deinceps praefixum in G. Ald. Turn. xo. in Rob. In Μ. v. 575. 587. 591. 595.
εὐμ.
, v. 577. 582. 588. 592. 596.
όρ.
praefixum, reliquis locis personae mutatio lineola indicata est.
λέξομεν δὲ ξυντόμως
Rob.
λέξομεν μὲν συντόμως
G. Ald.
mvp-comment-413-1
ἐν μέρει τιθείς:
ἔπος ὀρθὸν τιθεὶς
, sed adscripto in margine
ἐν μέρει
, Par.
mvp-comment-414-1
κατέκτονας:
κατέκτανες
Elmsleius ad Med. v. 774.
κατέκτεινας
Rob. Ceteri
κατέκτονας
.
mvp-comment-415-1
παλαισμάτων:
παλαιμάτων
Rob. Scholiastes
ἐμπέπτωκας. ἡ μεταφορὰ δέ ἐστιν ἀπὸ τῶν παλαιόντων, οἳ ἐπὶ τοῖς τρισὶ πτώμασιν ὁρίζουσι τὴν ἧτταν
. V. Victorii Var. lect. XXI. 2. Salmasii Exerc. Plin. p. 206. Spanh. ad Iul. p. 262. Wyttenb. ad Iul. p. 214. ed. Lips. Lobeckium Aglaoph. p. 353. seq.
mvp-comment-416-1
λέγω:
λέγω
M. Par. Aug. Rob.
λέξω
G. Ald. Turn.
mvp-comment-417-1
δέρην:
δούρην
Ald.
δείρην
Turn.
mvp-comment-418-1
πρὸς τοῦ δ᾽:
πρὸς τοῦ δ᾽
Μ. G. Rob.
τοῦ δ'
Αld.
τοῦδ'
Turn. Non mutandum putavi
πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης
, etsi nemini non veniet in mentem
πρὸς τοῦ δὲ πεισθείς
.
mvp-comment-419-1
βουλεύμασιν:
βουλεύμασιν
M. G. Par. Aug. Ald. Rob.
βουλεύμασι
Turn.
mvp-comment-420-1
ἀεὶ:
ἀεὶ
Μ. G. Aug. Ald. Rob.
αἰεὶ
Turn. Dubitari potest an scripserit Aeschylus
ναί. δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι
.
mvp-comment-421-1
ἀλλ᾽:
ἄλλο
Turn.
ἀλλ'
sine accentu Aug. G. Ald. Rob.
ἀλλὰ εἰς τάχα
Par.
mvp-comment-422-1
καμοίγ᾽ ἀρωγοὺς ἐκ τάφου πέμψει πατήρ: Libri
πέποιθ', ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ
. Scaliger
nua
, quod Abreschius et Schützius scholiastam viderunt habuisse. Eius haec est adnotatio,
ὡς ὑμῖν
(scribendum
ὡς ὑμᾶς ἔπεμψεν ἡ μήτηρ
, οὕτω
βοηθοὺς καμοὶ πέμψει ὁ πατήρ
. Legit igitur scholiastes, et recte,
καμοίγ᾽ ἀρωγοὺς ἐκ τάφου πέμψει πατήρ
.
mvp-comment-423-1
πέπεισθι:
νῦν πέπεισθι
M. Aug. Ald. Rob.
νῦν πεπείσθι
G.
νῦν .....o
Par.
πέποιθε
Turn. quae nihil est nisi coniectura Turnebi, offendentis ad antiquam et veram scripturam. Est enim
πέπεισθι
imperativus ea lege formatus, qua
ἴσθι, κέκλυθι, κέκραχθι, άνωχθι, τέθναθι
.
mvp-comment-424-1
μιασμάτοιν:
μιασμάτοιν
Elmsleius ad Med. v. 798. Libri
μιασμάτων
. V. ad Ag. v. 1344.
mvp-comment-425-1
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν: Stephanus putabat frigidum et ineptum esse
κατέκτανεν
, quod deberi librario oculis ad v. 595. aberranti. Quare scribi volebat
καμὲ κτάνεν
. Eadem Arnaldi coniectura est, rectius
κἄμ' ἔκτακεν
scribentis, p. 258. Nihil mutandum est. Ad illud,
μητέρα κτανών
, respondet
δυοῖν γὰρ εἶχε προςβολὰς μιασμάτοιν
, rationem reddens cur occiderit. Non solum enim maritum interfecit, quae non erat Oresti iusta occidendi caussa, sed etiam patrem: ob id demum a filio eam puniri aequum erat. Intellexit hoc Pauwius.
mvp-comment-426-1
τί γάρ; σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ:
τοὶ γὰρ
M. Aug. Rob.
τὸ γὰρ
G. Ald.
τὸ γὰρ
Turn. Deinde
ζῇς
G. Denique libri
φόνου
. Necessaria est Schützii emendatio,
φόνῳ
. Inepte Wellauerus citat Valcken. ad Hippol. v. 1450. Scripsi
τί γάρ ; σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.
Quid id ad rem? tu vivis, illa autem libera a persecutione nostra, quia occisa est.
mvp-comment-427-1
πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν: Libri
πῶς γάρ σ' ἔθρεψεν
, nisi quod
πῶς γάρ τ' ἔθρεψεν
Ald. habet. Robortellus in corrigendis
πῶς γ' εἰ σ'
(sic). Nihil omnino mutandum est.
mvp-comment-428-1
ἀπεύχει: Libri
ἀπεύχῃ
.
mvp-comment-429-1
αἷμα φίλτατον:
αἷμα φίλτατον
Turn.
τὸ αἷμα φίλτατον
Μ.
αἷμα τὸ φίλτατον
G. Aug. Ald. Rob.
mvp-comment-430-1
ὡςπερ ἐστὶν:
ὣς πέρεστιν
Αld.
mvp-comment-431-1
δοκεῖ, τόδ' αἷμα κρῖνον: Recte G. Ald. Rob. post
δοκεῖ
interpungunt. Post
αἷμα
Turnebus.
mvp-comment-432-1
δικαίως:
δικαίως
M. Aug. Rob.
δικαίας
G. Ald. Turn.
mvp-comment-433-1
μάντις ὢν δ᾽:
μάντις ὢν
emendatio est Canteri. Libri
μάντις δ᾽ ὤν
. Turnebus
δ'
omisit. Ennius Eumenidibus apud Nonium in v. expedibo p. 505.
id ego aequum ac ius fuisse expedibo atque eloquar
.
mvp-comment-434-1
ὃ μὴ κελεύσαι: Libri
ὃ μὴ κελεύσει
. Robortellus in corrigendis
οὐ
. Porsonus
ὃ μὴ κέλευσε
, quum Stanleius
κέλευσε
vel
κελεύει
coniecisset. Non recte olim scripsi
ἃ μὴ κελεύσῃ
. Scribendum erat
ἃ μὴ κελεύσαι
.
mvp-comment-435-1
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ': Pro librorum lectione,
Τοῦ
, olim dederam
τοῦδ'
. Id ut potuerit dici, non est eo tamen opus. Post
τοῦθ'
nulla interpunctio in M. Rob. Plene interpunctum in G. Ald. Turn. Male scholiastes
ἀντὶ τοῦ μάθε ὦ βουλή
.
mvp-comment-436-1
βουλῇ:
βουλῇ
Turn. Vict. et sic fortasse M.
βουλῆ
G. Ald. et sic in corrigendis Rob. in cuius textu
Βουλῆ
est.
Βουλὴ
legit scholiastes ille, cuius verba modo attuli,
Βουλῇ
alius, cuius haec est adnotatio,
κελεύω δὲ ὑμᾶς πεισθῆναι τῇ βουλῇ τοῦ Διός
.
mvp-comment-437-1
ἐπισπέσθαι:
ἐπίσπεσθαι
G. Ald. Turn.
ἐπισπάσθαι
Rob. sed in corrigendis
ἐπισπέσθαι
scribi iubetur, atque ita recte Victorius et reliqui.
mvp-comment-438-1
ὤπασεν:
σοι
in
σοὶ
mutavit Burgesius, non male. Deinde libri
ὤπασε
.
mvp-comment-439-1
θανεῖν: Male Auratus et Musgravius
κτανεῖν
scribendum esse putaverunt.
mvp-comment-440-1
σκήπτροισι:
σκέπτοισι
Rob.
mvp-comment-441-1
τιμαλφούμενον: Ad
τιμαλφούμενον
scholiastes haec adnotavit,
συνεχὲς τὸ ὄνομα παρ' Αισχύλῳ· δι᾿ ὃ σκώπτει αὐτὸν 'Ἐπίχαρμος
. Vsus est hoc verbo Aeschylus Ag. v. 889. Eum. v. 15. 796. et adiectivo
τιμαλφὴς
in Epigonis, fragm. 57.
mvp-comment-442-1
ἀκούσει: Libri
ἀκούσῃ
.
mvp-comment-443-1
νιν:
νιν
Porsonus. Libri
μιν
.
mvp-comment-444-1
ἄμεινον ... δροίτῃ περῶντι λουτρά:
ἄμεινον
recte G. Ald.
ἀμείνον'
sic M.
ἀμείνον'
Rob. Turn. Hoc dicit, rebus plerisque bene gestis. Deinde v. 624.
δροίτῃ
M. G. Ald.
δροίτῃ
Par. Aug. Rob. Turn.
Δροίτῃ
, ut Robortellus in corrigendis scribi iussit, Victorius. V. ad Ag. v. 1506. Deinde
κἀπὶ τέρμασι
G. sed mutatum ab eadem manu in
κἀπὶ τέρματι
, ut Aug. Rob. habent.
κἀπιτέρματι
Ald. Turn. Non recte Schoemannus, ut antea G. Bernhardy in Syntaxi p. 83.
δροίτῃ
masculinum esse putat, comparans Soph. Ant. v. 904.
καίτοι σ᾽ ἐγὼ τίμησα τοῖς φρονοῦσιν εὖ
. Non potest dubitari quin
εὔφροσιν
cum
δεδεγμένη
sit coniungendum. Mihi olim
εὐφρόσιν
dictum esse videbatur ut
μειλιχίοισιν, κερτομίοισιν
, ut esset blandis verbis:
καί
autem in
κἀπί
eo modo post participium positum esse putabam, de quo dictum est ad Ag. v. 97. Linwoodius scripsit
δροίτης περῶντι λουτρά
, et post haec verba huiusmodi aliquid excidisse putavit,
συνθέτοις λόγοις θέλγει φρένας κλέπτουσα
. Immo recte intellexit Dindorfius post v. 622. lacunam esse indicandam. In eo versu qui excidit, nisi plures fuerunt, substantivum fuisse videtur, ad quod
εὔφροσιν
pertinebat, et hic fere sententiarum nexus,
adstitit, ferrum celans, operam datura (exeunti e labro, δροίτῃς περῶντι λουτρά)
. Itaque sic scripsi
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη ... δροίτῃς περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι
etc.
mvp-comment-445-1
περεσκήνωσεν:
περἐσκήνωσεν
Μ. G. Rob.
παρεσκήνωσεν
Aug. (sic Aug.) Ald.
παρεσκήνησεν
Turn.
περεσκήνωσεν
agnoscit scholiastes, qui haec adscripsit
πρὸς τὴν συναλοιφὴν τῆς περί καὶ τὴν συζυγίαν τοῦ ῥήματος
. V. ad Ag. v. 1106.
mvp-comment-446-1
πεδήσασ':
πεδήσας
Ald. Turn.
mvp-comment-447-1
οὗτος:
οὗτος
Μ. G. Aug. Rob.
οὕτως
Ald. Turn.
mvp-comment-448-1
δ᾽: addidit Pauwius.
mvp-comment-449-1
δηχθῇ:
ὡς περ
Rob.
δειχθῇ
M. Rob. sed in M.
η
in
η
mutatum est.
mvp-comment-450-1
ἔδησε:
ἔδεισε
Μ. sed
ει
in
η
mutatum est.
mvp-comment-451-1
ταῦτα:
τοῦτ'
Αld. Turn.
mvp-comment-452-1
παντομισῆ: Hinc rursus adiuvamur codicibus Ven. Flor. Farn.
παντοστυγή
Aug.
mvp-comment-453-1
μὲν ἂν:
μὲν ἂν
G. Ald. Turn.
mvp-comment-454-1
ἄκος:
ἔπι
pro
ἔστι
Ald.
mvp-comment-455-1
πολλὴ μηχανὴ:
πολλῆ μηχανή
Ven. Flor.
mvp-comment-456-1
ἐπειδὰν: Hunc et sequentem versum affert Tzetzes Chil. VIII. 231.
ἀς
pro
ὡς
,
ἐπειδὰν
Ven. Flor. Turn.
ἐπειδ᾽ ἂν
M. G. Ald. Rob.
mvp-comment-457-1
ἀνασπάσῃ:
ἀνασπάσῃ
Turn.
ἀνασπάση
M. Rob.
ἀνασπάσση
G. Ald.
ἀνασπάσει
Ven. Flor. Farn.
mvp-comment-458-1
θανόντος: Melius post
θανόντος
quam post
κόνις
interpungitur. Ag. v. 981.
τὸ δ᾽ ἐπὶ γᾶν πεσὸν ἅπαξ θανάσιμον προπάροιθ᾽ ἀνδρὸς μέλαν αἷμα τίς ἂν πάλιν ἀγκαλέσαιτ᾽ ἐπαείδων;
mvp-comment-459-1
ἔστ᾽:
ἐπ'
pro
ἔστ'
Ald. Ennius apud Diomedem p. 380.
nec retrahi potestur imperiis.
mvp-comment-460-1
ἐποίησεν:
ἐποίησεν
Victorius, et sic Ven. Flor.
ἐποίησε
M. Aug. G. Ald. Rob. Turn.
mvp-comment-461-1
ἄνω τε καὶ κάτω:
ἄνω τε καὶ κάτω
Aug. Ven. Flor. Rob. Turn.
ἄνω καὶ κάτω
M. G. Ald.
mvp-comment-462-1
τίθησιν οὐδέν, ἀσμένῳ μένει:
τίθησι κοὐδὲν
Farn. Reliqui
τίθησιν οὐδὲν
, sic quidem ut Aug. G. Ald. Rob. post
τίθησιν
interpungant, Turn. post
οὐδέν
. In G.
οὐδὲν
e correctione est, quum antea fuisset
οὐδ' ἐν
. Deinde
ἀσθμαίνω μένει
M. Aug. G. Ald. Turn.
ἀσθμαίνων μένει
Ven. Flor. Rob. et ut videtur Farn. Hoc inde a Victorio obtinuit. Sed dubitari non potest quin hic versus corruptus sit. Nam ut
οὐδὲν ἀσθμαίνων
defendi possit, quod aegre tamen defendetur, at nullo pacto ferri potest his additum
μένει
. Scripsi
τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ' ἄνω τε καὶ κάτω στρέφων τίθησιν οὐδέν, ἀσμένῳ μένει.
Τίθησιν οὐδέν
, temnit. Sophocles El. v. 1270.
δαιμόνιον αὐτὸ τίθημ᾽ ἐγώ
.
mvp-comment-463-1
ὑπερδικεῖς:
ὑπερδικεῖς
e correctione, antea
ὑπερδικὴς
G.
mvp-comment-464-1
ὅρα: Idem et Αld.
ὁρᾷ
.
mvp-comment-465-1
ἐκχέας:
ἐκχόας
Ald.
mvp-comment-466-1
ἔπειτ' ἐν Ἄργει:
ἔπει τ᾽ ἐνάργει
Ald.
mvp-comment-467-1
χέρνιψ:
χέρνιξ
G. Ald.
mvp-comment-468-1
φρατέρων:
φρατέρων
M. Par. Aug. G. Ven. Flor. Ald. et supra adscripto
το
Farn.
φρατόρων
Rob. Turn. V. Buttmannum in Mythologi vol. II. et G. Dindorfium ad Aristoph. Εq. ν. 255.
mvp-comment-469-1
προςδέξεται:
προςδέξεται
Aug. Ven. Ald. Turn. et, ut videtur Par. Flor. Farn.
προσδέξαιται
G.
προσδέξαιτε
M. idemque adscriptum in Par.
προσδέξαιτο
Rob.
mvp-comment-470-1
ἡ κεκλημένη: Recte Musgravius et Schutzius scribendum viderunt
ἡ κεκλημένη
, et hoc habent Ven. Flor. Farn.
ἡ κεκλημένου
M. G. Ald. Rob. Turn. Apte Schutzius attulit Eur. Alc. v. 648.
οὐδ᾽ ἡ τεκεῖν φάσκουσα καὶ κεκλημένη μήτηρ μ' έτικτε
, cum tota autem horum versuum sententia comparavit Eur. Ol. v. 551. seqq. et fragm. inc. LVIII.
mvp-comment-471-1
νεοσπόρου:
νεοσπάρου
Rob.
mvp-comment-472-1
ἅπερ:
ὥσπερ
Par.
mvp-comment-473-1
ξένῳ ξένη:
ξένη ξένῳ
Aug. sed litteris β' ά ordinem invertendum esse indicans.
mvp-comment-474-1
ἔρνος:
ἔρνος
hic et v. 658. G. Ald.
mvp-comment-475-1
βλάψῃ:
βλάψῃ
vel
βλάψῃ
Μ. G. Aug. Ven. Flor. Ald. Rob. Turn.
βλάψει
Par.
mvp-comment-476-1
τεκμήριον:
τεκμήριος
Αld.
mvp-comment-477-1
γένοιτ': Scholiastes, qui
γεννήσειεν
adscripsit, legit
γείνατ'
. At hoc deterius est quam quod libri habent,
γένοιτ'
.
mvp-comment-478-1
NA: Versum excidisse indicavi in Opusc. VI. 2. p. 90. et viderat hoc Butlerus. Multo id probabilius est quam quod Schützius putabat,
οὐδ'
in sequentis versus initio mutandum esse in
οὐκ
. Excidisse autem videtur versus hac sententia, ex capite Iovis armata prosiliens.
mvp-comment-479-1
οἷον:
ἀλλοῖον
G.
mvp-comment-480-1
τέκοι:
πέκοι
Ven.
mvp-comment-481-1
ὡς:
ὅσ'
pro
ὡς
G.
ὃς
Ald.
mvp-comment-482-1
δόμων:
δόμον
Aug.
mvp-comment-483-1
χρόνου:
χρόνον
Aug.
mvp-comment-484-1
τάδ᾽ αἰανῶς μένοι:
τάδ' αἰανῶς
M. Aug. Ven. Flor. Turn. et e correctione G.
τὰ δὲ αἰῶνος
ante correctionem G.
τάδ' αἰῶνος
Ald. Rob. Deinde
μένει
, sed mutatum in
μένοι
, G.
ας
, Flor.
mvp-comment-485-1
τὰ πιστὰ:
τὰ πιστὰ
Ven. Flor Turn.
τ' ἄπιστα
M. Aug. G. Ald. Rob.
mvp-comment-486-1
κελεύω τούςδ᾽:
κελεύσω
sola Rob.
τάσδ'
Farn.
τούσδ'
, supra adscripto
τας
,
mvp-comment-487-1
ἀπὸ γνώμης: Euripides in Ione v. 1313.
δεινόν γε, θνητοῖς τοὺς νόμους ὡς οὐ καλῶς ἔθηκεν ὁ θεός, οὐδ᾽ ἀπὸ γνώμης σοφής
. Vnde Blomfieldius hic
δικαίας
scribendum esse suspicatur.
mvp-comment-488-1
ἄμομφος:
ἄμορφος
Ven. Ald. Sed G. ut ceteri
ἄμομφος
.
mvp-comment-489-1
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽:
ἤκουσαν᾽ ὧν ἤκούσατ'
sic G.
ἤκουσα θ' ὧν ἤκουσα τ'
Αld.
ἠκούσαθ᾽ ὡς ἠκούσατ'
Ven. (teste Bekkero Flor. Farn.
mvp-comment-490-1
αἰδεῖσθε:
αἰδεῖσθε
Aug. G. Ven. Flor. Ald. Turn.
αἰδεῖσθαι
Rob. et ad ultimam syllabam supra adscripto
ε
M.
mvp-comment-491-1
ἀστικὸς: Libri
ἀττικός
, nisi quod in G. ante correctionem
ἀττικῶς
fuit. Scripsi
ἀστικός
. Ita
ἀστικός λεώς
dictum est v. 979.
mvp-comment-492-1
πρώτας ... κρίνοντες:
πρώτας
Ald. unde
πρῶτον
Turn. Deinde
κρίνοντες
M. Aug. G. Ald. Rob. Turn. Meursius in Areopago c. 9. scribendum putabat
κρίναντες
, quod hoc non primum fuerit iudicium capitale quod iudicarit Areopagus. Et habent
κρίναντες
Ven. Flor. Farn. Verum Aeschylus, concesso poetis iure usus, Minervam iudicium Areopagitarum in hac ipsa caussa primum constituisse finxit. Post hunc versum 674. tres versus inserui, qui in libris post v.698. sequuntur. Hic enim necessari, illic inepti aperteque sero positi sunt, neque nexi per copulam, qua hic positis neque opus est, nec ferri posset. Dixi de hac re in Opusc. VI. 2. p. 94. neque quae Schoemannus contra me disputavit plus ponderis habere mihi videntur quam quae Müllerus protulerat.
mvp-comment-493-1
Αἰγείῳ:
αἰγείῳ
Turn.
αἰγέωι
Μ.
αἰγές
G. Ald.
αἰγέω
Rob.
αἰγαίῳ
Aug.
αἰγέως
, ut Scaliger scribendum putavit, Flor. et, ut videtur, Ven. Farn.
mvp-comment-494-1
ἀεὶ δικαστῶν:
αἰεὶ
libri. Deinde
δικαστῶν
Canterus.
δ᾽ ἑκάστων
Μ. Par. G. Rob.
δ' εκάστω
Ven. Flor.
δ' ἑκάστῳ
Ald. Turn. Non recte Porsonus
ἀεὶ-δικαστῶν
scripsit. Iungenda sunt
τὸ λοιπὸν ἀεί
.
mvp-comment-495-1
πάγον δ᾽ Ἄρειον:
ἐγρήγορον
Ven. (sic Ven.) Flor. Farn.
πάγον τ'
Aug. Deinde libri
ἄρειον
. Scribendum est
ὄρειον
. Incipit autem Minerva tamquam dictura
πάγον δ᾽ ὄρειον τόνδε σχήσειν βούλομαι τὸ μὴ ἀδικεῖν
, interiectisque aliis mutat constructionem et subiungit
ἐν δὲ τῷ
et quae sequuntur. V. Opusc. VI. 2. p. 91. seqq.
mvp-comment-496-1
θ':
θ'
omittit Ald.
'
est apud Turn.
mvp-comment-497-1
νεόπτολιν:
νεόπολιν
Rob. non Ald.
mvp-comment-498-1
τήνδ':
τὴν
pro
τήνδ'
Ven. Flor. Farn.
mvp-comment-499-1
ἀντεπύργωσαν:
ἀνεπύργωσαν
Rob.
mvp-comment-500-1
Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος: Εtym. Μ. p. 139, 8.
Ἄρειος πάγος, δικαστήριον Αθήνῃσιν οὕτω καλούμενον, καὶ οἱ δικασταὶ Ἀρεοπαγίται· πρώτη γὰρ κρίσις ἐκεῖ ἐγένετο ἀνθρώποις. ἢ (ἢ ὡς φησιν Αισχύλος
codex Sorb. apud Gaisf.)
ὅτι αἱ Αμάζονες ἐπὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐστρατεύοντο, Αρεος οὖσαι
. Eustathius ad Dionysii v. 653.
ἀφ᾽ ὧν (Αμαζόνων) ὡς ἐξ Αρεος καταγομένων καὶ ὁ Ἄρειος πάγος ἐν Ἀθήναις ὠνόμασται, οἷα μέχρι καὶ ἐκεῖ ἐλθουσῶν
. Varro de L. Lat. VII. p. 305. seq. ed. Speng. Ennius (ennii cod. Flor.)
"Areopagitae quid dedere quam pudam"
(ita cod. Flor.). Ex Eumenidibus Ennii haec sumpta esse intellexit Scaliger. Itaque hunc versum, ut ex hoc loco ductum, ita scripsit,
Areopagiticam ea de re vocant petram
: nam Ant. Augustinus aliam lectionem, peram, protulerat. Scribere certe debebat Scaliger
Areopagitarum ea de re vocant petram
. Addit enim Varro
Areopagitae ab Areopago: is locus Athenis
. Sed non potest dubitari quin plane aliud lateat in codicis Florentini scriptura.
mvp-comment-501-1
μὴ ἀδικεῖν:
μὴ ἀδικεῖν
M. G. Aug. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob.
συνίζησις
adscriptum in Ven. Farn.
μὴ δικεῖν
Turn.
mvp-comment-502-1
τό τ' ἦμαρ ... ὁμῶς:
τό τ' ήμαρ
Grotius in Excerptis, et sic e correctione M. in quo
τόδ' ήμαρ
scriptum erat.
τόδ' ήμαρ
Aug. G. Ven. (sic G. Ven.) Rob.
τὸ δ'
e Flor. Farn. affertur.
τόδ' ἡμας
Ald.
τόθ' ήμαρ
Turn. In fine versus
ὁμῶς
Turn.
ὁμῶς
Farn.
ὅμως
Aug. G. Ven. Ald. Rob.
mvp-comment-503-1
μὴ 'πικαινούντων νόμους:
μὴ πικαινόντων νόμους
M. Aug. G. Ald.
μὴ ἐπικαινόντων νόμους
Ven. Flor. Rob. Turn.
μὴ ἐπιβαινόντων νόμους
, ad
β
supra adscripto
κ
, Farn. Elegans est Wakefieldii coniectura,
μὴ ἐπιχραινόντων νόμους
. Sed recipiendam putavi, ut Porsonus aliique, leniorem Stephani emendationem,
μὴ ἐπικαινούντων νόμους
.
mvp-comment-504-1
κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δ᾽ ὕδωρ λαμπρὸν μιαίνων οὔ ποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν: Post
κακαῖς ἐπιρροαῖσι
interpunctum est in M. Ven. Flor. Rob. Deinde libri
βορβόρω
(
βαρβάρω
Ven.)
θ' ύδωρ
. Si
κακαῖς ἐπιρροαῖσι
cum sequentibus iungendum esset, scribendum esset
κακαῖς δ᾽ ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ λαμπρὸν μιαίνων
. Sed ad praecedentia rettulisse haec verba videntur etiam paroemiographi, qui eis omissis sequentia sine auctoris nomine afferunt. Prov. e cod. Bodl. 231. p. 22. Gaisf.
βορβόρῳ ὕδωρ λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις πότνον. ἐπὶ τῶν τὰ κάλλιστα τοῖς αἰσχίστοις μιγνύντων
. Similiter Diogenianus III. 55. Zenobius II. 73. Itaque videntur scriptum invenisse
κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δ᾽ ὕδωρ
etc. Id posui, et voluerat ita iam Pearsonus.
mvp-comment-505-1
τὸ μὴ δ᾽ ἄναρχον μηδὲ δεσποτούμενον ἀστοῖς περιστέλλουσι:
τὸ μήτ' ἄναρχον μηδὲ δεσποτούμενον
sic Franzio teste M.
τὸ μήτ' ἄναρχον μὴ δὲ δεσποτούμενον
Aug. Ven. (Bekkero teste Flor. Farn. (hi ita Linwoodio teste) Rob.
τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
G. Ald. Turn. et, ut Franzius quidem ait, Ven. Flor. Scribendum erat
τὸ μὴ δ᾽ ἄναρχον μηδὲ δεσποτούμενον
. Dictum est de his versibus in Opusc. VI. 2. p. 93. seq.
mvp-comment-506-1
περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν: Non recte Porsonus
περιστέλλουσα
, Heathii coniecturam, recepit. Deinde
βουλεύω σέβειν
Ven. Flor. Rob. et haud dubie etiam Farn.
βουλεύω σέθεν
M. Par. Aug. G. Ald. Turn. sed
σέβειν
adscriptum est in margine M. et super
σέθεν
in Aug. infra in G.
mvp-comment-507-1
ἔνδικος:
του
omittit Rob.
ἐνδίκω
Αld.
mvp-comment-508-1
οὔτις:
οὔποτ'
pro
οὔτις
Ven. Flor.
mvp-comment-509-1
οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν:
οὔτ᾽ ἐν σκύθαισιν
Farn.
οὔτ᾽ ἐν σκύθησιν
Μ.
οὔτ᾽ ἐν σκύθησιν
vel
σκύθησιν
G. Ven. Flor. Rob.
οὔτε σκύθησιν
Ald. Turn. et, ut Franzius ait, Aug.
οὔτε σκύθοισιν
Par.
mvp-comment-510-1
οὔτε:
οὔτε
G. e correctione, quum antea
οὔτ' ἦν
scriptum fuisset. Similiter Sophocles Oed. Col. v. 695.
ἔστιν δ᾽ οἷον ἐγὼ γᾶς Ἀσίας οὐκ ἐπακούω, οὐδ᾽ ἐν τα μεγάλα Δωρίδι νάσῳ Πέλοπος πώποτε βλαστὸν φύτευμ᾽ ἀχείρωτον ἐγχέων δαΐων
.
mvp-comment-511-1
ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν:
ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραινέσεσιν
Ven.
ἐξαιτεῖν ἐμοῖς ποραίνεσιν
Par.
mvp-comment-512-1
καὶ διαγνῶναι:
ἐπὶ διαγνῶναι
pro
καὶ διαγνώναι
Rob.
mvp-comment-513-1
αἰδουμένους:
αἰδουμένους
Canterus.
αἰδουμένοις
M. Par. Aug. G. Ald. Rob. Τurn.
αἱρουμένοις
Ven. Flor. Farn.
mvp-comment-514-1
ὅρκον:
νόμον
pro
ὅρκον
Par.
mvp-comment-515-1
κἄγωγε:
κἄγωγε
Porsonus.
καγώγε
Rob.
καγώ τε
M. Aug. G. Ven. Flor. Ald. Turn.
mvp-comment-516-1
κελεύω:
κελεύσω
Rob.
mvp-comment-517-1
μαντεύσει νέμων:
μαντεύσῃι
Μ.
μαντεύσῃ
vel
μαντεύσῃ
ceteri. Deinde libri
μένων
. Scripsi, ut olim,
νέμων
. V. Opusc. VI. 2. p. 97.
mvp-comment-518-1
ἦ:
ἦ
G. Ven. Ald. Rob.
ἢ
M. Flor.
mvp-comment-519-1
τι σφάλλεται:
τι σφήλεται
Ven. Farn.
τισσφήλλεται
Flor.
τισφάλλεται
Αld. Rob.
mvp-comment-520-1
πρωτοκτόνοισι προςτροπαῖς:
πρωτοκτόνοισι προςτροπαῖς
Turn. et, ut videtur, M.
πρωτοκτόνοισι προτροπαῖς
Aug. Ven.
πρωτοκτόνοισι προπροπαῖς
Rob.
πρωτοκτόνοις προτροπαῖς
Flor.
πρωτοτόνοισι προτροπαῖς
Farn.
πρωτοκτόνοισι προστροπάς
G. Ald.
mvp-comment-521-1
ἀλλ᾽ ἔν τε:
ἀλλ᾽ ἔκ τε
Aug.
mvp-comment-522-1
τοιαῦτα δράσας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς. σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.: Scholion ad Eur. Alc. v. 12. ex codice Vaticano 909. a Cobetio editum
Αἰσχύλος Εὐμενίσι τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις· ἔπεισας ἀφθίτους εἶναι βροτούς. οὕτω παλαιὰς διανομὰς καταφθένας οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
mvp-comment-523-1
τοιαῦτα δράσας: Libri et scholiastes Euripidis
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας
. Scribendum
τοιαῦτα δράσας
. Vidit hoc etiam Wiesederus.
mvp-comment-524-1
θεῖναι:
θ' εἶναι
Ald.
εἶναι
schol. Eur.
mvp-comment-525-1
οὔκουν:
οὐκοῦν
Aug. Ven. Flor. Farn.
mvp-comment-526-1
τὸν σέβοντ᾽:
τὸ σέβοντ᾽
Ven.
mvp-comment-527-1
χὤτε:
χ' ώτε
Victorius, et sic vel
χώτε
, ut videtur, M. Aug. Ven. Flor. Farn.
χώς τε
G. Ald.
χώςτε
Turn.
χ' ὡς
, omisso
τε
, Rob.
mvp-comment-528-1
παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας:
οὕτω
scholiastes Euripidis. Deinde libri
παλαιὰς δαίμονας
, nisi quod Rob.
παλαιὰς δάμονας
habet.
παλαιὰν διανομήν
e libro manu scripto restituendum dixit G. Dindorfius in Diurnis antiq. a. 1836. p. 13. Nimirum codicem scholiorum Euripideorum Vaticanum intellexit, ex quo
παλαιὰς διανομὰς
Cobetius protulit. Idem codex
καταφθίνας
.
mvp-comment-529-1
οἴνῳ:
οίνῳ
libri et scholiastes Euripidis. Apud Euripidem in Alc. v. 10. Apollo haec dicit,
ὁσίου γὰρ ἀνδρὸς ὅσιος ὢν ἐτύγχανον, παιδὸς Φέρητος, ὃν θανεῖν ἐρρυσάμην, Μοίρας δολώσας· ᾔνεσαν δέ μοι θεαὶ Αδμητον Αιδην τὸν παραυτίκ' ἐκφυγεῖν, ἄλλον διαλλάξαντα τοῖς κάτω νεκρόν.
Et Orcus ibidem v. 31.
οὐκ ἤρκεσέ σοι μόρον Αδμήτου διακωλῦσαι, Μοίρας δολίῳ σφήλαντι τέχνῃ;
mvp-comment-530-1
NA: Ad priorem locum codex Florentinus hoc habet scholion, quod Aug. Matthiae primus edidit,
οἴκῳ γὰρ ταύτας, φασί, τῶν λογισμῶν ἀπαγαγὼν ἐξητήσατο Αδμητον, οὕτω μέντοι ὥςτε ἀντιδοῦναι ἑαυτοῖ ἕτερον τῷ Αιδῃ
. Stanleius in Aeschyli versu
ὕπνῳ
scribendum putabat.
mvp-comment-531-1
NA: Personae notam, quam G. habet, omittit Ald.
mvp-comment-532-1
ἰὸν: Libri
ἰὸν
vel
ἰών
.
mvp-comment-533-1
ἐχθροῖσιν:
ἐχθροῖσιν
Victorius, et sic Ven.
ἐχθροῖσι
M. G. Aug. Flor. Ald. Rob. Turn.
mvp-comment-534-1
καθιππάζει:
καθιππάζῃι
Μ. Ceteri
καθιππάζῃ
vel
καθιππάζῃ
.
mvp-comment-535-1
πρεσβύτιν:
πρεσβύτιν
Ven.
πρεσβῦτιν
pravo accentu Aug. G. Ald. Rob. Turn.
mvp-comment-536-1
ἐπήκοος:
ἐπήκους
Rob.
mvp-comment-537-1
ἀμφίβουλος:
ἀμφίβολος
M. Aug. G. Ven. Flor. Farn. Ald. Rob. Scholiastes
ὡς ἀμφιβάλλουσα. τέως γὰρ ἐν ἀμφιβόλῳ ἔχω τὸ ὀργίζεσθαι
. Turnebi emendatio est
ἀμφίβουλος
.
mvp-comment-538-1
NA: De calculo Minervae dixi in Opusc. VI. 2. p. 189. seqq. [In Annalium Vindobonensium vol. CXI. p. 238. seqq. Hermannus contra Schoemannum ita disputavit. In der zwölften anmerkung s. 77. ff. bespricht herr Schoemann die schwierige frage über den calculus Minervae, und bestreitet weitläufig die von mir aufgestellte ansicht. Allgemein anerkannt ist, dass bei gleicher zahl der stimmen der beklagte für losgesprochen geachtet wird, und nur wie diese gleichheit der zahl zu denken sei wird gestritten. Die erste und einfachste art ist die, dass vorher bestimmt sei, wenn eben so viel stimmen für wie gegen den verbrecher sprechen, so solle er frei ausgehen. Die zweite besteht darin, dass Athene selbst ihre stimme mit abgebe, und, wenn dann gleichheit der stimmen erfolge, die lossprechung, für die sie mitgestimmt hat, eintrete. Die dritte ist die, dass, wo die stimmen der richter gleich sind, sie noch durch ihre zustimmung ein übergewicht für die lossprechung bewirke: was freilich im grunde nichts anderes als eine aufhebung des grundgedankens ist, indem nun nicht mehr gleichheit der stimmen, sondern die überzahl entscheidet. Keine dieser drei arten ist ohne zeugnisse. Herr Schömann betrachtet nun zuvörderst drei stellen des Euripides, was eigentlich gar nicht nöthig war. Ueber diese stellen hatte ich nur, weil Müller sie angeführt halle, gesprochen, und behauptet, dass Euripides schlechthin durch gleichheit der stimmen die lossprechung bewirken lasse, da nach einer alten tradition die zwölf göller, und unter ihnen auch Athene, jeder gott mit einer stimme, über den Orestes gerichtet hätten. Wenn ich s. 190. der recension von Müllers Eumeniden sagte, dass man das überhaupt in Athen so angesehen hätte, habe ich nur die sache, nicht den vom scholiasten des Aristides dafür angegebenen unstallhaften grund im auge gehabt. Es berührt mich daher gar nicht, was herr Schömann s. 80. geltend macht, dass Euripides in der taurischen Iphigenia v. 970. sage
ὅσαι μὲν οὖν ἕζοντο πεισθεῖσαι δίκῃ, ψῆφον παρ' αὐτὴν ἱερὸν ὡρίσαντ᾽ ἔχειν· ὅσαι δ᾽ Ἐρινύων οὐκ ἐπείσθησαν νόμῳ, δρόμοις ἀνιδρύτοισιν ἐλάστρουν μ' ἀεί, ἕως ἐς ἁγνὸν ἦλθον αὖ Φοίβου πέδον.
Denn dies ist offenbar eine erfindung des Euripides, der, um den Orestes zu den Taurern zu schicken, seiner gewohnheit nach den alten mythus umgestaltete, und das gericht des Areopags durch die gleichheit der stimmen keine entscheidung bewirken liess, weil er noch Erinyen nöthig hatte, die den Orestes verfolgten. Alles dieses ist aber für die erklärung der darstellung bei dem Aeschylus gleichgültig. Bei diesem liegt die sache so. Athene setzt das gericht des Areopags mit einer rede ein, an deren schlusse sie die richter auffordert, sich von ihren sitzen zu erheben und die slimmsteine zu ergreifen, v. 700.
ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην, αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
Während nun die richter ihre steine in die urne werfen, wie auch herr Schömann s. 187. f. angiebt, streiten sich der chor und Apollo noch über ihr recht, bis die chorführerin den ausgang des gerichts abzuwarten beschliesst. Nun sagt Athene, ihre sache sei es, die letzte entscheidung zu geben, und sie werde ihren stein dem Orestes zulegen, v. 726.
ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην· ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ' ἐγὼ προςθήσομαι.
Als grund führt sie an, dass sie, als von keiner muller geboren, überall dem männlichen geschlechte den vorzug gebe, und daher die ermordung eines mannes schärfer als die einer frau ahnden werde. Darauf erklärt sie, dass auch wenn die stimmen gleich ausfallen, Orestes siegen solle, v. 733.
νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ισόψηφος κριθῇ.
Alsdann befiehlt sie die slimmsteine auszuschütten und richtig zu zählen. Nachdem dies geschehen ist, sagt sie v. 744.
ἀνὴρ ὁδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην. ἴσον γάρ ἐστι ταρίθμημα τῶν πάλων.
Die frage war nun, ob Athene den stein, den sie in der hand hielt, vor der abstimmung in die urne geworfen, und also mitgestimmt, oder ob sie ihn nach der abstimmung, und nachdem sich gleichheit der stimmen ergeben hatte, noch als ein übergewicht hinzugelegt hälle. Ich habe das erstere angenommen, theils weil Euripides in den angeführten stellen nur von gleichheit der stimmen spricht, theils weil diese bei dem von Demosthenes erwähnten gericht der zwölf göller vorausgesetzt ist, theils weil Lucian an zwei stellen ausdrücklich sagt, dass durch den slimmstein der Athene erst die ungleiche zahl zu einer gleichen erhoben werde; sodann aber auch, weil bei dem Aeschylus entweder die erklärung, dass bei gleichen stimmen Orestes siegen solle, oder das hinzulegen eines stimmsteins nach schon erfolgter stimmengleichheit nicht nur überflüssig sein, sondern das letztere auch die Erinyen kränken und beleidigen müsste, wogegen sie, wenn Orestes durch gleichheit der stimmen gesiegt hätte, keine ursache zur beschwerde gehrbt haben würden. Dieser ansicht setzt nun herr Schömann die grösstentheils schon von Müller gebrauchten gründe entgegen, dass Athene als die stifterin des gerichts nicht selbst mitstimmen könne; dass schon das futurum
προςθήσομαι
auf die vermuthung führe, sie wolle nicht sogleich den stimmstein abgeben; endlich dass sie mit dem hinzulegen ihres stimmsteines nach erfolgter stimmengleichheit nur noch durch ein symbolisches zeichen die gnade versinnlichen wolle, die den verbrecher von der strafe befreie. Da alles auf die frage ankommt, ob Athene ihren stimmstein vor oder nach der zählung der stimmen abgegeben habe, so wundert mich, dass herr Schömann ein recht schlagendes argument für seine meinung nicht mehr hervorgehoben hat, indem er fragen konnte, warum Athene, wenn sie den stimmstein vor der zählung abgebe, nicht sage
ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδε προςτίθημ᾽ ἐγώ.
Ob nun gleich herr Schömann s. 86. sagt, er verlange für jetzt weiter nichts, als dass ihm zugegeben werde, seine erklärung sei wenigstens möglich, so scheint er doch die regel, dass man nicht zu viel beweisen müsse, aus den augen gesetzt zu haben, indem er, ich darf wohl sagen nicht ohne dialektische spitzfindigkeit, weiter geht, und die entgegengesetzte ansicht als absurd darzustellen sucht. Da ich gesagt hatte, wenn Athene vor der zählung mitgestimmt hätte, würden die Erinyen keine ursache sich zu beschweren gehabt haben, erwiedert er s. 89. “wenn Athene es so machte, wie H. will, so hatten die Erinyen keine ursache sich zu beschweren: nun aber beschweren die Erinyen sich doch auf das heftigste sowohl gegen die Athene als gegen die richter: folglich muss es Athene nicht so gemacht haben, wie H. will. Allein die Erinyen lassen sich doch am ende versöhnen. dies würde aber, wie H. meint, unmöglich gewesen sein, wenn Athene es nicht so gemacht hätte, wie er will: folglich muss sie es so gemacht haben. Hier haben wir zwei regelrechte schlüsse gegen einander, woran die freunde dialektischer formen ihre freude haben mögen. Welcher ist nun richtig? Der zweite gewiss nicht: denn die behauptung, dass die versöhnung der Erinyen unmöglich gewesen sein würde, wenn Athene es anders, als H. will, gemacht hätte, hält nicht stich. Ihre versöhnung kommt nicht dadurch zu stande, dass Athene ihnen zeigt, wie sie doch eigentlich keinen grund zu zürnen hätten: vielmehr hören sie auf alle dergleichen vorstellungen gar nicht, und antworten darauf nur mit wiederholten klagen und vorwürfen: versöhnt aber werden sie durch das versprechen, dass dieser vorgang ihrem rechte für die zukunft keinen abbruch thun werde, dass sie fortwährend als hohe und mächtige gewalten geehrt werden sollen.” Diesen beweis kann ich nicht zugeben. Dass die Erinyen nicht durch das ergebniss des gerichts versöhnt werden, ob sie gleich sich demselben gefügt hallen, liegt in ihrem charakter, und war auch schon v. 725. angedeutet,
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Da ich aber die hinzulegung des stimmsteins der Athene nicht, wie herr Schömann, bloss als eine symbolische handlung angenommen hatte, so würden die Erinyen, denen angezeigt worden war, dass die stimmengleichheit den Orestes freisprechen sollte, es für wahren übermuth und hohn haben ansehen müssen, wenn Athene, nachdem die stimmengleichheit bereits für den Orestes entschieden hatte, noch ein übergewicht in die wagschale gelegt 'hätte. Dann hätten sie gerechte ursache zur beschwerde gehabt und wären mit recht unversöhnlich geblieben. “Aber auch der erste schluss ist nicht richtig: denn nicht darauf kommt es an, ob die Erinyen sich beschweren, sondern ob sie ursache dazu haben. Haben sie denn aber wirklich keine ursache, wenn Athene es so machte, wie H. will? 'Athene,' sagt er s. 198. ‘wenn sie vor der zählung ihren stein abgiebt, und nun bestimmt, bei gleichen stimmen solle Orestes siegen, macht nur eine billige bedingung für den möglichen fall gleicher stimmen, erscheint aber übrigens ganz unparteiisch, indem sie es bloss auf die stimmenzählung ankommen lässt.' Ganz unparteiisch erschiene sie, die ja deutlich und ausdrücklich ihre grössere zuneigung für den Orestes eben dort auspricht, wo sie erklärt für ihn stimmen zu wollen?” Warum nicht? Wer sagt: ich stimme für den Orestes: nun wollen wir sehen, ob die stimmen gleich ausfallen: geschieht dieses, so ist Orestes frei; erhalten die Erinyen eine mehrzahl von stimmen, so siegen sie: der zeigt zwar seinen wunsch, dass Orestes siege, aber keine parteilichkeit; denn er kann ja durch seine stimme nicht verhindern, dass andere stimmen, und vielleicht alle, für das gegentheil stimmen. "Wollte sie wirklich unparteiisch erscheinen, so musste sie sich der abstimmung unter den richtern ganz enthalten, und die sache allein der entscheidung dieser anheimstellen. Jetzt aber lässt H. sie zuerst eine ungerade zahl von richtern herbeiführen, was offenbar doch nur in der absicht zu geschehen scheinen musste, dass nicht stimmengleichheit, und somit eine schwankende entscheidung, sondern eine bestimmte mehrheit entweder für den Orestes oder für die Erinyen herauskommen möchte.” Nein. Denn da nach meiner auf alle zeugnisse gegründeten ansicht die gleichheit der stimmen nur unter der voraussetzung, dass Athene mitstimmte, möglich war, musste ich ausser ihr die zahl der richter ungerade annehmen. "Dann aber lässt er sie doch wieder sich selbst den richtern zugesellen" (nicht wieder: denn es war ja von vorn herein angenommen), “und so eben hierdurch die möglichkeit einer schwankenden entscheidung herbeiführen, für welchen fall sie dann im voraus eine für den Orestes günstige anordnung trifft; und jenes thut sie, nachdem sie selbst kurz vorher erklärt hat, 463.
οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας.
Diesen widerspruch freilich zwischen dem, was sie sagt und was sie thut, sucht H. durch die erklärung zu beseitigen, nicht das richteramt überhaupt habe sie abgelehnt, sondern das aml, allein zu richten. Aber, wenn es mir erlaubt ist gegen ihn zu sagen, was er selbst gegen Müller gesagt hat, er thut hier, was man in der technischen sprache einen salz erschleichen nennt. Athene erklärt schlechthin, es komme ihr nicht zu, den streit zu schlichten: ob allein oder in verbindung mit andern, davon sagt sie kein wort, und wenn sie nun dennoch sich unter die zur schlichtung des streites berufenen richter mischt, so thut sie offenbar etwas, was ihr, nach ihrer obigen erklärung, nicht zukam.” Auch das kann ich nicht zugeben. Orestes halle v. 460. die Athene gebeten, die sache zu entscheiden:
σὺ δ', εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην· πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ' αἰνέσω.
Auf diese worte, mit denen er offenbar ihr allein die entscheidung anheimstellt, antwortet sie,
τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἢ εἴ τις οἴεται τόδε βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας.
Daraus folgt keineswegs, dass sie sich nicht unter die richter mischen könne; vielmehr lehnt sie bloss das ab, was Orestes gefordert hatte, sie selbst solle die sache entscheiden. Nach ihrem ausspruche hätte sie ja auch menschliche richter nicht einsetzen können, da sie die sache für schwieriger erklärt hatte, als dass sie von menschen geschlichtet werden könnte. “Dazu aber erscheint sie nicht nur nicht unparteiisch, sondern entweder hinterlistig oder thöricht. Sah sie nämlich vorher, dass ohne ihre einmischung die richter den Orestes mit der mehrheit einer slimme verdammen würden, und legte deswegen ihren stein hinzu, um eine gleichheit, die ohne dies nicht statt finden würde, hervorzubringen, so mochte sie, indem sie nun erklärte, dass bei stimmengleichheit Orestes losgesprochen werden sollte, den Erinyen immerkin eine billige bedingung zu machen scheinen für einen fall. der eben so gut nicht eintreten als eintreten könnte; in der that aber hinterging sie die Erinyen, indem sie für den gewissen und ihr schon bekannten ausgang eine bedingung feststellte, die diese sich offenbar nur unter der voraussetzung gefallen lassen konnten, dass der ausgang ungewiss sei. Sah sie selbst aber nicht vorher, wie die richter stimmen würden, so handelte sie thöricht, wenn sie bei ihrer eigenen überzeugung, dass Orestes nicht zu strafen sei, sein schicksal dennoch von der entscheidung der durch die Erinyen möglicher weise eingeschüchterten und überhaupt, wie sie es selbst ausgesprochen, hat, zur richtigen beurtheilung eines solchen falles wenig befähigten menschen abhängig machie, und es darauf ankommen liess, ob den von ihr selbst für nicht strafbar erkannten doch nicht vielleicht alle, oder wenigstens eine so überwiegende mehrzahl strafbar finden würde, dass ihr lossprechender stein ihm nichts helfen könnte.” Hierin kann ich nur ein sophisma erkennen, das herr Schömann durch ein untergeschobenes voraussehen der Athene zu stande gebracht hat, ohne daran zu denken, dass bei der annahme jenes voraussehens die Athene sich auch nach der von ihm aufgestellten erklärung der hinterlist schuldig machen würde. Denn auch wenn die Areopagiten allein stimmen und Athene den erfolg voraus weiss, täuscht sie die Erinyen mit der hoffnung, dass sie die mehrheit der stimmen für sich erhalten werden. Sieht sie aber den erfolg nicht voraus, so müsste man es ja ebenfalls thöricht finden, dass sie den Areopagiten, zumal wenn man sich diese eingeschüchtert denkt, die entscheidung durch abstimmung überliesse. Doch alles dieses habe ich bloss angeführt, weil herr Schömann in seiner beweisführung zu weit gegangen ist. Im ganzen hat herr Schömann Müllers darstellung sehr schön und scharfsinnig, obwohl im grunde aus modernen gesichtspuncten vertheidigt. Die hauptmomente sind diese. Athene stifte bloss das gericht, das über diesen und ähnliche fälle entscheiden solle, und dürfe daher nicht selbst unter den richtern sein. Ferner dass die hälfte der Areopagiten für den Orestes, die andere hälfte gegen ihn stimme, zeige an, dass menschliches urtheil nicht im stande sei das recht zu finden; wogegen wenn die gleichheit der stimmen durch das mitstimmen der Athene entstände, das menschliche urtheil sich dahin aussprechen würde, dass die motive zur verurtheilung des Orestes stärker als zu seiner lossprechung wären. Endlich dass Athene den ausschlag gebe, nachdem durch die stimmengleichheit der Areopagiten die unmöglichkeit, nach menschlichem ermessen für oder wider zu entscheiden, dargethan sei, das zeige an, welches von beiden urtheilen vor der göttlichen güte und weisheit gültig erscheine. Mag diese erklärung auch der sache nach richtig sein: dürfen wir sie deswegen dem Aeschylus unterlegen? Wie kommt es, dass er davon durchaus keine andeutung giebt, sondern vielmehr da, wo der passendste ort dazu war, die Athene als grund, warum sie für den Orestes stimme, bloss das angeben lässt, dass sie als von keiner muller geboren überall dem männlichen geschlechte den vorzug gebe, und deshalb nicht die tödtung einer frau der ermordung eines mannes gleich achten werde? Wenn wir nun hier, wo es erwartet werden konnte, keine spur finden, dass der dichter an die göttliche güte und weisheit gedacht habe, welchen grund haben wir anzunehmen, dass ihm etwas darauf angekommen sei, ob die gleichheit der stimmen durch die Areopagiten allein, oder durch das mitstimmen der Athene sei bewerkstelligt worden? Ich führe das nicht als ein argument gegen herrn Schömanns darstellung an, sondern nur um zu verhüten, dass dem Aeschylus nicht untergeschoben werde wovon er nichts sagt. Noch zu einer andern frage aber findet man sich veranlasst. Athene, meint herr Schömann, gebe durch das hinzulegen ihres steins nach der zählung symbolisch ein sinnliches zeichen ihrer beistimmung. Thäle sie das, so wäre es gänzlich gegen die gewohnheit der alten tragödie, dass sie davon nichts sagt. Denn was sie sagt ist bloss dieses v. 744. ‘Orestes ist freigesprochen: denn die stimmen sind gleich.' Hier also hälle sie, wenn jene behauptung zugegeben werden soll, sagen müssen
ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδε προςτίθημι ἐγώ
. Wir werden daher wohl jene symbolische handlung bloss für eine zu gunsten der aufgestellten erklärung gemachte erfindung anzusehen haben. Wollte jemand jetzt den von Aeschylus behandelten stoff zum inhalt einer tragödie machen, so müsste man es sehr loben, wenn er die von herrn Schömann sehr schön und geistreich entwickelten gedanken durchführte. Hier aber haben wir es nicht mit dem zu thun, was uns nach den philosophisch-ästhetischen ansichten unserer zeit schön und zweckmässig erscheint, sondern mit dem, was uns von einem volke noch übrig ist, das vor länger als zweitausend jahren eine für uns unerreichbare höhe der kunst, aber auf andern wegen, als wir aufzusuchen oder uns zu bahnen gewohnt sind, erstiegen halle. Wer daher nicht moderne ansichten, wie sehr sie auch der sache angemessen scheinen mögen, in den Aeschylus hineintragen, sondern das, was bei ihm geschrieben steht, als von ihm geschrieben annehmen will, der wird nichts anderes finden können, als was ich in der recension von Müllers Eumeniden, und nicht zuerst, gesagt habe. Denn klar steht es auch von dem scholiasten zu v. 727. mit folgenden worten geschrieben,
ἐγὼ προςθήσω τὴν ἐσχάτην ψῆφον, ᾖ, ὅταν ἴσαι γένωνται, νικᾷ ὁ κατηγορούμενος
.]
mvp-comment-539-1
θυμῷ:
θυμῶ
Rob.
mvp-comment-540-1
οὐ:
καὶ
pro
οὐ
per errorem Ald. Turn.
mvp-comment-541-1
κτανούσης:
κτατούσης
Turn.
mvp-comment-542-1
ἐκβάλλεθ᾽:
ἐκβάλεθ'
Flor.
mvp-comment-543-1
πάλους:
πάλος
vitium ed. Vict. Cant.
mvp-comment-544-1
ὅσοις:
ίσοις
Flor.
mvp-comment-545-1
ἆρ᾽ ὁρᾷς:
ἀλλ' ὁρᾶς
Par.
mvp-comment-546-1
speaker: Hunc et sequentem versum libri continuant Furiis. Versum 738. Oresti tribuendum esse vidit Abreschius. Pervulgatum est
ἀγχόνην
non a solis mulieribus commemorari. V. Eur. Bacch. v. 246. Heracl. v. 247. Aristoph. Acharn. v. 125.
mvp-comment-547-1
ἔρρειν:
ἔροιν
G.
ἔριν
Ald.
mvp-comment-548-1
speaker: Huic versui lineola praefixa est in M. Omittunt personae notam G. Ven. Flor. Ald. Rob. (sic Rob.) Turn. haec Furiis continuantes. Male Wellauerus versus 740. 741. Oresti, 742. 743. Furiis tribuit, nec melius Wieselerus omnes Oresti tribuendos putavit. Apollinis esse hos quattuor versus intellexerat Victorius.
mvp-comment-549-1
ψήφων:
ξιφων
pro
ψήφων
Ven.
mvp-comment-550-1
τὸ μὴ ἀδικεῖν:
τὸ μὴ ἀδικεῖν
libri.
τὸ μὴ δικεῖν
scribebatur inde a Cantero.
mvp-comment-551-1
γίγνεται: Libri
γίνεται
.
mvp-comment-552-1
βαλοῦσά:
Βαλοῦσα
ad
ψῆφον
relatum est, quoniam intelligitur
βαλὼν τὴν γνώμην εἷς ψηφιζόμενος
. V. Opusc. VI. 2. p. 95. VII. p. 22. Lobeckio Paralip. p. 165.
ψῆφος βαλοῦσα
non aliter dici videtur quam
φρυκτωρία τοὶς ἐξ βαλοῦσα
in Ag. v. 33. id est
εὐβολοῦσα
,
εὐτυχοῦσα
, imagine a tesserarum iactu prospero repetita. Non probo.
mvp-comment-553-1
ὤρθωσεν:
ὄρθωσεν
Rob.
ὤρθωσαν
G. Ald.
mvp-comment-554-1
ἀνὴρ:
ἀνὴρ
Farn.
mvp-comment-555-1
ὅδ᾽:
ὁ
Porsonus, et sic Ven. Flor.
δ'
M. Aug. G. Ald. Rob. Turn.
mvp-comment-556-1
σώσασα:
σώσα
, altero
σα
supra adscripto, M.
mvp-comment-557-1
κατῴκισάς με:
κατῴκοισάς με
G.
mvp-comment-558-1
ἀνὴρ:
αρ'ο
Rob.
ἀνὴρ
ceteri.
mvp-comment-559-1
χρήμασιν: Praeter necessitatem Dorvillius ad Char. p. 197. putabat scribendum esse
κτημάτων
.
mvp-comment-560-1
τρίτου:
τρίτον
Ven. Farn.
mvp-comment-561-1
ὃς:
ὃν
pro
ὃς
Ven. Flor.
ὁ καὶ
Aug.
mvp-comment-562-1
χώρᾳ τῇδε:
ἐγὼ δὲ τῆδε χώρα
Ven.
mvp-comment-563-1
τὸ λοιπὸν:
τολοιπὸν
Ven. Farn.
mvp-comment-564-1
πλειστήρη χρόνον:
πλειστήρη χρόνον
Μ. Ven. Rob. et, ut videtur, Flor. Farn.
πληστήρη χρόνον
Aug.
πλεισθήρῃ χρόνῳ
G. Ald.
πλεισθήρη χρόνον
Turn.
mvp-comment-565-1
ὁρκωμοτήσας:
ὁρκαμοτήσας
Rob.
mvp-comment-566-1
μήτοι:
μή τι γ'
vel
μήτοι
Ven.
ἔπειτα
Par.
μή
, omisso
τοι
Aug.
mvp-comment-567-1
πρυμνήτην:
πρυμνήτων
, ut videtur, Ven.
mvp-comment-568-1
ἐποίσειν:
ἐποίσειν
Μ. Aug. Ven. Flor. Rob.
ἐποίσεις
Par.
ἐπείσειν
, syllaba
πει
punctis notata, et supra scripto
σοί
, G.
ἐσήσειν
Ald. Turn. Euripides Suppl. v. 1190. contulit Stanleius,
ὁ δ᾽ ὅρκος ἔσται, μή ποτ' Αργείους χθόνα εἰς τήνδ' ἐποίσειν πολέμιον παντευχίαν, ἄλλων τ' λόντων ἐμποδὼν θήσειν δόρυ.
Imitatus est Aeschylum Euripides etiam v. 1205. seqq.
mvp-comment-569-1
ἡμεῖς:
ὑμεῖς
Ald.
mvp-comment-570-1
παρβαίνουσι:
παρμένουσι
Par.
προβαίνουσι
Flor.
παρβαίνουσι
Ald.
mvp-comment-571-1
ἀμηχάνοισι:
ἀμηχάνοισι
Ven. Flor. Rob. Τurn.
ἀμηχάνοις
M. Aug. G. Ald.
mvp-comment-572-1
πράξομεν:
παρέξομεν
Aug. Post
δυςπραξίαις
recte interpunxit Turnebus. Iungenda sunt
πράξομεν ὡς μεταμέλῃ
, operam dabo ut paeniteat. Quoniam autem dativus
παρβαίνουσι
iam paene memoriae audientium excidisse debebat, propterea poeta eum repetit per pronomen
αὐτοῖσι
.
mvp-comment-573-1
παρόρνιθας:
παρ' ὄρνιθας
G. Farn. Ald. Turn.
mvp-comment-574-1
μεταμέλῃ:
μεταμέλῃ
Turn.
μεταμέλη
M. G. Rob. et ad ultimam syllabam supra adscripto
οι
et Ven.
οι
Flor.
μεταμένη
Ald.
mvp-comment-575-1
ὀρθουμένων:
ὀρθουμένων
M. Aug. G. Ven. Flor. Ald. Rob.
ὀρθουμένοις
propter sequentes dativos Farn. Turn. Intelligitur
ὀρθουμένων τῶν πραγμάτων
.
mvp-comment-576-1
ἀεὶ:
ἀεὶ
M. Aug. G. Flor. Ald. Rob.
αἰεὶ
Ven. Turn.
mvp-comment-577-1
συμμάχῳ:
σύμμαχον
ante correctionem G.
mvp-comment-578-1
καὐτοί γ᾽ ἂν ἡμεῖς εἶμεν εὐμενέστεροι: Libri
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμὲν εὐμενέστεροι
, nisi quod
εὐμενέτεροι
Αld.
ἀσμενέστεροι
Rob. Porsonus
ἐσμεν
obelo notavit. Heathius
ἐσόμεθ'
existimaverat. scribendum esse. Videtur potius Aeschylus ita scripsisse, nam offendit etiam
αὐτοῖσιν
in principio enuntiati collocatum,
καὐτοί γ᾽ ἂν ἡμεῖς εἶμεν εὐμενέστεροι
.
mvp-comment-579-1
καὶ χαῖρε· καὶ σὺ: Male vulgo
καὶ χαῖρε καὶ σὺ
sine interpunctione continuantur. Scribendum
καὶ χαῖρε· καὶ σὺ καὶ
et quae sequuntur.
mvp-comment-580-1
NA: Relinquunt scenam Orestes et Apollo. Remanere Areopagitas ostendit v. 936.
ή τάδ' ἀκούετε, πόλεως φρούριον
.