Search the Perseus Catalog for:

View: By Commline

← Previous Next →

470-cont4

Athena draws from 476 ff. the conclusion: if they remain and do not win, their wrath is terrible, and sending them away at once is not even possible (namely, if Orestes stays here). To this fits δυσπήμα grievous suffering< ν n> τα ta with reference to the first (Scaliger; supported by δυσκύμαντα hard to steer Ag. 653 ) and ἀμηχάνως τ᾽ ἔχει and is in a helpless state (Dindorf after Butler, who ἀμυ amu. ἔχει has) with reference to the second. But since the scholiast explains: πέμπειν αὐτὰς ἀμηνίτως δυσχερές ἐστιν ἐμοί to send them away without wrath is difficult for me, a reading diverging more strongly from M has been suspected here, although δυσχερές difficult corresponds to ἀμηχάνως helplessly, and ἀμηνίτως without wrath can be an addition ( ὀξυμηνίτου of sharp wrath above at 475; ἀμηνίτως without wrath Ag. 1036 ).

Ἀμφότερα both: so - ~~ Pers. 491 . 720; cf. μαρτύρια παρῆν witnesses were present in the same verse position Eum. 797 (and μαρτύριά τε and witnesses in another position immediately at 485); also (Dindorf, Poetae scaenici⁵, Preface 35) Hik. 259

τἀπὶ τάδε κρατῶ

I have power over these matters

, 388 ἐγγύτατα γένους nearest of kin.

Eumenides. Aeschylus. ed. Friedrich Blass. Berlin. 1907.

Current edition Experimental

Kommentar zu den Eumeniden (OCR draft) (German) (German commentary on Aeschylus' Eumenides by Friedrich Blass, 1907.)

Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.

Editions (12)

Εὐμενίδες First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 490-565 focus

str. 1

Χορός

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα <τε¹> καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ² συναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

499

ant. 1

Χορός

οὐδὲ³ γὰρ⁴ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
500

ψει κότος τιν᾽⁵ ἐργμάτων:

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽⁶ οὐ βέβαια τλά-

μων [δέ τις⁷] μάταν παρηγορεῖ.

508

str. 2

Χορός

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ⁸ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

517

ant. 2

Χορός

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν⁹ καθήμενον:

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει¹⁰

καρδίαν <ἂν¹¹> ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
525
526

str. 3

Χορός

μήτ᾽ ἀνάρχετον¹² βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ¹³ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽¹⁴
530

ἄλλᾳ¹⁵ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας¹⁶ μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως:

ἐκ δ᾽ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος¹⁷

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

538

ant. 3

Χορός

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας:

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς:

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων
545

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτί-

μους δόμων¹⁸ ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

550

str. 4

Χορός

ἑκὼν δ᾽¹⁹ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται:

πανώλεθρος <δ᾽²⁰> οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν²¹

ἄγοντα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας²²

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

558

ant. 4

Χορός

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν <ἐν²³> μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε²⁴ δίνᾳ:

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,²⁵
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν²⁶ οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν:

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος, ᾆστος.²⁷
565
566

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ τ᾽²⁸ οὖν διάτορος²⁹ <αἰθέρος³⁰> Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τούσδ᾽,³¹ ὅπως ἂν εὖ διαγνωσθῇ³² δίκη.³³

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον—ἔστι γὰρ νόμῳ³⁴³⁵

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ³⁶ καὶ δόμων ἐφέστιος³⁷

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιοσ—

καὶ ξυνδικήσων αὐτός: αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ³⁸ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως <τ᾽³⁹> ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.⁴⁰

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει⁴¹ πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι⁴² μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.⁴³
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός

τοιγὰρ⁴⁴ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.⁴⁵

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα:

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽⁴⁶ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι⁴⁷ Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ⁴⁸ πιφαύσκω δ᾽ ὔμμ᾽⁴⁹ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν⁵⁰ πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας⁵¹ γάρ νιν⁵² ἠμποληκότα

†τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον⁵³ εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ⁵⁴ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν†,⁵⁵⁵⁶⁵⁷ ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ⁵⁸ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

640

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ:
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε⁵⁹ πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδαι μὲν ἂν λυθεῖεν,⁶⁰ ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,⁶¹
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος:

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν⁶² πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε⁶³ καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων⁶⁴ μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα:

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι⁶⁵

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;⁶⁶

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου⁶⁷ τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρῴσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου:

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός: πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ⁶⁸ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

674

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων⁶⁹

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε,⁷⁰ ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν⁷¹ τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον⁷² τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ Ἄρειος: ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ʼδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,⁷³

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾽πικαινούντων⁷⁴ νόμους.

κακαῖς <δ᾽⁷⁵> ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε⁷⁶ δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,⁷⁷

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν⁷⁸ οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν: ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους⁷⁹ τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
711

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε⁸⁰ χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.⁸¹

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις:

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν⁸² δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε⁸³ δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς⁸⁴ καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν⁸⁵ βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος⁸⁶ οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην:

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

744

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745

Ὀρέστης⁸⁷

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.⁸⁸⁸⁹

Ἀπόλλων⁹⁰

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ᾽δικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται⁹¹ μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽⁹² ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην:

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα⁹³ τοὺς ἐμοὺς δόμους,
755

γαίας⁹⁴ πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με: καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Ἀργεῖος ἁνὴρ⁹⁵ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
760

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σῴζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι⁹⁶ †πράξομεν⁹⁷ δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος:

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ⁹⁸ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς⁹⁹ ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς:
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

778

str. 1

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.¹⁰⁰

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας,¹⁰¹ σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον:¹⁰² ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν¹⁰³ ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.¹⁰⁴

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι:¹⁰⁵ δύσοιστα.

πολίταις ἔπαθον:
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

793

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε¹⁰⁶ μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾽ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν:

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας¹⁰⁷ αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε μηδὲ τῇδε γῇ
800

βαρὺν κότον σκήψητε,¹⁰⁸ μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι †δαιμόνων σταλάγματα,¹⁰⁹¹¹⁰¹¹¹

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.¹¹²

808

ant. 1

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.¹¹³

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ¹¹⁴

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ¹¹⁵

ἄφορον: ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,¹¹⁶
815

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος¹¹⁷

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.¹¹⁸

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι: δύσοιστα¹¹⁹

πολίταις ἔπαθον:
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

823

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν στήσητε¹²⁰ δύσκηλον χθόνα.

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;
825

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος¹²¹ μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος:

ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ: σὺ δ᾽ εὐπιθὴς¹²² ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ᾽κβάλῃς ἔπη χθονί,¹²³
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί:

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽¹²⁴ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835

ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.

837

str. 2

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς¹²⁵ οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.¹²⁶

πνέω τοι μένος ἅπαντά¹²⁷ τε κότον.
840

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;¹²⁸

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ: ἀπὸ γάρ με τι-
845

μᾶν¹²⁹ δαναιᾶν¹³⁰ θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.¹³¹

848

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι: γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῷ¹³² μὲν <εἶ¹³³> σὺ κάρτ᾽ ἐμοῦ σοφωτέρα,

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε: προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξει παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσων¹³⁴ παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις¹³⁵ ἐμμανεῖς θυμώμασι,
860

μήτ᾽,¹³⁶ ἐξελοῦσ᾽¹³⁷ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται¹³⁸ δεινὸς εὐκλείας ἔρως:
865

ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.

τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

870

ant. 2

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.¹³⁹

οἰοῖ δᾶ, φεῦ.

τίς μ᾽ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;¹⁴⁰
875

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ: ἀπὸ γάρ με τι-

μᾶν δαναιᾶν¹⁴¹ θεῶν

δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.¹⁴²
880
881

Ἀθηνᾶ

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν: εἰ δὲ μὴ θέλεις¹⁴³ μένειν,

οὔ τἂν¹⁴⁴ δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τιν᾽ ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ¹⁴⁵ χθονὸς
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Εὐμενίδες Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926.) — 490-565 focus

Χορός

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδʼ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς·
495

πολλὰ δʼ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

499

Χορός

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδʼ ἐφέρ-
500

ψει κότος τις ἐργμάτων—

πάντʼ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δʼ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
505

ἄκεά τʼ οὐ βέβαια τλά-

μων δέ τις μάταν παρηγορεῖ.

508

Χορός

μηδέ τις κικλῃσκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτʼ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τʼ Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχʼ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτʼ, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

517

Χορός

ἔσθʼ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει

καρδίαν ἂν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θʼ ὁμοί-

ως ἔτʼ ἂν σέβοι δίκαν;
525

526

Χορός

μήτʼ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλʼ
530

ἄλλᾳ δʼ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δʼ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δʼ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

538

Χορός

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας·

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων
545

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτί-

μους δόμων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

550

Χορός

ἑκὼν δʼ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος δʼ οὔποτʼ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν

ἄγοντα πολλὰ παντόφυρτʼ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

558

Χορός

καλεῖ δʼ ἀκούοντας οὐδὲν ἐν μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπʼ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτʼ αὐχοῦντʼ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδʼ ὑπερθέοντʼ ἄκραν·

διʼ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετʼ ἄκλαυτος, αἶστος.
565

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ τʼ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τούσδʼ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον—ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδʼ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδʼ ἐγὼ καθάρσιος—

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δʼ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δʼ εἴσαγε
580

ὅπως τʼ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτʼ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δʼ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς

τὴν μητέρʼ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δʼ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδʼ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σʼ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δʼ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γʼ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλʼ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλʼ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθʼ. ἀρωγὰς δʼ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρʼ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δʼ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δʼ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σʼ ἔθρεψʼ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον· ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα.

ἀλλʼ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδʼ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδʼ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως,—μάντις ὢν δʼ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτʼ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθʼ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δʼ ὔμμʼ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστʼ Ἀμαζόνος,

ἀλλʼ ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τʼ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστʼ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δʼ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασʼ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

640

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
640

αὐτὸς δʼ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δʼ ἀκούειν ταῦτʼ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδʼ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δʼ ἐπειδὰν αἷμʼ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστʼ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δʼ ἄλλα πάντʼ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδʼ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμʼ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτʼ ἐν Ἄργει δώματʼ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθʼ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δʼ ὁ θρῴσκων, ἡ δʼ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτʼ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδʼ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλʼ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θʼ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδʼ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδʼ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδʼ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

674

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδʼ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δʼ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσʼ, ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων

ἠκούσαθʼ ὧν ἠκούσατʼ, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτʼ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δʼ Ἄρειον τόνδʼ, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θʼ, ὅτʼ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδʼ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δʼ ἔθυον, ἔνθεν ἔστʼ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τʼ Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τʼ ἦμαρ καὶ κατʼ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ʼπιχραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δʼ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθʼ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτʼ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτʼ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτʼ ἐν Σκύθῃσιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτεινʼ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

711

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδʼ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλʼ αἱματηρὰ πράγματʼ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δʼ οὐκέθʼ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδʼ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλʼ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δʼ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτʼ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντʼ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχʼ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδʼ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδʼ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην.

ψῆφον δʼ Ὀρέστῃ τήνδʼ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μʼ ἐγείνατο,

τὸ δʼ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δʼ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δʼ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθʼ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτʼ ἐπέσταλται τέλος.

744

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβʼ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρʼ ὁρᾷς τάδε;
745

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματʼ, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετʼ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ʼδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δʼ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τʼ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδʼ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους.

γαίας πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σῴζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τινʼ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντʼ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμʼ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δʼ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθʼ ἅπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοὶ κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

793

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθʼ, ἀλλʼ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθʼ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν·

ἀλλʼ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θʼ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτʼ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε μηδὲ τῇδε γῇ
800

βαρὺν κότον σκήψητε, μηδʼ ἀκαρπίαν

τεύξητʼ, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπʼ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπʼ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

808

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δʼ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
815

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι πολίταις·

δύσοισθʼ ἅπαθον.
820

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

823

Ἀθηνᾶ

οὐκ ἔστʼ ἄτιμοι, μηδʼ ὑπερθύμως ἄγαν

θεαὶ βροτῶν κτίσητε δύσκηλον χθόνα.
825

κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;

καὶ κλῇδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν,

ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·

ἀλλʼ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δʼ εὐπιθὴς ἐμοὶ

γλώσσης ματαίας μὴ ʼκβάλῃς ἔπη χθονί,
830

καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς

κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος

ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·

πολλῆς δὲ χώρας τῆσδʼ ἔτʼ ἀκροθίνια

θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835

ἔχουσʼ ἐς αἰεὶ τόνδʼ ἐπαινέσεις λόγον.

837

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
840

οἶ οἶ δᾶ, φεῦ.

τίς μʼ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς ;

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-
845

μᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρʼ οὐδὲν ἦραν δόλοι.

848

Ἀθηνᾶ

ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.

καὶ τῷ μὲν εἶ σὺ κάρτʼ ἐμοῦ σοφωτέρα·

φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850

ὑμεῖς δʼ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα

γῆς τῆσδʼ ἐρασθήσεσθε· προυννέπω τάδε.

οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος

ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν

ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855

τεύξῃ παρʼ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,

ὅσων παρʼ ἄλλων οὔποτʼ ἂν σχέθοις βροτῶν.

σὺ δʼ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς

μήθʼ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας

νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,
860

μήτʼ, ἐξελοῦσʼ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,

ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη

ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.

θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,

ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865

ἐνοικίου δʼ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην

τοιαῦθʼ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,

εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην

χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.

870

Χορός

ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870

ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,

φεῦ, ἀτίετον μύσος.

πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.

οἶ οἶ δᾶ, φεῦ.

τίς μʼ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;
875

θυμὸν ἄιε, μᾶτερ

Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-

μᾶν δαναιᾶν θεῶν

δυσπάλαμοι παρʼ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
880

881

Ἀθηνᾶ

οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,

ὡς μήποτʼ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ

θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν

ἄτιμος ἔρρειν τοῦδʼ ἀπόξενος πέδου.

ἀλλʼ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας;
885

γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,

σὺ δʼ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,

οὔ τἂν δικαίως τῇδʼ ἐπιρρέποις πόλει

μῆνίν τινʼ ἢ κότον τινʼ ἢ βλάβην στρατῷ.

ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς
890

εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.

Εὐμενίδες (1518 edition; OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides, 1518 edition. VLM-assisted OCR with native lineation and automated correspondence to the Smyth edition.) — 490 focus

Χορὸς Εὐμενίδων

νῦν καταστροφαὶ νέων θεσμίων, ἐγκρατή-

σει δίκα καὶ βλάβα τοῦδε μιξοκτόνος.

πάντας ἤδη τόδ' ἔργον αἰχμίᾳ σωφρονήσει βροτούς,
455

πολλὰ δ' ἔτυμα παιδότρωτα πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν· μετὰ δ' αὖθις ἐν χρόνῳ. οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

Χορὸς Εὐμενίδων

μαινάδων τῶν δ' ἐφέρψει κόρος τίς ἐργμάτων,

πάντ' ἐφήσω μόρον. πεύσεται δ' ἄλλος ἄλλοθεν.

προφωνῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ
460

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων· ἄκετ' οὐ βεβαία, τλά-

μων δέ τις μάταν παρηγορεῖ. μηδέ τις κικλησκέτω

Χορὸς Εὐμενίδων

ξυμφορᾷ τετυμμένος. τό τ' ἔπος θροούμενος.

ἰὼ δίκα. ἰὼ θρόνοι τ' ἐριννύων.

ταῦτά τις τάχ' ἂν πατὴρ ἤτε κῦσα νεοπαθὴς,
465

οἶκτον οἰκτίσαιτ' ἐπεὶ δὴ πιτνεῖ δόμος δίκας,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δειμαίνει καθήμενον. ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει. τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἀνατρέφων. ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-
470

ως ἔτ' ἂν σέβοι δίκας μήτ' ἀνάρχατον βίον,

Χορὸς Εὐμενίδων

μήτε δεσποτούμενον. αἰνέσης,

ἅπαντι μέτρῳ τὸ κράτος. θεὸς ὤπασεν, ἄλλα

δ' ἄλλα διεφορεύει. ξύμμετρον δ' ἔπος λέγω.

δυσσεβείας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως,
475

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 90

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐκ δ᾽ ὑγιείας φρενῶν. ὁ πᾶσι φίλος, καὶ

πολύευκτος ὄλβος. ἐς τὸ πᾶν δέ τοι λέγω.

Χορὸς Εὐμενίδων

βωμὸν αἴδεσαι δίκας. μὴ δέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς.

ποινὰ γὰρ ἐπέσται. κύριον μένει τέλος.
480

πρὸς τάδε τις τοκέων. σέβας εὖ προτίων.

καὶ ξενοτίμους δωμάτ᾽ ἀνεπιστροφάς. αἰ-

δόμενός τις ἔστω. ἐκ τῶν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ.

Χορὸς Εὐμενίδων

δίκαιος ὢν, οὐκ ἄνολβος ἔσται.

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο,
485

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παραιβάταν.

τὰ πολλὰ παντόφυρτον ἄνευ δίκας.

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν.

λαῖφος ὅτ᾽ ἂν λάβῃ πόνος θραυομένας κεραίας.

Χορὸς Εὐμενίδων

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν μέσᾳ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ.
490

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμοργῷ

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμηχάνοις.

δύαις λέπαδνον οὐδ᾽ ὑπέρθεον τ᾽ ἄκραν.

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον. ἕρματι πρὸς βαλὼν

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος ἄϊστος (δίκας
495

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε κήρυξ, καὶ στρατὸν κατεργάθου.

ἥ τ᾽ οὖν διάτορος τυρσηνικὴ.

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη.

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου.
500

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς,

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον.

καὶ τόνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἄναξ ἄπολλον ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τῷδε σοι μέτεστι πράγματος λέγε.
505

m ii

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον, ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ' ἀνήρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τῷδ' ἐγὼ καθάρσιος

καὶ ξυνδικήσων αὐτὸς αἰτίαν ἔχω

τῆς τοῦδε μητρός, τοῦδε φόνου. σὺ δ' εἴσαγε
510

ὅπως ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων,

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορὸς Εὐμενίδων

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
515

ἔπος δ' ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς,

τὴν μητέρ' εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἓν μὲν τόδ' ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

ἐπευχομένῳ, τόνδε κομπάζεις λόγον.
520

Χορὸς Εὐμενίδων

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ' ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέξω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών,

Χορὸς Εὐμενίδων

πρὸς τοῦ δ' ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
525

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἀλλ' ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ,

Χορὸς Εὐμενίδων

νεκροῖσι νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών;

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτων.
530

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε,

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορὸς Εὐμενίδων

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ' ἐλευθέρα φόνῳ,

Ὀρέστης

τί δ' οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορὸς Εὐμενίδων

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
535

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 91

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι.

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς γάρ τ’ ἔθρεψεν ἐντός ὦ μιαιφόνε.

ζώνης ἀπαύχη μητρὸς αἷμα τὸ φίλτατον.

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι

ἄπολλον. εἰ σφέ συνδίκῃ κατέκτανον.
540

δρᾶσαι γὰρ ὥς πέρ ἐστιν οὐκ ἀρνούμεθα.

ἀλλ’ εἰ δικαίως, εἴτε μὴ, τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ· τὸ δ’ αἷμα κρῖνον ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόν δ’ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις δ’ ὢν οὐ ψεύσομαι.
545

ἐπώποτ’ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι·

ὃ μὴ κελεύσει Ζεὺς ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ’ ὅσον σθένει μαθεῖν.

βουλὴ πιφαύσκω δ’ ὔμμ’ ἐπισπέσθαι πατρός
550

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον,

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς εἶπας λέγεις σὺ τόνδε χρησμὸν ὤπασε.

φράζειν ὀρέστῃ τῷδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα, μητρὸς μηδαμῶ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
555

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον.

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὔτι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥς τ’ ἀμαζόνος.

ἀλλ’ ὡς ἀκούσῃ παλλάς οἵτ’ ἐφήμενοι.

ψήφῳ διαρεῖν τόδε πράγματος πέρι.
560

ἀπὸ στρατείας γάρ μιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ’ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη.

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπιτέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν ἐν δ’ ἀτέρμονι.

κόπτει πεδήσασ’ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
565

m iij

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀπόλλων

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὕτως εἴρηται μόρος.

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον ὡς δηχθῇ λεώς.

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορὸς Εὐμενίδων

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ.
570

αὐτὸς δ' ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις.

ὑμᾶς δ' ἀκούειν τά τ' ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα στύγη θεῶν,

πέλας μὲν ἂν λύσειεν ἔτι τὲ δ' ἄκος.
575

καὶ χάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος.

ἀνδρὸς δ' ἐπεὶ δ' ἂν αἷμ' ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ' ἀνάστασις,

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησε πατήρ,

ἐμός, τὰ δ' ἄλλα πάντ' ἄνω καὶ κάτω
580

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἆσθμαίνω μένει.

Χορὸς Εὐμενίδων

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ' ὑπερδικεῖς ὅρα.

τὸ μητρὸς αἷμ' ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ.

ἔπειτ' ἐν ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημοίοις.
585

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται.

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ' ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ' ὁ θρώσκων, ἡ δ' ἄπρ' ξένῳ ξένη
590

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριος δὲ τὸ δέσοι διεξελόγω.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρὸς πέλας,

μάρτυς πάρεστι παῖς ὀλυμπίου διός,

οὐδ' ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη.
595

Ἀπόλλων

ἀγ' οἷον ἔρνος. ὅτις ἂν τέκοι θεὸς,

ἐγὼ δὲ παλλὰς τ' ἄλλα θ' ὡς ἐπίσταμαι.

τὸ σὸν πόλισμα, καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τὸν δ' ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου.
600

καὶ τόν δ' ἐπικτήσαιο σύμμαχον θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα καὶ τάδ' αἰῶνος μένοι.

στέργειν τ' ἄπιστα, τῶν δὲ τοὺς ἐπισπόρους

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ' ἀπὸ γνώμης φέρειν.

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων,
605

Χορὸς Εὐμενίδων

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ' ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται,

Ἀθηνᾶ

τί γὰρ πρὸς ὑμῶν, πῶς τιθεῖσ' ἄμορφος ὦ,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἤκουσα θ' ὧν ἤκουσα τ'· ἐν δὲ καρδίᾳ

Ἀπόλλων

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
610

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμὸν ἀττικὸς λεὼς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν αἰγέῳ στρατῷ.

αἰεὶ δ' ἑκάστῳ τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ' ἄρειον τόν δ' ἀμαζόνων ἕδραν
615

σκηνὰς, ὅτ' ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον,

στρατηλατοῦσαι καὶ πόλιν νεόπτολιν.

τήν δ' ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε.

ἄρει δ' ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα. πάγος τ' ἄρειος, ἐν δὲ τῷ σέβας.
620

ἀστῶν, φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν,

σχήσει τό δ' ἦμαρ καὶ κατ' εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικαινόντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ' ὕδωρ,

λαμπρὸν μιαίνων ἔποθ' εὑρήσεις ποτόν.
625

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ἀθηνᾶ

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον.

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν.

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν,

τοιὸν δέτοι ταρβοῦντες ἐν δίκῳ σέβας,
630

ἔρυμά τε χώρας, καὶ πόλεως σωτήριον,

ἔχοιτ' ἂν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει.

οὔτε σκύθῃσιν, οὔτε πέλοπος ἐν τόποις,

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον ὀξύθυμον εὑδόντων ὕπερ,
635

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν' ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπὸν, ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην.

αἰδουμένοις τὸν ὅρκον ἔρηται λόγος,
640

Χορὸς Εὐμενίδων

καὶ μὴν βαρεῖαν, τήν δ' ὁμιλίαν χθονὸς,

ξύμβουλος εἰμὶ, μὴ δαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἀγώ τε χρησμοὺς, τοὺς ἐμούς τε, καὶ διὸς,

ταρβεῖν κελεύω, μηδ' ἀκαρπώτους κτίσαι,

Χορὸς Εὐμενίδων

ἀλλ' αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις.
645

μαντεῖα δ' οὐκ ἔθ' ἁγνὰ μαντεύσῃ μένων

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατὴρ τισφάλλεται βουλευμάτων.

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς ἰξίονος.

Χορὸς Εὐμενίδων

λέγεις, ἐγὼ δὲ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρα τῇδ' ὁμιλήσω πάλιν,
650

Ἀπόλλων

ἀλλ' ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις,

θεοῖς ἄτιμος εἶ σὺ, νικήσω δ' ἐγὼ,

Χορὸς Εὐμενίδων

τοιαῦτ' ἔδρασας καὶ φέρητος ἐν δόμοις,

μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ' εὐεργετεῖν.
655

Ἀπόλλων

ἄλλως τε πάντως χ’ ὡς τε δεόμενος τύχοι;

Χορὸς Εὐμενίδων

σύ τοι παλαιὰς δαίμονας καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς,

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ’ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος.

ἐμῇ ὂν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσι βαρὺ,
660

Χορὸς Εὐμενίδων

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβύτιν νέος

δίκης γενέσθαι τῆσδ’ ἐπήκοος μένω.

ὡς ἀμφίβολος ἔσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ’ ἔργον λοισθίαν κρῖναι δίκην.

ψῆφον δ’ ὀρέστῃ τήνδ’ ἐγὼ προσθήσομαι.
665

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἣ μ’ ἐγείνατο.

τό δ’ ἄρσεν αἰνῶ πάντα πλὴν γάμου τυχεῖν.

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ’ εἰμὶ τοῦ πατρός.

ὕτω γυναικὸς καὶ προτιμήσω μόρον,

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
670

νικᾷ δ’ ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκ βάλλεθ’ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν, τοῦτ’ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ φοῖβ’ ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Χορὸς Εὐμενίδων

ὦ νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ’ ὁρᾷς τάδε;
675

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ’ ἢ φάος βλέπειν.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πομπάζετ’ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι.

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ’ ἀπούσης, πῆμα γίνεται μέγα.
680

βαλοῦσά τ’ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ’ ἐκ πέφευγεν αἵματος δίκην.

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων,

Ὀρέστης

ὦ παλλάς. ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον, σύτοι
685

ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Ὀρέστης

κατωίκισάς με, καί τις ἑλλήνων ἐρεῖ.

ἀργεῖος ἀνὴρ, αὖθις ἔντε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, παλλάδος, καὶ λοξίου,

ἕκατι. καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος. ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον,
690

σώζει με μητρὸς, τάς δε συνδίκους ὁρῶν,

ἐγὼ δὲ χώρα τῇ δε καὶ τῷ σῷ στρατῷ,

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον.

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους.

μήτοι τίν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
695

ἐλθόντ' ἐποίσειν εὖ κεκοσμένον δόρυ,

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα.

ἀμηχάνοις πράξομεν δυσπραξίαις.

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρ' ὄρνιθας πόρους,
700

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος.

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν παλλάδος.

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ.

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμὲν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε καὶ σὺ, καὶ πολισσοῦχος λεώς.
705

πάλαισμ' ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις.

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορὸς Εὐμενίδων

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους,

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος.
710

ἐν γᾷ τᾷδε φεῦ. ἰὸ ἰὸ ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονία φόρον ἐκ δὲ τοῦ,

λειχὴν, ἄφυλλος, ἄτεκνος. ἰὼ δίκα, πέδον

ἐπέσυμος.

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρα βαλεῖν.
715

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 94

Χορὸς Εὐμενίδων

στενάξω. τί ῥέξω. γένωμαι δύσοιστα.

πολίταις ἔπαθον. ἰὼ μεγάλατοι

κόραι δυστυχεῖς. νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε, μὴ βαρυτόνοος φέρειν,

οὐ γὰρ νενίκασθ' ἀλλ' ἰσόψηφος δίκη.
720

ἐξῆλθ' ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ' ἐκ διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ' ὁ θήσας, αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ' ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δ' ἴτε τῇδε γῇ βαρὺν κότον
725

σκήψασθε. μὴ θυμᾶσθε, μὴ δ' ἀκαρπίαν

τεύξητ' ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα.

βρώτηρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους,

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι,

ἕδρας τε, καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς,
730

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ' ἐσχάραις,

ἕξειν ὑπ' ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 490 focus

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατήσει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾳ συναρμόσει

βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων·
500

πάντ' ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν προφωνῶν τὰ τῶν

πέλας κακὰ

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα, ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας.
515

ἐσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
520

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
515

μήτ᾽ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς. παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν,

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.
530

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας
535

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
540

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος
550

ἔσται,

πανώλεθρος δ' οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμου δέ φαμι παρβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄγοντ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν ἐν μέσᾳ δυσπαλεῖ τε

δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾽ ἄκλαυτος, ἀ-

στος.
565

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

εἴτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

ΧΟ.

ἄναξ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος,

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως τ' ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέξω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι?

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν?
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντὸς, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον?

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

῎Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ' εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικὸς, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον

ΧΟ.

Ζεὺς, ὡς λέγεις σὺ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταυτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὐ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽, ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον' εὔφροσιν δεδεγμένη

δροίτη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεὼς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειας, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾿ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾿ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν῎Αργει δώματ' οἰκήσει πατρός?

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις?
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται?

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεὺς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διὸς,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

[ἐγὼ δὲ, Παλλὰς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.]

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ?

ΧΟ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμὸν, Ἀττικὸς λεὼς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

κερδῶν ἄθικτὸν τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
685

[ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ ῎Αρειον τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἑδραν

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
690

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·

῎Αρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ ῎Αρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,
695

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
700

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν?]

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
705

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

ταύτην μὲν ἐξέτειν ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰν διανομὴν καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἢ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ' ῎Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται?

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶς τάδε?
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλὰς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνου

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρα βαλεῖ.

στενάζω; τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθ᾽ ἅπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ τῇ γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον
800

σκήψησθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπ᾿ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Gottfried Hermann, 1852.) — 490 focus

Χορός
¹

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα
485

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς.

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προςμένει τοκεῦ-
490

σιν μεταὖθις ἐν χρόνῳ.

²

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
495

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων

ἄκεα δ᾽ οὐ βέβαια πλά-

μων μάταν παρηγορεῖ.
500
³

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.
505

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

⁴

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ
510

τις φρενῶν ἐπίσκοπον

δειμανεῖ καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει
515

καρδίαν ἔτ᾽ ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

ως, ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

⁵

μήτ' ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον
520

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἀλλ᾽

ἄλλα δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυςσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·
525

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

αὖ φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

Χορός
⁶

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας,
530

μηδέ νιν,

κέρδος ἰδών, ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·

ποινὰ γὰρ ἐπέσται,

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
535

καὶ ξενοτίμους

δωμάτων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται,
540

πανώλεθρος δ᾽ οὐ ποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι καὶ παραβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος
545

θραυομένας κεραίας.

⁷

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ

δὲν ἐν μέσᾳ δυςπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ' ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις
550

λαπαδνόν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προςβαλὼν δίκας

ὤλετ' άκλαυστος, αἴστος.

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κήρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου,
555

εἴτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

⁸

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
560

πόλιν τε πᾶσαν, εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

ἐκ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
565

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴςαγε,
570

ὅπως τ᾽ ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰςάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
575

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
580

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῖδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
585

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἀλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

καμοίγ᾽ ἀρωγοὺς ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσι νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προςβολὰς μιασμάτοιν.
590

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τί γάρ; σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
595

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
600

Ὀρέστης

δρᾶσαι γὰρ ὡςπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ, τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
605

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ' ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ἔμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
610

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασεν

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
615

διοςδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥςτ' Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽, ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι·
620

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη

δροίτης περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
625

κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην δ᾽ εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅςπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
630

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
635

πέδας μὲν ἂν λύσειεν· ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
640

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδέν, ἀσμένῳ μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ' ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;
645

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προςδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
650

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
655

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ', ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
660

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
665

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούςδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
670

Χορός

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽· ἐν δὲ καρδίᾳ,

ψῆφον φέροντες, ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμόν, ἀστικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγείῳ στρατῷ
675

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', Ἀμαζόνων ἕδραν,

σκηνάς θ', ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ' ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·
680

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ' Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ' ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ 'πικαινούντων νόμους
685

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔ ποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μὴ δ᾽ ἄναρχον μηδὲ δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
690

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
695

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
700

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
705

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προςτροπαῖς Ἰξίονος;
710

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτα δράσας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις
715

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
720

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ', οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆςδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
725

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προςθήσομαι.

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ' ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
730

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον,

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
735

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα, μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
740

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην.

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
745

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἀνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
750

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
755

ὁρκωμοτήσας, νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
760

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυςπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ
765

καὐτοί γ᾽ ἂν ἡμεῖς εἶμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε· καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

⁹

Χοροῦ ἡ Α

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
770

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

Χοροῦ ἡ Β

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα, βαρύκοτος

ἐν γῇ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν τὸν ἀντιπεν-

θῆ μεθεῖσα καρδίας
775

σταλαγμὸν χθόνιον ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,

Χοροῦ ἡ Γ

ὦ δίκα, δίκα,

πέδον ἐπισύμενος

Χοροῦ ἡ Β

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.

Χοροῦ ἡ Δ

στενάζω;
780

Χοροῦ ἡ Ε

τί ῥέξω;

Χοροῦ ἡ ζ

γελῶμαι πολίταις.

Χοροῦ ἡ Ζ

δύςοισθ' ἄπαθον.

Χοροῦ ἡ Η

ἰὼ μεγάλα τοι

κόραι δυςτυχεῖς Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη

ἐξῆλθε ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.
785

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ' ὁ φήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δέ τοι γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον

σκήψητ', μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
790

τεύχητ᾽, ἀφεῖσαι δαιόνων σταλαγμάτων

βρωτῆρας αἰχμάς, σπερμάτων ἀνημέρους.

Ἀθηνᾶ

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι,

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκους χθονὸς

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις,
795

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

¹⁰

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ (OCR draft) Experimental (ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 490 focus

Νῦν καταστροφαὶ νέων

490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα (τε) καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου·

πάντας ἤδη τόδ' ἔργον εὐχερείᾳ εὐχερίαι εὐχαρίᾳ

συναρμόσει βροτούς,

495

πολλὰ δ' ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

Οὐδὲ οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ' ἐφέρ-

500

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ' ἐφήσω μόρον·

πεύσεται δ' ἄλλος ἄλλοθεν προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ

λῆξιν ὑπόδοσιν -δησίν -δυσίν τε μόχθων,

505

ἄκεά τ' οὐ βέβαια ἄκετ᾽ οὐ βέβαια ἄκεστ᾽ ἀβέβαια ἄκεστ᾽ οὐ βέβαια ἄκεστα | οὐ βέβαια· τλάμων τλάμων δέ τις

μάταν παρηγορεῖ.

Μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ' ἔπος θροούμενος,

510

« Ὦ Δίκα,

ὦ ἰὼ θρόνοι τ' Ἐρινύων »·

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ταῦτά τις τάχ' ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος Δίκας.

Ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν δειμαίνει καθήμενον·

ξυμφέρει

520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἄνα τρέων ἀνατρέφων τρέων

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν ;

525

Μήτ' ἀνάρχετον ἄναρκτον ἀνάρκητον ἀνάρκετον βίον

μήτε δεσποτούμενον -μενόν γ'

αἰνέσῃς·

παντὶ ἅπαντι μέσῳ τὸ κράτος θεὸς

ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ' ἄλλα | ἄλλαι δ' (ἄλλα δι' forsan M1) ἄλλα δ' ἄλλα δ' ἐφορεύει.

530

Ξύμμετρον δ' ἔπος λέγω·

δυσσεβίας -βείας μὲν ὕβρις τέκος

ὡς ἐτύμως, ἐκ δ' ὑγιεί-

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος πᾶσι φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

535

Ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

λὰξ ἀτίσῃς· ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
540

κύριον μένει τέλος·

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας

εὖ προτίων καὶ ξενοτί-

μους δόμων δωμάτων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.
545

Ἑκὼν δ' ἐκ τῶνδ' ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν

οὐκ ἄνολβος ἔσται,

πανώλεθρος (δ') οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάδαν περαιβάδαν περβάδαν

τὰ πολλ' (ἄγοντ)α παντόφυρτ᾽ ἄνευ ἄνευ τινὸς δίκας

550

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος ¹, ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.

Καλεῖ δ' ἀκούοντας οὐδὲν (ἐν) οὐδέν· μέσᾳ

δυσπαλεῖ τε δυσπαλεῖται δίνᾳ·

555

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ' ἀνδρὶ θερμῷ θερμουργῷ θερμοεργῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ' ἰδὼν ἀμηχάνοις

δύαις λαπαδνὸν λέπαδνον οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν Δίκας

560

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος ἄκλαυστος, ᾆστος ἄιστος.

Αθ.

Κήρυσσε κή-, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ κατεργάθου·

εἶτ᾽ οὐρανό)νδε δ)ιάτορος ειτ' (ἥ supra εἶ Μ2) οὖν | διάτορος διάκτορος (dein spat. vac. FV ; πέλει in m. recta, λείπει in sin. F) διάκτορος πέλει Τυρσηνικὴ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·
565

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ' τὸν δ' ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη δίκηι.

ΧΟ.

Ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει·
570

τί τοῦδε σοὶ τοῦδέ σοι μέτεστι πράγματος λέγε.

ΑΠ.

Καὶ μαρτυρήσων ἦλθον — ἔστι γὰρ νόμῳ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος -τίως -τίων

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ' ἐγὼ καθάρσιος —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ' ἔχω
575

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου τοῦδε φόνου. Σὺ δ' εἴσαγε

ὅπως (τ') ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

Ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
580

ΧΟ.

Πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

Τὴν μητέρ' εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

Ἔκτεινα, τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

Ἓν μὲν τόδ' ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
585

ΟΡ.

Οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.

ΧΟ.

Εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ' ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

Λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

Πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν ;

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΟΡ.

Τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
590

ΧΟ.

Ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;

ΟΡ.

Καὶ δεῦρό γ' αἰεὶ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

Ἀλλ' Ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ' ἀλλ' ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

Πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

Νεκροῖσί νυν νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών.
595

ΟΡ.

Δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτων.

ΧΟ.

Πῶς δή ; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

Ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

Τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ' ἐλευθέρα φόνου.

ΟΡ.

Τί δ' οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;
600

ΧΟ.

Οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.

ΟΡ.

Ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι ;

ΧΟ.

Πῶς γάρ σ' ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης ; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον τό φ- ;

ΟΡ.

Ἤδη σὺ μαρτύρησον· ἐξηγοῦ δέ μοι,
605

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον·

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ' εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

Λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν
610

θεσμόν, δικαίως· μάντις ὢν δ' δ' ὢν οὐ ψεύσομαι·

οὐπώποτ' εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ 'κέλευσε κελεύσει Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

Τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
615

βουλῇ βουλή. πιφαύσκω δ' ὄμμ' ὕμμ' ἐπισπέσθαι πατρός·

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν ;
620

ΑΠ.

Οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ' Ἀμαζόνος,

ἀλλ' ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
625

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.

Ἀπὸ στρατείας -ιᾶς γάρ μιν, ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον ἀμείνον', εὔφροσιν δεδεγμένη

† δροίτῃ -τη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι † ²

φᾶρος περεσκήνωσεν περ ἐσκ-, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
630

κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

Ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεὼς

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
635

ΧΟ.

Πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·

αὐτὸς δ' ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον·

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις ;

Ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

Ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
640

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ' ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ' ἐπειδὰν αἱμ' ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ' ἀνάστασις·

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
645

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ' ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

ΧΟ.

Πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ' ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι πέδω(ι),

ἔπειτ' ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός ;
655

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις ;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων -τό- προσδέξεται ;

ΑΠ.

Καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ' ὡς ὀρθῶς ἐρῶ·

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου -μένη (-μένη, VTr) τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
660

τίκτει δ' ὁ θρώσκων, ἡ δ' ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

Τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι, παῖς Ὀλυμπίου Διός,
665

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

Ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ' ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ' ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
670

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου

καὶ τόνδ' ἐπικτήσαις σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ' αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

Ἤδη κελεύω τούσδ' ἀπὸ γνώμης φέρειν
675

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων ;

ΧΟ.

Ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

Τί γάρ ; πρὸς ὑμῶν τί γὰρ πρὸς ὑμῶν ; πῶς τιθεῖσ' ἄμομφος ὦ ;

(ΑΠ.) (ΧΟ.)

Ἠκούσαθ' ὧν ὡς ἠκούσατ', ἐν δὲ καρδίᾳ
680

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε -σθαι, ξένοι.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

Αθ.

Κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες κρίναντες αἵματος χυτοῦ.

Ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως αἰγέωι στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν δ᾽ ἑκάστων -στω(ι) τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ' Ἄρειον τόνδ' Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ', ὅτ' ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ' τὴν ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ' ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ' Ἄρειος — ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ' τόδ' ἦμαρ καὶ κατ' εὐφρόνην ὁμῶς ὅμως,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ 'πικαινούντων 'πικαινόντων ('πιβ- Tr) νόμους·

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ' ὕδωρ ³

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ' εὑρήσεις ποτόν·
695

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε μηδὲ (μὴ δὲ Μ) δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν·

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν ;

Τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ' ἐν Σκύθησιν -θαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις·

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς ἐγρήγορον (cf. Ag. 346) φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

Ταύτην μὲν ἐξέτειν' ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[Αθ.]

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους αἰδουμένοις αἱρουμένοις τὸν ὅρκον. Εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

Καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

Κἄγωγε Κἀγώ τε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ' ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

Ἀλλ' αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ' οὐκέθ' ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων μένων.

ΑΠ.

Ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;

ΧΟ.

Λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ' ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

Ἀλλ' ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ' ἐγώ.

ΧΟ.

Τοιαῦτ' ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

Οὔκουν οὐκοῦν δίκαιον τὸν σέβοντ' εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι ;

ΧΟ.

Σύ τοι παλαιὰς διανομὰς δαίμονας καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

Σύ τοι τάχ' οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

Ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβύτιν -βύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ' ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος -βολος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

Ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ' ἐγὼ προσθήσομαι·
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο,

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

τὸ δ' ἄρσεν αἰνῶ πάντα — πλὴν γάμου τυχεῖν —

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ' εἰμὶ τοῦ πατρός·

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

Νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

Ἐκβάλλεθ' ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ' ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

Ὦ Φοῖβ' Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;

ΧΟ.

Ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε ;
745

(ΟΡ.)

Νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

(ΧΟ.)

Ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

(ΑΠ.)

Πεμπάζετ' ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει·

γνώμης δ' ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ' οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία. ⁴

Αθ.

Ἀνὴρ ὅδ' ὅ γ' ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

Ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ·

« Ἀργεῖος ἀνὴρ ἀνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι » — καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου τρίτον

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σῴζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν·

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΟΡ.]

ἐλθόντ' ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

Αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι παραβ- προβ- νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι -νοις πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ -μέλοι πόνος·

ὀρθουμένων -μένοις δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

Καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
775

παλαισμ' ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

Ἰὼ θεοὶ νεώτεροι,

παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

780

Ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος,

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπεν-

θῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονὶ ἄφορον χθονιαφόρον — ἐκ δὲ τοῦ

785

λειχὴν λιχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος, ὦ ἰὼ Δίκα (Δίκα) Δίκα,

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ βαλεῖν.

Στενάζω στενάξω· τί ῥέξω ;

γένωμαι δυσοίστα πολίταις· γένωμαι· δύσοιστα πολίταις ἔπαθον

790

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

[ΧΟ.]

ἔπαθον, ἰώ, μεγάλα, (το)τοῖ τοι,

κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

Ἐμοὶ πίθεσθε πείθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·

οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ' ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ' ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν·

ἀλλ' ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ' ὁ χρήσας ὁ θήσας ὀρθήσας forsan M1 αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν

ὡς ταῦτ' Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

Ὑμεῖς δ' ἐμεῖτε δὲ τε τῇδε γῇ βαρὺν κότον· κότον
800

σκέψασθε σκήψησθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ' ἀκαρπίαν

τεύξητ' ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα στενάγματα,

βρωτῆρας ἄχνας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκους -δίκου χθονός,
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ' ἐσχάραις,

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

ΧΟ.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Arthur Sidgwick, 1887.) — 490 focus

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων

στρ. α'

490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.

¹

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ ξυναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.

ΧΟ.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

ἀντ. α'.

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
500

ψει κότος τιν' ἐργμάτων,

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον,

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλά-

μων μάταν παρηγορεῖ.

ΧΟ.

μηδέ τις κικλησκέτω

στρ. β'.

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

ΧΟ.

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ

ἀντ. β'.

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·

²

τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει

καρδίαν ἂν ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ', ὁμοί-

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
525

ΧΟ.

μήτ' ἀνάρχετον βίον

στρ. γ'.

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσης.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν·
530

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως

ἐκ δ᾽ ὑγιεί-
535

ας φρενῶν ὁ πάμφιλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ΧΟ.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

ἀντ. γ'.

βωμὸν αἴδεσαι δίκας

μηδέ νιν
540

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτί-

σῃς ποινὰ γὰρ ἐπέσται·

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων

σέβας εὖ προτίων,
545

καὶ ξενοτί-

μους δόμων ἐπιστροφὰς

αἰδόμενός τις ἔστω.

ΧΟ.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν

στρ. δ'.

³

οὐκ ἄνολβος ἔσται·
550

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ καὶ παραιβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν,
555

λαῖφος ὅταν λάβῃ πόνος,

θραυομένας κεραίας.

ΧΟ.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδέν, ἐν μέσᾳ

ἀντ. δ'.

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις

λαπαδνόν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν

δι' αἰῶνος δέ, τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας,

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος, αἴστος.
565

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου·

ἥ τ᾽ οὖν διάτορος αἰθέρος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον,

καὶ τούσδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

ΧΟ.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον —ἔστι γὰρ νόμῳ

⁴

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνήρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος -

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ τήνδε κυρώσων δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος· εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾿ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης, καὶ τίνος βουλεύμασι;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ'· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

⁵

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαίφονε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον ;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γάρ, ὥσπερ ἐστίν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ' αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὔμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτόν, ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλάς, οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

† τὰ πλεῖσθ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη,

⁶

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος παρεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.†
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον, τῷ σῷ λόγῳ
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος οὔτις ἐστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς, ὅρα

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται ;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660
⁷

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ', ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
670

καὶ τόνδ' ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων ;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ' Ἄρειον τόνδ', Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

⁸

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ' Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ 'δικεῖν

σχήσει τό τ' ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾽πικαινούντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γάρ, δεδοικὼς μηδέν, ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ' ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὐδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν ὀρθοῦσθαι δὲ χρή,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

⁹

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δέ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης,

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽, οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο·

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον,
740

νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ' ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

¹⁰

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ 'δικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴκισάς με, καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός,
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος

ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

¹¹

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

στρ. α΄.

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾷ τἇδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ

μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν

χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·

στενάζω; τί ῥέξω;

γελῶμαι· δύσοιστα

πολίταις ἔπαθον·
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν

οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

¹²

ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε, μηδὲ τῇδε γῇ
800

βαρὺν κότον σκήψητε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ', ἀφεῖσαι † δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. N. Wecklein, 1885.) — 490 focus

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα τε καὶ βλάβα
495

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

ᾳ συναρμόσει βροτούς,

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-
500

σιν μεταὖθις ἐν χρόνῳ.

1

οὔτε γὰρ βροτοσκόπους

μαινάδας τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
505

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσιν τε μόχθων

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλά-

¹²³⁴⁵⁶⁷

καταστροφαὶ μεταστροφαὶ τε καὶ τε καὶ καὶ εὐχερείᾳ εὐχερείᾳ εὐχερίαι⁸ προσμένει προσνεμεῖ οὔτε οὔτι οὐδὲ βροτοσκόπους μαινάδας βροτοσκόπους μαινάδας βροτοσκόπων μαινάδων τις τίσ προφωνῶν προφω-⁹ ¹⁰ ἄκεά τ' ἄκεά τ' ἄκετ et in marg. ζτ

32 AESCHYLI

ΧΟ.

μων μάταν παρηγορεῖ.
510

2

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος·

ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων.
515

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-

δὴ πίτνει δόμος δίκας.

2

ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,
520

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει
525

καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-

¹¹¹²¹³¹⁴¹⁵¹⁶¹⁷¹⁸

τλήμων τλήμων τλήμων τλάμων δέ τισ ὦ . . ὦ ὦ . . ὦ ἰ . ἰὼ Ἐρινύων ἐρικνύων (ν erasum) δεινὸν εὖ, καὶ φρενῶν δεινὸν ἐγγὺς φρενῶν δεῖ μένειν δεῖ μένειν δειμαίνει ἐν φάει ἐν δέει¹⁹

EVMENIDES. 33

ΧΟ.

ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

3

μήτ' ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον
530

αἰνέσης.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος

θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽

ἄλλα δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω·
535

δυσσεβίας μὲν ὕβρις

τέκος ὡς ἐτύμως,

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσι φίλος καὶ

πολύευκτος ὄλβος.
540

3

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω·

βωμὸν αἴδεσαι δίκας,

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ

ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
545

²⁰²¹²²²³²⁴²⁵²⁶

σέβοι σέβει²⁷ ἄναρκτον ἀνάρχετον παντὶ παντὶ ἅπαντι ἄλλ᾽ ἄλλα ἀλλ᾽ ἄλλα ἄλλα | αλλά δ᾽ δ' δι' ἐφορεύει ἐφορεύει ἐφορέει, u inseruit δυσσεβίας δυσσεβίας δυσσεβείασ πᾶσι πᾶσιν²⁸

34 AESCHYLI

ΧΟ.

ποινὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων

σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτίμους
550

δωμάτων ἐπιστροφὰς αἰ-

δόμενός τις ἔστω.

4

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
555

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ περαιβάδαν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν

λαῖφος ὅταν λάβῃ πόνος

θραυομένας κεραίας.
560

4

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ-

δὲν ἐν μέσῳ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμηχάνοις

²⁹³⁰³¹³²³³³⁴³⁵

τις τίσ προτίων προκτίων (fuerat πρατίων) ἐπιστροφὰς δωμάτων ἐπιστροφὰς δωμάτων ἑκὼν δ' ἑκὼν δ' ἐκ τῶνδ᾽ δ' δ'³⁶ περαιβάδαν βαρίβαν³⁷ τὰ πολλὰ ἄγοντα πολλὰ δίκας δίκας δίκησ ἐν ἐν³⁸ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ δυσπαλεῖ τε δίνα δυσπαλεῖται δίναι θερμῷ θερμῷ θερμοεργῶι

EVMENIDES. 35

ΧΟ.

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·
565

δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἅρματι προσβαλὼν δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυστος, ἄϊστος.

Αθ.

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

εἶτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ
570

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
575

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

³⁹⁴⁰⁴¹⁴²⁴³

λαπαδνὸν λαπαδνὸν λέπαδνον ἄκλαυστος ἄκλαυστος ἄϊστος αἴστος ἄϊστοσ κατειργαθοῦ κατειργαθοῦ κατειργαθοῦ κατεργάδου εἶτ᾽ ἐιτ' (η superscr. m ut videtur) οὖν⁴⁴ Τυρσηνικὴ τυρωσηνική πληρουμένη πληρουμένη (η finali ex ου ut vid. corr.) φαινέτω φαίνεται ante corr. πληρουμένου κληρουμένου τόνδ᾽ τούσδ' τῶν δ' καταγνωσθῇ διαγνωσθῇ δίκη δίκη δίκης ⁴⁵

36 AESCHYLI

ΧΟ.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
580

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε

ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·
585

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
590

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

⁴⁶⁴⁷⁴⁸⁴⁹⁵⁰⁵¹⁵²

τοῦδε σοὶ τοῦ δέ σοι δόμων δημων corr. in δόμων νόμῳ olim ἀνὴρ ἁνὴρ ἀνὴρ δόμων δόμων fecit ex δόμοσ ἐφέστιος ἐφέστιωσ τοῦ φόνου του φόνου τοῦδε φόνου τ' τ'⁵³ ⁵⁴ ⁵⁵ ⁵⁶ ⁵⁷

EVMENIDES. 37

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾿ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
595

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
600

ΟΡ.

πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.
605

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

⁵⁸⁵⁹⁶⁰⁶¹⁶²⁶³⁶⁴⁶⁵⁶⁶

ἀεὶ αἰεὶ πέμπει πέμψει⁶⁷ ⁶⁸ νῦν πέπεισθι πέπισθι (vel πέποισθι)⁶⁹ δυοῖν δοιοῖν corr. in δυοῖν⁷⁰ μιασμάτοιν μιασμάτοιν μιασμάτων τοιγὰρ τί γάρ; φόνῳ φόνῳ φόνου

38 AESCHYLI

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
610

ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
615

δοκεῖ τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
620

ἃ μὴ κελεύσει Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽, ὅσον σθένει, μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,
625

⁷¹⁷²⁷³⁷⁴⁷⁵⁷⁶⁷⁷⁷⁸

φίλτατον φίλτατον φιλτάτου τόδ' αἷμα φεύγω τόδ' αἷμα ὢν δ᾽ ὢν δ' δ' ὢν ψεύσομαι ψεύδομαι κελεύσει κελεύσαι κέλευσε βουλῇ βουλῇ βουλή ὄμμ᾽ ὄμμ᾽

EVMENIDES. 39

ΧΟ.

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔτι θουρίοις
630

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον εὔφροσιν δεδεγμένη
635

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ καπὶ τέρματι

φάρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
640

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ,

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

⁷⁹⁸⁰⁸¹⁸²⁸³⁸⁴⁸⁵⁸⁶

τῷδε τῶιδε τῷ τὸν τὸν τοῦ τιμαλφούμενον τιμαλφούμενον τιμαλφουμένων ἀπὸ στρατείας ἀποστρατείασ νιν νιν μιν ἀμείνον ἀμείνον (i. e. ἄμεινον et ἀμείνον”) ⁸⁷ δροίτῃ δροίτη περεσκήνωσεν περἐσκήνωσεν παρεσκήνωσεν ⁸⁸ δηχθῇ δηχθῆ, facto priore η ex ει ἔδησε ἔδησε (η in ras.)

40 AESCHYLI

ΧΟ.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
645

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις
650

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὗμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
655

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
660

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
665

⁸⁹⁹⁰⁹¹⁹²⁹³

πέδας πέδασ factum ex παῖδασ λύσειεν λύσειας πέδαι . . λυθεῖεν ἐποίησεν ἐποίησε ἄνω τε ἄνω τε ἄνω οὐδὲν ἀσθμαίνων οὐδὲν ἀσθμαίνων οὐδ᾽ ἐν ἀσθμαίνω πέδοι πέδοι πέδωι χέρνιψ χέρνιψ' προσδέξεται προσδέξεται προσδέξαιτε θρώσκων θρώσκων ⁹⁴⁹⁵

EVMENIDES. 41

ΑΠ.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι
670

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
675

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
680

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
685

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

⁹⁶⁹⁷⁹⁸⁹⁹¹⁰⁰¹⁰¹¹⁰²

¹⁰³ χρόνου χρόνον¹⁰⁴ τὰ πιστὰ τὰ πιστὰ τ᾽ ἄπιστα ¹⁰⁵ ΑΠ. ΑΠ. chori nota praefixa in M. αἰδεῖσθε αἰδεῖσθαι ¹⁰⁶ Αἰγέως Αιγέως αἰγέωι

42 AESCHYLI

Αθ.

αἰεὶ δ᾽ ἑκάστων τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ' Ἀμαζόνων ἕδραν

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
690

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾽ Ἄρειος. ἐν δὲ τῷ σέβας

ἀστῶν, φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τόδ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
695

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ἐπικαινόντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
700

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει
705

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ

¹⁰⁷¹⁰⁸¹⁰⁹¹¹⁰¹¹¹¹¹²

ἀσυνδέκαστον ἀσυνδέκαστον¹¹³ Ἄρειον Ἄρειον ab hoc loco alienum iudicavit Ἀμαζόνων ἀμαζόνων (ω correctum ex a ut videtur) πόλιν πόλει τόδ᾽ τό τ'¹¹⁴ ὁμῶς ὅμωσ ἐπικαινόντων 'πικαινούντων 'πιχραινόντων νόμους νόμουσ ὅμουσ μήτε μήτε μὴδὲ σέβειν σέβειν σέθεν¹¹⁵ Σκύθαισιν Σκύθαισιν σκύθηισιν εὑδόντων εὑδόντων ενδότων, ν inseruit

EVMENIDES. 43

Αθ.

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾿ ἐμοῖς παραίνεσιν
710

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν. ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
715

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.

ΑΠ.

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
720

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
725

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔχουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
730

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ' οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.

¹¹⁶¹¹⁷¹¹⁸

αἰδουμένους αἰδουμένους αἰδουμένοισ κἄγωγε κἄγωγε κάγώγε κἀγὼ τε νέμων νέμων μένων ¹¹⁹ ¹²⁰ οὔχουν οὐκοῦν πάντως πάντωσ (ωσ in ras.) χὤτε χ᾽ ὦτε διανομὰς διανομὰς δαίμονασ ἐχθροῖσιν ἐχθροῖσι

44 AESCHYLI

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
735

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
740

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.

νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους
745

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
750

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

¹²¹¹²²¹²³¹²⁴¹²⁵¹²⁶¹²⁷

νέος νέουσ (fuerat νέοισ) ἀμφίβουλος ἀμφίβουλος ἀμφίβολοσ ¹²⁸ ¹²⁹ νῦν ναῦ (non νῦν) τιμὰς νέμειν τιμὰς ἔχειν ΑΠ. ΑΠ. paragraphus praefixa in M.

EVMENIDES. 45

ΑΠ.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
755

ἴσον γάρ ἐστι ταρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώας ἐστερημένον σύ τοι

κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

Ἀργεῖος ἀνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
760

οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

σώζει με μητρός τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
765

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστηρῆ χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους

μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
770

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις

¹³⁰¹³¹¹³²¹³³¹³⁴¹³⁵¹³⁶

γίγνεται γίνεται βαλοῦσά παροῦσα ὅδ᾽ ὅδ' ὅγ' σώσασα σώσασα σώσα γαίας γαίας καὶ γῆσ ἀνὴρ ἀνὴρ σώζει σώζει τιν᾽ τίν' παρβαίνουσι παρεβαίνουσι eraso α ¹³⁷ ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοισ

46 AESCHYLI

ΟΡ.

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
775

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
780

ΧΟ.

1

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γῇ τῇδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
785

μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν

χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,

ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
790

στενάζω; τί ῥέξω;

γένωμαι δυσοίστα

¹³⁸¹³⁹¹⁴⁰¹⁴¹¹⁴²¹⁴³¹⁴⁴¹⁴⁵¹⁴⁶

ἀεὶ αἰεὶ κἀκ xax in erasis M vel potius m. εἵλεσθέ εἵλεσθέν ¹⁴⁷ χθονὶ xθονιαφόρον λειχὴν λιχὴν βαλεῖ βαλεῖ βαλεῖν δυσοίστα δυσοίστα δύσοιστα (γένωμαι· δύσοιστα πολίταις· ἔπαθον)

EVMENIDES. 47

ΧΟ.

πολίταις; ἔπαθον

ἰὼ μεγάλα τοι

κόραι δυστυχεῖς
795

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυτόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
800

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δέ τε τῇδε γῇ βαρὺν κότον

σκήψητε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,
805

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
810

ΧΟ.

1

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Martin L. West, 1990.) — 490 focus

ΧΟ.

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα, δίκας βλάβα,

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

αι ξυναρμόσει βροτούς,
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦ-

σιν μεταῦθις ἐν χρόνωι.

οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ’ ἐφέρ-
500

ψει κότος τις ἐργμάτων·

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον·

¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹

⟨σ⟩πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων,
505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τέμ-

νων {δέ τις} μάταν παρηγορεῖ⟨ν⟩.

μηδέ τις κιχληισκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

“ὦ Δίκα”,

“ὦ θρόνοι τ’ Ἐρινύων”.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπει-
515

δὴ πίτνει δόμος Δίκας.

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖμ᾽ ἄνω καθήμενον·

ξυμφέρει
520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

¹⁰¹¹¹²¹³¹⁴¹⁵¹⁶¹⁷¹⁸

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίας δέος τρέφων —

ἢ πόλις, βροτός θ᾽ ὁμοί-

ως — ἔτ᾽ ἂν σέβοι Δίκαν;
525

μήτ᾽ ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσηις·

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὥπασεν,

ἄλλ᾽ ἄλλαι δ᾽ ἐφορεύει.
530

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω·

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως,

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.
535

εἰς τὸ πᾶν {δέ} σοι λέγω·

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας,

μηδέ νιν

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λάξ ἀτί-

σηις, ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
540

κύριον μένει τέλος.

¹⁹²⁰²¹²²²³²⁴²⁵²⁶²⁷²⁸²⁹³⁰³¹

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὤν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος ⟨δ’⟩ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι, παρβάδαν

τὰ πόλλ᾽ ⟨ἄγοντ⟩α παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως, ξὺν χρόνωι καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος,

θραυομένας χεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν ⟨ἐν⟩ μέσαι

δυσπαλεῖ τε δίναι·

γελᾶι δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῶι,
560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμηχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν Δίκας

ὤλετ᾽ ἄκλαυτος αἴστος.
565

³²³³³⁴³⁵³⁶³⁷³⁸³⁹⁴⁰⁴¹⁴²⁴³⁴⁴⁴⁵

Αθ.

κήρυσσε κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου,

ἥ τ᾽ οὑν† διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει·

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠ.

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον — ἔστι γὰρ νόμωι

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τῶιδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως ⟨τ’⟩ ἐπίστᾶι τήνδε κύρωσον δίκην.

Αθ.

ὑμῶν ὁ μῦθος — εἰσάγω δὲ τὴν δίκην —

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ’ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
585

⁴⁶⁴⁷⁴⁸⁴⁹⁵⁰⁵¹⁵²⁵³⁵⁴⁵⁵⁵⁶⁵⁷⁵⁸⁵⁹

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου γ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ’ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

ΧΟ.

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ αἰεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ’· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνοι;

ΟΡ.

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ σ’ ἔθρεψεν ἐντὸς ὦ μιαιφόνε

ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

⁶⁰⁶¹⁶²⁶³⁶⁴⁶⁵⁶⁶⁶⁷⁶⁸⁶⁹⁷⁰⁷¹

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε ξὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γάρ, ὥσπέρ ἐστιν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενί

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ’ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω δ᾽ ὕμμ’ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὥπασε

φράζειν Ὀρέστηι τῶιδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ’ Ἀμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλάς, οἵ τ’ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

⁷²⁷³⁷⁴⁷⁵⁷⁶⁷⁷⁷⁸

ΑΠ.

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν, ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον, εὔφροσιν δεδεγμένη

⟨λόγοις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .⟩

δροίτηι περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὕμιν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

†ταύτην τοιαύτην† εἶπον, ὡς δηχθῆι λεὼς

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον·

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

⁷⁹⁸⁰⁸¹⁸²⁸³⁸⁴⁸⁵⁸⁶⁸⁷⁸⁸⁸⁹

ΑΠ.

ἅπαξ θανόντος, οὔτίς ἐστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς †γὰρ τὸ φεύγειν† τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

⟨οὐ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .⟩

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος ⟨αὐτὸς ἀντέλλει⟩ θεός·

⟨ἄνευ δὲ πατρὸς⟩ οὔτις ἂν τέκοι ⟨γυνή⟩.

⁹⁰⁹¹⁹²⁹³⁹⁴⁹⁵⁹⁶⁹⁷⁹⁸⁹⁹¹⁰⁰¹⁰¹

ΑΠ.

ἐγὼ δὲ, Παλλάς, τἄλλά θ' ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι,

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Αθ.

ἤδη κελεύ⟨σ⟩ω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος,

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Αθ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽· ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
680

Αθ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον·

πάγον δ᾽ †Ἀρειον† τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

¹⁰²¹⁰³¹⁰⁴¹⁰⁵¹⁰⁶¹⁰⁷¹⁰⁸¹⁰⁹¹¹⁰¹¹¹

Αθ.

σκηνάς θ’, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλει νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθέν ἐστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾽ Ἄρειος· ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τόδ᾽, ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ †’πικαινόντων† νόμους

κακαῖς ἐπιρροῆσι· βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν·

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθησιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

¹¹²¹¹³¹¹⁴¹¹⁵¹¹⁶¹¹⁷¹¹⁸¹¹⁹¹²⁰¹²¹

Αθ.

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν’ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρή

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ’ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ’ οὐκέθ’ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

ΑΠ.

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώραι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ’ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;

¹²²¹²³¹²⁴¹²⁵¹²⁶

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Αθ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστηι τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτίς ἐστιν ἣ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα (πλὴν γάμου τυχεῖν)

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός·

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον·
740

νικᾶι δ᾽ Ὀρέστης κἂν ἰσόψηφον κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

⟨ΟΡ.⟩

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

⟨ΧΟ.⟩

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

¹²⁷¹²⁸¹²⁹¹³⁰¹³¹¹³²¹³³

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

†βαλοῦσά τ’ οἶκον† ψῆφος ὥρθωσεν μία.

Αθ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους·

καὶ γῆς πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατῴικισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ

“Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώιοις”, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώραι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν’ ἄρη δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ’ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δορί.

¹³⁴¹³⁵¹³⁶¹³⁷¹³⁸

ΟΡ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι φάρξομεν δυσπραξίαις

ὁδούς, ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχωι δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἴλεσθέ μου·

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος,

780

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθόνι⟨ον⟩ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

¹³⁹¹⁴⁰¹⁴¹¹⁴²¹⁴³

λειχὴν ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ Δίκα ⟨Δίκα⟩,
785

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώραι βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω;

γελῶμαι· †δύσοιστα

πολίταις ἔπαθον
790

ἰὼ μεγάλατοι†

κόραι δυστυχεῖς

Νυχτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Αθ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·

οὐ γὰρ νενίκησθ’, ἀλλ᾽ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐχ ἀτιμίαι σέθεν,

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ’ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ ⟨μή⟩τε τῆιδε γῆι βαρὺν κότον
800

σκήψητε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι πλευμόνων σταλάγματα,

¹⁴⁴¹⁴⁵¹⁴⁶¹⁴⁷¹⁴⁸¹⁴⁹¹⁵⁰¹⁵¹¹⁵²¹⁵³¹⁵⁴

Αθ.

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

ΧΟ.

Aeschyli Eumenides (OCR draft) Experimental (Aeschyli Eumenides. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 490 focus

ΧΟΡΟΣ

νῦν καταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, εἰ κρατή-

σει δίκα καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-

αι συναρμόσει βροτούς.
495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεύσιν μεταῦθις ἐν χρόνωι. –

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-

ψει κότος τις ἐργμάτων·

500

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-

νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων [δέ τις] μάταν παρηγορεῖ.

505

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος·

„ὦ δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων“.

510

Actio:

exit Minerva. dum chorus saltat, in fronte scaenae sellae ponuntur, ceteraque quibus in iudicio opus est apparantur.

Numeri:

490-98=499-506, 508-15=516-24 trochaei faciles; neglecta responsio 492 = 501.

Apparatus Criticus

¹ εὐχερείαι εὐχερίᾳ εὐχαρίαι οὐδὲ οὔτε ὑπόδοσίν ὑπόδυσιν -δησιν² ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια ἄκετ᾿ οὐ β. ἄκεστα οὐ β. ἄκεστ᾿ ἀβ. corr. Schütz ³ ὦ δίκα, ὦ θρόνοι ἰὼ δ. ἰὼ θρ.

ΧΟ.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας. –
515

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

520

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

† καρδίαν ἀνατρέφων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν; =

μήτ᾽ ἄναρκτον βίον

μήτε δεσποτούμενον

525

αἰνέσηις.

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλ-

λαι δ᾽ ἐφορεύει.

Σύμμετρον $\delta^{\circ}$ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

530

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος καὶ πολύευκτος ὄλβος. –

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν

535

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λὰξ ἀτίσηις· ποι-

νὰ γὰρ ἐπέσται.

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων

καὶ ξενοτίμους

540

ἐπιστροφὰς δωμάτων αἰδόμενός τις ἔστω. =

Numeri:

525-36 = 537-49 trochaei (2. 2. 1. responsio neglegitur 525 = 538) duo pentametri dactylici (alter in syllabam alter in bisyllabum catalectibus) uterque cum dimetro coniuncti interiecto dimetro trochaico. postremo tetrameter iambicus transitum facit ad stropham ultimam.

Apparatus Criticus

δειnὸn δειμαίνει ⁴ ἄναρκτον ἀνάρκετον -κητον παντὶ ἅπαντι ἄλλ᾽ ἄλλαι ἄλλα ἄλλαι δ᾽ δ' δι' δυσσεβίας δυσσεβείας ἀτίσηις ἀντίσης ἀντήσης ἐπέσται ἕπεται ξενοτίμους ξεν. γε ἐπιστροφὰς δωμάτων δωμ. ἐπιστρ. trai. αἰδόμενός αἰδούμενος

ΧΟ.

ἐκ τῶνδ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος $\langle\delta^{\prime}\rangle$ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ παρβάδαν

(ἄγον)τα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνωι καθήσειν
555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ $\delta^{7}$ ἀκούοντας οὐδὲν (ἐν) μέσαι

δυσπαλεῖ τε δίναι·

γελᾶι δὲ δαίμων $\hat{\epsilon}\pi^{2}$ ἀνδρὶ θερμῶι,

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμηχάνοις

560

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

$\delta\iota^{2}$ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾽ ἄκλαυτος ἄιστος. =

ΑΘΗΝΑ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,

ἥ $\tau^{2}$ †οὖν διάτορος Τυρσηνική

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον,

Numeri:

550-57 = 558-65 iambi faciles; exeunt in tetrametrum choriambicum.

Actio:

566 intrat Minerva, secuntur Areopagitae praeco aliique ministri, denique haud exigua civium corona. iussu deae tubae signum datur, iudices sellas suas occupant. Orestes ad sedem reorum transit.

Apparatus Criticus

⁵ ὢν om $\langle\delta^{\prime}\rangle$ suppl. παρβάδαν περαιβάδαν περβάδαν παρβάταν⁶ (ἄγον)τα suppl. ἄνευ δίκας ἄνευ τινός δ. δίκης (ἐν) suppl. μέσσα δυσπαλεῖ τε δυσπαλεῖται θερμῶι c. gl. ἤγουν θερμουργῶι θερμοεργῶι λαπαδnὸn λέπαδνον⁷ ἄιστος⁸ κατειργαθοῦ κατεργάθου ἥ $\tau^{2}$ †οὖn διάτορος .ἥ. supra εἴτ' εἴτ' διάκτορος πέλει add πληρουμένη πληρουμένου ⁹

ΑΘ.

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

ἄναξ ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει,

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

ΑΠΟΛΛΩΝ

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμωι

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν $\delta^{\circ}$ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ $\delta^{3}$ εἴσαγε
580

ὅπως $\langle\tau^{2}\rangle$ ἐπίσται τήνδε κύρωσον δίκην.

ΑΘ.

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

ΧΟ.

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος $\delta^{3}$ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

ΧΟ.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

ΟΡ.

ἔκτεινα· τούτου $\delta^{3}$ οὔτις ἄρνησις πέλει.

ΧΟ.

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

ΟΡ.

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

ΧΟ.

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ $\sigma^{\prime}$ ὅπως κατέκτανες.

ΟΡ.

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Actio:

574 subito iuxta Orestam apparet Apollo.

Testim.:

577 Nonius 505, 8 Ennius Eum. id ego aecum [Accius] fecisse expedito et eloquar. nomen, quod paullo ante praecessit, sustulit Ribbeck. videtur Ennius Apollini orationem iudicialem tribuisse, ad quam referendi versus a Cicerone de orat. I 199 laudati, 141 Vahl. ex incerto huius scaenae loco sumptus est versus corruptus, Varro 1. 1. VII 19 (150 V.) Areopagitae quid dedere quam pudam.

Apparatus Criticus

τῶνδ᾽ τόνδ'¹⁰ δίκη δίκηι καταγνωσθῆι¹¹ ¹² δόμων δήμων corr. Erfurdt alii ἐφέστιος ἐφέστιως et -ος ἐφεστίων¹³ δόμων δόμος τοῦ φόνου τοῦδε φ. $\langle\tau^{2}\rangle$ suppl. ¹⁴ $\delta^{3}$ $\gamma^{\prime}$¹⁵

ΧΟ.

πρὸς τοῦ $\delta^{3}$ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

ΟΡ.

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

ΧΟ.

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

ΟΡ.

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

ΧΟ.

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

ΟΡ.

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς [$\delta^{3}$] ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

ΧΟ.

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

ΟΡ.

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

ΧΟ.

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

ΟΡ.

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

ΧΟ.

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἢ $\delta^{3}$ ἐλευθέρα φόνωι.

ΟΡ.

τί $\delta^{3}$ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

ΧΟ.

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

ΟΡ.

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

ΧΟ.

πῶς γάρ $\sigma^{2}$ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

Ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

ΟΡ.

ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,

Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἔστιν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενί

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

ΑΠ.

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ ᾿Αθηναίας μέγαν

θεσμόν, δικαίως, μάντις ὧν $\delta^{3}$ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ ᾿κέλευσε Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω $\delta^{3}$ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

ΧΟ.

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασεν,

φράζειν Ορέστηι τῶιδε τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

ΑΠ.

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

Apparatus Criticus

[$\delta^{3}$] delevi¹⁶ ἀρωγὰς¹⁷ ἀρωγοὺς πέμψει¹⁸ πέπισθι πέπεισθι μιασμάτοιν μιασμάτων φόνωι φόνου ¹⁹ δικαίως δικαίως²⁰ ὧn $\delta^{3}$ $\delta^{3}$ ὧn ἐκέλευσε κελεύσει βουλῆι βουλή hoc et βουλῆι

ΑΠ.

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔτι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ ᾿Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον᾽ εὔφροσιν δεδεγμένη

†δροίτη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν $\delta^{3}$ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῆι λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

ΧΟ.

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι,
640

αὐτὸς $\delta^{3}$ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς $\delta^{3}$ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

ΑΠ.

ὦ παντομισή κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς $\delta^{3}$ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατήρ

οὑμός, τὰ $\delta^{3}$ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

ΧΟ.

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

ΑΠ.

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

Apparatus Criticus

στρατείας στρατιᾶς μιν †δροίτη δροίτηι²¹ περεσκήνωσεν παρεσκήνησεν sed περεσκ. etiam μὲn²² ²³ ἀνασπάσηι ἀνασπάσει τε om τίθησιν τίθησι κ'²⁴ ἀσθμαίνων ἀσθμαίνω φεύγειn²⁵ πέδοι πέδω προσδέξεται προσδέξαιτε.

ΑΠ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἢ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον θεά

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι,

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

ΑΘ.

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

ΧΟ.

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

ΑΘ.

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

ΑΠ.

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
680

ΑΘ.

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμὸν ᾿Αττικὸς λεώς

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', ᾿Αμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τῆιδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

Apparatus Criticus

κεκλημένη κεκλημένου²⁶ ²⁷ τούσδ᾽ τάσδ' ἠκούσαθ᾽ ὡς ή.²⁸ Αἰγέως Αἰγέωι τοῦτο δ᾽ ἑκάστων δ᾽ ἑκάστω corr. Canter ²⁹ τῆιδ᾽ τήνδ' τήν corr. Kirchhoff

ΑΘ.

Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾿ Ἄρειος. ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι. βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
700

ἔρυμα [τε] χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθηισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν. ὀρθοῦσθαι δὲ χρή

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

ΧΟ.

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός

Σύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

ΑΠ.

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διός

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Testim.:

689 Et. Gud. p. 190 de Stef. "Ἄρειος πάγος .... ἢ ὥς φησιν Αἰσ. ὅτι αἱ ᾿Αμαζόνες ἐπὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐστρατεύσαντο ῎Αρει θύουσαι (῎Αρεως οὖσαι corr. de Stefani)

694 Diogenian. III 55 Zenob. II 76 (e Diog. interpol.) Suid. βορβοροτάραξις· “βορβόρωι ὕδωρ - ποτόν” ἐπὶ τῶν τὰ κάλλιστα μιγνύντων αἰσχίστοις.

Actio:

711-730 iudices surgunt, ad urnas accedunt, calculum suum quisque ita in alteram utram iaciunt, ut distingui nequeat.

Apparatus Criticus

τό τόδ'³⁰ πικραινόντων -βαιν. corr. Valckenaer.³¹ δ᾽ θ' μήτ᾽ μηδέ σέβειν σέβειν σέθεν [τε]³² οὔτις οὔποτ᾿ Σκύθηισιν Σκύθαισιν ἐγρηγορὸς ἐγρήγορον αἰδουμένους αἰδουμένοις αἰρουμένοις corr. Canter κἄγωγε κἀγώ τε

ΧΟ.

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

ΑΠ.

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ιξίονος;

ΧΟ.

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώραι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

ΑΠ.

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

ΧΟ.

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

ΑΠ.

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

ΧΟ.

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

ΑΠ.

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

ΧΟ.

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

ΑΘ.

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ορέστηι τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ᾽ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾶι δ᾽ Ορέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

ΟΡ.

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

ΧΟ.

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

ΟΡ.

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾿ ἢ φάος βλέπειν.

Actio:

740 Minerva calculum in urnam absolventem iacit.

Testim.:

723 Schol. A ad Eur. Alc. 12 Μοίρας δολώσας· Αἰσχ. Εὐμ. τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις ..... (sp. vac.) ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς. οὕτω παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας (φθίνας cod.) οἴνωι παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Apparatus Criticus

νέμων μένων τι τις σφήλεται πρωτοκτόνοισι πρ-νοις προστροπαῖς προ- τροπαῖς θεάς δαίμονας³³ παρηπάφησας παρηπάτησας corr. Davies ἀμφίβουλος ἀμφίβολος ἀμφίβουλος ὅσοις ἴσοις ἀγχόνης ναῦ ἀγχ. ³⁴

ΧΟ.

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΠ.

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

ΑΘ.

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

ΟΡ.

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατώικισάς με· καί τις Ελλήνων ἐρεῖ,

„᾿Αργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
775

οἰκεῖ πατρώιοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος“· ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώραι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχωι δορί

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Testim.:

752 Nonius 326, 28 Ennius Eum. dico vicisse Orestem; vos ab hoc facessite.

Actio:

748-751 ministri urnis excussis calculos in abacis disponunt; deferunt abacos ad deam, quae utrumque iudicio monstrat.

Apparatus Criticus

³⁵ γίγνεται γίνεται βαλοῦσά³⁶ ὅδ᾽ ὅγ' γαίας καὶ γᾶς³⁷ ἁνὴρ ἀνὴρ τρίτου τρίτον σωτῆρος“· ὃς ὃν παρβαίνουσι³⁸ παραβ. ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοις παρόρνιθας προβ. μεταμέληι μεταμέλοι ὀρθουμένων ὀρθουμένοις αἰεὶ ἀεί

ΧΟ.

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι

παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.
780

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθονί

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
785

λειχὴn ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ δίκα (δίκα),

πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώραι βαλεῖ.

στενάζω· τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.

δύσοισθ᾽ ἅπαθον·
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς. –

ΑΘ.

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίαι σέθεν.
795

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δ᾽ ἐμεῖτε τῆιδε γῆι βαρὺν κότον;

σκέψασθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
800

τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι πλευμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

Actio:

778 Orestes exit; Apollo antea evanuerat.

Numeri:

778-92 = 808-23 dochmiis adspersi sunt iambi 778. 80. 81. 85. 87, 88 trimeter bacchiacus, 83 2 dochm. (prior anaclast.) + iamb. clausula 2. choriamb.

Apparatus Criticus

³⁹ ⁴⁰ ἀντιπενθῆ ἀντιπαθῆ καρδίας καρδία λειχὴn λιχήν ἰώ suppl. ἐπισύμενος έπεσσυμένος βαλεῖ βαλεῖν στενάζω στενάξω γελῶμαι γένωμαι δύσοισθ᾽ ἅπαθον δύσοιστα πολίταις ἔπαθον⁴¹ πίθεσθε πείθεσθε θ᾽ δ' χρήσας ὀρθήσας ὁ θήσας corr. Turn. δ᾽ ἐμεῖτε δ᾽ ἐμεῖτε δέ τε σκέψασθε σκήψησθε πλευμόνων δαιμόνων στενάγματα βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων⁴²

ΑΘ.

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονός

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις
805

ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by F. A. Paley, 1885.) — 490 focus

νῦν καταστροφαὶ νέων

θεσμίων, εἰ κρατήσει δίκα τε καὶ βλάβα

τοῦδε μητροκτόνου.
470

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾳ ξυναρμόσει βροτούς.

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.
475

οὔτε γὰρ βροτοσκόπων

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων,

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον,

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφωνῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ,
480

λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων [δέ τις] μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικλησκέτω

ξυμφορᾷ τετυμμένος,
485

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,

ὦ δίκα, ὦ θρόνοι τ᾽ Ερινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας.
490

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὐ

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον·

ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·
495

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίας * ἂν ἀνατρέφων,

ἢ πόλις βροτός θ᾽, ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

μήτ᾿ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν·

ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
505

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
510

βωμὸν αἴδεσαι δίκας·

μηδέ νιν,

κέρδος ἰδὼν, ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτί-

σῃς· ποινὰ γὰρ ἐπέσται·

κύριον μένει τέλος.
515

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων,

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
520

οὐκ ἄνολβος ἔσται·

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·

τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ * καὶ παραιβάταν

τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
525

λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος,

θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν, ἐν μέσᾳ ἀντ. δ΄.

δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·

γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῷ,
530

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις

λαπαδνὸν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ, τὸν πρὶν ὄλβον

ἕρματι προσβαλὼν δίκας,

ὤλετ᾿ ἄκλαυστος, αἴστος.
535

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου·

εἶθ᾿ ἡ διάτορος † οὐρανοῦ Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
540

σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.

Χορός

ἄναξ ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
545

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ †δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ, καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος· —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
550

ὅπως ἐπίστᾳ τήνδ᾽ ὁ κυρώσων δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος· εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
555

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
560

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης, καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
565

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
570

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾿ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
575

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντὸς, ὦ μιαίφονε,

ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον ;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

῎Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
580

δρᾶσαι γὰρ, ὥσπερ ἐστὶν, οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ ᾿Αθηναίας μέγαν

θεσμὸν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
585

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικὸς, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
590

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεὺς, ὡς λέγεις σὺ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε

φράζειν Ορέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν, ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
595

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὗ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ᾽ ᾿Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλὰς, οἵ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι·
600

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖσθ᾽ ἅμ᾽ αἴνοις εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶμος παρεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
605

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·

ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον, τῷ σῷ λόγῳ·
610

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομιση κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
615

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾿ ἀνασπάσῃ κόνις,

ἅπαξ θανόντος οὔτις ἐστ᾿ ἀνάστασις.

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὐμός· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾿ ἄνω τε καὶ κάτω
620

στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς, ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,

ἔπειτ᾿ ἐν ῎Αργει δώματ᾿ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
625

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεὺς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·

τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
630

ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διὸς,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
635

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δὲ, Παλλὰς, τἄλλα θ᾽, ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
640

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεὰ,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
645

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὣ;

Χορός

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
650

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμὸν, ᾿Αττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', ᾿Αμαζόνων ἕδραν
655

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,

῎Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα πάγος τ᾿ ῎Αρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
660

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ἐπικαινούντων νόμους.

κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
665

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ, δεδοικὼς μηδὲν, ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
670

· ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει

οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
675

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾿ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ,

καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνώναι δίκην,

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
680

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
685

μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει μένων.

Ἀπόλλων

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ιξίονος ;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης,

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
690

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
695

ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἶνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽, οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,

ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
700

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβύτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ορέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
705

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ᾽ ἐγείνατο·

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον,
710

νικᾷ δ᾽ Ορέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ ῎Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
715

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

Ἀπόλλων

πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
720

βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

καὶ γῆς πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
725

κατῴκισάς με, καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

᾿Αργεῖος ἀνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
730

σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
735

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
740

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·

ὀρθουμένων δὲ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
745

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους

καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ὁ τάλαινα βαρύκοτος
750

ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,

σταλαγμὸν χθονὶ

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ λιχὴν ἄφυλλος,

ἄτεκνος, ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,
755

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·

στενάζω; τί ῥέξω; γένωμαι

δυσοίστα πολίταις ἅπαθον;

ἰω, μεγάλα τοι, κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
760

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ φήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
765

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δέ τοι γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον

σκήψητε, [μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύχητ᾽,] ἀφεῖσαι + δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·
770

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις

ἕξειν, ὑπ᾿ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Χορός

Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by Friedrich Blass, 1907.) — 490 focus

νῦν μεταστροφαὶ νέων
490

θεσμίων, ἢ κρατήσει δίκα (τε) καὶ βλάβα

τοῦδε ματροκτόνου.

πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾶι συναρμόσει

στρ. α

βροτούς.

495

πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα

πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνωι.

οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων

ἀντ. α

πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.

μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων·

πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν προφωνῶν ἃ τῶν

πέλας κακά,

λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων

505

ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαι᾽, ἃ τλάμων μάταν παρηγορεῖ.

μηδέ τις κικληισκέτω

ξυμφορᾶι τετυμμένος,

τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510

ὦ Δίκα,

ὦ θρόνοι τ᾽ Ερινύων.

ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ

ἢ τεκοῦσα νεοπαθής

στρ. β

οἰκτρὸν οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος Δίκας.

ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὐ

ἀντ. β

καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον

δεῖ μένειν καθήμενον.

ξυμφέρει

520

σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.

τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει

καρδίαν ἄν᾿ ἔτι) τρέων

ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;

μήτ᾿ ἀνάρχετον βίον

μήτε δεσποτούμενον

στρ. γ

αἰνέσῃς.

παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλλᾶι

530

δ᾽ ἐφορεύει.

ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,

δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·

ἐκ δ᾽ ὑγιείας

535

φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος

καὶ πολύευκτος ὄλβος.

ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,

ἀντ. γ

βωμὸν αἴδεσαι Δίκας·

μηδέ νιν

540

κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λὰξ ἀτίσηις· ποινὰ

γὰρ ἐπέσται,

κύριον μένει τέλος.

πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων

545

καὶ ξενοτίμους

ἐπιστροφὰς δωμάτων

αἰδόμενός τις ἔστω.

ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ
550

στρ. δ 550

δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται,

πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.

τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν,

(ἄγον〉τα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας

βιαίως, ξὺν χρόνωι καθήσειν

555

λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος θραυομένας κεραίας.

καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ-
δὲν (ἐν) μέσᾶι δυσπαλεῖ τε δίνᾶι·

ἀντ. δ

γελᾶι δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῶι,

560

τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις

δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·

δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον

έρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾿ ἄκλαυτος, αἶστος.

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου

-ῦ, ἡ τ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνική

σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι.

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.

Χορός

ἄναξ Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ δόμων

ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ μυχῶν ἐφεστίων

ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·

καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580

ὅπως (τ᾽ ἐπίστᾶι τῆνδε κύρωσον δίκην.

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

ἡ α΄ πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

ἡ β΄ τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου γ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἡ γ΄ ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

ἡ δ΄ εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

ἡ ε΄ πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ἡ ς΄ ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ αἰεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἡ ζ΄ ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.

Χορός

ἡ η΄ νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

Χορός

ἡ θ΄ πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

ἡ ι΄ τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνωι.

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;

Χορός

ἡ ια΄ οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

ἡ ιβ΄ πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψ᾽ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,

Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκηι κατέκτανον.
610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·

ἀλλ᾽ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενὶ

δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615

οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,

οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,

βουλῆι πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστηι τῶιδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Αμαζόνος,

ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλὰς οἱ τ᾽ ἐφήμενοι

ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον᾽ εὔφροσιν δεδεγμένη,

δροίτηι, περῶντος λουτρά, κἀπὶ τέρματι,

φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ πάντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.

τὴν δ᾽ αὖ τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῆι λεώς,

ὅσπερ τέτακται τῆνδε κυρῶσαι δίκην.

Χορός

πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι·
640

αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;

ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.

Ἀπόλλων

ὦ παντομισή κνώδαλα, στύγη θεῶν,

πέδας μὲν ἂν λύσειας, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·

ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις

ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.

τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.

Χορός

πῶς τἀποφεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·

τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,

ἔπειτ᾽ ἐν Ἀργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.

οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.

τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660

ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψηι θεός.

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,

οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665

ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.

ἐγὼ δὲ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽, ὡς ἐπίσταμαι,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,

καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,

ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670

καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,

καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύσω τοῦσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίαι

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.

πάγον δ᾽ ἄρ᾽ ἕξει τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685

σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλει νεοπτόλει

τῆνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·

"Αρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος

πέτρα, πάγος τ᾽ ῎Ἄρειος· ἐν δὲ τῶι σέβας
690

ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει κατ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾿πιχραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695

τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,

οὔτ᾽ ἐν Σκύθηισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,

αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὑπερ
705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.

ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τῆνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.

Ἀπόλλων

ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾶι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὔτε δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·

ψῆφον δ᾽ Ὀρέστηι τῆνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἢ μ᾿ ἐγείνατο,

τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,

ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740

νικᾶι δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῆι.

ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους

ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Ὀρέστης

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.

ΑΒ. πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,

τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.

γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750

μολοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,

γαίας πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755

κατώικισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,

“Αργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρώιοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος, ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760

σώιζει με μητρὸς τᾶσδε συνδίκους ὁρῶν.”

ἐγὼ δὲ χώρᾶι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,

μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765

ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770

τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις·

ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τῆνδε συμμάχωι δορὶ

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσόμεθ᾽ εὐμενέστεροι.

καὶ χαῖρε καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775

πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.

Χορός

ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους

καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εϊλεσθέ μου.

ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος
780

ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,

ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας

σταλαγμὸν χθονί

ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ

λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785

ἰὼ Δίκα, πέδον ἐπισύμενος

βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾶι βαλεῖ,

(στενάζω· τί ῥέξω; γένωμαι;) δύσοισθ᾽ (ἆς)

πολίταις ἔπαθον.
790

ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς

Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.

Ἀθηνᾶ

ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.

οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795

ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾶι σέθεν.

ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,

αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,

ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.

ὑμεῖς δὲ τῆι γῆι τῆιδε μὴ θυμοῦσθε, μὴ
800

βαρὺν κότον σκήψητε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν

τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,

βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.

ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι

ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805

λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις

ἕξειν ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.

Χορός

Translations (10)

Eumenides Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, translator. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926. (Modernized by Perseus.)) — 490-565 focus

Chorus

Here is the overturning of new laws, if the wrongful cause of this matricide is to triumph. Now his deed will accustom all men
490

to recklessness; many sorrowful wounds, given in truth by children, wait for parents in the future time.
495

499

Chorus

For the wrath of us, the Furies who keep watch on mortals,

will not come stealthily upon such deeds—I will let loose death in every form. And as he anticipates his neighbor’s evils, one man
500

will ask of another when hardship is to end or to decrease; and the poor wretch offers the vain consolation of uncertain remedies.
505

508

Chorus

Do not let anyone who is struck by misfortune make an appeal

and cry aloud this word, Justice! Thrones of the Furies! Perhaps some father, or mother, in new sorrow,
510

may cry out these words piteously, now that the house of Justice is falling.
515

517

Chorus

There is a time when fear is good and ought to remain seated as a guardian of the heart.

It is profitable to learn wisdom under strain. But who, if he did not train his heart in fear, either city or mortal,
520

would still revere justice in the same way?
525

526

Chorus

Do not approve of a lawless life or one subject to a tyrant.

The god grants power to moderation in every form, but he oversees other matters in different ways. I have a timely word of advice: arrogance is truly the child of impiety,
530

but from health of soul comes happiness, dear to all, much prayed for.
535

538

Chorus

And as for the whole matter, I say to you: respect the altar of Justice

and do not, looking to profit, dishonor it by spurning with godless foot; for punishment will come upon you. The appointed fulfilment remains.
540

Therefore, let a man rightly put first in honor the reverence owed to his parents, and have regard for attentions paid to guests welcomed in his house.
545

550

Chorus

Whoever is just willingly and without compulsion will not lack happiness; he will never be utterly destroyed. But I say that the man who boldly transgresses, amassing a great heap unjustly—by force,
550

in time, he will strike his sail, when trouble seizes him as the yardarm is splintered.
555

558

Chorus

He calls on those who hear nothing and he struggles in the midst of the whirling waters.

The god laughs at the hot-headed man, seeing him, who boasted that this would never happen, exhausted by distress without remedy and unable to surmount the cresting wave. He wrecks the happiness of his earlier life on the reef of Justice,
560

and he perishes unwept, unseen.
565

Enter, in procession, Athena, a herald, the jury of the Areopagus, a crowd of citizens. Orestes removes to the place appointed for the accused. Apollo appears after Athena’s first speech.

Athena

Herald, give the signal and restrain the crowd; and let the piercing Tyrrhenian¹ trumpet, filled with human breath, send forth its shrill blare to the people!

For while this council-hall is filling, it is good to be silent, and for my ordinances to be learned, by the whole city for everlasting time, and by these appellants, so that their case may be decided well.
570

Enter Apollo.

Chorus

Lord Apollo, be master of what is yours.

Say what part you have in this matter.
575

Apollo

I have come both to bear witness—for this man was a lawful suppliant and a guest of my sanctuary, and I am his purifier from bloodshed—and to be his advocate myself. I am

responsible for the murder of his mother. To Athena. Bring in the case, and, in accordance with your wisdom, decide it.
580

Athena

To the Furies. It is for you to speak—I am only bringing in the case; for the prosecutor at the beginning, speaking first, shall rightly inform us of the matter.

Chorus

We are many, but we will speak briefly. To Orestes. Answer our questions, one by one. Say first if you killed your mother.
585

Orestes

I killed her. There is no denial of this.

Chorus

Of the three falls that win the wrestling match, this one is already ours.

Orestes

You make this boast over a man who is not down yet.
590

Chorus

You must, however, say how you killed her.

Orestes

I will say it: with drawn sword in hand, I stabbed her in the throat.

Chorus

By whom were you persuaded and on whose advice?

Orestes

By the oracles of this god here; he is my witness.

Chorus

The prophet directed you to kill your mother?
595

Orestes

Yes, and to this very hour, I do not blame my fortune.

Chorus

But if the jury’s vote catches hold of you, you’ll soon speak differently.

Orestes

I have good confidence. My father will send protection from his grave.

Chorus

Put your confidence in the dead now, after you have killed your mother!

Orestes

I do, for she was twice afflicted with pollution.
600

Chorus

How so? Teach the judges this.

Orestes

By murdering her husband, she killed my father.

Chorus

And so, although you are alive, she is free of pollution by her death.²

Orestes

But why did you not drive her into exile, while she lived?

Chorus

She was not related by blood to the man she killed.
605

Orestes

Then am I my mother’s kin by blood?

607

Chorus

How else could she have nurtured you, murderer, beneath her belt? Do you reject the nearest kinship, that of a mother?

Orestes

Apollo, give your testimony now. Explain, on my behalf,

whether I was justified in killing her. For I do not deny that I did it, as it is done. But decide whether this bloodshed was, to your mind, just or not, so that I may inform the court.
610

Apollo

I will speak justly before you, Athena’s great tribunal,—

since I am a prophet, I cannot lie. I have never yet, on my oracular throne, said anything about a man or woman or city that Zeus, the father of the Olympians, did not command me to say.
Learn how strong this plea of justice is;
615

and I tell you to obey the will of my father; for an oath is not more powerful than Zeus.³
620

Chorus

Zeus, as you say, gave you this oracular command, to tell Orestes here to avenge his father’s murder but to take no account at all of the honor due his mother?

Apollo

Yes, for it is not the same thing—the murder of a noble man, honored by a god-given scepter, and his murder indeed by a woman, not by rushing arrows sped from afar, as if by an Amazon, but as you will hear, Pallas, and those
625

who are sitting to decide by vote in this matter.
She received him from the expedition, where he had for the most part won success beyond expectation,⁴ in the judgment of those favorable to him; then, as he was stepping from the bath, on its very edge, she threw a cloak like a tent over it,
630

fettered her husband in an embroidered robe, and cut him down. This was his death, as I have told it to you—the death of a man wholly majestic, commander of the fleet. As for that woman, I have described her in such a way as to whet the indignation of the people who have been appointed to decide this case.
635

640

Chorus

Zeus gives greater honor to a father’s death, according to what you say; yet he himself bound his aged father, Cronus. How does this not contradict what you say? I call on you as witnesses turning to the judges to hear these things.
640

Apollo

Oh, monsters utterly loathed and detested by the gods!

Zeus could undo fetters, there is a remedy for that, and many means of release. But when the dust has drawn up the blood of a man, once he is dead, there is no return to life. For this, my father has made no magic spells,
645

although he arranges all other things, turning them up and down; nor does his exercise of force cost him a breath.
650

Chorus

See how you advocate acquittal for this man! After he has poured out his mother’s blood on the ground, shall he then live in his father’s house in Argos ?

Which of the public altars shall he use? What purification rite of the brotherhoods⁵ will receive him?
655

Apollo

I will explain this, too, and see how correctly I will speak. The mother of what is called her child is not the parent, but the nurse of the newly-sown embryo.⁶

The one who mounts is the parent, whereas she, as a stranger for a stranger, preserves the young plant, if the god does not harm it. And I will show you proof of what I say: a father might exist without a mother. A witness is here at hand, the child of Olympian Zeus,
660

who was not nursed in the darkness of a womb, and she is such a child as no goddess could give birth to.
For my part, Pallas, as in all other matters, as I know how, I will make your city and people great; and I have sent this man as a suppliant to your sanctuary
665

so that he may be faithful for all time, and that you, goddess, might win him and those to come after him as a new ally and so that these pledges of faith might remain always, for the later generations of these people to cherish.
670

674

Athena

Am I to assume that enough has been said,

and shall I now command these jurors to cast an honest vote according to their judgment?
675

Chorus

For our part, every bolt is already shot. But I am waiting to hear how the trial will be decided.

Athena

Why not? As for you, To Apollo and Orestes. how shall I arrange matters so that I will not be blamed by you?

Apollo

You have heard what you have heard;

and as you cast your ballots, keep the oath sacred in your hearts, friends.
680

Athena

Hear now my ordinance, people of Attica , as you judge the first trial for bloodshed. In the future, even as now, this court of judges will always exist for the people of Aegeus.

And this Hill of Ares, the seat and camp of the Amazons, when they came with an army in resentment against Theseus, and in those days built up this new citadel with lofty towers to rival his, and sacrificed to Ares, from which this rock takes its name,
685

the Hill of Ares:⁷ on this hill, the reverence of the citizens, and fear, its kinsman, will hold them back from doing wrong by day and night alike, so long as they themselves do not pollute the laws with evil streams; if you stain clear water
690

with filth, you will never find a drink.
Neither anarchy nor tyranny—this I counsel my citizens to support and respect, and not to drive fear wholly out of the city. For who among mortals, if he fears nothing, is righteous?
695

Stand in just awe of such majesty, and you will have a defense for your land and salvation of your city, such as no man has, either among the Scythians or in Pelops’ realm. I establish this tribunal, untouched by greed,
700

worthy of reverence, quick to anger, awake on behalf of those who sleep, a guardian of the land.
I have prolonged this advice to my citizens for the future; but now you must rise and take a ballot, and decide the case
705

under the sacred obligation of your oath. My word has been spoken. The judges rise from their seats and cast their ballots one by one during the following altercation.
710

711

Chorus

And I counsel you not to dishonor us in any way, since our company can be a burden to your land.

Apollo

And I, for my part, command you to stand in fear of the oracles, both mine and Zeus’, and not cause them to be unfulfilled.

Chorus

Although it is not your office, you have respect for deeds of bloodshed. You will prophesy, dispensing prophecies that are no longer pure.
715

Apollo

Then was my father mistaken in any way in his purposes when Ixion, who first shed blood, was a suppliant?

Chorus

You do argue! But if I fail to win the case,

I will once more inflict my company on this land as a burden.
720

Apollo

But you have no honor, among both the younger and the older gods. I will win.

Chorus

You did such things also in the house of Pheres, when you persuaded the Fates to make mortals free from death.⁸

Apollo

Is it not right, then, to do good for a worshipper, especially when he is in need?
725

Chorus

It was you who destroyed the old dispensations when you beguiled the ancient goddesses with wine.

Apollo

Soon, when you have lost the case,

you will spit out your venom—no great burden to your enemies. The balloting is now ended.
730

Chorus

Since you, a youth, would ride me down, an old woman, I am waiting to hear the verdict in the case, since I have not decided whether to be angry at the city.

Athena

It is my duty to give the final judgment

and I shall cast my vote for Orestes. For there was no mother who gave me birth; and in all things, except for marriage, whole-heartedly I am for the male and entirely on the father’s side. Therefore, I will not award greater honor to the death of a woman
735

who killed her husband, the master of the house. Orestes wins, even if the vote comes out equal.
Cast the ballots out of the urns, as quickly as possible, you jurors who have been assigned this task. The ballots are turned out and separated.
740

744

Orestes

O Phoebus Apollo! How will the trial be decided?

Chorus

O Night, our dark Mother, do you see this?
745

Orestes

Now I will meet my end by hanging, or I will live.

Chorus

Yes, and we will be ruined, or maintain our honors further.

Apollo

Correctly count the ballots cast forth, friends, and be in awe of doing wrong in the division of the votes.

Error of judgment is the source of much distress, and the cast of a single ballot has set upright a house. The ballots are shown to Athena.
750

Athena

This man is acquitted on the charge of murder, for the numbers of the casts are equal. Apollo disappears.

Orestes

Pallas, savior of my house!

I was deprived of a fatherland, and it is you who have given me a home there again. The Hellenes will say, The man is an Argive once again, and lives in his father’s heritage, by the grace of Pallas and of Loxias and of that third god, the one who accomplishes everything,
755

the savior—the one who, having respect for my father’s death, saves me, seeing those advocates of my mother.
I will return to my home now, after I swear an oath to this land and to your people⁹ for the future and for all time to come,
760

that no captain of my land will ever come here and bring a well-equipped spear against them. For I myself, then in my grave, will accomplish it by failure without remedy,
765

making their marches spiritless and their journeys ill-omened, so that those who violate my present oath will repent their enterprise. But while the straight course is preserved, and they hold in everlasting honor this city of Pallas with their allied spears, I will be the more well-disposed to them.
770

And so farewell—you and the people who guard your city. May your struggle with your enemies let none escape, bringing you safety and victory with the spear! Exit.
775

Chorus

Younger gods, you have ridden down the ancient laws and have taken them from my hands!¹⁰

And I—dishonored, unhappy, deeply angry—on this land, alas, I will release venom from my heart, venom in return for my grief, drops that the land cannot endure. From it,
780

a blight that destroys leaves, destroys children—a just return—speeding over the plain, will cast infection on the land to ruin mortals. I groan aloud. What shall I do? I am mocked by the people.
785

What I have suffered is unbearable. Ah, cruel indeed are the wrongs of the daughters of Night, mourning over dishonor!
790

793

Athena

Be persuaded by me not to bear it with heavy lament.

For you have not been defeated; the trial resulted fairly in an equal vote, without disgrace to you; but clear testimony from Zeus was present, and he himself who spoke the oracle himself gave witness that Orestes should not suffer harm for his deed.
795

Do not be angry, do not hurl your heavy rage on this land, or cause barrenness, letting loose drops whose savage spirit will devour the seed. For I promise you most sacredly that you will have
800

a cavernous sanctuary in a righteous land, where you will sit on shining thrones at your hearths, worshipped with honor by my citizens here.
805

808

Chorus

Younger gods, you have ridden down the ancient laws and have taken them from my hands!

And I—dishonored, unhappy, deeply angry—on this land, alas, I will release venom from my heart, venom in return for my grief, drops that the land cannot endure. From it a blight
810

that destroys leaves, destroys children—a just return—speeding over the plain, will cast infection on the land to ruin mortals. I groan aloud. What shall I do? I am mocked by the people.
815

What I have suffered is unbearable. Ah, cruel indeed are the wrongs of the daughters of Night, mourning over dishonor!
820

823

Athena

You are not dishonored; so, although you are goddesses, do not, in excessive rage,

blight past all cure a land of mortals. I also rely on Zeus—what need is there to mention that?—and I alone of the gods know the keys to the house where his thunderbolt is sealed. But there is no need of that. So yield to my persuasion
825

and do not hurl the words of a reckless tongue against the land, that all things bearing fruit will not prosper. Calm the black wave’s bitter anger, since you will receive proud honors and will live with me. And when you have the first-fruits of this great land forever,
830

offerings on behalf of children and of marriage rites, you will praise my counsel.
835

837

Chorus

For me to suffer this, alas! For me, with ancient wisdom, to live beneath the earth, alas, without honor, unclean!

I am breathing fury and utter rage. Oh, oh, the shame of it! What anguish steals into my breast! Hear my anger, mother
840

Night; for the deceptions of the gods, hard to fight, have deprived me of my ancient honors, bringing me to nothing.
845

848

Athena

I will endure your anger, for you are older, and in that respect you are surely wiser than I;

yet Zeus has given me, too, no mean understanding. But as for you, if you go to a foreign land, you will come to love this land—I forewarn you. For time, flowing on, will bring greater honor to these citizens. And you,
850

having a seat of honor at the house of Erechtheus, will obtain from hosts of men and women more than you could ever win from other mortals. So do not cast on my realm keen incentives to bloodshed, harmful to young hearts,
855

maddening them with a fury not of wine; and do not, as if taking the heart out of fighting cocks, plant in my people the spirit of tribal war and boldness against each other. Let their war be with foreign enemies, and without stint for one
860

in whom there will be a terrible passion for glory; but I say there will be no battling of birds within the home. It is possible for you to choose such things from me: bestowing good, receiving good, well honored in this land that is most beloved to the gods.
865

870

Chorus

For me to suffer this, alas! For me, with ancient wisdom, to live beneath the earth, alas, without honor, unclean! I am breathing fury and utter rage. Oh, oh the shame of it!
870

What anguish steals into my breast! Hear my anger, mother Night; for the deceptions of the gods, hard to fight, have deprived me of my ancient honors, bringing me to nothing.
875

881

Athena

No, I will not grow tired of telling you about these good things, so you will never be able to say that you, an ancient goddess, were cast out, dishonored and banished, from this land by me, a younger goddess, and by the mortal guardians of my city.

But if you give holy reverence to Persuasion, the sweetness and charm of my tongue, then you might remain. But if you are not willing to stay, then surely it would be unjust for you to inflict on this city any wrath or rage or harm to the people.
885

For it is possible for you to have a share of the land justly, with full honors.
890

The Eumenides (OCR draft) Experimental (The Eumenides. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 490 focus

Now [will] there be a revolution of new laws, if the cause and guilt of this matricide shall prevail. This deed now by its facility will prompt all mortals to [the same] and many certain sufferings from wounds inflicted by children, await parents in time hereafter.

For neither will any wrath of us men-regarding Maenads creep on because of evil deeds: I will leave all death unpunished, and one will ask from another, declaring the evil deeds of his kindred a cessation, and remission from ills no longer certain : but the wretch in vain will console himself.

Nor let any one struck by misfor tune invoke us, pouring forth these words, O Justice, and O thrones of the Furies! With such expressions some father perhaps, or mother newly afflicted, may wail a wailing: since the house of Justice falls.

Some times fear, sitting in the right place, and controlling the soul, will terrify it. It is good to grow wise under sorrow. But who keeping no fear in his blithesome heart, either city or mortal alike, would any longer reverence justice?

Praise neither a life free from rule, nor lorded over; to every mean the god affords power, but other things he differently regards. But I speak a fitting word; insolence is the child of impiety, most assuredly; but from sanity of mind tomes prosperity dear to all and much sought.

But altogether I say to you, revere the altar of Justice, nor, looking to gain, dishonour it by trampling on it with godless foot. For punishment will follow: a deci sive end awaits. Therefore let every one honour duly the sanctity of parents, and reverence the intercourse of hos pitable abodes.

He who is willingly just without neces sity shall not be unhappy; utterly destroyed, at least, he can never be. But I declare that the transgressor who dares things contrary, will throw all things into confusion without justice, land shall perish] by violence in time, when trouble has seized his sails, the sail-yard being broken.

And he invokes those who listen not, in the midst of an uncon- qucrable whirlpool; but the deity laughs at the bold man, beholding him, no longer boasting, bound in calamity from which is no escape, nor surmounting the summit: but having dashed his former prosperity on the rock of Justice, unwept, unknown, he is for ever lost.

MINERVA

Proclaim, herald , and keep back the people: and let the piercing Tuscan trumpet, filled with mortal breath, pour forth its thrilling voice to the multitude. For this assembly being filled, it is fitting to be silent, and that even all the city for ever learn my laws, and this man, that the cause may be duly determined .

CHORUS

King Apollo, rule the things that belong to you. What have you to do with this matter, say.

APOLLO

Both to give evidence have I come (for this man is a suppliant of my dwelling 3

and a guest of my abodes; and I am the cleanser of this murder) and [I have come] myself to plead the cause 4

with him; but I bear the blame of the slaughter of this man's mother. But do thou [Minerva]. open, as you know how, this cause, with a view to deciding it.

MINERVA

It is with you to speak, but I open the cause 1

: for the accuser, speaking first from the beginning, should be rightly the explainer of the matter.

CHORUS

We are many, indeed, but we will speak briefly: and do you answer word for word, giving it in your turn: say first if you slew your mother.

ORESTES

I slew her: of this there is no denial.

CHORUS

This now, indeed, is one of the three wrestlings 2

.

ORESTES

You speak these boasting words on me not yet prostrate.

CHORUS

Nevertheless it behoves you to declare how you slew her.

ORESTES

I will tell; with sword-drawing hand having cut her on the neck

CHORUS

But by whom were you persuaded, and by whose counsels?

ORESTES

By the oracles of this god; and he bears witness to me.

CHORUS

Did the prophet advise you to slay your mother?

ORESTES

And so far ever I blame not Fortune.

CHORUS

But if the condemning vote shall seize you, perhaps you will say other things.

ORESTES

I am confident, and my father will send aid from the tomb 3

.

CHORUS

Put trust now in the dead, having slain your mother!

ORESTES

For she had the concurrence of two pollutions.

CHORUS

How so? inform the judges of these things.

ORESTES

Having slain her husband she murdered my father.

CHORUS

Therefore you, indeed, live, but she is free [from the punishment] of slaughter.

ORESTES

But why did you not drive her out by exile when alive 1

?

CHORUS

She was not the kindred of the man whom she slew.

ORESTES

But am I allied by blood to my mother?

CHORUS

Yes, for did she not nourish you within her zone, O blood-stained? do you disown the most dear blood of your mother?

ORESTES

Now do you give testimony. But declare for me. Apollo, if I slew her with justice: for we do not deny that we have done it, as it is done: but if this blood seem to your mind justly or unjustly shed, judge, that I may speak to these.

APOLLO

I will speak justly to you, this great council of Mi nerva, and being a prophet I will not lie. Never at any time have I spoken in my prophetic shrine either concerning man, woman, or city, what Jove father of the Olympians has not commanded. Learn, with respect to this justice, of how great power it is; but I bid you obey the counsel of my father, for an oath by no means is more powerful than Jove.

CHORUS

Jove, as you say, gave this oracle 2

, that you should tell this Orestes, having avenged the murder of his father by no means to regard the reverence due to his mother.

APOLLO

[Yes.] For it is not the same thing that a noble hero should die, honoured with Jove-given sceptres, and that, too, by a woman, not by impetuous far-darting bows, like an Amazon, but as Pallas shall hear, and they who sit to decide by vote concerning this matter. For having received him on his re turn from the expedition, where he had gained the greatest honours in the best manner according to the opinion of those well-inclined to him 3

, in the washing-place as he was passing through the bath, and at the end covered him with a robe, and having entangled her husband in an artfully-woven circular garment she struck him. This fate, indeed, of the hero all-venerable, the commander of ships, has been told to you: this woman have I described as such, that the assembly may be stung with indignation, which has been appointed to determine this cause.

CHORUS

Jove by your account respects the death of a father; but he himself bound his aged father Saturn . How do you say that these things are not contrary to those ? But I call you as witnesses to hear these things.

APOLLO

O all-hated monsters, abhorred by the gods, from fetters, indeed, (there is a cure for this) even many a liberating device might have released him 2

. But when the dust has drunk up the blood of a man once dead, there is no raising it up. For these things my father has not made a charm; but he appoints all other things turning them up and down, in no wise panting in his strength.

CHORUS

But see how you [defend] this man contrary to justice, that he may escape. Having poured out on the plain the kindred blood of his mother, shall he then inhabit the house of his father in Argos? using which of the public altars? and what layer of his tribe shall receive him?

APOLLO

This, too, will I declare, and learn how rightly I speak. She is not the mother who is called the parent of the child, but nurse of the newly-sown offspring 3

. But the male is the generative source, and she like a stranger preserves the plant for a stranger, for those whom the god may not have injured. But I will shew you a proof of these words: a father might be without a mother; the daughter of Olympian Jove is close at hand as a witness, not 1

nourished in the darkness of the womb, but such a plant as no goddess could have produced. But I, Pallas, both in other things, as far as I am able, will make your state and people great, and I sent this man as an inmate of your abodes, that he might be faithful for ever. And may you possess him as an ally, O goddess, and his descendants; and may these things remain eternally, that posterity observe the covenant of these.

MINERVA

Now I bid these according to their opinion pass a just sentence, as enough has been said.

CHORUS

By us now, indeed, every shaft has been shot; and I wait to hear how the contest will be determined.

MINERVA

For why? how giving sentence shall I be unblamed by you?

CHORUS

You have heard what you have heard, but passing a vote with your heart, revere, O strangers, your oath.

MINERVA

You Attic people now hear the law, judging the first cause of the shedding of blood and moreover this court of judges shall remain hereafter for ever to the people of Ægeus. But for 2

this hill of Mars, the seat and tents of the Amazons, when they came waging war through hatred of Theseus, and then built towers opposite to this new lofty-towered city 3

; and they sacrificed to Mars, whence the rock derives its name, and the hill of Mars—in this [hill], then, the reverence of the citizens, and its ally, fear shall restrain them from acting unjustly, both by day and by night alike, if the citizens themselves do not tamper with 4

the laws. But by an evil influx and by mild polluting the clear water, never wilt thou find a draught. I counsel my citizens with regard 1

to venerate neither anarchy nor tyranny; and not to cast all fear out of the city. For who of mortals, that fears nothing, is just? Awed justly therefore by such an object of reverence, you would have both a defence of your country and safeguard of your city, such as no men possess. Neither among the Scythians nor in the realms of Pelops have I appointed this court. Untouched 2

by gain, venerable, quick to vengeance, a watchful guard over those who sleep 3

. This exhortation, in deed, I have extended for my citizens in regard to the future. But it behoves you to rise, and give your votes, and determine the cause reverencing the oath. My say is said.

CHORUS

And yet I counsel you by no means to dishonour this dire band of [the infernal] region.

APOLLO

And I, for my part, bid you fear both my oracles and those of Jove, nor to render them fruitless.

CHORUS

But you regard matters of bloodshed, not having been allotted such office; and no longer remaining here will you utter pure oracles.

APOLLO

Was my father, too, in any way mistaken in his counsels in the supplication of Ixion, for the first slaughter?

CHORUS

Say on: but I, not having obtained my justice, will heavily again haunt this land.

APOLLO

But both among the young and the old gods you are unhonoured: but I shall prevail.

CHORUS

Such things you did also in the house of Pheres 4

, and persuaded the Fates to make mortals free from death.

APOLLO

Is it not just to do good to him who reveres you, especially when he may chance to be in need of it?

CHORUS

You indeed having overcome the old deities, deceived with wine, the ancient goddesses.

APOLLO

You indeed presently, not having the end of your cause, shall vomit your poison, by no means hurtful to your enemies.

CHORUS

Since you, a youth, are riding down me in years, I will remain auditor of this cause, as being doubtful whether I should be enraged at the city.

MINERVA

This is my business, that I last determine the cause; but I will add this 1

, my vote, in favour of Orestes: for there is no mother who produced me. But I praise the male in all things, save in obtaining marriage, with all my soul; and I am entirely on my father's side. Thus I will not set higher price on the fate of a woman who slew her husband, the lord of the house. But Orestes prevails, even if he be judged with equal votes. Cast out the lots from the vessel as quickly as possible, you to whom of the judges this office has been assigned.

ORESTES

O Phœbus Apollo, how will the contest be determined?

CHORUS

O black Night, mother, dost thou behold these things?

ORESTES

Now is it for me the moment of the noose, or to see the light.

CHORUS

But for us to perish, or to extend our honours rather.

APOLLO

Count rightly the casting out of the votes, strangers, reverencing justice in the division; for from one suffrage being absent arises great calamity, and one vote cast in, raises up an house.

MINERVA

This man has escaped the doom of blood: for the number of the votes is equal.

ORESTES

O Pallas, O thou who hast preserved my house, and me deprived of my native land, you in truth have restored me to my home; and one of the Greeks will say the man again is 2

an Argive, and dwells among his paternal possessions," by the will of Pallas and of Loxias and of the third preserver Jove who rules all things, who paying respect to my father's fate preserves me beholding these defenders of the cause of my mother. But I to this country and to your people hereafter, for all time however long having made an oath, now depart home, that no helmsman of the land having come hither shall bear against you the well-prepared spear. For we ourselves being then in the tomb, to those who violate my present oaths, will, by calamities not to be avoided, render ing their march full of dismay and evil omens, cause them to repent of their toil. But to those who assist and honour ever this city of Pallas with confederate spear, to them we will be kindly disposed. And farewell both thou [O goddess], and the people who inhabit the city, may you possess a contest not to be avoided by your enemies, both the source of safety and of victory with the spear.

CHORUS

O youthful gods, you have ridden down the ancient laws, and have snatched [him] from my hands. But I dis honoured, miserable, inflamed with rage, in this land, ah, ah! will pour forth, in return for my sorrow, a drop from my heart on the ground causing sterility, and from it a venom destroying leaves and children (

O Justice

!) rushing on the plain, shall cast mortal-destroying stains in the country. Shall I groan? what shall I do? what will become of me? I have suffered things intolerable to the citizens . Ah! most wretched in truth are the daughters of Night grieving for their disgrace.

MINERVA

Be persuaded by me, so as not to bear it hardly: for you have not been conquered, but the cause in truth fell out with equal votes, not for your disgrace. Besides clear testi monies from Jove were present, and he who gave the oracle, he himself bore witness, that Orestes having done these things should not suffer ill. But do not you let fall your heavy wrath on this land, be not enraged, nor cause sterility, sending forth drops from your lungs, dire darts consuming the seed. For I most justly promise to you, that you, seated at the shining hearths, shall possess temples and shrines in a just land, honoured by these citizens.

CHORUS

LES EUMÉNIDES (OCR draft) Experimental (LES EUMÉNIDES. Paul Mazon, 1920-1925.) — 490 focus

Ce jour verra donc l'avènement de lois nouvelles, si la cause — le crime de ce parricide doit ici triompher! A tous les mortels un si bel exploit va donner
désormais le ton des licences permises. Mille bonnes blessures, taillées dans leur chair par leurs propres fils, voilà le lot réservé aux parents dans l'avenir qui vient!

Et cela,

parce que les Furies qui surveillaient les mortels
auront cessé, elles aussi, de mettre aucun courroux en marche contre de tels crimes. Au meurtre sous toutes ses formes, de ce jour, je lâche la bride. Les hommes iront alors se deman- der l'un à l'autre — chacun ayant à la bouche le récit des
maux d'autrui — où donc trouver une fin, une trêve à telles misères, et ne pourront, les malheureux, que se conseiller vainement des remèdes

bien peu sûrs.

Que personne n'appelle à l'aide, quand le sort le frappera,
et ne clame : « O Justice! ô trônes des Érinyes! » Cette

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

plainte gémissante, ceux qui la gémiront peut-être, ce seront un père, une mère, victimes d'un sort

inouï : la Justice en ce jour voit crouler sa demeure!

Il est des cas où l'Effroi est utile et, vigilant gardien des cœurs, y doit siéger en permanence ¹. Il est bon d'apprendre à
être sage à l'école de la douleur. Qui donc, homme ou cité, s'il n'est rien sous le ciel dont la crainte habite en son âme, garderait le respect qu'il doit à la Justice?

Plus soutenu.

[LE CHOEUR]

Ne consens pas plus à vivre

dans l'anarchie que sous le despotisme ². Partout triomphe la mesure: c'est le privilège que lui ont octroyé les dieux, le seul qui restreigne leur
pouvoir capricieux ³. Et n'est-il pas à propos de le répéter ici? s'il est avéré que la démesure est fille de l'impiété ⁴,

la saine raison au contraire a pour fils le bonheur aimé qu'appellent tous les vœux humains.

Je le répète aussi, et c'est la loi suprême : vénère l'autel
de la Justice ⁵; ne va pas outrageusement, séduit par quelque gain, le renverser d'un pied impie ⁶. Le châtiment viendra :

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

inéluctable reste le dénoûment. Ainsi donc observe avant tout
le respect

dû aux parents, et honore bien les hôtes qui entrent dans ta demeure ⁷.

Plus animé.

[LE CHOEUR]

Qui, de soi-même, sans contrainte, sait être juste, n'igno- rera pas le bonheur et jamais ne périra tout entier. Mais le rebelle audacieux, dont la cargaison criminelle est faite de trésors pêle-mêle amassés

en dépit de la Justice, un beau
jour, j'en réponds, se verra forcé d'amener sa voile, quand l'angoisse le saisira devant l'antenne qui se brise. Il appelle — sans qu'on l'écoute dans l'étreinte du
tourbillon irrésistible. Et le Ciel rit

en voyant l'insolent, qui ne prévoyait pas cette heure, en proie à des maux sans remède et impuissant à surmonter le flot. Son long bonheur d'antan, il l'a précipité contre l'écueil de la Justice ⁸, et, sans que nul
le pleure, le voilà mort, anéanti.

Athéna rentre par la droite. Derrière elle un héraut introduit les juges. Ceux-ci s'asseyent face au public. Le Chœur se groupe d'un côté de l'Orchestre; Oreste se place en face de lui.

ATHÉNA.

Héraut, fais ton office, en contenant la foule. Et que, jusqu'au ciel la trompette perçante d'Étrurie ⁹ fasse

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

aux oreilles du peuple éclater sa voix aiguë. A l'heure où ce Conseil s'assemble, il convient de faire silence et de laisser la cité tout entière entendre les lois qu'ici j'établis, pour durer à jamais, et, dès aujourd'hui, pour permettre à ces hommes de prononcer un juste arrêt.

Paraît Apollon.

LE CORYPHÉE.

Sire Apollon, reste sur tes terres. Qu'as-tu à voir, toi, dans cette cause?

APOLLON.

Je viens en témoin, d'abord : cet homme est, suivant la loi, mon suppliant et l'hôte de mon foyer; je l'ai moi-même purifié du sang dont il s'agit. Je viens en défendeur aussi : je suis responsable du meurtre de sa
mère. (A Athéna.) Ouvre le débat, et, suivant ta sagesse, règle cette affaire.

Athéna se tourne vers les Érinyes.

ATHÉNA.

La parole est à vous; je déclare le débat ouvert : à l'accusateur, parlant le premier, de nous instruire d'abord exactement des faits.

LE CORYPHÉE.

Si nous sommes nombreuses, nous saurons parler bref. A chaque question donne réponse nette. Et, d'abord, dis-moi, n'as-tu pas tué ta mère ?

ORESTE.

Je l'ai tuée; cela, je ne le nierai pas.

LE CORYPHÉE.

Sur trois manches, en voilà une déjà gagnée ¹⁰.

ORESTE.

Je ne suis pas à terre : ne te vante donc pas.

LE CORYPHÉE.

Il te faut pourtant dire comment tu l'as tuée.

ORESTE.

Mon bras, tirant le fer, lui a tranché la gorge.

LE CORYPHÉE.

Mais qui t'avait poussé ? quels conseils suivais-tu ?

ORESTE.

Les oracles du dieu, aujourd'hui mon témoin.

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHEE.

C'est le devin qui te dictait le parricide?

ORESTE.

Et je ne me plains pas jusqu'ici de mon sort.

LE CORYPHÉE.

Quand l'arrêt t'atteindra, tu changeras d'avis.

ORESTE.

Mon père — en lui j'ai foi! — m'enverra son secours.

LE CORYPHÉE.

Mets ta foi dans les morts, toi qui tuas ta mère !

ORESTE.

Elle s'était souillée de deux crimes ensemble

LE CORYPHÉE.

Et comment? instruis ceux qui te doivent juger.

ORESTE.

En tuant son époux, elle a tué mon père ¹¹.

LE CORYPHÉE.

Mais tu vis,

tandis qu'elle, de son meurtre, elle est quitte.

ORESTE.

Mais, tant qu'elle a vécu, l'as-tu poursuivie, elle?

LE CORYPHÉE.

Non, car elle n'était pas du sang de sa victime.

ORESTE.

Eh quoi? serais-je donc, moi, du sang de ma mère ?

LE CORYPHÉE.

Comment t'a-t-elle alors nourri sous sa ceinture, assassin? Renies-tu le doux sang d'une mère?

ORESTE.

A toi de témoigner. Éclaire-moi, Apollon:
l'ai-je tuée justement ? Le fait en lui-même, je ne le nie pas. Mais à ton esprit le meurtre paraît-il, ou non, justifié? Prononce, et à ceux-ci je le ferai savoir.

APOLLON.

C'est à vous, noble tribunal établi par Athéna que je répondrai moi-même : « Justifié », et, pro-
phète, je ne saurais mentir. Sur mon trône fatidique, je n'ai jamais rendu d'oracle sur homme, femme ou cité, qui ne fût un ordre de Zeus, père des Olympiens. La justification
a sa valeur : je vous engage à la peser et à suivre les volontés de mon père. Nul serment ne prévaut sur Zeus.

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHÉE.

C'est donc Zeus, à t'entendre, qui t'a dicté l'oracle prescrivant à Oreste de venger le meurtre d'un père, sans rien accorder au respect d'une mère.

APOLLON.

Oui, car tout autre chose est la mort d'un noble héros qu'entourent les respects dus au sceptre, pré- sent de Zeus — et cela sous le bras d'une femme, qui n'a pas tué avec l'arc à longue portée de l'Amazone guerrière, mais de la façon que vous allez apprendre, Pallas, et vous
tous qui siégez ici pour décider par vos suffrages en ce débat. Il rentrait de la guerre, ayant presque partout rem- porté le succès. Elle l'accueille (avec des mots) d'amour, (le conduit au bain; puis, comme il sort de la baignoire ¹²,) elle déploie sur lui un grand linon et frappe l'époux, pris
dans le voile brodé comme en un piège sans issue. Voilà quelle fut la fin du héros auguste entre tous, du chef de l'armée navale. J'en ai dit

ce que j'ai dit, afin d'éveiller le courroux des hommes ici chargés de décider en cette cause.

LE CORYPHÉE.

Si l'on t'écoute, Zeus a grand souci du père. Mais lui-même enchaîna son vieux père Cronos Comment accordes-tu ceci avec cela? (Aux juges.) Vous, je vous adjure, prêtez bien l'oreille.

APOLLON.

Monstres haïs de la nature entière, exé-
crables aux dieux, des entraves, Zeus sait les délier ¹³! Il y a remède à cela; bien des moyens existent de s'en dégager. Mais lorsque la poussière a bu le sang d'un homme, s'il est mort, il n'est plus pour lui de résurrection ¹⁴. Mon père
contre ce mal n'a point créé de charmes, lui qui boule- verse le monde sans s'essoufler à la peine!

LES EUMÉNIDES

LE CORYPHÉE.

Vois donc de quelle façon tu soutiens son innocence ! C'est le sang de sa mère, celui qui coule en ses veines, qu'il a répandu sur le sol : et il habiterait
Argos, le palais paternel ! A quels autels publics sacrifie- rait-il donc ? quelle phratrie lui permettrait d'user de son eau lustrale ?

APOLLON.

Écoute encore ma réponse, et vois la jus- tesse de mon argument. Ce n'est pas la mère qui enfante celui qu'on nomme son enfant : elle n'est que la nourrice du germe en elle semé. Celui qui enfante, c'est l'homme qui la
féconde; elle, comme une étrangère, sauvegarde la jeune pousse — quand du moins les dieux n'y portent point atteinte. Et de cela je te donnerai pour preuve qu'on peut être père sans l'aide d'une mère. En voici près de nous un garant,
fille de Zeus Olympien et qui n'a point été nourrie dans la nuit du sein maternel : quelle déesse pourtant saurait pro- duire un pareil rejeton ? Pour moi, Pallas, ma sagesse saura par ailleurs faire grands ton peuple et ta ville; mais j'ai dès cette heure conduit ce suppliant au foyer de ton
temple, pour qu'éternellement il te soit fidèle, que tu aies des alliés, déesse, en lui et en ses fils, et qu'à jamais même fidélité te soit gardée encore par les fils de ses fils.

Athéna s'adresse aux Érinyes.

ATHÉNA.

Puis-je

inviter maintenant ces juges à por-
ter dans l'urne, suivant leur conscience, un suffrage équi- table ? Avez-vous tout dit ?

LE CORYPHÉE.

Notre carquois à nous maintenant est vidé. J'attends l'arrêt qui doit terminer le débat.

Athéna se tourne vers Apollon et Oreste.

ATHÉNA.

Et vous ? que dois-je faire pour prévenir vos blâmes ?

APOLLON.
(Aux juges.)

Vous avez entendu ce que
vous avez entendu. En portant vos suffrages, gardez bien en vos cœurs le respect du serment, étrangers.

LES EUMÉNIDES

ATHÉNA.

Ecoutez maintenant ce qu'ici j'établis, citoyens d'Athènes, appelés les premiers à connaître du sang versé. Jusque dans l'avenir le peuple d'Égée conser- vera, toujours renouvelé, ce Conseil de juges. Sur ce
mont d'Arès, où les Amazones jadis s'établirent et plan- tèrent leurs tentes, aux jours où elles firent, en haine de Thésée ¹⁵, campagne contre Athènes en face de sa cita- delle alors elles dressèrent les remparts élevés d'une autre citadelle; elles y sacrifiaient à Arès, et le rocher, le mont
en ont gardé le nom d'Arès sur ce mont, dis-je, désor- mais le Respect et la Crainte, sa sœur, jour et nuit égale- ment, retiendront les citoyens loin du crime, à moins qu'ils n'aillent eux-mêmes encore bouleverser leurs lois : qui trouble une source claire d'afflux impurs et de fange n'y
trouvera plus à boire. Ni anarchie ni despotisme, c'est la règle qu'à ma ville je conseille d'observer avec respect. Que toute crainte surtout ne soit pas chassée par elle hors de ses murailles; s'il n'a rien à redouter, quel mortel fait ce
qu'il doit ¹⁶ ? Si vous révérez, vous, comme vous devez, ce pouvoir auguste, vous aurez en lui un rempart tutélaire de votre pays et de votre ville tel qu'aucun peuple n'en possède ni en Scythie ni sur le sol de Pélops ¹⁷. Incorruptible,
vénérable, inflexible, tel est le Conseil qu'ici j'institue, pour garder, toujours en éveil, la cité endormie. Voilà les avis que j'ai voulu en termes exprès donner à mes citoyens pour les jours à venir. Maintenant vous devez vous

LES EUMÉNIDES

[ATHÉNA]

lever, porter votre suffrage et trancher le litige en

res- pectant votre serment. J'ai dit.

Les juges se lèvent et se dirigent vers les urnes.

LE CORYPHÉE.

Prenez garde ! ma présence sera lourde à ce pays : je vous le conseille, n'en méprisez pas la menace.

APOLLON.

Et moi, je vous dis : mes oracles sont ceux de Zeus; craignez d'en détruire le fruit.

LE CORYPHÉE.

Les causes de sang ne sont point de ton lot : pourquoi les prends-tu à cœur ? Tu n'auras plus la bouche pure pour dispenser tes oracles.

APOLLON.

Mon père alors s'est trompé en ses calculs, le jour où Ixion, le premier meurtrier, vint à lui en suppliant ?

LE CORYPHÉE.

C'est toi qui l'as dit ¹⁸ ! — Mais, moi, si
je n'ai pas gain de cause, ce pays en retour sentira le poids de ma présence ici.

APOLLON.

Dieux nouveaux ou dieux anciens, nul ne t'honore : c'est moi qui triompherai !

LE CORYPHÉE.

C'est ainsi que tu en agis déjà dans le palais de Phérès ¹⁹ : tu persuadas les Parques de rendre immortels des humains.

APOLLON.

N'est-il pas naturel d'obliger qui vous honore, surtout à l'heure où il en a besoin ?

LE CORYPHÉE.

C'est toi qui déchiras l'antique par- tage et usas du vin pour tromper d'antiques déesses.

APOLLON.

C'est toi qui, bientôt, frustrée de l'arrêt
attendu, ne cracheras plus qu'impuissant venin sur tes ennemis.

LE CORYPHÉE.

Tu te plais à écraser, jeune dieu, notre vieillesse : soit ! j'attends d'ouïr l'arrêt et retiens jusque-là mon courroux contre ce pays.

ATHÉNA.

C'est à moi qu'il appartient de prononcer la dernière. Je joindrai mon suffrage à ceux qui vont à

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

Oreste. Je n'ai point eu de mère pour me mettre au monde. Mon cœur toujours — jusqu'à l'hymen du moins — est tout acquis à l'homme : sans réserve je suis pour le père. Dès lors je n'aurai pas d'égard particulier pour la mort
d'une femme qui avait tué l'époux gardien de son foyer. (Elle met son suffrage dans l'urne.) Pour qu'Oreste soit vainqueur, il suffira que les voix se partagent. Faites vite tomber les suffrages des urnes,

juges à qui est commis ce
soin.

ORESTE.

O Phoibos Apollon, que sera la sentence ?

LE CORYPHÉE.

O sombre Nuit, ma mère, vois-tu ce qui se passe ?

ORESTE.

Me faudra-t-il me pendre ou voir encore le jour ?

LE CORYPHÉE.

Devrons-nous disparaître ou garder nos honneurs ?

APOLLON.

Comptez exactement les suffrages qui tombent, étrangers; en les triant, veillez à éviter la fraude.
Un suffrage qui manque provoque un désastre, comme une voix de plus relève une maison.

Les juges chargés du dépouillement présentent à Athéna les tableaux sur lesquels ils ont classé les suffrages.

ATHÉNA.

Cet homme est absous du crime de meurtre : le nombre des voix des deux parts est égal.

ORESTE.

O Pallas, toi qui viens de sauver ma maison,
j'avais perdu jusqu'au sol de mes pères, et tu me l'as rendu. Et l'on dira dans la Grèce : « Le voici de nouveau citoyen d'Argos et maître de son patrimoine, grâce à Pallas et grâce à Loxias » — et grâce à l'arbitre suprême, au
dieu Sauveur ²⁰, qui, ayant égard au meurtre paternel et voyant celles-ci plaider pour ma mère, m'accorde le salut. Mais à ce pays, à ton peuple, pour l'avenir et la durée sans fin des jours, voici, moi, le serment que je fais, au moment
de rentrer dans ma demeure : Jamais un roi placé au gou-

LES EUMÉNIDES

[ORESTE]

vernail d'Argos ne portera en ces lieux des armes vouées au triomphe. Moi-même alors du fond de mon tombeau ²¹, à ce transgresseur de la foi qu'ici je te jure, par d'irrémé-
diables revers, décourageant sa marche et plaçant sur sa route des présages de deuil, je me chargerai de faire regretter son entreprise. Mais, en revanche, si mes serments sont observés, si mon pays à la cité de Pallas ne cesse de rendre l'hommage de ses armes alliées, alors je lui serai clément.
Adieu donc ! adieu, Pallas, adieu, peuple d'Athènes, puissent tes attaques, irrésistibles à tes ennemis, sauver ta ville et glorifier tes armes!

Il sort. Apollon a déjà disparu. Animé.

LE CHOEUR.

Ah!

jeunes dieux, vous piétinez les lois antiques, et vous m'arrachez ce que j'ai en mains. Soit!
l'infortunée qu'on humilie fera sentir à cette terre — ah! malheur! — ce que pèse son courroux. Mon venin, mon venin, cruellement me vengera. Chaque goutte qui en coulera de mon cœur coûtera cher à cette ville : une lèpre en sortira,
mortelle à la feuille, mortelle à l'enfant, qui, s'abattant sur votre sol — Vengeance! Vengeance! — infligera à ce pays plus d'une plaie meurtrière ²². — Mais je gémis! com-
ment agir plutôt ? Soyons lourdes à cette cité. Ah! elles

LES EUMÉNIDES

[LE CHOEUR]

ont, hélas! subi un terrible affront, les tristes filles de la Nuit, cruellement humiliées!

ATHÉNA.

Écoutez-moi :

épargnez-vous de lourds san-
glots. Vous n'êtes pas des vaincues : un arrêt indécis, seul, est sorti de l'urne, pour satisfaire la vérité, non pour vous humilier. D'éclatants témoignages étaient là, émanés de Zeus ²³, et celui-là même nous les apportait, qui avait prédit à Oreste que de tels actes n'encouraient nul châti-
ment. Vous voulez, sur ce pays, cracher un pesant cour- roux : réfléchissez, ne vous emportez pas; ne rendez pas ce sol stérile, en laissant dégoutter de vos lèvres divines une écume sauvage, rongeuse de tous germes. Moi, je vous
offre sans réserve le séjour, l'asile qui vous conviennent en ce pays et où, sur le trône de vos autels luisants ²⁴, vous siégerez environnées du respect de ces citoyens.

Même mouvement.

LE CHOEUR.

The Furies (OCR draft) Experimental (The Furies. Robert Potter, 1779.) — 490 focus

Confuſion on theſe upſtart laws!

Havoc with haughty ſtride

Shall march, and wave her banner wide,

550

If venial be this bloody caitiff's cauſe.

Impunity ſhall mortals lead

To ev'ry ſavage deed,

And prompt the ſon with rage unbleſt

To plant the dagger in the parents' breaſt.
555

I ſmile at all this lawleſs force;

Nor ſhall our dreaded pow'r

In vengeance viſit impious mortals more:

No: let deſtruction take her deſtin'd courſe,

ANTISTROPHE I.

Whiſlt his own anguiſh one ſhall moan,

560

He hears his neighbour tell,

Appall'd, of deeds as fierce, as fell;

Tear falls to tear, and groan ſucceeds to groan.

Nor ſhall the rolling ſtorm of woe

One gleam of comfort know.

565

When anguiſh rends the tortur'd breaſt,

Be not to us the mournful call addreſt.

"Where is your throne, ye Furies, where

Juſtice," the father cries,

Or the pale mother, as in blood ſhe lies:
570

But juſtice from her throne is exil'd far.

STROРНЕ 2.

Yet are there hours, when conſcious fear

And the ſtern eye, that darts

Severely thro' their ſecret hearts,

With ſober counſels check their mad career.

575

For when no ray of heavenly light

Breaks thro' the fullen night,

Dark deeds enſue, and virtue's pow'r

By man, by ſtate is reverenc'd no more.

Shall he, the wretch that ſcorns controul,

580

And ſpurns each ſacred law,

Or he that drags his chain with ſervile awe,

Feel the ſweet peace that calms the virtuous ſoul?

ANTISTROPHE 2.

Placed in the midſt does ſtrength reſide.

With an indignant frown
585

On each extreme the Gods look down;

Injuſtice is the child of impious pride.

But all the joys, that life can know,

From temper'd wiſdom flow.

To juſtice chief thy ſoul incline,
590

And bow with reverence at her hallow'd ſhrine.

Nor dare, allur'd by curſed gold,

With foot profane and bold

To ſpurn her altars: vengeance waits the crime,

"And arm'd with terrors knows her deſtin'd time.

595

EPODE.

Let each with awe profound

A parent's honour'd name obey:

Each to thy milder voice, humanity,

Attentive homage pay,

When for the ſtranger thou art found

600

Pleading thy ſtrains of pious potency.

He, that to virtue's heav'nly pow'r

Unforc'd his willing ſoul ſhall bow,

Nor ruin's tyrant rage ſhall know,

Nor keen affliction's tort'ring hour.

605

But he, that dares her ſacred laws deſpiſe,

Trampling on juſtice to amaſs his prey,

Appall'd ſhall hear the ruſhing whirlwinds riſe,

And tremble at the ſtorms that ſwell the ſea.

Wild with deſpair

610

He pours his pray'r,

Whirl'd in the giddy tempeſt round;

His blaſted pride

The Gods deride,

And all his daring hopes confound;

615

Smile, as they view him rack'd with pain

Bound in misfortune's iron chain;

As on the pointed rock they ſee him thrown,

To periſh there unpitied and alone.

MINERVA.
MINERVA, APOLLO, ORESTES, CHORUS. The JUDGES ſeated.

Now, herald, let thy voice to all my people

620

Proclaim attention: ſound the Tuſcan trumpet,

That its ear-piercing notes may fill the city,

Commanding ſilence, and impreſſing awe

Due to this great aſſembly; that the ſtate

May learn my everlaſting laws, and hear

625

The righteous judgment that decides this cauſe.

CHORUS.

Royal Apollo, where thy rule extends,

There lord it: but what right canſt thou claim

here?

APOLLO.

To give my evidence I come. This man
630

Is at my ſhrine a ſuppliant, at my ſhrine

He ſojourns; with ablutions x

pure I cleanſ'd

APOLLO.

His ſtains of blood; and now ſhall plead his

cauſe,

Our common cauſe, ſince for his mother's death
635

Your accuſations reach e'en me: but thou

Urge, as thou canſt, thy plea: open the charge.

MINERVA.

This is incumbent on you; open then

The charge: th' accuſer's voice muſt firſt explain

Clearly thro' ev'ry circumſtance the cauſe.
640

CHORUS.

Tho' we are many, brief ſhall be our words,

Now anſwer me in order, word for word.

My firſt demand is, Didſt thou kill thy mother?

ORESTES.

I did; and never ſhall deny the deed.

CHORUS.

Firſt of the three this is one ſignal foil y

.
645
:

ORESTES.

ORESTES.

Unmov'd I ſtand, and thy proud vaunts are vain.

CHORUS.

Declare it then at once, How didſt thou kill her?

ORESTES.

I drew my ſword, and plung'd it in her breaſt.

CHORUS.

At whoſe perſuaſion? Or by whoſe advice?

ORESTES.

By His oracular voice: he will atteſt it.
650

CHORUS.

The Prophet urge thee to this bloody deed!

ORESTES.

Nor thus far have I to accuſe my fate.

CHORUS.

Far other language the condemning vote

Will teach thy tongue.

ORESTES.

My confidence is firm;
655

My father from the tomb will ſend me aid.

CHORUS.

Confiding in the dead, he flew his mother.

ORESTES.

Her breaſt was ſpotted with a double ſtain.

CHORUS.

What may this mean? Speak, and inform thy

Judges.
660

ORESTES.

She ſlew my father when ſhe ſlew her husband *

.

CHORUS.

And yet thou liveſt: from that ſtain ſhe's free.

ORESTES.

Why, whilſt ſhe liv'd, didſt thou not drive her

out?

1
665

CHORUS.

She had no kindred blood with him ſhe flew.

ORESTES.

Is mine allied then to my mother's blood?

CHORUS.

How elſe, before thy birth, did ſhe ſuſtain,

How nouriſh thee? The murd'rous wretch diſs-

owns

670

That dearest of all ties, a mother's blood.

ORESTES.

Now let me call thy teſtimony; now

Declare, Apollo, if I flew her juſtly:

For that I flew her, in ſuch circumſtance,

I not deny: if rightfully, or not,
675

Decide, that I to theſe may plead thy ſanction.

APOLLO.

To you, the great and reverend council here

Plac'd by Minerva, will I ſpeak, and truly;

For never ſhall the God of Prophecy

Pronounce a falſehood; never have I utter'd
680

From my oracular ſeat to man, to woman,

Or ſtate, ſave what the great Olympian Sire a

Shall have commanded.

Of his ſovereign juſtice

Learn you the force, and bow to his high will;
685

Nor deem an oath of greater pow'r than Jove.

CHORUS.

This oracle, thou ſay'ſt, was dictated

By Jove, to charge Oreſtes, whilſt his hand

Was arm'd with vengeance for his father's murder,

To pay no reverence to his mother's blood.
690

APOLLO.

Of higher import is it, when a man

Illuſtrious for his virtues, by the Gods

Exalted to the regal throne, ſhall die,

Die by a woman's hand, by one that dares not

Bend, like an Amazon, the ſtubborn bow.
695

But hear me, Pallas, hear me you, that ſit

In aweful judgment to decide this cauſe.

Victorious from the war, with glory crown'd,

And graced with many' a trophy, at the bath

She ſmilingly receiv'd him; there refreſh'd,
700

As o'er his head he threw the ſplendid robe

Prepar'd t' entangle him, ſhe ſlew her husband.

So died the chief, the glorious, the renown'd,

The leader of the warlike troops of Greece:

And ſuch I ſpeak this woman, reverend Judges,
705

To ſtrike your ſouls with horror at her deeds.

THE FURIES. 275

CHORUS.

So Jove, it ſeems, reſpects the father's fate;

Yet on his father he cou'd bind the chain,

The hoary Saturn: that his deed gainſays

Thy words: I pray you mark the poor evaſion.

710

APOLLO.

Deteſted hags, th' abhorrence of the Gods!

He cou'd unbind theſe chains, and the releaſe

Has a medicinal pow'r. But when the blood,

That iſſues from the ſlain, ſinks in the duſt,

It never riſes more.
715

For this my fire

No remedy admits, in all beſides

With ſovereign pow'r or ruins or reſtores.

CHORUS.

See with what ill-judg'd zeal thy arguments

Labour t' abſolve him! Shall the wretch, whoſe
720

hand

Spilt on the earth the kindred blood that flow'd

Within his mother's veins, return to Argos

Lord of his father's houſe?

Before what altar,
725

Sacred to public off'rings, ſhall he bend?

What friendly laver ſhall admit his hands?

APOLLO.

This too ſhall I explain; and mark me well,

If reaſon guides my words. The mother's power

Produces not the offspring, ill call'd hers.
730

No: 'tis the father, that to her commits

The infant plant; ſhe but the nutrient ſoil

That gives the ſtranger growth, if fav'ring Heav'n

Denies it not to flouriſh: this I urge b

In proof, a father may aſſert that name
735

Without a mother's aid: an inſtance fits

Minerva, daughter of Olympian Jove;

Not the ſlow produce of nine darkling months,

"But form'd at once in all her perfect bloom:

Such from no pregnant Goddeſs ever ſprung.
740

Thy ſtate, thy people, Pallas, be it mine

T' exalt to glory, and what elſe of greatneſs

I know to give. This ſuppliant to thy ſhrine

I ſent, aſſuring his eternal faith;

Thy votary he, and his deſcendants thine,
745

From fire to ſon thro' all ſucceeding ages.

MINERVA.

The pleas are urg'd: theſe now I charge to give

Sentence, with ſtrict regard to truth and juſtice.

CHORUS.

We have diſcharg'd our ſhafts: and now I wait

To hear what ſentence ſhall adjudge this cauſe.
750

MINERVA.

What, am I never to eſcape your cenſure?

CHORUS.

CHORUS.

Give what you've heard due weight; and with pure hearts

Pronouncing ſentence reverence your high oath.

MINERVA.

Ye citizens of Athens, now attend,

Whiſlt this great council in a cauſe of blood
755

Firſt give their judgment.

But thro' future ages

This aweful court ſhall to the hoſts of Ægeus

With uncorrupted ſanctity remain.

Here on this Mount of Mars the Amazons
760

Of old encamp'd, when their embattled troops

March'd againſt Theſeus, and in glitt'ring arms

Breath'd vengeance; here their new-aſpiring tow'rs

Raiſ'd high their rampir'd heads to ſtorm his tow'rs;

And here their hallow'd altars roſe to Mars:
765

Hence its illuſtrious name the cliff retains,

The Mount of Mars. d

In this the ſolemn ſlate

Of this majeſtic city, and the awe d

That riſes thence ſhall be an holy guard
770

Againſt injuſtice, ſhall protect the laws

Pure and unfullied from th' oppreſſive pow'r

Of innovation, and th' adulterate ſtain

Of foreign mixture: Shou'd thy hand pollute

The liquid fount with mud, where wilt thou find
775

The grateful draught?

Let not my citizens

Riot in lawleſs anarchy, nor wear

The chain of tyrant pow'r, nor from their ſtate

Looſe all the curb of rigor: this remov'd,
780

What mortal man, uncheck'd with ſenſe of fear,

Wou'd reverence juſtice?

Let the majeſty,

That here reſides, impreſs your ſouls with awe,

Your country has a fence, your town a guard,
785

Such as no nation knows; not thoſe that dwell

In Scythia, e

or the cultur'd realms of Pelops,

This court, ſuperior to th' alluring glare

Of peſtilent gold, this court, that claims your awe

Severely juſt, I conſtitute your guard,
790

Watchful to ſhield your country and its peace:

Theſe my commands to ev'ry future age

Have I extended. Now behoves you, judges,

Give teſt of your integrity; bring forth

The ſhells; with ſtricteſt juſtice give your ſuffrage,
795

And reverence your high oath. This is my

charge.

CHORUS.

Nor of their honours rob this train, whoſe pow'r

Is dreadful in the drear abodes below,

APOLLO.

And be my oracles, the voice of Jove,
800

Rever'd, nor ſeek to move their firm decree.

CHORUS.

Beyond thy charge protecting deeds of blood,

Nor reverend are thy oracles, nor pure,

APOLLO.

Think of the expiation, which of old

Ixion made for blood: wilt thou arraign
805

My father's councils there? Or ſlept his wiſdom?

CHORUS.

Thou ſay'ſt it: but if juſtice fails me here,

This land ſhall feel the terrors of my vengeance.

APOLLO.

Unhonour'd thou by ev'ry pow'r of Heav'n,

Or young, or old, to triumph here is mine.
810

CHORUS.

Such in the houſe of Pheres f

were thy deeds,

When, won by thy alluring voice, the Fates

On mortal man confer'd immortal honours.

APOLLO.

To aid, to grace the pious, when their pray'rs

Rightly invoke our influence, is juſt.
815

CHORUS.

What, haſt thou cruſh'd the pow'r of ancient Fate,

And wou'dſt thou now delude our honour'd age?

APOLLO.

Soon ſhall thy malice, baffled in this cauſe,

Shed its black venom harmleſs to thy foes.

CHORUS.

Since thy proud youth inſults my hoary years,
820

I wait th' event in ſilence, and ſuſpend

The fury of my vengeance on this city.

MINERVA.

Laſt to give ſuffrage in this cauſe is mine:

In favour of Oreſtes ſhall I add

My vote: for as no mother gave me birth,
825

My grace in all things, ſave the nuptial rites,

Attends the male, as from my fire I drew

The vigour of my ſoul. No woman's fate

Stain'd with her husband's blood, whom nature

form'd
830

Lord of his houſe, finds partial preference here.

Oreſtes, if the number of the votes

Be equal, is abſolv'd.

Now from the urn

Let thoſe among the Judges, to whoſe honour
835

This office is aſſign'd, draw forth the lots.

ORESTES.

O Phœbus, what th' event that waits this cauſe!

CHORUS.

O Night, dark mother, thro' thy ſable gloom

Seeſt thou theſe things? Now on the doubtful

edge
840

Of black deſpair I ſtand, or joyful light,

Driv'n out with infamy, or grac'd with honours.

APOLLO.

APOLLO.

Now, ſtrangers, count the lots with righteous

heed,

And with impartial juſtice ſever them.
845

One ſhell miſplac'd haply brings ruin, one

May raiſe again a deſolated houſe.

MINERVA.

He is abſolv'd, free from the doom of blood,

For equal are the numbers of the ſhells.

ORESTES.

O thou, whoſe tutelary pow'r preſerv'd
850

The honours of my houſe, thou, Goddeſs, thou

Haſt to his country and his native rites

Reſtor'd this exile; and each Greek ſhall ſay,

This Argive to his father's throne returns,

So Pallas wills, and Phœbus, and the God
855

All-pow'rful to protect: my father's death

He mark'd ſevere, and looks indignant down

On thoſe that patronize my mother's cauſe.

Firſt to this country, and to this thy people

Thro' time's eternal courſe I pledge my faith,
860

And bind it with an oath: now to my houſe

I bend my ſteps: never may chieftain thence

Advance againſt this land with ported ſpear.

If any ſhall hereafter violate

My oath now made, tho' then theſe mould'ring
865

bones

Reſt in the ſilent tomb, my ſhade ſhall raiſe

Invincible diſtreſs, diſaſters, toils,

To thwart them, and obſtruct their lawleſs march,

Till in diſmay repentant they abhor
870

Their enterprize.

But to the ſocial pow'rs,

That reverence this thy ſtate, and lift the lance

In its defence, benevolent ſhall be

My gentler influence.
875

Hail, Goddeſs; Hail

Ye guardians of the city: be your walls

Impregnable, and in the ſhock of war

May conqueſt grace the ſpear that aids your cauſe!

CHORUS.

I burſt with rage. With cruel pride.

880

Theſe youthful Gods my flighted age deride.

And, the old laws diſdaining to obey,

Rend from my hands my prey.

Tortur'd with grief's corroding ſmart,

And taught diſgrace and ſcorn to know,

885

Diſtilling from my anguiſh'd heart

The peſtilential drop ſhall flow:

Where'er it falls, nor fruit around,

Nor leaf ſhall grace the blaſted ground;

Thro' the ſick air its baleful dews

890

A cauſtic venom ſhall diffuſe;

And breathing on this hated race

With deep rough ſcars the beauteous form

deface.

Vainly ſhall I heave my ſighs,

895

Or bid my angry vengeance riſe?

To inſults, which my boſom rend,

Vulgar ſpirits ſcorn to bend:

And ſhall thy daughters, aweful Night, in vain

Of their diſgrace complain?

900

MINERVA.

Let my entreaties move you; bear not this

With ſuch deep anger; for no conqueſt here

Wounds your inſulted honour:

from the urn

The lots came equal, ſo diſpos'd by truth,
905

To thee no inſult off'ring;

and from Jove

Flow'd ſplendid ſigns: he gave the oracle,

He added his high teſt, that for the deed

Oreſtes ſhou'd not ſuffer.
910

Breath not then

Your heavy vengeance on this land; reſtrain

Your indignation; o'er theſe ſick'ning fields

Drop not your peſtilential dews, nor blaſt

Their glitt'ring verdure, and their ſpringing ſeeds.
915

And here I pledge my faith, this grateful land

Shall willingly receive you, raiſe your ſeats

High at their blazing hearths, and, with deep awe

Impreſt, pay reverend honours to your pow'r.

CHORUS.

Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) Experimental (Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.) — 490 focus

Leggi novelle sconvolgeranno

535

la terra tutta, se questo scempio, se questa causa

del matricida trionferà.

Per tal sentenza, la man degli uomini

ad ogni eccesso trascorre immune.

Di vere piaghe dai figli aperte

540

la doglia incombe già sui parenti.

CORO

La furia nostra, Mènadi vigili

sovra i mortali, nessun delitto piú colpirà.

Ogni destino volga a sua posta!

Narrando i mali dei lor vicini,

545

si chiederanno l'un l'altro un fàrmaco,

una difesa dai mali, ahi, miseri!,

dove consigli non son che vani!

CORO

Bene è spesso che tra gli uomini

trovi luogo, e che degli animi

550

a custodia il timor segga:

non disdicono

a saggezza angusti freni.

Qual città, quale uomo credi

che potrà, se in cuore dramma

555

di timore non alberghi,

venerare la giustizia ?

CORO

Niuno ormai, se la sciagura

lo percuota, osi levare

piú le supplici parole:

560

O Giustizia,

e voi, troni dell'Erinni!

Leverà presto tal gemito

qualche padre, qualche madre

tormentata, poi che il tempio

565

di Giustizia crolla già.

CORO

Non lodar vita servile,

né che sciolto abbia ogni freno.

Ogni possanza nel mezzo locar volle il Nume, che vigile

or qui l'occhio volge, ora altrove.

570

lo dico in verità,

ch'è Tracotanza figliuola d'Empiezza;

ma dal pensier prudente

nasce Beatitudine,

diletta ad ogni gente.

575

CORO

Sempre a te ripeto: « Próstrati

all'altare di Giustizia.

Né calpestarlo, per lucro che vegga, con piede sacrilego:

ché pronta la pena t'aspetta,

il destinato giorno.

580

Dunque, rispetta chi luce ti diede;

e se giunge al tuo tetto

a rifugiarsi un ospite,

abbi di lui rispetto.

CORO

Chi, non costretto, la giustizia pratica,

585

mai non vivrà d'ogni fortuna privo,

mai non cadrà nell'ultima rovina.

Ma chi veleggia con opposti sensi,

molte recando, e mal raccolte prede,

dovrà col tempo, a forza,

590

raccogliere le vele,

allor che la procella

piomberà sopra la spezzata antenna.

CORO

Soccorso invoca allor, nell'invincibile

vortice chiuso, ma nessun l'ascolta;
595

ché ride il Nume, allorché vede un empio

senza piú millantar, senza piú forza,

tra le iatture senza uscita, al culmine

piú non regger del flutto.

E l'antica fortuna,
600

di giustizia allo scoglio,

non pianta e non veduta, urta, e si fiacca.

QUARTO EPISODIO

ATENA
¹

Lancia l'appello, e frena, o araldo, il popolo.

E la squillante búccina tirrena,

sino al cielo, di vivo alito gonfia,
605

l'acutissima voce alzi alla turba.

²

Poi che già piena è l'assemblea, conviene

che silenzio vi regni, e Atene e i giudici

queste mie leggi, ch'io sancisco eterne,

odano, ed equa la sentenza diano.

610

CORIFEA

Apollo re, nei tuoi dominî impera.

Quale ufficio a te spetta in questa causa ?

APOLLO

Testimonio qui giungo e n'ho diritto:

ché al tempio mio, ché all'ara mia, già venne

quest'uom supplice, ed io puro l'ho reso.
615

E partecipe giungo: è mia la colpa

del matricidio. Apri ora tu la causa,

e giusta, come sai, dà la sentenza.

ATENA

A voi parlare. Aperta è già la causa.

Quegli che accusa, favellando primo,
620

dirittamente i fatti ci esporrà.

CORIFEA

Molte siam noi, ma parleremo brevi.

E tu motto per motto a noi rispondi.

Or di prima se tua madre uccidesti.

ORESTE

L'uccisi mai non negherò lo scempio.
625

CORIFEA

Una delle tre prove è vinta già.

ORESTE

Non millantar: caduto ancor non sono.

CORIFEA

Or devi dire come l'uccidesti.

ORESTE

Stretta una spada, le tagliai la gola.

CORIFEA

Istigato da chi? Chi vi t'indusse ?
630

ORESTE

Dai responsi di Febo. Ei lo conferma.

CORIFEA

T'indusse Apollo a uccidere tua madre ?

ORESTE

Né della sorte mia fin qui mi lagno.

CORIFEA

Altro presto dirai, se ti condannano.

ORESTE

Non temo: il padre aiuta me dal tumulo.
635

CORIFEA

Tu, matricida, hai fede nei defunti?

ORESTE

Di due misfatti la coprian le macchie.

CORIFEA

Di due misfatti? Spiega questo ai giudici.

ORESTE

Mio padre uccise, e insiem lo sposo suo.

CORIFEA

Ma tu sei vivo, e lei Morte fa libera.

640

ORESTE

Perché, mentre vivea, non l'inseguisti ?

CORIFEA

Non era, l'uom che uccise, consanguineo.

ORESTE

E consanguineo di mia madre io sono?

CORIFEA

O tristo, il sangue ch'é piú tuo, repudî:

di tua madre, che in grembo ha te cresciuto.
645

ORESTE

Tu siimi teste, e tu dimostra, Apollo,

se a buon diritto uccisi. Uccisa l'ho,

non io lo nego. Ma se giusto fu,

versare il sangue, o ingiusto, a tuo giudizio

ora tu dimmi, ch'io lo dica a questi.
650

APOLLO

Il giusto a voi favellerò, d'Atene

giuría suprema. Io, che profeta sono,

non mentirò. Dal mio trono fatidico,

né di città, né d'uomo, né di femmina

nulla io non dissi mai, che Giove Olimpio
655

nol m'imponesse. Ed or, persuadetevi

quanto fu l'atto di costui legittimo,

ed al voler del padre mio chinatevi :

ché piú di Giove nessun giuro vale.

CORIFEA

T'esortò Giove, che ad Oreste dessi
660

tal responso, tu dici? In nessun conto

tener la madre, e vendicare il padre ?

APOLLO

Ugual cosa non è, morire un uomo

nobile, che lo scettro ebbe da Giove,

e per man d'una donna, e non di freccia
665

saettata da lungi, d'una Amazzone,

ma, come udrete, o Dea Pàllade, e giudici,

che dar dovrete in questa causa il voto.

Come dal campo egli tornò, compiuta

felicemente la gran gesta, quella,
670

con dolci motti accoltolo, mentr'egli

scendea nel bagno, gli stese d'attorno

un manto; e stretto nel funereo laccio

di screziato peplo, lo colpí.

Del glorioso eroe tal fu la sorte,
675

del condottiere delle navi; ed anche

vi parlai della donna: il cuore, io penso

s'indignerà di voi, prescelti giudici.

CORIFEA

Giove, tu dici, ha piú riguardo ai padri ?

Ed egli in lacci il vecchio Crono avvinse.

680

Ché non esponi il fatto a questi giudici?

A udirlo, o testimonî, io vi sollecito.

APOLLO

Mostri a tutti esecrandi, odio dei Numi,

si può sciogliere un laccio, esiston farmachi

di questo male, ed assai vie di scampo.
685

Ma poi che spento è un uomo, e n'ha la polvere

bevuto il sangue, mai piú non risurge.

Trovare incanto a ciò, non lo potrebbe

il padre mio, che tutto ordina e tutto

in cielo e in terra, senza ansimo, volge.
690

CORIFEA

Vuoi che costui venga assoluto? Pensa!

Versato il sangue ha della madre: come

del padre, in Argo, abiterà la casa?

A quali altari pubblici potrà

far sacrifizî? Qual tribú vorrà
695

partecipar con lui l'acqua lustrale?

APOLLO

Anche questo dirò: se a dritto, intendilo!

A quel che figlio noi diciam, la madre

genitrice non è: bensí nutrice

del nuovo germe: genitore è quegli
700

che il germe espresse. Come ospite l'ospite,

se non lo strugge un Nume, essa lo porta.

E dei miei detti dar prova ti posso.

Aver puoi padre senza madre: è presso

a noi la figlia dell'Olimpio Giove,
705

a farne prova, che non fu cresciuta

entro l'oscuro viscere; ma quale

Dea, generar saprebbe un tal rampollo ?

O Palla, ed io, per quanto posso, grande

la tua città, la tua gente farò;
710

e mandai questo alla tua casa supplice,

che per sempre fedele egli ti fosse,

ed alleato, o Diva, egli e i suoi posteri;

e sacri ognora questi patti restino.

ATENA

Bastino i detti. Or voi, giusto, sí come
715

coscienza vi spinge, il voto date.

CORIFEA

Tutte scagliate abbiam le nostre frecce:

della causa il giudizio ora attendiamo.

APOLLO

Avete udito: nel dar voto, o giudici,

il giuramento in cuor sacro vi sia.
720

ATENA

Or la mia legge udite, Attiche genti,

voi prime elette a giudicare questa

causa di sangue. Al popolo d'Egeo

anche i venturi dí, questo consesso

darà sentenza, qui dove le Amazzoni

725

posero campo e tende, allorché l'odio

contro Teseo le spinse a guerra, ed esse,

di fronte alla città, questa munirono

di torri eccelsa rocca, ed immolarono

vittime ad Are: onde la rupe ancora

730

d'Arëopàgo ha nome. Esso il rispetto

ed il timore ai cittadini in cuore

indurrà, che non mai, né dí, né notte,

violino giustizia, e che le leggi,

d'Atene i cittadini mai non mutino:

735

ché, se di fango e umor' fracidi, l'onda

limpida inquini, ber piú non la puoi.

Vita consiglio ai cittadini miei

né senza freno, né servil: né lungi

dalla città si scacci ogni timore:

740

qual uom giusto sarà, se nulla teme?

Voi temetelo dunque e rispettatelo:

esso schermo dell'Attica sarà,

e salute d'Atene; e alcun degli uomini

il simile non ha, né fra gli Sciti,

745

né di Pelope il suol: tale consesso,

venerando severo incorruttibile

della terra d'Atene propugnacolo,

vigile su chi dorme, io stabilisco.

Questo ammonisco ai cittadini miei

750

che sia per l'avvenire. Adesso alzatevi,

prendete i voti, ed ossequenti al giuro,

equa sentenza pronunciate. Ho detto.

CORIFEA

Ed io t'esorto che d'onor non frodi

questa dura d'Atene ospite schiera.
755

APOLLO

Di temere io t'impongo i miei responsi

che son di Giove, e non li renda sterili.

EUMENIDI

D'omicidî t'impacci: a te non spetta:

né l'oracolo tuo sarà piú sacro.

APOLLO

Anche mio padre mal si consigliò,
760

che d'Issíone udí le prime preci?

CORIFEA

Anche in Fere, per te, le Parche un giorno

vita perenne diedero ai mortali.

APOLLO

Giusto non è far bene a chi ti venera,

massime allor ch'ei di soccorso indige?
765

CORIFEA

Le antiche leggi da te son distrutte :

le antiche Dee di loro epule privi.

APOLLO

Presto, sconfitta nella causa, innocuo

vomirai sui nemici il tuo veleno.

CORIFEA

Tu cianci! Ove io la causa perda, infesta
770

a questo suol sarà la torma nostra.

APOLLO

Fra i Numi antichi, fra i novelli Numi,

tu vai priva d'onore: io vincerò.

CORIFEA

Giovine Iddio, tu me conculchi annosa:

ma se infierire contro Atene io debba
775

non so che fine abbia la causa attendo.

⁴

ATENA

È la mia volta: a me l'ultimo voto.

In favore d'Oreste io lo darò.

Madre non ho che generata m'abbia;

e il costume virile, approvo, tranne
780

che stringer nozze, con gran cuore, in tutto.

Figlia son di mio padre: e a cuor la sorte

mai d'una donna non avrò, che uccise

lo sposo suo, custode della casa.

Anche se i voti siano pari, Oreste
785

vince la causa. O voi, giudici, cui

l'ufficio spetta, rovesciate l'urne.

ORESTE

O Febo Apollo, quale sarà l'esito ?

CORIFEA

Notte, mia negra madre, a noi riguarda !

ORESTE

Questo è il punto: esser perso o veder luce!
790

CORIFEA

E per noi, bando avere, o nuovi onori.

ATENA

Attentamente computate i voti,

ospiti e lunge ogni ingiustizia vada.

Un voto meno, e un gran cordoglio segue:

un voto piú, risorge una progenie.
795

⁵

ATENA

Assoluto quest'uomo è nella causa:

ché ugual risulta il numero dei voti.

ORESTE

O Palla, o tu che la mia stirpe hai salva,

tu la mia casa rendi a me, che privo

ero di patria. Ed or diranno gli Elleni :
800

« Un uomo d'Argo, le paterne mura

abita ancora, pel favor di Pallade

e di Febo e di quei che tutto domina,

di Giove ». Ei tutelò del padre mio

la sorte, e volle me salvo, e neglesse
805

queste, a vendetta di mia madre sorte.

Ed ora, io parto, e alla mia casa torno,

a questa terra e al popol tuo giurando

che mai, pei mille e mille anni venturi

uomo alcun che la mia terra governi
810

qui condurrà guerresco ordin di lance.

Ché io, dal fondo della tomba mia,

chi questo giuro mio trasgredirà,

colpirò con sciagura immedicabile,

e ogni via di sgomento, ed ogni tramite
815

gli sbarrerò di tristi augurî, ond'egli

dovrà desister dall'impresa. E dove

il mio giuro rispettino, ed a questa

città d'Atene aiuto in guerra prestino,

sarò benigno ai cittadini miei.
820

A te salute e al popolo d'Atene.

LAMENTAZIONE 1

CORO

Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.) — 490 focus

Nunc euerſiones nouarum legum, ſi

Tenuerit iuſticia, uel detrimentum huius parricidæ

Omnes iam opus opportunitate conſociabit mortales.

Multæ uerò peſses adhærebunt uerè puerorum leſiones

475

Parentibus, poſtea in tempore rurſum ſpeculatorum

Menadum horum aſserpet ira mortalium.

Omne fatum dixiſti. intelliget uerò alius aliunde,

Aduocans mala propinquorum,

Quies, ſolutioq; laborum non amplius firma,

480

Miſeros aliquis fruſtra conſolabitur

Neq; quis uocet

Calamitate paratus,

Hoc uerbum dicens,

Heu iuſticia,

485

Heu ſedesq; furiarum.

Fortaſsis hæc, pater,

Aut mater recenter perpeſsa,

Miſericordia afficietur,

Poſtquam cadit domus iuſtè.

490

Sic erit grauitatem & mentis ſpeculantem

Timet ſedentem. conducit

Sapere præ luctu.

Quis uerò nihil in luce

Cor alens,

495

Aut urbs mortalis?

Similiter amplius colet iuſticiam.

Neq; liberam uitam,

Neq; ſubditam laudabis.

Omni quidem tali robur
500

Deus præbet, alia

Alia præbent, temperatum uerò uerbum dico.

Imprietatis uerò contumelia natus tanquam uerè,

Ex ſanitate mentis omnibus uerò amica eſt

Multum optata felicitas, omnino ſanè dico

505

Reuereri iuſticiæ aram, neq; ipſum

Videns lucrum impio

Pede calcando uilipendas.

Pœna ſequitur,

Proprius manet finis.
510

Ad hæc quilibet parentum

Cultum bene primariorum

Et hoſpitales domuum curas

Reuereatur.

Ex quibus ſine necesſitate,

515

Iuſtus exiſtens non infelix erit.

Pernicioſus nunquam erit.

Audacem uiciſsim dico tranſgreſsionem.

Sæpè omnino conſuſum ſine iuſticia,

Cum uiolento tempore conſtitueret,
520

Integumentum cum acceperit labor

Laceratas antennas.

Cho.

Vocat nihil audientes

Mediæ malæ ſorte.

Ridet dæmon hominem inconſideratum.

525

Hunc nunquam iactantem uidens impotentibus

Pœnis uinculum,

Neq; ſuper exiſtentem faſtigium

In uita priore felicitate anchoræ iuſticiæ proijciens.

Perijt imploratus perditus.

530

Mi.

Clamita præco, & exercitum conuoca.

Siue igitur penetrans Tyrrhenica

Tuba mortalis ſpiritus plena,

Altus clamor appareat exercitui,

Impleto hoc conciliabulo

535

Tacere iube, & intelligere mea iura,

omnem urbem in tempus.

Et horum commodo bene cognoscetur iuſticia.

Cho.

Rex Apollo impera illis quos habes.

Quid huius negotij es particeps? dic.
540

Ap.

Testificaturus ueni & enim domorum

Supplex is uir, & ædis contubernalis

Meæ, cædis uerò huius expiator ego ſum,

Et patrocinaturus, ipſe cauſam habeo,

Matris huius cædis. tu introduc
545

Quemadmodum ſcis, hanc absoluens cauſam.

Mi.

Vestrum sermo, introduco cauſam,

Actor prior à principio dicens,

Sit rectè negocii præceptor.

Cho.

Multæ quidem ſumus, dicemus uerò compendioſe.
550

Verbum uerò ad uerbum reſponde uiciſsim ponens.

Matrem dic primò ſi interfeceris?

Ore.

Interfeci. nullæ ſunt huius rei inficiæ.

Cho.

Vnum quidem iam trium certaminum.

Ore.

Non dispoſito iactas hunc ſermonem.
555

Cho.

Dicere quidem oportet quomodo interfeciſti.

Ore.

Dico, enſi tracta manu ceruicem ſecans.

Cho.

Ab hoc perſuaſus, conſilijq; huius.

Ore.

Huius oraculis testimonium præbetur mihi.

Cho.

Vates iuſsit te matrem interficere?
560

Ore.

Et hunc ſemper fortunam non accuſo.

Cho.

Sed ſi te corripiat enſis dices fortè.

Ore.

Conſisus ſum, auxilium ex ſepulchro miſit pater.

Cho.

Mortuis nunc conſiſus es matrem interficiens.

Ore.

Duorum enim habuit impetus ſcelerum.
565

Cho.

Quomodo doce iudices hæc.

Ore.

Interficiens patrem meum occubuit.

Cho.

Tu quidem uiuis. hæc libera eſt à cæde.

Ore.

Quid non illam uiuentem impulisti fuga?

Cho.

Non erat conſanguinea uiri quem interfecit.
570

Ore.

Ego uerò matris meæ in ſanguine.

Cho.

Quomodo te nutriuit ò ſcelerate intra

Singulum, contemnis matris carum ſanguinem?

Ore.

Iam tu testificare, narra mihi

O Apollo, ſi ipſam iuſtè interfecerim,
575

Facere quemadmodum licet non inficiamur.

Sed ſi iuſtè aut non tuæ menti

Videtur is ſanguis, iudica ut hic narrem.

Ap.

Dicam ad uos magnum Minerue

Inſtitutum iuſtè, uates cum sim, non mentiar.
580

Nunquam dixi in thronis fatidicis

Non de uiro, muliere, & urbe

Quod non iuſserit cæleſtium pater Iupiter.

Iuſtum quidem hoc eſt, quantum potest intelligere.

Conſilium iubeo uos audire patris.
585

Iuſiurandum enim Iouis non amplius potens eſt.

Cho.

O Iupiter quo dicis tu, hoc oraculi præbuit!

Dicit Oreſti huic patris cædem

Agentem matris nequaquam honores distribuere.

Ap.

Non enim hunc uirum mori generoſum
590

Iouis datis ſceptris honoratum,

Et hæc à muliere, non bellicoſis

Arcubus, longè iaculantibus, tanquam Amazonis.

Sed audiuit Pallas, hiq; ſedentes

Calculo de hoc negotio disce:rnere debent.
595

Ab exercitu enim ipſum adeptum

Sæpè meliora conſilijs

Tranſienti lauacra, in fine

Pallium occultauit in rotunda

Percutit uirum ligans ueste artificioſa.
600

Sic enim uobis uiri mors dicta eſt,

Honorandi ductoris exercitus nauium.

Ap.

Hanc talem dixi ut intelligat populus,

Quemadmodū ordinatum est patrocinari hac cauſam.

Cho.

Patris ueneratur Iupiter fatum, tuo ſermone

605

Ipſe ligauit patrem ſenem Saturnum.

Quomodo hæc his non contrario dicis?

Vos uerò audire hoc ego testificor.

Ap.

O omnino inuiſæ belluæ odium deorum,

Has quidem pedicas ſoluite, hoc & remedium,
610

Et ualde magna machina ſolutoria.

Viri postquam ſanguinem hauſit puluis

Semel mortui, nulla est reſurrectio.

Horum incantationes non fecit pater

Meus, alia uerò omnia ſuſq; deq;
615

Vertens facit nihil anhelo furore.

Cho.

Vide quomodo iudices fugere hunc.

Matris ſanguinem propinquum effundens humi

Deinde Argis paternas inhabitabit ædes?

Quibus utens popularibus aris?
620

Quænam purgatio contubernalium ſuſcipiet?

Ap.

Illud quoq; dicam, & intellige quàm rectè dicam.

Non est mater nominati pueri

Parens, nutrix uerò fœtus recenter ſati.

Parit uerò uterum ferens, hæc uera hoſpita hoſpiti
625

Seruauit ramum, quibus ne noceat deus.

Signum tibi huius ſermonis ostendam.

Pater eſse potest ſine matre.

Testis adest puella Iouis Olympij,

Neq; in tenebris uteri nutrita.
630

Sed talem ramum nullus pariet deus.

Ego uerò Pallas aliaq; ut ſcio,

Tuam urbem, & exercitum faciam magnum.

Et hunc miſi tuarum domorum contubernalem,

Vt fidelis sit in omni tempore.
635

Et hunc adipiſceris ſocium dea,

Et hos deinde, & hæc uerò ſemper custodiet.

Amare hæc fidelia hos fatos oportet.

Mi.

Iam iubeo hos pro ſententia ferre

Calculum iuſtum, tanquam fatis dictorum.

640

Cho.

In nos omne iaculum immittitur.

Specta uerò ut audia quomodo certamen decernetur.

Mi.

Quid enim, à nobis quo facies irreprehenſa ero?

Cho.

Audiuiſtis, audiuistis, in corde uerò

Suffragium ferentes, iuſiurandū reueremini hoſpites.
645

Mi.

Audiat iam legem populus Atticus.

Primò decernite pœnas ſanguinis ſuſi.

Erit reliquum Aegio exercitui,

Semper hoc cuiq; conciliabulum.

Pagum Areum Amazonum ſedem,
650

Scenasq;, quando uenerunt Theſei contra inuidiam

Bellum gerere & urbem nouam urbem,

Hanc excelfiturrim eleuarunt tunc.

Marti uerò ſacrificarunt, inde est denominata

Petra Pagus Arius, in hoc uerò cultus
655

Ciuium, metusq; conſanguineus non iniuria afficere,

Obtinebit, hoc die & ſimul ſecundum prudentiam

Horum ciuium non contemnentium leges.

Malis fluctibus & luto aquam

Limpidam inquinans nunquam inuenies potum.
660

Neq; liberum, neq; ſubditum

Ciuibus comprimentibus conſulo te eſse.

Et non omnem grauitatem eijcere ex urbe.

Quis ueritus nihil iuſtus est mortalium?

Talem iure cultum timentes,
665

Præsidiumq; regionis & urbis ſalutem

Habebit, qualia nullus hominum habet.

Neq; apud Scythas neq; in locis Pelopis.

Lucrum illibatum hoc conciliabulum,

Reuerendum, animosum, pro dormientibus
670

Cuſtodiam uigilantis terræ conſtituo.

Hanc meis porrexi admonitionem

Ciuibus in posterum. dirigere uerò oportet,

Calculumq; eligere, & cauſam disce:rnere,

Verentibus iuſiurandum, dictus est ſermo.
675

Cho.

Attamen hunc cœtum terræ

Conſultor ſum nequaquam ignominia afficere.

Ap.

Et ego oracula mea & Iouis

Timere iubeo, neq; ſterilia condere.

Cho.

Sed ſanguinolenta facta non aſſecutus colis.
680

Vaticinationes non amplius castas uaticinaberis manens.

Ap.

Certè pater fallitur conſilijs,

Primis cædibus Ixionibus.

Cho.

Dicis. ego non aſsecuta iuſticiam

Cum atroci regione conuerſabor rurſum.
685

Ap.

Sed cum iuuenibus & ſenibus

Dijs honoris expers eris, ego uerò uincam.

Cho.

Talia patraſti & Pheretus in ædibus.

Moiras ſecisti iugulari.

Ap.

Nempe iuſtum colentem beneficijs afficere,
690

Aliis tanquam indigens eſset.

Cho.

Tu antiquas dæmonas corrupiſti,

Vino fefelliſti antiquas deas.

Ap.

Tu uerò non fortè habens cauſæ finem,

Mihi ſtilum nihil grauem inimicis.
695

Cho.

Postquam equitat iuuenis contra me uetulam,

Expecto ſubditum eſse iuſticiæ,

Tanqnam ambigua exiſtens iraſcor urbi.

Mi.

Meum opus eſt ultimam in cauſam iudicare.

Suffragium hoc ego Oreſti proponam.
700

Mater enim non illa eſt quæ me genuit.

Marem laudo ubique præterquam ſi ducat uxorem

Omni animo admodum ſum patris.

Sic præfero mulieris mortem,

Virum interficientis domorum ſpeculatorem.
705

Vincit Oreſtes & ſi iudicata ſint eſse æqualia ſuffragia,

Eijciant citò ex urnis ſortes,

Quibuſcunq; iudicum commiſſus & finis iſte.

Cho.

O nox nigra mater uides ſanè hæc,

Ore.

Nunc mihi laquei finis, aut lucem uidere.
710

Cho.

Nobis eiſcere, aut primos honores distribuere.

Ap.

Mittite eiectiones rectè ſuffragiorum ò hoſpites.

Non enim iniusticia afficere cultores in diuiſione licet.

Sententia abſente detrimentum fit magnum,

Iaciens ſuffragium unum domum direxit.
715

Mi.

Vir iste effugit cauſam ſanguinis,

Aequalis est sortis numeratio.

Or.

O Pallas, ò ſeruatrix mearum ædium,

Et terra paterna priuati, tu

Conſtituſti me, & aliquis Græcorum dicet
720

Argiuus uir rurſus in rebus

Habitat paternis Palladis Loxiæq;

Gratia, & omnia perficientis tertij

Seruatoris qui reueritus est paternum fatum

Seruat me matris has patronas uidens.
725

Ego huic regioni & tuo exercitui

In reliquum omne tempus plenam

Iurans in fœdere sanciendō, nunc abeo domum,

Ne aliquem uirum gubernatorem terræ

Venientem emittat ornata hasta.
730

Nos ipſi exiſtentes in ſepulchris tunc,

His nunc mea iuramenta tranſgredientibus,

Impotentibus agemus malis actionibus,

Vias ignauas & ab auibus meatus

Ponentes, tanquam illis curæ sit labor.
735

Dirigentibus uerò hanc urbem Palladis

Honorantibus ipſam ſemper ſocia hasta,

Ipſis nos ſumus propitij.

Vale & tu & patronus populus,

Certamen inuitabile aduerſarijs habes,
740

Salutemq; uictori ſuam hasta.

Cho.

O dij iuuenes antiquas leges

Euertiſtis, & ex manibus cepiſtis me.

Ego uerò ignominioſa ſum miſera iracunda,

In hac terra, heu heu heu, luctuoſam
745

Mittens cordis lachrymam, heu.

Terræ intolerabile, Lichen ſine ſolijs carens liberis heu

Heu cauſa campum impellens,

Mortalium interfectrices maculas in regionem iactabit.

Lugeo. quid faciam? ſiam. intoleranda
750

A ciuibus paſsa ſum, heu admodum

Puellæ infelices noctis ignominioſæ.

Mi.

Mihi confidite non grauiter ferre.

Non enim uiciſtis, ſed cauſa æqualia habet ſuffragia,

Exiuit uerè, tu non ignominia affecta es,

755

Sed ex Ioue maniſesta testimonia aderant,

Ipſeq; uolens ipſe erat testis,

Vt Oreſtes hæc faciens non haberet detrimentum.

Vos uerò huic terræ ne grauem iram

Proijcite, ne iraſcamini, neq; infrugiferam

760

Faciatis, dimittite dæmonum guttas,

Mortales potestates ſeminis feras.

Ego uerò uobis omnino iuſtè polliceor,

Sedes & latebras iuſtæ terræ.

In pinguibus focis ſedentes
765

Eſse à ciuibus iſtis honoratas.

Cho.

Aeschylus, Die Eumeniden: German translation (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Die Eumeniden: German translation. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1919–1923.) — 490 focus

Neues Recht bricht herein,

wenn die Sache, wenn die Sünde

dieses Muttermörders siegt.

Kommt's dazu, mögen alle Menschen

495 sonder Scheu losen Leichtsinn üben.

Und den Eltern bringt die Zukunft

manchen Schlag des schwersten Schmerzes:

denn ihn schlägt des Sohnes Hand.

500

Folgt dem Streich doch von uns

keine Rache, die wir rasend

ahndeten der Menschen Thun.

Merken wird

jeder allerorten,

wenn er zählt

rings der andern Leiden:

505 unsere Arbeit ruht und feiert,

und vergebens hofft er Hilfe,

sein Vertrau'n auf Rettung trügt.

Wen hinfort Unbill trifft,

510 hebe nicht den Klageruf:

'Hilf mir, Recht, Rache hilf, Urgewalt!"

Freilich, solchen Jammerschrei

heben bald von Missethat

frischverletzt

Mutter hier und Vater dort,

515 denn es stürzt das Recht.

Schauder thut manchmal wohl,

hält in Zucht das trotz'ge Herz.

520 Gut bekommt Mäfsigung, auch aus Angst.

Wer von nichts mehr in der Brust

sich das Herz erschüttern läfst,

der verlernt

bald auch Ehrfurcht vor dem Recht,

Einzelmensch und Staat.

525

Weder unumschränkter Freiheit

noch dem Joch der Herrscherwillkür

gieb den Preis.

Alles hat bei Gott den Vorzug, was die rechte Mitte

hält.

530 Wie verschieden er uns führe, dieser Spruch trifft

immer zu.

Wo die Scheu vor dem Heiligen schwand, kommt

Frevel und Umsturz

535 unfehlbar. Schlichte Redlichkeit

bringt den ersehnten, allwillkomm'nen Segen.

Das beherz'ge für und für:

scheu' dich vor dem Thron des Rechts.

540 Wag' es nie

frevlen Fuſses ihn zu treten, weil Gewinnesgier dich

lockt.

Denn du muſst die Strafe zahlen; nimmermehr ver-

fällt die Schuld.

545 Darum übe der Ehrfurcht Pflicht, zuerst an den

gehorsam ihnen unterthan,

Eltern,

und auch am Fremdling unter deinem Dache.

550

Wer also lebt, so weit nicht Zwang

den Willen hemmt, dem Rechte treu,

wird Segen nicht entbehren,

und ganz unselig kann er niemals werden.

Doch wer des Rechtes Schranken bricht,

nichts schonend, alles wagend,

die Ordnung unterwühlend,

dem sag' ich es voraus, er wird's erfahren:

555 sein Segel muſs er reffen,

wenn ihm der Sturm die Rae zerbricht.

Mühselig wird die Fahrt.

Die Flut der Brandung ihn erfafst

und reiſst ihn fort. Da ruft er laut.

Doch taub sind ihm die Götter.

560 Die Hölle lacht des heiſsen Menschentrotzes,

der solches nimmer sich versah.

Er müht und plagt sich mürbe:

das Riff umschifft er nicht.

Ein langes Leben stand sein Glück erhaben:

jetzt an des Rechtes Felsen

zerschellt es; er versinkt ins Nichts.

565 Kein Auge weint ihm nach.

Mittlerweile ist die Bühne für die Verhandlung hergerichtet. Bänke für die Richter, ein Tisch mit zwei Urnen für die Abstimmung sind hereingebracht; Orestes nimmt auf der einen Seite den Platz des Verklagten ein, der Chor auf der andern den des Klägers. Athena zieht an der Spitze der zum Richteramte berufenen Männer und Greise ein, ihr zur Seite ein Herold; Bürger drängen sich als Zuhörer heran. Die Richter setzen sich; Athena nimmt den Platz des Vorsitzenden ein.

Athena.

Jetzt gieb das Zeichen, Herold, weise jedermann

an seinen Platz, und der Drommete Tuskererz,

beseelt von Menschenodem, schmettre das Signal

allübertönend, Ruh' gebietend allem Volk.

570 So sollen auch in Zukunft meine Richter, soll

mein ganzes Volk, wenn dies Gericht zusammentritt,

schweigen und horchen, daſs in ungestörtem Gang

zu sich'rer Urteilsfindung die Verhandlung führt.

Apollon erscheint auf dem Platze des Verklagten neben Orestes.

Apollon, wo du Herr bist, schalte, wie du willst,

575 doch hier, sag' an, was geht dich dieser Handel an?

Apollon.

Ich kam als Zeuge (denn auf meinen Beistand hat

Anspruch der Angeklagte, weil er nach der That

an meinem Herde Schutz gesucht, um Reinigung

mich angefleht und sie bei mir gefunden hat)

und auch als Mitverklagter: seinen Muttermord

580 hab' ich veranlaſst. Leite die Verhandlung ein,

Athena, find' in deiner Weisheit den Entscheid.

Athena.

Ihr habt das Wort. So leit' ich die Verhandlung ein.

Denn in die Sache führt der Kläger grades Wegs

die Richter ein, wenn er zuerst zu Worte kommt.

Chorführerin.

585 Unser sind viel, doch wenig Worte machen wir.

Gieb du auf unsre Fragen Antwort Schlag auf Schlag.

Zuerst denn: hast du deine Mutter umgebracht?

Orestes.

Ihr Mörder bin ich, ich bestreit' es keineswegs.

Chorführerin.

Drei Gänge hat das Ringen; einmal warf ich dich.

Orestes.

590 Noch lieg' ich nicht am Boden, und du jubelst schon?

Chorführerin.

Nun muſst du aber sagen, wie du sie erschlugst.

Orestes.

Ich sag' es. In die Kehle stieſs ich ihr das Schwert.

Chorführerin.

Wer hat dich angestachelt? Wessen war der Rat?

Orestes.

Apollons Spruch. Hier steht er und bezeugt es mir.

Chorführerin.

595 Zum Muttermord geraten hat der Sehergott?

Orestes.

Er that es, und bis heute hab' ich's nicht bereut.

Chorführerin.

Du wirst schon anders reden, wenn dein Urteil fällt.

Orestes.

Ich hoffe, Beistand schickt der Vater aus dem Grab.

Chorführerin.

Auf Tote hoffst du? Wohl; die Mutter starb durch dich.

Orestes.

600 Sie war belastet mit zwiefacher Sündenschuld.

Chorführerin.

Belehre deine Richter, wie du das verstehst.

Orestes.

Sie schlug den Gatten, und sie schlug den Vater mir.

Chorführerin.

Nun aber lebst du; sie ist frei durch deinen Mord.

Orestes.

Weswegen habt ihr sie im Leben nicht verfolgt?

Chorführerin.

605 Es war kein blutsverwandter Mann, den sie erschlug.

Orestes.

Ich aber bin mit meiner Mutter blutsverwandt?

Chorführerin.

Mordbube, die dich unter ihrem Herzen trug?

Des Mutterblutes Lebensquell verläugnest du?

Orestes.

Jetzt bitt' ich um dein Zeugnis. Rechtsbelehrung gieb,

610 Apollon, ob ich zu dem Mord ein Recht besaſs.

Begangen hab' ich's, das ist wahr, das leugn' ich nicht,

doch ob berechtigt oder nicht der Totschlag war,

gieb dein Gutachten. Dem Gerichte künd' ich's dann.

Apollon.

Vor euch, die Pallas zu dem hohen Richteramt

615 erwählt hat, will ich sprechen, wie das Recht verlangt.

Ich bin ein Seher: laut're Wahrheit sag' ich euch.

Kein Wort hab' ich von meinem Sehersitze je

gesprochen, Männern, Frauen, Staaten kündigend,

das mir nicht Zeus, der Vater der Olympischen,

620 geboten hatte. Wohl erwägt es, welch' Gewicht

dadurch in unsre Schale fällt. Ich rat' euch, folgt

dem Schluſs des Vaters: Zeus ist stärker als ein Eid.

Chorführerin.

Auf Zeus' Eingebung willst Orestes du den Spruch

verkündet haben, daſs er, um des Vaters Tod

zu rächen, seine Mutter ganz verleugnete?

Apollon.

625 Es ist doch nicht dasselbe, wenn ein Mann, ein Held,

ein König stirbt, dem seine Würde Götterhuld

verliehen hat, von Weiberhand, und nicht im Kampf,

wie fernen Feind die Amazone niederstreckt,

nein, so wie ich es euch beschreibe, die ihr hier

630 das Urteil fällen werdet über diesen Streit.

Er kehrte von der Heerfahrt heim; das meiste war

ihm wohlgelungen; gleifsnerische Freundlichkeit

632 der Gattin gab ihm Willkomm; führte zu dem Bad

den Wegemüden; als er aus der Wanne steigt,

633 hält eines Riesentuches Hülle sie bereit,

verstrickt den Gatten in das ungeheure Netz

635 und haut ihn nieder. Also fand den Tod der Held,

der ruhmgekrönte, der Hellenenflotte Fürst.

So wollt' ich das erzählen, Pallas, um den Zorn

des Volks zu reizen, das du zum Gericht beriefst.

Chorführerin.

640

Zeus schätzt den Tod des Vaters höher, wie du sagst.

Doch seinen eignen Vater Kronos hat er selbst

gefesselt. Darin ist ein offner Widerspruch.

Ihr habt's gehört, ihr Richter, Zeugen seid ihr mir.

Apollon.

645 Ihr schnödes, gottverhafstes, scheuſsliches Gezücht.

Die Bande kann er lösen. Nicht auf ewig ist

verschlossen der Versöhnung und Erlösung Weg.

Doch wenn des Menschen Lebensblut einmal der Staub

gesogen hat, so steht der Tote nimmer auf.

650 Dafür hat auch mein Vater keines Zaubers Kraft

erfunden; alles andre schafft er leichter Hand,

erhebend, stürzend, stellend an den alten Platz.

Chorführer.

Dann sieh, wie den Orestes du befreien willst:

vergossen hat er seiner eig'nen Mutter Blut,

soll er in Argos wohnen, seinem Vaterhaus?

655 Steht dort ein Altar, wo er opfern dürfte? Kann

Weihwasser je ihm bieten seiner Sippen Kreis?

Apollon.

Auch das kann ich erklären, merke wie genau.

Erzeugerin des Kindes ist die Mutter nicht,

wie man es glaubt, nur Nährerin des jungen Keims.

660 Erzeugen kann allein der Vater: sie bewahrt

gleichsam ein anvertrautes Pfand und giebt es heil

dem Eigner wieder, wenn es nicht ein Gott zerstört.

Ich lief're den Beweis dir. Ohne Mutter kann

ein Vater zeugen: sieh die Tochter hier des Zeus,

664 des Himmelsherrn; da steht sie, wie ans Licht sie trat,

nicht als ein Kindlein, das die Mutterbrust begehrt,

665 nicht in des Mutterschofses Dunkel ausgereift,

ein Sprofs, vollkommen, wie kein Gott ihn zeugen kann.

Ich weiſs, Athena, deinem Staat und deinem Volk

werd' ich zu vielen grofsen Dingen hilfreich sein;

so hab' auch diesen ich nach deinem Land geführt,

670 dafs er dir treu ergeben würd' auf alle Zeit,

und du zum Bund'sgenossen, Pallas, ihn gewönnst

und seinen Nachwuchs, daſs in Unverbrüchlichkeit

noch bei den spätsten Enkeln gölte dieser Bund.

Athena
zu den Klägern.

Habt ihr genug gesprochen? Darf die Richter ich

675 abstimmen lassen ehrlich und gewissenhaft?

Chorführerin.

Verschossen hab' ich meine Pfeile; ich bin bereit

und harre nur zu hören, wie das Urteil fällt.

Athena
zu den Verklagten.

Und ihr? Ich weiſs nicht, ob ihr euch zufrieden gebt.

Apollon.

Gesagt ist, was zu sagen war. Ihr Richter, gebt

680 die Stimmen ab, doch denkt an euren Eid dabei.

Athena
sich erhebend.

Vernimm denn meine Stiftung, Volk von Attika.

Heut sollt ihr richten über ein vergoss'nes Blut

zum ersten Male; doch es wird auch fürderhin

im Theseusstaate dieser Richterrat bestehn.

685 Den Areshügel kennt ihr. Sitz und Lagerplatz

war er den Amazonen, als ihr Heereszug

bis hierher Theseus voller Wut verfolgend drang.

Sie bauten damals gegenüber meiner Burg

dort eine hohe Burg sich, und sie opferten

690 dem Ares. Davon nennet Hügel man und Stein

nach Ares heut noch. Walten soll von dort der Rat

und taglang, nachtlang allem ungesetzlichen

Gebahren wehren, weckend in der Bürger Brust

Ehrfurcht und Schauder, der der Ehrfurcht Bruder ist.

Es dürfen nur die Bürger die Verfassung nicht

695 durch üblen Zusatz trüben. Wer dem klaren Born

Kotwasser zuführt, findet nimmer reinen Trunk.

Ich rate meinen Bürgern: hütet ehrfurchtsvoll

vor Zügellosigkeit euch wie vor Sklavensinn,

und tilgt nicht alles aus dem Staat, was Schauder weckt.

Vor nichts mehr scheut sich, wer das Schaudern ganz

verlernt.

700 So wahrt denn meine Stiftung in ehrfürcht'ger Scheu,

dann habt für euer ganzes Land ihr einen Hort,

wie keines Volkes Staat ihn, auch der Dorer nicht,

auch des Hyperboreers Unschuld nicht besitzt.

So sei denn dieser Rat geschaffen. Eigennutz

berührt ihn nicht; Erbarmen kennt er, kennt zugleich

705 der Ahndung Schärfe. Friedlich schlummern mag das

Land,

so lange schützend über ihm sein Auge wacht.

Lang' hab' ich diese Mahnung an mein Volk gedehnt;

sie galt der Zukunft. Jetzt erhebt ihr euch, ergreift

ein jeder seinen Stimmstein, gebt das Urteil ab

für oder wider, eingedenk der Eidespflicht,

710 die ihr gelobtet. Alles hab' ich nun gesagt.

Die Richter treten einzeln an den Tisch, nehmen einen Stein, gehen an die Urnen und werfen ihn je in eine derselben; man kann nicht bemerken, in welche.

Chorführerin.

Ich rat' euch, tretet unsrer Würde nicht zu nah,

wir können eurem Lande leicht gefährlich sein.

Apollon.

Ich aber heiſs' euch meinen Spruch, den Spruch des

Zeus

bedenken, nicht ihm rauben der Erfüllung Frucht.

Chorführerin.

715 Du mischst dich in Bluthändel unberufen ein.

Wahrsagen wirst du künftig von entweihtem Thron.

Apollon.

Ging auch des Vaters Weisheit fehl, als er die Hand

Ixions sühnte, die das erste Blut vergofs?

Chorführerin.

Du sagst es. Wenn ich nicht mein Recht bekomme, fällt

720 Heimsuchung meiner Strafe schwer auf dieses Land.

Apollon.

Nein, deine Würde gilt bei allen Göttern nichts,

den jungen und den alten. Siegen werden wir.

Chorführerin.

So triebst du's bei Admetos mit den Schicksalsfrau'n,

vom Tod zu lösen einen Menschen zwangst du sie.

Apollon.

725 Dem frommen Freunde beizustehn ist Recht und

Pflicht,

zu jeder Stunde, vollends wenn die Not ihn drängt.

Chorführerin.

Du warst es, der der alten Ordnung Gang gestört,

mit Wein die Urgewalten überlistet hat.

Apollon.

Du bist's, die abgewiesen, wenn das Urteil fällt,

730 ohnmächt'gen Geifer wider ihre Gegner speit.

Chorführerin.

Mit Füssen treten will dein junger Übermut

die Greisin? Warten will ich, was das Urteil bringt,

noch schwankend, ob ich diesem Lande zürnen muſs.

Die Richter haben nun abgestimmt und ihre Plätze wieder eingenommen.

Athena.

Nun ist's an mir; die letzte Stimme geb' ich ab,

735 und zu Orestes' Gunsten werf' ich diesen Stein.

Ich habe keine Mutter; mich gebar kein Weib.

Nur nicht als Gatte, sonst in allem hat der Mann

mein ganzes Herz: des Vaters bin ich durch und durch.

Drum hat für mich der Tod des Weibes, die den Mann

740 erschlug, den Herrn des Hauses, minderes Gewicht.

Und auch der Stimmen Gleichheit macht Orestes frei.

Athena.

Nun rasch, ihr Richter, welchen dieser Auftrag ward,

die Stimmen schüttet aus den beiden Urnen aus.

Zwei Richter schütten die Urnen aus und sondern die Stimmsteine je auf einem Brett.

Orestes.

Wie wird das Urteil lauten, Phoibos, lichter Herr?

Chorführerin.

745 Urmutter, schaust du die Entscheidung, schwarze

Nacht?

Orestes.

Jetzt gilt es; Leben oder Henkerstod für mich.

Chorführerin.

Für uns Zerstörung oder Fortbestand des Rechts.

Apollon.

Sorgfältig zählt die Steine, die der Urne Schofs

entrollen, ihr Athener, und die Sonderung

vollziehet treu und ehrlich. Groſses Unheil kann

750 durch Unbedacht entstehen: einer Stimme Fall

entscheidet über eines ganzen Hauses Glück.

Die Richter überreichen Athena die Bretter; man sieht, dass auf beiden gleichviel Steine liegen.

Athena.

Der Schuld des Mordes ist der Angeklagte quitt.

Ergeben hat sich eine gleiche Stimmenzahl.

Orestes.

Athena, mein und meines Hauses Retterin,

755 hab' Dank, du führst mich in das Vaterland zurück,

das ich verloren hatte. Durch ganz Hellas fliegt

die Kunde 'Bürger ist Orestes wiederum

von Argos, in des Vatererbes Vollbesitz.

Athena und Apollon haben das erwirkt

760 und drittens er, der dritt' und letzt und beste stets,

Zeus der allmächt'ge Retter'. Rettung schuf er mir,

weil ihn des Vaters Mord erbarmte, weil er sah,

dafs Höllenbrut für meiner Mutter Sache stritt.

Ich aber will, bevor ich in mein Vaterland

aufbreche, diesem Land erst und dem Pallasvolk

geloben für die Zukunft, für die Ewigkeit:

765 wer immer meines Argos Steuer lenken wird,

zum Heereszuge soll er seine Mannen nie

wider Athen aufbieten. Ruh' ich auch im Grab,

769 dazwischen tret' ich hemmend und verhindernd ein.

768 Denn wer das Bündnis, das ich heut beschwöre, bricht,

770 dem wirk' ich üblen Angang, werf' ihm in den Sinn

Unlust zum Werke. Reuvoll giebt er bald es auf.

Doch wird der Eid gehalten, üben treulich sie

dem Volk Athenas immerdar die Bundespflicht,

so lohnt es ihnen gnädig meiner Seele Macht.

775 Heil ruf ich scheidend, dir und deinem Volke Heil,

bleib' euch die Ringkunst, die den Gegner sicher

greift,

und euer Staat wird blühen, siegen euer Heer.

Ab zur Seite; Apollon ist während der Rede verschwunden.

Chor.

780

Weh, ihr habt es zertreten,

es meinen Händen entwunden,

mein altes Recht,

ihr jungen Götter.

Ehrlos bin ich, doch Gift,

785 wehe, zum Lohn für die Schande,

Gift auf das Land,

meinem Herzen entquellend

das zeugt auf dem Boden

wuchernde Flechte.

Kein Blatt mehr sprieſst,

kein Same keimt,

kein Weib gebiert.

Rache, Rache!

Dann kommt die Pest

und frifst das Volk.

Oh, oh,

790 ohnmächtig klag' ich.

Lachen dürfen sie meiner.

Ich kann's nicht verwinden.

Wehe, die Tochter der Nacht

klagt ihr verlorenes Recht,

verworfen und ehrlos.

Athena.

Ich bitt' euch, nehmet nicht mit Groll das Urteil hin.

795 Ihr habt ja nicht verloren, Stimmengleichheit nur

hat sich ergeben, ohne Falsch, und nicht um euch

zu kränken, sondern weil der Schluſs des Zeus

ganz klar bezeugt war: Zeugnis gab derselbe Gott,

der dem Orestes selber die Straflosigkeit

geweissagt hatte für die That, zu der er trieb.

800 Und ihr wollt Zornesgeifer spei'n auf dieses Land?

Bedenkt euch; laſst das Wüten. Das unmilde Naſs,

das Miſswachs zeugend jedes Samens Keimen tilgt,

müſst ihr verhalten, eurer Galle Bitternis.

Ich biet' euch treu und ehrlich Sitz und Unterschlupf

805 im Schofse meines Landes. Meine Bürgerschaft

schmückt euch des vollsten Opfertisches Ehrenmahl.

Chor.

810

English (E. D. A. Morshead, 1889, second edition) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, The Furies — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 490 focus

Now are they all undone, the ancient laws,

If here the slayer's cause

Prevail; new wrong for ancient right shall be,

If matricide go free.

Henceforth a deed like his by all shall stand,
580

Too ready to the hand:

Too oft shall parents in the aftertime

Rue and lament this crime,—

Taught, not in false imagining, to feel

Their children's thrusting steel:
585

No more the wrath, that erst on murder fell

From us, the Queens of Hell,

Shall fall, no more our watching gaze impend—

Death shall smite unrestrained.

Henceforth shall one unto another cry
590

Lo, they are stricken, lo, they fall and die

Around me! and that other answers him,

O thou that lookest that thy woes should cease,

Behold, with dark increase

They throng and press upon thee; yea, and dim
595

Is all the cure, and every comfort vain!

Let none henceforth cry out, when falls the blow

Of sudden-smiting woe,

Cry out in sad reiterated strain

O Justice, aid! aid, O ye thrones of Hell!
600

So though a father or a mother wail

New-smitten by a son, it shall no more avail,

Since, overthrown by wrong, the fane of Justice fell!

Know, that a throne there is that may not pass away,

And one that sitteth on it—even Fear,
605

Searching with steadfast eyes man's inner soul:

Wisdom is child of pain, and born with many a tear;

But who henceforth,

What man of mortal men, what nation upon earth,

That holdeth nought in awe nor in the light
610

Of inner reverence, shall worship Right

As in the older day?

Praise not, O man, the life beyond control,

Nor that which bows unto a tyrant's sway.

Know that the middle way
615

Is dearest unto God, and they, thereon who wend,

They shall achieve the end;

But they who wander or to left or right

Are sinners in his sight.

Take to thy heart this one, this soothfast word—
620

Of wantonness impiety is sire;

Only from calm control and sanity unstirred

Cometh true weal, the goal of every man's desire.

Yea, whatsoe'er befal, hold thou this word of mine:

Bow down at Justice' shrine,
625

Turn thou thine eyes away from earthly lure,

Nor with a godless foot that altar spurn.

For as thou dost shall Fate do in return,

And the great doom is sure.

Therefore let each adore a parent's trust,
630

And each with loyalty revere the guest

That in his halls doth rest.

For whoso uncompelled doth follow what is just,

He ne'er shall be unblest;

Yea, never to the gulf of doom
635

That man shall come.

But he whose will is set against the gods,

Who treads beyond the law with foot impure,

Till, o'er the wreck of right, confusion broods,—

Know that for him, though now he sail secure,
640

The day of storm shall be; then shall he strive and fail

Down from the shivered yard to furl the sail,

And call on Powers, that heed him nought, to save,

And vainly wrestle with the whirling wave.

Hot was his heart with pride—
645

I shall not fall, he cried.

But him with watching scorn

The god beholds, forlorn,

Tangled in toils of Fate beyond escape,

Hopeless of haven safe beyond the cape—
650

Till all his wealth and bliss of bygone day

Upon the reef of Rightful Doom is hurled,

And he is rapt away

Unwept, for ever, to the dead forgotten world.

[ Re-enter Athena, with twelve Athenian citizens.

Athena.

O herald, make proclaim, bid all men come.
655

Then let the shrill blast of the Tyrrhene trump,

Fulfilled with mortal breath, thro' the wide air

Peal a loud summons, bidding all men heed.

For, till my judges fill this judgment-seat,

Silence behoves,—that this whole city learn,
660

What for all time mine ordinance commands,

And this man, that his cause be judged aright.

[ Apollo approaches.

Chorus.

O king Apollo, rule what is thine own,

But in this thing what right hast thou to claim?

Apollo.

First, as a witness come I, for this man
665

Is suppliant of mine by sacred right,

Guest of my holy hearth and cleansed by me

Of blood-guilt: then, to set me at his side

And in his cause bear part, as part I bore

Erst in his deed, whereby his mother fell.
670

Let whoso knoweth now announce the cause.

Athena (to the Chorus).

'Tis I announce the cause—first speech be yours;

For rightfully shall they whose plaint is tried

Tell the tale first and set the matter clear.

Chorus.

Though we be many, brief shall be our tale.
675

( To Orestes) Answer thou, setting word to match with word;

And first avow—hast thou thy mother slain?

Orestes.

I slew her. I deny no word hereof.

Chorus.

Three falls decide the wrestle—this is one.

Orestes.

Thou vauntest thee—but o'er no final fall.
680

Chorus.

Yet must thou tell the manner of thy deed.

Orestes.

Drawn sword in hand, I gashed her neck. 'Tis told.

Chorus.

But by whose word, whose craft, wert thou impelled?

Orestes.

By oracles of him who here attests me.

Chorus.

The prophet-god bade thee thy mother slay?
685

Orestes.

Yea, and thro' him not ill I fared, till now.

Chorus.

If the vote grip thee, thou shalt change that word.

Orestes.

Strong is my hope; my buried sire shall aid.

Chorus.

Go to now, trust the dead, a matricide!

Orestes.

Yea, for in her combined two stains of sin.
690

Chorus.

How? speak this clearly to the judges' mind.

Orestes.

Slaying her husband, she did slay my sire.

Chorus.

Therefore thou livest; death assoils her deed.

Orestes.

Then while she lived why didst thou hunt her not?

Chorus.

She was not kin by blood to him she slew.
695

Orestes.

And I, am I by blood my mother's kin?

Chorus.

O cursed with murder's guilt, how else wert thou

The burden of her womb? Dost thou forswear

Thy mother's kinship, closest bond of love?

Orestes.

It is thine hour, Apollo—speak the law,
700

Averring if this deed were justly done;

For done it is, and clear and undenied.

But if to thee this murder's cause seem right

Or wrongful, speak—that I to these may tell.

Apollo.

To you, Athena's mighty council-court,
705

Justly for justice will I plead, even I,

The prophet-god, nor cheat you by one word.

For never spake I from my prophet-seat

One word, of man, of woman, or of state,

Save what the Father of Olympian gods
710

Commanded unto me. I rede you then,

Bethink you of my plea, how strong it stands,

And follow the decree of Zeus our sire,—

For oaths prevail not over Zeus' command.

Chorus.

Go to; thou sayest that from Zeus befel
715

The oracle that this Orestes bade

With vengeance quit the slaying of his sire,

And hold as nought his mother's right of kin!

Apollo.

Yea, for it stands not with a common death,

That he should die, a chieftain and a king
720

Decked with the sceptre which high heaven confers—

Die, and by female hands, not smitten down

By a far-shooting bow, held stalwartly

By some strong Amazon. Another doom

Was his: O Pallas, hear, and ye who sit
725

In judgment, to discern this thing aright!—

She with a specious voice of welcome true

Hailed him, returning from the mighty mart

Where war for life gives fame, triumphant home;

Then o'er the laver, as he bathed himself,
730

She spread from head to foot a covering net,

And in the endless mesh of cunning robes

Enwound and trapped her lord, and smote him down.

Lo, ye have heard what doom this chieftain met,

The majesty of Greece, the fleet's high lord:
735

Such as I tell it, let it gall your ears,

Who stand as judges to decide this cause.

Chorus.

Zeus, as thou sayest, holds a father's death

As first of crimes,—yet he of his own act

Cast into chains his father, Cronos old,—
740

How suits that deed with that which now ye tell?

O ye who judge, I bid ye mark my words!

Apollo.

O monsters loathed of all, O scorn of gods,

He that hath bound may loose: a cure there is,

Yea, many a plan that can unbind the chain.
745

But when the thirsty dust sucks up man's blood

Once shed in death, he shall arise no more.

No chant nor charm for this my Sire hath wrought.

All else there is, he moulds and shifts at will,

Not scant of strength nor breath, whate'er he do.
750

Chorus.

Think yet, for what acquittal thou dost plead:

He who hath shed a mother's kindred blood,

Shall he in Argos dwell, where dwelt his sire?

How shall he stand before the city's shrines,

How share the clansmen's holy lustral bowl?
755

Apollo.

This too I answer; mark a soothfast word.

Not the true parent is the woman's womb

That bears the child; she doth but nurse the seed

New-sown: the male is parent; she for him,

As stranger for a stranger, hoards the germ
760

Of life, unless the god its promise blight.

And proof hereof before you will I set.

Birth may from fathers, without mothers, be:

See at your side a witness of the same,

Athena, daughter of Olympian Zeus,
765

Never within the darkness of the womb

Fostered nor fashioned, but a bud more bright

Than any goddess in her breast might bear.

And I, O Pallas, howsoe'er I may,

Henceforth will glorify thy town, thy clan,
770

And for this end have sent my suppliant here

Unto thy shrine; that he from this time forth

Be loyal unto thee for evermore,

O goddess-queen, and thou unto thy side

Mayst win and hold him faithful, and his line,
775

And that for aye this pledge and troth remain

To children's children of Athenian seed.

Athena.

Enough is said; I bid the judges now

With pure intent deliver just award.

Chorus.

We too have shot our every shaft of speech,
780

And now abide to hear the doom of law.

Athena (to the Chorus).

Say, how ordaining shall I 'scape your blame?

Chorus.

I spake, ye heard; enough. stranger men,

Heed well your oath as ye decide the cause.

Athena.

O men of Athens, ye who first do judge
785

The law of bloodshed, hear me now ordain,

Here to all time for Ægeus' Attic host¹

Shall stand this council-court of judges sworn,

Here the tribunal, set on Ares' Hill

Where camped of old the tented Amazons,
790

What time in hate of Theseus they assailed

Athens, and set against her citadel

A counterwork of new sky-pointing towers,

And there to Ares held their sacrifice,

Where now the rock hath name, even Ares' Hill.
795

And hence shall Reverence and her kinsman Fear

Pass to each free man's heart, by day and night

Enjoining, Thou shalt do no unjust thing;

So long as law stands as it stood of old

Unmarred by civic change. Look you, the spring
800

Is pure; but foul it once with influx vile

And muddy clay, and none can drink thereof.

Therefore, O citizens, I bid ye bow

In awe to this command, Let no man live

Uncurbed by law nor curbed by tyranny;
805

Nor banish ye the monarchy of Awe

Beyond the walls; untouched by fear divine,

No man doth justice in the world of men.

Therefore in purity and holy dread

Stand and revere; so shall ye have and hold
810

A saving bulwark of the state and land,

Such as no man hath ever elsewhere known,

Nor in far Scythia, nor in Pelops' realm.

Thus I ordain it now, a council-court

Pure and unsullied by the lust of gain,
815

Sacred and swift to vengeance, wakeful ever

To champion men who sleep, the country's guard.

Thus have I spoken, thus to mine own clan

Commended it for ever. Ye who judge,

Arise take each his vote, mete out the right,
820

Your oath revering. Lo, my word is said.

[ The twelve judges come forward, one by one, to the urns of decision; the first votes; as each of the others follows, the Chorus and Apollo speak alternately.

Chorus.

I rede ye well, beware! nor put to shame,

In aught, this grievous company of hell.

Apollo.

I too would warn you, fear mine oracles—

From Zeus they are,—nor make them void of fruit.
825

Chorus.

Presumptuous is thy claim, blood-guilt to judge,

And false henceforth thine oracles shall be.

Apollo.

Failed then the counsels of my sire, when turned

Ixion, first of slayers, to his side?

Chorus.

These are but words; but I, if justice fail me,
830

Will haunt this land in grim and deadly deed.

Apollo.

Scorn of the younger and the elder gods

Art thou: 'tis I that shall prevail anon.

Chorus.

Thus didst thou too of old in Pheres' halls,

O'erreaching Fate to make a mortal deathless.
835

Apollo.

Was it not well, my worshipper to aid,

Then most of all when hardest was the need?

Chorus.

I say thou didst annul the lots of life,

Cheating with wine the deities of eld.

Apollo.

I say thou shalt anon, thy pleadings foiled,
840

Spit venom vainly on thine enemies.

Chorus.

Since this young god o'errides mine ancient right

I tarry but to claim your law, not knowing

If wrath of mine shall blast your state or spare.

Athena.

Mine is the right to add the final vote,
845

And I award it to Orestes' cause.

For me no mother bore within her womb,

And, save for wedlock evermore eschewed,

I vouch myself the champion of the man,

Not of the woman, yea, with all my soul,—
850

In heart, as birth, a father's child alone.

Thus will I not too heinously regard

A woman's death who did her husband slay,

The guardian of her home; and if the votes

Equal do fall, Orestes shall prevail.
855

Ye of the judges who are named thereto,

Swiftly shake forth the lots from either urn.

[ Two judges come forward, one to each urn.

Orestes.

O bright Apollo, what shall be the end?

Chorus.

O Night, dark mother mine, dost mark these things?

Orestes.

Now shall my doom be life, or strangling cords.
860

Chorus.

And mine, lost honour or a wider sway.

Apollo.

O stranger judges, sum aright the count

Of votes cast forth, and, parting them, take heed

Ye err not in decision. The default

Of one vote only bringeth ruin deep,
865

One, cast aright, may stablish house and home.

Athena.

Behold, this man is free from guilt of blood,

For half the votes condemn him, half set free!

Orestes.

O Pallas, light and safety of my home,

Thou, thou hast given me back to dwell once more
870

In that my fatherland, amerced of which

I wandered; now shall Grecian lips say this,

The man is Argive once again, and dwells

Again within his fathers' wealthy hall,

By Pallas saved, by Loxias, and by Him,
875

The great third saviour, Zeus omnipotent—

Who thus in pity for my father's fate

Doth pluck me from my doom, beholding these,

Confederates of my mother. Lo, I pass

To mine own land, but proffering this vow
880

To thine and to thy people: Nevermore,

Thro' all the manifold years of Time to be,

Shall any chieftain of mine Argive land

Bear hitherward his spears for fight arrayed.

For we, though lapped in earth we then shall lie,
885

By thwart adversities will work our will

On them who shall transgress this oath of mine,

Paths of despair and journeyings ill-starred

For them ordaining, till their task they rue.

But if this oath be rightly kept, to them
890

Will we the dead be full of grace, the while

With loyal league they honour Pallas' town.

And now farewell, thou and thy city's folk—

Firm be thine arms' grasp, closing with thy foes,

And, strong to save, bring victory to thy spear.
895
[ Exit Orestes, with Apollo.

Chorus.

Woe on you, younger gods! the ancient right

Ye have o'erridden, rent it from my hands.

I am dishonoured of you, thrust to scorn!

But heavily my wrath

Shall on this land fling forth the drops that blast and burn,
900

Venom of vengeance, that shall work such scathe

As I have suffered; where that dew shall fall,

Shall leafless blight arise,

Wasting Earth's offspring,—Justice, hear my call!—

And thorough all the land in deadly wise
905

Shall scatter venom, to exude again

In pestilence on men.

What cry avails me now, what deed of blood,

Unto this land what dark despite?

Alack, alack, forlorn
910

Are we, a bitter injury have borne,

Alack, O sisters, O dishonoured brood

Of mother Night!

Athena.

Nay, bow ye to my words, chafe not nor moan:

Ye are not worsted nor disgraced; behold,
915

With balanced vote the cause had issue fair,

Nor in the end did aught dishonour thee.

But thus the will of Zeus shone clearly forth,

And his own prophet-god avouched the same,

Orestes slew: his slaying is atoned.
920

Therefore I pray you, not upon this land

Shoot forth the dart of vengeance; be appeased,

Nor blast the land with blight, nor loose thereon

Drops of eternal venom, direful darts

Wasting and marring nature's seed of growth.
925

For I, the queen of Athens' sacred right,

Do pledge to you a holy sanctuary

Deep in the heart of this my land, made just

By your indwelling presence, while ye sit

Hard by your sacred shrines that gleam with oil
930

Of sacrifice, and by this folk adored.

Chorus.

German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos. Deutsch in den Versmaßen der Urschrift. Stuttgart: Hoffmann, 1854. Native Donner line citations, Smyth card correspondence, selected textual readings and metrical facsimiles. Remaining OCR differences and unattributed reading notes are documented in the linked review inventory.) — 490 focus

Neues bricht herein und stürzt

Altes um, wenn die Schuld,

Wenn des Muttermordes Gräul

Im Gericht siegen soll.

Solch ein Sieg lockt die Menschen überall
470

Leicht heraus zu gleicher That!

Blutig droht von Kindeshänden

Mancher Stoß der Aelternbrust

Einst im langen Lauf der Zeit.

Erste Gegenstrophe.

Denn dem Frevler schleicht hinfort
475

Unser Groll, Menschenschuld

Spähend, nicht mehr grimmig nach;

Jeden Mord lass ich frei.

Mancher dann, dem ein Andrer übelthat,

Jammert hier und dort und forscht
480

Nach des Leides Ziel und Heilung;

Hülfe beut sich nirgendwo;

Trösten kann der Arme nicht.

Zweite Strophe.

Nun erhebe Keiner mehr,

Wann ihn schlug das Mißgeschick,
485

Solchen Ruf in schwerer Angst:

„Ha, Gericht! Heil'ge Macht, Erinnyen!"

Solch ein jammervolles Ach

Stöhnt ein Aelternpaar vielleicht,

Heimgesucht von neuem Leid,
490

Weil des Rechtes Tempel stürzt.

Zweite Gegenstrophe.

Oft ja dient die Furcht zum Heil;

Und im Herzen wohne sie

Unverrückt als treue Hut!

Frommt es doch, wenn man weinend Zucht gelernt.
495

Aber wer, der fromme Scheu

Nicht im Busen reifen ließ,

Welcher Mensch und welche Stadt

Chrte fürder noch das Recht?

Dritte Strophe.

Nicht ein Leben schrankenlos,
500

Noch gedrückt von Zwanges Joch,

Lobe dir!

Immer die Mitte ja krönen die Himmlischen;

Andres ordnen sie anders.

Hört von mir ein treffend Wort:
505

Götterverachtung erzeugt sich den frevelnden Muth;

Aus der Gesundheit

Der Seele keimt allgeliebt,

Sehnlich erfleht, der Segen.

Dritte Gegenstrophe.

Und für immer gilt mein Spruch:
510

Ehre fromm des Rechts Altar!

Tritt ihn nicht,

Lüstern nach schnödem Gewinne, mit frevelndem

Fuß; denn Strafe verfolgt dich,

Deiner harrt ein würdig Ziel!
515

Darum verehre der Aeltern geheiligtes Haupt

Jeder, und achte,

Wenn seinem Haus Fremde nah'n,

Heilig das Recht des Gastes!

Vierte Strophe.

Wer, so gesinnt, ohne Zwang unsträflich lebt,
520

Bleibt nicht ungesegnet,

Und nimmermehr stürzt er ganz in Unheil.

Doch wer in tollkühnem Troy die Schranken sprengt,

Und Alles wild umrüttelt ohne Fug und Recht,

Er muß wohl einst die Segel einzieh'n,
525

Wann sie des Sturms Gewalt erfaßt,

Dröhnend die Rahen splittern.

Vierte Gegenstrophe.

Er ruft (kein Ohr hört ihn) aus dem Wirbelstrom,

Der ihn wild umflutet.

Es lacht ein Gott ob des Mannes Unmuth,
530

Sieht ihn in Müh'n ungeahnten schweren Kampfs

Ermatten, daß er nimmermehr die Höh'n gewinnt.

Da bricht sein altes Glück in Trümmer

Endlich am Fels des Rechts, er sinkt;

Keiner beklagt, vermißt ihn!
535
(Die Scene hat sich verwandelt, und zeigt den Areopagos. Eine Anzahl athenischer Edler, von Athene geführt, nimmt auf den Sitzen Platz, die längs der Scenenwand in einer Reihe stehen: vor ihnen steht auf der einen Seite ein Altar, auf der andern ein Tisch mit Stimmgefässen. In der Nähe des Altares steht Orestes. Athene tritt von der Mitte aus nach vorn.)

Athene.

Verkünde, Herold, schaffe Ruh' im Volk umher!

Hellauf zum Himmel schmettre nun tyrrhenische

Drommete, tiefgeschöpfter Menschenhauche voll,

Und brause mächt'gen Schalles an der Männer Ohr!

Denn weil in vollen Reihen hier der Rath erschien,
540

So ziemt zu schweigen, daß die ganze Stadt und ihr

Vernehmet, was ich festgestellt für alle Zeit,

Damit der Handel tadellos geschlichtet wird.

(Heroldsruf und Trompetenstoß. Apollon erscheint und tritt an die Seite des Orestes.)

Die Chorführerin.

O Fürst Apollon, schalte, wo du Meister bist!

Doch welchen Antheil hast du, sprich, an diesem Streit?
545

Apollon.

Ich kam zu zeugen, (denn vor meinem Thron erschien

Der Mann als Schüßling, und an meinem Herde saß

Er flehend, ich entsühnte seines Mordes ihn,)

Dann selbst für ihn zu rechten. Denn ich habe Schuld

Am Morde seiner Mutter. Du eröffne nun
550
(Zu Athene.)

Und ordne, wie du's kundig bist, des Handels Gang.

Athene.
(Zu den Erinnyen.)

Ihr habt zu reden — ich eröffne das Gericht -;

Denn durch den Kläger, der zuerst anhebt das Wort,

Wird uns die Sache nach Gebühr in's Licht geseßt.

Die Chorführerin.

Zwar Viele sind wir; dennoch sei die Rede kurz.
555
(Zu Orestes.)

Antworte du nun wechselnd Wort um Wort mit uns.

Sprich erstens, ob du mordend trafft der Mutter Haupt.

Orestes.

Wohl, ich erschlug sie; läugnen mag ich dieses nicht.

Die Chorführerin.

Im ersten Ringkampf hätt' ich denn bereits gesiegt.

Orestes.

Noch lieg' ich nicht am Boden, und schon prahlst du dies!
560

Die Chorführerin.

Doch mußt du weiter sagen, wie du sie erschlugst.

Orestes.

Vernimm: mit blankem Schwerte traf ich ihren Hals.

Die Chorführerin.

Von wem beredet thatest du's, auf wessen Rath?

Orestes.

Nach Phöbos' Schicksalsworten: er bezeugt es mir.

Die Chorführerin.

Des Sehers Worte trieben dich zum Muttermord?
565

Orestes.

Und bis zu dieser Stunde lob' ich mein Geschick.

Die Chorführerin.

Bald wirst du anders reden, wenn der Spruch dich faßt.

Orestes.

Ich hoffe, Beistand sendet mir des Vaters Grab.

Die Chorführerin.

Hoff auf die Todten, der die Mutter mordete!

Orestes.

Zwiefacher Unthat Gräuelschuld befleckte sie.
570

Die Chorführerin.

Wie das? Erweise dieses doch den Richtern hier.

Orestes.

Den Mann erschlug sie, und erschlug den Vater mir.

Die Chorführerin.

Doch lebst du noch, sie sühnte durch den Tod die Schuld.

Orestes.

Warum denn ward sie lebend nicht verfolgt von dir?

Die Chorführerin.

Kein Blutsverwandter war es, den sie tödtete.
575

Orestes.

Ich aber bin mit meiner Mutter blutsverwandt?

Die Chorführerin.

Wie? Hat sie nicht, o Mörder, dich in ihrem Schooß

Genährt? Der Mutter theures Blut verläugnest du?

Orestes.

Nun wolle du mir zeugen, gib du mir Bescheid,

Apollon, ob ich diesen Mord mit Recht verübt.
580

Die That ja, der ich schuldig ward, verläugn' ich nicht.

Doch ob gerecht dir, oder nicht, der Mord erscheint,

Entscheide, daß ich's sagen kann den Richtern hier.

Apollon.

Vor euch, Athene's großem Rath, erklär' ich's denn,

Sowie's gerecht ist, und ein Seher trüg' ich nicht.
585

Auf hohem Seherthrone sprach ich nimmermehr,

Von keinem Manne, keinem Weib und keiner Stadt,

Was nicht der Götter Vater, Zeus, mir anbefahl.

Wie viel es gelte, dieses Recht, erwäget wohl,

Und lebt des Vaters Willen nach, ich sag' es euch.
590

Denn mehr als Zeus gilt keines Eides Heiligkeit.

Die Chorführerin.

Zeus also, sagst du, sandte dir den Seherspruch,

Oresten anzukünden, um des Vaters Tod

Zu rächen, hab' er Mutterrechte nicht zu scheu'n?

Apollon.

Es ist ja nicht dasselbe, stirbt ein edler Mann,
595

Den Zeus' Geschenk, das königliche Zepter, schmückt,

Und gar von Weibeshänden, nicht durch ungestüm

Geschnellte Pfeile, wie von Amazonenhand :

Nein, höre, Pallas, höre du's, o Richterschaar,

Die diesen Streit durch ihren Ausspruch schlichten soll!
600

Ihn, der vom Krieg heimkehrte, da so Vieles er

Ruhmreich vollendet, nimmt sie freundlich auf und reicht

Ein Bad in einer Wanne, breitet dann zulekt

Ein weites Kleid aus, und verstrickt in künstlichem

Endlosem Neke den Gemahl, und mordet ihn.
605

So war des Mannes Untergang, wie ihr's vernahmt,

Der, allverehrt, den Seegeschwadern einst gebot:

So zeigt' ich euch die Gattin, daß die Schaar ergrimmt,

Der diesen Streit zu schlichten aufgetragen ward.

Die Chorführerin.

Du sagtest, schwerer achte Zeus des Vaters Mord;
610

Doch band er selbst den greisen Vater Kronos einst.

Steht das mit deiner Rede nicht im Widerspruch?

Darauf zu hören, ruf' ich euch als Zeugen auf.

Apollon.

Ihr allverhafte Gräuelbrut, der Götter Graun!

Die Bande kann man lösen; da gibt's Hülfe noch,
615

Gar manches Mittel bietet sich zur Lösung an.

Doch wenn vergoff'nes Menschenblut die Erde trank,

Des Einmal hingestorbnen harrt kein Aufersteh'n.

Hiergegen hat mein Vater keinen Zauberspruch

Erschaffen, er, der Alles sonst hinauf hinab
620

Umschwingt im Wirbel, dessen Odem nicht erlischt.

Die Chorführerin.

Erwäge, wie du kämpfend ihn von Schuld befreist.

Der seiner Mutter blutsverwandtes Blut vergof,

Er soll in Argos wohnen, und im Vaterhaus?

Zu welchen Volksaltären darf er opfernd nah'n?
625

Bei welchem Festmahl seines Stamms empfängt man ihn?

Apollon.

Auch das verkünd' ich; höre, denn ich rede wahr.

Die Mutter ist dem Kinde, das sie Mutter nennt,

Nicht Quell des Lebens, sondern hegt den jungen Keim.

Der Vater zeugt ihn; sie bewahrt den Sproß, ein Pfand
630

Bom Freund die Freundin, wenn ein Gott ihn nicht verlegt.

Ein sichres Zeugniß geb' ich dir für dieses Wort.

Auch ohne Mutter kann man Vater sein: es steht

Als Zeuge Zeus', des Allerhöchsten, Tochter hier,

Die nicht erwuchs in dunklen Mutterschooßes Nacht,
635

Gleichwohl ein Sproß, wie keine Gottheit ihn gebiert.

Ich aber, Pallas, werde sonst, soviel ich kann,

Den Ruhm erhöhen deiner Stadt und deines Volks,

Und sandte darum diesen auch an deinen Herd,

Damit er dir sich eigen geb' auf immerdar,
640

Und du zum Kampfgenossen ihn und sein Geschlecht

Gewinnst, o Göttin, und es gelte für und für,

Daß ihre Kindeskinder treu zum Bunde steh'n!

Athene.

Und nun gebiet' ich, Richter, fällt nach eurem Sinn

Gerechtes Urtheil; denn gesprochen ist genug.
645

Die Chorführerin.

Wir drückten alle Pfeile schon vom Bogen ab;

Ich harre nun zu hören, wie gerichtet wird.

Athene.

Wie soll ich's fügen, tadellos vor euch zu sein?

Die Chorführerin.

Ihr hörtet, was ihr hörtet; nach des Herzens Sinn

Fällt nun das Urtheil, eurem Eid, o Freunde, treu.
650

Athene.

Nunmehr vernehmt die Sayung, Männer Attika's,

Die ihr zuerst hier richtet um vergoßnes Blut!

Es soll in Aegeus' Volke dieser hohe Rath

Der Richter auch zukünftig allezeit besteh'n,

Hier auf des Ares Hügel, einst dem Lagerort
655

Der Amazonen, als, dem Theseus gram, ihr Heer

Zum Kampf heranzog und den hochgethürmten Bau

Der jungen Burg entgegenthürmte seiner Stadt,

Und Ares Opfer brachte, daß davon der Fels

Und Hügel Ares' Hügel heißt. Hier waltend soll
660

Des Volkes Ehrfurcht und die Scheu, verschwistert ihr,

Dem Frevel wehren, nächtlich und am lichten Tag,

Wenn nicht die Bürger mein Gesek selbst ändern einst.

Wer klare Wasserbäche durch unlautern Schlamms

Zufluß verunreint, findet nie den frischen Trunk.
665

Den Bürgern rath' ich, keines Herrschers Machtgebot.

Noch frecher Willkühr zugewandt und hold zu sein,

Noch Alles auszuweisen, was Ehrfurcht gebeut.

Wo wäre, der Nichts fürchtet, je des Rechtes Freund?

Verehrt ihr solches Heiligthum mit rechtem Sinn,
670

Ein festes Bollwerk eurem Land gewinnt ihr dann,

Ein sichres Heil des Staates, wie kein Sterblicher,

Nicht bei den Skythen, noch in Pelops' Landen, hat.

Den hohen Rath denn, ungerührt von Goldesglanz,

Ehrwürdig, strengen Sinnes, über Schlummernden
675

Wachsam, des Laudes treue Hut, verordn' ich so.

Das ist die Weisung, die für alle Zeiten ich

Zurufe meinem Volke. Nun erhebet euch,

Nehmt euren Stimmstein, und entscheidet diesen Streit,

Getreu dem Eidschwur. Alles habt ihr nun gehört.
680
(Während des folgenden Wechselgespräches nehmen die Richter die Stimm- steine vom Altar, und werfen sie in die Urne.)

Die Chorführerin.

Doch will ich rathen, uns, den unheildrohenden

Genossen eures Landes, ja kein Leid zu thun.

Apollon.

Und ich gebiet' euch, meinen Ausspruch und des Zeus'

Ausspruch zu scheuen, daß er nicht fruchtlos verhallt.

Die Chorführerin.
(Zu Apollon.)

Ganz unberufen übst du hier ein blutig Amt;
685

Unrein, verweilst du länger, ist dein Spruch hinfort.

Apollon.

So fehlte wohl mein Vater auch in seinem Rath,

Als er Ixions ersten Mord entsündigte?

Die Chorführerin.

Du sagst es. Ich, erlang' ich nicht mein volles Recht,

Mit schwerem Unheil kehr' ich einst in's Land zurück.
690

Apollon.

Doch weder bei den jüngern noch den älteren

Gottheiten ehrt man deine Macht; mein wird der Sieg.

Die Chorführerin.

In Pheres' Hause thatest du das Gleiche, zwangst

Den Schicksalsmächten Leben ab für Sterbliche.

Apollon.

Wär's nicht gerecht, dem Götterfreunde wohlzuthun,
695

Vor Allem wenn er schwerbedrängt um Hülfe fleht?

Die Chorführerin.

Du stürztest, traun, der alten Urgottheiten Macht,

Du hast mit Wein die greisen Götterfraun berückt.

Apollon.

Bald wirst du wahrlich, wenn du nicht im Streite siegst,

Den Geifer sprudeln, der die Feinde nicht verlegt.
700

Die Chorführerin.

Da du, so jung, mich Greisin höhnend niedertrittst,

So harr' ich, bis die Richter ihren Spruch gefällt,

Noch zweifelnd, ob ich grollen soll den Bürgern hier.

Athene.

Mir liegt die Schlußentscheidung ob in diesem Streit,

Und für Orestes leg' ich diesen Stein hinzu.
705
(Sie nimmt einen Stimmstein, den sie in der Hand behält.)

Denn keine Mutter wurde mir, die mich gebar;

Den Männern bin ich zugewandt mit Herz und Sinn,

Nur nicht zur Ehe; denn im Vater leb' ich nur.

Drum acht' ich minder sträflich auch des Weibes Mord,

Das ihn, den Mann, erschlagen, der dem Haus gebot.
710

Es siegt Orestes, ständen auch die Stimmen gleich.

So schüttet aus der Urne flugs die Loose nun,

Ihr Richter, denen dieses Amt geboten ist!

(Die Steine werden aus der Urne geschüttet und gezählt.)

Orestes.

O Fürst Apollon, welches Ziel gewinnt der Kampf?

Die Chorführerin.

O schwarze Nacht, o meine Mutter, siehst du das?
715

Orestes.

Nun Tod von Henkershänden oder Leben mir!

Die Chorführerin.

Und uns Vernichtung oder Ehre fürderhin!

Apollon.

Zählt doch genau der ausgeworfnen Steine Zahl,

Und scheuet Unrecht, Freunde, bei der Sonderung.

Das Fehlen Einer Stimme bringt ein großes Leid;
720

Hervorgeschüttelt rettet oft Ein Stein das Haus.

Athene.

Schuldlos erkannt ist dieser Mann im Blutgericht;

Denn gleich von beiden Seiten ist der Loose Zahl.

(Sie legt ihren Stimmstein zu den freisprechenden. Apollon entfernt sich unbemerkt.)

Orestes.

O Pallas, o, du meines Hauses Retterin!

Du hast der Heimaterde mich Vertriebenen
725

Zurückgegeben, und in Hellas heißt es nun:

„Argeier ist er wiederum, der Mann, und wohnt

Im Vatererbe, wie's Athene's Huld gefügt

Und Phöbos' und des dritten allvollendenden

Erretters," der, von meines Vaters Loos gerührt,
730

Mich rettet vor der Mutter Rechtsanwälten hier!

Ich kehre nun in meiner Ahnen Haus zurück,

Und schwöre diesem Lande noch und deinem Volk

Für aller Zukunft unermeßlich ferne Zeit:

Nie soll ein Mann, der meines Landes Steuer führt,
735

Mit blankem Speere feindlich zieh'n in dieses Land!

Denn ich, in Grabes Schooße dann, will jenen selbst,

Der meinen Eid mißachtet, den ich eben schwur,

Mit schwerem Unheil strafen, dem er nicht entrinnt;

Unmuth und Zeichen böser Art bereit' ich ihm
740

Auf allen Pfaden, daß des Kampfs ihn reuen soll!

Doch wird der Schwur gehalten, wird Athene's Stadt

Von ihnen stets mit bundestreuem Speer geehrt,

So werd' ich ihnen doppelt hold und gnädig sein.

Nun fahre wohl, o Göttin, sammt dem Volk der Stadt:
745

Den Feinden unentrinnbar steht im Sturm der Schlacht,

Die Freunde schirmend, eurem Speer zum Siegesruhm!

(Orestes geht ab.)

Chor
Chorgesang.

Geschlecht der neuen Götter, ha! Du tratst altes Recht

Tollkühn mit Füßen, und entwand'st es meiner Hand.

Und ich, beschimpft, ich Arme, schütte zornentbrannt
750

Auf dies Land, o Graun!

Schütte rachglühend hier Gift hinab aus meiner Brust;

Es strömt hin in's Land, vertilgt alle Saat;

Die Flur, o Rache!

Umſpinnt dürres Moos, von Laub nackt und Frucht,
755

Und streut des Todes Flecken durch die Gau'n umher.

Wir klagen? Was thun wir? Es höhnt uns das Volk aus.

Uns traf herbes Leid, o Graun! schweres Weh,

Der Nacht Töchter, uns, die schmachvoll gekränkten.

Athene.

Folgt meinem Rath, ertragt es ohne schweren Groll!
760

Nicht überwunden seid ihr: gleiche Stimmenzahl

Entschied gerecht den Handel, ohne Schmach für euch.

Ein leuchtend Zeugniß sandte ja Zeus selbst an uns,

Und der die That geboten, er bezeugte selbst,

Nicht büßen dürf' Orestes, der die That gethan.
765

So schüttet ihr auch eures Grolles Schwere nicht

Auf dieses Land aus, zürnet nicht, tilgt nicht die Frucht

Der Felder, Gifthauch strömend aus ergrimmter Brust,

Der grausam, scharfer Schneide gleich, die Saaten frißt.

Denn ich gelob' euch heilig, daß ein Tempel euch,
770

Ein Heiligthum an rechter Stätte werden soll,

Wo ihr an Opferherden thront in Strahlenglanz,

Von dieses Landes Bürgern hochverherrlichet.

Chor
Chorgesang.

English (Smyth; revised Bannon and Nagy, CHS) (OCR draft) Experimental (CHS Primary Sources revision of Herbert Weir Smyth’s translation by Cynthia Bannon and Gregory Nagy, with transliterated Greek terms tagged and aligned to the Smyth edition.)

No corresponding passage available

Commentary

Commentary on Aeschylus: Eumenides (Aeschylus. Eumenides. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1887.)

480-481. ἀμφότερα . . . ἐμοί to let them stay, to drive them forth, both are a peril and a perplexity to me. The change of subject with the inf. ( that they should stay, that I should drive) is much less harsh in Greek: the inf. expresses the simple verbal idea, and the subject need not be consciously supplied.

482. δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν , has fallen to me, i. e. to arrange. 11. 483, 4. The general sense of these lines is plain: but the MS. reading requires to be altered, and the original text must remain C uncertain: I have taken Casaubon's ὁρκίους αἱρουμένη as the least alteration on the whole: I shall choose judges of murder bound by oaths, and appoint them as an ordinance for ever.

482. τόν then agrees with θεσμόν, an ordinance that which [shall be] for all time. But Wecklein's φανῶ δικ. ὁρκίων αἰδουμένους θεσμόν, is ingenious.]

Critical apparatus to Eumenides (OCR draft) (Latin and Greek critical apparatus to Gottfried Hermann's 1852 edition of Eumenides.) focus

mvp-comment-339-1 μένειν: Falsus est Linwoodius, quum μένειν in μ' ἑλεῖν mutavit.

mvp-comment-340-1 πέμπειν τε, δυςπήμαντ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί: Libri πέμπειν δέ. Scribendum esse πέμπειν τε viderunt Abreschius et Tyrwhittus. Deinde δυσπήματ' ἀμηχάνως ἐμοί M. Ven. Rob. et ad δυσ supra adscripto δὴ Flor. Farn. δυσσήματ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί G. Ald. Turn. Recte Stanleius sive potius Scaliger δυςπήμαντἀμηχάνως ἐμοί. Aliorum commenta praeterire satius erit. Propter scholiastae adnotationem, quae haec est, πέμπειν αὐτὰς ἀμηνίτως δυςχερές ἐστιν ἐμοί, Tyrwhitto scribendum videbatur πέμπειν τε δυςσήμαντ᾽ ἀμηνίτως ἐμοί, Dindorfio πέμπειν τε δυςπήμαντ᾽ ἀμηνίτως ἐμοί. Non puto scholiastam legisse αμηνίτως, sed eo vocabulo interpretatum esse sequentis versus sententiam.

mvp-comment-341-1 ἐπέσκηψεν: ἐπέσκηψεν Μ. Rob. ἐπέσκηψε G. Ald. Turn. ἀπέσκηψεν Ven. Flor.

mvp-comment-342-1 φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη ... Θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον: Libri ορκίων αἱρουμένους. Male Linwoodius inter δικαστὰς et ὁρκίων aliquid excidisse putavit. Recte Casaubonus sive Pearsonus ὁρκίους αἱρουμένη. Scholiastes ad hunc versum hoc adscripsit oἷον ενόρκους δικαστάς. Verum quod sequitur, θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον non potest ita explicari quasi idem sit atque θεσμὸν τὸν ἀΐδιον. Neque enim articulus recte positus esset, et obstat in medio collocatum ἐγὼ θήσω. Scribendum potius est θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον. Excidit autem ante θεσμόν versus hac sententia, σέβειν κελεύσω τῶν ἐμῶν ἀστῶν πόλιν. Itaque lacunae signa posui.

Commentary on the Eumenides (OCR draft) (Brief English notes on Aeschylus' Eumenides by F. A. Paley, 1885.) focus

mvp-comment-152-1 ἀμφότερα] Both alternatives, for them to stay or for me to send them off, are full of harm and difficulty to me. The Schol. seems to have found ἀμηνίτως οι ἀμηνί· τους. The passage is in some way corrupt; but it is very difficult to suggest a correction.

mvp-comment-153-1 τόν] Supply ἐσόμενον or μενοῦντα εἰς ἅπαντα χρόνον.

Selected scholia accompanying Blass's Eumenides (OCR draft) (The mixed Greek, Latin, and German scholia register printed with Friedrich Blass's 1907 edition, aligned to O. L. Smith's later recensional editions.) focus

mvp-comment-184-1 ὡς σκηπτὸς

mvp-comment-185-1 πέμπειν αὐτὰς ἀμηνίτως δυσχερές ἐστιν ἐμοί. εἰσῆλθεν.

mvp-comment-186-1 οἷον ἐνόρκους δικαστάς.

mvp-comment-187-1 διετέλεσε γὰρ τὸ Ἀρειοπαγιτικὸν συνέδριον.

Wecklein’s commentary on Eumenides (1888; German; OCR draft) (Explanatory commentary, pp. 251–322; HW42J8 and HXJHA8 OCR collated, with missing comparison pages 294–295 explicitly marked. Unresolved OCR and provisional reference mappings are explicitly marked.) focus

mvp-comment-216-1 Wecklein 1888, p. 280

mvp-comment-216-2 drittes Epeisodion. Athena erscheint und nachdem sie sich von der Chorführerin und Orestes den Sachverhalt hat darlegen lassen (gleichsam die ανάκρισις oder προδικασία), entschliefst sie sich den Fall durch einen neuen Gerichtshof entscheiden zu lassen. Nach 407 könnte man glauben, dafs Athena wie im Aias des Sophokles auf dem θεολογεῖον auftrete. Da sie aber am Schlusse dieser Scene abgeht, um sich in die Stadt zu begeben, und später (569) auf der gewöhnlichen Bühne auftritt (vgl. 738), so mufs man annehmen, dafs sie auch hier auf dem λογεῖον, nicht in der Höhe erscheint. Sie kommt von der linken Seite.

mvp-comment-216-3 ¹

mvp-comment-271-1 Wecklein 1888, p. 287

mvp-comment-271-2 ἀμφότερα wie 800 μαρτύ ρια, Suppl. 393

ἐγγύτατα

. Vgl. zu 488.

mvp-comment-272-1 ²

mvp-comment-272-2 Wecklein 1888, p. 287

mvp-comment-272-3 δυσπόνητ': solcher Verse, die durch den Mangel der gewöhnlichen Cäsur in zwei Hälften zerfallen, giebt es wenige bei Aschylos, die meisten, nämlich sieben, in den Persern. Doch ist hier die Lesart unsicher. Vgl. Anbang. δυσπόνητα (ἐστὶν ἀμηνίτως, es schwer ohne dafs ich Groll ernte zu bewerkstelligen.

mvp-comment-272-4 ³

mvp-comment-273-1 ⁴

mvp-comment-273-2 Wecklein 1888, p. 287

mvp-comment-273-3 φανῶ wie Hom. Ο 26 εἰς ὅ κέ τοι φήνωσι θεοὶ κυδρὴν παράκοιτιν. Vgl. εὐτρεπίσαι in dem zu 492 angef. Scholion. ὁρκίων wie Ag. 1432 ὁρκίων ἐμῶν θέμιν. αἰδουμένους wie 713 αἰδουμένους τὸν ὅρκον. Ich werde Richter bescheren, welche die Schwursatzung achten, die ich für alle Zeit geben werde.

Commentary (Arthur Sidgwick, 1887) (OCR draft) (Arthur Sidgwick's commentary on the Eumenides, aligned to the canonical Greek text.) focus

ἀμφότερα . . . ἐμοί to let them stay, to drive them forth, both are a peril and a perplexity to me. The change of subject with the inf. ( that they should stay, that I should drive) is much less harsh in Greek: the inf. expresses the simple verbal idea, and the subject need not be consciously supplied.

δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν , has fallen to me, i. e. to arrange. ll. 483-484

. The general sense of these lines is plain: but the MS. reading requires to be altered, and the original text must remain C uncertain: I have taken Casaubon's ὁρκίους αἱρουμένη as the least alteration on the whole: I shall choose judges of murder bound by oaths, and appoint them as an ordinance for ever.

τόν then agrees with θεσμόν, an ordinance that which [shall be] for all time. But Wecklein's φανῶ δικ. ὁρκίων αἰδουμένους θεσμόν, is ingenious.]

Search the Perseus Catalog for:

Search the Perseus Catalog for:

Current edition Experimental

Χορός ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει. τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε. 575

Ἀθηνᾶ ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην. 40 ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως. 585 ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς. τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον. 590

Χορός εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν; 595

Ὀρέστης καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει 41 πατήρ.

Χορός νεκροῖσί νυν πέπισθι 42 μητέρα κτανών.

Ὀρέστης δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν. 43 600

Χορός πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός τοιγὰρ 44 σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ. 45

Ὀρέστης τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν. 605

Ὀρέστης ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι; 607

Χορός πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε, ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Χορός Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε, φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν 50 πατρὸς φόνον πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀθηνᾶ ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων; 675

Χορός ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος. μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων 69 ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, 70 ξένοι. 680

Χορός καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων κἄγωγε 80 χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις, 715 μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων. 81

Ἀπόλλων ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν. 720

Ἀπόλλων ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις: Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων οὔκουν 82 δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν, 725 ἄλλως τε πάντως χὤτε 83 δεόμενος τύχοι;

Χορός σύ τοι παλαιὰς διανομὰς 84 καταφθίσας οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν 85 βαρύν. 730

Χορός ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος, δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω, ὡς ἀμφίβουλος 86 οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ὀρέστης ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε; 745

Ὀρέστης 87 νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν. 88 89

Ἀθηνᾶ ἀνὴρ ὅδ᾽ 92 ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην: ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Χορός ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει. τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε. 575

Ἀθηνᾶ ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην· ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων γένοιτʼ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως. 585 ἔπος δʼ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς τὴν μητέρʼ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης ἔκτεινα· τούτου δʼ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός ἓν μὲν τόδʼ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον. 590

Χορός εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σʼ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός πρὸς τοῦ δʼ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν; 595

Ὀρέστης καὶ δεῦρό γʼ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός ἀλλʼ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλʼ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης πέποιθʼ. ἀρωγὰς δʼ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν. 600

Χορός πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης ἀνδροκτονοῦσα πατέρʼ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δʼ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης τί δʼ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν. 605

Ὀρέστης ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός πῶς γάρ σʼ ἔθρεψʼ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε, ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Χορός Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε, φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀθηνᾶ ἤδη κελεύω τούσδʼ ἀπὸ γνώμης φέρειν ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων; 675

Χορός ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος. μένω δʼ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσʼ, ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων ἠκούσαθʼ ὧν ἠκούσατʼ, ἐν δὲ καρδίᾳ ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι. 680

Χορός καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς ταρβεῖν κελεύω μηδʼ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός ἀλλʼ αἱματηρὰ πράγματʼ οὐ λαχὼν σέβεις, 715 μαντεῖα δʼ οὐκέθʼ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.

Ἀπόλλων ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης βαρεῖα χώρᾳ τῇδʼ ὁμιλήσω πάλιν. 720

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.⁴⁰

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορος

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.

τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει⁴¹ πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι⁴² μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.⁴³
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.

Χορός

τοιγὰρ⁴⁴ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.⁴⁵

Ὀρέστης

τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

607

Χορός

πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν⁵⁰ πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων⁶⁹

ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε,⁷⁰ ξένοι.
680

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε⁸⁰ χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.⁸¹

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις:

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν⁸² δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε⁸³ δεόμενος τύχοι;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς⁸⁴ καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν⁸⁵ βαρύν.
730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,

δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,

ὡς ἀμφίβουλος⁸⁶ οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745

Ὀρέστης⁸⁷

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.⁸⁸⁸⁹

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδ᾽⁹² ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην:

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτʼ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.

Χορός

πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585

ἔπος δʼ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς

τὴν μητέρʼ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.

Ὀρέστης

ἔκτεινα· τούτου δʼ οὔτις ἄρνησις πέλει.

Χορός

ἓν μὲν τόδʼ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σʼ ὅπως κατέκτανες.

Ὀρέστης

λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.

Χορός

πρὸς τοῦ δʼ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γʼ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.

Χορός

ἀλλʼ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλʼ ἐρεῖς τάχα.

Ὀρέστης

πέποιθʼ. ἀρωγὰς δʼ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600

Χορός

πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρʼ ἐμὸν κατέκτανεν.

Χορός

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δʼ ἐλευθέρα φόνῳ.

Ὀρέστης

τί δʼ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;

Χορός

πῶς γάρ σʼ ἔθρεψʼ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,

ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;

Χορός

Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδʼ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.

μένω δʼ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.

Ἀθηνᾶ

τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσʼ, ἄμομφος ὦ;

Ἀπόλλων

ἠκούσαθʼ ὧν ἠκούσατʼ, ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδʼ ἀκαρπώτους κτίσαι.

Χορός

ἀλλʼ αἱματηρὰ πράγματʼ οὐ λαχὼν σέβεις,
715

μαντεῖα δʼ οὐκέθʼ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;

Χορός

λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδʼ ὁμιλήσω πάλιν.
720

Ἀπόλλων

ἀλλʼ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δʼ ἐγώ.

Χορός

τοιαῦτʼ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντʼ εὐεργετεῖν,
725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;