Aeschylus, Libation Bearers, Ioannes Sanravius (Translator), 966

Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

Veſtibula domuum,

Quando à lari

Scelus omne expelletur expiationibus

Omne elaterium fortunæ

895

Læto cubili

Omnia uidere, audire trementes, cum ædificatore

Libation Bearers. Aeschylus. Ioannes Sanravius (Translator). Basileae. 1555.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by Schmidt Sciences.

Current edition Experimental

Aeschylus, Choephori: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) (Latin) (Aeschylus, Choephori: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.)

Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.

Editions (8)

Χοηφóρoι First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 973-1076 focus

Ὀρέστης

ἴδεσθε χώρας τὴν διπλῆν τυραννίδα

πατροκτόνους τε δωμάτων πορθήτορας.

σεμνοὶ μὲν ἦσαν ἐν θρόνοις τόθ᾽ ἥμενοι,
975

φίλοι δὲ¹ καὶ νῦν, ὡς ἐπεικάσαι πάθη

πάρεστιν, ὅρκος τ᾽ ἐμμένει πιστώμασι.

ξυνώμοσαν μὲν θάνατον ἀθλίῳ² πατρὶ

καὶ ξυνθανεῖσθαι: καὶ τάδ᾽ εὐόρκως ἔχει.

ἴδεσθε δ᾽ αὖτε, τῶνδ᾽ ἐπήκοοι κακῶν,
980

τὸ μηχάνημα, δεσμὸν ἀθλίῳ πατρί,

πέδας τε χειροῖν καὶ ποδοῖν ξυνωρίδα.

τί νιν προσείπω, κἂν τύχω μάλ᾽ εὐστομῶν;

ἄγρευμα θηρός, ἢ νεκροῦ ποδένδυτον

δροίτης κατασκήνωμα; δίκτυον μὲν οὖν,
985

ἄρκυν τ᾽³ ἂν εἴποις καὶ ποδιστῆρας πέπλους.

τοιοῦτον ἂν⁴ κτήσαιτο φηλήτης⁵ ἀνήρ,

ξένων ἀπαιόλημα κἀργυροστερῆ

βίον νομίζων,⁶ τῷδέ τ᾽ ἂν δολώματι

πολλοὺς ἀναιρῶν πολλὰ θερμαίνοι φρένα.⁷
990

ἐκτείνατ᾽ αὐτὸ⁸ καὶ κύκλῳ παρασταδὸν

στέγαστρον ἀνδρὸς δείξαθ᾽, ὡς ἴδῃ πατήρ,

οὐχ οὑμός, ἀλλ᾽ ὁ πάντ᾽ ἐποπτεύων τάδε

Ἥλιος, ἄναγνα μητρὸς ἔργα τῆς ἐμῆς,

ὡς ἂν παρῇ μοι μάρτυς ἐν δίκῃ ποτέ,
995

ὡς τόνδ᾽ ἐγὼ μετῆλθον ἐνδίκως μόρον

τὸν μητρός: Αἰγίσθου γὰρ οὐ λέγω⁹ μόρον:

ἔχει γὰρ αἰσχυντῆρος, ὡς νόμος,¹⁰ δίκην:

ἥτις δ᾽ ἐπ᾽ ἀνδρὶ τοῦτ᾽ ἐμήσατο στύγος,

ἐξ οὗ¹¹ τέκνων ἤνεγχ᾽¹² ὑπὸ ζώνην βάρος,
1000

φίλον τέως, νῦν δ᾽ ἐχθρόν, ὡς φαίνει, κακόν,

τί σοι δοκεῖ; μύραινά γ᾽ εἴτ᾽¹³ ἔχιδν᾽ ἔφυ

σήπειν θιγοῦσ᾽¹⁴ ἂν ἄλλον οὐ δεδηγμένον

τόλμης ἕκατι κἀκδίκου¹⁵ φρονήματος.¹⁶

τοιάδ᾽ ἐμοὶ ξύνοικος ἐν δόμοισι μὴ
1005

γένοιτ᾽: ὀλοίμην πρόσθεν¹⁷ ἐκ θεῶν ἄπαις.

1007

Χορός

αἰαῖ αἰαῖ¹⁸ μελέων ἔργων:

στυγερῷ θανάτῳ διεπράχθης.

ἒ ἔ, μίμνοντι δὲ καὶ πάθος ἀνθεῖ.

1010

Ὀρέστης

ἔδρασεν ἢ οὐκ ἔδρασε;¹⁹ μαρτυρεῖ δέ μοι
1010

φᾶρος τόδ᾽, ὡς ἔβαψεν Αἰγίσθου ξίφος.

φόνου δὲ κηκὶς ξὺν χρόνῳ ξυμβάλλεται,

πολλὰς βαφὰς φθείρουσα τοῦ ποικίλματος.

νῦν αὐτὸν αἰνῶ, νῦν ἀποιμώζω παρών,

πατροκτόνον θ᾽ ὕφασμα προσφωνῶν τόδε.
1015

ἀλγῶ μὲν ἔργα καὶ πάθος γένος τε πᾶν,

ἄζηλα νίκης τῆσδ᾽ ἔχων μιάσματα.

1018

Χορός

οὔτις μερόπων ἀσινῆ²⁰ βίτον

διὰ παντὸς²¹ ἄνατος²² ἀμείψει.²³

ἒ ἔ,²⁴ μόχθος²⁵ δ᾽ ὁ μὲν αὐτίχ᾽, ὁ δ᾽ ἥξει.²⁶
1020
1021

Ὀρέστης

ἀλλ᾽ ὡς ἂν²⁷ εἰδῆτ᾽, οὐ γὰρ οἶδ᾽ ὅπη τελεῖ,

ὥσπερ ξὺν ἵπποις ἡνιοστροφῶ²⁸ δρόμου

ἐξωτέρω: φέρουσι γὰρ νικώμενον

φρένες δύσαρκτοι: πρὸς δὲ καρδίᾳ φόβος

ᾄδειν ἕτοιμος ἠδ᾽ ὑπορχεῖσθαι κότῳ.
1025

ἕως δ᾽ ἔτ᾽²⁹ ἔμφρων εἰμί, κηρύσσω φίλοις,

κτανεῖν τέ φημι μητέρ᾽ οὐκ ἄνευ δίκης,

πατροκτόνον μίασμα καὶ θεῶν στύγος.

καὶ φίλτρα τόλμης τῆσδε πλειστηρίζομαι

τὸν πυθόμαντιν Λοξίαν, χρήσαντ᾽ ἐμοὶ
1030

πράξαντι μὲν ταῦτ᾽ ἐκτὸς αἰτίας κακῆς

εἶναι, παρέντα δ᾽—οὐκ ἐρῶ τὴν ζημίαν:

τόξῳ γὰρ οὔτις πημάτων προσίξεται.

καὶ νῦν ὁρᾶτέ μ᾽, ὡς παρεσκευασμένος

ξὺν τῷδε θαλλῷ καὶ στέφει προσίξομαι
1035

μεσόμφαλόν θ᾽ ἵδρυμα, Λοξίου πέδον,

πυρός τε φέγγος ἄφθιτον κεκλημένον,

φεύγων τόδ᾽ αἷμα κοινόν: οὐδ᾽ ἐφ᾽ ἑστίαν³⁰³¹

ἄλλην τραπέσθαι Λοξίας ἐφίετο.

καὶ μαρτυρεῖν μὲν ὡς³² ἐπορσύνθη κακὰ
1040

τάδ᾽ ἐν χρόνῳ μοι πάντας Ἀργείους λέγω:

φεύγω³³ δ᾽ ἀλήτης τῆσδε γῆς ἀπόξενος,

ζῶν καὶ τεθνηκὼς τάσδε κληδόνας λιπών.

Χορός

ἀλλ᾽ εὖ γ᾽ ἔπραξας,³⁴ μηδ᾽ ἐπιζευχθῇς³⁵ στόμα

φήμῃ πονηρᾷ³⁶ μηδ᾽ ἐπιγλωσσῶ κακά,³⁷
1045

ἐλευθερώσας πᾶσαν Ἀργείων³⁸ πόλιν,

δυοῖν δρακόντοιν εὐπετῶς τεμὼν κάρα.

Ὀρέστης

ἆ, ἆ.
δμωαὶ γυναῖκες αἵδε Γοργόνων δίκην

φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι

πυκνοῖς δράκουσιν: οὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽³⁹ ἐγώ.
1050
1051

Χορός

τίνες σὲ δόξαι, φίλτατ᾽ ἀνθρώπων πατρί,

στροβοῦσιν; ἴσχε, μὴ φόβου νικῶ⁴⁰ πολύ.

Ὀρέστης

οὐκ εἰσὶ δόξαι τῶνδε πημάτων ἐμοί:

σαφῶς⁴¹ γὰρ αἵδε μητρὸς ἔγκοτοι κύνες.

Χορός

ποταίνιον γὰρ αἷμά σοι χεροῖν ἔτι:
1055

ἐκ τῶνδέ τοι ταραγμὸς ἐς φρένας πίτνει.

Ὀρέστης

ἄναξ Ἄπολλον, αἵδε πληθύουσι⁴² δή,

κἀξ ὀμμάτων στάζουσιν αἷμα δυσφιλές.

Χορός

εἷς σοὶ⁴³ καθαρμός: Λοξίας⁴⁴ δὲ προσθιγὼν

ἐλεύθερόν σε τῶνδε πημάτων κτίσει.
1060

Ὀρέστης

ὑμεῖς μὲν οὐχ ὁρᾶτε τάσδ᾽, ἐγὼ δ᾽ ὁρῶ:

ἐλαύνομαι δὲ κοὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽⁴⁵ ἐγώ.

Χορός

ἀλλ᾽ εὐτυχοίης, καί σ᾽ ἐποπτεύων πρόφρων

θεὸς φυλάσσοι καιρίοισι συμφοραῖς.

1065

Χορός

ὅδε τοι μελάθροις τοῖς βασιλείοις
1065

τρίτος αὖ χειμὼν

πνεύσας⁴⁶ γονίας ἐτελέσθη.

παιδοβόροι⁴⁷ μὲν πρῶτον ὑπῆρξαν

μόχθοι τάλανές [τε Θυέστου⁴⁸]:

δεύτερον ἀνδρὸς βασίλεια πάθη:
1070

λουτροδάικτος δ᾽ ὤλετ᾽ Ἀχαιῶν

πολέμαρχος ἀνήρ:

νῦν δ᾽ αὖ τρίτος ἦλθέ ποθεν σωτήρ,

ἢ μόρον εἴπω;

ποῖ δῆτα κρανεῖ, ποῖ καταλήξει
1075

μετακοιμισθὲν μένος ἄτης;

Χοηφóρoι Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926.) — 973-1076 focus

Ὀρέστης

ἴδεσθε χώρας τὴν διπλῆν τυραννίδα

πατροκτόνους τε δωμάτων πορθήτορας.

σεμνοὶ μὲν ἦσαν ἐν θρόνοις τόθʼ ἥμενοι,
975

φίλοι δὲ καὶ νῦν, ὡς ἐπεικάσαι πάθη

πάρεστιν, ὅρκος τʼ ἐμμένει πιστώμασι.

ξυνώμοσαν μὲν θάνατον ἀθλίῳ πατρὶ

καὶ ξυνθανεῖσθαι· καὶ τάδʼ εὐόρκως ἔχει.

ἴδεσθε δʼ αὖτε, τῶνδʼ ἐπήκοοι κακῶν,
980

τὸ μηχάνημα, δεσμὸν ἀθλίῳ πατρί,

πέδας τε χειροῖν καὶ ποδοῖν ξυνωρίδα.

ἐκτείνατʼ αὐτὸ καὶ κύκλῳ παρασταδὸν

στέγαστρον ἀνδρὸς δείξαθʼ, ὡς ἴδῃ πατήρ,

οὐχ οὑμός, ἀλλʼ ὁ πάντʼ ἐποπτεύων τάδε
985

Ἥλιος, ἄναγνα μητρὸς ἔργα τῆς ἐμῆς,

ὡς ἂν παρῇ μοι μάρτυς ἐν δίκῃ ποτέ,

ὡς τόνδʼ ἐγὼ μετῆλθον ἐνδίκως μόρον

τὸν μητρός· Αἰγίσθου γὰρ οὐ λέγω μόρον·

ἔχει γὰρ αἰσχυντῆρος, ὡς νόμος, δίκην·
990

ἥτις δʼ ἐπʼ ἀνδρὶ τοῦτʼ ἐμήσατο στύγος,

ἐξ οὗ τέκνων ἤνεγχʼ ὑπὸ ζώνην βάρος,

φίλον τέως, νῦν δʼ ἐχθρόν, ὡς φαίνει, κακόν,

τί σοι δοκεῖ; μύραινά γʼ εἴτʼ ἔχιδνʼ ἔφυ

σήπειν θιγοῦσʼ ἂν ἄλλον οὐ δεδηγμένον
995

τόλμης ἕκατι κἀκδίκου φρονήματος.

τί νιν προσείπω, κἂν τύχω μάλʼ εὐστομῶν;

ἄγρευμα θηρός, ἢ νεκροῦ ποδένδυτον

δροίτης κατασκήνωμα; δίκτυον μὲν οὖν,

ἄρκυν τʼ ἂν εἴποις καὶ ποδιστῆρας πέπλους.
1000

τοιοῦτον ἂν κτήσαιτο φηλήτης ἀνήρ,

ξένων ἀπαιόλημα κἀργυροστερῆ

βίον νομίζων, τῷδέ τʼ ἂν δολώματι

πολλοὺς ἀναιρῶν πολλὰ θερμαίνοι φρένα.

τοιάδʼ ἐμοὶ ξύνοικος ἐν δόμοισι μὴ
1005

γένοιτʼ· ὀλοίμην πρόσθεν ἐκ θεῶν ἄπαις.

1007

Χορός

αἰαῖ αἰαῖ μελέων ἔργων·

στυγερῷ θανάτῳ διεπράχθης.

ἒ ἔ,

μίμνοντι δὲ καὶ πάθος ἀνθεῖ.

1010

Ὀρέστης

ἔδρασεν ἢ οὐκ ἔδρασε; μαρτυρεῖ δέ μοι
1010

φᾶρος τόδʼ, ὡς ἔβαψεν Αἰγίσθου ξίφος.

φόνου δὲ κηκὶς ξὺν χρόνῳ ξυμβάλλεται,

πολλὰς βαφὰς φθείρουσα τοῦ ποικίλματος.

νῦν αὐτὸν αἰνῶ, νῦν ἀποιμώζω παρών,

πατροκτόνον θʼ ὕφασμα προσφωνῶν τόδε.
1015

ἀλγῶ μὲν ἔργα καὶ πάθος γένος τε πᾶν,

ἄζηλα νίκης τῆσδʼ ἔχων μιάσματα.

1018

Χορός

οὔτις μερόπων ἀσινὴς βίοτον

διὰ παντὸς ἀπήμονʼ ἀμείψει.

ἒ ἔ,
1020

μόχθος δʼ ὁ μὲν αὐτίχʼ, ὁ δʼ ἥξει.

1021

Ὀρέστης

ἀλλʼ, ὡς ἂν εἰδῆτʼ, οὐ γὰρ οἶδʼ ὅπη τελεῖ,

ὥσπερ ξὺν ἵπποις ἡνιοστροφῶ δρόμου

ἐξωτέρω· φέρουσι γὰρ νικώμενον

φρένες δύσαρκτοι· πρὸς δὲ καρδίᾳ φόβος

ᾄδειν ἕτοιμος ἠδʼ ὑπορχεῖσθαι κότῳ.
1025

ἕως δʼ ἔτʼ ἔμφρων εἰμί, κηρύσσω φίλοις

κτανεῖν τέ φημι μητέρʼ οὐκ ἄνευ δίκης,

πατροκτόνον μίασμα καὶ θεῶν στύγος.

καὶ φίλτρα τόλμης τῆσδε πλειστηρίζομαι

τὸν πυθόμαντιν Λοξίαν, χρήσαντʼ ἐμοὶ
1030

πράξαντι μὲν ταῦτʼ ἐκτὸς αἰτίας κακῆς

εἶναι, παρέντα δʼ—οὐκ ἐρῶ τὴν ζημίαν·

τόξῳ γὰρ οὔτις πημάτων ἐφίξεται.

καὶ νῦν ὁρᾶτέ μʼ, ὡς παρεσκευασμένος

ξὺν τῷδε θαλλῷ καὶ στέφει προσίξομαι
1035

μεσόμφαλόν θʼ ἵδρυμα, Λοξίου πέδον,

πυρός τε φέγγος ἄφθιτον κεκλημένον,

φεύγων τόδʼ αἷμα κοινόν· οὐδʼ ἐφʼ ἑστίαν

ἄλλην τραπέσθαι Λοξίας ἐφίετο.

καὶ μαρτυρεῖν μὲν ὡς ἐπορσύνθη κακὰ

τάδʼ ἐν χρόνῳ μοι πάντας Ἀργείους λέγω·
1040

ἐγὼ δʼ ἀλήτης τῆσδε γῆς ἀπόξενος,

ζῶν καὶ τεθνηκὼς τάσδε κληδόνας λιπών.

Χορός

ἀλλʼ εὖ γʼ ἔπραξας, μηδʼ ἐπιζευχθῇς στόμα

φήμῃ πονηρᾷ μηδʼ ἐπιγλωσσῶ κακά,
1045

ἐλευθερώσας πᾶσαν Ἀργείων πόλιν,

δυοῖν δρακόντοιν εὐπετῶς τεμὼν κάρα.

Ὀρέστης

ἆ, ἆ.

δμωαὶ γυναῖκες, αἵδε Γοργόνων δίκην

φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι

πυκνοῖς δράκουσιν· οὐκέτʼ ἂν μείναιμʼ ἐγώ.
1050

1051

Χορός

τίνες σε δόξαι, φίλτατʼ ἀνθρώπων πατρί,

στροβοῦσιν; ἴσχε, μὴ φόβου νικῶ πολύ.

Ὀρέστης

οὐκ εἰσὶ δόξαι τῶνδε πημάτων ἐμοί·

σαφῶς γὰρ αἵδε μητρὸς ἔγκοτοι κύνες.

Χορός

ποταίνιον γὰρ αἷμά σοι χεροῖν ἔτι·
1055

ἐκ τῶνδέ τοι ταραγμὸς ἐς φρένας πίτνει.

Ὀρέστης

ἄναξ Ἄπολλον, αἵδε πληθύουσι δή,

κἀξ ὀμμάτων στάζουσιν αἷμα δυσφιλές.

Χορός

εἷς σοὶ καθαρμός· Λοξίας δὲ προσθιγὼν

ἐλεύθερόν σε τῶνδε πημάτων κτίσει.
1060

Ὀρέστης

ὑμεῖς μὲν οὐχ ὁρᾶτε τάσδʼ, ἐγὼ δʼ ὁρῶ·

ἐλαύνομαι δὲ κοὐκέτʼ ἂν μείναιμʼ ἐγὼ.

Χορός

ἀλλʼ εὐτυχοίης, καί σʼ ἐποπτεύων πρόφρων

θεὸς φυλάσσοι καιρίοισι συμφοραῖς.

1065

Χορός

ὅδε τοι μελάθροις τοῖς βασιλείοις
1065

τρίτος αὖ χειμὼν

πνεύσας γονίας ἐτελέσθη.

παιδοβόροι μὲν πρῶτον ὑπῆρξαν

μόχθοι τάλανές τε Θυέστου·

δεύτερον ἀνδρὸς βασίλεια πάθη·
1070

λουτροδάικτος δʼ ὤλετʼ Ἀχαιῶν

πολέμαρχος ἀνήρ·

νῦν δʼ αὖ τρίτος ἦλθέ ποθεν σωτήρ,

ἢ μόρον εἴπω;

ποῖ δῆτα κρανεῖ, ποῖ καταλήξει
1075

μετακοιμισθὲν μένος ἄτης;

Χοηφόροι (OCR draft) Experimental (Χοηφόροι. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 966 focus

τάχα δὲ παντελὴς χρόνος ἀμείψεται

965

πρόθυρα δωμάτων, ὅταν ἀφ᾽ ἑστίας

μύσος πᾶν ἐλάσῃ

καθαρμοῖσιν ἀτᾶν ἐλατηρίοις.

τύχα δ᾽ εὐπροσώπῳ κοίτᾳ τὸ πᾶν

ἰδεῖν ἀκοῦσαι θρεομένοις

970

μέτοικοι δόμων πεσοῦνται πάλιν.

Χοηφόροι (OCR draft) Experimental (Χοηφόροι. Gottfried Hermann, 1852.) — 966 focus

Χορός

τάχα δὲ παντελὴς χρόνος ἀμείψεται

πρόθυρα δωμάτων, ὅταν ἀφ' ἑστίας
960

μύσος ἅπαν ἐλάσῃ

καθαρμοῖσιν ἀτᾶν ἐλατηρίοις.

τύχα δ᾽ εὐπροςωποκοίτᾳ τὸ πᾶν

ἰδεῖν, θρεομένοις

μέτοικοι δόμων πεσοῦνται πάλιν.
965

ΧΟΗΦΟΡΟΙ (OCR draft) Experimental (ΧΟΗΦΟΡΟΙ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 966 focus

Τάχα δὲ παντελὴς χρόνος ἀμείψεται

πρόθυρα δωμάτων,

965

ὅταν ἀφ' ἑστίας πᾶν ἐλαθῇ μύσος μύσος πᾶν ἐλάσει ¹

καθαρμοῖσιν -μοῖς ἀτᾶν ἐλατηρίοις ἅπαν ἐλατήριον·

† τύχα δ' εὐπροσώπῳ κοίτα

τὸ πᾶν ἰδεῖν ἀκοῦσαι θρεομένοις †

ΧΟΗΦΟΡΟΙ

[ΧΟ.]

μέτοικοι δόμων μετοικοδόμων πεσοῦνται πάλιν.
970

Χοηφόροι (OCR draft) Experimental (Χοηφόροι. N. Wecklein, 1885.) — 966 focus

τάχα δὲ παντελὴς χρόνος ἀμείψεται

πρόθυρα δωμάτων, ὅταν ἀφ᾽ ἑστίας

μύσος πᾶν ἐλαθῇ

965

καθαρμοῖσιν ἀτᾶν ἐλατηρίοις.

τύχα δ᾽ εὐπροσώπῳ κοίτα τὸ πᾶν

ἰδεῖν ἀκοῦσαι θρεομένοις

μέτοικοι δόμων πεσοῦνται πάλιν.

Χοηφόροι (OCR draft) Experimental (Χοηφόροι. Martin L. West, 1990.) — 966 focus

τάχα δὲ παντελὴς πρόμος ἀμείψεται
965

πρόθυρα δωμάτων,

ὅταν ἀφ᾽ ἑστίας μύσος ⟨ἅ⟩παν ἐλάσηι

καθαρμοῖσ⟨ιν⟩ ἀτᾶν ἐλατηρίοις.

¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹

τύχαι δ᾽ εὐπρόσωποι †κοίται τὸ πᾶν ἰδεῖν

ἀκοῦσαί† πρευμενεῖς
970

μέτοικο⟨ι⟩ δόμων, πεσοῦνται πάλιν.

Aeschyli Choephori (OCR draft) Experimental (Aeschyli Choephori. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 966 focus

τάχα δὲ παντελὴς χρόνος ἀμείψεται

πρόθυρα δωμάτων, ὅταν ἀφ᾽ ἑστίας

πᾶν ἐλαθῆι μύσος

καθαρμοῖσιν ἀτᾶν ἐλατηρίοις.

970

τύχαι δ᾽ εὐπροσώπωι κεῖται τὸ πᾶν

ἰδεῖν [ἀκοῦσαι] θρεομένοις

„μέτοικοι δόμων πεσοῦνται πάλιν.“

Translations (8)

Libation Bearers Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, translator. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926. (Modernized by Perseus.)) — 973-1075 focus

Orestes with the branch and wreath of a suppliant is disclosed standing by the bodies. With him are Pylades and attendants who display the robe of Agamemnon

Orestes

Behold this pair, oppressors of the land, who murdered my father and ransacked my house! They were majestic then, when they sat on their thrones,

and are lovers even now, as one may judge by what has happened to them, and their oath holds true to their pledges. Together they vowed a league of death against my unhappy father, and together they vowed to die, and they have kept their promise well.
But now regard again, you who hear this account of ills,
975

the device for binding my unhappy father, with which his hands were manacled, his feet fettered. Spread it out! Stand around in a circle, and display this covering for a man, that the Father may see—not mine, but he who surveys all this, the Sun—
980

that he may see the impious work of my own mother, that he may be my witness in court that I justly pursued this death, my own mother’s. For I do not speak of Aegisthus’ death: he has suffered the penalty prescribed for adulterers.
985

But she who devised this abhorrent deed against her husband, whose children she bore, a burden under her belt, a burden once dear, but now a hateful ill, as it seems: what do you think of her? Had she been born a seasnake or a viper, I think her very touch without her bite would have caused anyone else to rot,
990

if shamelessness and an immoral disposition could do so. He again takes up the bloody robe
What name shall I give it, however tactful I may be? A trap for a wild beast? Or a shroud for a corpse in his bier,¹ wrapped around his feet? No, rather it is a net: you might call it a hunting net, or robes to entangle a man’s feet.
995

This would be the kind of thing a highwayman might posses, who deceives strangers and earns his living by robbery, and with this cunning snare he might kill many men and warm his own heart greatly.
May such a woman not live with me in my house!
1000

Before that may the gods grant me to perish childless!
1005

1007

Chorus

Alas! Alas! Sorrowful work! You were done in by a wretched death. Alas! Alas! And for the survivor also suffering blossoms.

1010

Orestes

Did she do the deed or not? No, this is my witness, dyed by Aegisthus’ sword. This is a stain of blood that helps time to spoil the many tinctures of embroidered fabric.
Now at last I speak his praises. Now at last I am present to lament him, as I address this web that wrought my father’s death.
1010

Yet I grieve for the deed and the punishment and for my whole clan. My victory is an unenviable pollution.
1015

1018

Chorus

No mortal being shall pass his life unscathed, free from all suffering to the end.

Alas! Alas! One tribulation comes today, another tomorrow.
1020

1021

Orestes

But since I would have you know, for I do not know how it will end: I think I am a charioteer driving my team far beyond the course. For my ungoverned wits are whirling me away overmastered, and at my heart fear wishes to sing and dance to a tune of wrath.

But while I am still in my senses, I proclaim to those who hold me dear and declare that not without justice did I slay my mother, the unclean murderess of my father, and a thing loathed by the gods.
And for the spells that gave me the courage for this deed I count Loxias, the prophet of Pytho ,
1025

my chief source. It was he who declared that, if I did this thing, I would be acquitted of wrongdoing. But if I refrained—I will not name the penalty; for no bowshot could reach such a height of anguish.
And now observe me, how armed with this branch and wreath I go as a suppliant, an outcast for the shedding of kindred blood, to the temple set square on the womb of the earth,
1030

the precinct of Loxias, and to the bright fire said to be imperishable.² To no other hearth did Loxias bid me turn. And as to the manner in which this evil deed was wrought, I charge all men of Argos in time to come to bear me witness.
1035

I go forth a wanderer, estranged from this land, leaving this repute behind, in life or death.
1040

Chorus

And you have done well. Therefore do not yoke your tongue to an ill-omened speech, nor let your lips give vent to evil forebodings,

since you have freed the whole realm of Argos by lopping off the heads of two serpents with a fortunate stroke.
1045

Orestes

Ah, ah! You handmaidens, look at them there: like Gorgons, wrapped in sable garments, entwined with

swarming snakes! I can stay no longer.
1050

1051

Chorus

What fantasies disturb you, dearest of sons to your father? Wait, do not be all overcome by fear.

Orestes

To me these are no imagined troubles. For there indeed are the hounds of wrath to avenge my mother.

Chorus

It is that the blood is still fresh on your hands; this is the cause of the disorder that assails your wits.
1055

Orestes

O lord Apollo, look! Now they come in troops, and from their eyes they drip loathsome blood!

Chorus

There is one way to cleanse you: the touch of Loxias

will set you free from this affliction.
1060

Orestes

You do not see them, but I see them. I am pursued. I can stay no longer. Rushes out

Chorus

Then may blessings go with you, and may the god watch benevolently over you and guard you with favorable fortunes!

1065

Look! Now again, for the third time, has the tempest of this clan burst on the royal house and run its course. First, at the beginning, came the cruel woes of children slain for food; next, the fate of a man, a king,
1065

when the warlord of the Achaeans perished, murdered in his bath. And now, once again, there has come from somewhere a third, a deliverer, or shall I say a doom?
1070

Oh when will it finish its work, when will the fury of calamity, lulled to rest, find an end and cease?
1075

The Libation Bearers (OCR draft) Experimental (The Libation Bearers. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 966 focus

Soon too will all-completing Time pass the vestibule of the palace, when he shall have driven from the hearth every abomination by lustral observances that expel calamities , and it shall be permitted us mourners to see and hear every thing in a lucky posture. The outcasts from the house shall be restored.

LES CHOÉPHORES (OCR draft) Experimental (LES CHOÉPHORES. Paul Mazon, 1920-1925.) — 966 focus

On peut enfin voir la lumière. J'ai senti tomber le dur

The Choephoræ (OCR draft) Experimental (The Choephoræ. Robert Potter, 1779.) — 966 focus

Eschilo, Le Coefore: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) Experimental (Eschilo, Le Coefore: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.) — 966 focus

da queste soglie rimuove ogni lutto.

875

L'ara domestica già d'ogni sozzura

purgano i riti: va lunge sventura.

Vedere, udire su fulgido trono

potrà Fortuna chi struggesi in gemiti:

Aeschylus, Die Totenspende: German translation (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Die Totenspende: German translation. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1919–1923.) — 966 focus

dann kommt die Zeit der Vollendung,

zieht über die Schwelle zum Herde.

O, glänzte doch überall

erst Frieden und schöll' es rings

'die fremden Geister im Hause,

sie weichen.

English (E. D. A. Morshead, 1889, second edition) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, The Libation-Bearers — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 966 focus

And fair the cast of Fortune's die

Before our state's new lords shall lie,

Not as of old, but bringing fairer doom.

German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos. Deutsch in den Versmaßen der Urschrift. Stuttgart: Hoffmann, 1854. Native Donner line citations, Smyth card correspondence, selected textual readings and metrical facsimiles. Remaining OCR differences and unattributed reading notes are documented in the linked review inventory.) — 966 focus

Und bald zieht die Zeit, die allendende,

In des Palastes Thor, wenn von dem heil'gen Herd

Jeglicher Gräuel, getilgt

Durch des Verderbens reinigende Sühne, schwand.
960

Das Glück, wolkenlos lächelnd in Sonnenglanz,

Führt die Genossen des

Hauses, die kaum noch jammernden, in's Haus zurück.

Commentary

Critical apparatus to The Libation Bearers (OCR draft) (Latin and Greek critical apparatus to Gottfried Hermann's 1852 edition of The Libation Bearers.) focus

893. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg006-hermann1852-appcrit-lat1-579

κρείσσον᾽ ἡγήσω: κρείσσον ἡγήσω Turn. κρέσσον ἡγήσω M. G. Rob. κρέσσανηγήσω Αld.

893

894. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg006-hermann1852-appcrit-lat1-580

συγκάθευδ᾽: συγκάθευδε plene Rob.

894

896. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg006-hermann1852-appcrit-lat1-581

σὺν δὲ: Libri νῦν δέ. Recte Auratus σὺν δέ, quod suum fecit Stanleius.

896

897. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg006-hermann1852-appcrit-lat1-582

πατροκτονοῦσα: πατρωκτονοῦσα G. Ald.

897

Wecklein’s commentary on Choephoroi / Libation Bearers (1888; German; OCR draft) (Explanatory commentary, pp. 163–234; single HW42J8 OCR witness, conservatively retained. Unresolved OCR and provisional reference mappings are explicitly marked.) focus

837-934. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg006-wecklein1888-com-ger1-443

drittes Epeisodion: Vollzug der Rache. Ägisthos tritt rechts auf (ohne Gefolge).

892. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg006-wecklein1888-com-ger1-478

φίλτατ' . . βία wie φίλε τέκνον bei Homer. Krüger I $ 58, 1, 2,

893-894. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg006-wecklein1888-com-ger1-479

τοιγάρ in seiner gewöhnlichen Bedeutung,,zum Lohne, zur Strafe dafür". τάφῳ, nicht λέχει. θανοῦσα κτἑ., wenn du tot bist, dann ist dafür gesorgt, dafs du nicht an ihm zur Verräterin wirst wie an Agamemnon.,

895-896. mvp-aeschylus-tlg0085-tlg006-wecklein1888-com-ger1-480

⁴

ὦ παῖ . . τέκνον: zu 264. Eur. Οr. 527 ἐξέβαλλε μαστὸν ἱκετεύουσά σε μήτηρ, El. 1206 & τάλαιν' ἐμῶν πέπλων ἐλάβετ᾽, ἔδειξε μαστὸν ἐν φοναῖσιν· βοὴν δ᾽ ἔλασκε τάνδε, πρὸς γένυν ἐμὰν τιθεῖσα χεῖρα· τέκος ἐμόν, λιταίνω, dazu Hom. X 82 Εκτορ, τέκνον ἐμόν, τάδε τ' αἴδεο καί μ᾽ ἐλέησον αὐτήν, εἴ ποτέ τοι λαθικηδέα μαζὸν ἐπέσχον. Bei Sophokles ruft Klyt. einfach: ὦ τέκνον τέκνον, οἴκτειρε τὴν τεκοῦσαν. βρίζων ἅμα oder ἅμα βρίζων (im Schlafe): Krüger I § 56,

Search the Perseus Catalog for:

Search the Perseus Catalog for:

Current edition Experimental

Χορός αἰαῖ αἰαῖ 18 μελέων ἔργων: στυγερῷ θανάτῳ διεπράχθης. ἒ ἔ, μίμνοντι δὲ καὶ πάθος ἀνθεῖ. 1010

Χορός οὔτις μερόπων ἀσινῆ 20 βίτον διὰ παντὸς 21 ἄνατος 22 ἀμείψει. 23 ἒ ἔ, 24 μόχθος 25 δ᾽ ὁ μὲν αὐτίχ᾽, ὁ δ᾽ ἥξει. 26 1020 1021

Ὀρέστης ἆ, ἆ. δμωαὶ γυναῖκες αἵδε Γοργόνων δίκην φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι πυκνοῖς δράκουσιν: οὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽ 39 ἐγώ. 1050 1051

Χορός τίνες σὲ δόξαι, φίλτατ᾽ ἀνθρώπων πατρί, στροβοῦσιν; ἴσχε, μὴ φόβου νικῶ 40 πολύ.

Ὀρέστης οὐκ εἰσὶ δόξαι τῶνδε πημάτων ἐμοί: σαφῶς 41 γὰρ αἵδε μητρὸς ἔγκοτοι κύνες.

Χορός ποταίνιον γὰρ αἷμά σοι χεροῖν ἔτι: 1055 ἐκ τῶνδέ τοι ταραγμὸς ἐς φρένας πίτνει.

Ὀρέστης ἄναξ Ἄπολλον, αἵδε πληθύουσι 42 δή, κἀξ ὀμμάτων στάζουσιν αἷμα δυσφιλές.

Χορός εἷς σοὶ 43 καθαρμός: Λοξίας 44 δὲ προσθιγὼν ἐλεύθερόν σε τῶνδε πημάτων κτίσει. 1060

Ὀρέστης ὑμεῖς μὲν οὐχ ὁρᾶτε τάσδ᾽, ἐγὼ δ᾽ ὁρῶ: ἐλαύνομαι δὲ κοὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽ 45 ἐγώ.

Χορός ἀλλ᾽ εὐτυχοίης, καί σ᾽ ἐποπτεύων πρόφρων θεὸς φυλάσσοι καιρίοισι συμφοραῖς. 1065

Χορός αἰαῖ αἰαῖ μελέων ἔργων· στυγερῷ θανάτῳ διεπράχθης. ἒ ἔ, μίμνοντι δὲ καὶ πάθος ἀνθεῖ.

Χορός οὔτις μερόπων ἀσινὴς βίοτον διὰ παντὸς ἀπήμονʼ ἀμείψει. ἒ ἔ, 1020 μόχθος δʼ ὁ μὲν αὐτίχʼ, ὁ δʼ ἥξει.

Χορός ἀλλʼ εὖ γʼ ἔπραξας, μηδʼ ἐπιζευχθῇς στόμα φήμῃ πονηρᾷ μηδʼ ἐπιγλωσσῶ κακά, 1045 ἐλευθερώσας πᾶσαν Ἀργείων πόλιν, δυοῖν δρακόντοιν εὐπετῶς τεμὼν κάρα.

Ὀρέστης ἆ, ἆ. δμωαὶ γυναῖκες, αἵδε Γοργόνων δίκην φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι πυκνοῖς δράκουσιν· οὐκέτʼ ἂν μείναιμʼ ἐγώ. 1050

Χορός τίνες σε δόξαι, φίλτατʼ ἀνθρώπων πατρί, στροβοῦσιν; ἴσχε, μὴ φόβου νικῶ πολύ.

Ὀρέστης οὐκ εἰσὶ δόξαι τῶνδε πημάτων ἐμοί· σαφῶς γὰρ αἵδε μητρὸς ἔγκοτοι κύνες.

Χορός ποταίνιον γὰρ αἷμά σοι χεροῖν ἔτι· 1055 ἐκ τῶνδέ τοι ταραγμὸς ἐς φρένας πίτνει.

Ὀρέστης ἄναξ Ἄπολλον, αἵδε πληθύουσι δή, κἀξ ὀμμάτων στάζουσιν αἷμα δυσφιλές.

Χορός εἷς σοὶ καθαρμός· Λοξίας δὲ προσθιγὼν ἐλεύθερόν σε τῶνδε πημάτων κτίσει. 1060

Ὀρέστης ὑμεῖς μὲν οὐχ ὁρᾶτε τάσδʼ, ἐγὼ δʼ ὁρῶ· ἐλαύνομαι δὲ κοὐκέτʼ ἂν μείναιμʼ ἐγὼ.

Χορός ἀλλʼ εὐτυχοίης, καί σʼ ἐποπτεύων πρόφρων θεὸς φυλάσσοι καιρίοισι συμφοραῖς.

[ΧΟ.] μέτοικοι δόμων μετοικοδόμων πεσοῦνται πάλιν. 970

τάχα δὲ παντελὴς πρόμος ἀμείψεται 965 πρόθυρα δωμάτων, ὅταν ἀφ᾽ ἑστίας μύσος ⟨ἅ⟩παν ἐλάσηι καθαρμοῖσ⟨ιν⟩ ἀτᾶν ἐλατηρίοις.

τύχαι δ᾽ εὐπρόσωποι †κοίται τὸ πᾶν ἰδεῖν ἀκοῦσαί† πρευμενεῖς 970 μέτοικο⟨ι⟩ δόμων, πεσοῦνται πάλιν.

Chorus Alas! Alas! Sorrowful work! You were done in by a wretched death. Alas! Alas! And for the survivor also suffering blossoms.

Chorus No mortal being shall pass his life unscathed, free from all suffering to the end. Alas! Alas! One tribulation comes today, another tomorrow. 1020

Chorus And you have done well. Therefore do not yoke your tongue to an ill-omened speech, nor let your lips give vent to evil forebodings, since you have freed the whole realm of Argos by lopping off the heads of two serpents with a fortunate stroke. 1045

Orestes Ah, ah! You handmaidens, look at them there: like Gorgons, wrapped in sable garments, entwined with swarming snakes! I can stay no longer. 1050

Chorus What fantasies disturb you, dearest of sons to your father? Wait, do not be all overcome by fear.

Orestes To me these are no imagined troubles. For there indeed are the hounds of wrath to avenge my mother.

Chorus It is that the blood is still fresh on your hands; this is the cause of the disorder that assails your wits. 1055

Orestes O lord Apollo, look! Now they come in troops, and from their eyes they drip loathsome blood!

Chorus There is one way to cleanse you: the touch of Loxias will set you free from this affliction. 1060

Orestes You do not see them, but I see them. I am pursued. I can stay no longer. Rushes out

Chorus Then may blessings go with you, and may the god watch benevolently over you and guard you with favorable fortunes!

On peut enfin voir la lumière. J'ai senti tomber le dur

And fair the cast of Fortune's die Before our state's new lords shall lie, Not as of old, but bringing fairer doom.

Und bald zieht die Zeit, die allendende, In des Palastes Thor, wenn von dem heil'gen Herd Jeglicher Gräuel, getilgt Durch des Verderbens reinigende Sühne, schwand. 960 Das Glück, wolkenlos lächelnd in Sonnenglanz, Führt die Genossen des Hauses, die kaum noch jammernden, in's Haus zurück.

Commentary

Stable identifiers

Χορός

αἰαῖ αἰαῖ¹⁸ μελέων ἔργων:

στυγερῷ θανάτῳ διεπράχθης.

ἒ ἔ, μίμνοντι δὲ καὶ πάθος ἀνθεῖ.

1010

Χορός

οὔτις μερόπων ἀσινῆ²⁰ βίτον

διὰ παντὸς²¹ ἄνατος²² ἀμείψει.²³

ἒ ἔ,²⁴ μόχθος²⁵ δ᾽ ὁ μὲν αὐτίχ᾽, ὁ δ᾽ ἥξει.²⁶
1020
1021

Ὀρέστης

ἆ, ἆ.
δμωαὶ γυναῖκες αἵδε Γοργόνων δίκην

φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι

πυκνοῖς δράκουσιν: οὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽³⁹ ἐγώ.
1050
1051

Χορός

τίνες σὲ δόξαι, φίλτατ᾽ ἀνθρώπων πατρί,

στροβοῦσιν; ἴσχε, μὴ φόβου νικῶ⁴⁰ πολύ.

Ὀρέστης

οὐκ εἰσὶ δόξαι τῶνδε πημάτων ἐμοί:

σαφῶς⁴¹ γὰρ αἵδε μητρὸς ἔγκοτοι κύνες.

Χορός

ποταίνιον γὰρ αἷμά σοι χεροῖν ἔτι:
1055

ἐκ τῶνδέ τοι ταραγμὸς ἐς φρένας πίτνει.

Ὀρέστης

ἄναξ Ἄπολλον, αἵδε πληθύουσι⁴² δή,

κἀξ ὀμμάτων στάζουσιν αἷμα δυσφιλές.

Χορός

εἷς σοὶ⁴³ καθαρμός: Λοξίας⁴⁴ δὲ προσθιγὼν

ἐλεύθερόν σε τῶνδε πημάτων κτίσει.
1060

Ὀρέστης

ὑμεῖς μὲν οὐχ ὁρᾶτε τάσδ᾽, ἐγὼ δ᾽ ὁρῶ:

ἐλαύνομαι δὲ κοὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽⁴⁵ ἐγώ.

Χορός

ἀλλ᾽ εὐτυχοίης, καί σ᾽ ἐποπτεύων πρόφρων

θεὸς φυλάσσοι καιρίοισι συμφοραῖς.

1065

Χορός

αἰαῖ αἰαῖ μελέων ἔργων·

στυγερῷ θανάτῳ διεπράχθης.

ἒ ἔ,

μίμνοντι δὲ καὶ πάθος ἀνθεῖ.

Χορός

οὔτις μερόπων ἀσινὴς βίοτον

διὰ παντὸς ἀπήμονʼ ἀμείψει.

ἒ ἔ,
1020

μόχθος δʼ ὁ μὲν αὐτίχʼ, ὁ δʼ ἥξει.

Ὀρέστης

ἆ, ἆ.

δμωαὶ γυναῖκες, αἵδε Γοργόνων δίκην

φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι

πυκνοῖς δράκουσιν· οὐκέτʼ ἂν μείναιμʼ ἐγώ.
1050

Χορός

τίνες σε δόξαι, φίλτατʼ ἀνθρώπων πατρί,

στροβοῦσιν; ἴσχε, μὴ φόβου νικῶ πολύ.

Ὀρέστης

οὐκ εἰσὶ δόξαι τῶνδε πημάτων ἐμοί·

σαφῶς γὰρ αἵδε μητρὸς ἔγκοτοι κύνες.

Χορός

ποταίνιον γὰρ αἷμά σοι χεροῖν ἔτι·
1055

ἐκ τῶνδέ τοι ταραγμὸς ἐς φρένας πίτνει.

Ὀρέστης

ἄναξ Ἄπολλον, αἵδε πληθύουσι δή,

κἀξ ὀμμάτων στάζουσιν αἷμα δυσφιλές.

Χορός

εἷς σοὶ καθαρμός· Λοξίας δὲ προσθιγὼν

ἐλεύθερόν σε τῶνδε πημάτων κτίσει.
1060

Ὀρέστης

ὑμεῖς μὲν οὐχ ὁρᾶτε τάσδʼ, ἐγὼ δʼ ὁρῶ·

ἐλαύνομαι δὲ κοὐκέτʼ ἂν μείναιμʼ ἐγὼ.

Χορός

ἀλλʼ εὐτυχοίης, καί σʼ ἐποπτεύων πρόφρων

θεὸς φυλάσσοι καιρίοισι συμφοραῖς.

[ΧΟ.]

μέτοικοι δόμων μετοικοδόμων πεσοῦνται πάλιν.
970

τάχα δὲ παντελὴς πρόμος ἀμείψεται
965

πρόθυρα δωμάτων,

ὅταν ἀφ᾽ ἑστίας μύσος ⟨ἅ⟩παν ἐλάσηι

καθαρμοῖσ⟨ιν⟩ ἀτᾶν ἐλατηρίοις.

τύχαι δ᾽ εὐπρόσωποι †κοίται τὸ πᾶν ἰδεῖν

ἀκοῦσαί† πρευμενεῖς
970

μέτοικο⟨ι⟩ δόμων, πεσοῦνται πάλιν.

Chorus

Alas! Alas! Sorrowful work! You were done in by a wretched death. Alas! Alas! And for the survivor also suffering blossoms.

Chorus

No mortal being shall pass his life unscathed, free from all suffering to the end.

Alas! Alas! One tribulation comes today, another tomorrow.
1020

Chorus

And you have done well. Therefore do not yoke your tongue to an ill-omened speech, nor let your lips give vent to evil forebodings,

since you have freed the whole realm of Argos by lopping off the heads of two serpents with a fortunate stroke.
1045

Orestes

Ah, ah! You handmaidens, look at them there: like Gorgons, wrapped in sable garments, entwined with

swarming snakes! I can stay no longer.
1050

Chorus

What fantasies disturb you, dearest of sons to your father? Wait, do not be all overcome by fear.

Orestes

To me these are no imagined troubles. For there indeed are the hounds of wrath to avenge my mother.

Chorus

It is that the blood is still fresh on your hands; this is the cause of the disorder that assails your wits.
1055

Orestes

O lord Apollo, look! Now they come in troops, and from their eyes they drip loathsome blood!

Chorus

There is one way to cleanse you: the touch of Loxias

will set you free from this affliction.
1060

Orestes

You do not see them, but I see them. I am pursued. I can stay no longer. Rushes out

Chorus

Then may blessings go with you, and may the god watch benevolently over you and guard you with favorable fortunes!

And fair the cast of Fortune's die

Before our state's new lords shall lie,

Not as of old, but bringing fairer doom.