785-801.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-854
Quae post versum 784. sequuntur, valde perturbata sunt. Ea in omnibus libris hoc ordine scripta leguntur,
Α. πόλις σέσωσται, βασιλέες δ᾽ ὁμόσποροι ἄνδρες τεθνᾶσιν ἐκ χερῶν αὐτοκτόνων. Χ. τίνες; τί δ᾽ εἶπας; παραφρονῶ φόβῳ λόγου. Α. φρονοῦσα νῦν ἄκουσον, Οἰδίπου γένος. Χ. οι γὼ τάλαινα, μάντις εἰμὶ τῶν κακῶν. Α. οὐδ᾽ ἀμφιλέκτως μὴν κατεσποδημένοι. Χ. ἐκεῖθι κἦλθον; βαρέα δ᾽ οὖν ὅμως φράσον. Α. οὕτως ἀδελφαῖς χερσὶν ἠναίροντ᾽ ἄγαν. Χ. οὕτως ὁ δαίμων κοινὸς ἦν ἀμφοῖν ἅμα. Α. αὐτὸς δ᾽ ἀναλοῖ δῆτα δύςποτμον γένος. τοιαῦτα χαίρειν καὶ δακρύεσθαι πάρα πόλιν μὲν εὖ πράσσουσαν, οἱ δ᾽ ἐπιστάται, δισσώ στρατηγώ, διέλαχον σφυρηλάτῳ Σκύθῃ σιδήρῳ κτημάτων παμπησίαν. ἕξουσι δ᾽ ἣν λάβωσιν ἐν ταφῇ χθονός, πατρὸς κατ᾽ εὐχὰς δυςπότμους φορούμενοι. πόλις σέσωσται· βασιλέοιν δ᾽ ὁμοσπόροιν πέπωκεν αἷμα γαῖ᾽ ὑπ᾽ ἀλλήλων φόνῳ
. Difficile dictu fortasse videbitur, unde tanta oriri perturbatio potuerit. Factam tamen esse, neque ista hoc ordine scribi ab Aeschylo potuisse, manifestum est. Persequar singula. Primus horum versuum,
πόλις σέσωσται, βασιλέες δ' ὁμόσποροι
, qui infra paene iisdem litteris repetitur, hac ipsa repetitione suspicionem vitii movet. Magis etiam eo, quod nuntio contra morem tragicorum hic duo versus tribuuntur, quum chorus uno interrogaverit. Itaque Porsonus hunc versum uncis inclusit, ut nuntius hoc uno versu responderet,
ἄνδρες τεθνᾶσιν ἐκ χερῶν αὐτοκτόνων
. Sed rectius Porsonus illum versum non hic, sed infra eiecisset. Illo enim loco perabsurdum est, quae modo clare dicta erant, his verbis iterari,
πόλις σέσωσται· βασιλέοιν δ᾽ ὁμοσπόροιν πέπωκεν αἷμα γαῖ ὑπ' ἀλλήλων φόνῳ
. Quod credas non latuisse librarium, qui codicem Vit. scripsit, vel alium, quem hic secutus est: tribuit enim hos versus nuntio, quum ea, quae inde a verbis
τοιαῦτα χαίρειν
procedunt, choro adscripsisset, similiterque in Lipsiensi ad illum versum
τοιαῦτα χαίρειν
chori nomen adscriptum est, hic autem versus
πατρὸς κατ' εὐχάς
cum duobus sequentibus nuntio tributi sunt. Contra choro interroganti
τί δ' ἐστὶ πρᾶγος νεόκοτον πόλει παρόν;
quid potuit aptius responderi quam
πόλις σέσωσται
? Quid autem ineptius fuisset quam, ubi nuntius respondisset
ἄνδρες τεθνᾶσιν ἐκ χερῶν αὐτοκτόνων
, chorum subiicere
τίνες; τί δ᾽ εἶπας; παραφρονῶ φόβῳ λόγου
, et mox, quod prorsus absurdum esset,
μάντις εἰμὶ τῶν κακῶν
? Non magis reliqua sana sunt. Illa quidem,
φρονοῦσα νῦν ἄκουσον, Οἰδίπου γένος
, poeta tragicus non posuisset sic ut oratio explenda esset ex praegressis nuntii verbis, sed ut e sequentibus. Huic versui,
οἳ 'γὼ τάλαινα, μάντις εἰμὶ τῶν κακῶν
, non subiecisset illa, quae sunt confirmantis ante dicta, non rem novam afferentis,
οὐδ᾽ ἀμφιλέκτως μὴν κατεσποδημένοι
, sed apertis verbis dixisset mortui sunt. Nec posuisset ista,
ἐκεῖθε κἦλθον
, nisi proxime praegresso, quo referrentur. Nam si aliquam vim esse in his verbis volumus, sententia haec sit necesse est, eo igitur pervenerunt, ut mutua caede se interimerent? Quid porro hoc est, quod his verbis,
βαρέα δ' οὖν ὅμως φράσον
, respondet nuntius
οὕτως ἀδελφαῖς χερσὶν ἠναίροντ' ἄγαν
? Id vero non narrantis est et ad chori interrogationem respondentis, sed sortem fratrum conquerentis: quare, ut brevius dicam, non nuntii est, sed chori. Denique nihil frigidius fingi potuit, quam eodem modo a choro, si praecedens versus nuntii est, iterari
οὕτως ὁ δαίμων κοινὸς ἦν ἀμφοῖν ἅμα
. Haec igitur tam foede depravata ita mutare ausus sum, ut res ipsa, ut mos tragicorum, ut Aeschyli ingenium postulare videbantur. Iam enim metuenti choro, ne aliud urbi malum immineat, respondet nuntius, ut et hac sollicitudine liberet chorum, et, quid acciderit, narrare incipiat,
πόλις σέσωσται βασιλέοιν δ᾽ ὁμοσπόροιν
. Praesagiens mala chorus respondet
τίνων, τί δ᾽ εἶπας, παραφρονῶ φόβῳ λόγου
. Ad haec nuntius, nominatim, de quibus loquatur, indicaturus, adhuc suspensa oratione,
φρονοῦσα νῦν ἄκουσον, Οἰδίπου γένους
. Jam certius rem intelligit chorus:
οι 'γώ τάλαινα, μάντις εἰμὶ τῶν κακῶν
. Tum vero nuntius concludit orationem,
πέπωκεν αἷμα γαῖ᾽ ὑπ' ἀλλήλων φόνῳ
. Ibi chorus, facinoris atrocitate exhorrescens, apertius etiam sibi narrari rem postulat:
ἐκεῖθι κἦλθον; βαρέα δ᾽ οὖν ὅμως φράσον
. Respondet ergo non ambigue nuntius,
ἄνδρες τεθνᾶσιν ἐκ χερῶν αὐτοκτόνων
. Inde chorus, rem paene incredibilem secum reputans,
οὕτως ἀδελφαῖς χερσὶν ἠναίροντ᾽ ἄγαν
. Confirmat id nuntius:
οὐδ᾽ ἀμφιλέκτως μὴν κατεσποδημένοι
. Iterum chorus, eadem cogitatione occupatus,
οὕτως ὁ δαίμων κοινὸς ἦν ἀμφοῖν ἅμα
. Quae iterum denique confirmat nuntius. Non dubito, qui sensum habent tragicorum lectione bene subactum, re diligenter considerata facile ad meam sententiam perductum iri. Origo autem tantae perturbationis, si ad levem, sed eum satis certum errorem attenderis, patebit planissime. In antiquo illo libro, ex quo nostri codices ducti sunt, librarii negligentia omissus fuerat hic versus,
πέπωκεν αἷμα γαῖ᾽ ὑπ᾽ ἀλλήλων φόνῳ
. Quem versum librarius una cum illo versu, ad quem haec verba referebantur,
πόλις σέσωσται· βασιλέοιν δ᾽ ὁμοσπόροιν
, adiecit in fine huius colloquii, signis quibusdam monens, ad quem ille locum pertineret. Signis illis, ut saepe factum est, neglectis, grammaticus aliquis emendationem aggressus, neque suspicatus duos illos versus alieno loco positos esse, quum omne colloquium chori cum nuntio videret esse perturbatissimum (et quam perturbatum videri debuerit, facile intelliget, qui totum hunc locum, uti nobis emendatus est, legere volet versu illo omisso), grammaticus igitur versus in alium ordinem redegit, simulque genitivos
βασιλέοιν δ᾽ ὁμοσπόροιν
et
τίνων
et
γένους
, qui non habebant quo referrentur, in nominativos mutavit.
792.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-862
ἠναίροντ᾽ Lips.
ἀνῄροντ'
Turn. Nauckio ad Aristoph. p. 18. hoc versu
ἅμα
, versu qui nobis 794. est
ἄγαν
scribendum videtur.
792
793.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-863
μὴν M. Lips. Ald. Turn.
νῦν
G. Vit. Mosc. 2. Vind. 1. Rob.
γε μὴν
Cantabr. 1.
κατεσποδημένοι
κατεσποδημένοις
G.
793
794.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-864
οὕτως
οὗτος
G.
ὄντως
Vind. 1. 3.
κοινὸς
κοίνως
Par. G.
794
795.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-865
δ᾽ Ad
δ'
a recentiore manu
γ
supra adscriptum in M.
ἀναλοῖ
ἐναλοῖ
G.
ἑναλοῖ
, cum glossa ἠφάνισε, Mosc. 2.
795
796.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-866
χαίρειν καὶ
χαίρειν κακὰ καὶ
Vit. Mosc. 1. Par. N. Colb. 1.
δακρύεσθαι
δακρύσασθαι
G. Vit. Taur. Vind. 1. 3. Turn.
δακρύσεσθαι
, addito e ab ipsa, ut videtur, prima manu, Μ.
δακρύεσθαι
Lips. Arund. Cantabr. 2. Par. A. B. H. K. L. Ven. Β. Αld. Rob.
δακρύσεσθαι
Mosc. 1. Par. E. N. Colb. 1. Vind. 2. 4.
796
797.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-867
πόλιν
πόλις
Taur. et hoc ex
πόλιν
factum in G.
εὖ πράσσουσαν
εἶ πράσσουσαν
M. G. Lips. Turn.
εὐπράσσουσαν
Vit. Ald. Rob.
εὖ πράσσουσα
Taur.
797
799.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-868
Σκύθῃ σιδήρῳ
Σκύθης σίδηρος
ex hoc versu habet Stephanus Byz. in v. Σκύθαι, ubi in libris
σκύθης ὁ σίδηρος
scriptum est.
κτημάτων
σκύθησισιδηροκτημάτων
Lips.
χρημάτων
a pr. manu Cantabr. 2.
παμπησίαν
παμπησίας
Mosc. 1.
799
800.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-869
ἐν ταφῇ Μ. G. Vit. Ald. Turn.
ἐν τάφῳ
Par. F.K. L. Ask. A. Rob.
ἐν σαφῇ
Lips. Omittit has voces Par.E.
χθόνα Libri
χθονός
. Brunckius scribendum putabat
χθόνα
, usus argumento inani, quod χθονός non haberet unde regatur. Necessaria tamen illa emendatio est meritoque recepta a Blomfieldio, quia sensus non potest alius esse, quam tantum illos patriae terrae esse habituros, quantum sepulcro sufficiat: quae sententia iam supra prolata erat a choro v. 712.
χθόνα ναίειν διαπήλας, ὁπόσαν καὶ φθιμένοισιν κατέχειν, τῶν μεγάλων πεδίων ἀμοίρους
. Sophocles Oed. Col. v. 789.
ἔστιν δὲ παισὶ τοῖς ἐμοῖσι τῆς ἐμῆς χθονὸς λαχεῖν τοσοῦτον, ἐνθανεῖν μόνον
.
800
801.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-870
δυςπότμους
δυσποτμῶς
Cantabr. 1.
φρουρούμενοι Libri
φορούμενοι
. Videri potest hoc intelligendum esse de exsequiis: sed scribendum potius est
φρουρούμενοι
, ut hoc insolentius active dictum sit.
801
802.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-871
ὦ μεγάλε Ζεῦ afferunt Tzetzes in Exegesi Iliadis p. 121, 20. Eustathius p. 1214, 55. 1843, 17.
ὦ μεγάλε Ζεῦ καὶ πολισσοῦχοι
ὦ μεγάλε Ζεῦ καὶ πολισσοῦχοι θεοὶ
Tzetzes ad Hesiodi O. et D. v. 118. Ac
πολιοῦχοι
πολισσοῦχοι
M. Vit. Rob. Turn.
πολισούχοι
G. Lips. Vind. 1. 2. 4. Ald.
πολισοῦχον
Par. C.
πολιοῦχοι
Burtonus scribendum esse vidit.
καὶ omittit Par. E.
802
803-804.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-872
δαίμονες, οἳ τούςδε ῥύεσθε Κάδμου πύργους Libri
δαίμονες οἳ δὴ κάδμου πύργους | τούσδε ῥύεσθε
, nisi quod
δὴ
omittit Taur.
κάμδου
habet Lips.
τούσδε φύεσθαι
Lips. Mosc. 1.
τούσδ᾽ ἐρύεσθε
, supra adscripto
τούσδε φυλάσσετε
, Mosc. 1. In M. fuisse videtur
τούσδ' ἐρύεσθαι
, sed ut ipsa prima manus
αι
in
ε
mutaverit: hinc deinde factum
τούσδε ῥύεσθε
. Metrum monstrat aut excidisse aliquid post ῥύεσθε (et putavit Dindorfius excidisse dipodiam anapaesticam, qua ultima illius verbi syllaba producta fuerit), aut aliter haec perturbata esse. Scripsi
δαίμονες, οἳ τούςδε ῥύεσθε Κάδμου πύργους
.
805.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-873
χαίρω κἀπολολύξω
χαίρων ἀπολολύξω
Lips.
805
806.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-874
σωτῆρι πόλεως ἀσινείᾳ
πόλεως ἀσινεῖ σωτῆρι
M. Lips. Ald. Rob. Τurn.
πόλεως ἀσινεῖ σωτηρία
G. Vit. Mosc. 1. (
σωτηρίᾳ
Vit. Mosc. 1.) Par. E.N. Colb. 1. Vind. 1. 3. Altera lectio, bona ad sensum, metro repugnat. Prior sensum praebet minime aptum. Nam sive σωτῆρι de Iove, sive, quod Stanleius fecit, generatim de deo dici putes, cur servatore urbis potius, quam servata urbe, cur Iove magis aut deo, quam diis his, quos modo invocaverat, laetatur chorus? Itaque scripsi
σωτῆρι πόλεως ἀσινείᾳ
. Σωτὴρ ἀσίνεια est σωτηρία. Hinc eo vocabulo solo usus est scholiastes, qui haec adscripsit,
ἆρα χαίρω καὶ ὑμνήσω καὶ παιανίσω ἐπὶ τῇ πόλεως σωτηρίᾳ
. Non legitur haec adnotatio in M. Alter autem scholiastes
ἀσινεῖ
, inquit,
ἀβλαβεῖ. σωτηρίας τοῦτο γὰρ ἐπίθετον
. Eone ordine hic verba posuerit? Et quid attinebat monere, ἀσινεῖ epitheton esse σωτηρίας, quod neminem latere poterat? Nisi fallor, observatio illa vitium traxit e corrupto textu poetae, scripseratque scholiastes
ἀσινείᾳ, ἀβλαβείᾳ σωτῆρι τοῦτο γὰρ ἐπίθετον
. Apertum est idoneam caussam fuisse, quare hoc adderet, τοῦτο γὰρ ἐπίθετον.
806
808.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-875
πολεμάρχας
πολεμάρχας
, quod adscriptum est in Par. Β. merito recepit Brunckius. Sic etiam Arund. Par. E. Vind. 2. 4. Ceteri
πολεμάρχους
.
808
809.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-876
κατ'
καὶ κατ'
Αld. Rob.
ἐπωνυμίαν M. G. Lips. Par. A. Ald. Rob.
ἐπωνυμίους
, supra scripto
αν
, Vit.
ἐπωνυμίην
Turn. et plerique, ut videtur, codices.
809
810.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-877
καὶ πολυνεικεῖς
καὶ
omissum prius, sed minio supra scriptum in G.
καὶ πολυνεικεῖς
post
ὀρθῶς
collocavit Blomfieldius. Βothius et Dindorfius haec duo vocabula delenda esse putaverunt. Mihi non videtur esse veri simile aut praetermissum esse Eteoclem aut non significatum Polynicem. Scholiastes haec adnotavit,
ὀρθῶς οὖν καὶ ἐπωνύμως Ἐτεοκλῆς καὶ Πολυνείκης ἐκλήθησαν
. Puto dimidiam versus partem excidisse: quam sic explevi,
* κλεινοί τ' ἐτεὸν* καὶ πολυνεικεῖς
. Possunt alia excogitari, veluti
σύν τ' εὐκλείᾳ
.
810
811.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-878
813.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-879
γένεος Οἰδίπου τ'
γένεος τ'
Lips.
γένος
Ask. A. Colb. 1.
οἰδίπου
, omisso
τ'
, Rob.
οἰδίπου γ'
Cantabr. 1.
τὸ τέ παρέλκει
adscriptum in Par. Β. 2. ut Stanleius scribendum putabat. Brunckius vulgatam scripturam ita tuetur, ut duas imprecationes intelligendas censeat, unam qua olim universum Labdacidarum genus devotum fuisset, alteram Oedipi, quam is filiis dixerit. Recte, puto: sed quae huic explicationi firmandae attulit, Eur. Phoen. 1075. Soph. Ant. 593. 860. minus apta sunt quam, quem omisit, Phoenissarum versus 1605. ubi Oedipus sic dicit,
ἀρὰς παραλαβὼν Λαΐου καὶ παισὶ δούς
. Ibi scholiastes
ἀρὰς δὲ λέγει τὰς παρακολουθούσας τῷ γένει αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Πέλοπος, οὐχ ἃς αὐτῷ ὁ Λάϊος προςηράσατο, ἐπεὶ οὐδὲ φέρεται τι τοιοῦτον ἀπὸ τοῦ Λαΐου πρὸς τὸν Οἰδίποδα, ἀλλ' ὡς ὁ Πέλοψ Λαΐῳ κατηράσατο δυςθυμήσας ἐπὶ τῇ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Χρυσίππου ἁρπαγῇ, ἣν ἑρπάξατο ὁ Λάιος
.
813
814.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-880
κακόν με M. Lips. Arund. Cantabr. 2. Par. B. Rob.
κακόν μοι
Vit. Colb. 1.
κακόν μου
G. Cantabr. 1. Mosc. 1. Ox. Par. C. E. F. Ask. A. Colb. 2. Taur. Vind. 1. Ald. Turn. idemque adscriptum in Par. B. Lectum etiam esse
κακὸν
ex adnotatione codicis Vit. †
κακὸν ἀντὶ τοῦ κινδύνου
, colligas.
καρδίαν Cantabr. 1. 2. Par. H. L. ut Brunckius scribendum esse coniecerat.
καρδίαι
(sic, non καρδίαν) Μ.
καρδία
vel
καρδίᾳ
G. Vit. Lips. Arund. Mosc. 1. Ox. Par. A. B. Ask. A. Colb. 1. Ald. Rob.
κραδία
Turn.
τι omittit Taur.
τι
in
μι
mutatum in Par.B.
περιπίτνει a pr. manu M.
περιπιτνεῖ
M. a recentiore manu et Vit. Lips. Turn.
πέρι πιτνεῖ
Ald.
περὶ πιτνεῖ
Rob.
περιπίπτει
Arund. Par. F. K. Ask. Α.
περιπνεῖ
G. Taur. Ex Par. E.
κρού
enotatum.
814
815.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-881
τύμβῳ μέλος
μέλος τύμβῳ
Arund.
μὲ τύμβῳ
ex Par. E. enotatum.
815
816.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-882
θυιάς Μ.
θυάς
ceteri. Ante hanc vocem Rob.
ὡς
habet,
θυὰς ὡς
ex Ask. A. affertur. Non habent
ὡς
M. G. Vit. Lips. Ox. Par. C. E. L. N. Colb. 1. Taur. Ald. Turn.
αἱματοσταγεῖς
αἱματοστυγεῖς
Ald. Rob.
816
817.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-883
δυςμόρως Μ. (sic M. ut videtur, non δυσφόρως) G. Arund. Mosc. 2. Par. A. B. (ex Par. B. Faehsius
δυσφόρους
. γρ.
δυσμόρους
affert) Vind. 3.
δυσμόρους
Lips. Rob. Τurn.
δυσφόρως
Ox. et Faehsio teste Par. L.
δυσφόρους
Mosc. 1. Colb. 1. Ald. et adscripto
δυσμόρους
Vit. Par. N.
δυσφόρους μόρους
Par. C.
817
818.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-884
819.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-885
ξυναυλία Ald.
δορός
δουρός
G. Lips.
819
820.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-886
ἀπεῖπε
ἀπεῖπεν
M. Par. L.
820
821.
mvp-aeschylus-tlg0085-tlg004-hermann1852-appcrit-lat1-887
πατρόθεν
πρόθεν
Par. G.
πατρῴα
Par. F. K. In hoc versu desinit Taur.
821