Theodosius II Leges Novellae ad Theodosianum Pertinentes 22.1

IMPP. THEOD(OSIVS) ET VALENT(INIANVS) AA. APOLLONIO P(RAEFECTO) P(RAETORI)O. Nulla professione virtutum nullaque re alia potius homines deo quam prona liberalitate iunguntur Nam cum beneficiorum fontibus genus amplificetur humanum, divinam benevolen-tiam nobis credimus obligari, unde spes tota vicissitudinis expectatur. Quod si quis bene de se meritum laedat, ex amore omnium, quem liberalitas meruit, communi necesse est odio condemnetur ingratus.

Huius iniquissimae rei acerbitate conmotam celsitudinem tuam a nobis remedium postulasse praesens suggestio declarat. Multi enim saepe nullam trahentes sorte maiorum decurionatus originem sua sponte liberalique sententia pietatis quoddam insigne duxerunt magnificis patriam muneribus beneficiisque donare; alii, cum extruendi publici operis nulla eis necessitas immineret, diversis eam aedificiorum ornatibus extulerunt. Id augendae patriae desiderium maximis laudibus ac praeconiis efferendum alios curialibus oneribus, alios discussionum laqueis inplicavit. Et, quod ultra omnem indignationem est, rationem liberalitatis suae dare cogitur qui luxuriae non dedisset. Quod nisi provida dispositione curetur, quotusquisque erit tam sui suaeque utilitatis ignarus, qui vel in operibus construendis largitatem exercere velit, cui discussor inmineat, vel in conferendo aliquo munere gloriari, cum id quod munus fuerat incipit esse iam debitum? qui denique sic patriam suam diligat, ut, cum frui liceat opibus otiosis, iactura patrimonii sui sollicitam redimat egestatem?

Quapropter ipsis civitatibus potissimum consulentes, quibus suorum civium benevolentiam nolumus interclusam, huius aeternae legis saluberrima latione decernimus, ut, si quis sua sponte nullique eiusmodi oneri subditus in qualibet civitate per se alteriusve personam quodcumque munus ediderit vel honorem gesserit, nullum ex voluntaria largitate vel praeiudicium sui status incurrat vel discussionis ratiociniis obligetur. Hoc enim pacto, cum ex voluntate praebeatur quod, si necessitas inmineat, evitetur, nec gratos suae circa patriam benevolentiae paenitebit nec excusatio relinquetur ingratis.

Illi etiam parti solita nobis circa res humanas providentia suggerente consulendum esse credidimus: quantum favoris splendorisque legitimae proli ex legum suffragatione praestatur, tantum naturali ac degenerisuboli derogatur. Nam cum de successionibus paternarum facultatum quaedam severiora, quaedam humaniora circa eos iura prolata sint, nulla lex eis adeo pepercit, ut eiusmodi sorte conceptos saltem in aliorum loco poneret, quos naturae coniunctione proximos invenisset. Sed nos, a quibus solet in hominum genus semper aliquid procedere quo iuventur, una eademque saluberrima sanctione et horum condicioni et curiarum commoditati subveniendum esse perspeximus, ut, cum et naturalium liberorum vilitas splendidiorem fortunam et decurionum nobilitas multitudinem desideret auctiorem, utriusque generis utilitatibus in commune perpensis ab altero commodetur quod alteri deficit lexque undique temperatissima conlocetur, quae et naturae vitium dignitatis inpertitione soletur et ordinum dignitatem a corporum exiguitate defendat.

Hac igitur perpetuo duratura promulgatione decernimus, ut, si cui et legitimorum et naturalium liberorum progenies subpetat, veterum inlibata constitutionum auctoritate servata iustae ac legitimae subolis iura nulla inminutione decrescant.

Si qui vero parentibus amissis naturalem dumtaxat fecunditatem, non etiam legitimam sortiatur, seu liber ipse seu curiae sit nexibus obligatus, et tradendi filio, vel omnes vel quos quemve maluerit, eius civitatis curiae unde ipse oritur et in solidum heredes scribendi liberam ei concedimus facultatem.

Parentibus vero superstitibus si naturalis pater vitae munus inpleverit, quartam partem bonorum contemplatione gradus legitimi patri matrive, avo vel aviae salvam intactamque servamus, ut, si quis eorum vel praeteritus vel parum quam ei debebatur ex legibus fuerit consecutus, movere de inofficioso querelam pro iuris ordine concedatur. Quos ex hac nostra dispositione nec laedi credimus nec offendi. Nec enim aliquid ex eorum iure decoquitur, cum nequeant, in quoscumque heredes sorte transmissaquicquam amplius ex filiorum suorum nepotumve facultatibus praeter memoratam defendere quantitatem. Nisi forte moleste ferendum sit natura sibi cohaerentes, licet iure seiuncti sint, alienissimis anteferri rerumque esse participes, quos consortes sanguinis confitentur.

Quod si cui non ex urbe, sed vico vel possessione qualibet oriundo naturales liberi contigerunt eosque velit sub definitione praedicta et curiae splendore cohonestare et hereditatis opibus adiuvare, eius ciuitatis adscribendi sunt ordini, sub qua vicus ille vel possessio censeatur.

Quod si alterutram regnantium civitatem patriam sortiatur, sit ei liberum susceptam ex inaequali coniugio subolem cuiuscumque civitatis decurionibus inmiscere, dummodo civitas quae eligitur totius provinciae teneat principatum. Indignum est enim, ut, qui sacratissimae urbis ubere gloriatur, naturales suos non inlustris ordine civitatis inluminet.

Haec sive cum postrema definiat sive cum donationem cuiuslibet quantitatis habita ratione parentum in liberos naturales pater conferat, quod de subeunda sorte curiali seu testamento seu actorum fide constituat, ita ratum esse stabiliterque volumus observari, ut, sive abstinendo hereditatibus sive abdicando donationes naturales liberi curialem voluerint evitare fortunam posteaque paternarum opum vel in solidum vel ex parte reperti fuerint possessores, licet eas alienaverint, omnimodo ad condicionem, in qua pater eos amplificatis opibus esse voluit, etiam inviti cogantur accedere, Apolloni p(arens) k(arissime) a(tque) a(mantissime).

Inlustris itaque et magnifica auctoritas tua quae sanximus edictis pro-positis ad universorum nostro imperio subiectorum notitiam commeare perficiat. DAT. XVII KAL. IAN. CONSTANTINOPOLI EVDOXIO ET DIOSCORO CONSS.

INTERPRETATIO. Si quis habuerit legitimos filios et naturales habuerit, id lex ista constituit, ut id observetur quod est in Theodosiani corpore constitutum, hoc est ut extantibus legitimis filiis octavam hereditatis naturalibus vel eorum matribus pater, si voluerit, derelinquat. Si vero legitimos filios non habuerit et naturales habuerit et eos heredes fortasse facere voluerit, non aliter poterit, nisi ut primitus eos corpori curiae sub gestorum testificatione coniungat, et sic, si voluerit, integras ad eos sive donatione sive testamento heredes scribendo transferre poterit facultates: quarta vero patri vel matri, avo aviae, quibus de inofficioso testamento actio subpetit, specialiter reservata. Hoc, seu curialis seu liber a curia, naturalibus filiis ita conferre legis istius ordinatione permittitur, ita ut in ea civitate, in qua vel in cuius territorio habitat, naturales filios constituat curiales. Quod si, ut adsolet, in duabus provinciis ei possessio vel habitatio fuerit et voluerit eos in civitate sua facere curiales, hoc lex ista permittit, ut in qua provincia elegerit, dummodo in metropolitana civitate, instituendi naturales filios curiales pater habeat potestatem.