Ambrosius Mediolanensis De Isaac vel Anima 1.5

Sed quia semper solliciti esse debemus, semper intenti et quia uerbum dei sicut capreola exilit aut sicut inulus ceruorum, semper uigilet anima et praetendat, quae requirit eum et quae tenere desiderat. ideo quasi sublapsum sibi in cubili inquit meo in noctibus quaesiui eum quemdilexit anima mea. qui bene quaerit in cubili quaerat, in noctibus quaerat. nec dies feriatus neque noctes sint, nullum tempus uacet a pietatis officio et, si non inuenerit primo, perseueret in requirendo. ideoque dicit: exsurgam itaque et quaeram in ciuitate, in foro, in plateis. et fortasse ideo non inuenit adhuc, quia in foro quaesiuit, ubi lites sunt, in plateis, ubi nundinae rerum uenalium; non enim ulla Christus pecunia conparatur.

possumus et sic intellegere: in cubili quaerit Christum quae requirit eum cum tranquillitate, cum pace, in noctibus quaerit, quoniam per parabolas loquebatur — posuit enim tenebras latibulum suum et nox nocti indicat scientiam —, deinde quoniam quae dicimus in corde nostro et nos conpungere in cubilibus debent. sed tamen nec sic inuenit et ideo dicit: exsurgam, id est erigam et adtollam intentionem meam, ut quaeram inpigre, quaeram sollicite, introibo in ciuitatem. est et anima quae dicit: ego ciuitas munita, ego ciuitas obsessa. est ciuitas munita per Christum, est ciuitas illa Hierusalem in caelo, in qua abundent diuinae legis interpretes et disciplina periti: per eos uerbum dei quaeritur. quaeram inquit in foro illius ciuitatis, in illo foro, ubi tractant iura consulti, ubi oleum uenditur, quod euangelicae uirgines emunt, ut semper faces suae luceant nec eas fumus iniquitatis extinguat. quaeraminquit in plateis, in quibus superfluunt aquae de illis fontibus prorumpentes, de quibus Solomon dicit esse potandum.

dum quaerit igitur Christum, inuenit custodes, qui in ministerio sunt: ab his requisiuit. sed anima quae deum quaerit etiam custodes transit; sunt enim mysteria, quae etiam angeli concupiscunt uidere. unde Petrus ait: nuntiata sunt inquit uobis per eos quibus euangelizarunt spiritu sancto misso de caelo, in quem concupiscunt angeli prospicere. ergo qui transierit custodes uerbum inuenit. transiuit Iohannes, qui uerbum aput patrem inuenit.

multi quoque sunt, qui in otio quaerunt Christum et non inueniunt, et inueniunt eum in persecutionibus et cito inueniunt. et ideo quasi post temptationes, quia in periculis fidelium suorum adest, quam modicum inquit, cum transiui ab eis, et inueni eum. tenui eum et non dimisi eum. omnis enim qui quaerit inuenit, et qui inuenerit adhaerere debet, ne possit amittere.

et quoniam per euangelium in terris uidemus caelestia mysteria figurata, ueniamus ad illam Mariam, ueniamus ad Magdalenam. consideremus quemadmodum Christum in cubili corporis sui, in quo defunctus iacebat, in noctibus quaesiuerint, quando dixit illis angelus: Iesum, qui crucifixus est, quaeritis: non est hic; surrexit enim. quid igitur quaeritis uiuentem cum mortuis? quid quae-ritis in sepulchro eum qui iam in caelo sit? quid quaeritis in uinculis sepulturae uniuersorum uincla soluentem? non sepulchrum huic sedis, sed caelum est. et ideo dicit una ex his: quaesiui eum et non inueni eum.

tamen dum uadunt apostolis nuntiare, miseratus quaerentes occurrit eis Iesus dicens: hauete. illae autem accesserunt et tenuerunt pedes eius et adorauerunt. tenetur ergo Iesus, sed delectatur sic teneri, quia fide tenetur. denique delectauit eum et illa mulier, quae tetigit eum et curata est sanguinis fluxu, de qua dixit: tetigit me aliquis; nam sentio de me uirtutem exisse. tange ergo et fide tene et constringe fideliter pedes eius, ut uirtus de eo exeat et sanet animam tuam. etsi dicat: noli me tangere, tu tene; nondum enim ascendi ad patrem meum dixit. semel dixit: noli me tangere, quando resurrexit, aut forte illi dixit quae putabat furto esse sublatum et non uirtute propria resuscitatum. denique in alio libro habes quia tenentibus pedes et adorantibus dixit: nolite timere. tene ergo et tu, anima, sicut tenebat et Maria, et dic: tenui eum et non dimittam, ceu dicebant ambae: tenemus te. uade ad patrem, sed nonrelinquas Euam, ne iterum labatur. tecum eam ducito, iam non errantem, sed arborem uitae tenentem. rape tuis pedibus inhaerentem, ut tecum ascendat. noli me dimittere, ne iterum serpens uenena sua fundat, ne iterum quaerat femineum mordere uestigium, ut supplantet Adam. dieat ergo anima tua: teneo te et inducam te in domum matris meae et in secretum eius, quae concepit me, ut cognoscam mysteria tua, ut hauriam sacramenta tua. suscipe igitur Euam iam non ficulneae foliis adopertam, sed sancto amictam spiritu et noua gratia gloriosam, quia iam non tamquam nudata absconditur, sed tamquam circumdata uestimenti splendore fulgentis occurrit, quia uestit eam gratia. sed nec Adam primo nudus erat, quando eum innocentia uestiebat.

Uidentes itaque eam filiae Hierusalem Christo inhaerentem et adhuc ascendentem cum eo — dignatur enim quaerentibus frequenter occurrere et condescendere, ut eos eleuet — dicunt: quae est haec, quae ascendit a deserto? — desertus hic terrae locus et incultus uidetur, sentibus et spinis nostrorum obsitus delictorum — , mirantes uidelicet quomodo anima, quae ante in inferno relinquebatur, inhaereat deiuerbo et ascenderit sicut uitis propago in superiora se subrigens, uelut fumus natus ex igni atque alta petens, tum praeterea bonis odoribus fraglet. odor autem ille orationis piae redolet suauitatem, quae dirigitur sicut incensum in conspectu dei. et in Apocalypsi legimus quod ascendit fumus incensorum orationibus sanctorum, quae incensa deferuntur per angelum, sanctorum orationes scilicet, super altare illud aureum, quod est ante sedem et tamquam suaue piae precationis fraglat unguentum, quia de aeternorum et inuisibilium, non de corporalium petitione conpositum est, praecipue tamen murram redolet et tus, eo quod peccato mortua sit et deo uiuat.

hanc igitur ascendentem et non resistentem uidentes et meritorum eius odoribus delectatae, agnoscentes quoque Solomonis illius esse pacifici sponsam, etiam comitatu sedulo persequuntur usque ad lectum Solomonis, eo quod ei uera in Christo requies debeatur. lectus enim sanctorum Christus est, in quo uniuersorum fessa saecularibus proeliis corda requiescunt. in hoc lecto requieuit Isaac et benedixit filium iuniorem dicens: maior seruietminori, in hoc lecto recubans Iacob benedixit duodecim patriarchas, in hoc lecto recubans archisynagogae filia surrexit a morte, in hoc lecto iacens uiduae defunctus mortis uincula Christi uocatus uoce dissoluit.

perducta igitur sponsa usque ad sponsi requiem nuptiale canunt dicentes caritatem a filiabus Hierusalem: egredimini et uidete in rege Solomone, in corona, qua coronauit eum mater eius in die sponsalium eius. canunt epithalamium et uocant ceteras potestates caelorum uel animas. ut uideant caritatem, quam circa filias Hierusalem habet Christus. unde et meruit coronari a matre quasi filius caritatis, sicut Paulus ostendit dicens quia deus eripuit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum fili caritatis suae. caritatis itaque filius et ipse caritas est, non ex accidentibus habens caritatem, sed habens semper in substantia sua sicut regnum, de quo dicit: ego in hoc natus sum. ideoque dicunt: egredimini, id est exite de sollicitudinibus et cogitationibus saeculi, exite de angustiis corporalibus, exite de uanitatibus mundi et uidete quam rex pacificus in die sponsalium suorum habeat caritatem, quam gloriosus sit, quia corporibus resur-rectionem dedit et animas sibi iunxit. haec magni est corona certaminis, hoc praeclarum munus sponsalium Christi, sanguis eius et passio. quid enim plus potuit dare qui sibi etiam non pepercit, set pro nobis mortem suam obtulit?

ipse quoque dominus Iesus delectatus fide animae huius, confessione, gratia et conlaudatis eius meritis propius eam aduocat dicens: ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano: transibis et pertransibis a principio fidei a capite Sanir et Hermonin, a speluncis leonum, montibus pardorum, hoc est: egredere de corpore et totam te exue; non potes enim mihi adesse, nisi ante peregrineris a corpore, quoniam qui in carne sunt peregrinantur a dei regno. ades inquit, ades. bene repetiuit, quia siue praesens siue absens adesse et placere domino deo tuo debes. adesto praesens, adesto absens, etsi adhuc in corpore es. mihi enim omnes praesentes sunt, quorum fides mecum est. adest mihi qui exit de saeculo: adest mihi qui me cogitat, me intuetur, de me sperat, cui ego portio sum: adest mihi qui abfuerit sibi, adest mihi qui se negauerit. ille mecum est qui intra se non est, quoniam qui in carne est non est in spiritu. ille mecum est qui ex se ipso egreditur, ille iuxta me qui extra se fuerit, ille mihi integer qui perdiderit propter me animamsuam. et ideo: ades, ades, sponsa: transibis et pertransibis a principio fidei. transit et pertransit ex terris et pertransit quae ad Christum peruenit. transit fidei merito et operum claritate quae lucent sicut Sanir et Hermonin, hoc est uia lucernae transit deuictis temptationibus saeculi et superatis nequitiis spiritalibus legitimi petens coronam certaminis et ideo meruit Christo iudicante laudari.

hortus clusus soror mea sponsa, hortus clusus, fons signatus; emissiones tuae paradisus malorum granatorum cum fructu pomorum Cypri. laudatur sponsa, eo quod hortus sit habens in se odorem agri illius pleni, de quo dicit Isaac: odor filii mei tamquam odor agri pleni. bona ergo anima fraglat odores iustitiae. et fortasse ager est patriarcha, hortus est anima inferioris alicuius quasi agri portio et hortus clusus, ne incursetur a bestiis, et fons signatus, quae integritate signaculi perseuerantiaque fide propria peccata diluerit. nam qui de ecclesia accipithabet quod ad uirginitatis gratiam referat, eo quod in paradiso delectationis posita sine labore fructus capiat spiritales, ut ei patriarcharum animae rurali quodam labore fructus suos conferant, quo ista capere possit perpetuam suauitatem. quae merito fons signatus dicitur, eo quod imago in ea dei inuisibilis exprimatur. laudant etiam munera animae, quae missa sunt sponso, quibus dotata ueniebat. dos autem piae animae boni odores sunt, murra aloe crocum, quibus spirat hortorum gratia et peccatorum faetor aboletur.

itaque tanto secura praeconio conquiescere aquilonem grauem uentum petit, ne flores discutiat, spirare austrum, hoc est: uult hiemem praeterire et mollioris flatus uernare temperiem. inuitat sponsum in hortum suum. descendit sponsus et fructum eius diuersitate delectatus laetatur quod inuenerit fortiorem cibum, inuenerit etiam dulciorem. est enim uelut panis quidam uerbi et mel alius uehementior, alius suasorius sermo. est et fides alia feruentior ut uinum, alia lucidior ut sucus est lactis. hunc cibum Christus epulatur in nobis, hoc poculum bibit et eius potus ebrietate nos prouocat, ut ad meliora et optima ab inferioribus faciamus excessum.