Ambrosius Mediolanensis De Bono Mortis 1.5

Sed de communi omnium morte dicamus. quid eam timeamus, quae animae nocere non soleat? scriptum est enim: nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. per mortem autem istam. anima liberatur, dum a corporis contubernio secernitur et inuolucris perturbationis exuitur. unde et nos, dum in corpore sumus, usum mortis imitantes adleuemus animam nostram ex istius carnis cubili et tamquam de isto exsurgamus sepulchro. abducamus nos a corporis nexu, relinquamus omnia quaecumque terrena sunt, ut cum uenerit aduersarios, nihil in nobis inueniat suum. contendamus ad illud aeternum, ad illud diuinum euolemus pinnis dilectionis et remigio caritatis. surgamus hinc, hoc est de saecularibus atque mundanis. dixit enim dominus: surgite eamus hinc praecipiens, ut unusquisque surgat de terris, erigat animam humi iacentem, ad supernaadtollat, excitet aquilam suam, illam aquilam, de qua dictum est: renouabitur sicut aquilae iuuentus tua. ad animam hoc dictum est. anima ergo nostra sicut aquila alta petat, supra nubes uolet; renouatis splendescat exuuiis, caelo uolatus suos inferat, ubi laqueos incidere non possit. auis enim, quae descendit ex alto uel quae in altum se extollere non potest, frequenter aut laqueis capitur aut uisco fallitur aut quibuscumque inretitur insidiis. sic quoque et anima nostra caueat ad haec mundana descendere. laqueus in auro, uiscum est in argento, nexus in praedio, clauus in amore. dum aurum petimus. strangulamur: dum argentum quaerimus, in uisco eius inhaeremus: dum praedium inuadimus, adligamur. quid inane quaerimus lucrum pretiosae animae detrimento? exiguus tibi lotus est mundus pro unius animae dispendio; quid enim prodest homini, si hunc mundum lucretur, animae uero suae detrimentum patiatur? aut quam commutationem dabis pro anima tua? non auro redimitur, non argento, immo auro amittitur. quin etiam mulieris decus, dum temptatur, adstringit. clauus est libido, clauus tristitia, clauus iracundia,claui sunt omnes passiones, quae uelut ueru quodam animam nostram penetrant et 〈se〉 infigunt corpori uisceribusque eius adnectunt.

Fugiamus ergo haec mala et exaltemus animam nostram ad illam imaginem dei et similitudinem. fuga malorum similitudo dei est et uirtutibus imago. dei adquiritur. ideo qui nos pinxit quasi auctor pinxit uirtutum coloribus: ecce ego, inquit, Hierusalem, pinxi muros tuos. non detergeamus pinicillo neglegentiae depicta animae nostrae firmamenta muralia. ideo dixit muros pinxi, quibus hostem possimus auertere.

habet anima muros suos, de quibus eminet et de quibus ait: ego ciuitas munita, ego ciuitas obsessa. his munitur muris, his obsessa defenditur. et uere murus anima, quae praetendit in castris. unde et ipsa ait in Canticis: ego murus et ubera mea ut turris. bonus murus, quem pinxit dominus, sicut ipse ait: in manibus meis pinxi muros tuos, et in conspectu meo es semper. bona anima, quae habet speculatorem deum et in manibus eius est, sicut anima prophetica, quae in manus domini commendatur ut spiritus et quae in conspectu dei est; oculi enim domini super iustos, sicut ipsa ait: ego eram in oculis eiustamquam inueniens pacem. bonas turres habet quae habet et de intellegibilibus uerbum et de moralibus disciplinam. ideoque haec anima habens gratiam suorum uberum ingreditur in hortos et inueniens illic sponsum sedentem et disputantem amicis ait: qui sedes in hortis uocem tuam insinua mihi. mihi inquit, non amicis. fuge, frater meus: hortatur ut fugiat sponsus, quia iam sequi potest etiam ipsa terrena fugientem. dicit ut similis sit dammulae, quae euadit de retibus; uult enim et ipsa fugere et euolare supra mundum.

Hinc hortum illum sibi Plato conposuit. quem Iouis hortum alibi, alibi hortum mentis appellauit; Iouem enim et deum et mentem totius dixit. in hunc introisse animam, quam Uenerem nuncupat, ut se abundantia et diuitiis horti repleret, in quo repletus potu iaceret Porus, qui nectar effunderet. hoc igitur ex libro Canticorum conposuit, eo quod anima deo adhaerens in hortum mentis ingressa sit, in quo esset abundantia diuersarum uirtutum floresque sermonum. quis autem ignorat quod ex paradiso illo, quem legimus in Genesi habentem lignum uitae et lignum scientiae boni et mali et ligna cetera, abun-dantiam uirtutum putauerit transferendam et in horto mentis esse plantandam, quem in Canticis Solomon hortum animae significauit uel ipsam animam. sic enim scriptum est: hortus clausus soror mea sponsa, hortus clausus, fons signatus; transmissiones tuae paradisus. et infra ait anima: exsurge, aquilo, et ueni, auster, perfla hortum meum, defluant unguenta mea. descendat frater meus in hortum suum. quanto hoc pulchrius, quod anima ornata uirtutum floribus hortus sit uel in se paradisum habeat germinantem. in quem hortum inuitat dei uerbum descendere, ut anima ila uerbi imbre caelesti et eius copiis inrigata fructificet. uerbum autem dei pascitur animae uirtutibus, quotiens oboedientem sibi et opimam inuenerit, et carpit fructus eius atque his delectatur. cum autem descenderit in eam dei uerbum, defluunt ex ea salubrium unguenta uerborum et diuersarum fraglant longe lateque redolentia gratiarum spiramina.

Unde ait sponsus — sponsus autem animae deus uerbum est, cui anima legitimo quodam conubii foedere copulatur —: ingressus sum in hortum meum, soror mea sponsa,uindemiaui murram meam cum unguentis meis, manducaui panem meum cum melle meo, bibi uinum meum cum lacte meo. edite, proximi mei, et bibite et inebri amini fratres mei. ego dormio, et cor meum uigilat. cognoscamus quos fructus et cibos epuletur deus quibusue delectetur. delectatur eo, si quis mortificet peccatum suum, obliteret culpam suam, sepeliat atque abolefaciat iniquitates suas. murra enim sepultura est mortuorum, mortua autem peccata sunt, quae uitae suauitatem habere non possunt. perfunduntur autem diuini sermonis unguentis et fortiore cibo uerbi uelut pane et suauiore sermone uelut melle curantur quaedam uulnera delictorum. sermonum autem cibos esse docet et alibi Solomon dicens: faui mellis sermones boni. in illo ergo horto sermones boni sunt, alius qui culpam coherceat, alius qui iniquitatem corripiat, alius qui mori faciat insolentiam et uelut sepeliat eam, quando correptus aliqui erroribus suis renuntiat. est etiam fortior sermo, qui confirmat cor hominis ualidioribus scripturae caelestis alimentis. est etiam sermo suasorius, dulcis ut mel et tamen peccatoris conscientiam in ipsa suauitate conpungens. est etiam feruen-tioris spiritus sermo, qui inebriat sicut uinum et cor hominis laetificat, est etiam lacteus sermo, purus et candidus. hos cibos dulcium utiliumque sermonum epulandos sponsus proximis suis dicit; proximi autem sunt qui eum sequuntur et nuptiis eius intersunt. quo cibo et potu repleta anima — bibit enim unusquisque aquam de suis uasis et de puteorum suorum. fontibus — atque inebriata saeculo dormiebat, uigilabat deo, et ideo, sicut posteriora docent, aperiri sibi deus uerbum eius ianuam postulabat, ut eam suo repleret ingressu.

hinc ergo epulatores illi Platonici, hinc nectar illud ex uino et melle prophetico, hinc somnus ille translatus est, hinc uita illa perpetua, quam deos suos dixit epulari, quia Christus est uita. ideoque talium sermonum seminibus animae eius repletus est uenter atque ipsa exiuit in uerbo. quae autem exit anima seruitio isto et eleuat se a corpore uerbum sequitur.