View:
By Line
Via Domitiana
Quis duri silicis gravisque ferri
1
immanis sonus aequori propinquum
saxosae latus Appiae replevit?
certe non Libycae sonant catervae
nec dux advena peierante bello
5
Campanos quatit inquietus agros,
nec frangit vada montibusque caesis
inducit Nero sordidas paludes,
sed qui limina bellicosa Iani
iustis legibus et foro coronat,
10
qui castae Cereri diu negata
reddit iugera sobriasque terras,
qui fortem vetat interire sexum
et censor prohibet mares adultos
pulchrae supplicium timere formae,
15
qui reddit Capitolio Tonantem
et Pacem propria domo reponit,
qui genti patriae futura semper
sancit lumina
1
Flaviumque caelum 2:
et campos iter omne detinentes
longos eximit ambitus novoque
iniectu solidat graves harenas
gaudens Euboicae domum Sibyllae
Ganranosque sinus et aestuantes
25
septem montibus admovere Baias.
Hic quondam piger axe vectus uno
nutabat cruce pendula viator
sorbebatque rotas maligna tellus,
et plebs in mediis Latina campis
30
horrebat mala navigationis;
nec cursus agiles, sed impeditum
tardabant iter orbitae tacentes,
4
dum pondus nimium querens sub alta
repit languida quadrupes statera.
35
at nunc, quae solidum diem terebat,
horarum via facta vix duarum,
non tensae volucrum per astra pennae
nec velocius ibitis, carinae.
Hic primus labor incohare sulcos
40
et rescindere limites et alto
egestu penitus cavare terras;
mox haustas aliter replere fossas
et summo gremium parare dorso,
ne nutent sola, ne maligna sedes
45
det pressis dubium cubile saxis;
tunc umbonibus hinc et hinc coactis
et crebris iter alligare gomphis.
o quantae pariter manus laborant!
hi caedunt nemus exuuntque montes,
50
hi ferro scopulos trabesque levant;
illi saxa ligant opusque texunt
cocto pulvere sordidoque tofo;
hi siccant bibulas manu lacunas
et longe fluvios agunt minores.
55
hae possent et Athon cavare dextrae
et maestum pelagus gementis Helles
intercludere ponte non natanti.
his parvus, nisi di via
10
vetarent,
Inous freta miscuisset Isthmos.
60
fervent litora mobilesque silvae,
it
11
longus medias fragor per urbes,
atque echon simul hine et inde fractam
Gauro Massicus uvifer remittit,
miratur sonitum quieta Cyme
65
et Literna palus pigerque Savo.
At flavum caput umidumque late
crinem mollibus impeditus ulvis
Vulturnus levat ora maximoque
pontis Caesarei reclinus arcu
70
raucis talia faucibus redundat:
‘camporum bone conditor meorum,
qui me vallibus aviis refusum
et
14
ripas habitare nescientem
recti legibus alvei ligasti,
75
et nunc ille ego turbidus minaxque,
vix passus dubias prius carinas,
iam pontem fero perviusque caleor;
qui terras rapere et rotare silvas
adsueram—pudet!—. amnis esse coepi;
80
sed grates ago servitusque tanti est,
quod sub te duce, te iubente cessi,
quod tu maximus arbiter meaeque
victor perpetuus legere ripae,
et nunc limite me colis beato
85
nec sordere sinis malumque late
deterges sterilis soli pudorem,
ne me pulvereum gravemque caelo
Tyrrheni sinus obluat
15
profundi,
qualis Cinyphius tacente ripa
90
Poenos Bagrada serpit inter agros,
sed talis ferar, ut nitente cursu
tranquillum mare proximumque possim
puro gurgite provocare Lirim.’
Haec amnis pariterque se levarat
95
ingenti plaga marmorata dorso,
huius ianua prosperumque limen
arcus, belligeris ducis tropaeis
et totis Ligurum nitens metallis,
quantus nubila qui coronat imbri.
18
100
illic flectitur excitus viator,
illic Appia se dolet relinqui,
tune velocior acriorque cursus,
tunc ipsos iuvat impetus iugales;
ceu fessis ubi remigum lacertis
105
primae carbasa ventilatis, aurae,
ergo omnes, age, quae sub axe primo
Romani colitis fidem parentis,
prono limite commeate gentes,
Eoae citius venite laurus.
110
nil obstat cupidis, nihil moratur:
qui primo Tiberim relinquit ortu,
primo vespere naviget Lucrinum.
Sed quam fine viae recentis imo,
qua monstrat veteres Apollo Cumas,
115
albam crinibus infulisque cerno!
visu fallimur? an sacris ab antris
profert Chalcidicas Sibylla laurus?
cedamus; chely, iam repone cantus:
vates sanctior incipit, tacendum est.
120
en! et colla rotat novisque late
bacchatur spatiis viamque replet,
tunc sic virgineo profatur ore:
‘dicebam, veniet—manete campi
atque amnis—, veniet favente caelo,
125
qui foedum nemus et putres harenas
celsis pontibus et via levabit.
en! hic est deus, hunc iubet beatis
pro se Iuppiter imperare terris;
quo non dignior has subit habenas,
130
ex quo me duce praescios Averni
Aeneas avide futura quaerens
lucos et penetravit et reliquit.
hic paci bonus, hic timendus armis,
Natura melior potentiorque.
135
hic si flammigeros teneret axes,
largis, India, nubibus maderes.
undaret
20
Libye, teperet Haemus.
salve, dux hominum et parens deorum,
provisum mihi conditumque numen.
140
nec iam putribus evoluta chartis
sollemni prece quindecim virorum
perlustra mea dicta, sed canentem
ipsam comminus, ut mereris, audi.
pronectant tibi candidae sorores:
magnus te manet ordo saeculorum,
natis longior abnepotibusque
annos perpetua geres iuventa,
quos fertur placidos adisse Nestor,
150
quos Tithonia computat senectus
et quantos ego Delium poposci.
iuravit tibi iam nivalis Arctus,
nunc magnos Oriens dabit triumphos.
ibis qua vagus Hercules et Euhan
155
ultra sidera flammeumque solem
et Nili caput et nives Atlantis,
et laudum cumulo beatus omni
scandes
28
belliger abnuesque currus;
donec Troicus ignis et renatae
160
Tarpeius pater intonabit aulae,
haec donec via te regente
29
terras
annosa magis Appia senescat.’
Silvae. P. Papinius Statius. ed. John Henry Mozley. . 1928.
Funding provided by The Mellon Foundation.