At non Aoniae moderator perfidus aulae
1
1
nocte sub ancipiti, quamvis umentibus astris
longus ad auroram superet labor, otia somni
accipit: invigilant animo sedensque parati
supplicium exercent curae; tum plurima versat
5
pessimum in dubiis augur timor. " ei mihi " clamat,
unde morae?—nam prona ratus facilemque tot armis
Tydea, nec numero virtutem animumque rependit—
‘num regio diversa viae? num missus ab Argis
subsidio globus? an sceleris data fama per urbes
10
finitimas? paucosne, pater Gradive, manuve
legimus indecores? at enim fortissimus illic
et Chromis et Dorylas et nostris turribus aequi
Thespiadae totos raperent mihi funditus Argos,
nec tamen ille meis, reor, impenetrabilis armis
15
aere gerens solidoque satos
2
adamante lacertos
venerat; heu segnes, quorum labor haeret in uno,
si conserta manus.’ vario sic turbidus aestu
angitur ac sese culpat super omnia, qui non
orantem in mediis legatum coetibus ense
20
perculerit foedasque palam satiaverit iras.
iam pudet incepti, iam paenitet, ac velut ille
3
4
fluctibus Ioniis Calabrae datus arbiter alno—
nec rudis undarum, portus sed linquere amicos
purior Olenii frustra gradus impulit astri—,
25
cum fragor hiberni subitus Iovis, omnia mundi
claustra tonant multusque polos inclinat Orion,
ipse quidem malit terras pugnatque reverti,
fert ingens a puppe notus, tunc arte relicta
ingemit et caecas sequitur iam nescius undas:
30
talis Agenoreus ductor caeloque morantem
Luciferum et seros maerentibus increpat ortus.
Ecce sub occiduas versae iam Noctis habenas
astrorumque obitus, ubi primum maxima Tethys
impulit Eoo cunctantem Hyperiona ponto,
35
ima flagellatis, signum lugubre malorum,
ponderibus trepidavit humus, motusque Cithaeron
antiquas dedit ire nives: tunc visa levari
culmina septenaeque iugo concurrere portae,
et prope sunt causae: gelido remeabat Eoo
40
iratus fatis et tristis morte negata
Haemonides; necdum ora patent, dubiusque notari
signa dabat magnae longe manifesta ruinae
planctuque et gemitu; lacrimas nam protinus omnis
fuderat. haud aliter saltu devertitur orbus
45
pastor ab agrestum nocturna strage luporum,
cuius erile pecus silvis inopinus abegit
5
imber et tabernae ventosa cacumina lunae:
6
luce patent caedes; domino perferre recentes
ipse timet casus, haustaque informis harena
50
questibus implet agros, stabulique silentia magni
odit et amissos longo ciet ordine tauros.
Illum congestae portarum ad limina matres
ut solum videre—nefas!—nulla agmina circum
magnanimosque duces, nil ausae quaerere tollunt
55
clamorem, qualis bello supremus apertis
urbibus, aut pelago iam descendente
7
carina,
ut primum invisi cupido data copia regis:
‘hanc tibi de tanto donat ferus agmine Tydeus
infelicem animam, sive haec sententia divum,
60
seu fortuna fuit; seu, quod pudet ira fateri,
vis invicta viri. vix credo et nuntius: omnes
procubuere, omnes, noctis vaga lumina testor
et socium manes et te, mala protinus ales,
qua redeo, non hanc lacrimis meruisse nec astu
65
crudelem veniam atque inhonorae munera lucis,
sed mihi iussa deum placitoque ignara moveri
Atropos atque olim non haec data ianua leti
eripuere necem, iamque ut mihi prodiga vitae
pectora et extremam nihil horrescentia mortem
70
aspicias: bellum infandum ominibusque negatam
movisti, funeste, aciem; dum pellere leges,
et consanguineo gestis
8
regnare superbus
exsule, te series orbarum excisa domorum
planctibus adsiduis, te diro horrore volantes
75
quinquaginta animae circum noctesque diesque
9
10
adsilient; neque enim ipse moror.’ iam moverat iras
rex ferus, et tristes ignescunt sanguine vultus,
inde ultro Phlegyas et non cunctator iniqui
Labdacus—hos regni ferrum penes—ire manuque
80
proturbare parant, sed iam nudaverat ensem
magnanimus vates, et nunc trucis ora tyranni,
nunc ferrum aspectans: ‘numquam tibi sanguinis huius
ius erit aut magno feries imperdita Tydeo
pectora; vado equidem exsultans ereptaque fata
85
insequor et comites feror exspectatus ad umbras,
te superis fratrique—’ et iam media orsa loquentis
absciderat plenum capulo latus; ille dolori
pugnat et ingentem nisu duplicatus in ictum
conruit, extremisque animae singultibus errans
90
alternus nunc ore venit, nunc vulnere sanguis,
excussae procerum mentes, turbataque mussant
concilia; ast illum coniunx fidique parentes
servantem vultus et torvum in morte peracta,
non longum reducem laetati, in tecta ferebant.
95
sed ducis infandi rabidae non hactenus irae
stare queunt; vetat igne rapi. pacemque sepulcri
impius ignaris nequiquam manibus arcet.
Tu tamen egregius fati mentisque nec umquam—
sic dignum est—passure situm, qui comminus ausus
100
vadere contemptum reges, quaque ampla veniret
libertas, sancire viam: quo carmine dignam,
quo satis ore tuis famam virtutibus addam,
augur amate deis? non te caelestia frustra
edocuit lauruque sua dignatus Apollo est,
11
105
et nemorum Dodona parens Cirrhaeaque virgo
gaudebit
12
tacito populos suspendere Phoebo.
nunc quoque Tartareo multum divisus Averno
Elysias, i, carpe plagas, ubi manibus axis
invitis Ogygiis nec sontis iniqua tyranni
110
iussa valent; durant habitus et membra cruentis
inviolata feris, nudoque sub axe iacentem
et nemus et tristis volucrum reverentia servat.
At nuptae exanimes puerique aegrique parentes
moenibus effusi per plana, per avia, passim
115
quisque suas avidi ad lacrimas miserabile currunt
certamen, quos densa gradu comitantur euntes
milia solandi studio: pars visere flagrant
unius acta viri et tantos in nocte labores,
fervet iter gemitu et plangoribus arva reclamant.
120
ut vero infames scopulos silvamque nefandam
perventum, ceu nulla prius lamenta nec atri
manassent imbres, sic ore miserrimus uno
exoritur fragor, aspectuque accensa cruento
turba furit: stat sanguineo discissus amictu
125
Luctus atrox caesoque invitat pectore matres,
scrutantur galeas frigentum inventaque monstrant
corpora, prociduae super externosque suosque,
hae pressant in tabe comas, hae lumina signant
vulneraque alta rigant
13
lacrimis,pars spicula dextra
130
nequiquam parcente trahunt, pars molliter aptant
bracchia trunca loco et cervicibus ora reponunt.
14
15
16
At vaga per dumos vacuique in pulvere campi
magna parens iuvenum, gemini nunc funeris, Ide
squalentem sublata comam liventiaque ora
135
ungue premens—nec iam infelix miserandaque, verum
terror inest lacrimis—, per et arma et corpora passim
canitiem impexam dira tellure volutans
quaerit inops natos omnique in corpore plangit.
Thessalis haud aliter bello gavisa recenti,
140
cui gentile nefas hominem renovare canendo.
multifida attollens antiqua lumina cedro
nocte subit campos versatque in sanguine functum
vulgus et explorat manes, cui plurima busto
imperet ad superos: animarum maesta queruntur
145
concilia, et nigri pater indignatur Averni.
Illi in secessu pariter sub rupe iacebant
felices, quos una dies, manus abstulit una,
pervia vulneribus media trabe pectora nexi.
ut vidit lacrimisque oculi patuere profusis:
150
‘hosne ego complexus genetrix, haec oscula, nati,
vestra tuor? sic vos extremo in fine ligavit
ingenium crudele necis? quae vulnera tractem,
quae prius ora premam? vosne illa potentia matris,
vos uteri fortuna mei, qua tangere divos
155
rebar et Ogygias titulis anteire parentes?
at quanto melius dextraque in sorte iugatae,
quis steriles thalami nulloque ululata dolore
respexit Lucina domum! mihi quippe malorum
causa labor; sed nec bellorum in luce patenti
160
conspicui fatis aeternaque gentibus ausi
quaesistis miserae vulnus memorabile matri,
sed mortem obscuram numerandaque
17
funera passi,
heu quantus furto cruor et sine laude iacetis!
quin ego non dextras miseris complexibus ausim
165
dividere et tanti consortia rumpere leti:
ite diu fratres indiscretique supremis
ignibus et caros urna confundite manes!’
Nee minus interea digesta strage suorum
hic Cthonium coniunx, hic mater Penthea clamat
170
Astyoche, puerique rudes, tua, Phaedime, proles,
amissum didicere patrem, Marpessaque pactum
Phyllea, sanguineumque lavant Acamanta sorores,
tune ferro retegunt silvas collisque propinqui
annosum truncant apicem, qui conscius actis
175
noctis et inspexit gemitus; ibi grandior aevo
ante rogos, dum quisque suo nequit igne revelli,
concilium infaustum dictis mulcebat Aletes:
‘saepe quidem infelix varioque exercita ludo
fatorum gens nostra fuit,
18
Sidonius ex quo
180
hospes in Aonios iecit sata ferrea sulcos,
unde novi fetus et formidata colonis
arva suis. sed nec veteris cum regia Cadmi
fulmineum in cinerem monitis Iunonis iniquae
consedit, neque funerea cum laude potitus
185
infelix Athamas trepido de monte veniret,
19
20
semianimem heu laeto referens clamore Learchum,
hic gemitus Thebis, nec tempore clarius illo
Phoenissae sonuere domus, cum lassa furorem
vicit et ad comitum lacrimas expavit Agave.
190
una dies similis fato specieque malorum
aequa fuit, qua magniloquos luit impia flatus
Tantalis, innumeris cum circumfusa ruinis
corpora tot raperet terra, tot quaereret ignes.
talis erat vulgi status, et sic urbe relicta
195
primaevique senesque et longo examine matres
invidiam planxere deis miseroque tumultu
bina per ingentes stipabant funera portas.
meque ipsum memini—necdum apta laboribus aetas—
flesse tamen gemituque meos aequasse parentes.
200
illa tamen superi, nec quod tibi, Delia, castos
prolapsum fontes specula temerare profana
heu dominum insani nihil agnovere Molossi,
deflerim magis, aut verso quod sanguine fluxit
in subitos regina lacus: sic dura Sororum
205
pensa dabant visumque Iovi. nunc regis iniqui
ob noxam immeritos patriae tot culmina cives
exuimus, nec adhuc calcati foederis Argos
fama subit, et iam bellorum extrema dolemus.
quantus equis quantusque viris in pulvere crasso
210
sudor! io quanti crudele rubebitis amnes!
viderit haec bello viridis manus: ast ego doner
dum licet igne meo terraque insternar avita!’
haec senior, multumque nefas Eteoclis acervat
crudelem infandumque vocans poenasque daturum,
215
unde ea libertas? iuxta illi finis et aetas
tota
21
retro, seraeque decus velit addere morti.
Haec sator astrorum iamdudum e vertice mundi
prospectans primoque imbutas sanguine gentes
Gradivum acciri propere iubet, ille furentes
220
Bistonas et Geticas populatus caedibus urbes
turbidus aetherias currus urgebat ad arces,
fulmine cristatum galeae iubar armaque in auro
tristia, terrificis monstrorum animata figuris,
incutiens: tonat axe polus clipeique cruenta
225
lux rubet, et solem longe ferit aemulus orbis,
hunc ubi Sarmaticos etiamnum efflare labores
Iuppiter et tota perfusum pectora belli
tempestate videt: ‘talis mihi, nate, per Argos,
talis abi, sic ense madens, hac nubilus ira.
230
exturbent resides frenos et cuncta
22
perosi
te cupiant, tibi praecipites animasque manusque
devoveant, rape cunctantes et foedera turba,
cui dedimus, tibi fas ipsos incendere bello
caelicolas pacemque meam. iam semina pugnae
235
ipse dedi: remeat portans immania Tydeus
ausa, ducis scelus et, turpis primordia belli,
23
24
insidias fraudesque, suis quas ultus in armis,
adde fidem, vos o superi, meus ordine sanguis,
ne pugnare odiis, neu me temptare precando
240
certetis; sic Fata mihi nigraeque Sororum
iuravere
25
colus: manet haec ab origine mundi
fixa dies bello, populique in proelia nati.
quodni me veterum poenas sancire malorum
gentibus et diros sinitis punire nepotes—
245
arcem hanc aeternam, gentis
26
sacraria nostrae,
testor et Elvsios, etiam mihi numina, fontes—,
ipse manu Thebas correptaque moenia fundo
excutiam versasque solo super Inacha tecta
effundam turres aut stagna in caerula verram
27
250
imbre superiecto, licet ipsa in turbine rerum
Iuno suos colles templumque amplexa laboret.’
dixit, et attoniti iussis, mortalia credas
pectora, sic cuncti vocemque animosque tenebant.
28
non secus ac longa ventorum pace solutum
255
aequor et imbelli recubant ubi litora somno,
silvarumque comas et abacto flamine nubes
mulcet iners aestas; tunc stagna lacusque sonori
detumuere, tacent exusti solibus amnes.
Gaudet ovans iussis et adhuc temone calenti
260
fervidus in laevum torsit Gradivus habenas.
iamque iter extremum caelique abrupta tenebat,
29
30
31
32
cum Venus ante ipsos nulla formidine gressum
figit equos; cessere retro iamiamque rigentes
suppliciter posuere iubas. tune pectora summo
265
adclinata iugo voltumque obliqua madentem
incipit—-interea dominae vestigia iuxta
spumantem proni mandunt adamanta iugales—:
‘bella etiam in Thebas, socer o pulcherrime, bella
ipse paras ferroque tuos abolere nepotes?
270
nec genus Harmoniae nec te conubia caelo
festa nec hae quicquam lacrimae, furibunde, morantur?
criminis haec merces? hoc fama pudorque relictus,
hoc mihi Lemniacae de te meruere catenae?
perge libens; at non eadem Volcania nobis
275
obsequia, et laesi servit tamen ira mariti!
illum ego perpetuis mihi desudare caminis
si iubeam vigilesque operi transmittere noctes,
gaudeat ornatusque novos ipsique laboret
arma tibi; tu—sed scopulos et aena precando
280
flectere corda paro; solum hoc tamen anxia, solum
obtestor, quid me Tyrio sociare marito
progeniem caram infaustisque dabas hymenaeis?
dum fore praeclaros armis et vivida rebus
pectora vipereo Tyrios de sanguine iactas
285
demissumque Iovis serie genus, a! mea quanto
Sithonia mallem nupsisset virgo sub Arcto
trans Borean Thracasque tuos. indigna parumne
pertulimus, divae Veneris quod filia longum
reptat et Illyricas deiectat virus in herbas?
290
nunc gentem immeritam—’ lacrimas non pertulit ultra
Bellipotens, hastam laeva transumit et alto,
haud mora, desiluit curru, clipeoque receptam
laedit in amplexu dictisque ita mulcet amicis:
‘O mihi bellorum requies et sacra voluptas
295
unaque pax animo! soli cui tanta potestas
divorumque hominumque meis occurrere telis
impune et media quamvis in caede frementes
hos adsistere equos, hunc ensem avellere dextrae,
nec mihi Sidonii genialia foedera Cadmi
300
nec tua cara fides—ne falsa incessere gaude!—
exciderunt: prius in patrui deus infera mergar
stagna et pallentes agar exarmatus ad umbras,
sed nunc fatorum monitus mentemque supremi
iussus obire patris—neque enim Vulcania tali
305
imperio manus apta legi—, quo pectore contra
ire Iovem dictasque parem contemnere leges,
cui modo—pro vires!—terras caelumque fretumque
adtremere oranti tantosque ex ordine vidi
delituisse deos? sed ne mihi corde supremos
310
concipe, cara, metus! quando haec mutare potestas
nulla datur—cum iam Tyriis sub moenibus ambae
bellabunt gentes, adero et socia arma iuvabo.
tunc me sanguineo late defervere
33
campo
res super Argolicas haud sic deiecta videbis;
315
hoc mihi ius, nec fata vetant.’ sic orsus aperto
flagrantes immisit equos, non ocius alti
in terras cadit ira Iovis, si quando nivalem
Othryn et Arctoae gelidum caput institit Ossae
armavitque in nube manum: volat ignea moles
320
34
saeva dei mandata ferens, caelumque trisulca
territat omne coma iamdudum aut ditibus agris
signa dare aut ponto miseros involvere nautas..
Iamque remensus iter fesso Danaeia Tydeus
arva gradu viridisque legit devexa Prosymnae
325
terribilis visu: stant fulti pulvere crines,
squalidus ex umeris cadit alta in vulnera sudor,
insomnesque oculos rubor excitat, oraque retro
solvit
35
anhela sitis; mens altum spirat honorem
conscia factorum, sic nota in pascua taurus
330
bellator redit, adverso cui colla suoque
sanguine proscissisque natant palearibus armi;
tunc quoque lassa tumet virtus multumque superbit
pectore despecto 2; vacua iacet hostis harena
turpe gemens crudosque vetat sentire labores.
335
talis erat; medias etiam non destitit urbes,
quidquid et Asopon veteresque interiacet Argos,
inflammare odiis, multumque et ubique retexens
legatum sese Graia de gente petendis
isse
36
super regnis profugi Polynicis, at inde
340
vim, noctem; scelus, arma, dolos, ea foedera passum
regis Echionii; fratri sua iura negari,
prona fides populis; deus omnia credere suadet
Armipotens, geminatque acceptos fama pavores.
Utque introgressus portas—et forte verendus
345
concilio pater ipse duces cogebat Adrastus—
37
38
39
inprovisus adest, iam illinc a postibus aulae
vociferans: ‘arma, arma viri, tuque optime Lernae
ductor, magnanimum si quis tibi sanguis avorum,
arma para! nusquam pietas, non gentibus aequum
350
fas aut cura
40
Iovis; melius legatus adissem
Sauromatas rabidos
41
servatoremque cruentum
Bebrycii nemoris, nec iussa incuso pigetve
officii: iuvat isse, iuvat, Thebasque nocentes
explorasse manu; bello me, credite, bello,
355
ceu turrem validam aut artam compagibus urbem,
delecti insidiis instructique omnibus armis
nocte doloque viri nudum ignarumque locorum
nequiquam clausere; iacent in sanguine mixti
ante urbem vacuam, nunc o, nunc tempus in hostes,
360
dum trepidi exsanguesque metu, dum funera portant,
nunc, socer, haec dum non
42
manus excidit; ipse ego fessus
quinquaginta illis heroum immanibus umbris
vulneraque ista ferens putri insiccata cruore
protinus ire peto!’ trepidi de sedibus adstant
365
Inachidae, cunctisque prior Cadmeius heros
accurrit vultum deiectus et ‘o ego divis
invisus vitaeque nocens haec vulnera cerno
integer! hosne mihi reditus, germane, parabas?
in me haec tela mei
43
! pro vitae foeda cupido!
370
44
45
46
47
infelix, fratri facinus tam grande negavi,
et nunc vestra quidem maneant in pace quieta
48
moenia, nec vobis tanti sim causa tumultus
hospes adhuc, scio—nec me adeo res dextra levavit—,
quam durum natis, thalamo quam triste revelli,
375
quam patria; non me ullius domus anxia culpet
respectentve truces obliquo lumine matres,
ibo libens certusque mori, licet optima coniunx
auditusque iterum revocet socer; hunc ego Thebis,
hunc, germane, tibi iugulum et tibi, maxime Tydeu,
380
debeo.’ sic variis pertemptat pectora dictis
obliquatque preces, commotae questibus irae
et mixtus lacrimis caluit dolor; omnibus ultro
non iuvenum modo, sed gelidis et inertibus aevo
pectoribus mens una subit, viduare penates,
385
finitimas adhibere manus, iamque ire. sed altus
consiliis pater imperiique haud flectere molem
inscius: ‘ista quidem superis curaeque medenda
49
linquite. quaeso, meae, nec te germanus inulto
sceptra geret, neque nos avidi promittere bellum.
390
at nunc egregium tantoque in sanguine ovantem
excipite Oeniden, animosaque pectora laxet
sera quies: nobis dolor haud rationis egebit.’
Turbati extemplo comites et pallida coniunx
Tydea circum omnes fessum bellique viaeque
395
stipantur. laetus mediis in sedibus aulae
constitit, ingentique exceptus terga columna,
vulnera dum lymphis Epidaurius eluit Idmon,
50
51
nunc velox ferro, nunc ille tepentibus
52
herbis
mitior, ipse alta seductus mente renarrat
400
principia irarum, quaeque orsus uterque vicissim,
quis locus insidiis, tacito quae tempora bello,
qui contra quantaque duces, ubi maximus illi
sudor, et indicio servatum Maeona tristi
exponit, cui fida manus proceresque socerque
405
adstupet oranti, Tyriisque incenditur exsul.
Solverat Hesperii devexo margine ponti
flagrantes Sol pronus equos rutilamque lavabat
Oceani sub fonte comam, cui turba profundi
Nereos et rapidis adcurrunt passibus Horae,
410
frenaque et auratae textum sublime coronae
deripiunt, laxant calidis
53
umentia loris
pectora; pars meritos vertunt ad molle iugales
gramen et erecto currum temone supinant.
nox subiit curasque hominum motusque ferarum
415
composuit nigroque polos involvit amictu,
illa quidem cunctis, sed non tibi mitis, Adraste,
Labdacioque duci: nam Tydea largus habebat
perfusum magna virtutis imagine somnus,
et iam noctivagas inter deus armifer umbras
420
desuper Arcadiae fines Nemeaeaque rura
Taenariumque cacumen Apollincasque Therapnas
armorum tonitru ferit et trepidantia corda
implet amore sui. comunt Furor Iraque cristas,
frena ministrat equis Pavor armiger, at vigil omni
425
54
55
Fama sono vanos rerum succincta tumultus
antevolat currum flatuque impulsa gementum
alipedum trepidas denso cum murmure plumas
excutit: urget enim stimulis auriga emeritis
facta, infecta loqui, curruque infestus ab alto
430
terga comamque deae Scythica pater increpat hasta,
qualis ubi Aeolio dimissos carcere Ventos
dux prae se Neptunus agit magnoque volentes
incitat Aegaeo; tristis comitatus eunti
circum lora fremunt Nimbique Hiemesque profundae
435
Nubilaque et vulso terrarum sordida fundo
Tempestas: dubiae motis radicibus obstant
Cyclades, ipsa tua Mycono Gyaroque revelli,
Dele, times magnique iidem testaris alumni.
Septima iam nitidum terris Aurora deisque
440
purpureo vehit ore diem, Perseius heros
cum primum arcana senior sese extulit aula,
multa super bello generisque tumentibus amens
incertusque animi, daret armis iura novosque
gentibus
56
incuteret stimulos, an frena teneret
445
irarum et motos capillis adstringeret enses,
hinc pacis tranquilla movent, atque inde pudori
foeda quies, flectique nova dulcedine pugnae
difficiles populi; dubio sententia tandem
sera placet, vatum mentes ac provida veri
450
sacra movere deum. sollers tibi cura futuri,
57
Amphiarae, datur, iuxtaque Amythaone cretus
iam senior—sed mente viret Phoeboque—Melampus
adsociat passus: dubium, cui pronus
58
Apollo
oraque Cirrhaca satiavit largius unda.
455
principio fibris pecudumque in sanguine divos
explorant; iam tunc pavidis maculosa bidentum
corda negant diraque nefas minitantia vena.
ire tamen vacuoque sedet petere omina caelo.
Mons erat audaci seductus in aethera dorso—
460
nomine Lernaei memorant Aphesanta coloni—,
gentibus Argolicis olim sacer; inde ferebant
nubila suspenso celerem temerasse volatu
Persea, cum raptos pueri perterrita mater
prospexit de rupe gradus ac paene secuta est.
465
huc gemini vates sanctam canentis olivae
fronde comam et niveis ornati tempora vittis
evadunt pariter, madidos ubi lucidus agros
ortus et algentes laxavit sole pruinas,
ac prior Oeclides solitum prece numen amicat:
470
‘Iuppiter omnipotens—nam te pernicibus alis
addere consilium volucresque implere futuri
omniaque et causas caelo deferre latentes
accipimus—, non Cirrha deum promiserit antro
certius, aut frondes lucis quas fama Molossis
475
Chaonias sonuisse tibi: licet aridus Hammon
invideat Lyciaeque parent contendere sortes
59
Niliacumque pecus patrioque aequalis
60
honori
Branchus, et undosae quem
61
rusticus accola Pisae
Pana Lycaonia nocturnum exaudit in umbra,
480
ditior ille animi, cui tu, Dictaee, secundas
impuleris manifestus aves. mirum unde, sed olim
62
hic honor alitibus, superae seu conditor aulae
sic dedit effusum chaos in nova semina texens,
seu quia mutatae nostraque ab origine versis
485
corporibus subiere notos, seu purior axis
amotumque nefas et rarum insistere terris
vera docent; tibi, summe sator terraeque deumque,
scire licet, nos Argolicae primordia pugnae
venturumque sinas caelo praenosse laborem.
490
si datur et duris sedet haec sententia Parcis
solvere Echionias Lernaea cuspide portas,
signa feras laevusque tones; tunc omnis in astris
consonet arcana volucris bona murmura lingua,
si prohibes, hic necte moras dextrisque profundum
495
alitibus praetexe diem.’ sic fatus, et alto
membra locat scopulo; tunc plura ignotaque iungit
numina et immensi fruitur caligine mundi.
Postquam rite diu partiti sidera cunctis
perlegere animis oculisque sequacibus auras,
500
tunc Amythaonius longo post tempore vates:
‘nonne sub excelso spirantis limite caeli,
Amphiarae, vides, cursus ut nulla serenos
63
64
65
ales agat liquidoque polum complexa meatu
pendeat aut fugiens placabile planxerit omen?
505
non comes obscurus tripodum, non fulminis ardens
vector adest, flavaeque sonans avis unca Minervae,
non venit auguriis melior; quin
66
vultur et altis
desuper accipitres exsultavere rapinis,
monstra volant, dirae stridunt in nube volucres,
510
nocturnaeque gemunt striges et feralia bubo
damna canens, quae prima deum portenta sequamur?
hisne dari. Thymbraee, polum? simul ora recurvo
ungue secant rabidae planctumque imitantibus alis
exagitant zephyros et plumea pectora caedunt.’
515
ille sub haec: ‘equidem varii, pater, omina Phoebi
saepe tuli: iam tum. prima cum pube virentem
semideos inter pinus me Thessala reges
duceret, hic casus terraeque malisque canentem
obstipuere duces, nec me ventura locuto
520
saepius in dubiis auditus Iasoni Mopsus.
sed similis non ante metus aut
67
astra
68
notavi
prodigiosa magis; quamquam maiora parantur.
huc adverte animum: clara regione profundi
aetheros innumeri statuerunt agmina cygni,
525
sive hos Strymonia Boreas eiecit ab Arcto,
seu fecunda refert placidi clementia Nili.
69
fixerunt cursus: has rere in imagine Thebas;
nam sese immoti gyro atque in pace silentes
ceu muris valloque tenent, sed fortior ecce
530
70
71
72
73
adventat per inane cohors; septem ordine fulvo
armigeras summi Iovis exsultante caterva
intuor: Inachii sint hi tibi, concipe, reges,
invasere globum nivei gregis uncaque pandunt
caedibus ora novis et strictis unguibus instant.
535
cernis inexperto rorantes sanguine ventos,
et plumis stillare diem? quae saeva repente
victores agitat leto Iovis ira sinistri?
hic excelsa petens subita face solis inarsit
submisitque animos, illum vestigia adortum
540
maiorum volucrum tenerae deponitis alae.
hic hosti implicitus pariter ruit, hune fuga retro
volvit agens sociae linquentem fata catervae.
hic nimbo glomeratus obit, hic praepete viva
pascitur immoriens; spargit cava nubila sanguis.’
545
quid furtim inlacrimas? ‘illum, venerande Melampu,
qui cadit, agnosco.’ trepidos sic mole futuri
cunctaque iam rerum certa sub imagine passos
terror habet vates; piget inrupisse volantum
concilia et caelo mentem insertasse vetanti,
550
auditique odere deos.—unde iste per orbem
primus venturi miseris animantibus aeger
crevit amor? divumne feras hoc munus, an ipsi,
gens avida et parto non umquam stare quieti.
eruimus, quae prima dies, ubi terminus aevi,
555
quid bonus ille deum genitor, quid ferrea Clotho
cogitet? hinc fibrae et volucrum per nubila sermo
astrorumque vices numerataque semina
74
lunae
Thessalicumque nefas, at non prior aureus ille
sanguis avum scopulisque satae vel robore gentes
560
mentibus his usae: silvas amor unus humumque
edomuisse manu: quid crastina volveret aetas,
scire nefas homini, nos pravum et flebile vulgus
scrutari penitus superos: hinc pallor et irae,
hinc scelus insidiaeque et nulla modestia voti.
565
Ergo manu vittas damnataque vertice serta
deripit abiectaque inhonorus fronde sacerdos
inviso de monte redit; iam bella tubaeque
comminus, absentesque fremunt sub pectore Thebae,
ille nec aspectum volgi. nec fida tyranni
570
conloquia aut coetus procerum perferre, sed atra
sede tegi, et superum clausus negat acta fateri:
te pudor et curae retinent per rura, Melampu.
bissenos premit ora dies populumque ducesque
extrahit incertis, et iam suprema Tonantis
575
iussa fremunt agrosque viris annosaque vastant
oppida; bellipotens prae se deus agmina passim
mille rapit; liquere domos dilectaque laeti
conubia et primo plorantes limine natos:
tantus in attonitos cecidit deus. arma paternis
580
postibus et fixos superum ad penetralia currus
75
vellere amor; tunc fessa putri robigine pila
haerentesque situ gladios in saeva recurant
76
vulnera et adtrito cogunt iuvenescere saxo.
hi teretes galeas magnorumque aerea suta
585
thoracum et tunicas chalybum squalore crepantes
pectoribus temptare, alii Cortynia lentant
cornua; iam falces avidis et aratra caminis
rastraque et incurvi saevum rubuere ligones,
caedere nec validas sanctis e stirpibus hastas,
590
nec pudor emerito clipeum vestisse iuvenco.
inrupere Argos maestique ad limina regis
bella animis, bella ore fremunt; it clamor ad auras,
quantus Tyrrheni gemitus salis, aut ubi temptat
Enceladus mutare latus; super igneus antris
595
mons tonat, exundant apices fluctusque Pelorus
contrahit, et sperat tellus abrupta reverti.
Atque hic ingenti Capaneus Mavortis amore
excitus et longam pridem indignantia pacem
corda tumens—huic ampla quidem de sanguine prisco
600
nobilitas: sed enim ipse manu praegressus avorum
facta, diu tuto superum contemptor et aequi
impatiens largusque animae, modo suaserit ira—,
unus ut e silvis Pholoes habitator opacae
inter et Aetnaeos aequus consurgere fratres,
605
ante fores, ubi turba ducum vulgique frementis,
Amphiarae, tuas " quae tanta ignavia " clamat,
77
‘Inachidae vosque o socio de sanguine Achivi?
unius—heu pudeat!—plebeia ad limina civis
tot ferro accinetae gentes animisque paratae
610
pendemus? non si ipse cavo sub vertice Cirrhae,
quisquis is est. timidis famaeque ita visus, Apollo
mugiat insano penitus seclusus in antro,
exspectare queam, dum pallida virgo tremendas
nuntiet ambages, virtus mihi numen et ensis,
615
quem teneo! iamque hic timida cum fraude sacerdos
exeat, aut hodie, volucrum quae tanta potestas,
experiar.’ laetum fremit adsensuque furentem
implet Achaea manus, tandem prorumpere adactus
Oeclides: ‘alio curarum agitante tumultu
620
non equidem effreno iuvenis clamore profani
dictorumque metu. licet hic insana minetur,
elicior tenebris; alio mihi debita fato
summa dies, vetitumque dari mortalibus armis,
sed me vester amor nimbisque arcana profari
625
Phoebus agit; vobis ventura atque omne. quod ultra est.
pandere maestus eo; nam te. vesane. moueri
ante nefas, unique tacet tibi noster Apollo.
quo, miseri, fatis superisque obstantibus arma,
quo rapitis? quae vos Furiarum verbera caecos
630
exagitant? adeone animarum taedet? et Argos
exosi? nil dulce domi r nulla omina curae?
quid me Persei secreta ad culmina montis
ire gradu trepido superumque inrumpere coetus
egistis? potui pariter nescire, quis armis
635
casus, ubi atra dies, quae fati exordia cunctis,
quae mihi. consulti testor penetralia mundi
et volucrum adfatus et te, Thymbraee, vocanti
non alias tam saeve mihi, quae signa futuri
pertulerim: vidi ingentis portenta ruinae,
640
vidi hominum divumque metus
78
hilaremque Megaeram
et Lachesin putri vacuantem
79
saecula penso.
proicite arma manu: deus ecce furentibus obstat,
ecce deus! miseri, quid pulchrum sanguine victo
Aoniam et diri saturare navalia Cadmi?
645
sed quid vana cano. quid fixos arceo casus?
ibimus—’ hic presso gemuit semel ore sacerdos,
illum iterum Capaneus: ‘tuus o furor auguret
80
uni
ista tibi, ut serves vacuos inglorius annos
et tua non umquam Tyrrhenus tempora circum
650
clangor eat. quid vota virum meliora moraris?
scilicet ut vanis avibus natoque domoque
et thalamis potiare iacens, sileamus inulti
Tydeos egregii perfossum pectus et arma
foederis abrupti? quodsi bella effera Graios
655
ferre vetas, i Sidonios legatus ad hostes:
haec pacem tibi serta dabunt, tua prorsus inani
verba polo causas abstrusaque nomina
81
rerum
eliciunt? miseret superum, si carmina curae
82
83
84
85
humanaeque preces! quid inertia pectora ferres?
660
primus in orbe deos fecit timor! et tibi tuto
nunc eat iste furor; sed prima ad classica cum iam
hostilem Ismeuon galeis Dircenque bibemus,
ne mihi tunc, moneo, lituos atque arma volenti
obvius ire pares venisque aut alite visa
665
bellorum proferre diem: procul haec tibi mollis
infula terrificique aberit dementia Phoebi:
illic augur ego et mecum quicumque parati
insanire manu.’ rursus fragor intonat ingens
hortantum et vasto subter volat astra tumultu.
670
ut rapidus torrens, animos cui verna ministrant
flamina et exuti concreto frigore montes,
cum vagus in campos frustra prohibentibus exit
obicibus, resonant permixto turbine tecta,
arva, armenta, viri, donec stetit improbus alto
675
colle minor magnoque invenit in aggere ripas:
haec alterna ducum nox interfusa diremit.
At gemitus Argia viri non amplius aequo
corde ferens sociumque animo miserata dolorem,
sicut erat laceris pridem turpata capillis
680
et fletu signata genas, ad celsa verendi
ibat tecta patris, parvumque sub ubere caro
Thessandrum portabat avo iam nocte suprema
ante novos ortus, ubi sola superstate plaustro
Arctos ad oceanum fugientibus invidet astris.
685
utque fores iniit magnoque adfusa parenti est:
‘cur tua cum lacrimis maesto sine coniuge supplex
limina nocte petam, cessem licet ipsa profari,
scis genitor, sed iura deum genialia testor
teque pater, non ille iubet, sed pervigil angor;
690
ex quo primus Hymen movitque infausta sinistram
Iuno facem, semper lacrimis gemituque propinquo
exturbata quies, non si mihi tigridis horror
aequoreasque
86
super rigeant praecordia cautes,
ferre queam; tu solus opem, tu summa medendi
695
iura tenes; da bella, pater, generique iacentis
aspice res humiles, atque hanc, pater, aspice prolem
exsulis; huic olim generis pudor, o ubi prima
hospitia et iunctae testato
87
numine dextrae!
hic certe est, quem fata dabant, quem dixit Apollo;
700
non egomet tacitos Veneris furata calores
culpatamve facem: tua iussa verenda tuosque
dilexi monitus, nunc qua feritate dolentis
despiciam questus? nescis, pater optime, nescis,
quantus amor castae
88
misero nupsisse marito.
705
et nunc maesta quidem grave et inlaetabile munus,
ut timeam doleamque, rogo; sed eum oscula rumpet
maesta dies, cum rauca dabunt abeuntibus armis
signa tubae saevoque genas fulgebitis auro,
ei mihi! care pater,
89
iterum fortasse rogabo.’
710
Illius umenti carpens pater oscula vultu:
‘non equidem has umquam culparim, nata, querellas;
pone metus, laudanda rogas nec digna negari,
sed mihi multa dei—nec tu sperare, quod urges,
desine—, multa metus regnique volubile pondus
715
90
91
92
93
subiciunt animo, veniet, qui debitus istis,
nata. modus, neque te incassum flevisse querens.
tu solare virum, neu sint dispendia iustae
dura morae: magnos cunctamur, nata, paratus.
proficitur bello.’ dicentem talia nascens
720
lux monet ingentemque iubent adsurgere curae.