Interea gelidis Maiā satus aliger umbris
1
iussa gerens magni remeat Iovis; undique pigrae
ire vetant nubes et turbidus implicat aer.
nec zephyri rapuere gradum, sed foeda silentis
aura poli. Styx inde novem circumflua campis,
1
5
hinc obiecta vias torrentum incendia cludunt.
pone senex trepida succedit Laius umbra
vulnere tardus adhuc; capulo nam largius illi
transabiit animam
2
cognatis ictibus ensis
impius, et primas Furiarum pertulit iras;
10
it tamen et medica firmat vestigia virga,
tum steriles luci possessaque manibus arva
et ferrugineum nemus adstupet, ipsaque Tellus
miratur patuisse retro, nec livida tabes
invidiae functis quamquam et iam lumine cassis
15
defuit, unus ibi ante alios, cui laeva voluntas
semper et ad superos—hinc et gravis exitus aevi—
insultare malis rebusque aegrescere laetis,
‘vade " ait, " o felix, quoscumque vocaris in usus,
seu Iovis imperio, seu maior adegit Erinys
20
ire diem contra, seu te furiata sacerdos
Thessalis arcano iubet emigrare sepulcro,
heu dulces visure polos solemque relictum
3
4
et virides terras et puros fontibus amnes,
tristior has iterum tamen intrature tenebras.’
25
illos ut caeco recubans in limine sensit
Cerberus atque omnes
5
capitum subrexit hiatus
saevus et intranti populo; iam nigra tumebat
colla minax, iam sparsa solo turbaverat ossa,
ni deus horrentem Lethaeo vimine mulcens
30
ferrea tergemino domuisset lumina somno.
Est locus—Inachiae dixerunt Taenara gentes—,
qua formidatum Maleae spumantis in auras
it caput et nullos admittit culmine visus,
stat sublimis apex ventosque imbresque serenus
35
despicit et tantum fessis insiditur astris.
illic exhausti posuere cubilia venti,
fulminibusque iter est 2; medium cava nubila montis
insumpsere latus, summos nec praepetis alae
plausus adit colles, nec rauca tonitrua pulsant.
6
40
ast ubi prona dies, longos super aequora fines
exigit atque ingens medio natat umbra profundo,
interiore sinu frangentia litora curvat
Taenaros, expositos non audax scandere
7
fluctus,
illic Aegaeo Neptunus gurgite fessos
45
in portum deducit equos, prior haurit harenas
ungula, postremi solvuntur in aequora pisces,
hoc, ut fama, loco pallentes devius umbras
trames agit nigrique Iovis vacua atria ditat
mortibus. Arcadii perhibent si vera coloni,
50
8
9
10
11
stridor ibi et gemitus poenarum, atroque tumultu
fervet ager; saepe Eumenidum vocesque manusque
in medium sonuere diem, Letique
12
triformis
ianitor agricolas campis auditus abegit.
Hac et tunc fusca volucer deus obsitus umbra
55
exsilit ad superos, infernaque nubila vultu
discutit et vivis adflatibus ora serenat.
inde per Arcturum mediaeque silentia Lunae
arva super populosque meat. Sopor obvius illi
Noctis agebat equos, trepidusque adsurgit honori
60
numinis et recto decedit limite caeli,
inferior volat umbra deo, praereptaque noscit
sidera principiumque sui; iamque ardua Cirrhae
pollutamque suo despectat Phocida busto.
ventum erat ad Thebas; gemuit prope limina nati
65
Laius et notos cunctatus inire penates,
ut vero et celsis suamet
13
iuga nixa columnis
vidit et infectos etiamnum sanguine currus,
paene retro turbatus abit: nec summa Tonantis
iussa nec Arcadiae retinent spiramina virgae.
70
Et tunc forte dies noto signata Tonantis
fulmine, praerupti cum te, tener Euhie, partus
transmisere patri. Tyriis ea causa colonis
insomnem ludo certatim educere noctem
suaserat; effusi passim per tecta, per agros,
75
serta inter vacuosque mero crateras anhelum
proflabant sub luce deum; tunc plurima buxus
14
15
aeraque taurinos sonitu vincentia pulsus.
16
ipse etiam gaudens nemorosa per avia sanas
impulerat matres Baccho meliore Cithaeron;
80
qualia per Rhodopen rabido convivia coetu
Bistones aut mediae ponunt convallibus Ossae.
illis semianimum pecus excussaeque leonum
ore dapes, et lacte novo domuisse furorem
17
luxus: at Ogygii si quando adflavit Iacchi
85
saevus odor, tunc saxa manu, tunc pocula pulchrum
spargere et immerito sociorum sanguine fuso
instaurare diem festasque reponere mensas.
Nox ea, cum tacita volucer Cyllenius aura
regis Echionii stratis adlapsus, ubi ingens
90
fuderat Assyriis exstructa tapetibus alto
membra toro. pro gnara nihil mortalia fati
corda sui! capit ille dapes, habet ille soporem,
tunc senior quae iussus agit, neu falsa videri
noctis imago queat, longaevi vatis opacos
95
Tiresiae vultus vocemque et vellera nota
induitur, mansere comae propexaque mento
canities pallorque suus, sed falsa cucurrit
infula per crines, glaucaeque innexus olivae
vittarum provenit honos: dehinc tangere ramo
100
pectora et has visus fatorum expromere voces:
‘non somni tibi tempus, iners, qui nocte sub alta,
germani secure, iaces, ingentia dudum
acta vocant rerumque graves, ignave, paratus,
tu, veluti magnum si
18
iam tollentibus austris
105
19
20
21
Ionium nigra iaceat sub nube magister
immemor armorum versantisque aequora clavi,
cunctaris. iamque ille novis—scit Fama—superbit
conubiis viresque parat, quis regna capessat,
quis neget, inque tua senium sibi destinat aula.
110
dant animos socer augurio fatalis Adrastus
dotalesque Argi, nec non in foedera vitae
pollutus placuit fraterno sanguine Tydeus.
hinc tumor, et longus fratri promittens exsul,
ipse deum genitor tibi me miseratus ab alto
115
mittit: habe Thebas, caecumque cupidine regni
ausurumque eadem germanum expelle, nec ultra
fraternos inhiantem obitus sine fidere coeptis
fraudibus aut Cadmo dominas inferre Mycenas.’
Dixit, et accedens—etenim iam pallida turbant
120
sidera lucis equi—ramos ac vellera fronti
deripuit, confessus avum, dirique nepotis
incubuit stratis, iugulum mox caede patentem
nudat et undanti perfundit vulnere somnum,
illi rupta quies, attollit membra foroque
125
eripitur
22
plenus monstris, vanumque cruorem
excutiens simul horret avum fratremque requirit,
qualis ubi audito venantum murmure tigris
horruit in maculas somnosque excussit inertes;
bella cupit laxatque genas et temperat ungues,
130
mox ruit in turmas natisque alimenta cruentis
23
spirantem fert ore virum: sic excitus ira
ductor in absentem consumit proelia fratrem.
Et iam Mygdoniis elata cubilibus alto
dispulerat
24
caelo gelidas Aurora tenebras,
135
rorantes excussa comas multumque sequenti
sole rubens; illi roseus per nubila seras
advertit flammas alienumque aethera tardo
Lucifer exit equo, donec pater igneus orbem
impleat atque ipsi radios vetet esse sorori:
140
cum senior Talaionides nec longa morati
Dircaeusque gradum pariterque Acheloius heros
corripuere toris, illos post verbera fessos
exceptamque hiemem cornu perfuderat omni
Somnus; at Inachio tenuis sub pectore regi
145
tracta quies, dum mente deos inceptaque versat
hospitia, et quae sint generis adscita repertis
fata movet, postquam mediis in sedibus aulae
congressi inque vicem dextras iunxere locumque,
quo serere arcanas aptum atque evolvere curas,
150
insidunt, prior his dubios compellat Adrastus:
‘egregii iuvenum, quos non sine numine regnis
invexit nox dextra meis, quibus ipse per imbres
fulminibus mixtos intempestumque Tonantem
has meus usque domos vestigia fecit Apollo,
155
non equidem obscurum vobis plebique Pelasgae
esse rear, quantis conubia nostra procorum
turba petant studiis; geminae mihi namque, nepotum
laeta Ades, aequo pubescunt sidere natae,
quantus honos quantusque pudor, ne credite patri,
160
25
et super hesternas licuit cognoscere mensas,
has tumidi solio et late dominantibus armis
optavere viri—longum enumerare Pheraeos
Oebaliosque duces—et Achaea per oppida matres
spem generis, nec plura tuus despexerat Oeneus
165
foedera Pisaeisque socer metuendus habenis.
sed mihi nec Sparta genitos nec ab Elide missos
iungere fas generos: vobis hic sanguis et aulae
cura meae longo promittitur ordine fati.
di bene, quod tales stirpemque animosque venitis,
170
ut responsa iuvent: hic durae tempore noctis
partus honos, haec illa venit post verbera merces.’
Audierant, fixosque oculos per mutua paulum
ora tenent, visique inter sese ordine fandi
cedere, sed cunctis Tydeus audentior actis
175
incipit: ‘o quam te parcum in praeconia famae
mens agitat matura tuae, quantumque ferentem
fortunam virtute domas! cui cedat Adrastus
imperiis? quis te solio Sicyonis avitae
excitum infrenos componere legibus Argos
180
nesciat? atque utinam his manibus permittere gentis,
Iuppiter aeque, velis, quas Doricus alligat intus
26
Isthmos et alterno quas margine submovet infra!
non fugeret diras lux intercisa Mycenas,
saeva nec Eleae gemerent certamina valles,
27
185
Eumenidesque aliis aliae sub regibus, et quae
28
29
tu potior, Thebane, queri: nos vero volentes
expositique animis.’ sic interfatus et alter
subicit: ‘anne aliquis soceros accedere tales
abnuat? exsulibus quamquam patriaque fugatis
190
nondum laeta Venus, tamen omnis corde resedit
tristitia, adfixique animo cessere dolores.
nec minus haec laeti trahimus solacia, quam si
praecipiti convulsa noto prospectet amicam
puppis humum, iuvat ingressos felicia regni
195
omina, quod superest fati vitaeque laborum
fortuna transire tua.’ nec plura morati
consurgunt, dictis impensius aggerat omne
promissum Inachius pater, auxilioque futurum
et patriis spondet reduces inducere regnis.
200
Ergo alacres Argi, fuso rumore per urbem
advenisse duci generos primisque hymenaeis
egregiam Argian nec formae laude secundam
Deipylen tumida iam virginitate iugari,
gaudia mente parant; socias it Fama per urbes,
205
finitimisque agitatur agris procul usque Lycaeos
Partheniosque super saltus Ephyraeaque rura
nec minus Ogygias eadem dea turbida Thebas
insilit, haec totis perfundit moenia pinnis
Labdaciumque ducem praemissae consona nocti
210
territat; hospitia et thalamos et foedera regni
permixtumque genus—quae tanta licentia monstro,
quis furor?—et iam
30
bella canit.
31
Diffuderat Argos exspectata dies: laeto regalia coetu
atria complentur, species est cernere avorum
215
comminus et vivis certantia vultibus aera.
tantum ausae perferre manus! pater ipse bicornis
in laevum prona nixus sedet Inachus urna;
hunc tegit Iasiusque senex placidusque Phoroneus,
et bellator Abas' indignatusque Tonantem
220
Acrisius nudoque ferens caput ense Coroebus,
torvaque iam Danai facinus meditantis imago;
exin mille duces, foribus tum
32
immissa superbis
unda fremit volgi, procerum manus omnis et alto
quis propior de rege gradus, stant ordine primi.
225
interior sacris calet et sonat aula tumultu
femineo; casta matrem
33
cinxere corona
Argolides, pars virginibus circum undique fusae
foedera conciliant nova solanturque timorem,
ibant insignes vultuque habituque verendo
230
candida purpureum fusae super ora pudorem
deiectaeque genas; tacite subit ille supremus
virginitatis amor, primaeque modestia culpae
confundit vultus; tunc ora rigantur honestis
imbribus, et teneros lacrimae iuvere parentes.
235
non secus ac supero pariter si cardine lapsae
Pallas et asperior Phoebi soror, utraque telis,
utraque torva genis flavoque in vertice nodo,
illa suas Cyntho comites agat, haec Aracyntho;
34
35
tunc, si fas oculis, non umquam longa tuendo
240
expedias, cui maior honos, cui gratior, aut plus
de Iove. mutatosque velint transumere cultus,
et Pallas deceat pharetras et Delia cristas.
Certant laetitia superosque in vota fatigant
Inachidae, quae cuique domus sacrique facultas.
245
hi fibris animaque litant. hi caespite nudo.
nec minus auditi, si mens accepta, merentur
36
ture deos, fractisque obtendunt limina silvis,
ecce metu subito—Lachesis sic dura iubebat—
impulsae mentes, excussaque gaudia patri,
250
et turbata' dies. innuptam limine
37
adibant
Pallada, Monychiis cui non Argiva per urbes
posthabita est Larissa iugis: hic more parentum
Iasides. thalamis ubi casta adolesceret aetas,
virgineas libare comas primosque solebant
255
excusare toros, celsam subeuntibus arcem
in gradibus summi delapsus culmine templi,
Arcados Euhippi spolium, cadit aereus orbis,
praemissasque faces, festum nubentibus ignem,
obruit, eque adytis simul exaudita remotis
260
nondum ausos firmare gradum tuba terruit ingens,
in regem conversi omnes formidine prima,
mox audisse negant; cunctos tamen omina rerum
dira movent, variisque metum sermonibus augent.
nec mirum: nam tum infaustos donante marito
265
38
39
ornatus, Argia, geris dirumque monile
Harmoniae. longa est series, sed
40
nota malorum
persequar, unde novis tam saeva potentia donis.
Lemnius haec, ut prisca fides, Mavortia longum
furta dolens, capto postquam nil obstat amori
270
poena nec ultrices castigavere catenae,
Harmoniae dotale decus sub luce iugali
struxerat. hoc, docti quamquam maiora, laborant
Cyclopes, notique operum Telchines amica
certatim iuvere manu; sed plurimus ipsi
275
sudor, ibi arcano florentis igne zmaragdos
cingit et infaustas percussum adamanta figuras
Gorgoneosque orbes Siculaque incude relictos
fulminis extremi cineres viridumque draconum
lucentes a fronte iubas; hic flebile germen
280
Hesperidum et dirum Phrixei velleris aurum;
tum varias pestes raptumque interplicat atro
Tisiphones de crine ducem, et quae pessima ceston
vis probat; haec circum spumis lunaribus ungit
callidus atque hilari perfundit cuncta veneno.
285
non hoc Pasithea blandarum prima sororum,
non Decor Idaliusque puer, sed Luctus et Irae
41
et Dolor et tota pressit Discordia dextra.
prima fides operi. Cadmum comitata iacentem
Harmonia versis in sibila dira querellis
290
Illyricos longo suleavit pectore campos.
improba mox Semele vix dona nocentia collo
induit, et fallax intravit limina Iuno.
teque etiam, infelix, perhibent, locasta. decorum
possedisse nefas; vultus hac laude
42
colebat,
295
heu quibus, heu placitura toris! post longior ordo.
tunc donis Argia nitet vilisque sororis
ornatus sacro praeculta supervenit auro.
viderat hoc coniunx perituri vatis et aras
ante omnis epulasque trucem secreta coquebat
300
invidiam, saevis detur si quando potiri
cultibus. heu nihil auguriis adiuta propinquis.
quos optat gemitus, quantas cupit impia clades!
digna quidem, sed quid miseri decepta mariti
arma, quid insontes nati meruere furores?
305
Postquam regales epulas et gaudia vulgi
bisseni clusere dies. Ismenius heros
respicere ad Thebas iamque et sua quaerere regna,
quippe animum subit illa dies. qua, sorte benigna
fratris, Echionia steterat privatus in aula,
310
respiciens descisse
43
deos trepidoque tumultu
dilapsos comites, nudum latus omne fugamque
44
45
fortunae, namque una soror producere tristis
exsulis ausa vias; etiam hanc in limine primo
liquerat et magna lacrimas incluserat ira.
315
tunc quos excedens hilares, quis cultus iniqui
praecipuus ducis, et profugo quos ipse notarat
ingemuisse sibi, per noctem ae luce sub omni
digerit: exedere animum dolor iraque demens
et, qua non gravior mortalibus addita curis,
320
spes, ubi longa venit, talem sub pectore nubem
consilii volvens Dircen Cadmique negatas
adparat ire domos, veluti dux taurus amata
valle carens. pulsum solito quem gramine vietor
iussit ab erepta longe mugire iuvenca,
325
cum profugo placuere tori cervixque recepto
sanguine magna redit fractaeque in pectora quercus,
46
bella cupit pastusque et capta armenta reposcit
iam pede, iam cornu melior—pavet ipse reversum
victor, et attoniti vix agnovere magistri—:
330
non alias tacita iuvenis Teumesius iras
mente acuit, sed fida vias arcanaque coniunx
senserat; utque toris primo complexa iacebat
aurorae pallore virum, ‘quos, callide, motus
quamve fugam moliris?’ ait ‘nil transit amantes.
335
sentio, pervigiles acuunt suspiria questus,
numquam in pace sopor, quotiens haec ora natare
fletibus et magnas latrantia
47
pectora curas
48
49
admota deprendo manu? nil foedere rupto
conubiisve super moveor viduaque iuventa,
340
etsi crudus amor necdum post flammea toti
intepuere tori: tua me, properabo fateri.
angit,
50
amate,
51
salus, tune incomitatus, inermis
regna petes poterisque tuis decedere Thebis,
si neget? atque illum sollers deprendere semper
345
fama duces tumidum narrat raptoque superbum
difficilemque tibi: necdum consumpserat
52
annum,
me quoque nunc vates, nunc exta minantia divos
aut avium lapsus aut turbida noctis imago
terret, et a! memini, numquam mihi falsa per umbras
350
Iuno venit, quo tendis iter? ni conscius ardor
ducit et ad Thebas melior socer.’ hic breve tandem
risit Echionius iuvenis tenerumque dolorem
coniugis amplexu solatus et oscula maestis
tempestiva genis posuit lacrimasque repressit;
355
‘solve metus animo, dabitur, mihi crede, merentum
consiliis tranquilla dies; te fortior annis
nondum cura decet, sciat haec Saturnius olim
fata parens, oculosque polo demittere si quos
Iustitia et rectum terris defendere curat:
360
fors aderit lux illa tibi, qua moenia cernes
coniugis et geminas ibis regina per urbes.’
Sic ait, et caro raptim se limine profert.
Tydea iam socium coeptis, iam pectore fido
53
54
55
aequantem ruras—tantus post iurgia mentes
365
vinxit amor—socerumque adfatur tristis Adrastum.
fit mora consilio, cum multa moventibus una
iam potior cunctis sedit sententia, fratris
pertemptare fidem tutosque in regna precando
explorare aditus, audax ea munera Tydeus
370
sponte subit: nec non et te, fortissime gentis
Aetolum, multum lacrimis conata morari
Deipyle. sed iussa patris tutique regressus
legato iustaeque preces vicere sororis.
Iamque emensus iter silvis ac litore durum,
375
qua Lernaea palus ambustaque sontibus alte
intepet hydra vadis, et qua vix carmine raro
longa sonat Nemee nondum pastoribus ausis,
qua latus Eoos Ephyres quod vergit ad curos
Sisyphiique sedent portus irataque terrae
380
curva Palaemonio secluditur unda Lechaeo.
56
hinc praeterveetus Nisum et te, mitis Eleusin,
laevus abit,
57
iamque arva gradu Teumesia et arces
intrat Agenoreas; ibi durum Eteoclea cernit
sublimem solio saeptumque horrentibus armis.
385
iura ferus populo trans legem ac tempora regni
iam fratris de parte dabat: sedet omne paratus
in facinus queriturque fidem tam sero reposci.
Constitit in mediis—ramus manifestat olivae
legatum—causasque viae nomenque rogatus
390
58
59
edidit: utque rudis fandi pronusque calori
semper erat, iustis miscens tamen aspera coepit:
‘si tibi plana fides et dicti cura maneret
foederis, ad fratrem completo iustius anno
legatos hinc ire fuit teque ordine certo
395
fortunam exuere et laetum descendere regno,
ut vagus ille diu passusque haud digna per urbes
ignotas pactae tandem succederet aulae.
sed quia dulcis amor regni blandumque potestas.
posceris: astriferum iam velox circulus orbem
400
torsit et amissae redierunt montibus umbrae,
ex quo frater inops ignota per oppida tristes
exsul agit casus; et te iam tempus aperto
sub Iove ferre dies terrenaque frigora membris
ducere et externos submissum ambire penates.
405
pone modum laetis; satis ostro dives et auro
conspicuus tenuem germani pauperis annum
risisti; moneo, regnorum gaudia temet
dedoceas patiensque fugae mereare reverti.’
Dixerat, ast illi tacito sub pectore dudum
410
ignea corda fremunt, iacto velut aspera saxo
comminus erigitur serpens, cui subter inanes
longa sitis latebras totumque agitata per artus
convocat in fauces et squamea colla venenum:
‘cognita si dubiis fratris mihi iurgia signis
415
ante forent nec clara odiorum arcana paterent,
sufficeret vel sola fides, qua
60
torvus et
61
illum
mente gerens.
62
ceu saepta novus iam moenia laxet
63
64
65
fossor et hostiles inimicent classica turmas,
praefuris. in medios si comminus orsa tulisses
420
Bistonas aut refugo pallentes sole Gelonos,
parcior eloquio et medii reverentior aequi
inciperes. neque te furibundae crimine mentis
arguerim: mandata refers, nunc omnia quando
plena minis, nec sceptra fide nec pace sequestra
425
poscitis, et propior capulo manus, haec mea regi
rgolico, nondum aequa tuis, vice dicta reporta:
quae sors iusta mihi, quae non indebitus annis
sceptra dicavit honos, teneo longumque tenebo,
te penes Inachiac dotalis regia dono
430
coniugis, et Danaae—quid enim maioribus actis
66
invideam?—cumulentur opes, felicibus Argos
auspiciis Lernamque regas; nos horrida Dirces
pascua et Euboicis artatas fluctibus oras,
non indignati miserum dixisse parentem
435
Oedipoden: tibi larga—Pelops et Tantalus auctor!—
nobilitas, propiorque fluat de sanguine iuncto
Iuppiter, anne feret luxu consueta paterno
hunc regina larem? nostrae cui iure sorores
anxia pensa trahant, longo quam sordida luctu
440
mater et ex imis auditus forte tenebris
offendat sacer ille senex! iam pectora volgi
adsuevere iugo: pudet heu! plebisque patrumque,
ne totiens incerta ferant mutentque gementes
67
imperia et dubio pigeat parere tyranno.
445
non parcit populis regnum breve; respice, quantus
horror et attoniti nostro in discrimine cives!
hosne ego, quis certa est sub te duce poena, relinquam?
iratus, germane, venis, fac velle: nec ipsi,
si modo notus amor meritique est gratia, patres
450
reddere regna sinent.’ non ultra passus et orsa
iniecit mediis sermonibus obvia: ‘reddes,"
ingeminat, " reddes: non si te ferreus agger
ambiat aut triplices alio tibi carmine muros
Amphion auditus agat, nil tela nec ignes
455
obstiterint, quin ausa luas nostrisque sub armis
captivo moribundus humum diademate pulses,
tu merito; ast horum miseret, quos sanguine viles
coniugibus natisque infanda ad proelia raptos
proicis excidio, bone rex. o quanta Cithaeron
460
funera sanguineusque vadis, Ismene, rotabis!
haec pietas, haec magna fides! nec crimina gentis
mira equidem duco: sic primus sanguinis auctor
incestique patrum thalami; sed fallit origo:
Oedipodis
68
tu solus eras,
69
haec praemia morum
465
ac sceleris, vidente, feres! nos poscimus annum;
sed moror.’ haec audax etiamnum in limine retro
70
vociferans iam tunc impulsa per agmina praeceps
evolat. Oeneae vindex sic ille Dianae
erectus saetis et aduncae fulmine malae,
470
71
72
73
cum premeret Pelopea phalanx, saxa obvia volvens
fractaque perfossis arbusta Acheloia ripis,
iam Telamona solo, iam stratum Ixiona linquens
te, Meleagre, subit: ibi
74
demum cuspide lata
haesit et obnixo ferrum laxavit
75
in armo.
475
talis adhuc trepidum linquit Calydonius heros
concilium infrendens. ipsi ceu regna negentur,
festinatque vias ramumque precantia olivae
abicit, attonitae tectorum e limine summo
aspectant matres, saevoque infanda precantur
480
Oenidae tacitoque simul sub pectore regi.
Nec piger ingenio scelerum fraudisque nefandae
rector eget. iuvenum fidos, lectissima bello
corpora, nunc pretio, nunc ille hortantibus ardens
sollicitat dictis, nocturnaque proelia saevus
485
instruit, et sanctum populis per saecula nomen
legatum insidiis tacitoque invadere ferro—
quid regnis non vile?—cupit, quas quaereret artes,
si fratrem, Fortuna, dares! o caeca nocentum
consilia! o semper timidum scelus! exit in unum
490
plebs ferro iurata caput; ceu castra subire
apparet aut celsum crebri arietis ictibus
76
urbis
inclinare latus: densi sic agmine facto
quinquaginta altis funduntur in ordine portis,
macte animi, tantis dignus qui credens armis!
495
Fert via per dumos propior, qua calle latenti
praecelerant densaeque legunt compendia silvae.
77
78
79
lecta dolis sedes: gemini procul urbe malignis
faucibus urgentur colles, quos umbra superni
80
montis et incurvis claudunt iuga frondea silvis—
500
insidias natura loco caecamque latendi
struxit opem—mediasque arte secat aspera rupes
semita, quam subter campi devexaque latis
arva iacent spatiis, contra importuna crepido,
Oedipodioniae domus alitis; hic fera quondam
505
pallentes erecta genas suffusaque tabo
lumina, concretis infando sanguine plumis
relliquias amplexa virum semesaque nudis
pectoribus stetit ossa premens visuque tremendo
81
conlustrat campos, si quis concurrere dictis
510
hospes inexplicitis aut comminus ire viator
audeat et dirae commercia iungere linguae;
nec mora, quin acuens exsertos protinus ungues
liventesque manus strictosque
82
in vulnera
83
dentes
terribili adplausu circum hospita surgeret ora;
515
et latuere doli, donec de rupe cruenta
heu! simili deprensa viro, cessantibus alis,
tristis inexpletam scopulis adfligeret alvum,
monstrat silva nefas: horrent vicina iuvenci
gramina, damnatis avidum pecus abstinet herbis;
520
non Dryadum placet umbra choris, non commoda sacris
Faunorum, diraeque etiam fugere volucres
prodigiale nemus. tacitis huc gressibus acti
84
85
86
87
deveniunt peritura cohors, hostemque superbum
adnixi iaculis et humi posita arma tenentes
525
exspectant densaque nemus statione coronant.
Coeperat umenti Phoebum subtexere palla
Nox et caeruleam terris infuderat umbram,
ille propinquabat silvis et ab aggere celso
scuta virum galeasque videt rutilare comantis.
530
qua laxant rami nemus adversaque sub umbra
flammeus aeratis lunae tremor errat in armis,
obstipuit visis, ibat tamen; horrida tantum
spicula et inclusum capulo tenus admovet ensem,
ac prior
unde, viri, quidve occultata in armis?
535
non humili terrore rogat, nec reddita
88
contra
vox. fidamque negant suspecta silentia pacem,
ecce autem vasto Chthonii contorta lacerto.
quo duce freta cohors, fuscas intervolat auras
hasta; sed audenti deus et fortuna recessit.
540
per tamen Olenii tegimen suis atraque saetis
terga super laevos umeros vicina emori
effugit et viduo iugulum ferit inrita ligno,
tunc horrere comae sanguisque in corda gelari.
huc ferus atque illuc animum pallentiaque ira
545
ora ferens—nec tanta putat sibi bella parari—:
‘ferte gradum contra campoque erumpite aperto!
quis timor audendi. quae tanta ignavia? solus,
solus in arma voco.’ neque in his mora: quos ubi plures.
quam ratus, innumeris videt excursare latebris,
550
hos prodire
89
iugis, illos e vallibus imis
crescere, nec paucos campo, totumque sub armis
conlucere iter, ut clausas indagine profert
in medium vox prima feras, quae sola medendi
90
91
turbata ratione via est, petit ardua dirae
555
Sphingos et abscisis infringens cautibus lineas
exsuperat iuga dira manus, scopuloque potitus,
unde procul tergo metus et via prona nocendi,
saxum ingens, quod vix plena cervice gementes
vertere humo valeant murisque
92
inferre iuvenci,
560
rupibus evellit; dein toto sanguine nixus
sustinet, immanem quaerens librare ruinam,
qualis in adversos Lapithas erexit inanem
magnanimus cratera Pholus. stupet obvia leto
turba superstantem atque emissi turbine montis
565
obruitur; simul ora virum, simul arma manusque
fractaque commixto sederunt pectora ferro,
quattuor hic adeo disiecti mole sub una
congemuere, fuga tremefactum protinus agmen
excutitur coeptis, neque enim temnenda iacebant
570
funera: fulmineus Dorylas, quem regibus ardens
aequabat virtus, Martisque e semine Theron
terrigenas confisus avos, nec vertere cuiquam
frena secundus Halys, sed tune pedes occubat arvis,
Pentheumque trahens nondum te Phaedimus aequo,
575
Bacche, genus, quorum ut subitis exterrita fatis
agmina turbatam vidit laxare catervam,
quae duo sola manu gestans adelinia monti
fixerat, intorquet iacula et fugientibus addit,
mox in plana libens, nudo ne in pectore tela
580
inciderent, saltu praeceps defertur et orbem,
quem procul oppresso vidit Therone volutum,
corripuit, tergoque et vertice tegmina nota
93
saeptus et hostili propugnans pectora parma
constitit, inde iterum densi glomerantur in unum
585
Ogygidae firmantque gradum; trahit ocius ensem
Bistonium Tydeus, Mavortia munera magni
Oeneos, et partes pariter divisus in omnes
hos obit atque illos ferroque micantia tela
decutit; impediant numero seque ipsa vicissim .
590
arma premunt, nec vis conatibus ulla, sed ipsae
in socios errare manus et corpora turba
involvi prolapsa sua; manet ille ruentes
angustus telis et inexpugnabilis obstat,
non aliter—Getieae si fas est credere Phlegrae—
595
armatum immensus Briarcus stetit aethera contra,
hinc Phoebi pharetras, hinc torvae Pallados anguis,
inde Pelethroniam praefixa cuspide pinum
Martis, at hinc lasso mutata
94
Pyracmone temnens
fulmina, cum toto nequiquam obsessus Olympo
600
tot queritur cessare manus: non segnior ardet
huc illuc clipeum obiectam, seque ipse recedens
circuit, interdum trepidis occurrit et instat
spicula devellens, clipeo quae plurima toto
fixa tremunt armantque virum saepe aspera passum
605
volnera, sed nullum vitae in secreta receptum
nee mortem sperare valet.
95
rotat ipse furentem
Deilochum, comitemque illi iubet ire sub umbras
Phegea sublata minitantem bella securi
Dircaeumque Gyan et Echionium Lycophontem.
610
96
97
iam trepidi sese quaerunt numerantque, nec idem
caedis amor, tantamque dolent rarescere turbam.
Ecce Chromis Tyrii demissus origine Cadmi—
hunc utero quondam Dryope Phoenissa gravato
rapta repente choris onerisque oblita ferebat,
615
dumque trahit prensis taurum tibi cornibus, Euhan,
procidit impulsus nimiis conatibus infans—
tunc audax iaculis et capti pelle leonis
pinea nodosae quassabat robora clavae
increpitans: ‘unusne, viri, tot caedibus unus
620
ibit ovans Argos? vix credet fama reverso!
heus socii, nullaene manus, nulla arma valebunt?
haec regi promissa, Cydon, haec, Lampe, dabamus?’
dum clamat, subit ore cavo Teumesia coruus,
nec prohibent fauces; atque illi voce repleta
625
intercepta natat prompto in sanguine lingua.
stabat adhuc, donec transmissa morte per artus
labitur immorsaque cadens obmutuit hasta.
vos quoque, Thespiadae, cur infitiatus honora
arcuerim
98
fama? fratris moribunda levabat
630
membra solo Periphas—nil indole clarius illa
nec pietate fuit—, laeva marcentia colla
sustentans dextraque latus; singultibus artum
exhaurit thoraca dolor, nec vincla coercent
undantem fletu galeam, eum multa gementi
635
pone gravis curvas perfringit lancea costas.
99
exit et in fratrem, cognataque pectora telo
100
conserit; ille oculos etiamnum
101
in luce natantes
sistit et aspecta germani morte resolvit.
at cui vita recens et adhuc in vulnere vires
640
hos tibi complexus, haec dent ait
oscula nati.
procubuere pares fatis, miserabile votum
mortis, et alterna clauserunt lumina dextra.
Protinus idem ultro iaculo parmaque Menoeten
proterrebat agens trepidis vestigia retro
645
passibus urgentem. donec defecit iniqua
lapsus humo, pariterque manus distraetus in ambas
orat et a iugulo nitentem sustinet hastam:
‘parce per has stellis interlabentibus umbras,
per superos noctemque tuam; sine, tristia Thebis
650
nuntius acta feram vulgique per ora paventis
contempto te rege canam: sic inrita nobis
tela cadant, nullique tuum penetrabile ferro
pectus, et optanti victor reveharis amico.’
dixerat, ille nihil vultu mutatus ‘inanes
655
perdis’ ait ‘lacrimas, et tu, ni fallor, iniquo
pollicitus mea colla duci: nunc arma diemque
proice; quid timidae sequeris compendia vitae?
bella manent.’ simul haec, et crassum sanguine telum
iam redit; ille super dictis infensus amaris
660
prosequitur victos: ‘non haec trieterica vobis
nox patrio de more venit, non orgia Cadmi
cernitis aut avidas Bacchum scelerare parentes,
nebridas et fragiles thyrsos portare putastis
102
103
imbellem ad sonitum maribusque incognita veris
665
foeda Celaenaea committere proelia buxo?
hic aliae caedes, alius furor: ite sub umbras,
o timidi paucique!’ haec intonat; ast tamen illi
membra negant, lassusque ferit praecordia sanguis,
iam sublata manus cassos defertur in ictus,
670
tardatique gradus, clipeum nec sustinet umbo
mutatum
104
spoliis,
105
gelidus cadit imber anhelo
pectore, tum crines ardentiaque ora cruentis
roribus et taetra morientum aspargine manant:
ut leo, qui campis longe custode fugato
675
Massylas depastus oves, ubi sanguine multo
luxuriata fames cervixque et tabe gravatae
consedere iubae, mediis in caedibus adstat
aeger, hians victusque cibis; nec iam amplius irae
crudescunt: tantum vacuis ferit aera malis
680
molliaque eiecta delambit vellera lingua.
Ille etiam Thebas spoliis et sanguine plenus
isset et attonitis sese populoque ducique
ostentasset ovans, ni tu, Tritonia virgo,
flagrantem multaque operis caligine plenum
685
consilio dignata virum: ‘sate gente superbi
Oeneos, absentes cui dudum vincere Thebas
adnuimus, iam pone modum nimiumque secundis
parce deis: huic una fides optanda labori,
fortuna satis usus abi.’ restabat acerbis
690
funeribus socioque gregi non sponte superstes
106
107
Haemonides—ille haec praeviderat. omina doctus
aeris
108
et nulla deceptus ab alite—Maeon,
nec veritus prohibere ducem, sed fata monentem
privavere fide. vita miserandus inerti
695
damnatur; trepido Tydeus immitia mandat:
‘quisquis es Aonidum, quem crastina munere nostro
manibus exemptum mediis Aurora videbit,
haec iubeo perferre duci: cinge aggere portas,
tela nova, fragiles aevo circum inspice muros,
700
praecipue stipare viros densasque memento
multiplicare acies! fumantem hunc aspice late
ense meo campum: tales in bella venimus.’
Haec ait, et meritae pulchrum tibi. Pallas, honorem
sanguinea de strage parat, praedamque iacentem
705
comportat gaudens ingentiaque acta recenset.
quercus erat tenerae iam longum oblita iuventae
aggere camporum medio, quam plurimus ambit
frondibus incurvis et crudo robore cortex.
huic leves galeas perfossaque vulnere crebro
710
inserit arma ferens, huic truncos ictibus enses
subligat et tractas membris spirantibus hastas,
corpora tunc atque arma simul cumulata superstans
incipit—oranti nox et iuga longa resultant—:
‘diva ferox, magni decus ingeniumque parentis,
715
bellipotens, cui torva genis horrore decoro
cassis et asperso crudescit sanguine Gorgon,
nec magis ardentes Mavors hastataque pugnae
impulerit Bellona tubas, huic adnue sacro,
seu Pandionio nostras invisere noctes
109
720
110
111
monte venis, sive Aonia devertis
112
Itone
laeta choris, seu tu Libyco Tritone repexas
lota comas, qua te biiugo temone frementem
intemeratarum volucer rapit axis equarum:
nunc tibi fracta virum spolia informisque dicamus
725
exuvias, at si patriis Parthaonis arvis
inferar et reduci pateat mihi Martia Pleuron,
aurea tunc mediis urbis tibi templa dicabo
collibus, Ionias qua despectare procellas
dulce sit, et flavo tollens ubi vertice pontum
730
turbidus obiectas Achelous Echinadas exit.
hic ego maiorum pugnas vultusque tremendos
magnanimum effingam regum, figamque superbis
arma tholis, quaeque ipse meo quaesita revexi
sanguine, quaeque dabis captis, Tritonia, Thebis
735
centum ibi virgineis votae Calydonides aris
Actaeas tibi rite faces et ab arbore casta
nectent purpureas niveo discrimine vittas,
pervigilemque focis ignem longaeva sacerdos
nutriet, arcanum numquam spretura
113
pudorem.
740
tu bellis, tu pace feres de more frequentes
primitias operum, non indignante Diana.’
dixerat, et dulces iter instaurabat ad Argos.
114
115