View:
By Section
[1] Et quoniam censuimus cultum curamque recte valentium, nunc quemadmodum vitiis aut morbo laborantibus subveniundum sit, praecipiemus: quamquam pars haec exordii paene tota iam exhausta 3 est, cum de medicina maioris pecoris priore libro disputaremus. Quia 4 cum sit fere eadem corporis natura minorum maiorumque quadrupedum, paucae parvaeque morborum et remediorum differentiae possunt inveniri; quae tamen quantulaecunque sunt, non omittentur a nobis.
[2] Si aegrotat universum pecus, ut et ante praecepimus, et nunc, quia remur esse
1
maxime salutare, iterum adseveramus, in hoc casu, quod est remedium praesentissimum, pabula mutemus et aquationes, totiusque regionis alium quaeramus statum caeli, curemusque, si ex calore et aestu concepta pestis invasit, ut opaca rura: si invasit frigore, ut eligantur aprica.
[3] Sed modice ac sine festinatione persequi pecus oportebit, ne imbecillitas eius longis itineribus
2
3
4
5
6
aggravetur: nec tamen in totum pigre ac segniter agere. Nam quemadmodum fessas morbo pecudes vehementer agitare et extendere non convenit, ita conducit mediocriter exercere, et quasi torpentes excitare, nec pati veterno consenescere atque extingui. Cum deinde grex ad locum fuerit perductus,
[4] in lacinias colonis
7
distribuatur. Nam particulatim facilius quam universus convalescit, sive quia ipsius morbi halitus minor est in exiguo numero, seu quia expeditius cura maior adhibetur paucioribus. Haec ergo et reliqua, ne nunc eadem repetamus, quae superiore exordio percensuimus, observare debemus si universae laborabunt: illa, si
8
singulae.
[5] Oves frequentius, quam ullum aliud animal in-festantur
9
scabie: quae fere nascitur, sicut noster memorat poeta, Cum frigidus imber Altius ad vivum persedit, et horrida cano Bruma gelu, vel post tonsuram, si remedium praediciti medicaminis non adhibeas, si aestivum sudorem mari vel flumine non abluas, si tonsum gregem patiaris silvestribus rubis ac spinis sauciari, si stabulo utaris, in quo mulae aut equi aut asini steterunt: praecipue
10
11
12
tamen exiguitas cibi maciem, macies autem scabiem facit.
[6] Haec ubi coepit irrepere, sic intelligitur: vitiosum locum pecudes aut morsu scalpunt, aut cornu vel ungula fundunt, aut arbori adfricant, parietibusve
13
detergent: quod ubi aliquam facientem videris, comprehendere oportebit, et lanam
14
diducere: nam subest aspera cutis, et velut quaedam porrige
15
Cui primo quoque tempore occurrendum est, ne totam progeniem coinquinet, si quidem celeriter cum et alia pecora, tum praecipue oves contagione vexentur.
[7] Sunt autem complura medicamina, quae idcirco enumerabimus, non quia cunctis uti necesse sit, sed quoniam nonnullis regionibus quaedam reperiri
16
nequeunt, ut
17
ex pluribus aliquod inventum remedio sit. Facit autem commode primum ea compositio, quam paulo ante demonstravimus, si ad faecem et amurcam succumque decocti lupini misceas portione aequa detritum album elleborum.
18
Potest etiam scabritiem tollere succus viridis cicutae:
[8] quae verno tempore, cum iam caulem nec adhuc semina facit, decisa confunditur, atque expressus humor eius fictili vase reconditur, duabus urnis liquoris admixto salis torridi semodio. Quod ubi factum est, oblitum vas in stercilino
19
defoditur, ac toto anno fimi vapore concoctum mox promitur,
20
tepefactumque medicamentum illinitur scabrae parti, quae tamen prius aspera testa defricta
21
22
23
24
25
26
27
28
[9] vel pumice redulceratur. Eidem remedio est amurca duabus partibus decocta: item vetus hominis urina testis candentibus inusta. Quidam
29
tamen hanc ipsam
30
subiectis ignibus quinta parte minuunt, admiscentque pari mensura succum viridis cicutae: deinde singulis urnis eius
31
liquaminis
32
singulos fricti salis sextarios
33
infundunt.
[10] Facit etiam sulfuris triti et picis liquidae modus aequalis igne lento
34
coetus. Sed Georgicum carmen affirmat nullam esse praestantiorem medicinam, Quam si quis ferro potuit rescindere summum Ulceris os: alitur vitium, vivitque tegendo. Itaque reserandum est, et ut cetera vulnera, medica-mentis curandum. Subicit deinde aeque prudenter, febricitantibus ovibus de talo vel inter duas ungulas sanguinem emitti
35
oportere:
36
nam plurimum, inquit
37
Profuit incensos aestus avertere, et inter Ima ferire pedis salientem sanguine venam.
[11] Nos etiam sub oculis et de auribus sanguinem de-trahimus. Clodigo
38
quoque dupliciter infestat
39
ovem, sive cum subluvies atque intertrigo in ipso discrimine ungulae nascitur: seu cum idem locus
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
tuberculum habet, cuius media fere parte canino similis extat pilus, eique
51
subest vermiculus.
[13] Tuberculum, cui subest vermiculus, ferro quam cautissime circumsecari oportet, ne, dum amputatur, etiam, quod infra est, animal vulnere-mus: id enim cum sauciatur, venenatam saniem mittit, qua respersum
54
vulnus ita insanabile facit, ut totus pes amputandus sit: sed cum tuberculum diligenter circumcideris, candens sebum vulneri per ardentem tedam instillato.
[14] Ovem pulmonariam similiter ut suem curari convenit, inserta per auriculam, quam veterinarii consiliginem vocant: de ea iam diximus, cum maioris pecoris medicinam traderemus.
55
Sed is
56
morbus aestate plerumque concipitur, si defuit aqua, propter quod vaporibus omni quadrupedi largius bibendi potestas danda est.
[16] Est etiam insanabilis sacer ignis, quam pusulam
63
vocant pastores: ea nisi compescitur intra primam pecudem, quae tali malo correpta est, universum gregem contagione prosternit, si
64
quidem nec medica-mentorum nec ferri remedia patitur. Nam paene ad omnem tactum excandescit: sola tamen fomenta non aspernatur lactis caprini, quod infusum tactu suo velut
65
eblanditur
66
igneam saevitiam, differens magis occidionem gregis, quam prohibens.
[17] Sed Aegyptiae gentis auctor
67
memorabilis
68
Bolus
69
Mendesius, cuius commenta, quae appellantur Graece
χειρόκμητα,
70
sub nomine Democriti falso produntur, censet
71
propter hanc pestem
72
saepius ac diligenter
73
ovium terga perspicere, ut si forte sit in aliqua tale vitium deprehensum, confestim scrobem
74
defodiamus in limine stabuli, et vivam pecudem, quae fuerit pusulosa,
75
resupinam obruamus, patiamurque super
76
obrutam meare totum gregem, quod eo facto morbus propulsetur.
[18] Bilis aestivo tempore non minima
77
pernicies potione depellitur humanae veteris urinae, quae ipsa
78
remedio est etiam pecori arcuato. At si molesta
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
pituita est, cunelae bubulae, vel surculi nepetae silvestris lana involuti naribus inseruntur, versantur-que donec sternuat ovis. Fracta pecudum non aliter quam hominum crura sanantur, involuta lanis oleo atque vino insuccatis, et mox circumdatis ferulis conligata.
[19] Est etiam gravis pernicies herbae sanguinariae, qua si pasta est ovis, toto ventre dis-tenditur, contrahiturque, et spumat et
95
quaedam tenuia
96
taetri odoris excernit.
97
Celeriter sanguinem mitti oportet sub cauda in ea parte quae proxima est clunibus, nec minus in labro superiore vena
98
solvenda est. Suspiriose
99
laborantibus auriculae ferro re-scindendae, mutandaeque regiones; quod in omnibus morbis ac pestibus fieri debere censemus.
[20] Agnis quoque succurrendum est vel febricitantibus, vel aegritudine alia affectis. Qui ubi morbo laborant, admitti ad matres non debent, ne in eas perniciem transferant. Itaque separatim mulgendac sunt oves, et caelestis aqua pari mensura laeti miscenda est, atque ea potio febricitantibus danda. Multi lacte caprino iisdem medentur, quod per corniculum infunditur faucibus.
[21] Est etiam mentigo, quam pastores ostiginem vocant, mortifera lactentibus. Ea plerumque fit, si per imprudentiam
100
pastoris emissi agni vel etiam haedi roscidas herbas
101
102
103
104
105
106
depaverint, quod minime committi oportet. Sed cum id factum
107
est, velut ignis sacer os atque labra foedis ulceribus obsidet.
108
Remedio sunt hyssopus et sal aequis ponderibus contrita.
[22] Nam ea mixtura palatum atque lingua,
109
totumque os perfricatur. Mox ulcera lavantur aceto, et tunc pice liquida cum adipe suilla perlinuntur. Quibusdam placet rubiginis aeneae tertiam
110
partem duabus veteris axungiae portionibus commiscere, tepefactoque uti medicamine. Non nulli folia cupressi trita
111
miscent aquae, et ita perluunt ulcera atque palatum. Castrationis autem ratio iam tradita est. Neque enim alia in agnis, quam in maiore quadrupede servatur.
Res Rustica. Columella. ed. Harrison Boyd Ash, ed. E. S. Forster, ed. Edward H. Heffner. London. 1941-1955.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The Mellon Foundation.