View:
By Section
[1] Feracissima autem semina sunt, non ut veteres auctores crediderunt,4 extrema pars eius,5 quod caput vitis appellant, id est, ultimum et productissimum flagellum; nam in eo quoque falluntur agricolae. Sed erroris est causa prima species et numerus uvarum, qui plerumque conspicitur 6 in 7 productissimo sarmento. Quae res nos decipere non 8 debet; id enim accidit non palmitis ingenita fertilitate, sed loci opportunitate, quia reliquas trunci partes umor omnis et alimentum quod a solo ministratur, transcurrit,
[2] dum ad ultimum perveniat. Naturali enim spiritu omne alimentum virentis quasi quaedam anima per medullam trunci veluti siphonem,
1
quam diabeten vocant mechanici, trahitur in summum; quo cum pervenerit,
2
ibi consistit, atque consumitur. Unde etiam materiae vehementissimae reperiuntur aut
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
[3] in capite vitis aut in crure vicino radicibus. Sed et hae steriles,
13
quae e duro citantur,
14
ac duplici ex causa robustae
15
sunt, quod a fetu vacant, quodque ex proximo terrae integro atque inlibato suco aluntur; et illae fertiles ac firmae, quia e tenero prorepunt, et quidquid, ut supra dixi, ad eas alimenti pervenit, individuum est. Mediae sunt macerrimae, quia transeunti t hinc parte aliqua interceptus,
[4] illinc ad
16
se tractus umor. Non debet igitur ultimum flagellum quasi fecundum observari, etiam si plurimum adferat, siquidem loci ubertate in fructum cogitur; sed id sarmentum quod media vite situm, nec importuna quidem parte deficit, ac numeroso fetu benignitatem suam ostendit. Hic surculus translatus rarius degenerat, quoniam ex deteriore statu meliorem sortitur; sive enim pastinato deponitur, sive trunco inseritur, largioribus satiatur
17
[5] alimentis quam prius, cum esset in egeno. Itaque custodiemus ut e
18
praedictis locis, quos umeros rustici vocant, semina legamus, ea tamen quae attulisse
19
fructum antea
20
animadverterimus.
21
Nam si fetu vacua sint, quamvis laudabilem partem vitis nihil censemus ad feracitatem conferre malleolo. Quare vitiosissima est eorum agricolarum opinio, qui
22
23
24
25
26
27
28
29
30
minimum referre credunt quot
31
uvas sarmentum habuerit, dum et
32
ex vite fertili legatur et non ex duro trunco enatum, quod pampinarium vocant.
[6] Haec autem opinio, quae orta est ex inscientia
33
seminum eligendorum, primum parum fecundas vineas, deinde etiam nimis steriles reddit. Quis enim omnino iam per tam longam seriem annorum agricolae malleolum legenti
34
praecepit ea, quae paulo ante rettulimus? Immo quis non imprudentissimum quemque, et eum qui nihil aliud operis facere valeat, huic negotio delegat? Itaque ex hac consuetudine veniunt imprudentissimi ad rem maxime necessariam, deinde etiam infirmissimi; nam inutilissimus
35
quisque, ut dixi, qui nullum alium laborem ferre queat, huic officio applicatur.
[7] Is porro etiam si quam scientiam eligendi malleoli habet, eam propter infirmitatem dissimulat, ac superponit; et ut numerum, quem vilicus imperavit, explere possit, nihil curiose nihil religiose administrat. Unumque est ei propositum, peragere laboris sui pensum; cum tamen, ut et sciat, et quod sciat
36
exsequatur, hoc solum praeceptum a magistris accipit,
37
ne pampi-
38
39
40
41
42
43
44
nariam virgam deplantet, cetera omnia ut seminibus contribuat.
[8] Nos autem primo
45
rationem secuti, nunc etiam longi temporis experimentum, non aliud semen eligimus, nec frugiferum esse ducimus nisi quod in parte genitali fructum attulerit. Nam illud quidem, quod loco sterili laetum robustumque sine fetu2processit,fallacemfecunditatis imaginem praefert,
46
nec ullam generandi vim possidet.
[9] Id procul dubio verum esse ratio nos admonet, si modo, ut in corporibus nostris propria sunt officia cuiusque membri, sic et frugiferarum
47
stirpium partibus propria munia. Videmus hominibus inspiratam velut aurigam rectricemque membrorum animam, sensusque iniectos
48
ad ea discernanda, quae tactu, quaeque naribus auribusque et oculis indagantur;
49
pedes ad gressum compositos, bracchia ad complexum. Ac ne per omnes vices ministeriorum vagetur insolenter oratio, nihil aures agere valent quod est oculorum, nihil oculi quod
50
aurium; nec generandi quidem data est facultas manibus aut plantis.
[10] Sed quod hominibus ignotum voluit esse genitor universi,
51
ventre protexit, ut divina praedita ratione rerum aeterna
52
opifex, quasi quibusdam secretis corporis in arcano atque operto sacra illa spiritus
53
54
55
56
57
58
59
60
61
elementa cum terrenis primordiis
62
misceret, atque hanc2animantismachinae
63
speciem effingeret.
[11] Hac lege pecudes ac virgulta progenuit; hac vitium genera figuravit, quibus eadem ipsa mater ac parens primum radices velut quaedam fundamenta iecit, ut iis quasi pedibus insisterent.
64
Truncum deinde superposuit velut quandam staturam corporis et habitus; mox ramis diffudit quasi brachiis; tum caules et
65
pampinos elicuit velut palmas, eorumque alios fructu donavit, alios fronde sola vestivit ad protegendos tutandosque partus.
[12] Ex his igitur, ut supra diximus, si non ipsa membra genitalia conceptu atque fetu gravida sed tamquam tegmina et umbracula eorum, quae fructibus vidua sunt, legerimus, umbrae scilicet non vindemiae laboraverimus.
66
Quid ergo est? Cur quamvis non sit e duro pampinus sed e tenero natus, si tamen orbus est, etiam in futurum quasi sterilis damnatur a nobis? Modo enim disputatio nostra colligebat unicuique corporis parti proprium esse attributum officium, quod scilicet ei convenit;
[13] ut malleolo quoque, qui opportuno loco natus est, fecunditatis vis adsit, etiam si interim cesset a partu.
[14] Nec ego abnuerim hoc me instituisse argumentari; sed et illud maxime profiteor, palmitem quamvis frugifera parte enatum, si fructum non attulerit, ne vim quidem
67
68
69
70
71
72
fecunditatis habere. Nec hoc illi sententiae repugnat.
73
Nam et homines quosdam non posse generare, quamvis omni
74
membrorum numero constante, manifestum est; ne sit incredibile, si genitali loco virga nata fructu careat, carituram quoque
75
fetu.
[15] Itaque ut ad consuetudinem agricolarum revertar, eiusmodi surculos, qui nihil attulerint,
76
spadones appellant; quod non facerent, nisi suspicarentur inhabiles frugibus. Quae et ipsa appellatio rationem mihi subiecit non eligendi malleolos quamvis probabili parte vitis enatos, si fructum non tulissent, quamquam et hos ipsos
77
sciam non in totum sterilitate affectos. Nam confiteor pampinarios quoque, cum e duro processerint,
78
tempore anni sequentis adquirere fecunditatem, et ideo in resecem summitti,
[16] ut progenerare possit. Verum eiusmodi partum comperimus non tam ipsius resecis quam materni esse muneris. Nam quia inhaeret stirpi suae, quae est natura ferax, mixtus adhuc parentis elementis,
79
et fecundis
80
partus
81
seminibus ac velut altricis uberibus eductus, paulatim fructum ferre condiscit. At quae citra naturae quandam pubertatem immatura
82
83
84
85
86
87
88
89
90
atque intempestiva planta direpta trunco vel terrae vel etiam stirpi recisae inseritur, quasi puerilis aetas ne ad coitum quidem nedum ad conceptum habilis, vim generandi vel in totum perdit, vel certe minuit.
[17] Quare magnopere censeo in eligendis seminibus adhibere curam, ut e
91
fructuosa parte
92
vitis palmites legamus eos qui futuram fecunditatem iam dato
93
fructu promittunt; nec tamen contenti simus singulis uvis, maximeque probemus eos
94
qui numerosissimis fetibus conspiciuntur. An non
95
opilionem laudabimus ex ea matre subolem propagantem, quae geminos enixa sit; et caprarium summittentem fetus earum pecudum, quae trigemino partu commendantur?Videlicet quia sperat
96
parentum fecunditati responsuram.
[18] Et nos sequemur in vitibus hanc ipsam rationem, tanto quidem magis quod compertum habemus naturali quadam malignitate desciscere interdum quamvis diligenter probata semina; idque nobis poeta velut surdis veritatis inculcet dicendo,
97
Vidi lecta diu, et
98
multo spectata labore Degenerare tamen, ni vis humana quotannis Maxima quaeque manu legeret.Sic omnia fatis In peius ruere, ac retro sublapsa referri.
99
100
101
102
103
104
105
106
Quod non tantum de seminibus leguminum, sed in tota agricolationis ratione
107
dictum esse intellegendum est.
[19] Si modo longi temporis observatione comperimus, quod certe comperimus, eum malleolum, qui quattuor uvas tulerit, deputatum et in terram depositum, a fecunditate materna sic degenerare ut interdum singulis, non numquam etiam binis uvis minus adferat;
[20] in quantum autem censemus defeeturos
108
eos, qui binos aut fere singulos fetus in matre tulerint, cum etiam feracissimi translationem saepe reformident?
109
Itaque huius rationis demonstratorem magis esse me quam inventorem, libenter profiteor, ne quis existimet fraudari maiores nostros laude merita. Nam id ipsum sensisse
110
eos non dubium est, quamvis nullo alio scripto proditum, exceptis quos rettulimus numeros
111
Vergili, et sic
112
tamen ut de seminibus leguminum praecipiatur.
[21] Cur enim aut e duro natam virgam, aut etiam ex fecundo malleolo, quem ipsi probassent, decisam sagittam repudiabant, si nihil interesse ducebant ex quo loco semina legerentur? Num
113
quia vim fecunditatis certis quasi membris inesse non dubitabant, idcirco pampinarium et sagittam velut inutiles ad deponendum prudentissime damnaverunt? Quod si ita est, nihil dubium est multo
114
115
116
117
118
119
120
magis ab his improbatum esse etiam illum palmitem,
[22] qui frugifero loco natus fructum non attulisset. Nam si sagittam, id est superiorem partem malleoli, vituperandam censebant, cum esset eadem pars surculi frugiferi, quanto magis vel ex optima
121
vitis parte natum flagellum, si est sterile, improbatum ab his ratio ipsa declarat? Nisi tamen, quod est absurdum, crediderunt eum
122
translatum et abscissum a sua stirpe, destitutumque materno alimento, frugiferum, qui in
123
ipsa matre nequam fuisset.
124
Atque haec et forsitan pluribus dicta sint
125
quam exigebat ratio veritatis; minus tamen multis quam postulabat prave detorta et inveterata opinio rusticorum.
Res Rustica. Columella. ed. Harrison Boyd Ash, ed. E. S. Forster, ed. Edward H. Heffner. London. 1941-1955.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The Mellon Foundation.