Menaechmvs
Vt hóc utimúr maximé more móro
moléstoque múltum, atque utí quique súnt
optumí, maxumé morem habént hunc:
cliéntes sibi ómnes volúnt esse múltos:
boníne an malí sint, id haúd quaeritánt;
575
res magís quaeritúr quam cliéntum fidés
cuius modí clueat.
si ést pauper átque haud malús, nequam habétur,
sin díves malúst, is cliéns frugi habétur.
quí neque legés neque aequóm bonum usquám colunt,
580
sollícitos patrónos habént.
datúm denegánt quod datum ést, litiúm plení, rapaces
virí, fraudulénti,
qui aut faénore aut periúriis habént rem parátam,
mens est in quo
eís ubi dicitur dies, simul patronis dicitur.
585
quippe qui pro illis loquimur quae male fecerunt
aut ád populum aut ín iure aut ápud aedilem rés est.
sicút me hodie nimis sóllicitum cliens quídam habuit, neque quód volui
agere aút quicum licitumst, ita med attinuit, ita detinuit.
ápud aediles pro eius factis plurumisque pessumisque
590
dixi causam, condiciones tetuli tortas, confragosas:
aut plus aut minus quám opus fuerat dicto dixeram † controversiam, ut
sponsio fierét. quid ille? qui
praedem dedit.
néc magis manufestum ego hominem úmquam ullum teneri vidi:
omnibus male factis testes tres aderant acerrumi.
595
di illum ómnes perdant, íta mihi
hunc hódie corrupít diem,
meque adeo, quí hodie forum
umquam oculis inspexi meis.
diem corrupi óptimum:
iussi adparari prandium,
amica exspectat me, scio.
ubi primum est licitum, ílico
properavi abire de foro.
iratast, credo, nunc mihi;
600
placabit palla quam dedi,
quam hódie uxori ábstuli atque huic détuli Erótio.
hunc hódie corrupít diem,
umquam oculis inspexi meis.
iussi adparari prandium,
ubi primum est licitum, ílico
iratast, credo, nunc mihi;
Penicvlvs
Quid aís?
Matrona
Viro me malo mále nuptam.
Penicvlvs
Satin aúdis quae illic lóquitur?
Matrona
Satis.
Menaechmvs
Sí sapiam, hinc intro ábeam, ubi mi bene sít.
Penicvlvs
Mane: male erit pótius.
Matrona
Ne íllam ecastor faénerato ábstulisti.
Penicvlvs
Síc datur.
Matrona
Clanculum te istaec flagitia facere censebas potis?
605
Menaechmvs
Quid illuc est, uxor, negoti?
Matrona
Men rogas?
Menaechmvs
Vin hunc rogem?
Matrona
Aufer hinc palpationes.
Penicvlvs
Perge tu.
Menaechmvs
Quid tu mihi
tristis es?
Matrona
Te scire oportet.
Penicvlvs
Scit, sed dissimulat malus.
Menaechmvs
Quid negotist?
Matrona
Pallam—
Menaechmvs
Pallam?
Matrona
Quidam pallam—
Penicvlvs
Quid paves?
Menaechmvs
Nil equidem paveo.
610
Penicvlvs
Nisi unum: palla pallorem incutit.
at tu ne clam me comesses prandium. perge in virum.
Menaechmvs
Non taces?
Penicvlvs
Non hercle vero taceo. nutat, ne loquar.
Menaechmvs
Non hercle ego quidem usquam quicquam nuto neque nicto tibi.
Matrona
Ne ego mecastor mulier misera.
Menaechmvs
Qui tu misera es? mi expedi.
Penicvlvs
Nihil hoc confidentius, qui quae vides ea pernegat.
615
Menaechmvs
Per Iovem deosque omnis adiuro, uxor, (satin hoc est tibi?)
me isti non nutasse.
Penicvlvs
Credit iam tibi de isto: illuc redi.
Menaechmvs
Quó ego redeam?
Penicvlvs
Equidem ad phrygionem censeo. ei, pallam refer.
Menaechmvs
Quae istaec palla est?
Penicvlvs
Taceo iam, quando haec rem non meminit suam.
Menaechmvs
Numquis servorum deliquit? num ancillae aut servi tibi
620
responsant? eloquere. impune non erit.
Matrona
Nugas agis.
Menaechmvs
Tristis admodum es. non mi istuc satis placet.
Matrona
Nugas agis.
Menaechmvs
Certe familiarium aliquoi írata es.
Matrona
Nugas agis.
Menaechmvs
Num mihi es irata saltem?
Matrona
Nunc tu non nugas agis.
Menaechmvs
Non edepol deliqui quicquam.
625
Matrona
Em rursum nunc nugas agis.
Menaechmvs
Dic, mea uxor, quid tibi aegre est?
Penicvlvs
Bellus blanditur tibi.
Menaechmvs
Potin ut mihi molestus ne sis? num te appello?
Matrona
Aufer manum.
Penicvlvs
Sic datur. properato absente me comesse prandium,
post ante aedis cum corona me derideto ebrius.
Menaechmvs
Neque edepol ego prandi neque hodie huc intro tetuli pedem.
630
Penicvlvs
Tun negas?
Menaechmvs
Nego hercle vero.
Penicvlvs
Nihil hoc homine audacius.
non ego te modo hic ante aedis cum corona florea
vidi astare? quom negabas mi esse sanum sinciput,
et negabas me novisse, peregrinum aibas esse te?
Menaechmvs
Quin ut dudum divorti abs te, redeo nunc demum domum.
635
Penicvlvs
Novi ego te. non mihi censebas esse, qui te ulciscerer.
omnia hercle uxori dixi.
Menaechmvs
Quid dixisti?
Penicvlvs
Nescio,
eam ipsus roga.
Menaechmvs
Quid hoc est, uxor? quidnam hic narravit tibi?
quid id est? quid taces? quin dicis quid sit?
Matrona
Quasi tu nescias.
palla mi est domo surrepta.
Menaechmvs
Palla surrepta est tibi?
Matrona
Me rogas?
640
Menaechmvs
Pol haud rogem te, si sciam.
Penicvlvs
O hominem malum,
ut dissimulat. non potes celare: rem novit probe.
omnia hercle ego edictavi.
Menaechmvs
Quid id est?
Matrona
Quando nil pudet
neque vis tua voluntate ipse profiteri, audi atque ades.
et quid tristis
sim et quid hic mihi dixerit, faxo scias.
palla mi est domo surrupta.
645
Menaechmvs
Palla surruptast mihi?
Penicvlvs
Viden ut
te scelestus captat? huic surruptast, non tibi.
nam profecto tibi surrupta si esset—salva non foret.
Menaechmvs
Nil mihi tecum est. sed tu quid ais?
Matrona
Palla, inquam, periit domo.
Menaechmvs
Quis eam surrupuit?
Matrona
Pol istuc ille scit qui illam abstulit.
Menaechmvs
Quis is homo est?
650
Matrona
Menaechmus quidam.
Menaechmvs
Edepol factum nequiter.
quis is Menaechmust?
Matrona
Tu istic, inquam.
Menaechmvs
Egone?
Matrona
Tu.
Menaechmvs
Quis arguit?
Matrona
Egomet.
Penicvlvs
Et ego. atque huic amicae detulisti Erotio.
Menaechmvs
Egon dedi?
Matrona
Tu, tu istic, inquam. vin adferri noctuam,
quae
tu tu usque dicat tibi? nam nos iam defessi sumus.
Menaechmvs
Per Iovem deosque omnis adiuro, uxor (satin hoc est tibi?)
655
non dedisse.
Matrona
Immo hercle vero, nos non falsum dicere.
Menaechmvs
Sed ego illam non condonavi, sed sic utendam dedi.
Matrona
Equidem ecastor tuam nec chlamydem do foras nec pallium
cuiquam utendum. mulierem aequom est vestimentum muliebre
dare foras, virum virile. quin refers pallam domum?
660
Menaechmvs
Ego faxo referetur.
Matrona
Ex re tua, ut opinor, feceris;
nam domum numquam introibis, nisi feres pallam simul.
eo domum.
Penicvlvs
Quid mihi futurum est, qui tibi hanc operam dedi?
Matrona
Opera reddetur, quando quid tibi erit surruptum domo.—
Penicvlvs
Id quidem edepol numquam erit, nam nihil est quod perdam domi.
665
cum viro cum uxore di vos perdant. properabo ad forum,
nam ex hac familia me plane éxcidisse intellego.—
Menaechmvs
Male mi uxor sese fecisse censet, quom exclusit foras;
quasi non habeam, quo intromittar, alium meliorem locum.
si tibi displiceo, patiundum: at placuero huic Erotio,
670
quae me non excludet ab se, sed apud se occludet domi.
nunc ibo, orabo ut mihi pallam reddat, quam dudum dedi;
aliam illi redimam meliorem. heus, ecquis hic est ianitor?
aperite atque Erotium aliquis evocate ante ostium.
Menaechmi. T. Maccius Plautus. ed. Friedrich Leo. Berlin. 1895.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The National Endowment for the Humanities.