Chrysalvs
Hunc hóminem decet auro éxpendi, huic décet statuam statui éx auro;
640
nam dúplex hodie facinús feci, duplicíbus spoliis sum adféctus.
érum maiorem méum ut ego hodie lúsi lepide, ut lúdificatust.
cállidum senem cállidis dolis
cómpuli et pérpuli, mi ómnia ut créderet.
núnc amanti ero fílio senis,
645
quícum égo bibo, quícum édo et amo,
régias cópias aúreasque óptuli,
út domo súmeret neú foris quaéreret.
nón mihi istí placent Pármenonés, Syri,
quí duas aut trís minas aúferunt eris.
650
néquius nil ést quam egens cónsili servós, nisi
hábet multipotens péctus:
úbicumque usús siet, péctore expromát suo.
nullús frugi esse pótest homo,
nisi qui ét bene et mále facere tenet.
655
ímprobis cum ímprobus sit, hárpaget fúribus,
fúretur quód queat,
vórsipellem frúgi cónvenit esse hominem,
péctus quoi sapít: bonus sít bonis, malus sít malis;
659660
utcúmque res sit, ita ánimum hábeat.
séd lubet scíre quantum aúrum erus sibi
démpsit et quíd suo réddidit patri.
sí frugi est, Hérculem fécit ex patre:
665
décimam partem eí dedit, síbi novem abstulit.
séd quem quaero óptume eccum óbviam mihi est.
núm qui nummi éxciderúnt, ere, tibi,
quod síc terram optuére?
quid vós maestos tam trístesque esse cónspicor?
non plácet nec temere est étiam. quin mihi réspondetis?
670
Mnesilochvs
Chrýsale, occidi.
Chrysalvs
Fortassis tu auri dempsisti parum?
Mnesilochvs
Quam, malum, parum? immo vero nimio minus multo parum.
Chrysalvs
Quid igitur, stulte?
an tu, quoniam occasio ad eam rem fuit
mea virtute parta, ut quantum velles tantum sumeres,
sic hoc digitulis duobus sumebas primoribus?
675
an nescibas quam eius modi hómini raro tempus se daret?
Mnesilochvs
Erras.
Chrysalvs
At quidem túte errasti, cum parum immersti ampliter.
Mnesilochvs
Pol tu quam nunc med accuses magis, si magis rem noveris.
occidi.
Chrysalvs
Animus iam istoc dicto plus praesagitur mali.
Mnesilochvs
Perii.
680
Chrysalvs
Quid ita?
Mnesilochvs
Quia patri omne cum ramento reddidi.
Chrysalvs
Reddidisti?
Mnesilochvs
Reddidi.
Chrysalvs
Omnene?
Mnesilochvs
Oppido.
Chrysalvs
Occisi sumus.
qui in mentem venit tibi istuc facinus facere tam malum?
Mnesilochvs
Bacchidem atque hunc suspicabar propter crimen, Chrysale,
mi male consuluisse: ob eam rem omne aurum iratus reddidi
meo patri.
685
Chrysalvs
Quid, ubi reddebas aurum, dixisti patri?
Mnesilochvs
Mé id aurum accepisse extemplo ab hospite Archidemide.
Chrysalvs
Em,
istoc dicto dédisti hodie ín cruciatum Chrysalum;
nam úbi me aspiciet, ad carnuficem rapiet continuo senex.
Mnesilochvs
Ego patrem exoravi.
Chrysalvs
Nempe ergo hoc ut faceret quod loquor?
Mnesilochvs
Immo tibi ne noceat neu quid ob eam rem suscenseat;
690
atque aegre impetravi. nunc hoc tibi curandumst, Chrysale.
Chrysalvs
Quid vis curem?
Mnesilochvs
Vt ad senem etiam álteram facias viam.
compara, fabricare finge quod lubet, conglutina,
ut senem hodie doctum docte fallas aurumque auferas.
Chrysalvs
Vix videtur fieri posse.
695
Mnesilochvs
Perge, ac facile ecfeceris.
Chrysalvs
Quam, malum, fácile, quem mendaci prendit manufesto modo?
quem si orem ut mihi nil credat, id non ausit credere.
Mnesilochvs
Immo si audias quae dicta dixit me adversum tibi.
Chrysalvs
Quid dixit?
Mnesilochvs
Si tu illum solem sibi solem esse diceres,
se illum lunam credere esse et noctem qui nunc est dies.
700
Chrysalvs
Emungam hercle hominem probe hodie, ne id nequiquam dixerit.
Mnesilochvs
Nunc quid nos vis facere?
Chrysalvs
Énim nil nisi ut ametis impero.
ceterum quantum lubet me poscitote aurum: ego dabo.
quid mihi refert Chrysalo esse nomen, nisi factis probo?
sed nunc quantillum usust auri tibi, Mnesiloche? dic mihi.
705
Mnesilochvs
Militi nummis ducentis iam usus est pro Bacchide.
Chrysalvs
Ego dabo.
Mnesilochvs
Tum nobis opus est sumptu.
Chrysalvs
Ah, placide volo
unum quidque agamus: hoc ubi egero, tum istuc agam.
de ducentis nummis primum intendam ballistam in senem;
ea ballista si pervortam turrim et propugnacula,
710
recta porta invadam extemplo in oppidum anticum et vetus:
si id capso, geritote amicis vostris aurum corbibus,
sicut animus sperat.
Pistoclervs
Apud test animus noster, Chrysale.
Chrysalvs
Nunc tu abi intro, Pistoclere, ad Bacchidem, atque ecfer cito
Pistoclervs
Quid?
715
Chrysalvs
Stilum, ceram et tabellas, linum.
Pistoclervs
Iam faxo hic erunt.—
Mnesilochvs
Quid nunc es facturus? id mihi dice.
Chrysalvs
Coctumst prandium?
vos duo eritis atque amica tua erit tecum tertia?
Mnesilochvs
Sicut dicis.
Chrysalvs
Pistoclero nulla amica est?
Mnesilochvs
Immo adest.
alteram ille amat sororem, ego alteram, ambas Bacchides.
Chrysalvs
Quid tu loquere?
720
Mnesilochvs
Hoc, ut futuri sumus.
Chrysalvs
Vbist biclinium
vobis stratum?
Mnesilochvs
Quid id exquaeris?
Chrysalvs
Res itast, dici volo.
nescis quid ego acturus sim nec facinus quantum exordiar.
Mnesilochvs
Cedo manum ac subsequere propius me ad fores. intro inspice.
Chrysalvs
Euax, nimis bellus átque ut esse maxume optabam locus.
Pistoclervs
Quae imperavisti. imperatum bene bonis factum ilicost.
Chrysalvs
Quid parasti?
Pistoclervs
Quae parari tu iussisti ómnia.
Chrysalvs
Cape stilum propere et tabellas tu has tibi.
Mnesilochvs
Quid postea?
Chrysalvs
Quod iubebo scribito istic. nam propterea
te volo
scribere, ut pater cognoscat litteras quando legat.
730
scribe.
Mnesilochvs
Quid scribam?
Chrysalvs
Salutem tuo patri verbis tuis.
Pistoclervs
Quid si potius morbum mortem scribat? id erit rectius.
Chrysalvs
Ne interturba.
Mnesilochvs
Iam imperatum in cera inest.
Chrysalvs
Dic quem ad modum.
Mnesilochvs
Mnesilochus salutem dicit suo patri.
Chrysalvs
Adscribe hoc cito:
“Chrysalus mihi usque quaque loquitur nec recte, pater,
735
quia tibi aurum reddidi et quía non te fraudaverim.”
Pistoclervs
Mane dum scribit.
Chrysalvs
Celerem oportet esse amatoris manum.
Pistoclervs
Atque † idem hercle em perdundum magis quam ad scribundumst cito.
Mnesilochvs
Loquere. hoc scriptumst.
Chrysalvs
“Nunc, pater mi, proin tu ab eo ut caveas tibi,
sycophantias componit, aurum ut abs ted auferat;
740
et profecto se ablaturum dixit.” plane adscribito.
Mnesilochvs
Dic modo.
Chrysalvs
“Atque id pollicetur se daturum aurum mihi,
quod dem scortis quodque in lustris comedim congraecem, pater.
sed, pater, vide né tibi hodie verba det: quaeso cave.”
Mnesilochvs
Loquere porro.
745
Chrysalvs
Adscribe dum etiam.
Mnesilochvs
Loquere quid scribam modo.
Chrysalvs
“Sed, pater, quod promisisti mihi, te quaeso ut memineris,
ne illum verberes; verum apud te vinctum adservato domi.”
cedo tu ceram ac linum actutum. age obliga, obsigna cito.
Mnesilochvs
Obsecro, quid istís ad istunc usust conscriptis modum,
ut tibi ne quid credat atque ut vinctum te adservet domi?
750
Chrysalvs
Quia mi ita lubet. potin ut cures te atque ut ne parcas mihi?
mea fiducia ópus conduxi et meo periclo rem gero.
Mnesilochvs
Aequom dicis.
Chrysalvs
Cedo tabellas.
Mnesilochvs
Accipe.
Chrysalvs
Animum advortite.
Mnesiloche et tu, Pistoclere, iam facite in biclinio
cum amica sua uterque accubitum eatis, ita negotiumst,
755
atque ibidem ubi nunc sunt lecti strati potetis cito.
Pistoclervs
Numquid aliud?
Chrysalvs
Hoc, atque etiam: úbi erit accubitum semel,
ne quoquam exsurgatis, donec a me erit signum datum.
Pistoclervs
O imperatorem probum!
Chrysalvs
Iam bis bibisse oportuit.
Mnesilochvs
Fugimus.—
760
Chrysalvs
Vos vostrum curate officium, ego efficiam meum.
Bacchides. T. Maccius Plautus. ed. Friedrich Leo. Berlin. 1895.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The National Endowment for the Humanities.