Search the Perseus Catalog for:

View: By Paragraph

← Previous Next →

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ

ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ.

Ἀκούσατε δὴ ταῦτα οἱ ἐκτρίβοντες εἰς τό πρωί πένητα καἰ ² καταδυναστεύοντες πτωχοὺς ἀπό τῆς γῆς, οἱ λέγοντες Πότε ³ διελεύσεται ὁ μὴν καὶ ἀπεμπολήσομεν, καὶ τὰ σάββατα κοὶ
ἀνοίξομεν θησαυροὺς τοῦ ποιῆσαι μικρὸν μέτρον, καὶ του ⁴ μεγαλῦναι στάθμια, καὶ ποιῆσαι αυγὸν ἄδικον, τοῦ κτᾶσθαι ἐν ἀργυρίω, πτωχοὐς, καὶ παπεινὸν ἀντὶ ὑποδημάτων, καὶ ἀπὸ παντὸς γενήματος ἐμπορευσόμεθα;

Ηρετό τις τῶν Φαρισαίων ποτὲ τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν
⁵ Χριστὸν, ποίαν ἡγοῖτο πρώτην καὶ μεγάλην ἐντολὴν ἐν τῷ νόμῳ, ἀντήκουσε δὲ, ὅτι πρώτη μὲν ἐντολὴ τό “Ἀγαπήσεις ⁶ “ Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ “ὅλης τῆς ἰσχύος σου· δευτέρα δὲ καὶ ἐγγὺς τό Ἀγα- “πήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. ἴδοι δ’ ἄν τις
⁷ καὶ αὐτὸν τὸν θεσπέσιον Παῦλον μονονουχὶ τῆς ἀγάπης ἀπηρτηκότα πᾶν εἶδος ἀρετῆς, μείζονα δὲ αὐτὴν πίστεως ⁸ τε καὶ ἐλπίδος εἰπεῖν θαρρήσαντα, διωμολογηκότα τε σαφῶς, ὡς οὐδὲν εἴη ὁ ταύτην οὐκ ἔχων, κἂν εἰ προθείη τοῖς δεομένοις
τὰ ὑπάρχοντα, κἂν αὐτὸ τοῖς διώκουσι παραδῷ τὸ σῶμα ἵνα καυθῇ. οὐκοῦν πᾶν ὅσον ἐστὶν ἐν ἡμῖν μέγα τε καὶ ἀξιάκουστον, ἔσται δὴ πάντως ἐκ τῆς εἰς Θεόν τε καὶ ⁹ ἀδελφοὺς ἀγάπης. εἰ δὲ δή τις ὅλως τῶν τῆς ἀγάπης ἔξω φέροιτο νόμων, καὶ ἀμέτοχος ὁρῷτο τῶν ἐξ αὐτῆς ἀνθῶν,
αὐτὸς ἀχρεῖος ἔσται παντελῶς, καὶ παντὶ τρόπῳ φαυλότητος νοοῖτ’ ἃν εἰκότως ἐνισχημένος, ὡς ὅπηπερ ἂν ἀνεπιτήδευτον εἴη τὸ ἀγαθὸν, ἐκεῖ δήπου πάντως ἀνθήσει τὸ πλημμελές.

Ορα τοίνυν τοῦ παντὸς λόγου τὴν οἰκονομίαν. προαιτιασάμενος γὰρ ἐπ’ ἀθεότητι τὸν Ἐφραΐμ, ἤτοι τὸν Ἰσραὴλ,
καὶ προσκυνητὴν δαμάλεων ἀποφήνας, καὶ τὴν εἰς τὸν ἕνα ¹⁰ καὶ φύσει Θεὸν ἀγάπην οὐκ ἔχοντα, διάτοι τὸ προσκεῖσθαι φιλεῖν τοῖς ἔργοις τῶν ἰδίων χειρῶν, ἀνόσιον ὄντως προσαποδείκνυσι καὶ εἰς αὐτοὺς ἀδελφοὺς, καὶ τῆς εἰς τὸν πλησίον ἀγάπης ὁλοτρόπως ἠφειδηκότα. ποιεῖται δὲ γενικῶς, καὶ
μάλα σαφῶς, τὸν ἔλεγχον, καὶ ὡς ἐν βραχέσι μὲν ἔτι, πλὴν ἀπαριθμεῖται τὰ ἐγκλήματα. ταύτῃτοί φησιν Ἀκούσατε ταυτα οἱ εκτριβοντες εἰς τὸ πρωὶ πενητα καὶ καταδυναστευοντες πτωχοὺς ἀπὸ τῆς γῆς. ὅμοιον ὡς εἰ λέγοι Πρὸς ὑμᾶς ὁ λόγος, οἷς ἐσπούδασται λίαν τὸ οἱονείπως καὶ ἀπαλείφειν ¹¹
τῆς γῆς τὸν ἀσθενῆ καὶ πένητα καὶ καταδυναστεύειν εἰς τὸ πρώι. οἱ μὲν γὰρ τῆς κατὰ Θεὸν ἐπιεικείας ἐρασταὶ, διαυγαζούσης αὐτοῖς τῆς ἡμέρας ἀναθέρουσι τῷ Θεῷ τὰ χαριστήρια, προσκυνοῦσι, προσεύχονται, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐπαιδὲ ¹² νουμένων παρατρέπουσι τὰς σπουδάς· οἱ δὲ εἰς μόνον ὁρῶντες τὸ καταδυναστεύειν τινὰς, καὶ τοῦ χρῆναι πλεονεκτεῖν ¹³ οὐδὲν εἶναι νομίζοντες τὸ ἰσοστατοῦν, ἔργον ποιοῦνται περισπούδαστον τὸ εὐθὺς ἀρχομένης ἠοῦς εὐνῆς ἀναθρώσκειν, καὶ πρὸς τὴν αὐτοῖς συνήθη βαδίζειν φαυλότητα, καὶ οὓς
ἃν δύναιντο πλεονεκτεῖν, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ ὑπερχομένην ὅλως αὐτοῖς τὴν νύκτα καὶ μέλλουσαν αἰτιώμενοι, ὅτι μὴ δίδωσι καιρὸν αὐτοῖς τὸν ἀποχρώντως ἔχοντα πρὸς πλεονεξίαν. οὗτοί φασι Πότε διελεύσεται ὁ μὴν καὶ ἀπεμπολήσομεν; δεδανεικότων δὲ αὕτη καὶ ἐκβραχυπλούτων εὐχὴ,
αἰσχρῶν καὶ ῥυποκονδύλων, οἳ τὸ τοῦ μηνὸς ἀεὶ διψῶσι ¹⁴ πέρας, ἵνα καὶ σμικρὸν ἐπὶ σμικρῷ συλλέγοντες, ἁδροτέρας ποιοῖντο τὰς ἑαυτῶν ἐμπολὰς, καὶ τόκους ἐπὶ τόκοις ἀνοσίως ἐρανιζόμενοι καταθλίβουσι τοὺς ἀσθενεστέρους, καίτοι τοῦ ¹⁵ νόμου λέγοντος ἐναργῶς “Ἐὰν δὲ ἀργύριον ἐκδανείσῃς τῷ
“πλησίον, οὐκ ἔσῃ αὐτὸν κατεπείγων, οὐκ ἐπιθήσεις αὐτῷ “τόκον. ἀλλ’ οἱ μέν φασι Πότε διελεύσεται ὁ μὴν καὶ ἐμπολήσομεν; οἱ δὲ ταῖς ἴσαις, ἢ καὶ ἔτι χείροσιν ἀῤῥωστίαις ἐνισχημένοι, καὶ λημμάτων αἰσχρῶν ἡττώμενοι, φασὶ πάλιν ¹⁶ Πότε διελεύσεται τὰ σάββατα κ καὶ ἀνοίξομεν θησαυροὺς, τᾶι ποιησαι μικρὸν μετρον καὶ τοῦ μεγαλῦναι στάθμια καὶ ποιησαι ζυγὸν ἄδικον; καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν, ἢ ποίων σαββάτων ζητοῦσι πάροδον ἵνα καὶ ἀνοίξειαν θησαυροὺς καὶ μικρὸν ποιήσειαν μετρον, μεγαλύνωσι τε τὰ στάθμια, εἰπεῖν ἀναγκαῖον.

¹⁷

Γέγραπται τοίνυν ἐν τῷ Δευτερονομίῳ “Δι’ ἑπτὰ ἐτῶν
“ποιήσεις ἄφεσιν, καὶ οὕτως τὸ πρόσταγμα τῆς ἀφέσεως· “ἀφήσεις πᾶν χρέος ἴδιον ὃ ὀφείλει σοι ὁ πλησίον, καὶ ¹⁸ “τὸν ἀδελφόν σου οὐκ ἀπαιτήσεις, ὅτι ἐπικέκληται ἄφεσις ¹⁹ “κυρίῳ τῷ Θεῷ σου. τὸν ἀλλότριον ἀπαιτήσεις ὅσα ἐάν “σοι παρ’ αὐτῷ ἦ· τῷ ἀδελφῷ σου ἄφεσιν ποιήσεις τοῦ “χρέους σου.’’ καὶ μεθ’ ἕτερα πάλιν “Ἐὰν δὲ γένηται ἐν ²⁰
“σοὶ ἐνδεὴς ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου ἐν μιᾷ τῶν πόλεων σου ἐν “ τῇ γῇ ἢν Κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι, οὐκ ἀποστρέψεις “τὴν καρδίαν σου, οὐδ’ οὐ μὴ συσφίγξῃς τὴν χεῖρά σου “ἀπὸ τοῦ ἀδελφοῦ σου τοῦ ἐπιδεομένου· ἀνοίγων ἀνοίξεις “τὰς χεῖράς σου αὐτῷ, δάνειον δανειεῖς αὐτῷ ὅσα ἂν ἐπιδέηται
“καὶ καθ’ ὅσον ὑστερεῖται.” προσπαρεγγυᾷ δὲ λέγων “Πρό- ²¹ “σεχε σεαυτῷ μὴ γένηται ῥῆμα κρυπτὸν ἐν τῇ καρδίᾳ σου “ἀνόμημα, λέγων Ἐγγίζει τὸ ἔτος τὸ ἕβδομον, ἔτος τῆς “ἀφέσεως, καὶ πονηρεύσεται ὁ ὀφθαλμός σου τῷ ἀδελφῷ “σου τῷ ἐπιδεομένῳ, καὶ οὐ δῷς αὐτῷ, καὶ βοήσεται
“κατὰ σοῦ πρὸς κύριον, καὶ ἔσται σοι ἁμαρτία μεγάλη. τοῦ νόμου τοίνυν χρεῶν ἀποκοπὰς ποιεῖσθαι προστεταχότος, ²² οἱονεὶ σαββατιζόντων ἐτῶν· ἐν ἑβδόμῳ γὰρ ἔτει πληροῦσθαι προστέταχεν· εἶτα προυπομιμνήσκοντος μὴ δεῖν πονηρεύεσθαι, διακιχρᾶν δὲ μᾶλλον τοῖς δεομένοις, κἂν εἰ μὴ φαίνοιτο
μακρὰν τὸ τῆς ἀφέσεως ἔτος, οἱ πολλοὺς καὶ ἀμφιλαφεῖς ἔχοντες θησαυροὺς, τὴν χεῖρα συστέλλοντες, τὰ τῶν ἐτῶν σάββατα περιμένειν ἐσπούδαζον ἐπὶ θύραις ὄντα λοιπὸν, εἶθ’ οὕτως ἐδάνειζον, ἵνα μὴ τοῖς τῆς ἀφέσεως χρόνοις ὑπενεχθείη τὸ ὀφείλημα. οὗτοί φασι Πότε διελεύσεται τὰ σάββατα;
δῆλον δὲ ὅτι τὰ ἐξ ἐτῶν· καὶ ἀνοίξομεν θησαυρούς. καὶ ²³ οὐ μέχρι τούτου τὸ δυσσέβημα, ἀλλὰ γὰρ καὶ ταῖς τῶν ἀθλίως πεπραχότων πτωχείαις ἀφιλαλλήλως ἐπιθρώσκοντες, ²⁴ μικροῖς μὲν ἐποιοῦντο μέτροις τὴν δόσιν, ἀντεκομίζοντο δὲ σταθμίοις οὐκ ἴσοις, ἀλλὰ τοῖς ἔτι μείζοσι, καὶ πολὺ τῶν πρώτων διαβριθεστέροις, καίτοι Θεοῦ λέγοντος διὰ τοῦ ²⁵ πανσόφου Μωυσέως τό “Οὐκ ἔσται ἐν τῶ μαρσίπῳ σου “στάθμιον καὶ στάθμιον μέγα καὶ μικρόν· οὐκ ἔσται ἐν τῇ
²⁶ “οἰκίᾳ σου μέτρον καὶ μέτρον μέγα καὶ μικρόν. στάθμιον “ἀληθινὸν καὶ δίκαιον ἔσται σοι καὶ μέτρον ἀληθινὸν καὶ δίκαιον ἔσται σοι· ἵνα πολυήμερος γένη ἐπὶ τῆς γῆς ἧς “κύριος ὁ Θεός σου δίδωσί σοι ἐν κλήρῳ, ὅτι βδέλυγμα “Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου πᾶς ποιῶν τοῦτο, πᾶς ποιῶν ἄδικον.”
ἀλλ’ οὐδεὶς ἐκείνοις τῆς δικαιοσύνης ὁ λόγος· εἰς μόνην δὲ βλέποντες τὴν φιλοκέρδειαν, ἐξέτριβον πένητας, μονονουχὶ κατακτώμενοι τοὺς ἀθλίους, καὶ ἐν ὑποδημάτων ποιούμενοι ²⁷ τάξει· “Νομαὶ γὰρ πλουσίων πτωχοὶ,” κατὰ τὸ γεγραμ- ²⁸ μένον. ἀλλ’ ὀνίνησιν ἡμᾶς οὐ μετρίως ὁ Παροιμιαστὴς λέγων
²⁹ “Καρδία δὲ ἀνδρὸς λογιζέσθω δίκαια, ἵνα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ³⁰ “κατευθύνηται τὰ διαβήματα αὐτοῦ. ἐνώπιον γάρ εἰσι τῶν “τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμῶν ὁδοὶ ἀνδρὸς, εἰς δὲ πάσας τὰς τρο- “χιὰς αὐτοῦ σκοπεύει.” ὡς οὖν ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν καθ’ ἡμᾶς ἕκαστα περιαθροῦντος ἰσχνῶς, ὀρθὰς ποιεῖσθαι
³¹ τὰς τροχίας ἀναγκαῖον τοῖς γε ἀληθῶς ἀγαθοῖς καὶ ἐχέφροσι, καὶ οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ ἰσορροποῦν τῆς τε εἰς Θεὸν καὶ τῆς ³² εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπης. καὶ ἡ μὲν εἰς Θεὸν ἀγάπη τὸ γνήσιον εἰς πίστιν, καὶ τὸ ἀπαράφθορον ἔχει· ἡ δέ γε εἰς ἀδελφοὺς τῆς δικαιοσύνης ἀνῆπται τὰ αὐχήματα. καὶ γάρ ἐστιν ἀληθὲς
³³ ὅτι “Ἡ ἀγάπη τῷ πλησίον κακὸν οὐκ ἐργάζεται.” χρῆναι δέ φημι τοὺς εὐδοκιμεῖν ᾑρημένους, καὶ ἐννομωτάτην ³⁴ ἔχοντας ζωὴν, ἐνδύσασθαι μὲν “σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, κατευμεγεθεῖν ³⁵ δὲ σφόδρα τῆς ἐπαράτου φιλοκερδείας, καὶ κοινὰ τοῖς δεομένοις προθεῖναι τὰ ὄντα. τηρήσας γὰρ οὕτως τῆς ἀγάπης τὸν νόμον, λαμπρός τε ἔσται καὶ ἀξιοζήλωτος παρά ³⁶
τε Θεῷ καὶ ἀνθρώποις. γέγραπται γὰρ ὅτι “ Ἐσκόρπισεν, ³⁷ “ἔδωκεν τοῖς πένησιν, ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν “ αἰῶνα τοῦ αἰῶνος.”

Ὀμνύει Κύριος καθ᾿ ὑπερηφανίας Ἰακώβ Εἰ ἐπιλησθήσεται εἰς ³⁸ νικος πάντα τὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ ἐμ τούτοις οὐ ταραχθησεται ³⁹
ἡ γῆ, καὶ πενθήσει πᾶς ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ, καὶ ἀναβήσεται ὡς ποταμὸς συντέλεια, καὶ καταβήσεται ὡς πταμὸς Αἰγύπτου.

Ὑπεροψίας ἔγκλημα ποιεῖται Θεὸς τοῖς ἐξ Ἰακὼβ, τὸ ⁴⁰ θείων μὲν ἀφειδῆσαι νόμων καὶ δεσποτικῶν θελημάτων
ἀλογῆσαι παντελῶς, πατῆσαι δὲ καὶ αὐτὴν τὴν εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπην. ὄμνυσι τοίνυν καθ᾿ ὑπερηφανίας Ἰακώβ. καὶ που φαμὲν ὅρκιον ποιεῖσθαι τὸν τῶν ὅλων Θεὸν τήν τινων ὑπεροψίαν· ὄμνυσι δὲ κατ’ αὐτῆς, τουτέστι καθορίζων αὐτῆς τὴν ἀξίαν δίκην. τί δὲ δὴ καὶ ὄμνυσιν ὅλως; ὡς οὐκ ἂν ἔτι
παραδράμοι τὰ ἐγκλήματα, καὶ μέχρι τέλους ἀνέξεται. τοῦτο γὰρ οἶμαι τὸ εἰς νῖκος ἐστὶ, τὸ μέχρι παντὸς καὶ εἰς ἀπονίκησιν ⁴¹ τρέχον. εἶτά φησιν, ὅτι λήθης ἀνῃρημένης τῆς ἐπί γε φημὶ τοῖς ἀνοσίοις αὐτῶν πλημμελήμασι, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο θορύβου μὲν ἔμπλεως ἡ γῆ, καταθεόντων αὐτὴν τῶν
ἐχθρῶν, αὐτοὶ δὲ πενθήσουσι δεινήν τε καὶ δυσδιάφυκτον ⁴² ἀνατλάντες συμφοράν; καὶ τίς αὕτη πάλιν; ἀναβιβασθήσεται γὰρ ἐπ’ αὐτοὺς συντέλειά φησιν ὡς ποταμὸς Αἰγύπτου, πάντα κατακαλύπτων, καὶ πολλοῖς καὶ ἀμάχοις ῥεύμασιν ὅλην ἐπικλύζων τῆς Σαμαρείας τὴν γῆν· καταβήσεται δὲ ⁴³ καὶ ὁμοίως πάντα κατασύρων τὰ παρεμπίπτοντα, καὶ οὐ.
δενὸς τὸ σύμπαν φειδόμενος. ἀνεβη γὰρ ἐπ’ αὐτοὺς ὁ Σεναχηρεὶμ μυριάνδροις στρατιαῖς, οἷά τις ποταμὸς καταπλημμυρῶν τῆς γῆς, καὶ ὑφ’ ἑαυτῷ τὰ πάντα ποιούμενος· ἀπέβη δὲ πάλιν εἰς τὴν ἑαυτοῦ, πλείστην τε ὅσην καὶ ἀναρίθμητον αἰχμαλωσίαν ἐπισυρόμενος.

ὅταν τοίνυν καταφρονῶμεν Θεοῦ, αὐτοὶ καθ’ ἑαυτῶν τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις εὑρήσομεν, ὡς ἐν θορύβῳ γενέσθαι καὶ ⁴⁴ λύπαις τρόπον τινὰ διαρπαζομένους παρ’ αὐτῶν καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ὑποπίπτοντας εἰς δουλοπρεπῆ θητείαν. ἔσονται γὰρ καθ’ ἡμῶν ὡς ἄμαχον ὕδωρ κατασῦρον εἰς ὄλεθρον καὶ
⁴⁵ καταποντίζον εἰς ἀπώλειαν. “Ποταμοὶ δὲ ἡμᾶς οὐ συγ- ⁴⁶ “κλείσουσι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὔτε μὴν “καταπίεται “βυθὸς, ἀλλ’ οὐδ’ ἃν καταποντίσαι καταιγὶς” εὐαρεστεῖν ἐθέλοντας τῷ Θεῷ. τότε γὰρ δὴ τότε τὰς τῶν δαιμονίων πλεονεξίας ἀνδρωδῶς ἐκδύναντες, καὶ τῆς ἐκείνων σκαιότητος
⁴⁷ ὀλίγα κομιδῆ φροντίσαντες, χαίροντες ἐροῦμεν “Εἰ μὴ ὅτι “Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, εἰπάτω δὴ Ἰσραὴλ, εἰ μὴ ὅτι “ἦν ἐν ἡμῖν, ἐν τῷ ἐπαναστῆναι ἀνθρώπους ἐφ’ ἡμᾶς, ἄρα ⁴⁸ “ζῶντας ἂν κατέπιον ἡμᾶς·” καὶ πάλιν “Χείμαῤῥον διῆλθεν “ἡ ψυχὴ ἡμῶν· ἄρα διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν τὸ ὕδωρ τὸ
“ἀνυπόστατον.” εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἀνυπόστατον καὶ ταῖς ἡμετέραις διανοίαις ἀνανταγώνιστον τῆς διαβολικῆς ἐπηρείας ⁴⁹ τὸ ὕδωρ, τουτέστιν, ὁ διὰ παθῶν ἐπικλυσμὸς, ἀλλ’ ἐν Χριστῷ δυνησόμεθα. παρελευσόμεθα γὰρ οἷά τινα χείμαῤῥον τῆς ἐκείνου δυστροπίας τὴν ἔφοδον.

Καὶ ἔσται ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ λέγει Κύριος ὁ Θεός, καὶ δύσεται ⁵⁰
ὁ ἥλιος μεσημβρίας, καὶ συσκοτάσει ἐπὶ τῆς γῆς ἐν ἡμέρᾳ τὸ ⁵¹ φῶς· καὶ μεταστρέψω τὰς ἑορτὰς ὑμῶν εἰς πένθος, καὶ πάσας ⁵² τὰς ᾡδὰς ὑμῶν εἰς θρῆνον, καὶ ἀναβιβῶ ἐπὶ πᾶσαν ὀσφῦν σάκκον, καὶ ἐπὶ πᾶσαν κεφαλὴν φαλάκρωμα, καὶ θήσομαι τὸν Ἰακὼβ ὡς πένθος ἀγαπητοῦ, καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ ὡς ἡμέραν
ὀδύνης.

Διττὴν ὠδίνει ταυτὶ τὴν διάνοιαν. ἔθος γὰρ ἀείπως τοῖς ἁγίοις προφήταις ἐπὶ τέλει μάλιστα τῶν ἰδίων λόγων μεμνῆσθαι ⁵³ Χριστοῦ, καὶ τοῦ κατ’ αὐτὸν μυστηρίου ποιεῖσθαι τὴν ἀφήγησιν, ἀσαφείαις ἔτι κατεσκιασμένην. φέρε τοίνυν,
ἐπ’ ἄμφω βλέποντες, τὰ εἰκότα λέγωμεν. ἐκθησόμεθα δὲ πρῶτον τὰ τοῖς εἰρημένοις ἀκόλουθα, εἶθ’ οὕτως εἰς ἐξήγησιν τὴν περὶ Χριστοῦ τὸν τῶν εἰρημένων μεθαρμόσομεν νοῦν. κατ’ ἐκείνην δὴ οὖν τὴν ἡμέραν, καθ’ ἢν ἂν ἡ συντέλεια κατὰ ⁵⁴ πάσης τῆς Σαμαρειτῶν οἰχήσεται γῆς ὡς Αἰγύπτου ποταμὸς,
ἁπάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν οἰκούντων αὐτὴν δεινὸς καὶ ⁵⁵ βαθὺς κατασκεδασθήσεται σκότος, καταδυομένου τρόπον τινὰ τοῦ ἡλίου, καὶ τοῦτο μεσημβριας. καὶ οὐ δήπου φαμὲν, ὅτι κατέδυ κατὰ τὸ ἀληθὲς τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, ἀλλὰ γέγονεν ὡς σκότος τοῖς τὴν Σαμάρειαν οἰκοῦσιν ἡ ἐκ τοῦ πολεμοῦ συμφορά.
καταθολοῖ γὰρ τὸν νοῦν πολλὴ καὶ ὑπερμεγέθης, ⁵⁶ ὅταν αἴρηται, λύπη, καὶ σκοτίζει καρδίαν τὰ παρ’ ἐλπίδα τε καὶ ἀδοκήτως συμβαίνοντα, καὶ τῶν σκυθρωπῶν ἡ δριμύτης ἀχλὺν οἷά τινα καὶ ὁμίχλην ταῖς τῶν παθόντων καρδίαις ⁵⁷ ἐνεργάζεται.

Οὐκοῦν ὄψονται σκότος, φησὶ, κἂν εἰ μεσημβρίζοι τυχὸν
ὁ ἥλιος. οἱ δὲ δὴ πάλαι λαμπρῶς ἑορτάζοντες, χορδαῖς τε καὶ λύραις καὶ τοῖς τῶν ᾀσμάτων λιγυρωτέροις ἀεὶ προσχρώμενοι, τῶν μὲν τοιούτων ἀφέξονται σπουδασμάτων, κατοιμώξουσι δὲ μᾶλλον, καὶ μελέτην ποιήσονται τας εἰς θρῆνον ᾠδας, καὶ τὸ τῶν πενθούντων ἀναλήψονται σχῆμα,
σάκκον τέ φημι καὶ φαλάκρωμα. ἀτιμπτοιὸν δὲ σφόδρα καταψιλοῦσθαι τὴν κεφαλήν. καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Ἰὼβ ⁵⁸ ἀπεκείρατο τὴν κόμην τῶν τέκνων ἀπολωλότων. ποιήσομαι ⁵⁹ δέ φησι τὸν Ἰακὼβ ὡς πένθος ἀγαπητου, τουτεστιν, οὕτως ἐπ’ αὐτῷ στυγνάσουσιν οἱ ἰδόντες αὐτὸν, ὡσανεὶ καὶ μητὴρ
ἣ πατὴρ ἐφ’ ἑνὶ καὶ ἀγαπητῷ κειμένῳ τέκνῳ· καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ δὲ εἰς ἡμέραν ὀδύνης, τουτέστιν, οἱ ἐκ γειτόνων Ἰούδας καὶ Βενιαμὶν, οἱ ὁμοῦ τῷ Ἐφραῒμ εἰδώλοις λελατρευκοτες, καὶ μετ’ αὐτοῦ γεγονότες κατὰ τοῦτον δηλονότι τὸν τρόπον, ὡς ἠμέραν ἔχοντες ὀδύνης, καὶ ὡς ἐν ὠδῖσι γεγονότες εὐρεθήσονται· ⁶⁰ ἐν ὠδῖσι δέ φημι ταῖς ἐκ δειμάτων καὶ λύπης καὶ πόνων. καταδῃώσας γὰρ τὴν Σαμάρειαν ὁ Σεναχηρεὶμ, ⁶¹ πάσας εἷλεν αὐτῶν τὰς πόλεις. εἶτα πέμπει Ῥαψάκην ἐκ ⁶² Λάχεις εἰς Ἱερουσαλὴμ, ὃς ἐπηπείλησε τὰ δεινὰ τοῖς ἐν τῷ τείχει. συνέθραυσε δὲ οὕτως εἰς ἀκηδίαν τοὺς ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις,
ὡς αὐτίκα δὴ μάλα τοῖς ἐν Σαμαρείᾳ συνδιόλλυσθαι προσδοκᾶν. τότε δὴ τότε βαρυθυμήσας ἄγαν καὶ ὁ βασιλεὺς Ἐζεκίας, πέμπει τινὰ πρὸς τὸν προφήτην Ἡσαῒαν ⁶³ λέγων “Ἡμέρα θλίψεως καὶ ὀνειδισμοῦ καὶ ἐλεγμοῦ καὶ ⁶⁴ “ὀργῆς ἡ σήμερον ἡμέρα, ὅτι ἥκει ἡ ὠδῖν’ τῇ τικτούσῃ, ⁶⁵ “ἰσχὺν δὲ οὐκ ἔχει τοῦ τεκεῖν.” οὐκοῦν ἡμέραν ὀδύνης τοὺς ὡς ἐξ ὠδῖνος πόνους καὶ βαρυθυμίας φησί. γεγόνασι τοίνυν ἐν ἡμερᾳ ὀδύνης, ἀπολέσθαι προσδοκήσαντες οἱ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις,
οἱ μετὰ τοῦ Ἐφραῒμ γεγονότες κατά γε φημὶ τὸν τῆς εἰδωλολατρείας τρόπον.

Kαὶ ταυτὶ μὲν ἔφην ὡς ἐοικότα τε καὶ πρέποντα τοῖς τοτηνικάδε παροτρύνουσιν ἐφ’ ἑαυτοῖς τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην. ἐφαρμόσαι δ’ ἄν τις οὐδὲν ἧττον αὐτὰ καὶ τοῖς εἰς
αὐτὸν δεδυσσεβηκόσι τὸν Ἐμμανουὴλ, κατὰ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως ⁶⁶ χρόνον. αὐτοὶ γάρ εἰσιν “οἱ ἐκτρίβοντες εἰς τὸ ⁶⁷ “πρωῒ πένητα, πένητα, ” τουτέστιν, οἱ ἀποσπουδάζοντες μὲν ἐννόμως ἑλέσθαι βιοῦν, ἐφ’ ἑτέρῳ δὲ οὐδενὶ προιόντες που τάχα, ἢ τὸ καταφθεῖραι τὸ δίκαιον, καὶ δι’ οὐδενὸς ποιεῖσθαι
τολμᾶν τὸ ταῖς θείαις ἐντολαῖς εὖ μάλα διωρισμένον καὶ πλεονεκτεῖν ἀσχέτως οὓς ἂν ἕλοιντο τῶν ἀσθενεστέρων. αὐτοὶ δ’ ἂν εἶεν οἱ “λέγοντες Πότε διελεύσεται ὁ μὴν, καὶ ⁶⁸ “ἐμπολήσαιμεν· καὶ τὰ σάββατα καὶ ἀνοίξομεν θησαυροὺς ⁶⁹ “τοῦ ποιῆσαι μικρὸν μέτρον καὶ τοῦ μεγαλῦναι στάθμιον
“καὶ ποιῆσαι ζυγὸν ἄδικον.” ὅτι γὰρ ἐρασιχρήματοί τε καὶ αἰσχροκερδεῖς ἦσαν ἄγαν οἱ γραμματεῖς τε καὶ οἱ Φαρισαῖοι, κατὰ πολλοὺς ἂν εἰδείημεν τρόπους, τοῖς εὐαγγελικοῖς συγγράμμασι τὸν νοῦν ἐπερείδοντες. ἀμείνους μὲν γὰρ ὁρᾶσθαι λημμάτων αἰσχρῶν, καὶ φιλοκερδίας ἁπάσης ἀπηλλάχθαι
φιλεῖν τῆς κατὰ Θεὸν ἐπιεικείας τοὺς ἐραστὰς συνεβούλευεν ὁ Χριστὸς, προὔτρεπε δὲ καὶ ἐπὶ τὸ ἔτι μεῖζον ἰέναι, καὶ τοῖς δεομένοις ἐπαρκεῖν καὶ διανέμειν τὰ ὄντα. ἀλλὰ τί φησὶν ὁ Εὐαγγελιστής; “Ἤκουον δὲ ταῦτα καὶ οἱ γραμματεῖς καὶ ⁷⁰ “οἱ Φαρισαῖοι φιλάργυροι ὄντες, καὶ ἐξεμυκτήριζον αὐτόν.” ⁷¹⁷²⁷³ οὐκοῦν καὶ περὶ αὐτῶν εἰκότως ἃν λέγοιτο “ Ὀμνύνει κύριος “καθ’ ὑπερηφανίας Ἰακὼβ εἰ ἐπιλησθήσεται εἰς νῖκος τὰ “ἔργα ὑμῶν.” ὑπεροψία γὰρ ἀληθῶς, τὸ καὶ θείων αὐτοὺς ἀλογῆσαι νόμων, καὶ τὸ ἔτι τούτου φορτικώτερον, καὶ αὐτῷ λοιπὸν ἐμπαροινῆσαι τῷ Χριστῷ. ταύτῃτοι λοιπὸν οὐδὲ εἰς
⁷⁴ λήθην αὐτῶν ἀποδημήσει τὰ πλημμελήματα· συντέλεια δὲ ὥσπερ ἐπαναβέβηκεν ἐπ’ αὐτοὺς, καὶ ὡς πλημμυρῶν ποταμὸς ⁷⁵ ὁ Ῥωμαίων πόλεμος. ἐπειδὴ δὲ σταυρῷ παρέδοσαν τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην, ἔδυ μὲν ὁ ἥλιος ἐπ’ αὐτοὺς, συνεσκότασε ⁷⁶ δὲ καὶ τὸ φῶς. γέγονε γὰρ σκότος ἀπὸ ὥρας ἕκτης ἕως
“ὥρας ἐννάτης.” καὶ τοῦτο τοῖς Ἰουδαίοις τὸ σημεῖον ἦν ἐναργὲς τοῦ κατασκοτισθῆναι νοητῶς τὰς τῶν σταυρωσάν- ⁷⁷ τῶν ψυχάς. “Πάρωσις γὰρ ἀπὸ μέρους γέγονε τῷ Ἰσραήλ· ⁷⁸ καὶ ὡς ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος “Ἄχρι σήμερον ἡνίκα “ἀναγινώσκηται Μωυσῆς, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν
“κεῖται.” ἐπηρᾶτο δὲ αὐτοῖς καὶ ὁ μακάριος Δαυεὶδ, ἐκ φιλοθεΐας ⁷⁹ οὕτω λέγων “Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ ⁸⁰ “μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διαπαντὸς σύγκαμψον.’ ὅτι δὲ καὶ τεθρηνήκασι μετατιθέντες ὥσπερ τὰς ἑορτὰς εἰς κατήφειαν, σαφὲς ἃν γένοιτο καὶ αὐτοῦ λέγοντος τοῦ Χριστοῦ
ταῖς κλαιούσαις ἐπ’ αὐτῷ γυναιξὶν ἀποφερομένῳ λοιπὸν ἐπὶ ⁸¹ τὸν σταυμόν “Θυγατέρες Ἱερουσαλὴμ, μὴ κλαίετε ἐπ’ ἐμὲ, “κλαίετε δὲ ἐφ’ ὑμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ὑμῶν.’ τεθρηνήκασι γὰρ τῇ τε πόλει καὶ αὐτῷ τῷ θείῳ συνδιολλύμεναι ναῷ, καὶ καταπιμπράντων τὰ πάντα Ῥωμαίων. θήσομαι τοίνυν φησὶν
⁸² αὐτόν· δῆλον δὲ ὅτι τὸν Ἐμμανουήλ· ὡς πένθος ἀγαπητοῦ ⁸³ καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ ὡς ἡμεραν ὀδύνης. σταυρωθέντα γὰρ τὸν Ἰησοῦν ἐπένθησαν οἱ πεπιστευκότες, γύναια δὲ κατοιμώζοντα μακρόθεν εἱστήκει, Μαριά τε ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία πάλιν ⁸⁴ ἢ Ἰακώβου καί τινες δὲ ἕτεραι σὺν αὐταῖς· καὶ αὐτὴ δὲ
ἡ κτίσις τὸν ἑαυτῆς ἐπένθει Δεσπότην. ὁ μὲν γὰρ ἥλιος ἐσκοτίζετο, διερρήγνυντο δὲ καὶ πέτραι, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ναὸς τὸ τῶν πενθούντων ἐπλήρωσε σχῆμα, περιρρηγνυμένου τοῦ ⁸⁵ καταπετάσματος “ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω. καί τι τοιοῦτον ὑπεσήμαινεν ἡμῖν ὁ Θεὸς διὰ φωνῆς Ἡσαῒου λέγων “Καὶ ⁸⁶
“ἐνδύσω τὸν οὐρανὸν σκότος, καὶ θήσω σάκκον τὸ περι- “βόλαιον αὐτοῦ.” γέγονε τοίνυν τὸ ἐπ’ αὐτῷ πένθος ὡς ἀγαπητοῦ. τέθεινται δὲ καὶ οἱ μετ” αὐτοῦ, τουτέστιν οἱ μαθηταὶ, εἰς ἡμέραν ὀδύνης. ὅτι γὰρ καὶ αὐτοὶ τεθρηνήκασι, πῶς ἐστιν ἀμφιβάλλειν; ἐν ὀδύναις γὰρ οὖσιν ἀπήγγελον
αἱ γυναῖκες τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ· τότε δὴ τότε καὶ ἀνανεύσαντες μόλις, ἔτρεχον ἐπὶ τὸ μνημεῖον. καὶ τάχα που πρὸς ταυτασὶ τὰς τὴν ἀνάστασιν εὐαγγελιζομένας γυναῖκας ὁ προφήτης φησὶν Ἡσαΐας ἐν πνεύματι “Γυναῖκες ἐρχό- ⁸⁷ “μεναι ἀπὸ θέας, δεῦτε· οὐ γὰρ λαός ἐστι σύνεσιν ἔχων·” ὁ ⁸⁸
τῶν Ἰουδαίων δηλονότι· “διὰ τοῦτο οὐ μὴ οἰκτειρήσῃ αὐ- “τοῖς ὁ ποιήσας αὐτοὺς, καὶ ὁ πλάσας αὐτοὺς οὐ μὴ “ἐλεήσῃ” φησίν.

Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαποστελῶ λιμὸν ἐμ ⁸⁹ τὴν γῆν, οὐ λιμὸν ἄρτου οῦδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ
ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου. καὶ σαλευθήσονται ὕδατα ἕως θαλάσσης, ⁹⁰⁹¹ καὶ ἀπὸ βοῤῥᾶ ἕως ἀνατολῶν περιδραμοῦνται ζητοῦντες τὸν ⁹² λόγον του Κυρίου, καἰ οὐ μὴ εὕρωσιν.

⁹³

Γέγραπται “Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθημέν σου, ἐν θλίψει “ μίκρᾳ ἡ παιδεία σου ἡμῖν.” ἄριστον δὲ ὅτι τὸ χρῆμά ἐστι καὶ ὀνησιφόρον ἀληθῶς τὴν θλῖψιν εἰδὼς καὶ ὁ θεσπέσιος
⁹⁴ Δαυεὶδ, ποτὲ μὲν ἔφασκεν “Ἐν θλίψει ἐπεκαλεσάμην τὸν ⁹⁵ “Κύριον,” ὅτε δὲ αὖ “Ἀγαθόν μοι ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἀν’ μάθω τὰ δικαιωματα σου. σωφρονεστέρους γὰρ ἡμᾶς ἀποτελοῦσιν αἱ θλίψεις, καὶ τῶν τῆς ῥᾳθυμίας ⁹⁶ ἐξέλκουσι βρόχων, τῆς ἐπιεικείας τοὺς τρόπους ἀγαπᾶν
ἀναπείθουσαι, καὶ τὸν ἀπηνῆ καὶ δυσήνιον ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ φόβου τοῖς τῆς ὁσιότητος καὶ ὑπακοῆς ὑποφέρουσαι ζυγοῖς.

Kαταδῃωθείσης δὴ οὖν τῆς Σαμαρείας, φησὶ, καὶ κατεμπιπρῶντος τὰς πόλεις τοῦ Βαβυλωνίου, κἂν εἰ ἕλοιντο
μαθεῖν τοτηνικάδε τινὲς τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ τί δρῶντες ἢ λέγοντες τῆς παρ’ αὐτοῦ τεύξονται φειδοῦς, ἵν ⁹⁷ ἔξω φέροιντο τῆς ὀργῆς, οὐκ ἔσται, φησὶν, ὁ διδάσκων. λιμὸν γὰρ ἐποίσω τῶν παρὰ Θεοῦ λόγων αὐτοῖς, ὡς μηδένα παντελῶς εὑρεθῆναι προφήτην, κἂν εἰ ἐκ δυσμῶν τρέχοιεν
εἰς ἠῶ, κἂν εἰ ἐκ μεσημβρίας ἐπὶ τὰ βόρεια. τούτῳ παραπλήσιόν ἐστι τὸ εἰρημένον παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸν μακάριον ⁹⁸ Ἰεζεκιήλ “Καὶ τὴν γλῶσσάν σου συνδήσω καὶ ἀποκωφω- “θήσῃ, καὶ οὐκ ἔση αὐτοῖς εἰς ἄνδρα ἐλέγχοντα, ὅτι οἶκος “παραπικραίνων ἐστίν.” οἱ γὰρ ἅπαξ τὸν παρὰ Θεοῦ
διαπτύσαντες λόγον, οὐδ’ ἃν εἰ ἑκόντες ἔτι βούλοιντο, λαβεῖν ⁹⁹ ἔχοιεν ἂν εἰκότως. ὕδατα δὲ σαλευόμενά φησι τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀμέτρητον πληθὺν, ὡς ἐν θορύβοις γεγενημένην, ¹⁰⁰ καὶ τοῖς ἐν θαλάσσῃ κύμασι προσεοικυῖαν λοιπὸν, ἃ ταῖς τῶν ἀνέμων ἐμβολαῖς διαριπτεῖται πανταχῆ.

Kαὶ καθ’ ἕτερον δὲ τρόπον. σταυρωθέντος Χριστοῦ, λιμὸν ἐσχήκασι τῶν παρὰ Θεοῦ λόγων οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι. οὐ
γὰρ ἔστιν ἔτι παρ’ αὐτοῖς προφήτης, οὐ διδάσκαλος ἀκριβὴς τῆς Μωυσαϊκῆς ἱστορίας τὸ πάχος ἀπολεπτύνειν εἰδὼς, καὶ τὰ τοῖς γράμμασι κεχωσμένα διατρανοῦν μυστήρια. οὐ προσήκαντο ¹⁰¹ γὰρ λέγοντα τὸν Χριστόν “Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ¹⁰² “ζωῆς, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ
“κόσμῳ” ἤκουον δὲ ταύτῃτοι καὶ πάλαι λέγοντος αὐτοῦ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου “ Ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές μοι φάγονται, ¹⁰³ “ὑμεῖς δὲ πεινάσετε· ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές μοι πίονται, ὑμεῖς “δὲ διψήσετε. ” καὶ γάρ ἐστιν ἀληθὲς ὡς “ Οὐκ ἃν λιμο- ¹⁰⁴ “ κτονήσῃ ποτὲ Κύριος ψυχὴν δικαίου, ζωὴν δὲ ἀσεβῶν
“ἀνατρέψει,” τὸν θεῖον αὐτοῖς οὐ καθιεὶς λόγον τὸν ἀποτρέφοντα τὸν νοῦν εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς. ὡς γὰρ αὐτὸς εἴρηκεν ¹⁰⁵ ὁ Σωτῆρ’ “Ούκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ’ ¹⁰⁶ “ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ.

Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐκλείψουσιν οἱ παρθένοι αἱ κάλα καὶ οἱ ¹⁰⁷
νεαωίσκοι έν δίψει, οἱ ὀμνύοντες κατὰ του ἱλασμοῦ Σαμαρείας ¹⁰⁸ καὶ οἱ λέγοντες Ζῇ ὁ θεός σου Δὰν καί ζῆ ὁ θεός ὅου Βηρσαβεὲ, καὶ πεσοῦνται καὶ οὐ μὴ ἀναστῶσιν ἔτι.

Ἔμφασιν μὲν ὁ λόγος ἔχει τοῦ διαρπασθήσεσθαι παρ’ ἐχθρῶν υἱούς τε αὐτῶν καὶ θυγατέρας· τοῦτο γὰρ αἱ παρθενοι
καὶ οἱ νεαίσκοι σημαίνουσι, μάλιστα γὰρ τῆς τοιαύτης ¹⁰⁹¹¹⁰ ἡλικίας ἀπηρτημένους εὑρήσομεν τοὺς ἀποκομίζειν εἰωθότας εἰς αἰχμαλωσίαν. ἔοικε δέ τι καὶ ἕτερον ἡμῖν ὁ λόγος τῶν κεκρυμμένων ὑποδηλοῦν. παρθένοι τινὲς ἦσαν τοῖς τῶν εἰδώλων τεμένεσιν ἐνιζήσασαι, καὶ σὺν αὐταῖς μειράκια ἤγουν παῖδες ἄνηβοι, δι’ ὧν ἐδόκουν οἱ περιεργότεροι περὶ γοητείας
τὰ παρὰ τῶν δαιμονίων διδάσκεσθαι· ὡς γὰρ ἐπ’ ἀχράντοις ¹¹¹ σώμασι καλοῦντες αὐτὰ, τοῖς ἀπορρήτοις ψιθυρισμοῖς ἀπολογεῖσθαι παρεσκεύαζον. φασὶ δὲ καὶ εἰς δεῦρό τινας ἴνας ἀνοσιουργεῖν ἐθέλοντας κατὰ τὸν ἶσον ἐκείνοις μαντεύεσθαι τρόπον. ὅτι τοίνυν ἐλλείψει τῷ Ἰσραὴλ, οὐχὶ μόνος ὁ παρὰ
Θεοῦ διὰ προφητῶν ἁγίων χρήσιμός τε καὶ ἀναγκαῖος εἰς ἐπανόρθωσιν λόγος, ἀλλὰ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ παρὰ τῶν ψευδομάντεων ἤτοι δαιμονίων, ὃν διὰ παρθένων καὶ παίδων ἐποιοῦντο πρός τινας, ὑπεμφαίνει λέγων Ἐν τῆ ἡμέ. ἐκείνη ¹¹² ἐκλείψουσιν αἱ παρθένοι αἱ καλαί. οἱονεὶ γάρ πὼς φησί
Συναπολοῦνται τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ καὶ αἱ καλαί σου παρθένοι. κατειρωνεύεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοῖς κορίοις ὁμοῦ τὰ παιδάρια τὰ ὀμνύοντα κατὰ τοῦ ἱλασμοῦ Σαμαρειας. ἔθος γὰρ ἦν ἴσως ἐκείνοις ὁρκίους ποιεῖσθαι φιλεῖν τοὺς ἐν Σαμαρείᾳ θεοὺς ἤτοι τὰς δαμάλεις, καὶ πλατύ που τάχα καταμειδιῶντες Θεοῦ, τὰ
αὐτοῦ τοῖς γλυπτοῖς ἀνῆπτον λέγοντες Ζῇ ὁ θεός σου Δὰν καὶ ζῇ ὁ θεός σου Βηρσαβεέ. πόλεις δὲ αὗται τῆς Ἰουδαίας, ἐπ’ αὐταῖς κείμεναι ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς χώρας, καὶ οἷον ὁρίζουσαι ¹¹³ τὸ μέτρον τῆς γῆς ἐκ νότου πρὸς θάλασσαν. ὅμοιον οὖν ὡσεὶ λέγοιεν οἱ ὀμνύοντες τυχόν Ζῇ τῆς Ἰουδαίων γῆς ὁ
θεὸς, τουτέστιν ὁ μόσχος· διὰ γὰρ τῶν περάτων τὰ μέσα περιλαμβάνεται, καὶ ἡ τοῦ παντὸς ὑφαίνεται δήλωσις. ἐκλείψειν γεμὴν ἐν διψει φησὶ τὰς παρθένους καὶ τοὺς νεανίσκους, οὐκ ἔτι χορηγομένους τὰς τῶν δαιμονίων ψευδοεπείας, διὰ τὸ ¹¹⁴ καὶ αὐτοὺς ἔργον γενέσθαι χειρὸς ἀλλοφύλων, ἢ ξίφει πεσόντας, ἢ τὴν ἀκλεᾶ καὶ δύσοιστον ἀνατλάντας αἰχμαλωσίαν.

Σταυρωθέντος δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ δεδυκότος τοῖς Ἰουδαίοις,
ὁμοῦ τε ἡλίῳ τῷ κατὰ τὸν κόσμον καὶ φωτὶ τῷ ¹¹⁵ αἰσθητῷ, καὶ τῆς νοητῆς αὐγῆς καὶ φωτισμοῦ τοῦ διὰ Πνεύματος· ὑστέρηνται γὰρ τοῦ θείου λόγου, καὶ τῆς ἄνωθεν παρακλήσεως· ἐκλελοίπασιν αἱ παρ’ αὐτοῖς παρθένοι τοῖς νεανίσκοις ὁμοῦ, τουτέστιν αἱ καλαὶ καὶ εὐδόκιμοι ψυχαὶ, ὧν
τὸ μὲν ἄχραντον διὰ τῆς παρθένου, τὸ γεμὴν εὐσθενές τε καὶ ἀλκιμώτατον διὰ τοῦ νεανίσκου σημαίνεται. τίς γὰρ ἅγιος ἐν αὐτοῖς, οὐδὲν τελειοῦν ἰσχύοντος τοῦ νόμου, οὔτε μὴν ἀρκοῦντος αὐτοῖς εἰς δικαιοσύνην; παρὰ τίνι δὲ αὐτῶν ¹¹⁶ εὐρωστία πνευματικὴ καὶ εὐσθενὴς ἂν γένοιτο νοῦς, ὅτε μὴ
ἐγνώκασι τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας τὰ λαμπρὰ κατορθώματα; ἢ γὰρ οὐχὶ νωθροὶ πάντες καὶ ἐν ἁμαρτίαις καὶ παρειμένοι τὸν νοῦν; εἶτα πῶς τοῦτο ἀμφίβολον; ἐκλελοίπασι δὴ οὖν ἐν δίψει, εἴρηται δὲ οὐκ αὐτοῖς τό “Ἀντλήσατε ¹¹⁷ ὕδωρ μετ’ εὐφροσύνης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίου.
ἀλλὰ γὰρ καὶ “ἐνετείλατο ταῖς νεφέλαις τοῦ μὴ βρέξαι εἰς ¹¹⁸ “αὐτοὺς ὑετὸν, ὅτι μηδὲ αὐτῷ γεγόνασιν ὑπήκοοι τῷ Χριστῷ διακεκραγότι τε καὶ λέγοντι “Εἴ τις δίψᾳ, ἐρχέσθω ¹¹⁹ πρὸς με καὶ πινέτω. καταλελοιπότες ’δε αὐτὸν, καίτοι ¹²⁰ πηγὴν ὄντα ζωῆς, ὤρυξαν λάκκους συντετριμμένους οι οὐ ¹²¹
“δυνήσονται ὕδωρ συνέχειν.” προσεσχήκασι γὰρ διδασκαλίαις ἐντάλμασιν ἀνθρώπων, ἃ ποτίζειν οὐκ οἶδεν εἰς ζωὴν, οὔτε μὴν συνέχειν τοὺς κεχρημένους εἰς σωτηρίαν.

¹²²¹²³¹²⁴

Εἶδον τὸν Κύριον ἐφεστῶτα ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου καὶ εἶπε Πάταξον ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον καὶ σεισθήσεται τὰ πρόπυλα, καὶ διάκοψον εἰς κεφαλὰς πάντων καὶ τοὺς καταλοίπους αὐτῶν ἐν ῥομφαίᾳ ἀποκτενῶ.

Οἱ μακάριοι προφῆται τῇ τοῦ Πνεύματος δᾳδουχίᾳ τὸν
τῆς διανοίας φαιδρύνοντες ὀφθαλμὸν, οὐχὶ μόνην τὴν τῶν ἐσομένων εἰσδέχονται γνῶσιν, ἀλλὰ γὰρ καὶ αὐτῶν ἔσθ’ ¹²⁵ ὅτε τῶν πραγμάτων τὴν θεάν οἷαπερ ἐν πίνακι γραφομένην ὁρῶντες, αὐτοί τε κατατεθήπασι, συνδιακεῖσθαί τε σφισὶν αὐτοῖς ἀναπείθουσι τοὺς ἀκροωμένους, τὰς τῶν ὁράσεων
δυνάμεις διατρανοῦν εὖ μάλα σπουδάζοντες. ἔφη τοίνυν ὁ ¹²⁶ μακάριος Ἀμώς “Καὶ εἶπε κύριος πρὸς μέ Ἥκει τὸ πέρας “επὶ τὸν λαον μου Ἰσραηλ, οὐκ ἔτι οὐ μὴ προσθῶ τοῦ “παρελθεῖν αὐτὸν, καὶ ὀλολύξει τὰ φατνώματα τοῦ ναοῦ ἐν “τῆ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει κύριος· πολὺς ὁ πεπτωκὼς ἐν παντὶ
“τόπῳ, ἐπιρρίψω σιωπήν.” ἀλλ’ ἰδοὺ, τεθέαται τὸ προηγγελμένον ¹²⁷ καὶ πράγμασιν αὐτοῖς ἐνεργούμενον, ὥσπερ ἔχει τὴν προαγόρευσιν. αὐτὸν γὰρ ἔφη τὸν Κύριον ἐφεστῶτα τεθεᾶσθαι τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ οἱονεὶ τῆς καταστροφῆς ἀρχόμενον, τοῦτό τε αὐτὸ γενέσθαι προστάττοντα. ἐφίσταται
δὲ τῷ θυσιαστηρίῳ Θεὸς, οὐ τιμὴν ἀπονέμων· εὔηθες γὰρ τὸ τῇδε νοεῖν· εἴπερ ἐστὶ τῶν ἀτοπωτάτων οἴεσθαί τε καὶ λέγειν, ὡς τοῖς τῶν εἰδώλων βωμοῖς αἰδῶ καὶ τιμὴν ἀπονέ- μει Θεός· πῶς ἂν οὖν ἐτίμησε τὸ τῶν δαμάλεων θυσιαστήριον; ἐφειστήκει δὲ μᾶλλον ὡς καθελῶν καὶ κατοίσων εἰς
¹²⁸ γῆν. ταύτῃτοι μονονουχὶ καὶ ἀπάρχεσθαι τῆς καταστροφῆς ¹²⁹ τῷ Προφήτῃ προστέταχε λέγων Πάταξον ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ καταδονείσθω φησὶ τὰ προπύλαια, καὶ μεθυέτω λοιπὸν ὁ νεὼς, ὡς αὐτίκα δὴ μάλα πεσεῖσθαι μέλλων. διάκοψον δὲ καὶ
εἰς τὰς πάντων κεφαλὰς, τουτέστιν, ἀπάρχου τῶν ἐν αὐτοῖς περιφανεστέρων, καὶ πλῆττε τοὺς προὔχοντας, οἳ καὶ ἐν τάξει κεφαλῆς τέθεινται τοῖς ἄλλοις· ἀπολοῦνται δὲ αὐτοῖς ἀναμὶξ οἱ κατάλοιποι, καὶ ταῖς τῶν προεστηκότων ἕψονται συμφοραῖς, ἔργον καὶ αὐτοὶ γεγονότες ῥομφαίας. ὅμοιον δὲ ¹³⁰
τούτῳ κἀκεῖνο τὸ διὰ φωνῆς Ἰεζεκιὴλ πρὸς τοὺς ἓξ ἄνδρας, οἳ ἤρχοντο μὲν ἀπὸ τῆς πύλης τῆς βλεπούσης πρὸς βορρᾶν, ᾐρμένοι δὲ τοὺς πελέκεις εἵποντο τῷ ἀνδρὶ τῷ τὸν ποδήρη διεζωσμένῳ, πρὸς οὓς εἴρητο παρὰ Θεοῦ “Πορεύεσθε εἰς τὴν ¹³¹ “πόλιν ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ κόπτετε καὶ μὴ φείσησθε καὶ
“μὴ ἐλεήσητε· πρεσβύτερον καὶ νεανίσκον καὶ νήπια καὶ “γυναῖκας ἀποκτείνατε εἰς ἐξάλειψιν, ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ’ οὕς “ἐστι τὸ σημεῖον μὴ ἐγγίσητε, καὶ ἀπὸ τῶν ἁγίων μου ¹³² “ἄρξασθε.” ὁρᾷς ὅπως πρωτόλειον ἐποιεῖτο τῆς ὀργῆς τοὺς προὔχοντας, ἤτοι τοὺς δοκοῦντας σεπτοὺς εἶναι καὶ
ἁγίους, διὰ τοῦ καὶ ἀνῆφθαι τάχα που καὶ τῆς ἱερουργίας τὴν δόξαν, ἤγουν ἑτέραις τισὶν ἐκλελαμπρύσθαι τιμαῖς; κεφαλαὶ γὰρ ὥσπερ οἱ τοιοίδε τῶν ἄλλων εἰσί.

Συμβέβηκε δὲ τοῦτο γενέσθαι καὶ τοῖς πεπαρῳνηκόσιν εἰς τὸν Τύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν. ἐπειδὴ γὰρ οἱ
δείλαιοι καὶ νόμου καὶ προφητῶν ὀλίγα πεφροντικότες οὐ παρεδέξαντο τὸν Χριστὸν, τέλος ὄντα νόμου καὶ προφητῶν, ¹³³ ἁλλὰ, καίτοι σαφῶς εἰδότες ὡς αὐτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, ¹³⁴¹³⁵ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος ἐκβεβλήκεσαν, καὶ τελευταῖον ἐσταύρωσαν, δέδονται εἰς ἐρήμωσιν τοῖς Ῥωμαίων στρατηγοῖς, καὶ ἐμπέπρησται μὲν ὁ διαβόητος ἐκεῖνος ναὸς, κατεσπάσθη δὲ καὶ τὸ ἐν αὐτῷ θυσιαστήριον, καὶ κατεδονήθη τὰ πρόπυλα, συνδιολώλασι δὲ τοῖς ἀγελαίοις οἱ προὔχοντες· ἐφείσατο γὰρ
οὐδενὸς τῶν παρ’ αὐτοῖς ὁ πόλεμος.

Kαὶ ἕκαστος δὲ τῶν πεπιστευκότων, κἂν εἴτε ναὸς εἴη ¹³⁶ Θεοῦ ὡς ἔνοικον ἔχων αὐτὸν, κἂν εἴτε νοοῖτο θυσιαστηριον, ὡς τὴν ἰδίαν πολιτείαν ἱερουργῶν Θεῷ, εἶτα βλέψας ἐπὶ τὸ ῥᾴθυμον παροτρύνῃ Θεὸν, πρὸς τὸ μηδὲν οἰχήσεται, καὶ
πάνδεινον ὑποστήσεται τὴν καταστροφήν. ἀπροσωπόληπτος ¹³⁷ γὰρ ὁ Δεσπότης, καὶ “Δικαιοσύνη δικαίου οὐ μὴ ἐξέληται “αὐτὸν ἐν ἧ ἂν ἡμέρᾳ πλανηθῇ,” κατὰ τὸ γεγραμμένον.

Οὐ μὴ διαφύγῃ ἐξ αὐτῶν φεύγων, οὐδ’ οὐ μὴ διασωθῇ ἐξ αὐτῶν ¹³⁸ ἀνασωζόμενος. ἐὰν κατορυγῶσιν εἰς ᾅδου, ἐκεῖθεν ἡ χείρ μου
¹³⁹ ἀνασπάσει αὐτούς· καὶ ἐὰν ἀναβῶσιν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐκεῖθεν ¹⁴⁰ κατάξω αὐτούς· ἐὰν ἀγκρυβῶσιν εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ Καρμήλου, ἐκεῖθεν ἐξερευνήσω καὶ λήψομαι αὐτούς· καὶ ἐὰν καταδύσωσιν ἐξ ὀφθαλμῶν μου εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, ¹⁴¹ ἐκεῖ ἐντελοῦμαι τῷ δράκοντι καὶ δήξεται αὐτούς· καὶ ἐὰν
πορευθῶσιν ἐν αἰχμαλωσίᾳ πρό προσώπου τῶ ὠρῶ αὐτῶν, ἐκεῖ ἐντελοῦμαι τῇ ῥομφαίᾳ καὶ ἀποκτενεῖ αὐτούς· καὶ ¹⁴² στηριῶ τοῦς ὀφθαλμούς μου ἐπ’ αὐτοὺς εἰς κακὰ καἰ οὐκ εἰς ἀγαθά.

Ἐπὶ καιροῦ τάχα που λοιπὸν εἰρήσεται τοῖς τούτων ἀκροωμένοις
τὸ διὰ φωνῆς τοῦ μακαρίου Δαυεὶδ πρὸς Θεὸν ¹⁴³ ὑμνούμενον “Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου; καὶ ¹⁴⁴ “ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύγω; ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν “οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾅδην, πάρει· ἐὰν “ἀναλάβοιμι τὰς πτέρυγάς μου κατ’ ὄρθρον καὶ κατασκη-
“νώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ “σου ὁδηγήσει με καὶ καθέξει με ἡ δεξιά σου.” πανδερκὲς γὰρ τὸ θεῖον, καὶ πρός γε τούτῳ καὶ παναλκὲς, καὶ οὐκ ἄν τις διαλάθοι τὸν ἀκατεύναστον ὀφθαλμόν. ἔφη γὰρ, ὅτι “Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι, καὶ οὐχὶ Θεὸς πόρρωθεν. μὴ ἀπ’ ¹⁴⁵
“ἐμοῦ κρυβήσεται τι; ἀλλ’ οὐκ ἃν ἔξω τις ἴοι ποτὲ τῆς ¹⁴⁶ ἐπεῤῥιμμένης αὐτῷ συμφορᾶς ὡς ἀπὸ θείων νευμάτων, Γἢν γὰρ χεῖρα τὴν ὑψηλὴν τίς ἀποστρέψει; κατὰ τὸ ¹⁴⁷ γεγραμμένον. ποία γὰρ ἡμᾶς ὀνήσει μηχανή; ἣ τίς δὲ ὅλως ἡμῖν ἐπαμύνῃ τρόπος, Θεοῦ καθορίζοντος τὸ χρῆναι
παθεῖν; ὅτι τοίνυν ἀνόνητος παντελῶς τοῖς ὑπὸ θείαν πεσοῦσιν ὀργὴν καὶ βουλὴ καὶ σκέψις καὶ πᾶν εἶδος ἐπινοίας, σαφηνίζει λέγων Ώς οὐκ ἄν τις διαφύγοι, κἂν εἰς αὐτὸν κρυφθείη τὸν ᾅδην· ἔστι δὲ ὑπερβολικὸς ὁ λόγος· κἂν εἰ ἀναπταίη μὲν εἰς οὐρανὸν, διέλθοι δὲ καὶ εἰς τὴν τοῦ Καρμηλου ¹⁴⁸
κορυφὴν, ἀλλ’ ᾗπερ ἃν ἴοι, καταληφθήσεται· κἂν εἰ ἐν θαλάσσῃ γένοιτο, περιπεσεῖται τῷ δράκοντι, ἤγουν κατὰ τὴν τῶν Ἑβραίων ἔκδοσιν, τῷ κήτει δοθήσεται· κἂν εἰ γένοιτο παρ’ ὤροις, καὶ λοιπὸν αἰχμάλωτος, καὶ τοῖς τῆς δουλείας ζυγοῖς ἀθλίως ἐνισχημένος, καὶ τοῦτο, φησὶ, μικρὸν
ἔσται, καὶ οὐκ ἀρκοῦν εἰς δίκην αὐτῷ· καταρθήσεται γὰρ αὐτοῦ καὶ τῆς ῥομφαίας τὸ δεῖμα. καὶ οὐ πεπαύσεται, φησὶν, ¹⁴⁹ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐπ’ αὐτοῖς στηρίζων τὸν ὀφθαλμόν· θυμοῦ ¹⁵⁰ δὲ καὶ ἀπειλῆς τὸ χρῆμα σημεῖον· ἀπερείδομεν γὰρ ἐσθ’ ὅτε καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τοῖς λυποῦσι τὸν ὀφθαλμὸν, βλοσυρόν τι καὶ ἀμειδὲς ἐνορῶντες αὐτοῖς. ἐπειδὴ δὲ κατασκέπτεται Θεὸς καὶ ἀγαθοὺς καὶ δικαίους, τὸ τῆς ἐποπτείας διάφορον διατρανοῖ
λέγων εἰς κακὰ καὶ οὐκ εἰς ἀγαθά. κατεμβλέψεται γὰρ, φησὶν, οὐχ ἵνα τι νέμοι τῶν ἀγαθῶν, ἀλλ’ ἵν’ ἔχοιεν ἀκράδαντον καὶ οἱονεὶ πεπηγμένην τὴν καθορισθεῖσαν αὐτῷ ποινήν τε καὶ δίκην.

¹⁵¹

Ὑπομεμένηκε δὲ τουτὶ καὶ ἡ τῶν Ἰουδαίων ἀθλία πληθὺς,
ἡ τὸ δίκαιον αἷμα τῆς ἰδίας καταγράψασα κεφαλῆς· ἔφασκον ¹⁵² γὰρ τῷ Πιλάτῳ σταυροῦν ἀναπείθοντες τὸν Χριστόν “Τὸ “αἷμα αὐτοῦ ἐφ’ ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν.” τοιγάρτοι πανοικὶ διολώλασι καὶ αὐτοῖς ἀνδράσιν ἡρπάσθησαν πόλεις, ὡς τάχα που καὶ διαφυγεῖν ἰσχῦσαι μηδένα. οἷά τε γὰρ 1
καὶ ὅσα πεπόνθασιν, αἱ μακραὶ τῶν τὰ τοιάδε συντεθεικότων ᾄδουσι συγγραφαί.

¹⁵³¹⁵⁴

Καὶ Κύριος Κύριος δ Θεὸς ὁ παντοράτωρ, ὁ ἐφαπτόμενος τῆς γῆς καὶ σαλεύων αὐτήν· καὶ πενθήσουσιν πάντες οἱ κατοικοῦντες αὐτὴν, καὶ ἀναβήσεται ὡς ποταμὸς συντέλεια αὐτῆς, καὶ
καταβήσεται ὡς ποταμὸς Αἰγύπτου.

Εξ ἀγάπης ὁ Προφήτης οὐκ ἐᾷ τοῖς λεγομένοις ἀπιστεῖν, ὡς οὐκ ἐσομένοις, τοὺς ἀκροωμένους. τοῦτο δὲ ἦν ἀναπεί- ¹⁵⁵ θοντος τὰ ἀμείνω μᾶλλον ἑλέσθαι μαθεῖν, καὶ δι’ αἰδοῦς ποιεῖσθαι τὸ χρήσιμον, ἵνα καὶ Θεὸς ἀποπαύσαι τὰ τῆς
ὀργῆς καὶ ἀνασειράζοι τὴν συμφορὰν, καὶ μετανοοῦντας ¹⁵⁶ δέξαιτο. κατοικτείρει γὰρ ἀεὶ τοὺς ἐπιστρέφειν ἐθέλοντας. διδάσκει τοίνυν ὅτι παναλκὴς ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἀνικάνως ἔχων ἐπενεγκεῖν οἷς ἔφη τὸ πέρας. Κύριος γάρ φησι, Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, ὁ ἐφαπτόμενος τῆς γῆς καὶ σαλεύων
αὐτήν. ὅμοιον ὡς εἰ λέγοι Μῆ καθ’ ὑμᾶς ὑπάρχειν οἴεσθε τὸν λελυπημένον. οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ Δεσπότης, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ τῶν δυνάμεων Κύριος, ὁ χεῖρα τῇ γῇ· τῇ Σαμαρειτῶν ¹⁵⁷ δηλονότι· τὴν ἰδίαν ἐπαφιεὶς καὶ σαλεύων αὐτήν· καὶ οὔτι που τὸν συνήθη κλόνον ὑπομεῖναι παρασκευάζων αὐτὴν,
ἀλλὰ τῷ πολέμῳ καὶ ταῖς ἀνηκέστοις συμφοραῖς κατασείων ἅπασαν καὶ καταδονεῖσθαι ποιῶν. ταύτῃτοί φησι Πενθήσει πᾶς ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ, καὶ ὡς Αἰγύπτου ποταμος ἀναβήσεται μὲν ἡ συντέλεια, πάντα κατακαλύπτουσα οὔσα καὶ βαπτίζουσα· ὑπονοστήσει δὲ οὕτω πάντα πάλιν ἐν ἴσῳ τρόπῳ
καθέλκουσά τε καὶ καταφέρουσα. ἔφαμεν δὲ, ὅτι τὸν Σεναχηρεὶμ καὶ τὴν τῶν Ἀσσυρίων πληθὺν καὶ τὸν ὑπ’ αὐτῶν ¹⁵⁸ ἀρθέντα κατὰ τῆς Σαμαρείας πόλεμον τοῖς τῶν ποταμῶν παρεικάζει νάμασιν.

Οὐκοῦν ἔσται τοῖς προσκρούουσι καὶ καταλυποῦσι Θεὸν
ἄπορος μὲν ἡ φυγὴ, πανσθενὴς δὲ καὶ δυσδιάφυκτος ἡ πλήττουσα χεὶρ, καὶ τοῖς ἅπαξ ἐνειλημμένοις οὐκ ἂν γένοιτό τις ἐπικουρία καὶ παράκλησις· “Ἐὰν γὰρ κλείση κατὰ ἀνθρώ- ¹⁵⁹ “ που, τίς ἀνοίξει;” κατὰ τὸ γεγραμμένον. ἄμεινον δὲ δήπου παρὰ πολὺ τὸ ἀποσκευάζεσθαι τὴν ὀργὴν ταῖς εἰς ¹⁶⁰
τὸ αὐτῷ δοκοῦν καὶ φίλον ἀναδρομαῖς. τοῦτο δ’ ἂν γένοιτο, καὶ μάλα ὀρθῶς, εἰ τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανόμενοι, καὶ τὸ ¹⁶¹ φαῦλον ἀποσπουδάζοντες, ταῖς εἰς ἀρετὴν ἐπιδόσεσιν ἑαυτοὺς καταλαμπρύνοιμεν. διανηξόμεθα γὰρ τότε τὰ ἐκ θυμοῦ, καὶ ἀγαθὸν ὄντα τῇ φύσει τὸν Δημιουργὸν μεταθήσομεν ¹⁶² εὐκόλως εἴς γε τὸ χρῆναί φημι χρηστῆς καὶ ἡμερωτάτης ἡμᾶς ἐποπτείας ἀξιοῦν.

¹⁶³

Ὁ οiκοδονῶ εἰς τὸν οὐρανὸν τὴν ἀνάβασιν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπαγγελίαν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς θεμελιῶν· ὁ προσκαλούμενος τό ¹⁶⁴ ὕδωρ τῆς θαλάσσης καὶ ἐκχέω αὐτὸ ἐΜ προσώπου τῆς γῆς·
Κύριος ὁ Θεὸς ὁ Παντοκράτωρ ὄνομα αὐτῷ.

Kαὶ διὰ πλειόνων ἔτι καταδεδίττεται λόγων τοὺς ἀποφοιτῶντας Θεοῦ, καὶ μετασοβεῖ πρὸς τὸ ἄμεινον, εὐτέχνως τῆς θείω φύσεως τὴν ὑπεροχὴν καὶ τὸ παναλκὲς ἐξηγούμενος, καὶ ὅτι πάντη τε καὶ πάντως τοὺς ἰδίους λόγους
ἀποπερανεῖ, παρεμποδίζοντος οὐδενὸς, πειρᾶται πληροφορεῖν. ¹⁶⁵ “ Ὁ γὰρ ἐφαπτόμενος, φησὶ, τῆς γῆς, καὶ σαλεύων αὐτὴν,” κατά γε τοὺς ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθέντας τρόπους· αὐτὸς δὴ οὗτός ἐστιν ὁ οἰκοδομῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάβασιν αὐτοῦ· μόνον δὲ οὐχί φησιν Ὁ πᾶσαν ἔχων τὴν ἐξουσίαν, ὥστε
καὶ αὐτοῖς ἐπιβαίνειν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὸ κατὰ πάντων κεκτῆσθαι κράτος, ὡς καὶ αὐτὴν ἔχειν ὑπεστρωμένην αὐτῷ τὴν ἄνω τε καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς κτίσιν, ἤτοι τῶν ἁγίων ἀγγέλων τὴν μακαρίαν πληθύν. οὐρανοὺς δὲ εἶναί φαμεν τοὺς τὸν οὐρανὸν οἰκοῦντας ἀγγέλους. ἰστέον δὲ, ὅτι καὶ
ὁ θεσπέσιος Ἰακὼβ αἰνιγματωδῶς τὸ χρῆμα τεθέαται. ¹⁶⁶ κλῖμαξ γὰρ ἦν ἀπὸ γῆς διήκουσα μέχρις οὐρανοῦ, καὶ ¹⁶⁷ “Ὁ μὲν Κύριός φησιν ἐπεστήρικτο ἐπ’ αὐτῆς,” ἀναβαίνοντας ¹⁶⁸ δὲ καὶ καταβαίνοντας δι’ αὐτῆς ἐθεᾶτο τοὺς ἀγγέ- ¹⁶⁹ λους. τοῦτο οἶμαί ἐστι τὸ οἰκοδομῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάβασιν αυτου.

Ἀλλὰ καὶ ὅπερ ἂν ἐπαγγέλληται τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, φησὶ, τοῦτο δὴ πάντως ἐστὶν ἀκράδαντόν τε καὶ ἀραρὲς καὶ οἷον
τεθεμελιωμένον. ἀτονήσει γὰρ κατ’ οὐδένα τρόπον ὁ τῶν δυνάμεων Κύριος, οὐδ’ ἂν διαπέσοι ῥῆμα τὸ παρ’ αὐτοῦ. καὶ πρὸς τοῦτο ἡμᾶς ὁ Σωτῆρ’ ἐμπεδοῖ λέγων “Ὁ οὐρανὸς ¹⁷⁰ “καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται· οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ πάρω ¹⁷¹ “θωσιν.’’ αὐτὸς οὗτός ἐστιν ὁ καὶ τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ
ἀρρήτοις δυνάμεσιν ἀνιμώμενος, καὶ ὕων ἐπὶ τὴν γῆν, τουτέστι πάλιν, ὁ οἰκονομῶν τὰ ἀνθρώπινα, καὶ τοσοῦτον εὐσθενὴς, ὡς καὶ τὰς τῶν γεγονότων φύσεις ἐφ’ ὅπερ ἂν ἕλοιτο μεταστοιχειοῦν εὐκόλως, ὄνομά τε αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ πρός γε τούτοις ὁ παντοκράτωρ. καὶ οὔτι που κλῆσις ἂν
νοοῖτο τὸ χρῆμα ψιλὴ, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐπ’ ἀνθρώπου ¹⁷² τυχὸν, ἀλλ’ ἐξ αὐτῆς ἀληθείας ὀρθῶς ηὑρημένον. ἀπὸ γὰρ τοῦ κυριεύειν οὐσιωδῶς, καὶ τὸ κατὰ πάντων ἀνῆφθαι κράτος, οὕτως ὠνόμασται πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. σκοπὸς δὴ οὖν τῷ Προφήτῃ τὸ διὰ πλείστων
ὅσων, καὶ ὅπως ἂν δύναιτο, καταπτοεῖν τοὺς ἠπατημένους, καὶ μεταπείθειν εὖ μάλα πρός γε τὸ χρῆναι γοργῶς ἀνόπιν ὥσπερ ἰέναι, χρῆμά τε ἡγεῖσθαι λαμπρὸν τὴν δικαιοσύνην, καὶ ποιεῖσθαι πάλιν αἱρετὸν τὴν εἰς Θεὸν εὐσέβειαν τοῖς τῶν ἐσομένων δείμασιν ἀνακόπτοντας εὐσθενῶς τὴν εἰς τὰ ¹⁷³
5 αἰσχίω ῥοπήν. καὶ τοῦτο οἶμαί ἐστι τὸ διὰ φωνῆς τοῦ Δαυεὶδ ὀρθῶς εἰρημένον πρὸς τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην Ἐν ¹⁷⁴ “κημῷ καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτῶν ἄγξαις τῶν μὴ “ ἐγγιζόντων πρὸς σέ.”

¹⁷⁵

Λέγοιτο δ’ ἃν καὶ ἐπὶ Χριστοῦ, καὶ μάλα εἰκότως Ὁ οικοδομων εἰς ’τον ουρανον αναβασιν αὐτοῦ. ἔστι μεν γαρ αυτὸς ἄνωθεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ, ὅτι Θεὸς ἐκ Θεοῦ γεγέννηται ¹⁷⁶ κατὰ φύσιν· τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν “Ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω ¹⁷⁷ “εἰμί. μεμαρτύρηκε δὲ καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης λέγων περὶ
¹⁷⁸ αὐτοῦ “O ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστίν· ἀλλ’ ἔχων οὐσιωδῶς τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν· προὔκειτο γὰρ, ὡς ἔφην, ὡς Θεῷ· βάσιμον αὐτὴν ἀπέφηνε τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς. ¹⁷⁹ “πρόδρομος γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνέβη πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ¹⁸⁰ ὡς ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος “πρόσφατον ἡμῖν καὶ ζῶσαν
¹⁸¹ “ἐνεκαίνισεν ὁδόν·” ἐνεφάνισεν ὡς ἄνθρωπος “ὑπὲρ ἡμῶν ¹⁸² “τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ” καὶ Πατρὸς, ὃς καὶ “αυνήγειρεν “ἡμᾶς αὐτῷ καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις.” ἐπειδὴ ¹⁸³ γὰρ ἀνέβη Χριστὸς, τὴν ἰδίαν ἀνάβασιν ᾠκοδόμησε καὶ ἡμῖν, ¹⁸⁴ εἴπερ ἐστὶν ἀληθὴς ὁ μακάριος Παῦλος λέγων “τοῦτο γὰρ
“ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περι- “λειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ κυρίου οὐ μὴ φθάσωμεν “τοὺς κοιμηθέντας, ὅτι αὐτὸς ὁ κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν “φωνῇ ἀρχαγγέλου καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ’ “οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον,
“ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι ἅμα σὺν αὐτοῖς “ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς “ἀέρα, καὶ οὕτως πάντοτε σὺν κυρίῳ ἐσόμεθα. ἀνέβη τοίνυν ὡς ἄνθρωπος, ἵνα καὶ τὴν αὐτῷ καὶ μόνῳ πρέπουσαν ἀνάβασιν· ὅτι Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ ἔστι· καὶ ἡμῖν τοῖς πεπιστευκόσιν
ἀποφήνῃ βατήν. αὐτὸς καὶ τὴν ἰδίαν ἐπαγγελίαν ¹⁸⁵ θεμελιοῖ ἐπὶ τῆς γῆς. διέψευσται γὰρ οὐδαμῶς, ἀποπερανεῖ δὲ μᾶλλον ἅπερ ἂν ἡμῖν ἐπαγγείληται κατορθοῦν. ἔφη μὲν ¹⁸⁶ γὰρ ὅτι ιι Συμφέρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω· ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ¹⁸⁷ “ ἀπέλθω, ὁ Ηαράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς· ὅταν δὲ
ιι ἀπέλθω, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.’’ τοιγάρτοι καὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις κεκέλευκεν " ἀπὸ Ἰερουσαλὴμ μὴ χωρν ¹⁸⁸ ιι ζεσθαι, περιμένειν δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Ηατρὸς ἣν ἀκηκόασιν αὐτοῦ. ἀλλ’ ἐξέχεε πλουσίως αὐτοῖς τὴν χάριν. τοιγάρτοι καὶ γεγόνασι ιι Μάρτυρες τῆς δόξης αὐτοῦ ἔν τε
ι Ἰερουσαλὴμ καὶ ἐν τῆ Ἰουδαφ,’’ καὶ ἐν πάση τῇ γῆ. ¹⁸⁹ καὶ καθ’ ἕτερον δὲ τρόπον τεθεμελιωμένην εὑρήσομεν τὴν 𝕷aa‘ιγγελιόιν aa̓ιιτου· πεπιστεύκαμεν γὰρ, ὅτι καὶ ἐκ νεκρὸν ¹⁹⁰ ἡμᾶς ἐγερεῖ, καὶ φθορᾶς ἀμείνους ἐργάσεται, καὶ " Mετασχη- ¹⁹¹ ιι ματίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν σύμμορφον τῷ
α σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ,’’ καὶ τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας κοι- νωνοὺς εἰσδέξεται. αὐτὸς οὗτός ἐστιν ὁ προσaa‘ιλούμενος τὸ ὕρωρ τῆς θόιλιίσσης κόιὶ ἐκχέων ‘ιὀτὸ ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς, τουτέστιν, ὁ τὰ πικρά τε καὶ ἀπαράδεκτα καὶ εἰς χρῆσιν οὐκ ἐπιτήδεια μετατιθεὶς εἰς τὸ ὠφελοῦν. ιι ἀποκτενεῖ μὲν ¹⁹²
" γὰρ τὸ γράμμα’’ τὸ νομικὸν, καθά φησιν ὁ σοφώτατος ¹⁹³ Παῦλος, καὶ ἔστιν αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἀνωφελὴς ἡ σκιὰ, ἀλλὰ γέγονεν ἡμῖν τοῖς νοοῦσιν χρησιμωτάτη λίαν εἰς σύνεσιν τὴν ἐπὶ Xριστῷ, καὶ ὑετὸς ὥσπερ τις ἀνεδείχθη πνευμα- τικὸς, κατάρδων τρόπον τινὰ τὴν ὑπ’ οὐρανόν· εἴπερ ἐστὶν
ἀληθὲς ὡς ὁ πάλαι τοῖς ἀρχαιοτέροις πικρὸς καὶ ἀφόρητος νόμος, γέγονεν ἡμῖν παιδαγωγὸς ἐπὶ τὸ Kριστοῦ μυστήριον, ¹⁹⁴ ὡς καὶ ἐν αὐτῷ δύνασθαι καρποφορεῖν, τὸ τῆς σκιᾶς πάχος ¹⁹⁵¹⁹⁶ ἀπολεπτύνοντας εἰς ἀλήθειαν. οὐκοῦν ὡς ἐν τάξει παραδείγματος ἐκληψόμεθα τὸ εἰρημένον, παρακομίζοντες εἰς ¹⁹⁷ ἀπόδειξιν καὶ τὸ τῆς Μαῤῥᾶς ὕδωρ, ὅτι πικρὸν μὲν ἦν, κατεγλυκαίνετο δὲ, Θεοῦ παραδείξαντος ξύλον τῷ μακαρίῳ Μωυσεῖ, καὶ τοῦτο τοῖς ὕδασιν ἐνιέναι προστεταχότος. ἀλλ’
ἦν τὸ ξύλον εἰκὼν καὶ τύπος τοῦ τιμίου σταυροῦ, δι’ οὗ γέγονε γλυκὺς ὁ νόμος, καὶ οἱονεὶ ποτιμώτατος, καίτοι τῆς ἱστορίας ἐχούσης τὸ πικρόν· “Ἀποκτένει γὰρ, ὡς ἔφην, τὸ “γράμμα,’’ μᾶλλον δὲ ὡς γέγραφεν ὁ σοφὸς ἡμῖν Παῦλος.

¹⁹⁸

Οὐχ ὡς υἱοὶ Αἰθιόπων ὑμεῖς ἐστὲ ἐμοὶ υἱοὶ Ἰσραῆλ ; λέγει Κύριος·
οὐ τό Ἰσραὴλ ἀνήγαγον ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καί τοὺς ἀλλοφύλους ¹⁹⁹ ἐκ Καππαδοκίας, καὶ τοὺς Σύρους ἐκ βόΘρου; ἰδοὺ οἱ ὀφθαλμοί Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τὴν βασιλείαν τῶι ἁμαρτωλῶι, κω ἐξαρῶ αὐτὴν ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς.

Υψηλὴν ἀεὶ τὴν ὀφρὺν ἀνατείνοντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, ἄνω
τε καὶ κάτω τὴν τῶν πατέρων ἀειλογοῦντες εὐγένειαν, καὶ ²⁰⁰ πολὺ τὴν γλῶτταν κατευρύνοντες ἔφασκον “Πατέρα ἔχομεν “τὸν Ἁβραάμ.” πλὴν ἀντήκουον λέγοντος αὐτοῖς τοῦ ²⁰¹ χριστοῦ “Εἰ τέκνα τοῦ Ἁβραὰμ ἦτε, τὰ ἔργα τοῦ Ἁβραὰμ ²⁰² “ ἐποιεῖτε ἂν.” “Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι Ἰσ-
“ραὴλ, οὐδ’ ὅτι εἰσὶ σπέρμα Ἁβραὰμ, πάντες τέκνα.” ἀλλ’ ἡ τῶν ἔργων ὁμοιότης καὶ τὸ ἐπαυχεῖν δύνασθαι λαμπρῶς ταῖς τῶν πατέρων εὐκλείαις ἀπονέμει δικαίως. κατεσοβαρεύοντο δὲ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἐθνῶν κἀκεῖνο λέγοντες, ὡς ἐξ ἁπάντων αὐτοὺς τῶν ἐθνῶν ἀπολέκτους ἐποιήσατο ὁ
²⁰³ Θεὸς, καὶ φίλατο μὲν ἐκ τῆς Αἰγυπτίων γῆς, μετεκόμισε ²⁰⁴ δὲ εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. καὶ ἀληθὴς μὲν ὁ λόγος. οἱ δὲ δὴ μάλιστα ταῖς καθηκούσαις ἀμοιβαῖς κατευφραίνειν ὀφείλοντες τὸν τετιμηκότα, ταῖς ὁλοτρόποις ἀποστασίαις καὶ ταῖς εἰς φαυλότητα παρατροπαῖς ἐκτόπως ὑβρίζοντες κατὰ
πολλοὺς ἡλίσκοντο τρόπους. ἥκουσι δὲ ἤδη φρενοβλαβείας εἰς τοῦτο λοιπὸν οἱ τάλανες, ὡς οἴεσθαί σφισιν αὐτοῖς πρὸς τὸ εὖ εἶναί τε καὶ τὸ εἰς δόξαν ἀρκέσειν τὸ ἐκ ῥίζης γενέσθαι τῆς Ἁβραὰμ, καὶ ὅτι μετεκομίσθησαν ἐκ γῆς Αἰγυπτίων εἰς ²⁰⁵ τὴν τῆς ἐπαγγελίας γῆν. ἵνα τοίνυν εἰδεῖεν, ὡς ἀσυντελῆ
πρὸς ὄνησιν τὰ τοιάδε τῶν αὐχημάτων αὐτοῖς εἶεν, ἀναπεπτωνκόσιν ἐπὶ τὸ ῥᾴθυμον καὶ οὐκ ἐθέλουσιν εὐσεβεῖν, ἀναγκαίως φησίν Οὐχὶ οὕτως ὑμᾶς ἡγήσομαι, κἂν ἔχοιτε τυχὸν τὸ ἐκ πατέρων εὐγενὲς, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοὺς Αἰθιόπων υἱεῖς, οἳ ῥίζαν οὐκ ἔχουσι τὸν Ἁβραάμ; ἀπροσκλινὲς γὰρ
τὸ θεῖον καὶ ἀπροσωπόληπτον παντελῶς, καὶ σαρκικὴν οὐκ οἶδεν εὐγένειαν πράξεων ἐρήμην ἀγαθῶν· αἰδοῦς γεμὴν ²⁰⁶ ἁπάσης ἀξιοῖ τὴν πνευματικὴν, καὶ ᾗπερ ἃν ἕποιτο τὸ διὰ λαμπρῶν αὐχημάτων ἀγλαίζεσθαι φιλεῖν. ἀλλ’ εἶναί τι μέγα καὶ ἐξαίρετον ὑμῖν κἀκεῖνο δοκεῖ, τὸ ἐκ τῆς Αἰγύπτου
μεταφοιτῆσαι πρὸς ἑτέραν. εἶτα τί τοῦτο; φησὶν, ἢ ποίαν ὑμῖν εἰσκομίσει τὴν ὄνησιν; ἔχουσι τοῦτο λαβόντες παρ’ ἐμοῦ καὶ ἕτεροι. μετεκόμισα γὰρ τοὺς μὲν ἀλλοφύλους, τουτέστι τοὺς Παλαιστίνους· οὕτω γὰρ ἡρμήνευσαν Ἑβραῖοι· ἐκ Καππαδοκίας· τοὺς δὲ Σύρους, πάντας δηλονότι τοὺς
ὑπό γε τὴν Δαμάσκου βασιλείαν τοτηνικάδε, μετήγαγον ἐκ ²⁰⁷ βοθρου.

²⁰⁸

Ἰστέον δὲ ὅτι ἀντὶ τοῦ βόθρου ἐκδεδώκασιν Ἑβραῖοι, Κυρήνης. ἄποικοι δὴ οὖν γεγόνασι Παλαιστῖνοί μὲν Καππαδοκῶν, Σύροι δὲ Κυρηναίων. βόθρον δὲ ὠνόμασε τὴν Κυρήνην, καίτοι λίαν ἠρμένην καὶ ὑψοῦ κειμένην, διὰ τὸ ὥσπερ ἐν κόλπῳ κεῖσθαι βαθεῖ. πᾶσα γὰρ, ὡς ἔπος εἰπεῖν,
ἢ Λιβύων γῆ κόλπους ἔχει παραθαλαττίους, ἐκκειμένους. ἐμοὶ τοίνυν, φησὶ, τῷ πάντας ἐν ἴσῳ βλέποντι σκοπὸς, τὸ ²⁰⁹ πᾶσαν ἁμαρτωλῶν βαστιλείαν ἀποκεῖραι τῆς γῆς. οὐδὲν οὖν ἄρα ὀνήσειεν ἃν τοὺς ἔχοντας σαρκικὴ λαμπρότης. εὐγένεια γὰρ παρὰ Θεῷ κρίνεται τρόπος ἀγαθὸς καὶ πολὺ διανενευκὼς
εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς, καὶ ταῖς τῶν προγόνων εὐσεβείαις ἁμιλλᾶσθαι μεμελετηκώς.

Πλὴν ὅτι οὐκ εἰς τέλος ἐξαρῶ τὸ οἶκον Ἰακὼβ, λέγει Κύριος. ²¹⁰ διότι ἰδοὺ ἐγὼ ἐντέλλομαι, καὶ λικμιῶ ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι τὸν ²¹¹ οἶκον τοῦ Ἰσραὴλ, δι’ τρόπον λικμᾶται ἐν τῶ λικμῷ, καὶ οὐ μύ
²¹² πέσῃ σύντριμμα ἐπὶ τὴν γῆν· ἑ ῥομφαίᾳ τελευτήσουσι πάντες ἁμαρτωλοὶ λαοῦ νοῦ, οἱ λέγοντες Οὐ μὴ ἐγγίσῃ οὐδ’ οὐ μὴ γένηται ἐφ’ ἡμᾶς τὰ κακά.

²¹³

Tετήρηται πάλιν τῷ Ἰσραὴλ τὸ κατάλειμμα “διὰ τοὺς “πατέρας. ὁλοτελῆ μὲν γὰρ ὄλεθρον οὐχ ὑπομενοῦσι,
φησὶν, οὔτε μὴν εἰσάπαν ἐκ ποδῶν τὸ ἐξ Ἰακὼβ οἰχήσεται γένος. ἀλλ’ ὥσπερ λικμῷ διερριμμένοι, φησὶ, κατασκεδα- ²¹⁴ σθήσονται μὲν εἰς πάντα τὰ ἔθνη. πλὴν οὐ μὴ πέση σύντριμμα ἔπι τὴν γην, τουτεστιν, οὐχ οὕτως πεσεῖται τὸ ἐξ Ιακὼβ γένος, ὡς εἰς ὁλόκληρον καθικέσθαι συντριβὴν, σω-
²¹⁵ θήσεται δὲ μέρει τῷ ἠλεημένῳ· ἀνεκομίσθησαν μὲν γὰρ ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τοτηνικάδε τινές· σέσωσται δὲ καὶ διὰ Xριστοῦ· πεπιστεύκασι γὰρ ἐξ Ἰουδαίων οὐκ ὀλίγοι τὸν ἀριθμόν· σωθήσεται δὲ καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς τὸ κατά-
λεῖμμα, τῆς τῶν ἐθνῶν ἀγέλης προεισκεκλημένης. εἶτα ὥσπερ τινὸς λέγοντος Εἰ σώζεται πάλιν ὁ Ἰακὼβ, κατὰ ²¹⁶ τίνων αἱ ἀπειλαί ; χρησίμως ἀπολογεῖται, καί φησιν, ὡς οὐκ ἄκριτος ἔσται κατὰ πάντων ἁπλῶς ὁ θυμὸς, οὔτε μὴν ἀδιαφορήσει τὰ ἐξ ὀργῆς, ἐφαλεῖται δὲ μᾶλλον τοῖς ἀφόρητα
πεπλημμεληκόσι. τοῦτό ἐστι τὸ Ἐν ῥομφ‘ιλͅόͅ τελευτήσουσι πaaόιτες ‘ἱμηόιτωλοÌ τοῦ λαοῦ μου οἱ λέγοντες Ου μὴ ἐγγλη, ουο οὐ μὴ ωῃ ἐφ’ ημιις τιι KUKct. ἧκον γὰρ εἰς τοῦτο φρενοβλαβείας τινὲς, ὡς οἴεσθαι καὶ ψευδοεπεῖν τοὺς ἁγίους προφήτας, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον, ὡς οὐκ ἂν γένοιτό τι τῶν
προηγγελμένων. μαρτυρήσει δὲ τοῦτο καὶ ὁ σοφὸς ‘Iερε- μίας λέγων πρὸς Θεόν " Ἴδου οὗτοι λέγουσι πρὸς μέ Ηοῦ ²¹⁷ ἐστιν ο λόγος κυρίου ; ελθέτω.’’ διττὸν οὖν ἄρα τῶν οὕτω διακειμένων τὸ πλημμέλημα· παρώτρυνον μὲν γὰρ κατὰ πολλοὺς τρόπους, ᾤοντο δὲ καὶ ψευδομυθεῖν τὴν
ἀλήθειαν.

Εὑρήσομεν δὲ καὶ ἐν καιρῷ τῆς ἐπιδημίας τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητὰς τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν οὐ πεφρον- τικότας λόγων. τοιγάρτοι καὶ ἤκουον " Οὐαὶ ὑμῖν γραμ- ²¹⁸ “ ματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταὶ, ὅτι ἤρατε τὴν κλεῖδα τῆς ²¹⁹
ιι γνώσεως, οὔτε ὑμεῖς εἰσέρχεσθε, οὔτε τοὺς εἰσερχομένους “ ἀφίετε εἰσελθεῖν·’’ καὶ πάλιν " Οὐαὶ ὑμῖν γραμματεῖς ²²⁰ “ καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταὶ, ὅτι περιάγετε τὴν θάλασσαν “ καὶ τὴν ξηρὰν ποιῆσαι ἕνα προσήλυτον· καὶ ὅταν γένηται, ²²¹ “ποιεῖτε αὐτὸν υἱὸν γεέννης διπλότερον ὑμῶν.” τοιγάρτοι δικαίως οὐκ ἐλογίσθησαν μὲν εἰς τέκνα, τῆς δὲ τῶν πατέρων εὐγενείας ὠλισθηκότες, κατεγράφοντο μὲν ὥσπερ ἐν τοῖς ²²² Αἰθιόπων υἱοῖς· δεδαπάνηνται δὲ καὶ ὑπὸ ῥομφαίας, καὶ ²²³ τῆς ἑαυτῶν δυσβουλίας ἰσοστάθμους τῷ κρίνοντι ἐκτετίκασι
δίκας.

²²⁴

Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀναστήσω τὴν σκηνὴν Δαυεὶδ τὴν πεπτωκυῖαν καὶ ἀνοικοδομήσω τὰ πεπτωκότα αὐτῆς καὶ τά κατεσκαμμένα αὐτῆς ἀναστήσω καὶ ἀνοικοδομήσω αὐτὴν καθὼς αἱ ²²⁵ ἡμέραι τοῦ αἰῶνος· ὅπως ἐκζητήσωσιν οἱ κατάλοιποι τῶν
ἀνθρώπων [τὸν Κύρωι] κὼ πάντα τὰ ἔθνη ἐφ’ οὕς ἐπικέκληται τὸ ὄνομά μου ἀπ’ αὐτοὺς λέγει Κύριος ὁ ποιῶν ταῦτα.

²²⁶

Ὑπέσχετο λέγων, ὡς οὐκ ἂν εἰς τέλος ἐξολοθρεύσειε τὸ ἐξ Ἰακὼβ γένος, ἀλλ’ εἰ καὶ λικμῷ τρόπον τινὰ διεῤῥιμμένοι· καὶ γὰρ ξένοι τε καὶ ἐπήλυτοι γενήσονται, πατρίδος
καὶ οἴκων ἐξεωσμένοι, βάρβαρόν τε καὶ ἀλλοδαπὴν οἰκοῦντες χώραν· ἀλλ’ οὐκ ἂν συντριβεῖεν εἰσάπαν, οὔτε μὴν εἰς ὄλεθρον οἰχήσονται παντελῆ. ταύτῃτοί φησιν ὅτι καὶ ἀναστήσει καίτοι πεσοῦσαν τὴν σκηνὴν Δαυεὶδ, ἐγερεῖ δὲ αὐτῆς τὰ κατερριμμένα, καθὼς αἱ ἡμέραι τοῦ αἰῶνος, τουτέστιν,
²²⁷ εἰς ἡμέρας μακράς. δεῖγμα δὲ τοῦτο γενήσεσθαί φησι καὶ πληροφορίαν τοῖς ἄλλοις ἔθνεσι τοῖς τε ὁμόροις καὶ ἀπωτάτω, τοῦ χρῆναι λοιπὸν ἐπιστρέφειν πρὸς Θεὸν καὶ αὐτὸν ²²⁸ ἑλέσθαι ζητεῖν, τεθαυμακότας πάντως που τῆς τε ἡμερότητος τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἰσχύος τὸ μέγεθος. οὐκοῦν εἰ λέγοι σκηνὴν τοῦ Δαυεὶδ, τὸ τῶν Ἰουδαίων κατασημαίνει γένος, ἤγουν οἶκον τὸν ἐξ Ἰακώβ. ἰστέον δὲ ὅτι Κύρου
τῆς αἰχμαλωσίας ἀνέντος αὐτοὺς, τότε ὑπενόστησαν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἀνεδείμαντο μὲν τὸν νεὼν, πυργώσαντες δὲ τὰς τῶν πόλεων ἠρημωμένας, οἴκους τε ἐν αὐταῖς ἐπισκευασάμενοι, ²²⁹ κατῳκήκασιν ἀσφαλῶς, πολέμους μὲν ὑπομείναντες τοὺς παρά τινων, οἷον Ἀντιόχου τε φημὶ καὶ
Ἀδριανοῦ, αἰχμάλωτοι δὲ οὐκ ἔτι γεγόνασιν, οὔτε μὴν ἠρήμωνται, καθὰ καὶ ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων.

Ὁ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας ἐν τούτοις λόγος· ὁ δὲ ἐσωτέρω καὶ ἀληθέστερος εἴη ἃν ἐν Χριστῷ. ἐπειδὴ γὰρ ἐκ νεκρῶν ἀνεβίω, τὴν εἰς θάνατον αὐτοῦ πεσοῦσαν σκηνὴν, τουτέστι
τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα, ἐγείραντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τότε ²³⁰ δὴ τότε πάντα τὰ ἀνθρώπινα πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀνέστη σχῆμα, καὶ πάντα ἡμῶν τὰ κατερριμμένα πρὸς νέαν ὄψιν ἐνήνεκται. “Εἴ τις γὰρ ἐν Χριστῷ καινὴ κτίσις,’ κατὰ τὰς γραφάς· ²³¹ συνεγηγέρμεθα γὰρ αὐτῷ. καὶ κατέσκαψε μὲν ὁ θάνατος
τὰς ἁπάντων σκηνὰς, ἀνῳκοδόμησε δὲ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν Χριστῷ· καὶ τοῦτο ἡμῖν οὐκ εἰς χρόνον ὑπάρξει μεμετρημένον, ἀλλ’ εἰς ἡμερας αἰῶνος· ἀναπόβλητον γὰρ ἐν ἡμῖν τὸ τῆς ἀφθαρσίας ἀγαθὸν, καὶ οὐκ ἔτι κρατήσει θάνατος τῶν ἐν Χριστῷ σεσωσμένων. τότε δὴ τότε καὶ οἱ ²³²
κατάλοιποι τῶν ἀνθρώπων μετὰ τοὺς πεπιστευκότας ἐξ Ἰσραὴλ τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς ἐγνώκασι Θεὸν, τῆς ἀρχαίας ἐκείνης καὶ βεβήλου πλάνης ἀποφοιτήσαντες. οὐ γὰρ ἦν ²³³²³⁴ διαψεύσασθαι λέγοντα τὸν Χριστόν “Ἐὰν μὴ ὁ κόκκος “του σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· “ἔαν δὲ ἀποθάνῃ, καρπὸν πλείονα φέρει. καὶ πάλιν ²³⁵ “Ὅταν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. κατ’ ἐκείνην δὴ οὖν τὴν ἡμέραν, καθ’ ἢν ἀνεγερῶ τὴν κατε-
²³⁶ σκαμμένην καὶ πεσοῦσαν σκηνὴν τοῦ Δαυεὶδ, κληθήσονται πάντα τοὶ ἔθνη, καὶ ἐπ’ αὐτοῖς ἔσται τὸ ἐμὸν ὄνομα. καὶ ὅτι πάντη τε καὶ πάντως εἰς πέρας ἐκβήσεται τὰ προηγγελμένα, πεπληροφόρηκε προσθείς Λέγε Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιῶν ταυτα. εἰ γάρ ἐστι κύριος ὁ Θεὸς ἀληθῶς, πάντη τε καὶ πάντως
²³⁷ ποιήσει καὶ ταῦτα, πρὸς οὐδὲν ἀσθενῶν. ποιεῖ γὰρ “Μεγάλα “καὶ ἀνεξιχνίαστα, ἔνδοξά τε καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν “ἀριθμός.”

²³⁸

Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ καταλήψεται ὁ ἀλοητὸς ²³⁹ τὸν τρυγητὸν, καὶ περκάσει ἡ σταφυλὴ ἑ τῷ σπόρω, κα
ἀποσταλάξει τὰ ὄρη γλυκασμὸν, καὶ πάντες οἱ βουνοί σύμφυτοι ²⁴⁰ ἔσονται· καὶ ἐπιστρέψω τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου ἱσραὴλ, καὶ οἰκοδομήσουσι πόλεις τὰς ἠφανισμένας καὶ κατοικήσουσι, καὶ καταφυτεύσουσιν ἀμπελῶνας καὶ πίονται τὸν οἶνον αὐτῶν, ²⁴¹ καὶ φυτεύσουσι κήπους καὶ φάγονται τὸν καρπὸν αὐτῶν. καἰ
καταφυτεύσω αὐτοὺς ἐΜ τῆς γῆς αὐτῶ, κω οὐ μὴ ἐκσπασθῶσιν ²⁴² οὐκέτι ἀπὸ τῆς γῆς αὐτῶι ἧς ἔδωκα αὐτοῖς λέγει ὁ Θεὸς ὁ Παντοκράτωρ.

²⁴³

Αὐτὸ δὴ σαφῶς ἡρμήνευσεν, ὅπερ ἔφην. καὶ εἰ μέν τις ἕλοιτο παχεῖάν τε καὶ ἱστορικὴν ποιεῖσθαι τὴν ἀφήγησιν, ἔρει δὴ πάλιν ἐκεῖνο, ὡς ἐπήγγελται σαφῶς τοῖς τὴν αἰχμαλωσίαν ὑπομεμενηκόσι τὴν ἐπάνοδον, καὶ ὅτι τὴν ἑαυτῶν
καθέξουσι γῆν, πόλεις τε καὶ οἴκους ἀναδειμάμενοι, καὶ ἐν καλῷ τῆς εὐημερίας λοιπὸν γεγονότες, τὰ ἐξ ἀγρῶν συλλέξουσιν ἀγαθὰ, καὶ τῷ γηπονεῖν ἐγκείσονται μετ’ εὐφροσυνης καὶ χαρᾶς, ὡς ἀδιάλειπτον αὐτοῖς τὸν ἐπί γε ταῖς τῶν ²⁴⁴ ἡδίστων συγκομιδαῖς γενέσθαι πόνον, τῶν ἐξ ἅλωνος ἀγαθῶν
συμποδιζόντων αὐτοῖς τὸν τρύγητόν, παρατείνοντος δὲ αὖ καὶ τοῦ τρυγητοῦ πάλιν εἰς τὸν τοῦ σπόρου καιρὸν, ὡς ἐκ ληνοῦ καὶ δρεπάνης καὶ βοτρύων αὐτῶν μεταφοιτᾶν τὸν γηπόνον ἔπι τὰ τῶν πεδίων ἀρόσιμα, καὶ τῆς ἅλω τὴν κόνιν ἀπονιψάμενον, τῶν ἐπὶ ληνοῖς ἔχεσθαι φροντισμάτων.

Εἰ δὲ δὴ λεπτότερον καὶ πνευματικώτερον τῇ τῶν προκειμένων θεωρίᾳ προσβαλεῖν ἐθέλοιμεν, πρέποι ἃν εἰκότως ἐκεῖνο ²⁴⁵ νοεῖν. ἐπειδὴ γὰρ, ὡς ἔφην, ἀνεβίω Χριστός· ἤγειρε γὰρ ὁ Πατὴρ τὴν σκηνὴν τοῦ Δαυεὶδ, καὶ ἀνῳκοδόμησεν αὐτῆς τὰ κατεσκαμμένα, πολλὴ καὶ ἀμφιλαφὴς τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν
ἡ μέθεξις ἐπὶ πάντας γέγονεν ἀνθρώπους Ἕλληνας τε καὶ Ἰουδαίους· “Εἷς γὰρ ὁ Θεὸς, ὃς δεδικαίωκε περιτομὴν ἐκ ²⁴⁶ “πίστεως, καὶ ἀκροβυστίαν διὰ πίστεως.” πλείστη δὴ οὖν οση τῶν πνευματικῶν καρπῶν τοῖς πεπιστευκόσιν ἡ χορηγία ²⁴⁷ η δία τῶν ἐπιγείων καρπῶν εὖ μάλα κατασημαίνεται. πλῆθος
γὰρ ἔσται, φησὶ, σίτου καὶ οἴνου. παραδεξόμεθα δὲ νῦν τὸν μὲν σῖτον εἰς ἰσχὺν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν πνευματικήν· γέγραπται γὰρ ὅτι “καὶ ἄρτος στηρίζει καρδίαν ἀνθρώπου,” ²⁴⁸²⁴⁹ νοητὸς ’δε που πάντως καὶ θεῖός τε καὶ ἄνωθεν· τὸν δέ γε ²⁵⁰ οἰνον εἰς εὐφροσύνην· ἔφη γὰρ πάλιν “Καὶ οἶνος εὐφραίνει ²⁵¹ “καρδίαν ἀνθρώπου·” χαίρομεν δὲ “τῇ ἐλπίδι,” κατὰ τὴν ²⁵² τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. σταλάζει δὲ καὶ τὰ ὄρη γλυκασμόν. ὄρη μὲν οὖν, ὡς ἔοικεν, ἐνθάδε φησὶ τὰς ἐκκλησίας
χριστοῦ, διά τοι τὸ ἐπῃρμένον τῶν ἐν αὐταῖς δογμάτων, καὶ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας τὸ ὑπερφερὲς, καὶ ὅτι τὰ μὲν ὄρη διαφόροις κομῶντα φαίνονται φυτοῖς, αἱ δὲ ἐκκλησίαι Χριστοῦ μυρίας τε ὅσας ἁγίων ἔχουσι κεφαλὰς, κέδροις τε καὶ ξύλοις ἐν ἴσῳ τοῖς εὐμηκεστάτοις, αἳ ταῖς τῶν
²⁵³ νοητῶν ὑδάτων παρίδρυνται διεξόδοις. ἀλλ’ ὥσπερ ἐν τοῖς εὐδενδροτάτοις τῶν ὀρῶν πλήθη μελιττῶν περιποτώμενα, τὸ ²⁵⁴ γλυκὺ καὶ τίμιον ἐργάζονται μέλι· οὕτω πάλιν καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις οἱ τῶν ἄλλων περιφανέστεροι καὶ ἁδρότεροι πρὸς ἀρετὴν καὶ σύνεσιν, τῆς ἐπὶ Χριστῷ διδασκαλίας τὸ γλυκὺ
συλλέγοντες μέλι, μονονουχὶ καταστάζουσι καὶ ταῖς ἑτέρων καρδίαις αὐτό. ἀποσταλάξει δὴ οὖν τὰ ὄρη γλυκασμὸν κατὰ τοῦτον οἶμαι τὸν τρόπον. ἔσεσθαι δὲ συμφύτους ἔφη καὶ τοὺς βουνούς. βουνοὶ ’δε εἰσιν οἷον δεύτεροί τε καὶ τὸ μεῖον ἔχοντες εἰς ἀρετὴν παρὰ τοὺς ἄγαν ἐν τούτῳ διαφανεστέρους.
²⁵⁵ μέτρα γὰρ ἁγιασμοῦ καὶ δικαιοσύνης ἐν ἐκκλησίαις, καὶ ὡς ²⁵⁶ ο Παῦλος φησι, κατὰ τὴν ἑκάστῳ δοθεῖσαν χάριν παρὰ τοῦ τὰ τοιάδε διανέμοντος Θεοῦ. σύμφυτοι δὴ οὖν ἔσονται καὶ οὗτοί φησι, τουτέστιν, εὐθαλεῖς τε καὶ εὔκαρποι, καὶ τῆ τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητι βαθὺ κομῶντα φοροῦντες τὸν
²⁵⁷ νοῦν. ὅτι ’δε καὶ ἐπέστρεψεν ἤμων τὴν αἰχμαλωσίαν ο των ²⁵⁸ ὅλων Θεὸς, οὐκ ἂν ἐνδοιάσειε τις. ἐκήρυξε γὰρ “ αἰχμαλώτοις ²⁵⁹ ἄφεσιν ὁ Χριστὸς, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου πλεονεξίας ἐξείλετο ²⁶⁰ τὴν ὑπ’ οὐρανόν. τότε δὴ τότε καὶ ἐν ἴσῳ γηπόνοις τῆς κατὰ νοῦν εὐκαρπίας γεγόναμεν ἐπιμεληταὶ, κατεφυτεύσαμεν κήπους καὶ ἀμπελῶνας, καὶ φαγόμεθα τὸν καρπὸν αὐτῶν. ἀποληψόμεθα γὰρ τὰς τῶν πόνων ἀντιμισθίας,
ἀποτρυγήσομεν δὲ καὶ τοὺς τῆς ἐπιεικείας καρπούς. ὅτι δὲ ἀσάλευτον ἕξομεν τὴν παρὰ Θεῷ μονὴν, καὶ τῶν ἅπαξ δοθησομένων παρ’ αὐτοῦ κλήρων οὐδεὶς ἂν ἐκπέμψειε τοὺς ²⁶¹ ἐν αὐτοῖς γεγονότας, σαφηνιεῖ λέγων Καταφυτεύσω αὐτοὺς ἐπὶ τῆς γῆ; αὐτῶν ἡς ἔδωκα αὐτοῖς, λέγει Κύριος ὁ Θεός.
“Ἀμεταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα καὶ ἡ κλῆσις τοῦ Θεοῦ, ²⁶² καὶ ἐν βεβαίῳ κεισόμεθα παντὸς ἀγαθοῦ, καθηγητὴν καὶ πανηγυριάρχην αὐτὸν ἔχοντες τὸν Χριστόν· δι’ οὗ καὶ μεθ’ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΑΜΩΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ.

²⁶³

In XII Prophetas. Cyril of Alexandria. ed. Philip Edward Pusey. Germany. 2016.

Current edition First1KGreek

In XII Prophetas (Greek) (Cyril of Alexandria. Cyrilli Archiepiscopi Alexandrini In XII Prophetas, Vol 1-2. Pusey, Philip Edward, editor. Oxford: Clarendon Press, 1868.)

Notes on the current edition

In XII Prophetas

1. 4

2. 5

3. d

4. 6

5. S.Matth. xxii 36—39,S. Marc. xii. 30,31.

6. e

7. 1, 2. Sic Β. Λόγος τέταρτος Α. 4, πτωχὸν F. (22 al.) οἱ assumptum ex Α. Β. (Alex.) 5. ἀπεμπολήσομεν Β. cum nullis Codd. Parsonsianis. cf. infra in Mich. 396 c. ἐμπολήσομεν Α. ἐμπωλήσομεν (sic) Edd. ἐμπολήσωμεν F. 6. ἀνοίξωμεν F. (26, 62, 147, 233.) Statim θησαυροὺς Α. Β. (Alex. XII.) in Mich. 396 c. θησαυρὸν Edd. (Vat. XII mg.) μικρὸν μέτρον hoc ordine A.B. (Alex. XII.) infra 333 init. et 337 b. et in Mich. 1. c. 7. στάθμια Α. Β. (Alex. XII manu prima) infra 333 init. στάθμιον Edd. 8. πτωχὸν B.F. ταπεινὸν Α. B. (Alex. XII.) πένητα Edd. (Vat. XII mg.) 9. παντὸς γενήματος] πόσης πράσεως F. Edd. (XII mg.) 10. Haec ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν accesserunt ex Α.Β. 11. Haec ἐν τῷ νόμῳ assumpta ex Α. Statim ἀντήκουσε Α. ἀντήκουε Edd. 13. Haec ἐξ ὅλης τῆς κ.—ἰσχὑος σου assumpta ex Α.Β. 15. ἑαυτόν Β. Edd. σεαυτόν Α.

8. 1 Cor. xiii. 13.

9. a 332 Α.

10. b

11. c

12. 2. Α. Β. τε Edd. 3, τε prius assumptum ex Α. διωμολογηκότα τε Α. κοὶ διωμ. Edd. 4, εἰ μὲν pro οὐδὲν Α. ὁ om. Α. προσθείη Α. 7. τε assumptum ex Α. 9. ἀνθῶν Α. ἀγαθῶν Β. Edd. Statim ὁ add. Β. Edd. invito Α. 11, ἐνησκημένος Α. ὅποιπερ Α. 12, πλημμέλημα Α. 13, ὁ pro δρᾶ (sic) Α. 20. λίαν pro μάλα Edd. Statim σαφῆ Α. 23. ἀπὸ Β. ἐπὶ Edd. (185.) 24. καταπαλείφειν pro καὶ ἀπολ. Α. 27, τὰ deest in Edd.

13. d

14. e

15. Exod. xxii. 25.

16. 333 Α. a

17. Deut. xv. 1—3.

18. 6. δὲ assumptum ex Β. ὑπερχομένην Α. ἐπερχ. Β. Edd. 8. τὰ pro τὸν Edd. 9. ἀπεμπολήσομεν Β. ἐμπωλήσωμεν (sic) Α. ἐμπωλήσομεν Edd. 10. ἐκβραχυπλούτων] Sic edidi. ἐκ βραχὺ πλουτῶν Α. βραχυπλούτων B. ἐν βραχεῖ πλουτούντων [πλουτώντων Pont.] Edd. Statim εὐχὴν Α.
pro σμικρὸν Α. 13. ἐμπωλὰς Edd. 14, τοι om. Α. 18. ἐμπολήσομεν habet Β. ἢ om. Α. χεῖρον Α. 20. ἀνοίξομεν] + τοὺς Α. Edd. 21. στάθμιον Edd. 23. καὶ priiis assumptum ex . Β. 24. τε assumptum ex Β. καὶ μεγαλύνωσι Α. Statim τὸ στάθμιον Α. 27. ἴδιον om. Β.

19. b

20. Deut xv. 7, 8.

21. Ib. 9.

22. c

23. d

24. 2. ἄν Edd. 4—10. πάλιν—ὑστερεῖται desunt in Edd. 6. ἢν de Ador. 273. S. f. ᾗ Α. (A.V.) 7. συσφίγξεις Α. (A.V.) 9. om. Α. ἐὰν Β. (32. ) 10. καθ’ οἷον Β, προσπαρεγγυᾷ δὲ Α. προπαρεγγυᾷ δὲ Β. παρεγγυᾷ Edd. 13, πονηρεύσεται Α. Β. πονηρεύσηται Edd. 14. δῷς Β. (VII. Χ.) de Ad. 274 a. δώσεις Edd. (A.V.) 15. ἔσται] + ἐν Edd. invito Α. cf. de Ad. 1. c. 16, τοῦ assumptum ex B. ποιῆσαι Edd. 17. σαββάτων Α. γὰρ om. Α. 23. ὑπενεχθείη Α. ὑπενεχθῇ Edd. 24. ὀφείλημα Α. ὄφλημα Edd. 26. τούτων iid. γὰρ assumptum ex Α. Β.

25. Deut. xxv. 13—16.

26. e

27. Sir. xiii. 13.

28. 334 Α. a

29. Prov. xvi. 9.

30. Ib. v.21.

31. Ib. iv. 26.

32. b

33. Rom. xiii. 10.

34. 1. μὲν om. Β. 3 . Haec τοῦ πανσόφου assumpta ex Α. Β. 4, μαρσήπῳ Β. 5 . Haec καὶ στάθμιον assumpta ex Α. Β. haec vv. addidit quoque Migne. ἢ pro καὶ alt. Α. τῷ οἴκῳ pro τῇ οἰκίᾳ Edd. 6. ἢ pro καὶ alt. Α. (Vat.) στάθμιον erasum habet Α. 7 . Haec καὶ μέτρον—σοι accesserunt ex Α. 10, ἄδικον Α. ἄδικα Β. Edd. 11. οὐδεὶς οὐδὲν Β. Edd. 13. καταβοσκόμενοι Edd. 1 6. δὲ assumptum ex Α. 18. πόσας om. Α. 19. τοῦ om. Α. 24. ἀπαράφθορον Α. Β. ἀπαράθραυον Pont. ἀπαράθραυστον Aub. 25. ἐστιν ἀληθὲς ὅτι] εἴ ἐστιν ἀληθὴς Edd.

35. Col. iii. 12.

36. c

37. Ps. cxi. 9.

38. 7

39. 8

40. d

41. e

42. 1. οἰκτιρμῶν Α. Edd. οἰκτιρμοῦ Β. 3, προσθεῖναι Α. Statim πάντα pro τὰ ὄντα Α. 4 . τε assumptum ex Β. 5 . ὅτι om. Β. 8. ὄμνυκα Α. καθ’ ὑπερηφανίαν F. Edd. (Co.) 9, ὑμῶν] αὐτοῦ F. Edd. 11, ποταμὸς] + ἡ F. Edd. (Co.) 14 . ἀλογῆσαι pro ἀφειδῆσαι Α. Haec καὶ δεσποτ.—παντελῶς accesserunt ex Α. Β. 15. τὴν deesst in Edd. 16. ὑπερηφάνους (sic) iid. 17. ὅρκον Β. 18 . καθ’ αὑτῆς Α. καθορίζων Β. καθορίζει Edd. καθαρίζων (sic) Α. 19, Hoc δὴ assumpsi ex Α. δεῖ (sic) Α.] 23, φημὶ assumptum ex Α.

43. 335 Α. a

44. b

45. Es. xliii. 2.

46. Ps.lxviii. 16.

47. Ps. cxxiii. 1—3. C

48. Ib. 4, 5.

49. 3. . κατακαλύπτων Α. Β. κατακάμπτων (sic) Edd. 5 . καὶ prius assumptum ex Α. 8. ὑφ’ ἑαυτῷ Α. ὑφ’ ἑαυτὸν Edd. 12. εὑρήσομεν] + καὶ iid. 13, διαρπαζομένους Α. Β. διαρπαζόμενοι Edd. unde ὑποπίπτοντας quoque ad ὑποπίπτοντες correxit Migne. 15. ὑποσύρον Niketas in ps.
18. καταποντίσαι Α. Β. Nik. καταποντίσει Edd. 19. γὰρ assumptum ex Nik. δαιμόνων Nik. 20. ἐκδύνοντες Nik. σκολιότητος Β. invito Nik. 22—25. Assumpta εἰπάτω—ἡμῖν ex Β. ἐν τῷ—ἐφ’ ἡμᾶς et ἄρα διῆλθεν ἡ ἡμῶν ex Α. Β. 27, ἀνταγώνιστον (sic) Edd. ante Migne. Statim τῆς om. Α. διαβολικοῖς ἐπηρείαις (sic) Α.

50. 9

51. d

52. 10

53. e

54. Supra ver. 8.

55. a 336 Α.

56. 4. Haec ὁ Θεὸς καὶ accesserunt ex Α. Β. (Alex. XII) invito F. (22. al.) 5. μεσημβρίᾳ Α. ἐπὶ τῆς γῆς om. F. Edd. (233.) 7. τὰς om. Edd. (68.) θρήνους F. Edd. (42, 86 mg.) ἀναβιβῶ] ἀναβιβάσω F. Edd. (86.) 8. τὸν Ἰακὼβ Α. Β. (240.) cf. infra 336 c. contra 338. init. αὐτὸν Edd. cum omnibusi fere Codicibus Partionsianis. 9. ὡς alt.] εἰς (240.) cf. infra 336 c. 338 b. 13, Χριστοῦ Α. Θεοῦ Edd. 14. κατεσκευασμένην Α. 18, ἂν om. Β. 22.μεσημβρίας Β. ἐν μεσημβρίᾳ Edd. τοῦτον (pro τοῦτο ἐν) μεσημβρίᾳ (sic) Α. cf. sup ra. 25. πολὺ Α.

57. b

58. Hiob i. 20.

59. c

60. d

61. 4 Reg. xviii. 13.

62. Ib. 17, 28sqq.

63. Es. xxxvii.3

64. 1. ἀνταναιρεῖται pro ὅταν αἴρηται Α. 5 . μεσημβρίζοι Β. μεσημβρίζῃ Edd. 7. λιγυρωτάτοις Edd. invitis Α. Β. 12, γοῦν om. Α. Statim haec ὁ θεσπέσιος assumpta ex Β. τοῦ θεσπεσίου Α. 1 6. κοὶ prius assumptum ex Β. 17. αὐτῶν Α. εἰς] ὡς e suo Migne εἰς 240.) Ἰούδα Edd. invitis A. Β. 19. τούτῳ δηλονότι τῷ τρόπῳ iid. 24. Λάχεις Α. Λάχης Edd. 25. τοῖς deest in Edd. 28. Haec τὸν προφήτην assumpta ex A.B.

65. e

66. a 337 Α.

67. Supra ver. 4.

68. Supra ver. 5.

69. b

70. S. Luc. xvi. 14.

71. c

72. 2. ὠδῖνος τοὺς ἐξ ὀδύνης inv. ordine Β. ὡς assumptum ex Α. 4. ἀπολέσαι Edd. τοῖς deest in Eud. 5, μετὰ τοῦ] μετ’ αὐτοῦ iid. 9. ἐφαρμόσειε iid. 14. τί pro ἢ Α. τὸ prius] τῷ Migne. τὸ alt. Α. Β. τὸν Edd. δι’ om. Α. 18—20. ἐμπολήσαιμεν ἐμπολήσωμεν Α.) καὶ τὰ—ζυγὸν ἄδικον Α. τὰ ἑξῆς Edd. 19. τὸ pro τοῦ alt. (hic) Α. 21, τε assumptum ex Α. 26. . προυτρέπεται (= προὔτρεπέ τε) pro προὔτρεπε δὲ Α. 28. ταῦτα Α. αὐτοῦ Β. αὐτὰ Edd. Statim καὶ assumptum ex Α.

73. Supra ver. 7.

74. Ib. 8.

75. d

76. S. Matth. xxvii. 45.

77. Rom. xi. 25

78. 2 Cor. iii. 15.

79. Ps.lxviii. 24.

80. e

81. S. Luc. xxiii. 28.

82. 338 A. a

83. 2. καθ’ κατὰ Α. b.] ὑπερηφανίας Α. Β. b. κατὰ ὑπερηφάνους Edd. 4 . τούτων Α. 6. ἀποδημήσει b. ἀποδημεῖ Β. Edd. ἀπονέμει Α. 7, εἰς pro ἐπ’ Β. 9 . ἔδυ μὲν Α. Nik. in Ps. Ixviii. 24. ἔδυνεν Β. Nik. in S. Luc. Edd. ἐπ’ αὐτοὺς B. b. ἐπ’ αὐτοῖς Α. Nik. in S. Luc. Edd. αὐτοῖς Nik. in Ps, 11. τὸ om. B. Nik. in S. Lnc. habet Α. ἦν assumptum ex A.B. Nik. in S. Luc. 15. ἀναγινώσκηται Α. ἀναγινώσκεται Β. Edd. 16 . ἐπαρᾶται Nik. in S. Luc. Haec ὁ μακάριος accesserunt ex A.B. 18. σύγκαμψον Α. Β. σύγκυψον Edd. 20. τοῦ om. Β. 22. ἐπ’ ἐμὲ b. ἐπ’ ἐμοὶ Α. Β. Edd. 24. τε om. Α. συνδιολλύμενοι Β. Statim νεὼ Α. καὶ alt. assumptum ex Α. 25. καταπιμπράντων Α. κατεμπιπρώντων Β. καταπιμπτώτων Edd. Assumpta φησὶν ex Α. b. δὲ ex Α.Β. b.

84. S. Marc. xv. 40.

85. S.Matth. xxxvii. 51.

86. b Es. 1. 3.

87. Es.xxvii. 11.

88. c

89. 11

90. 12

91. 3. Haec Μαρία τε—σὺν αὐταῖς accesserunt ex Α. Β. 4, ἡ om. Α. 5. πενθεῖ b. 6. καὶ prius assumptum ex Α. Β. 10. σκότος assumptum ex Α. Nik. in S. Luc. deest in B. 14. ἀμφιβαλεῖν Α. 15. Hoc τότε alt. assumptum ex A.B. 17. ταύτας Α. 18. Hoc προφήτης assumptum ex A.B. Statim φησὶν Ἡσαΐας hoc ordine B. 20. οἰκτειρήσει Α. 21, Haec καὶ ὁ πλάσας—ἐλεήσῃ φησίν accesserunt ex Β. οὐ μὴ ἐλεήσει φησί Α. 24. ἄρτου Α.Β. (Alex. XII.) ἄρτων Edd, (Vat. XII suprascr.) 25. ἀκοῦσαι] + τὸν Edd, (Vat.) σαλευθήσεται F. (Alex. ) ὕδατα] + ἀπὸ θαλάσσης F. Edd, (XII.) ἀπὸ τῆς θαλάσσης Vat,] haec verba orn, Α. B . (Alex.)

92. d

93. Es. xxvi. 16.

94. Ps. cxvii. 5.

95. Ib. cxviii.71.

96. e

97. 339 Α. a

98. Ezek. iii. 26.

99. b

100. 2. τοῦ assumptum ex Α. om. F. Edd. (XII.) 5, καὶ alt. assumptum ex A.B. 7 . ὅτε B. ποτὲ Edd. 9. ῥᾳθυμίας] ἁμαρτίας Β. invito Nik. in Ps. cxviii. 12. τῷ—ζυγῷ Nik. 14. δὴ assumptum ex Α. κατεμπιπρῶντος Β. καταπιμπράντος Edd. 21. εἰς assumptum ex A.B. b. Statim ἕω b. 22. Haec τὸν μακάριον assumpta ex A.B. b. 23. ἀποκωφωθείσῃ Edd.

101. c

102. s. Joan. vi. 48,33.

103. Es. lxv. 13.

104. Prov. x. 3.

105. d

106. S. Matth. iv. 4.

107. 13

108. 14

109. e

110. 1. προσεοικυῖαν Β. προσεοικέναι Edd. 2. διαπίπτει (sic) Α. Statim πανταχοῦ Edd. invitis Α.Β. 3 . δὲ om. B.b. 4. οὐδὲ Edd. invitis A.B.b. 5. ἔστιν assumptum ex Β. 7 . διακεχωσμένα Edd. invitis Α. Β. 10 . δὲ Α. δὴ Edd. πάλαι Α. πόλιν Edd. 13. διψήσετε Α. Β. (Vat.) διψήσεσθε Edd. (Alex.) 14. δικαίου Β. (23. al.) cf. supra 211 e. δικαίαν Α. Edd. 15 . αὐτοῦ pro αὐτοῖς οὐ Β. 20. δίψη Edd. (Co.) 21. οἱ om. F. Edd. (22. al.) ζῇ alt. om. F. Edd. (Co.) 22. οὐκέτι F. (23, 42, 86 mg. 198.)

111. 340 Α. a

112. b

113. c

114. 2. κοὶ assumptum ex Α.Β. b. 6. δαιμόνων b. 12. ψευδομαντίων Edd. 1 6. ὁμοῦ om. Β. κολοῦσαι pro οἱ καλαί σου (sic) A. 22. ζῇ assumptum ex A.B.b. 23. ἐπ’ αὐτὰ (sic) b. ἐσχατιαῖς Β. b. ἐσχάταις Α. Edd. 27, παραλαμβάνονται Β. ὑφαίνεται Α.Β. ὑπαινίττεται Edd.

115. d

116. e

117. Es. xii. 3.

118. Ib. v. 6.

119. a 341 Α.

120. S. Joan. vii. 37. Hier. ii. 13.

121. Es. xxix.13; S. Matth. xv. 9.

122. 5. τὰ pro τε Α. 6. διὰ] + τοῦ Α. 7. ὑστέρηνται γὰρ Α. ἐστέρηνται γὰρ Β. ἐστέρηνται. καὶ γὰρ Edd. 10 . παρθένου Α. Β. παρθενίας Edd. 11. διὰ] καὶ διὰ Α. 12. οὐδὲν Α. οὐδένα Β. Edd. 13. παρατείνει (sic) pro παρὰ τίνι Α. 16 . καὶ alt. assumptum ex Α. Β. 18. . Ἀντλήσατε Α. Β. supra 271 e. in S. Joan. 182 s. f. (Vat.) Ἀντλήσετε Edd. Glaph. 149 e. a Parsons. cit. (Alex. 23 al.) 19. μετ’ εὐφροσύνης desunt in Edd. τῶν πηγῶν] τῆς πηγῆς Edd. 20. εἰς Α. ἐπ’ Edd. (41.) 22. Haec τε καὶ λέγοντι assumpta ex A.B. 25. διδασκαλίαις] + καὶ Aubertus.

123. b

124. Κεφ. θ΄.

125. c

126. Supra viii. 2, 3.

127. d

128. 1. ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον F. Edd. (26.) 2. ἐπὶ om. F. Edd. (42.) θυσιαστήριον Α. Β. (Alex. XII.) ἱλαστήριον Edd. (Vat. XII mg.) πρόπυλα Α. Β. προπύλαια F. Edd. (42, 91, 153.) cf. infra e et contra 342 c. 6. διανοίας] δυνάμεως Edd. 7. δέχονται iid. 8. πράξεων iid. 9. συνδιατίθεσθαι iid. Statim τε B. δὲ Edd. 11. σπουδάζοντες Β. σπουδάζοντος (sic) Α. σπεύδοντες Edd. 12. μακάριος] θεῖος iid. 13 . λαόν μου] + τὸν Β. Edd. (86.) 16. ῥίψω Β. (Co.) 17. ἐνεργουμένην Β. 19. ἀρχομένου Α. 20. προστάττοντος Α. 21. Θεὸς accessit ex Α. Β. 23. ἀπονέμων Α. 24. ἂν οὖν hoc ordine Α. Β. b. τῶν δαμάλεως Pont. τῆς δαμάλεως Aub. 25 . καθελῶν] Sic correxi ex B.b. Edebatur καθελὼν.

129. c

130. a 342 Α.

131. Ezek. ix. 5,6.

132. b

133. c

134. S. Matth. xxi. 38, 39.

135. 1. κατάρχεσθαι Edd. invitis Α.Β. 3. καταδονείσθω ἡσθῶ (sic) b.] φησὶ A.B.b. κατασεισθήσεται Edd. πρόπυλα iid. invitis A.B.b. μεθυέτω A.b. μεθιέτω Edd. 5. τὰς] + τῶν iid. invitis A.B.b. 6. προυφανεστέρων b. invito Α. 12. εἶπον (sic) Α. 13. ἐζωσμένῳ Edd. invito Α. εἴρητο Β. εἴρηται Edd. 14. φείσησθε Α. (Alex.) φείδεσθε Edd. (Vat.) 18. ὅπως Α. ὅτι Edd. ὀργῆς Α. ἀρχῆς iid. 20. καὶ alt. assumptum ex Α. 22. κεφαλαὶ Α.Β. κεφάλαιον iid. 23. γενέσθαι om. B. 23, 24. Assumpta καὶ ex Β. ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν τὸν om. Α.] Χριστόν ex Α.Β. 25. πεφρονηκότες Edd. 26. ὄντα] + καὶ iid. invitis Α.Β.

136. d

137. Ezek. xxxiii. 12.

138. 2

139. e

140. 3

141. 4

142. 343 Α. a

143. 1. ἐκβεβλήκεσαν Β. ἐκβεβλήκασι Edd. 6 . τῶν deest in Edd. 8. ἔνοικον] ἔοικεν (sic) Α. 9 . ἱερ.] + τῷ Edd. invitis Α. Β. 10 . παροτρύνει Α. 11, τὴν assumptum ex Α. Β. 13. ᾗ] + δ’ Β. Edd. Οὐ] Καὶ οὐ, F. Edd. (Co.) οὐδ’ οὐ μὴ B.F. οὐ μὴ Α. οὐδὲ μὴ Edd. (Alex.) [καὶ οὐ μὴ Vat.] ἐξ om. Α. 15. διασωζόμενος Α. 16. ἐξανασπάσει F. 17. ἐὰν] καὶ ἐὰν Β. (22 al.) Statiin ἐγκρυβῶσιν Β. (Alex. XII.) ἐγκρυφῶσιν Α. ἐγκατακρυβῶσιν Edd. (Vat.) 18. ἐπιλήψομαι F. 20. δήξεται] γρ. δέξεται Β mg. 25. που om. Β. 20. Haec τοῦ μακαρίου assumpta ex A. B. πρὸς] + τὸν iid.

144. Ps. cxxxviii. 7—10.

145. Hier. xxiii. 23; xxxix. 27.

146. b

147. Es. xiv. 27.

148. c

149. 1—6. καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου—ἡ δεξιά σου] καὶ τὸ ἑξῆς Edd. 4 . Α. contra Anthrop. 389 a. ἀναλάβω Β. (A.V.) cf. in S. Joan. 495 a. 10. εἴη pro ἴοι Α. ut supra 306 b. C. 11. ἐπαριθμημένης pro ἐπεῤῥιμμ. Α. ἕως Α. 13. ἢ assumptum ex Α. 14. ἐπαμύνῃ Β. ἐπαμύνει Α. επαμυνεῖ Edd. 15. ἀνόνητος Α. ἀνόνητα Β. ἀνόνητοι Edd. 17. διαφύγοι Β. διαφύγῃ Edd. 18.κρυβείη Edd. invitis Α. Β. 19, διέλθοι Β. διαλάθοι Edd. 20. ᾗπερ ἂν ἴοι Β. εἴπερ ἂν οὖν Α. εἴπερ ἀνίοι Edd. 22. τῶν om. Α. ἔκδοσιν Α. Β. δύναμιν Edd. 23 . τοῖς om. Α 24. ἀθλίως Α. Β. ἀσχέτως Edd. 25. αὐτοῦ iid. Statim καταρθήσεται Β. καταργηθήσεται Α. καταρτηθήσεται Edd.

150. d

151. e

152. S.Matth. xxvii. 25.

153. 344 Α. a

154. 5

155. b

156. 1. αὐτῷ Edd. 2. ἔσθ’ ὅτε καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ Β. καὶ ἡμεῖς ἀεί τοι Α. ἡμεῖς ἔσθ’ οτε Edd. 3, τε pro τι Edd. 4 . δὲ Α. γὰρ Edd. 6. κατεμβλέψεται Β. κατεμβλέψας τε Α. καταβλέψεται Edd. 7 . νέμοι Β. ἐμοὶ (sic) Α. νέμῃ Edd. 8. αὐτῶ Α. αὐτῶν Edd. 10, τοῦτο Α. 11. ἢ (= ἢ)—κατέγραψε pro ἡ—καταγράψασα Α. 16 . μικροὶ (sic) Α. τὰ om. Α. 18 . Κύριος om. Α. (22 al.) 19. διασαλεύων F. 20. συντελείας Α. (cf. 228.) 25. ἀποπαύσαι τὰ Α. ἀποπαύσῃ τὰ Β. ἀποπαύσαιτο Edd.

157. c

158. d

159. Hiob xii. 14.

160. e

161. Phil. iii. 14.

162. 3. ἔφην (sic) Α. 5, ὑμᾶς Α. ἡμᾶς Edd. οἴεσθαι Edd. invitis Α. Β. 7. τῇ alt. assumptum ex Α. Β. 8. ἐπαφιεὶς Β. ἐπαφεὶς Α. Edd. καἰ alt. assumptum ex Α. Statim οὔτι—αὐτὴν om. Β. 11. δονεῖσθαι Β. 14. πάντα assumptum ex Α. post καθέλκουσα ponit Β. 15, τε assumptum ex Α. 16, κατ’ pro ὑπ’ Α. 19, ὅτε pro ἔσται Α. λυποῦσι Β. 24. δήπου. om. Β. τὸ assumptum ex Α. 28. καταλαμπρύνωμεν Edd. invitis Α. Β. Statim διανηξόμ.—ἀξιοῦν (fin. scholii) om. Β. τὰ om. Α.

163. 6

164. 345 Α. a

165. Supra ver. 5. b

166. c

167. Gen. xxviii. 13.

168. Ib. 12.

169. 1. Hoc φημι assumptum ex Α. 3, τὴν prius assumptum ex Α. Β. (XII mg.) αὐτοῦ om. F. Edd. (Co.) 4. αὐτοῦ om. F. Edd. (Co.) τῆς assumptum ex A.B. (Vat.) deest in Edd. (Alex.) προκαλούμενος Α. Edd. 6. Haec ὁ Θεὸς ὁ accesserunt ex A.B. (Alex.) 7. καταδέδεικται Α. 11. παραποδίζοντος Α. 13, κατά γε] Sic correxi. κατά τε Α. κατὰ Edd. δὴ οὗτος om. Β. 14. τὸν om. Α. οὐρανὸν] + τὴν Edd. invitis Α. Β. cf. infra c. 346 a. 15. δὲ assumptum ex Α. post οὐχὶ ponit B. 17. ὡς om. B. 18. κτίσιν assumptum ex A.B. 19. οὐρανὸν Edd. Statim δὲ Α. γὰρ B. Edd. 21. Haec ὁ θεσπέσιος accesserunt ex A.B. 22. ἦν assumptum ex Α. μέχρις Α. Β. ἄχρις Edd.

170. S. Matth. xxiv. 35.

171. d

172. e

173. a 346 Α.

174. Ps. xxxi. 9.

175. 3. ἐπαγγέλλεται Α. τῆς assumptum ex Α. 4, τε assumptum ἐχ’ Α. ἀραρὲς Β. ἀῤῥηκτὸν Α. ἀῤῥαγὲς Edd. 11, οὐράνια pro ἀνθρώπινα Edd. invitis Α. Β. 12. τῶν assumptum ex Α. Β. 13. καὶ pro ὁ Edd. 14. τὸ pro ὁ Edd. invito Β. 14—19. κοὶ οὔτι που—τῶν ἁγίων ἀγγέλων om. 14. κλῆσις] χρήσις Α. 15. ψιλὸν Α. ἀνθρώπων Edd. invito Α. 16, ηὑρημ. Α. εὕρημ’. Edd. 19. δὴ assumptum ex . Β. 21. ἀνόπιν ὥσπερ hoc ordine Α.Β. 23—28. κοὶ ποιεῖσθαι—ἐγγιζόντων πρὸς σέ om. B. 25. Hoc τοῦ assumptum ex Α. 27. κημῷ et χαλινῷ inter se transp. Α. (ut supra 279 a.)

176. S. Joan. viii. 23.

177. b

178. Ib. iii. 31.

179. Heb. vi. 20.

180. Ib. x. 20.

181. lb.ix.24.

182. Eph ii. 6.

183. C

184. 1 Thess. iv. 15—17.

185. 1. δὲ pro δ’ ἂν Α. ἐπὶ] + τοῦ Α. Ό οἰκοδομῶν Α. ὃς οἰκοδομεῖ Edd. 7. ἔχει Edd. invitis Α. Β. προὔκειται (sic) Edd. πρόκειτοι Migne. 8. ὡς Θεῷ βάσιμον αὐτὴν ἀπέφηνε τοῖς Β. ὡς Θεῷ βάς. αὐτὴν ἀποφῆναι τοῖς Α. ὡς Θεῷ ὃς βάσιμον αὐτὸν ἀπέφηνε τοῖς Edd. 10, ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος Α. Β. Παῦλος γράφει Edd. 11. ἐνεφάνισεν Α. ἐνεφανίσθη γὰρ Edd. 15. Haec ὁ μακάριος desunt in Edd. γράφων pro λέγων Α. Haec τοῦτο—λόγῳ Κυρίου et οἱ περιλειπ.—τοῦ Κυρίου desunt in Edd. 17. φθάσομεν iid. 18—21. ὅτι αὐτὸς ὁ—οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι Α. Β. ἁλλ’ Edd. 22. εἰς ἀπάντησιν—ἐσόμεθα desunt in Edd. 23. σὺν Κυρίῳ Α mg. Β. ἐν κυρίῳ Α. 24, Assumpta καὶ prius ex Α. Β. καὶ alt. ex Α. 25. τοῖς π. ἁ. βατὴν] ἀποφήνῃ βατὴν τοῖς πεπιστευκόσιν εἰς αὐτόν Β.

186. d

187. S. Joan xvi. 7.

188. Acta SS. Ap.i.4.

189. Ib. 8.

190. e

191. Phil. iii. 21.

192. 2 Cor. iii. 6.

193. a 347 A.

194. Gal. iii. 24.

195. 1. θεμελιο]ι + τοῖς Β. invito . διέψευσται . διαψεύσεται Edd. 2. ὅπερ . ἐπαγγείληται . ἐπαηέλληται Edd. μὲν om. Β. 4• οὐ μὴ ἔλθῃ λ. Edd. οὐκ ἐλεύσεται Β. Haec δταν δὲ — πρὸς ὑμᾶς accesserunt ex . 6. ἁγίοις assumplum ex . Β. Τ ἐπαγγελίαν τοῦ πατρὸς hoc ordine . Β. ΙΟ. ἐν alt. assumptum ex Α.Β. 14. ἡμῶν assumptum ex . pro ἡμῶν, οὐτοῦ (sic) Β. Ι5• ἑαυτοῦ] αὐτοῦ Β. ΐ6. Hoc οὗτός accessit ex . 17. πρόσωπον Edd. 19• ἀποκτενεῖ Β. ἀποκτέννει . ἀποκτείνει Edd. 20. Haec καθά φησιν ὁ σόφ’. Uαὑλος accesserunt ex Α.Β. 2ΐ. αὕτη . 25. ὁ οιη. λ.

196. b

197. Exod. xv. 25.

198. c 7

199. 8

200. S. Matth. iii. 9. d

201. S. Joan. viii. 39.

202. Rom. ix. 7.

203. e

204. 1. εἰς om. Β. 3, μερᾶς Α. 4, Haec τῷ μακαρίῳ assumpta ex Α. Β. 8. ἀποκτένει Β. ἀποκτενεῖ (sic) Α. ἀποκτείνει Edd. 10. ἐμοὶ om. Β. (240.) 16, πατρῶν (sic) Edd. 19, τοῦ Ἁβραὰμ ἦτε hoc ordine Α. Β. 21, ὅσοι pro ὅτι εἰσὶ Edd. 22. λαμπρότης pro ὁμοιότης iid. 25, ὁ assumptum ex Α. Β. 20. φίλατο Α. ἐξείλετο Edd. Statiin δὲ pro μὲν Α. ἐκ assumptum ex Α. Αἰγυπτίας Edd.

205. a 348 Α.

206. b

207. c

208. 1. γῆν erasum in Α. μὲν om. Α. 5, ἥκουσι Α. ἧκον Edd. 6. λοιπὸν assumptum ex Α. Β. 7, τε om. Β. τὸ secundum assumptura ex Α. 8. τῆς Α. Β. τοῦ Edd. γῆς Α. τῆς Edd. Statim Αἰγυπτίας Edd. invitis Α. Β. 9. ἀσυντελεῖ Α. 10, ἵνα pro εἶεν Α. 12. ὦτε Β. Statim τυχὸν assumptum ex Α. Β. 13. τοῖς Αἰθ. υἱοῖς Α. 14. τὸν Α. Edd. τοῦ Β. ἀποκλινὲς Edd. 15. καὶ prius assumptum ex Α. Β. 17. τῆς πνευματικῆς Α. ἕλοιντο pro ἕποιτο τὸ Α. 19. Αἰγύπτου Α. Β. Αἰγυπτίας Edd. 20. ἑτέραν ἐστι· pro ἑτέραν. εἶτα Α. 21. εἰσκομίζει Α. ὄνησιν Α. ὠφέλειαν Edd. 23. τὴν Παλαιστινῶν (sic) Α. τοὺς Παλαιστιναίους b. ἤρμην.] + οἱ Edd. invitis Α. Β. 24. δηλονότι om. Α.

209. d

210. 9

211. e

212. 10

213. Rom. xi. 28.

214. 349 Α. a

215. 1. Ἑβραῖοι Α. Β. Ἰουδαῖοι Edd. Neutrum habet b, 2. παλαιστηνοὶ Β. et sic supra. 3. ὠνόμασαν Edd. invitis A.B. 8. οὖν om. Α. 9. ἃν assumptum ex Α. ὀνήσει ἀν’ Α.] 13. Πλην—λέγει Κύριος desunt in Β. 14. λικμιῶ Β. (Alex.) supra 248 λικμῶ Α. (49,) λικμήσω Edd. (Vat.) 15. τοῦ assumptum ex Α. (Alex.) 17, λαοῦ] τοῦ λαοῦ (22. al.) cf. b. infra. οὐδὲ Edd. οὐ alt. assumptum ex A.B. (Alex. XII.) 18. γένηται] ἔλθῃ (XII mg. 22. al.) cf. infra. 19. τῷ Ἰσραὴλ πόλιν inv. ord. Α. 20. οὐχὶ Α. 22. ὥσπερ] + ἐν Β. διεῤῥωμένον (sic) Α. 24, εἰς pro ἐπὶ b.

216. b

217. c Hier. xvii. 15.

218. S. Luc. xi. 52.

219. d

220. s.Matth. xxiii. 15.

221. 1. ἀπὸ pro ἐκ Edd. invitis Α.Β. b. 2. καὶ assumptum ex Α.Β. b. 5. προεισκεκλημένης Α.Β. b. προσκεκλημένης Edd. 8. πάντα Edd. invitis Α.Β. b. ίο. τοῦτό ἐστι B.b. τουτέστι . Edd. 1 1, μου assumptum ex b. deest in . 1 2. οὐδὲ pro οὐδ’ οὐ b. γένηται pro ἔλθῃ b. τὰ assumptum ex A.B.b. ^^ 15. τούτῳ . ὁ σοφὸς assumpta ex A.B. 19, ᾤοντο ’δε B. Aub. ᾤοντο Potlt. ᾦ 19. ᾤοντο ’δε B. Αub. ᾤοντο Γοnt. ᾤοντο γορ . 22. οὐ om. . 25- ουηε- alt.] οὐδὲ Β. ^ 26. Haec γρ. καὶ φαρ. ὑποκριταὶ assumpta ex Α.Β. 28. ποίησαι ἔνα — διπλότερον υ 2S. ποίησαι ἔνα — διπλότερον ὑμῶν Α.Β. καὶ τὰ ἑξῆς Edd.

222. Supra ver. 7.

223. e

224. 11

225. 12

226. 350 Α. a

227. b

228. 3. ὠλισθηκότας Edd. invitis Α. Β. δὲ pro μὲν iid. 5. ἰσαρίθμους pro ἰσοστάθμους iid. τετίκασι Α. 8. τὰ alt. om. Edd. (311.) 10. ἐκζητήσωσιν + με F. Edd. (22 al.) 11. Haec τόν κύριον in mg. add. Β. (Alex.) 12. κύριος] κύριος ὁ Θεὸς (Alex.) cf. infra 351 a. ποιῶν] -f πάντα Edd. (Vat.) invitis A.B. (Alex. XII.) 13. ἐξολοθρευθεῖεν Α. 14. ἐῤῥιμμένοι Edd. invitis A.B. 15. Haec καὶ γὰρ assumpta ex B. ἐπήλυτοι A.B, [ἐπίλυτοι Α.] ἐπήλυδες Edd. Statim γένωνται iid. invitis A.B. 16. ἐξεωσμένοι] Sic edidi ex Α. qui dedit ἕξεως μὲν οἱ (sic). Edebatur ἐξωσμένοι. 17. ἀλλ’] + οὖν Edd. 19. Haec καίτοι πεσοῦσαν accesserunt ex A.B. 21. τοῦτο B. τούτου Α. Edd. Statim γενήσεται iid. invitis A.B. 22. πληροφορία iid. ἄλλοις] + καὶ Β. τοῖς ante ἀπωτ. add. iid. 23. Quae sequuntur partim citantur in Cat. in Acta SS. Apost. siipra cit. 335, 473. Contuli cum d tantum. πρὸς] + τὸν d. Edd.

229. c

230. d

231. 2 Cor. x. 17.

232. e

233. 1. οὐ pro που (sic) Α. 2. τοῦ Θεοῦ om. Β. 3, λέγει Α. τοῦ τοῦ assumptum ex Α. Β. σκηνὴν Α.] 5, Hoc τότε accessit ex Α. 7, αὐτοῖς Α. Statim ὑποσκευασ. Edd. invitis Α.Β. 8. μὲν om. Α. 9. τοὺς assumptum ex Α.Β. 11. καθὼς Edd. 13. εἶεν Α. ἐν Α. d. ἐπὶ Edd. 15. ἐγείροντος Α. invito d. 16. τότε et τὰ ἀνθρώπινα — σχῆμα καὶ πάντα accesserunt ex Α.Β. d. 17. τὰ assumptum ex iisdem. 18. ὅτις γὰρ d. Edd. ἥτις [A.B.] ἐστιν ἡ Β. τὴν γραφήν Edd. invitis omnibus. Statim συνεγηγέρθαι δὲ pro συνεγ. γὰρ (sic) Α. 21. ἡμῶν Α. 24. τότε alt. assumptum ex Α.Β. 25. κατὰ pro μετὰ Edd.

234. s. Joan. xii. 24.

235. Ib. 32.

236. 351 Α. a

237. Hiob v. 9.

238. 13

239. b

240. 14

241. 15

242. c

243. 1. Χριστόν] + ὅτι Edd. invitis Α. Β. μὴ et τοῦ σίτου—ἐὰν δὲ desunt in Edd. 2. εἰς τὴν γῆν om. Β. 4, ἐκ τῆς γῆς desunt in Edd. 5, δὴ assumptum ex Α. ἂν ἐγερῶ Β. invito Α. 6. καὶ] + τὴν Edd. 8. τὰ προηγγελμένα Α. τὸ προηγγελμένον Edd. 9, ποιῶν] + πάντα Edd. ante Migne. Statiin ταῦτα om. Β. 10, Haec πάντη τε καὶ assumpta ex Α. Β. 11. καὶ om. Β. 12. ἐν δόξη τε καὶ ἐξουσίᾳ Α. 14, ἀλωητὸς (sic) ο Edd. ἁλὸς (sic) Α. 16, ἀποστάξει Α. 17, ἀποστρέψω F. (Co.) τοῦ om. Α. (XII.) ig. καταφυτεύσουσιν Α. Β. (Alex. XII manu prima.) φυτεύσουσιν Edd. (Vat.) 20. φυτεύσουσι Α. Β. (XII.) ποιήσουσι Edd. (Vat. XII mg.) τὸν om. Edd. 22. ἀπὸ] ἐκ V. (42.) 23. ὁ Θεὸς ὁ Παντοκράτωρ A.B.F. (Alex. XII.) ὁ alt. deest in Vat.] Παντοκράτωρ ὁ Θεός Edd. (91, 153,)

244. d

245. e

246. Rom.iii. 30.

247. a 352 Α.

248. Ps. ciii. 15.

249. 1. ἔφη Edd. εἶπα τίς pro εἰ μέν τις Α. invito b. 2. τε assumptum ex Α b 3. ἣ om. b. ’δε pro δὴ Α. 4. ἐξ αὐτῶν pro ἑαυτῶν Α. 8. τῶν· ἡδίστων Β. ἡδίσταις Edd. 9. ἅλωσις (sic) Aubertus. ἅλωος e suo Migne. 10. συμποδιζ. Α. Β. συγκομιζ. Edd. πάρα τινος pro παρατείνοντος (sic) Α. κοὶ om. Β. 11, πάλιν assumptum ex Α.Β. 16. προσβάλλειν Β 17. γὰρ alt. assumptum ex Α. Β. b. 18. αὐτοῖς Edd. invitis A.B. b 21. Κύριος pro Θεὸς Α. 23. ὅση assumptum ex Α. ἐπιγείων pro πνευματικῶν (sic) Α. 24. ἣ] Sic correxi post Migne. ἡ Edd. 25. φησὶ σίτου hoc ordine Β. νῦν om. Α. 26. δὲ assumptum ex A.B. 27. ὅτι assumptum ex Α.

250. Ps. ciii. 15.

251. Rom. xii. 12.

252. b

253. Ps. i. 3.

254. c

255. d

256. Rom. xii. 6.

257. Ps. cxxv. 1.

258. S. Luc. iv. 19.

259. e

260. 1. που om. Β. Assumpta τε ex Α. καὶ alt. ex Α. Β. 2. Κοὶ accessit ex Β. 4. Haec τοῦ μακαρίου desunt in Edd. στάζει iid. 5, τὴν ἐκκλησίαν Β, 6. ἀυτῇ Β. 7, ὑπερφερὲς Α. ὑπερφυὲς Edd. 12. περιποτώμενα Β. περιπ,ετόμενα Α. πετόμενα Edd. 13. καὶ alt. assumptum ex Α. Β. 17. ἀποσταλάζει Edd. invitis Α. Β. Statim δεῖ (sic) Α. 19. οἷον Α. οἱ Β. Edd. 25, φορῶντες Β. 26. ἀπέστρεψεν Β. 28. ὁ Χριστὸς om. Α.

261. a 353 Α.

262. Rom. xi. 29.

263. 1. τότε alt. et ἁπάσης asaumpta ex Α. Β. 7, κλήρων] + καὶ Edd. 8. σαφηνίζει iid. 9, αὐτῆς iid. invito Α. ἔδωκα Β. ἔδωκεν Edd. 10. καὶ ἡ κλῆσις Α. Β. Edebatur ἡ ἐκκλησία. 12—14. Χριστόν desunt in Edd. 13, 14. τῷ alt. et τῶν αἰώνων om. Α. 15. Sic Β.

Cyril of Alexandria In XII Prophetas amos.4

ed. Philip Edward Pusey

Search the Perseus Catalog for:

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ

ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ.

Current edition First1KGreek

Notes on the current edition

Stable identifiers