Petrus vero sedebat foris in atrio; et accessit ad eum una ex
ancillis dicens: et tu eras cum lesu Galilaeo. at ille negavit coram omnibus dicens: nescio quid dicis. exeunte autem illo ianuam vidit illum alia ancilla et ait ei ibi: et hic erat cum lesu Nazareno. et iterum negavit cum iuramento, quia non novi hominem. post pusillum autem accedentes, qui stabant, dixerunt Petro: vere ex illis es tu, etenim loquela
tua manifestum te facit. tunc coepit devotare et iurare, quia nescio hominem. et continuo gallus cantavit. et rememoratus est Petrus verbi lesu dicentis ei: quia priusquam gallus cantet, ter me negabis; et egressus foras amarissime ploravit (26, 69 — 75). Abundantius considerantes Petri negationem dicimus,
quoniam memo potest dicere do- Π 318, 7 An.: εἰ δὲ μηδεὶς δύναται minum lesum, nisi in spiritu εἰπεῖν κύριον Ἱησοῦν, εἰ μὴ ἐν πνεύ- « (sicut Paulus nos docet) ματι ἁγίῳ((, οὔπω(( δὲ »ἦν πνεῦ- 1 2 et wnondum erat tunc« in bus »spiritus sanctus quoniam lesus nondum fueiat honorificaturs« (sicut dicit Iohannes), prorterea
non erat possibile neque illum talem Petrum tunc lesum confiteri. nec tamen erat reprehendendus non confitens Iesum, quoniam ad confitentes dicitur:
citur: mon estis vos qui loquimini, sed spiritus patris vestri qui loquitur in vobis«. μα αγιον, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω οὐχ οἶόν τε ἦν οὐδέ Πέτρον ὁμολογῆσαι, διὸ οὐδέ ἐγκαλεῖται. πρὸς γοῦν τοὺς ὁμολογοῦντας λέγει ὁ σωτήρ· οὐχ ὑμεῖς ἐστε οί λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν«. nos autem, cum sit potens spiritus ille patris nostri loqui in nobis et cum in nostra sit potestate »locum« dare in nobis spiritui sancto et
non »diabolo«, si denegaverimus, excusationem nullam habebimus.
ancillis dicens: et tu eras cum lesu Galilaeo. at ille negavit coram omnibus dicens: nescio quid dicis. exeunte autem illo ianuam vidit illum alia ancilla et ait ei ibi: et hic erat cum lesu Nazareno. et iterum negavit cum iuramento, quia non novi hominem. post pusillum autem accedentes, qui stabant, dixerunt Petro: vere ex illis es tu, etenim loquela
tua manifestum te facit. tunc coepit devotare et iurare, quia nescio hominem. et continuo gallus cantavit. et rememoratus est Petrus verbi lesu dicentis ei: quia priusquam gallus cantet, ter me negabis; et egressus foras amarissime ploravit (26, 69 — 75). Abundantius considerantes Petri negationem dicimus,
quoniam memo potest dicere do- Π 318, 7 An.: εἰ δὲ μηδεὶς δύναται minum lesum, nisi in spiritu εἰπεῖν κύριον Ἱησοῦν, εἰ μὴ ἐν πνεύ- « (sicut Paulus nos docet) ματι ἁγίῳ((, οὔπω(( δὲ »ἦν πνεῦ- 1 2 et wnondum erat tunc« in bus »spiritus sanctus quoniam lesus nondum fueiat honorificaturs« (sicut dicit Iohannes), prorterea
non erat possibile neque illum talem Petrum tunc lesum confiteri. nec tamen erat reprehendendus non confitens Iesum, quoniam ad confitentes dicitur:
citur: mon estis vos qui loquimini, sed spiritus patris vestri qui loquitur in vobis«. μα αγιον, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω οὐχ οἶόν τε ἦν οὐδέ Πέτρον ὁμολογῆσαι, διὸ οὐδέ ἐγκαλεῖται. πρὸς γοῦν τοὺς ὁμολογοῦντας λέγει ὁ σωτήρ· οὐχ ὑμεῖς ἐστε οί λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν«. nos autem, cum sit potens spiritus ille patris nostri loqui in nobis et cum in nostra sit potestate »locum« dare in nobis spiritui sancto et
non »diabolo«, si denegaverimus, excusationem nullam habebimus.
Forsitan autem et quicumque est in atrio Caiphae »principis sacerdotum«, non confiteri dominum lesum,
nisi fuerit egressus ex atrio eius et foris fuerit factus ab omni doctrina contraria lesu et Iudaicas tradente traditiones, et non secundum voluntates scripturarum,
sed secundum »mandata hominum et «. considera enim, quoniamPetrus foris sedens, ab lesu Segregatus et in atrio principis constitutus, coram omnibus
lesum denegavit, et iterum vice secunda similiter non extra ianuam foris factus, sed volens exire nondum autem egressus ianuam denegavit, Π 318, 3 An.: ἐν δέ τῇ αὐλῇ τοῦ ἀποκτιννύντος γράμματος ἔτι ὢν καὶ ἐν Ἰουδαϊκαῖς παραδόσεσι καὶ ἐντάλμασι καὶ διδασκαλίαις ἀνθρώπων οὐχ ὁμολογεῖ Χριστόν. Π 318. 13 An.: τήρει δέ ὅτι ἡ δευτέρα ἄρνησις οὐκ ἔξω τοῦ πυλῶνος, ἀλλ᾿ ἐν αὐτῶ. 3 4 sed et tertia vice, quando qui stahant dixerunt: vere ex illis es et quando coepit se devotare et iurare, quia nescio hominem, adhuc non erat foris. et omnes denegationes factae Π 319,1 An.: ai οὖν τρεῖς ἀρνήσεις sunt ei in nocte et in tenebris, ἐν νυκτὶ καὶ πρὶν ἐπιστῆναι τὸ ση-
priusquam veniat dies et signum μεῖον τῆς ἡμέρας τὸ διανιστᾶν ἐξ diei, idestgallicantus qui suscitat ὕπνου πεφυκός. τάχα δὲ εἰ μετ’ volentes a somno. et, ut verbi ἀλεκτοροφωνίαν ἠρνεῖτο, ὅτε λέγεται gratia dicam, si post galli cantum »}η νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγι- Petrus negasset, ut diceretur: κεν((, ἀσύγγνωστος ἦν.
»nox promovit, des autem ad- propinquavit, sicut in die honeste ambulemusc, nulla excusatione dignus fuisset Petrus. forsitan autem et omnes homines quando denegant lesum, ita ut peccatum
denegationis eorum recipiatmedicinam. antegalli denegare eum videntur, nondum eis nato sole iustitiae nec adpropinquante eis ortu ipsius. si autem post ortum huiusmodi sohs ad animam »volentes peccaverimus postquam accepimus scientiam veritatis, iam non rehnquitur nobis sacrificium pro peccato, sed terribile iudicium
et zelus ignis, qui comesturus est inimicos«.
nisi fuerit egressus ex atrio eius et foris fuerit factus ab omni doctrina contraria lesu et Iudaicas tradente traditiones, et non secundum voluntates scripturarum,
sed secundum »mandata hominum et «. considera enim, quoniamPetrus foris sedens, ab lesu Segregatus et in atrio principis constitutus, coram omnibus
lesum denegavit, et iterum vice secunda similiter non extra ianuam foris factus, sed volens exire nondum autem egressus ianuam denegavit, Π 318, 3 An.: ἐν δέ τῇ αὐλῇ τοῦ ἀποκτιννύντος γράμματος ἔτι ὢν καὶ ἐν Ἰουδαϊκαῖς παραδόσεσι καὶ ἐντάλμασι καὶ διδασκαλίαις ἀνθρώπων οὐχ ὁμολογεῖ Χριστόν. Π 318. 13 An.: τήρει δέ ὅτι ἡ δευτέρα ἄρνησις οὐκ ἔξω τοῦ πυλῶνος, ἀλλ᾿ ἐν αὐτῶ. 3 4 sed et tertia vice, quando qui stahant dixerunt: vere ex illis es et quando coepit se devotare et iurare, quia nescio hominem, adhuc non erat foris. et omnes denegationes factae Π 319,1 An.: ai οὖν τρεῖς ἀρνήσεις sunt ei in nocte et in tenebris, ἐν νυκτὶ καὶ πρὶν ἐπιστῆναι τὸ ση-
priusquam veniat dies et signum μεῖον τῆς ἡμέρας τὸ διανιστᾶν ἐξ diei, idestgallicantus qui suscitat ὕπνου πεφυκός. τάχα δὲ εἰ μετ’ volentes a somno. et, ut verbi ἀλεκτοροφωνίαν ἠρνεῖτο, ὅτε λέγεται gratia dicam, si post galli cantum »}η νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγι- Petrus negasset, ut diceretur: κεν((, ἀσύγγνωστος ἦν.
»nox promovit, des autem ad- propinquavit, sicut in die honeste ambulemusc, nulla excusatione dignus fuisset Petrus. forsitan autem et omnes homines quando denegant lesum, ita ut peccatum
denegationis eorum recipiatmedicinam. antegalli denegare eum videntur, nondum eis nato sole iustitiae nec adpropinquante eis ortu ipsius. si autem post ortum huiusmodi sohs ad animam »volentes peccaverimus postquam accepimus scientiam veritatis, iam non rehnquitur nobis sacrificium pro peccato, sed terribile iudicium
et zelus ignis, qui comesturus est inimicos«.
Et in Petro quidem tunc Π 318, 12 An.: τάχα δὲ κοὶ denegante non conveniebat dicere: »quomodo non putatis peiora mereri supplicia qui filium dei conculcaverint
et sanguinem testamenti commuhem aestimaverint, unde sanctificati sunt, et spiri- ὁ τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος« ἐνυβρίσας tum gratiae iniuriaverint «; non- οὐχ ἁρμόζει Πέτρῳ· dum enim sanctificatus fuerat
Petrus sanguine Christi (qui fue- rat sanguis novi testamenti) nec iniuriavit spiritum gratiae quem 5 6 a principio nec acceperat, qno- niam »Iesus nondiini fuerat honorificatus«, »nec erat« in homi- οὐ γὰρ ἦν nibus »spiritus sanctus«
si autem in nobis hoc impium fuerit factum denegationis peccatum, omnia haec dicere convenit, quoniam et sanguine testamenti sanctificati sumus et »spiritum gratiae« suscepimus. propterea putare »sanguinem « pretiosissimum et iniuriare spiritum gratiae omnibus peccatis deterius est, ita ut »nec in hoc saeculo nec
in « remissionem possimus accipere, si dei filium denegemus. quoniam ergo nobis »nox promovit, dies autem « et signum diei galli cantus insonuit nobis, propterea »usque ad sanguinem« stemus Mcontra peccatum certantes« et propter caritatem excidentem omnia sufferamus, ut cum perfectis in ea consequamur
hereditatem. et hoc adtende, quoniam ante galli cantum et ante spiritum sanctum et in tempore noctis profundae, etiamsi frequenter denegaverit quis, vivere potest; quod manifestum est ex eo quod ter denegavit Petrus. si autem post galli cantum vel semel in quocumque periculo constitutus denegaverit quis, »impossibile est eum renovari
in paenitentiam, ut iterum crucifigat sibi filium «. qui autem in huiusmodi denegationis peccato fuerit conjDrehensus, aspiciat illud quod scriptum est: »vae his qui adtrahunt peccata sua sicut funem longum, et sicut iugi lorum vituli iniquitates«, et non dicat: nostra in nobis sunt, et quomodo vivemus ? vivo, inquit dominus,
quoniam nolo mortem peccatoris, sicut paenitentiam«. ipse scit deus, de quo scriptum est: »et ipse sapiens adducet super eos mala«, qualia mala adducet super denegantes et non paenitentes qualia super denegantes et poenitentes, et qualia bona super eos qui numquam denegaverunt neque verbo »coram hominibus« neque
longe autem efficiamur a priori ancilla et altera et ab omnibus qui stant in atrio eius vel in ianua eius, ut ne in proximo existamus facientibus denegare eum, qui fuerit iuxta eis.
et sanguinem testamenti commuhem aestimaverint, unde sanctificati sunt, et spiri- ὁ τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος« ἐνυβρίσας tum gratiae iniuriaverint «; non- οὐχ ἁρμόζει Πέτρῳ· dum enim sanctificatus fuerat
Petrus sanguine Christi (qui fue- rat sanguis novi testamenti) nec iniuriavit spiritum gratiae quem 5 6 a principio nec acceperat, qno- niam »Iesus nondiini fuerat honorificatus«, »nec erat« in homi- οὐ γὰρ ἦν nibus »spiritus sanctus«
si autem in nobis hoc impium fuerit factum denegationis peccatum, omnia haec dicere convenit, quoniam et sanguine testamenti sanctificati sumus et »spiritum gratiae« suscepimus. propterea putare »sanguinem « pretiosissimum et iniuriare spiritum gratiae omnibus peccatis deterius est, ita ut »nec in hoc saeculo nec
in « remissionem possimus accipere, si dei filium denegemus. quoniam ergo nobis »nox promovit, dies autem « et signum diei galli cantus insonuit nobis, propterea »usque ad sanguinem« stemus Mcontra peccatum certantes« et propter caritatem excidentem omnia sufferamus, ut cum perfectis in ea consequamur
hereditatem. et hoc adtende, quoniam ante galli cantum et ante spiritum sanctum et in tempore noctis profundae, etiamsi frequenter denegaverit quis, vivere potest; quod manifestum est ex eo quod ter denegavit Petrus. si autem post galli cantum vel semel in quocumque periculo constitutus denegaverit quis, »impossibile est eum renovari
in paenitentiam, ut iterum crucifigat sibi filium «. qui autem in huiusmodi denegationis peccato fuerit conjDrehensus, aspiciat illud quod scriptum est: »vae his qui adtrahunt peccata sua sicut funem longum, et sicut iugi lorum vituli iniquitates«, et non dicat: nostra in nobis sunt, et quomodo vivemus ? vivo, inquit dominus,
quoniam nolo mortem peccatoris, sicut paenitentiam«. ipse scit deus, de quo scriptum est: »et ipse sapiens adducet super eos mala«, qualia mala adducet super denegantes et non paenitentes qualia super denegantes et poenitentes, et qualia bona super eos qui numquam denegaverunt neque verbo »coram hominibus« neque
longe autem efficiamur a priori ancilla et altera et ab omnibus qui stant in atrio eius vel in ianua eius, ut ne in proximo existamus facientibus denegare eum, qui fuerit iuxta eis.
Cognoscenius autem quae sit Π 318, 5 An.: λλὰ καὶ ό γνοὺς ancilla principis, si intellexeri- τὸ» ἐγὼ δοῦλος σὸς σὸς υἱὸς τῆς nai- mus quae sit ancilla dei, de qua δίσκης σου(( ἔξω γίνεται τῆς ἀρνεῖ- scriptum est: »ego servus tuus et σθαι Χριστὸν ποιούσης παιδίσκης.
filius ancillae «. quae sint autem atria principis poteris scire, si intellexeris quae sint atria do- Π 319, 5 An.: ὁ τοίνυν ἀκούσας τὸ mus dei, de quibus scriptum est: ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν κύριον πάντες »ecce nunc benedicite dominum, οἱ δοῦλοι κυρίου οἱ ἑστῶτες ἐν
omnes servi «, »qui statis οἴκῳ κυρίου, ἐν αὐλαῖς οἴκου θεοῦ in domo domini, in atriis domus ἡμῶν(( κτλ. dei «. si autem et de altera ancilla debemus aliquid dicere, ut Π 318, 14 An.: ἵνα δέ καὶ τῆς ἄλλης etiamab illarecedamus, intellega- παιδίσκης ἀποστῶμεν, νοήσωμεν τό
mus quod scriptum est: wsicut »ὡς ὀφθαλμοὶ παιδίσκης εἰς χεῖρας oculi ancillae in manibus dominae τῆς κυρίας αὐτῆς, οὕτως οἱ ὀφθαλ- suae, ita oculi nostri ad dominum μοὶ ἡμῶν πρὸς κύριον τὸν θεὸν deum nostrum, ἡμῶν((. donec misereatur nostri((. puto primam ancillam intellegi principis
facientem denegare discipulos Christi synagogam esse ludaeorum »secundum «, qui denegare frequenter conpulerunt fideles; secundam autem ancillam congregationem gentium, qui et ipsi persequentes Christianos denegare cogebant; tertios autem stantes in atriis ministros esse haeresium diversarum, qui et ipsi veritatem Christi
denegare conpellunt. in nocte autem non solum ter denegat Petrus, sed etiam devotat seipsum et iurat quia nescio hoinem. et quidem tunc adhuc »secundum « Christum sciebat, nec adhuc poterat dicere: »etsi Christum cognovimus aliquando secundum carnem [cognovimus], sed nunc iam non «; quamdiu enim signum
diei non existebat, denegans Petrus verborum lesu non fuit memor, 9 10 postquam autem angelus diei clamavit ei, tunc recordatus est verbum lesu dicentis ad se: antequam gallus cantet, ter me negahis. et quando recordattis est verbum Christi, iam non erat in atrio principis sacer- dotum nec iuxta ianuam eius sed foris; alioquin 914 nequaquam plorasset,
sic enim scriptum est: egressus foras amarissime ploravit. ergo et se- cundum Lucam »peccatrix mulieru iuxta domini pedes paenitens »flevit«, et hic Petrus egressus atrium Π 319,11 An.: ἐν τούτοις ὁ Πέτρος principis ad ianuam eius plorat ἐξελθὼν ἀπὸ τῶν ἀρνεῖσθαι ποιούν- ex amaritudine peccati, examari- των αὐτὸν ἐκ τῆς ἐν τῷ ἡμαρτηκέναι
cans in paenitentia fletum suum. πικρότητος πικροποιὸν ἐποιήσατο ἐν τῇ jueravoia τὸν κλαυθμόν.
filius ancillae «. quae sint autem atria principis poteris scire, si intellexeris quae sint atria do- Π 319, 5 An.: ὁ τοίνυν ἀκούσας τὸ mus dei, de quibus scriptum est: ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν κύριον πάντες »ecce nunc benedicite dominum, οἱ δοῦλοι κυρίου οἱ ἑστῶτες ἐν
omnes servi «, »qui statis οἴκῳ κυρίου, ἐν αὐλαῖς οἴκου θεοῦ in domo domini, in atriis domus ἡμῶν(( κτλ. dei «. si autem et de altera ancilla debemus aliquid dicere, ut Π 318, 14 An.: ἵνα δέ καὶ τῆς ἄλλης etiamab illarecedamus, intellega- παιδίσκης ἀποστῶμεν, νοήσωμεν τό
mus quod scriptum est: wsicut »ὡς ὀφθαλμοὶ παιδίσκης εἰς χεῖρας oculi ancillae in manibus dominae τῆς κυρίας αὐτῆς, οὕτως οἱ ὀφθαλ- suae, ita oculi nostri ad dominum μοὶ ἡμῶν πρὸς κύριον τὸν θεὸν deum nostrum, ἡμῶν((. donec misereatur nostri((. puto primam ancillam intellegi principis
facientem denegare discipulos Christi synagogam esse ludaeorum »secundum «, qui denegare frequenter conpulerunt fideles; secundam autem ancillam congregationem gentium, qui et ipsi persequentes Christianos denegare cogebant; tertios autem stantes in atriis ministros esse haeresium diversarum, qui et ipsi veritatem Christi
denegare conpellunt. in nocte autem non solum ter denegat Petrus, sed etiam devotat seipsum et iurat quia nescio hoinem. et quidem tunc adhuc »secundum « Christum sciebat, nec adhuc poterat dicere: »etsi Christum cognovimus aliquando secundum carnem [cognovimus], sed nunc iam non «; quamdiu enim signum
diei non existebat, denegans Petrus verborum lesu non fuit memor, 9 10 postquam autem angelus diei clamavit ei, tunc recordatus est verbum lesu dicentis ad se: antequam gallus cantet, ter me negahis. et quando recordattis est verbum Christi, iam non erat in atrio principis sacer- dotum nec iuxta ianuam eius sed foris; alioquin 914 nequaquam plorasset,
sic enim scriptum est: egressus foras amarissime ploravit. ergo et se- cundum Lucam »peccatrix mulieru iuxta domini pedes paenitens »flevit«, et hic Petrus egressus atrium Π 319,11 An.: ἐν τούτοις ὁ Πέτρος principis ad ianuam eius plorat ἐξελθὼν ἀπὸ τῶν ἀρνεῖσθαι ποιούν- ex amaritudine peccati, examari- των αὐτὸν ἐκ τῆς ἐν τῷ ἡμαρτηκέναι
cans in paenitentia fletum suum. πικρότητος πικροποιὸν ἐποιήσατο ἐν τῇ jueravoia τὸν κλαυθμόν.
Commentariorum Series In Evangelium Matthaei (Mt. 22.34-27.63). Origenes. ed. Erich Klostermann. Germany. 2014.
Sponsored by University of Leipzig.
Funding provided by European Social Fund Saxony.