Search the Perseus Catalog for:

ARISTOTELIS DE CAELO ΕΤ MUNDO LIBER PRIMUS CUM THEMISTII COMMENTARIO A ZARAHIA ISACI FILIO HISPA ΕΧ ARABICO IN HEBRAICUM TRANSLATUS.

Tria veteres caeli nomine appellare cousuevere; etenim inerrantium stellarum orbem tantum, insuper corpus quintum, ac demum mundum ipsum caeli nomine usurparunt. iuxta vero tertium hunc dicendi modum invenimus Aristotelem hic de eo disseruisse. cum itaque de mundo in praesenti libro tractare instituisset ac huiuscemodi
speculatio in nauralium rerum scientiam ingrediatur, ab iis sermonis initium sumpsit, ut nobis illa referret, circa quae scientia de naturalibus versatur. haec autem (inquit) circa corpora et magnitudines et quae in illis inveniuntur affectiones versatur, item circa principia quae talis substautiae sunt, nempe
sensibilis naturalis, quibus omnibus [fere] mundus perficitur et clauditur. dixit autem [scientiam naturalem] plerumque in esse, naturalis enim speculationis est, de inani, infinito ac similibus pertractare, talia vero in his quae superius commemoravit, comprehensa non invenimus, quoniam antea in Naturali Auscultatione
retulit, quae de his scire oportuerat. postquam autem de corporibus meminit, magnitudines addidit: quoniam magnitudo corpore universalior est, siquidem locus est etiam magnitudo, et similiter corporis termini, nauralis vero scientia his omnibus perficitur, nec non affectionibus, quae illis accidunt, corporibus nempe
magnitudinibusque, quo de genere sunt durities mollities, caliditas frigiditas, gravitas levitas, densitas et raritas, quae magnitudinis propria sunt. verum haec omnia communi nomine affectiones nominantur, quandoquidem ex eorum numero sunt, quae enti ipsi supervenire solent, sed per accidens tantum; nam consuetudine tantum
affectionum nomenclaturam illis imposuimus. spectat quoque ad ² eam scientiam, quae de natura dicitur, motus corporum, quae ³ gignuntur, principiorumque cognitio, non simpliciter, verum principiorum huius substantiae tantum, quae natura et forma sunt, quamvis unum idemque existant, et si invicem dissideant, et materia
et privatio. naturalis itaque scientia, quemadmodum ante diximus, his omnibus perficitur. cuius sane ratio perspicua est, deprehendimus enim scientiam hanc circa res naturales esse, res vero naturales corpora sunt et quae corpora, ut animal, sortiuntur, nec minus horum duorum principia, quae forma et natura sunt;
quamobrem naturalis speculatio circa haec omnia versatur. non invenimus Aristotelem posuisse motum in affectionum numerum, siquidem motus, qui in locum fiunt, haud quaquam cum eorum, quae moventur, transmutatione fiunt, affectiones vero fiunt cum transmutatione, immo sunt transmutationes quaedam. cum itaque uaturalis
scientia circa corpora et magnitudines versetur, corporis deinceps speculationem prosequitur.

Continuum est quod dividuum est in ea, quae semper dividi possunt; idque sane de loco, motu, tempore, superficie et linea dicitur; etenim haec omnia secantur in id, quod semper
partitionem recipit, siquidem nuuquam ad iusectabile terminantur. at corpus, inquit, omni ex parte secari potest, dixit omni ex pate loco trium mensurarum. qua vero de causa tres mensuras omnes vocaret, sic exposuit. magnitudines circa lineam, superficiem et corpus tantum modo inveniuntur, nec citra haec magnitudo
aliqua inveniri potest, | quare magnitudo omnis his tribus necessario ⁴ clauditur. invenimus autem corpus similiter ad tres demensiones extendi, quoniam perfectum est, idque eo potissimum nomine, quaudoquidem ternarius numerus de omni eo dicitur, qoud perfectum totumque existit. hoc autem Pythagoricorum secta
attestatur; hi namque totum et omnia [ternario] hoc numero claudi ac finiri asserunt. et hac de causa haec duo huiuscemodi numero terminantur, quoniam toti initium, medium atque extremum in est et ternarius numerus est id, quod primo haec obtinuit. quamobrem naturae legibus ducimur, ternarium ut numerum in
sacris administrandis constituamus, ubicunque, necessitatum causa, supplices ad deum accedimus. potest quoque probari teruarium numerum esse perfectum et totum illo vocabulo, quod de teruario numero adhibetur, dico nos omnes. hoc enim non nisi de tribus primo dicitur, de doubus autem minime nos omnes. sed ambo dicimus,
de tribus vero extemplo omnes.

Perspicuum autem est totum, omnia et perfectum unum et ⁵ idem proprie esse, cum vero secundum subiectum haec inter se differre ⁶ putes, [Aristoteles addit]: at non specie, sed materia distinguuntur. si enim quantitas seiuncta fuerit subiectum, omnia dicimus, si vero quae coniuncta est, totum, sin autem completum
et perfectio in forma, qualitate, vel ceterorum praedicamentorum aliquo extiterit, perfectum nominabitur. cum autem, quemadmodum dicebamus, omnia et perfectum unum atque idem existant, et de ternario numero omnia dicamus, erit igitur ternarius numerus perfectum quoddam. corpus autem tribus terminatur (in trino enim
suum esse invenitur) quare convenit, ut perfecti definitio ei competat, ac in eo suum esse constituatur. cum autem corpus perfectum esse statuerimus, consentaneum est, ut id ea ratione intellegatur, ac si dixerimus, corpus in tres dimensiones dividitur, nec non dicentes ad tres mensuras extendi, per omnes mensuras dividi
volumus. divisio enim veluti dissolutio ac dissipatio quaedam existit, quodque dissolvitur ac dissipatur secundum omnes mensuras et in tres mensuras, tametsi opus non sit, hoc ut illi contingat, nisi ex eius affinitate cum eo quod non existit, mains est eo, quod perfectum non est. palam itaque est, eo quod dicimus per omnes
dimensiones ac tres mensuras, corpus perfectum esse censeri, secundum partitionem dico ad tres mensuras, ac omnes diametros. reliqua autem continua dividuntur ad duas dimensiones, et hoc quia eorum extensio ad duo latera fit; etenim iuxta numerum dimen- sionum: si una erit dimensio vel duae extiterint, eorum numero
respondebit divisio. sectabile igitur corpus (uti modo dicebamus) perfectum esse censetur, quia iuxta diametros omnes dividitur. sententia autem nostra omne continuum dividi posse, omnibus rebus, quibus hoc nomen contingit, non convenit. etenim dixerunt quidam, tempus non nisi secundum rationem dividi posse; insuper alii nonnulli
affirmarunt, esse in mundo corpora quaedam insectabilia; quidam in eam sententiam devoluti sunt, ut asseverarent, lineam hoc modo sese habere, ceterum si corpus esse contingat, quod tribus dimensionibus plane et absolute minime discernatur, perfectum nequaquam existimabitur. quare dixit:

Magnitudinum, quae dividuae sunt, omnino etiam continuae sunt, nondum tamen constat, num hic sermo retro commeet, ut magnitudines continuae dividuae quoque existant. dividuas namque magnitudines ea ratione continuas statuit, qua ⁷ continuitas illis convenit, siquidem dum dividuas eas esse praedcamus, ⁸ id prima ratione eo sane iure intellegi debet, ut dividua videlicet magnitudo illa dicatur, quae utique dividi potest; quod autem esse potest, profecto nondum est, et ea quae iam
divisa sunt, dividua minime dicuntur, non enim habent potentiam, ut partitionem admittant, siquidem actu divisa sunt. et quoniam corpus (ut modo dicebamus) perfectum dicitur, quoniam tres dimensiones admittit, tametsi ex hac indagine perspicuum non sit, num continuum omne partibile sit (hoc enim iam in Physicis demonstratum
est) idcirco alia quoque ratione, corpus perfectum esse ostendere libuit:

Illud autem, inquit, manifestum est, corpus nullo modo posse in aliud genus progredi, veluti ex linea in superficiem. dicimus namque lineam, quae unam in se tantum dimensionem
admittit, in aliud genus ipsa perfectius ferri, scilicet in superficiem. | superficies itidem, cum duas tantum possideat ⁹ dimensiones, progreditur in corpus, quod perfectius est, tres namque dimensiones sortitur. minime vero deprehendimus corpus in aliud quippiam ferri, veluti (exempli gratia) in id, quod quatuor
dimensiones admittit. ceterae vero duae magnitudines, cum ab uno ferantur in aliud genus, perspicuum est, nulla alia ratione nisi defectus nomine hoc illis contigisse. corpus autem, quia talem transitionem non admittit, ut omni prorsus defectu careat et perfectum sit, consonum est; erit igitur perfectum. alioquin, si imperfectum
extitisset, in aliud commearet, quod ipso perfectius diceretur. cum autem ex dictis palam sit, corpus, ut tale, totum et perfectum esse, et mundus ipse corpus existat, mundus et totum erit et perfectum quoddam.

Neque totum mundusve hac dumtaxat ratione perfectus existit,
hoc est, quatenus unumquodque ceterorum corporum illius pars aliqua est, sed quatenus etiam horum unumquidque secundum suam formam ad tres dimensiones extenditur. sed haec quatenus se invicem tangunt, alterum ab altero clauditur, sicuti aqua ab aere et aer ab igue, siquidem unumquodque horum subsistit, cum alterum
sibi finitimum attigerit, et hac ratione non erunt perfecta, hoc est, quatenus ad finem sibi finitimum singula illorum pergunt, et a superiore elemento clauduntur. nec non quodlibet eorum aliqua ex parte multa existit, iuxta corporum contentorum numerum; quamobrem minime perfecta erunt, siquidem perfectio in se completa
est et non ad aliud comparata. et hunc in modum perspicuum est, ea corpora, quae veluti mundi partes sunt, perfecta ¹⁰ non esse. Mundus autem non est perfectus, secundum quod ad tres ¹¹ diametros et ad omnes diametros extenditur, et imperfectus, quatenus terminatur, verum secundum hunc modum quoque in imnes porrigitur, quemadmodum nomen ipsum significat.

Itaque cum declaratum sit, totum esse perfectum, quatenus nil aliud extra ipsum invenitur, a quo claudi possit, quinimmo ab eo omnia clauduntur: rationi consentaneum fuit, ut diceret, quonam modo nil aliud extra ipsum inveniatur, num quia infinitum sit, post infinitum aliud quidpiam inveniri minime possit. atqui disquisitionem
hac de re distulit, cum nonnullis, quae illi praecedunt, apprime indigeat, et de caelesti corpore pertractare aggreditur. cum enim de eiusmodi corpore verba facere sibi poposuerit, hoc in libro a nobiliore eius parte, quae orbis dicitur, exorditur, ubi terminatum, rotunda figura praeditum, ingenitum incorruptibilemque esse monstrabit.
primo igitur esse eiusmodi corpus contendit, quoniam huius sermonis perscrutationem relegavit in secundum librum de Caelo, de ceteris autem corporibus in Tertio et Quarto libro disseret. dixit: utrum totum terminatum sit magnitudine, quandoquidem tempore infinitum esse potest, verum de parti bus eius secundum
formam verba faciet nempe de orbe, igne, terra, nec non de reliquis corporibus. cum autem de iis corporibus ei dicendum sit, ab eorum motibus exorditur. at ue quispiam existimaret, ex iis quae secundum accidens, et non per se sunt, illorum esse tractationem, omnia corpora, inquit, naturalia, secundum
se ipsa mobilia esse secundum locum dicimus; motus enim eorum causa non fortuito, sed per se in illis consistit, eorum enim unumquodque existit, quoniam natura praeditum est, natura vero motus initium est.

Quare a motus perscrutatione exorditur: motus inquit,
omnis localis aut recto ordine aut rotundo aut ex his corapositus est. causa autem, propter quam motus simplex duos tantum habet motus, est quoniam simplices magnitudines, hoc est dimensiones, quae motui annectuntur, [non plures quam] duae inveniuntur, recta nempe et rotunda, quamobrem
hic de linea ipsa mentionem faciens, minime quidem secundum geometricam rationem eam considerat, sed quatenus lineae dimensiones sortiuntur. si autem localis motus est, diameter, hoc est dimensio, omnino invenitur. dicendo autem diametros omnino inveniri effectricem principalemque motus causam non assignat, sed hoc sigui
loco tantum dictum est; minime namque necessarium foret, si plures ¹² quam duae diametri extitissent, [plures quam duos motus at si diametri non nisi duae fuerint, consentaneum erit omnino, ut motus quoque duo tantum esse dicantur; nou enim fieri potest, ut ullus sit absque dimensione motus. quid vero obstat, quominus
dimensio absque ullo motu inveniatur? duo igitur sunt motus, tertius vero ex his compositus existit. | at quoniam in ¹³ naturalium motuum numerum Aristoteles eos collocare intendit, quorum alter a medio, alter ad medium, alter vero circum medium fieri consuevit, idcirco, inquit, is quidem motus in orbem
fertur, qui circa medium fit. — cum autem περὶ τὸ μέσον et non περὶ μέσον dixisset, id significare voluit, quid sit illud, quod φυσικὸν σῶμα appellamus — et quod motus ad supera inferaque duo motus sunt, qui recto quidem ordine instituuntur, motus nempe, qui a medio et ad medium feruntur. neque etiam hoc in loco ἐπὶ μέσον
et ἀπὸ μέσου dixit, sed ἐπὶ τὸ et ἀπὸ τοῦ cum autem dimensiones duae sint, hoc est recta et rotunda, ac recta dicatur, quae vel in imum locum, vel de imo sursum versus fertur, quae ambo simplicium naturalium corporum motui annectuntur, evenit ut corporis naturalis simplices omnes motus, cum a medio aut ad medium,
tum circum medium fieri necesse sit, hoc igitur aliqua ex parte necessario sequi videtur ea, quae diximus initio libri, hoc est ut totum et pevfectum ternarium numerum insequantur eodemque iure corporis naturalis motus, quoniam triplex existit, eadem perfectione et complemento corporum numerum insequitur. cum itaque
simplex motus rebus, quae vel a medio, vel ad medium feruntur, accomodetur, eaedemque res naturales sint, ad corporum speculationem ex eorum motibus regreditur. siquidem naturalium corporum motus eorundem numerum definiunt; quodlibet enim corpus proprio suo motu praeditum est, motus namque in re mota consistit.

Cum autem corpora quaedam simplicia sint et quaedam ex simplicibus composita, fiet necessario, ut motuum quoque nonnulli simplices sint aliique ex simplicibus compositi. ac nonnulli ex iis quodammodo compositi inveniantur. Aristoteles antem dicit simplicia sunt corpora, quae motus principium
secundum naturam habent. dixit secundum naturam, ad differentiam animalium et plantarum. siquidem haec quoque principium motus sortiuntur, verum secundum animam, minime autem ¹⁴ secundum naturam hoc illis inest. anima enim, quae in plantis ¹⁵ consistit, minime ut natura illis inest, veluti natura, quae in igne terra reliquisque elementis invenitur. per ea autem, quae his cognata sunt, inellegi debent, quae species eorum sunt, neque
limites eorum egrediuntur, ut caligines, fumus ac rores sunt, quae vapores nominantur. dixit autem motuum nonnullos esse simplices, nonnullos vero ex illis quodammodo compositos, non ut id insinuaret, quod composito motu sursum (inquam) ac deorsum simul fertur, quoniam hoc dissentaneum est ac fieri
nullo modo potest, siquidem confringeretur id, quod ea ratione moveretur. sed id intellegi debet, secundum quod unico motu et ipsum movetur; verum ille motus est veluti confusus quidam motus ad duas partes, cui quidem sententiae sequentia adstipulantur, dum inquit Aristoteles: et quae hoc iure se habent moventur secundum
id quod iu illis praevalet, ut si trabs (exempli gratia) igni corripiatur, hac de causa motus eius terreus deorsum inclinans praevalet. cum itaque ut concessum sibi sermonem accepisset, duplicem esse motum, ideoque dimensiones duas, hoc est duas lineas inveniri, nec non simplicem esse motum, qui vel a medio,
vel ad medium, vel circum medium fieri consuevit, et corporum nonnulla simplicia esse, nonnulla vero composita, ac simplicium motus esse simplices, compositorum vero compositos, haec autem ab eo moveri, quod om illis praevalet, nec non etiam positum sit, omnia naturalia corpora non per accidens, sed per se moveri, hoc
explicare incipit corpus inveniri, quod rotundo motu feratur. hoc autem iuxta hunc ordinem disponitur.

Si motum aliquem simplicem esse contingat, et is, qui secundum circulum fit, simplex existat, in simplici corpore erit. etenim si quispiam dixerit, corpus, quod in orbem movetur, esse compositum,
et composita corpora (quemadmodum dicebamus) ab eo, quod in eis superat, moveantur, consentaneum est, ut vincens in eo corpore composito haud dubie corpus simplex existat. cumque victoria praevaluerit, erit eius motus iuxta victoriam illius corporis; quamobrem necessarium erit esse aliquod corpus simplex, cui tantum
conversio accomodetur. consentaneum itaque erit, ut ordine oratio recenseatur: si motus simplex inveniatur et ille, qui fit in orbem, simplex existat, simplicis igitur corporis propria erit conversio. atqui datur prius, dabitur igitur necessario et consequens. sed Aristoteles huiuscemodi demonstrationis forma minime usus est, siquidem
ipse autecedentis loco ea posuit, quae antea retulit, videlicet simplicem motum inveniri, quoniam simplicia | corpora reut ¹⁶¹⁷ periuntur, uec non simplicium corporum motum esse simplicein, ¹⁸ siquidem motus, qui in orbem fertur, simplex existit. etenim duao tantum simplices lationes sunt, recta scilicet et rotunda, quandoquidem simplices dimensiones, hoc est magnitudines, duae existunt.
quod vero conversio debeat simplici corpori aptari, inde perspicuum est, quia eiusmodi corpus in orbem fertur. etenim si corpus, quod in orbem movetur, compositum esse statuerimus, cum dictum a nobis sit, compositorum corporum motum fieri vi dominantis, consentancum itaque erit, ut in mundo simplex aliquod corpus inveniatur,
cuius conversio propria existat. hac itaque conclusione deducta, nempe corpus aliquod inveniri, quod natura sua in circulum feratur, ad alia progreditur, ex quibus haec eadem conclusio deducitur. verum antequam posteriorem sermonem aggrediatur, cum ex his deductum sit, omnino consentaneum esse, ut in mundo aliquod
corpus inveniatur, addidit Aristoteles deinde secundum naturam autem impossibile, si uniuscuiusque corporis unus motus proprius existit. haec autem sententia ita intellegi debet, ac si dixisset, quod si ignis sit, vel aliquod quatuor elementorum, quod in circulum feratur, non erit rationi cousonum, ut conversio
horum alicui secundum naturam insit, si unicuique corporum unus accommodetur naturalis motus, ac definitae sint naturales motiones. itaque iuxta syllogismi formam declaratum est, cousonum esse, ut corpus aliquod inveniatur, quod non absolute, verum secundum naturam in circulum moveatur.

His igitur ita indicatis, aliam deinceps orationem prosequitur, quae est eiusmodi. motus praeter naturam contrariatur motui, qui secundum naturam existit, et motus, qui naturali motui adversatur, unus est (unum enim uni contrariatur), motus igitur praeter naturam unus existit. dum vero aliquod
elementorum motu, qui in orbem fertur, movebitur, quoniam eiusmodi motus simplex est, erit illi praeter naturam, siquidem horum corporum naturalis motus rectus est; rectus vero motus motui recto contrariatur, sicuti motus, qui ad supera fertur, ei adversatur, qui deorsum tendit, et e converse, igitur motus hie, qui in circulum
fertur, unicuique illorum, hoc est propriorum, contrariatur. et si elementorum aliquod secundum naturam in orbem feratur, duos sibi invicem contraries motus possidebit, quod sane ridiculum est ac valde absurdum. non itaque eo movebitur motu, qui in orbem instituitur. necnon rationi conseutaneum est, ut motus, qui in circulum
fertur, dum simplex fuerit, alicuius corporis lyraeter quatuor elementa proprius sit. baec autem oratio praecedentem insequitur, ac iuxta ordinem in praecedenti oratione observatum, quae dicta a nobis sunt, manifesta avadunt. ceterum eiusmodi sermouem subsequens etiam insequitur, modo ei annectatur, ac unica oratione simul explicentur, ille nempe qui dicit palam igitur est, aliquod f. 3r in mundo inveniri corpus et reliqua, quae dcinceps sequuntur. verba aufem, quodsi ia muudo aliud corpus inveniatur, quod praeter naturam in circulum vertatur, omuino
hahehit naturalem qnendain motum: (eiusmodi verba) ita intellegenda sunt, siiiuideui dixiuius practer naturam, hoc comparatione tantum est ad eum, qui secundum naturam existit, et fieri uon potest, ut corpus externa latione praeditum sit, naturali vero careat. nee alia relinquetur ulla anturalis molio, siquidem
motus ad supera atque ad infera quatuor elemeutis secundum naturam inest. ratioue igitur cousentaueum est, ut motus, qui secundum circulum fit, minime praeter naturam existat, ac quinto corpori omuino accommodetur. congruum itaque erit, ut quintum aliquod ac simplex corpus inveniatur.

Idem praeterea, hoc est in mundo quintum corpus inveuiri, alia quoque ratione hunc in modum explicatur. conversio ea latione perfectior est, quae recto ordine fit, ilia siquidem inter perfectas lationes connumeratur, rectae lineae vero motus minime perfectus existit. cireulus euim figurarum omnium perfectissimus est, siquidem
neque additiouem admittit neque defectum, sed de numero eorum est, quae perfecta gignuntur. at nulla recta linea perfecta existit, cum si finita, tum etiam si infinita censeatur. si enim infinita existimetur, cum indefinita ac indeterminata sit, perfecta esse non potest, si vero finitam illam iudicabis, poterit et incrementum et
decrementum suscipere et sic diminuta erit. perfectum insuper liabet exordium, medium atque extremum, quae in circulo tantum deprehenduntur, in recta autem linea nulla ratione inveniuntur. in eo euim, quod fiuem nou babet, qua ratione haec reperiri possunt, in quantum fuerit infinitum? fiuitum vero, cum fieri non possit,
ut medium habeat, quo iure etiam baec babere poterit? | etenim f. si additionem susceperit, qui fieri potest, ut unum idemque medium custodiat? . . . cum autem conversio motu recto prior sit: igitur quod conversione movetur, eo prius erit, quod recto motu defertur. una est enim proportio, quam hi duo motus inter se habent. at corpora,
quae recto motu feruntur, simplicia sunt, et consonum est, ut id, quod prius simplici est, simplex quoque existat. igitur quod in circulum movetur, congruum est, ut simplex sit, sique non erit unum ex quatuor elementis (motus namque elemeutorum recti sunt) relinquitur ut eiusmodi corpus existat. congruum vero nou est,
ut sit aliquod corporura compositorum, primum quoniam corpus simplex est (ut superius iudicatum fuit), cum simplici antiquius sit; ¹⁹ deinde si quod in circulum movetuv, compositum extitisset, ab eo, ²⁰ quod superat in illo, motus eius proficisceretur. ex his igitur perspicuum fit, corpora composita mokeri, si antea motus orbcularis cumque eiusmodi motus alicuius quatuor elernentorum proprius
non sit, igitur consentaneum est, ut quinti corporis proprius existat.

Quod non modo iis, quae dicta sunt, verum alia ratioue hunc in modum ostenditur. motus enim aut naturalis, aut praeter naturam est, qui alicui corporum praeter naturam inest,
is alterius naturalis erit, hic autem sit veluti motus deorsum. unusquisque enim motuum alicuius elementorum naturalis existit, qui ceteris elementis praeter naturam convenit. cum autem rotundus motus unicuique elemeutorum praeter naturam couveniat, quinto corpori secundum naturam competet. quare consentaneum
erit, ut quintum corpus inveniatur, cuius conversio naturalis existat.

Practerca vero conversio aut naturalis aut praeter naturam erit. si naturalis, perspicuum est, quod quinto corpori inerit secundum naturam. non enim fierit potest, ut alicui elementorum accommodetur, haec namque alios praeter hunc naturales motus
sortiuntur. et cum statuerimus corpus, quod in orbem rotatur, motu praeter naturam, eoque continue moveri, (dixit autem continuo, ut eum motum insinuaret, qui versus medium defertur) hoc irrationale erit. namque si motus eius fuerit praeter naturam, et omne, quod movetur motu praeter naturam, vi movetur, proptereaque illi
interitus contingit, sicuti id in omni eo videre licet, quod eiusmodi motu movetur: necessario fiet, ut conversio corruptionem quoque admittat. at corruptionem non admittit (alioquin infinitis antea seculorum aetatibus hoc ei contigisset); non itaque praeter naturam est, itaque relinquitur, ut naturalis sit. quare cum nulli elementorum
secundum naturam conveuiat, necessario etiam fit, ut quinto corpori accommodetur. deinde dicif, palam itaque est ex hoc dicto, quod si eiusmodi motus igni inesset (ut quidam opiuati sunt) necessario non tantum motus deorsum erit ei praeter naturam, sique praeter naturam erit, corruptionem admittit. igitur conversio
iuxta seutentiam eorum, qui eam igni accommodarunt, multiplicem corruptionem recipiet. et eae quoque rationes, quibus alii praedicta infringere couautur, sunt gravissimae. hoc vero sermone ahsoluto inquit deinceps, corpus quod in circulum vertitur, ingenitum est ac immortale.

Cum autem pro hypothesi statuisset, quod contrario caret, ac insuper adduxisset nonnulla tanquam supposita, alia vero ²¹ demonstratioiie comprobata, hoc cleinceps hunc iu Diodum ²² prosequitur : corpus (quintum) uec leve, nee grave existit, declaratque quo iure id uecessarium sit; ac de eo primo memiuit, quod hoc loco sat sibi erat, retulitque, quid grave, quid leve esse dicatur,
quaudoquidem de his erit absoluto sermone in Quarto Libro pertractaturus.

Eorum autem quae dicta suut, haec supposita fuere, nempe motum, quo aliquid per locum movetur, esse de numero eorum, quae uaturalibiis coporibus per se iusuut, ac simplices motus inveniri
iuxta meiisuram simplicium linearum, uec uon ex numero specierum motus, simplicium corporum uumerum deprehendi (dixi specierum motus ut eos motus insinuarem, qui in circulum, et qui recto ordine fiunt quique elemeutorum quatuor proprii existuut) nee non motuum nonnullos simplices esse, uonnuUos vero composition,
compositosque motus fieri ratione eius, quod iu eis praevalet, ac eum motum qui alicui corporum secundum naturam inest, inesse alteri praeter naturam, unique unum coutrariari, uec non id, quod sursum et deorsum fertur, esse id, quod a medio et ad medium movetur, ac rotundum motum eum esse, qui circa medium
instituitur, uec nou motum praeter uaturam, cum simplex fuerit, coutrarium esse, siquidem consentaueum non est, ut omne id, quod inest alicui praeter uaturam, contrarium habeat, tamesti id, quod praeter naturam est, ei contrarium sit, quod secundum uaturam | ²³ existit.

Haec sunt quae in praecedeutibus supposita fuere, quae vero conqorobavit haec sunt: nempe iu mundo corpus simplex quintum inveuiri, quod secundum naturam in circulum movetur, quodque elementis quatuor perfectius atque antiquius existit.

Deinceps ait: ex hoc autem sequitur, quintum corpus non
esse grave, neque leve: grave enim est id, quod natura sua ad medium defertur, et reliqua, quae iuxta illius ordinem subsequuntur. deinde dicit, necessarium autew, est ut quicquid ad supera vel ad infera movetur, aut gavitatem, aut levitatem, aut utramque simul sortiatur.
dixit utramque simul, etenim aqua et aer et gravitate et levitate praedita sunt, hae vero iu illis minime ea ratione in- veniuntur, quasi unumquodque eorum et grave et leve existat; fieri namque hoc uuUo modo potest, non enim dicimus unumquodque eorum grave et leve esse, si ad unum et idem referatur. verum
grave erit comparatioue ad aliud, sicuti aqua gravis est, si ad aerem conferatur, et comparatioue ad duo diversa.

²⁴

Quippe cum gravis ac levis definitionem retulisset, dixissetque grave esse id, quod natura sua fertur deorsum, leve autem, quod ²⁵ natura sua sursum versus nititur, ac definitionem cuin definito converi, in definitum ipsum tandem regreditur dicens, omne, quod deorsum
tantum movetur, grave est, leve autem, quod ad supera dumtaxat evolat. hoc autem ideo ab Aristotele factum puto, ut hinc perspicuum evaderet, corpus, quod in orbem movetur, non esse grave, enque leve, non enim a medio, vel ad medium, hoc est sursum et deorsum, enque secundum neque praeter natiram
movetur. praeter naturam quidem nulla duarum motionum movetur, quandoquidem si praeter naturam deorsum moverotur, huic contrarius, uempe is, qui ad supera iustituitur, uecessario ei naturalis extitisset; sed couversio fuit eius naturalis motus; igitur cougruum erit, ut sint in eo duo naturales motus, uni praeter naturam
motui contrarii; sed antea a nobis positum fuit, unum uni contrariari. quodsi ad supera praeter naturam moveretur, idem sermo sequeretur. neque etiam fieri potest, ut aliquo horum duorum motuum secundum nauram moveatur, quandoquidem motus eius secundum naturam conversio existit, ac unus est uniuscuiusque corporis
naturalis motus. si autem aliquo duorum motuum, hoc est sursum vel deorsum, moveretur, esset utique unum ex iis corporibus, quae secundum naturam aliquo borum duorum motuum moventur. si enim ad supera moveretur, ignis, si vero ad infera, terra extitisset. at cum nullum horum duorum sit, igitur consentaneum est,
ut neutro illorum motuum feratur. et quoniam circulare corpus non movetur sursum nec deorsum, quod autem nee sursum nec deorsum movetur, nec grave, nec leve existit ... at corpus, quod in circulum vertitur, non moveri sursum nee deorsum, id negative expressum est. sed haec propositio, in qua dicitur movetur nec sursum
nec deorsum, non pracdicatur negative, siquidem indefinitum tantum sermonem demonstrat, veluti si quis dicat, hic est non sanus, vel est non iustus. propositio enim in qua dicitur, Xanthus est non iustus, non est propositio negativa; etenim propositio negativa ea est, in qua dicitur, Xanthus non est iustus. et eius oratio ab eo ²⁶ pendet dicto, nempe grave et leve est id, quod natura sua aut sursum aut deovsum movetur, et corpus, quod in circulum fertur, non invenitur sursura vel deorsura moveri. eius autem, quod subdidit deinde Aristoteles, vera sententia (ut arbitratur Alexander) nec
congrue explicata est nec rationi consona est, atque (Alexander ipse) diverso modo inteipretatur, cuius hercle interpretatio nec consona mihi videtur, nee congruum est, ut ex Aristotelis verbis eliciatur. Et arbitratur sententiam, quod corpus circulare grave sit et non leve, eiusque motus quoque, quo monetur, quod non sit circularis,
ab eius partibus diverso modo probari posse, siquidem ait, posset quispaim conendere hanc demonstrationem nondum sufficere, nempe quod eiusmodi corpus non sit grave neque leve, cum suapte natura nec sursum nec deorsum feratur — tali enim modo corpus neque grave esse neque leve confimavera — possibile namque esset,
ideo non ferri deorsum, quia super cetera corpora uatat et in profundum ne demergatur prohibetur, sicuti undequaque sustentata in reliquis corporibus deorsum quidem ferri posse, et gravitatem habere videmus, sed deorsum non feruntur, non quia ipsa gravitatem non habeant nec quatenus natura sua non moveantur deorsum, sed
quia prohibentur, ne eiusmodi motu moveantur. isthaec namque asserenti hunc in modum poterit responderi. si verum esset, ut totum hoc corpus deorsum non praecipitetur, quoniam undequaque | ²⁷ quodammodo sit sustentatum et omui ex parte probibeatur, ne eiusmodi motu feratur, at eius partes sicuti aliquod anstrum, vel quaevis
alia pars absolute, cum eo modo non sint sustentatae, nec ceteris corporibus emineant deorsum moveri poterunt, cum nihil obstet, quominus tunc pars ea gravis inveniatur. cuius ratione totum ipsum gravitate quoque praeditum esse coguosceremus; etenim si non fertur deorsum, quoniam omni ex parte ab hoc prohibitum est, secundum
naturam vero illi non minus quam partibus motus deorsum competit, atque grave existit. quemadmodum enim in natura partium motus deorsum reperitur, ita quoque in natura totius reperiri debet; quo enim parva terrae portio movetur, eo et tota terra defertur; nunc vero quia eius pars non movetur deorsum, gravitatem non liabet.
igitur consentaneum videtur, ut eodem iure totum ipsum se babeat, eadem est enim natura totius et partis, hoc itaque illi necessario continget, dum eius partes perscrutabuntur, nempe ut nec grave, nee leve existat. deinde quod natura sua eo motu non moveatur, qui rectis liueis fit: partes enim huius corporis motu recto
secundum naturam minime moventur, ut sol vel quaevis alia orbis pars, neque etiam violenter eo motu moventur. id omne autem ²⁸ quod parti tribuitur, contingit etiam toti; ratio namque otius et ²⁹ partis una eademque est.

Cum itaque satis hoc in loco demonstratum sit, inveniri in mundo corpus quintum simplex, elementis quatuor antiquius ac
louge praestantius, gravitatis levitatisque expers, deinceps explicavit, eiusmodi corpus neque ortum neque interitum suscipere neque incrementum alterationemve, primoque ingenitum esse tale corpus, hunc in modum docet.

Quicquid oritur, ex coutrario et subiecto aliquo oritur,
et in contrarium (corrumpitur). non enim aequum est, ut ex eo, quod non est, possit quippiam generari, ut in Physicis demonstravimus. corpori autem quod in circulum vertitur, nihil coutrariatur, ut paulo post perspicuum erit; nec ullum subiectum habet, (alibi enim declaratum est materia id carere): igitur corpus, quod in circulum movetur,
ingenitum existit. nec non eisdem propositionibus hoc in loco declaratur, id interitum non recipere. quod eteuira corrumpitur ex contrario quoque subiectoque in contrarium corrumpitur, et in universum coutraria omnia contrariis quoque corrumpuutur, contrarium namque fit ex corruptione contrarii in hoc contrarium. diximusque
omne, quod corrumpitur, a suo etiam contrario corrumpi, quoniam eius corruptio ab eo provenit, in quod transmutatur. sanitatem namque a morbo corrumpi dicimus, quaudoquidem in eundem transmutatur. et in universum, dum a contrario et in contrarium dicit, earn contrarietatem intellegi vult, quae est secundum genus,
quaeque forma et privatio est, inter has namaque vere contrarietas intelligitur. cum igitur demonstratum sit, conversionem non habere contrarium — hoc vero demonstratum est — ergo id, cuius motui nullus motus coutrariatur, contrarium quoque habere non potest. si enim naturalia corpora ideo naturalia dicuntur, quoniam principium
motus in se habent, igitur contrariorum etiam pari modo motus contrarios esse dicimus, sicuti simplicia quoque corpora dicuntur esse simplicia, quatenus simplicium motuum initiam in se habent. et secundum hoc, quia natura existens in illis quidditas eorum est, formaeque illorum substentaculum. At prima oratio vera est,
igitur secunda quoque vera existet. Aristoteles dicit: invenimus igitur naturam id quod futurum erit generabile et quae deinceps sequuntur.

Post haec ostendit quintum corpus neque augmentum neque additionem admittere. crescit namque augeturque corpus, quando ³⁰ nutritur — sit autem quod nutritur, veluti hepar — dum aliquod ³¹ cognatum advenit ac in eius materiam fiierit transmutatum. at non invenimus in eiusmodi corpore huius rationis materiam. caro etenim nutritur, cum ei quippiam familiare adiungitur, quod
in proximam eius materiam, quae sanguis est, permutatum fuerit; hie igitur sanguis erit illi similis, nec non secundum eius substantiam carni adhaerens, eiusdem alimentum evadet. nos vero non invenimus in cireulari corpore materiam, ut sanguinem vel quippiam ei simile, ac in universum nullam in se materiam habet, quemadmodum
hoc alibi a nobis demonstratum est. praeterea nullum huic corpori contrarium invenitur, a quo transmutari ac in illud conveti possit. nutrimentum | igitur non habet, siquidem nutrimentum ³² in naturam eius quod alitur permutatur. Alexander autem aliter hunc sermonem interpretatur. eodemque iure possumus vere dicere
quod hoc corpus alterationem non recipiat, alteratio namque motus est ad qualitatem. in Categoriis autem declaratum est, quatuor esse qualitatis species, quarum prima habitus dispositioque est, secunda naturalis potentia habilitasve, ut aptitudo ad artem cursorum capessendam, tertia vero species activae (sic) qualitates (παθητικαί)
sunt, dum quis (exempli gratia) erubescit, incalescit, delectatur, vel simili modo afticitur, quarta autem ea est, in qua figurarum species consistit, ut rectum, rotundumque.

Atqui ea tantum alteratio, quae ad quartam hanc qualitatis speciem fit, cum perpessione minime evenit. idque facile videre
licet in eo, quod cireulari triangularique figura praeditum sit; non enim cum delectu verecundiave, dolore aut calore hoc illi evenit. ea autem alteratio, quae iuxta primam qualitatis speciem fit, nempe habitus, ac etiam iuxta secuudam, ut ignobilitas, dignitas, doctrina, valetudo invaletudoque, non mai suscepta passione oriuntur, nisi quod
habitus passiones non sunt, iuxta tertiam autem speciem sunt qualitates κατὰ πάθος. quod autem hoc in loco intendimus, est nempe: nos invenimus omnia naturalia corpora, quae secundum qualiatem alterantur, augmentum quoque accretionemque suscipre, veluti plantae sun, animaliusm corpora et elementa, sicut
ignis, aqua, nec non reliqua elementa. Si itaque circulare corpus neque augmentum, neque accessionemnea corruption em admittit, quemadmodum declaravimus, igitur neque etiam alterationem recipiet. et inquit Aristoteles id vicissim in naturalibus corporibus retrocommeare: ut omne naturale corpus passionem
recipiens crescit decrescitque, quemadmodum ad sensum videmus, ita corpus omne, quod incrementum decrementumque admittit, alterationem atque passionem recipit. dixit ut videmus, ³³ quandoquidem iis de rebus hic sermonem habemus, quae nostris ³⁴ sensibus sibiciuntur. neque hac ratione sibi ipsi Avistoteles adversatur in Caegoriis dicenti, necesse omnino non esse, ut omne id, quod alteratur, crescat augeaturque, siquidem hoc in loco dixit,
id, quod recipit alterationem κατὰ πάθος, augmentum quoque atque accietionem recipit, quamvis illius accretio augmeutumve secuudum eius transmutationem minime fiant. nec te praetereat velim, ex iis, quae dixiraus, elici non posse, quintum corpus absolute quamcunque alterationem non admittere, sed quod affectrices alterationes non
admittat, quae secundum transmutationem fiunt.

Colligendo deinceps ea,quae dixerat, ait: et mundus neque ortum neque interitum admittit, et reliqua, quae deinde sequuntur. hoc autem manifestum erit, ut Aristoteles iuquit, si quis hisce fidem adhiburit, ac demonstrationis loco ea statuerit, quae in praecedentibus
sumpta sunt a nobis, haec autem sunt, omne, quod fit, ex contrario in contrarium fieri, omueque, quod crescit atque augetur, tunc accretionem et augmentum sumere, cum sibi simile quidpiam adiungitur in eiusque substautiam transmutatur et reliqua bis similia.

Videtur autem et nostra sententia iis, quae apparent,
attestari et ea quae apparent ac perspicua sunt, nostrae sententiae attestari. per ea autem, quae apparent, manifestas omnibusque hominibus cum Graecis, tum Barbaris, communes scientias intellegimus. ei namque in eam existimationem ac animi notionem praeveuere, ut supremum eum locum, qui mundum ambit, corpusque,
quod eo in loco consistit, glorioso Deo soli attribuereut. quamobrem invenimus eos versus eum locum manus extollere annuereque eo potissimum tempore, in quo creatori preces effundunt atque ad eum confugiunt. fatentur namque ac aequum fore arbitrantur, immortale esse illud corpus ingnitumque. etenim dignitas, perfectio
continuaque perpetuatio ad immortalitatem consequuntur, quae omnia per ea, qua apparent intellegi voluit. sententia igitur antea memorata, scilicet corpus, quod in orbem convertitur, ingenitum esse ac immortale nee ullam transmutationem perpeti posse, huic cognitioni attestatur; et baec etiam cognitio, quae omnium
hominum applausu manifesta evasit, nostrae senteutiae attestatur. quod si ea, quae dicta sunt a nobis, ex manifesta communique hominum scientia veritati cousentanea sint, ac divinum corpus in mundo inveniatur (quemadmodum certe ac vere invenitur,) sequitur ex hoc, quod dicebamus, nempe corpus, quod in orbem
convertitur, ingenitum esse ac immortale, quandoquidem huius rei indubiam fidem facit communis omnium sententia. insuper per ea etiam, quae ad sensum videmus suam sententiam comprobavit. ait ³⁵ namque: et id etiam contingit ex iis, quae ad sensum videmus, ³⁶ quantum fieri potest, ut in hominum animis sit ac penes illos vere dicatur. etenim scientia, | quae ex communi omnium sententia ³⁷ desumitur, longe verior ac dignior est ea, quae ope sensuum acquiritur,
ob illorum obscuritatem atque crassitiem, nisi quod seusus quoque homini modam quendam praebent, quo manu ducatur in certitûdinem rei veritatisque cognitionem. poterit autem is serrao comprobari ac stabiliri per ea, quae ad sensum apparent, si quis totam praeteritum tempus, quodque ex hominum memoria firmiter tenemus,
observaverit custodieritque. is enim nullam unquam in caelo, nec in suprema aliqua eius parte, veluti in spbaera inerrantium stellarum, aut in quavis alia illius parte, sicuti in errautibus stellis ac earum spaeris, mutationem factam couspiciet, quandoquidem figura, motus illarumque meusura secundum magnitudinem uno atque
eodem modo se babet, nec non etiam eodem iure se habet, quicquid in stellis conspicitur.

Quinimmo et ipsum caeli nomeu, quod ceteris dignius est, eodem modo semper ad baec usque tempora traditum est, quod probat veteres in eadem, qua posteriores sunt, de caelo seutentia
fuisse. veteres namque caeleste corpus aetbera nominarunt, quod semper eodem modo ad hoc usque aevum traditum est. cuius nominis appellatioue continuum motum intellegebaut. verae etenim sententiae perpetuo inter homines circunferuntur. consentaneum est igitur, ut quod de eo a nobis edoctum est, nec novum nec
dissentaneum existat, sed iam a veteribns ipsis depromptum. ea namque, quae modo a nobis dicuntur, non nisi ea sunt, quae iam antea prolata fuere, nilque diversum de mundo unquam opiuati snmus ab eo, quod ipsi veteres sunt contemplati. eaedem namque non raro repertae sunt diversorum hominum sententiae diversis
temporibus prolatae, dum rerum veritatem indagantes eam adepti sunt ac necessariam fecerunt. Anaxagovas autem nomen caeli non recte interpret atus est, dicendo caelum appellari [aethere] ἀπὸ τοῦ [αἴθειν, ὅ ἐστι τὸ] καίειν; nomen igitur, quo igneum significat.

Palam est itaque ex dictis, fieri non posse, ut praeter haec quinque simplicia corpora, simplex aliud corpus inveuiatur. cuius sane Veritas certitudoque ex motione desumitur, siquidem simplicis corporis motus, congruum est, ut sim plex existat. atqui simplices motus recti ac circularis tantum
sunt, hi vero soli, videlicet motus linearum simplicium, duarum diquantum ³⁸ mensionum simplicium sunt. verum quatuor elemeuta rectae ³⁹ lineae motu feruntur, qui deinde in eos discernitur, qui sursum quique deorsum pergunt; circulari autem motu quintum corpus movetur. et quoniam inventae motiones in quinque iam dicta
corpora deducuntur, nee praeter has ullam inotionem dari contingat, igitur consentaneum erit, ut praeter haec quinque nullum aliud corpus inveniatur. si euira coiiversio iu plures motus secaretur, sicuti rectae lineae motus, qui in duos invicem coutrarios motus partitur, quorum alter sursum, alter vero deorsum movetur,
fiet utique necessario, ut alterum simplex corpus motur illi opposito moveretur. cum vero nullus motus conversioni contrarius inveniatur, neque igitur aliud corpus praeter haec quinque inveniri licebit.

Caeli autem volubilitati nullum contrariari motum, hunc in modum osteiidi potest, si ea illi motio miuime adversatur, quae
ceteris motionibus aptior et dignior esset, quae illi contrariaretur, multo igitur minus ea, cui minime convenit, ut illi opponatur, dictae motioni coutraria extiterit, at rectae lineae motus, qui ceteris motionibus aptior cnm sit, maxime conversioni contrarius esse deberet, tamen ei nou contrariatur, igitur rationi quoque consonum
erit, ut nullus alius motus non rectus conversioni contrarius existat. hunc vero motum contrarium non esse hac ratione declarari potest, concavum convexumque si unum alteri conferatur, duo sibi invicem opposita aestimabuntur; at si veluti res una, nempe ut rotunda linea, statuantur, concavitas convexioque veluti duo relativa
erunt, quae ad earn referuntur, aestimabiturque rotundum recto contrariari. [quare] si motus aliquis invenitur conversioni contrarius, eum esse rectum convenit. verum conversio motui recto non coutrariatur, siquidem rectus motus suis partibus, hoc est positione, coutrariatur; motus enim sursum motui
deorsum contrarius est; inter rectum autem rotundumque motum, si ad loca respexerimus, contrarietas inveniri non poterit. pyaeferm quoniam contrarietas, quae est in motu recto, in partium eius essentia reperitur, siquidem motus sursum motui deorsum coutrariatur, fieri non potest, ut inter eum conversionemque alia contrarietas deprehendatur,
siquidem contrarietas cadit in eum ob locorum contrarietatem, sursum nempe ac deorsum, unum autem uni contrarium est.

Consonum igitur est, ut quod antea ostendimus, nempe quod nullum invenitur contrarium corpori, quod in orbem convertitur, ab
hoc sermone depeiideat eique aunectatur, hoc est, conversioni nullum contrarium motum inveniri. ea namque ratione, qua motus non ⁴⁰ invenitur, eadem sane et res, quae per eum motum moverentur, inveniri non debent.

Cum autem dixerit, huius | veritatem certitudinemque ex rebus stabiliri posse, nempe non esse aliquem motum conversioni
contrarium, ad aliam rationem trausiiit, quae est eiusmodi.

Si quis existimet eandem(??)esse ratiouem in recto etc. nempe si curva super recta linea circumducatur, quae sit linea AB, non erit eadem ratio, ut quemadmodum motus, qui est ab A
ad B super recta linea AB, opponitur motui, qui fit ex B ad A super eadem recta linea, ita quoque et ille motus, qui fit ex A ad B super curva linea AB, illi
motui coutrarius sit, qui fit ex A B per lineam hac superiorem, siquidem uni unum coutrariatur; et quouiam motus rectus, qui fit ex A ad B unus est, ita etiam convenit, ut alter motus illi oppositus, qui fit super eadem recta linea AB, unus tantum
existat. at vero in curva linea infinitae curvae lineae describi possunt a puncto A ad punctum Β, unde sequeretur, quod illi motui, qui fit ab A per lineam curvam, infiniti motus coutrarii existerent, ii (inquam) qui ex B ad A super curva linea describerentur.

In dimidiato quoque circulo eadem ratio est etc. etenim
etsi non describamus curvam lineam in universum indefinitamque a C ad D productam, sed unam tantum curvam lineam, hoc est semicirculum desiguemus, idem scrupulus coutinget (siquidem fieri potest,
ut infinitae curvae lineae in universum describantur; verum super eisdemmet punctis unus tantum semicirculus fieri potest). nempe si quispiam dixerit, quod in dimidiato circulo motus, qui fit a C ad D, illi motui coutrarius sit, qui per eundem semicirculum perficitur a puncto D ad punctum C, attamen verum non est, ut motus, qui in
semicirculo fit, sit coutrarius, sed qui per diametri lineam perficitur. etenim etsi C a puncto D per curvam lineam summe distaret, haec tamen distantia recta linea mensurabitur. nos etenim omnes distantias rectis lineis dimetimur, et si in circulo fuerint, iuxta circuli mensuram erit diameter.

Similiter sese res habet et in circulo. si duas quoque res per unum eundemque circulum a duabus diametri extreimtatibus ita ⁴¹ movemus, ut unaquaeque ab unius semicirculi ⁴² extremitate ordiatur, e.g. a Η ad Ζ per semicirculum C et α Ζ ad Ε per semicirculum Τ, idem continget, quod paulo ante
de iis, quae per semicirculum tantum moventur, dicebamus, nempe lineam coutrariam dici comparatione ad rectam. sed quamvis etiam coucedamus hos motus in semicirculo esse contrarios, congruum tamen ideo non
est, ut etiam motus, qui in toto circulo fit, de quo sermo est, in contrarios dividatur. siquidem duo illi motus, qui in duobus semicirculis fiunt, in toto quidem circulo unum motum constituunt. neque etiam invenimus eum circuli motum, qui fit ab A per C, alteri eiusdem circuli motui coutrariari, qui ab
eodem A initium sumit et per B in idem A revertitur.

Hunc vero motum illi minime contrariari, ex contrariorum motuum definitione perspicuum evadit, quae est, ut ex contrario in contrarium fiant, sicuti motus, qui ex inferis ad supera quique
ex superis ad infera vadit. motus autem qui ab A per B seu per C in circulo fiunt, ab eodem in idem progrediuntur.

Aristoteles insuper iis de rebus aliam rationem adstruit, quae demoustrativo ordine hunc in modum ab eo deducitur. si siconversio esset conversioni contraria, vanam quaudam actionem natura operaretur, quae nullum finem respiceret, sicuti mox declarabimus. at non invenimus otiosam indeterminatamque actionem naturam operari; consonum est igitur, ut conversio
conversioni minime contraria existat. atqui natura vanam actionem operaretur, si quod ab ea innovatur, eius naturae extitisset, ut sibi interitum ascisceret. conversiones autem contrariae destruunt sese. ratio igitur ita texitur: conversiones contrariae destruunt sese; quae autem destruunt sese, frustra gignuntur et
nullum finem habent, conversiones igitur contrariae frustra gignuntur nullumque finem habent. |

⁴³

Qua autem ratione eiusmodi conversiones destruant sese, hac indagine declaratur. si imaginemur quippiam positum esse super ⁴⁴ regulam perpendiculi unius duorum circulorum, perpendiculumque in ⁴⁵ diametro collocatum et in centro quidem statuamus; deinde animo concipiamus, duo corpora per circulum moveri, quae duos motus a puncto A exordiantur, verum alterum eorum per B, reliquum per
C, dicti perpendiculi extremitates, proficscantur: palam est igitur, quod, si pondus horum duorum corporurn aequale extiterit, arcumque in quo AC affixa sunt, semicirculum esse imaginemur, fieri (hercle) non potest, ut circulus eadem hora couvertatur, qua motum incipiunt, nisi circulo alter per se motus inerit, neque si parum
moveatur, nec si motus in BC vergat, quae dicti perpendiculi extremitates existunt. converteretur enim, si coniunctim et non oppositis locis ponerentur atque hoc etiam fieri posset, si motus eorum celeritate miuime aequales extitissent. quandoquidem si motus corporum circulum moventium aequales statuerimus
ac dictos motus proprios eorum corporum non posuerimus, quiescentibus corporibus cessat eorum motus et circulus tunc duobus motibus simul privabitur. at si motus celeritate aequales non esseut, perspicuum est, quod in omnibus distantiis coniungerentur, siquidem alterum ab altero traberetur; quare unicus
motus ex omnibus fiet, et alter otiosus erit. si igitur duo corpora simul moveautur, id, cuius motus alterum superabit, frustra non erit, reliquum autem, cuius motus ab alio superatur, frustra ac otiosum existimaudum erit, si ea tantum ratione, nempe ut moveatur, factum fuerit.

Et haec sunt ea, circa quae potissimum (ni fallor) huius rationis intellectus versatur, sed verba quodammodo corrupta sunt et ideo obscura et salebrosa huius sermonis sententia existit. quamobrem diverso modo ab Alexandro explicatur.

Illud delude exploratu dignissimum dicit, utrum videlicet infinitum
aliquod corpus dari contingat, an potius hoc falsum sit invenirique non possit? hoc autem ideo factum puto, quoniam cum huius libri initio affirmasset, se de universo ipso velle pertractare, illud de eo inquirendum erat, finitumne an infinitum diceretur? distulit autem eiusmodi indagationem, cum opportunum fuerit
nonnulla antea de mundi partibus praelibare; sermo etenim de mundi partibus non parum habet momenti ad indagationem de universo.

Cum autem de partibus eius praecipuis, hoc est de quinto corpore, disseruisset, ad eum regreditur sermonem, quern antea ⁴⁶ intendebat, de eoque corpore nunc inquirit, utrum finitum an finfinitum ⁴⁷ existat. at quoniam eadem est totius et partium congregatarum mensura, ideo de prima praecipuaque mundi parte disseruit, eamque finitam esse ostendit. necesse autem est, ut de eo inquiratur, videlicet
utrum mundus sit finitus an infinitus, quia magni est momenti ad veritatis cognitionem, quam omnibus in rebus quaerimus. cognitio namque de infinito principii fundamentique vim habet ad veritatis cognitionem omnibus in rebus, etenim ea omnia, quae necessario in eo consistunt, in partium eius compositione inveniri
debeut, dato, quod infinitum inveniatur. idque in iis omnibus videre licet, quae principii fundamentique vim habent. idcirco longe enitendum erit, ne in eum labamur errorem, qui saepe coutingere solet; etenim si initio vel in re minima a veritate deflexerimus, longe plurimum deinde ab eo scopo errabimus, quern ab initio intendebamus.
idque etiam intellegendum erit de principiis aliarum rerum investigandarum. ut si quis minimam aliquam esse dicat magnitudinem indivisibilem, hic minimum introducens, permagnas tamen quaestiones movebit. hoc namque (exempli gratia) subverteretur tota geometria; non enim darentur magnitudines
numero careutes vel eum admittentes neque etiam unicuique magnitudini altera illi aequalis inveniretur falsaque scientia Euclidis, quam iis de rebus instituit, extitisset. hac autem scientia falsa existente, quis non videt ea quoque omnia falsa esse oportere, quorum gratia eadem scientia fundamenti vim obtinebat?

Etenim ablatis principiis nonne ea omnia de medio tolluntur, quae eisdem principiis nitebantur? omnis autem huius rei causa est, quoniam principium fundamentumque maximam vim habent, omnia enim potestate quodammodo continent, ut lumen(?). atque hic error, ut Aristoteles inquit, causa fuit, ut veteres inter se dissentientes
circa huius totius opinionem alter alterum oppuguarit. quamobrem non est ut pluribus earn utilitatem extollamus, quae ex scientia de infinito acquiritur, cum aliarum rerum principium sit et causa, veluti earum omnium quae quantitatis ratione inter se relationem habent, quo de genere sunt, locus, tempus, motus, corpus
atque figura.

Quamobrem rationi consouum est, ut de eo disseramus. cuius profecto indagatio hoc ordine procedet. cum omne corpus aut simplex sit aut compositum, infinitum igitur aut simplex erit aut compositum. cum autem declaratum
fuerit | non inveniri corpus simplex infinitum, atque simplicia omnia ⁴⁸ numero determiuata fuerint, vel simplex vel compositus mundus sit. ⁴⁹ fieri non potest, ut modo aliquo infinitus existat. at primo ostendamus ⁵⁰ non inveniri inter simplicia corpora corpus aliquod ulla ratione infinitum. verum antequam hoc efficiamus, probandum nobis erit, non inveniri inter simplicia corpus aliquod infinitum, ex
eo corpore, quod in orbem torquetur, idque per deductionem ad impossibile hunc in modum demonstratur. Si corpus, quod vertitur in orbem, infinitum extitisset, lineae etiam, quae ab eius centro exeunt, hoc est, quae ab ipsa terra producuntur, circa quam movetur, essent infinitae. cum autem eiusmodi lineae fuerint
infiuitae, ac duas esse statuamus, distantia etiam, quae est inter eas — i. e. corda anguli prope centrum, qui duabus lineis infinitis protractis formatur — in infinitum producetur. nam cum hanc distantiam limitaveris, et has duas lineas circumscribes, cumque duas eas lineas terminaveris et distantiae itidem termiuum statues;
quandocunque autem dictae lineae nec terminum nec finem admiserint, distantia itidem nec terminum nec finem possidebit. cum autem statuerimus pari modo haec duo se habere, poterunt eiusmodi lineae et earum distantiae semper augeri et terminari nunquam. si vero eiusmodi distantia fuerit infiuita et hanc distantiam peragrare
intendat, praesertim cum paratum sit, ut iam moveatur . . invenimus autem corpus circulare moveri, et per syllogismum quoque declaratum fuit couseutaneum esse, ut detur corpus, quod in orbem feratur; at fieri non potest, ut
corpus quod in circulum vertitur, moveatur et non moveatur, igitur ratioui consentaueum erit, ut positum hoc fundameutum destruatur; dixit per syllogismum declaratum fuit, ne quispiam positum fundameutum subverti
posse existimaret, quod quidem per ea tantum Aristoteles stabilivit, quae sensuum necessitate asciscuntur.

Amplius dicit: distantiam autem linearum a centro productarum dicimus, extra quam nulla sumi(?) potest (magnitudo)
etc., id est quae intervallum earum implet.

Altera vero ratio ab eo deducta, hoc sequitur ordine. subiciamus quidpiam moveri: si tempus, in quo movetur, erit fiuitum, igitur motus etiam, qui eo tempore fit, fiuitus extiterit. sic itaque motus comitatur tempus, ac tempus motu metimur. deinceps si motus ⁵¹ fuerit terminatus, distantia quoque, hoc est magnitudo, per quam ⁵² motus peificitur, erit limitata; etenim magnitudo motus distantiae magnitudinem comitatur, sicuti temporis etiam magnitudo magnitudinem motus insequitur. ut iam in Physicis priucipiis haec a
nobis declarata sunt, cum autera contingat, ut si quintum corpus moveatur, terminatum aliquod tempus imaginemur, circulare corpus, quod hoc tempore convertitur, finitum erit.

Statuamus autem eiusmodi tempus esse praeseus, a quo eam portionem auferamus, quae usque ad meridiem est, succedit tempus
illud, quod inter meridiem et finem diei consistit (eius enim principium erat meridies). ideo quemadmodum eiusmodi teiuporis prlncipium est, id est meridies, ita invenietur prineipium totius motus, qui in eo est, scilicet illud tempus meridiei, et quemadmodum etiam invenimus tempus finiri ac terminari media diei portioue terminata,
ita etiam inveniemus motum, qui in eo est, una cum motus diei perfectione et fine finiri terminarique. at quia eorum omnium extremitates finitas terminatasque esse statuimus, si motus hic fuerit finitus, eius quoque intervallum, per quod perficitur, erit finitum quo quidem finito existente corpus quoque, quod tale spatium
peragrat, finitum erit. cum ergo ita se nostra habeat senteutia, uti diximus, scilicet cum quintum corpus moveatur, tempus finitum sumi debere: caelum igitur, quod hoc tempore movetur, finitum erit. at prima propositio vera est, igitur consentaneum est, ut altera etiam, quae ex ea deducitur, vera existat. quare si fieri
posset, ut huius totius motioni conversionique definitum aliquod tempus inveniatur, in quo totum hoc moveatur, totum etiam finitum terminatumque erit. sed Aristoteles ait hoc necessarium esse in re; deinde subdidit: in reliquis etiam motibus eodem modo res se habet, quae quidem ratio generalis est ad universalemque sermonem
refertur, qui est | si finitum tempus datur. ipse vero simpliciter ⁵³ pliciter de eo non disseruit, sed si aliquam eius partem sustulerimus. id autem vel eo potissimum nomine ab eo factum puto, ut eius sermo disquisitionis speciem magis praeberet. Aristotelis enim mens fuit. ut potius in motu quam in quiete tempus consisteret, ne
tempori, quod momento nunc conficitur, spatium aliquod statueretur. etenim si illud consideremus cum sequeuti, erit hoc tempus, cuius finis mensurabitur. sed opportunum nobis fnit hac de re rationem adstruere, nam in se absoluta perfectaque est; Aristoteles vero de ea mentionem facit, non quia absoluta perfectave est, verum quia
motui circulari deservit ratione quae necessaria ei videtur.

⁵⁴

Quocirca, inquit, cum eiusmodi rationem praemiseriraus ⁵⁵ statuerimusque, ponamus A lineam altera extremitate eius infinitam esse, hoc est latere quo E affixuni est, alteramque lineam
utroque simul latere infinitam, quae B sit linea BB, necnon dicamus lineam ACE a centro productam esse infinitam, insuper statuamus centrum infiniti esse A punctum. verum lineam BB infinitam
subiciamus, non tamen ab eius ceutri latere, quibus ita suppositis ponamus id, quod finem non habet, moveri circa centrum A, ac una etiam linea ACE, quae a centro producitur, cum eo feratur. etenim cum hoc suppositum a nobis
fuerit, inveniemus lineam ACE lineae, cui BB affixa sunt, aliquaudo esse adhaesam. cuius adhaesio in aliqua eius medietatis parte non erit, hoc est lineae BB; namque si hoc pacto coniungerentur, non esset linea ACE infinita ex parte E; et si ei omnino annectatur (idque non fit in media parte) palam est nihil extra eam relinqui.
quare sequitur ut tempus, in quo eiusmodi linea alteri coniungitur sic, ut illam permeet ac intersecet, — donee vero permeat illam (lineae) partem, contrarium huic tempori erit — sit pars temporis totius circulationis. et si finitum tempus fuerit, scilicet circuitus, qui ex orbis revolutione fit, hoc etiam tempus, quia eius pars est,
erit finitum. quare fiet, ut hoc tempore fiuito linea ACE lineam BB, quae infiuita est, totam pertranseat, eiusque extremitati quoque annectatur, quod sane talsum est. igitur fieri non potest, ut quod infinitum est, in circulum vertatur. quare ne caelum quidem si extitisset infinitum, fieri potest, ut in orbeui vertatur;
at quouiam convertitur, minime infinitum existit.

Aristoteles autem antea dixit, si a finito tempore finitum tempus auferatur, et reliqua, quae sequuntur. atque hoc etiam sermone statuit tempus absolutae circuitionis esse finitum ex eoque demit tempus, quod est ante duarum linearum coniunctionem.
consentaneum igitur est, ut tempus, quod inter connexiones medium tenet, finitum existat, pariterque magnitudines, per quas motus perficitur, cum motus sit finitus. etenim tempus est principium motus, ac eius, per quod motus perficitur. uec te praetereat velim Aristotelem per ACE distautiam tantum intellegere,
non autem lineam in universum.

Praeterea hac etiam ratione perspicuum evadit, fieri ⁵⁶ non posse, ut orbis infinitus sit. si duo corpora moveantur, ⁵⁷ quorum alterum obvium et iuxtca posituin sit alteri ut AB, sive aequalia sint sive diversa, celeritate aequalia aut diversa, quorum alterum quiescat, alterum vero moveatur, alterum ab altero separa
bitur terminato tempore, ita ut corpus motum quiescenti eorpori e regione sit positum, ut duae lineae e regione positae, simulque per terminum positum supra basim lineae e regione positae proficiscantur — quantum enim unum horum duorum corporum ab alio aceeperit, tantum alterum accipere aestimamus, et id prout
motus motum celeritate mperet. si vero duo corpora simul moveantur, velocius certe disiungentur. sin alterum eorum moveatur, alterum vero quiescat, tardius ab invicem separabuntur, quamvis fieri possit, ut motus alterius ad unicum latus velocior sit motu composito ex amborum motibus ad duo latera
simul, si quando maguitudiues ab invieem segregantur. quarum segregatio, cum fuerint finitae, simul etiam finitoque tempore perficietur; finita namque magnitudo finito terminatoque tempore omnino secat atque pertransit. at infinitae magnitudines, si ambae infinitae sint vel si altera earum tautum infinita existat, sique ad duo opposita latera moveantur,
sive altera moveatur, altera quiescat, necessario fiet ut tempus, quo una ab altera separatur atque segregatur, infinitum sit, hoc est, ut nullo possit tempore separata inveniri, sed si simul semper moveantur, vel altera earum, non separatae segregataeve erunt. quandocunque enim finitum segregetur | ab infinito aut ab eo separetur, ⁵⁸
sequetur infinitum mensurari posse, similiter etiam si infinitum segregetur a finito ab eoque separetur, idem profecto sequeretur, hoc est, infinitum a finito mensurari posse, etenim segregatio divisioque finito infinitoque competunt, utrique enim commune est ac universale, aequali et inaequali, sive iuxta se sint posita et
non proxima, sive eorum alterum ita se habeat. perspicuum est autem ex iis, quae in Physicis a nobis declarata sunt, motum infinitum, hoc est cuius tempus fuerit infinitum, non absolvi tempore finito; etenim finitum, a quo infinitum se separat, quantumvis minimum sit, infinito tempore ab eo separatur.

Quamobrem rationi omnino consentaneum est, cum magnitude, quantumis minima sit, movebitur, ut infinitam magnitudinem intersecet ac separet, congruum est, inquam, ut tempus, quo eam intersecabit, indefinitum existat. nihil autem interest utrum hae duae magnitudines, quarum altera alteram pertrausit intersecatque, per
rectam an per curvam lineae oppositionem segregentur. corpus igitur. ⁵⁹ quod in orbem convertitur, si infinitum extitisset, fieri non posset, ⁶⁰ ut ullo unquam tempore id pertransiret intersecaretque, quod ab eo pertransitur, utputa spatinm unius gradus in terrae superficie, neque finito tempore ab eo separaretur. at videmus, quod distantias
summe minimas pauco tempore peragrat separatque, igitur consentaneum est, ut infinitum non sit. sententiam vero roborat iis, quae oculis assequimur; corpus etenim quod in orbem convertitur, ab iis omnibus, quae cireumagit atque apprehendit, quamvis summe minima sint, finite tempore separatur. haec autem ratio cougruit
corpori, quod in orbem convertitur, quodque ad sensum moveri conspicitur. de hoc namque corpore pertractare inteudit, minime autem de infinito in universum, quod moveri non possit, quemadmodum existimatur Aristoteles voluisse in eius dictiouis exordio, cum inquit: insuper autem ex his manifesto apparet id,
quod finem non habet, fieri non posse ut moveatur. etenim qui declarare tentat infinitum moveri non posse, illi profecto indecorum est, si ad hoc assumat, quod corpus, quod in orbem fertur, tempore finito movetur. at quia boc loco de rotundi corporis motu tantum pertractatur, quatenus eiusmodi motus finito
tantum tempore absolvitur, sequitur, corpus, quod in orbem torquetur, ut infinitum censeatur, fieri non posse.

Deinceps cum dicit figuram eius sphaericam, ex hoc illius motum infinitum non esse deduxit. eius enim perennitas ex eo provenit, quod non movetur ad eum locum, quern iam transivit, siquidem ex hac
ratione deduxit finitum esse, non autem inde quod circulari motu perpetuo non movetur, eo quod infinitae quietes ac morae intercipiantur. etenim sic se habet, quem hac de re instituit, sermo: sicuti linea et praesertim fiuita fieri non potest, in quantum linea est ac eius figura est figura lineae, ut figuram non habeat,
vel infiuita existat, nisi secundum longitudinem, sic etiam superficies, ut est superficies (ex hoc autem finis atque extremi pluralitatem innuit, nam superficies est, inquantum est finita) fieri hercle non potest, ut sit infinita, nisi forte finis indefinitus existat; at si fines, hoc est lineae termiuatae fuerint,
omni ex parte, figura videlicet et magnitudine, finita erit. eademque ratione impossibile est, ut circulus, quadratum, vel quaevis alia figura infiuita existat. est enim figura, quae vel uno termino vel pluribus clauditur. etenim linea superficiesque si earum unaquaeque finita extitisset, ut est linea et superficies, ac
propria peculiarique eius uatura, non dabunt nobis aliquo tempore. ⁶¹ ut lineam vel superficiem infinitam imaginemur. Cum autem fieri ⁶² non possit, ut circulus vel sphaera infinita inveniatur, impossibile quoque erit, ut eorum motus infinitus dicatur.

Dicimus autem hoc in loco motus infinitus, vel quia id, quod
movetur, est infinitum (motus enim in re mota invenitur) vel quia spatia, per quae moventur, sunt infinita. cum autem eiusmodi spatia non sint infinita, eorum quoque motus non erunt infiniti. quemadmodum etiam fieri non potest, ut motus sive rectus sive circularis sive alterius figurae inveniatur, nisi antea figurarum
natura inveniretur. quodsi corpus, quod in circulum vertitur, figuram non haberet, forte nihil prohibebit, quin infinitum esse et corpore infinito existente eius quoque motus erit infinitus; nunc autem cum figuram habeat, sane finitum est. igitur consonum est, ut eius quoque motus finitus existat.

Atqui Aristotelis sermo hoc in loco quasi obiter dictus deprehenditur, siquidem mens eius non erat demonstrare rotundum corpus non esse infinitum, verum figuram infinitam non inveniri. perspicuum est autem, fieri etiam non posse, ut infinitus motus simpliciter inveniatur, quemadmodum non invenitur conversio infinita. |

⁶³

Praeterea hypothetico quoque syllogismo probavit, corpus, quod vertitur in orbem, non esse infinitum et tamen in circulum moveri. statuamus dari conversionem infinitam, siquidem in Physicis demonstratum fuit motum infiniti corporis esse infinitum; quodsi conversio infinita invenitur, suppouamus infinitum circulum inveniri,
cui insit eiusmodi motus; etenim conversioues infinitae infinito quidem circulo insunt. si igitur inveniretur corpus infinitum, quod in circulum movetur, ponendum esset infinitum circulum inveniri; at fieri non potest, ut infinitus circulus inveniatur: igitur consentaneum est, non dari corpus infinitum, quod in circulum vertatur. cum
autem quiutum corpus in circulum moveatur, infinitum itaque corpus non est. sed Alexander hanc partem expositione primae explicationi simili declaravit. cum vero dixisset infinitum in circulum verti non posse, quae huius quaestionis est vera conclusio, eius veritatem sequenti probat ratione, quae est eiusmodi.

Infinito centrum statuamus, sitque punctus C, ac transeat per centrum C linea recta ab utroque latere infinita, quae sit linea AB, dueatur autem linea et non per centrum, secans rectis angulis lineam AB in puncto, scilicet E, quam ponamus esse ex utraque parte simul infinitam, et sit linea egrediens a centro C infinita sitque
linea CD et cum duxerimus lineam AB et lineam E hoc pacto, ac vertatur linea CD intersecetque lineam E in puncto Z: igitur per- ⁶⁴ spicuum est, quod linea CD cum ⁶⁵ versabitur, intersecabit liiieam E in puncto Z, seel earn uou pertransibit neque coiitiuget, siquidem
earn non intersecabit ex utroque latere puucti E, cum iufiuita existat; eteuiin cougruum non est, ut id transeatur interseceturque, quod iufiuitum est. cumque eam non
trausierit, non couvertetur ad latus oppositum puncto E, quo stante nullo tempore in circulum movebitur: igitur cousentaueum est, ut infinitum nullo tempore iu circulum vertatur.
ceterum corpus quiutum iu circulum vertitur, igitur infinitum non est.

Idem praeterea, corpus nempe, quod in circulum vertitur, non esse infinitum, hunc in modum ordine commutato comprobatur. imagnemur punctum veluti proprium sphaerae finem, ad quem sphaera
convertatur, itideiu infinitam sphaeram subiciamus, quae tempore fiuito iu orbem feratur, perspicuum est eiusmodi spatium esse infinitum; aequale est euim infinito mobili. cum autem in Physicis declaratum sit, fieri non posse, ut quippiam fiuito tempore infinitum spatium pertrauseat, consentaneum est, ut infinitum non sit. et
e converse idem stabilire possumus recto ordine non commutato. cum fiuitum sit tempus, in quo couvertitur et iu fiuito tempore trauseat conficiatque spatium fiuitum, spatium autem aequale sit mobili, quod in eo movetur, igitur tale mobile fiuitum est. Nec illud te lateat, oportet, hoc in loco non esse absolute declaratum,
infinitum non inveniri, sed corpus, quod iu orbem circumque movetur, iufiuitum non existere. eteuim corpus, quod in orbem circumque latum est, totius muudi posterior pars atque appareutior existit. eteuim quispiam dicere posset, uihil prohibere hoc totum esse iufiuitum, quamvis declaratum sit de corpore, quod
in orbem iucitatur, quia movetur, infinitum minime inveniri, siquidem fieri potest, ut rotuudum corpus moveatur, et ab immense claudatur.

Cum autem perspicuum fecerimus, corpus, quod in orbem vertitur, interminatum miuime inveniri, simul cum hoc etiam explicabitur, non iuveuiri aliquod ex quatuor elemeutis, quae recto ordine
moventur, infinitum immensumque, cum unumquodque horum, cui competat velis iutermiuatum esse, a corpore, quod in orbem circum- ⁶⁶ que defertur, claudatur, oportet. quin de his etiam seorsum linita ⁶⁷ esse osteuditur, ac proiude ultimo deducituv, totum ipsum, cuius essentia ex illis coustituitur, esse fiuitum. etenira haec fuit eius intentio, quam in oratiouis exordio iunuebat.

Elementa vero quatuor non esse infinita hunc in modum declaratur. motus, qui est a medio, eontraiiatur motui, qui est ad medium, et motus coutraiius est coutiarii: igitur moved a medio est in eum locum feni, qui loco, ad quem motus ad medium instituitur, Ι contra riatur, ab eoque loco exorditur, qui ei loco, a quo ⁶⁸
hic motus initium sumit, contrarius existit; contrarii euim motus sunt, superior et inferior, et contrariorum si alterum definitum sit, definitum etiam alterum, idque jduribus uominibus, quae tamen ex eorum genere non sunt, quae per se inesse dicuntur. quodsi eiusmodi propositio vera foret, dicendum esset contrarium
quidem dici comparatioue ad aliud extra se ac extra propriam naturam, quamvis non contrarientur inter se, veliiti ea, quae praedicamenti sunt relationis. ea enim quae relatione sunt contraria, eorum esse consistit in unius ad alterum relatione, quae vero contraria sunt, quia talia, eorum esse erit ad alterum, at eorum esse per se
ad relatiouem miuime est. praeterea, si accipiautur ut contraria sint, erit alterum eorum comparatioue ad aliud; amarum namque (exempli gratia) homo cognoscit esse amarum, quamvis dulce non cognoscat; quod autem illi contrarium sit, fieri non potest, ut in illius cognitiouem veniat citra naturae dulcis cognitionem.

Quamobrem ubi intellegit quispiam alterum contrariorum, ut tale est, et reliquum etiam ipse cognoscet. et omne id, de quo scientia est, termiuatum est; quare convenit, ut si alterum contrariorum sit fiuitum, reliquum etiam finitum existat. atqui definivit medium, prout ipsi sursum contrariatur, medium namque ac deorsum
in sphaera idem sunt, igitur sursum est termiuatum. cum itaque loca fuerint terminata, corpora etiam, quae sunt in illis, finita eruut. verum corpora, quae iis iu locis consistunt, duo ex quatuor elementis sunt, igitur consouum est, ut haec finita sint. medium autein termiuatum declarat, quia id, quod substat, undecunque
feratur deorsum, medium non transibit. cui autem non competit, ut ab aliqua re pertranseatur, eique finis inest, finitum existit. et spatium etiam, quod inter sursum deorsumque medium tenet, in quo reliqua elementa consistunt, hoc est aqua et aer, omnino congruum erit, ut termiuatum finitumque existat.

Cum igitur eiusmodi locus fuerit finitus, consentaneum quoque erit, ut corpora, quae eo in loco consistunt, sint finita.

Eaec sit prima demonstratio; quae vero ex ea colliguntur, haec sint. si ea nempe quae veluti extrema ac priucipia sunt, fuerint terminata, qui fieri potest, ut quae inter ea sunt, iudefinita existant? quandocmique euim spatiiim, quod est inter ea, immensum foret, ⁶⁹ non inveuiretur aliquid, quod ad supera iuteiaque moveretur, quae sunt loca, ad (juae defertur, quandoquidem fieri non potest, ut finitus motus sit per spatiuni infinitum, at cum dentur corpora,
quae ex superiore loco in infimum depriraantur atque ex infimo in superiorein ascendant, quando elementa inter se mutantur et cum mutatioue unius ab altero in ’i transferuntur, igitur consentaneum est, ut spatiuni quod inter eiusmodi corpora constituitur, infinitum non sit.

Hoc autem iufinito non existente corpus quoque, quod in eo consistit, non erit infinitum, eaemque ratio est de eo, quod nunc non invenitur, sed fieri potest, ut in eo inveniatur. consonum est igitur, ut quauor etiam elementa infinita non siut, siquidem eorum nonnulla inveuiuutur in eo, nonuulla vero, cum trausmutantur, in
eo inveuiri possunt. ex bis itacpie manifestum est, nullum ex quatuor elementis infinitum esse.

Quod etiam manifesto apparet, si gravitas non est infinita neque levitas; etenim eiusmodi motus (juatuor elemeutorum sunt proprii. et impossibile est, ut gravitas vel levitas infinita inveniatur.
quia autein eiusmodi motus non sunt iufiniti, corpora etiam, quae bis motibus terminautur, non eruut infinita. atqui esset nobis dicendum gravitatem infinitam, si corpus, quod ceteris corporibus substratum est, infinitum inveuiretur, dicendumque levitatem infini- tam, si corpus, quod super cetera natat corpora, infinitum inveniretur.
sed fieri non potest, ut inveniatur levitas vel gravitas infinita. id vero perspicuum erit, si praemiserimus assumpserimusque fieri non posse, ut in corpore infinito gravitas finita inveniatur. sit infinitum corpus liuea AB, cuius gravitas, si finita esse poterit, ponamus esse C punctum et auferamus ab infinito
corpore, quod per AB descriptum sit, partem finitam, quae est BD, sitque gravitas buius partis E: manifestum est igitur gravitatem E esse miuorem gravitate C, statu- amusque mensurara minoris gravitatis ad gravitatem maiorem, boc est gravitatis E ad meusuram gravitatis C, esse sicut mensura BD
ad BZ.

Haec igitur fueruut ad invicem relata, nempe quod mains quodque gravius est, fuitque prima gravitas, boc est gravitas E, ad minorem relata magnitudinem, quae est BD: igitur consentaneum est, ut maior gravitas sit maioris magnitudinis, boc est gravitas C
magnitudinis BZ; sed gravitas C reperiebatur in toto corpore | ⁷⁰ infinito, igitur aequalis erit finiti infinitique corporis gravitas, itaque falsum est, ut gravitas finita in corpore infinito inveniatur. verum ⁷¹ erravit assumendo meusuram gravitatis E ad gravitateni f.9 C esse sicut mensuram iiiagiiitiidiues BD ad maguitiidiuem BZ, cum ad totum corpus infinitum rejerri deberet.

Etenim gravitas E est pars gravitatis C, eademque proportio
est, quae est magnitudiuis BD cum magnitudine BA; sed fmiti ad infinitum nulla est proportio, ueque invenituv etiam gravitatis partis corporis infiniti proportio ad gravitatem corporis iufiniti in se, sed assumptum fuit, habere proportionem ad earn, ut vero absurdi- tatem exageraret, assumpsit gravitatem magnitudiuis BH esse
maiorem gravitate C, quaiidoquidem maguitudo BH maior est magni- tudine BZ. quare cum ita res se habeat gravitas partis maior erit gravitate totius, quod fieri uon potest.

Quare fieri nou poterit, ut infiniti corporis gravitas sit iinita, quod et in levitate perabsurdum est. cum igitur non inveuiatur
infiniti corporis gravitas fiuita, sed cousonum omnino sit, ut infiniti corporis gravitas infiuita existat, declarato uou iuveniri gravitatem infinitam simul etiam explicabitur uon inveniri corpus infinitum, non iuveniri autem gravitatem infinitam bunc in modum declaratur. praemisit autea fundameuta quaedam, quorum uuum est. Si alicuius
meusurae gravitas super tanto spatio tauto tempore moveatur, gravitas maioris mensurae minore tempore eodem super spatio movebitur. verba καὶ ἔτι idem fere sibi uolunt ac μεῖζον; sed ipse universaliorem dictiouem fecit, quam si dixisset, maiorem, siquidem de infinito voce μεγέθη uti secundum veritatem uon est,
cum καὶ ἔτι de infinito quoque enuntiari possit.

Primum igitur praemisit, ut dixi, atqtie posuit, quod si taut a gravitas per tautum spatium tanto tempore movetur, tauta et amplius per idem spatium minore tempore movebitur. manifestum namque est quod maius est, esse etiam gravius, quodque
gravius est, quia celerius descendit, idem spatium breviore tempore iutersecaturum. atque ex fuudamentis hoc unum est, quod antea praemiserat.

Secundum est, quod proportio duorum temporum ad duas gra- vitates est proportio permutata, vel (ut ipse ait) conversa. tertium
vero fuudamentum est, fiuitam magnitudinem spatium terminatum finito tempore decurrere. quibus quidem fuudamentis positis ac praemissis, si imaginemur, inquit, infinitam gravitatem inveniri, fiet utiqueuecessario ut hoc absurdum dicamus, nempe conseutaueum esse, ut unum idemque moveatur ac nou moveatur. movebitur quidem, uam
infinitum omni fiuito maius est, cumque statuerimus ex infinito fiuitum quippiam aliquo tempore per aliquod spatium moveri, necessario ⁷² fiet, lit infinitum per idem spatiuin miuore tempore moveatiir. ⁷³ deinde ait, quare movebitiir, qiiaudcxiiiidem si statuerimiis eo modo moveri, hoc est miuore tempore, necessario sequitur, quod per idem spatium moveatur. eatur. ut vero absolute moveatur, id omniuo consentameum
uou est; sed [movebitur hac de causa, non movebitur autem, quia] couseutaneum est, ut ea sit temporum inter se proportio, quae est proportio illorum, sed e contravio, nos siquidem posuimus finitam gravitatem per spatium finitum tempore limitato motum iri: consentaneum igitur est, ut ea sit temporis limitati ad tempus, quo infinitum
per idem spatium movetur, proportio, qualis est proportio gravis infiniti ad finitam gravitatem. itaque posita fuitanalogia, cuius mentionem fecit, ad tempus, quod sit omnium temporum minimum, at si consentaneum est, ut illud tempus omnium temporum, quae ponimtur, minimum sit, certe id quod hoc modo se habet, tempus minime est.
atqui si motas omnis erit in tempore et fieri non poterit, ut statuatur tempus, in quo infinitum moveatur, peuitus igitur immobile erit.

Verum si quispiam dixerit, inveniri tempus minimum, in quo infinitum movetur, nihil etiam vetat, quin osteudamus, ubi quispiam
posuerit gravitatem iuflnitam, absurdum et iuconveniens ex hac po- sitione seqiii. etenim cum exstiterit eiusmodi tempus minimum finitum, sicuti esset posita in comparatione ad tempus, in quo in- finita quaedam gravitas movetur, erit ea gravitas, quae fuit ab initio (sic!) perspicuum est itaque motum iri in hoc tempore per idem
spatium, per quod movebatur, quod fuit ab initio, verum per idem infinitum movetur, si possibile sit, tit moveatur per hoc spatium, qua re aequali tempore finitum iufiuitum- que uuum idem que spatium iutersecarent , quod sane absurdum existit; fieri itaque non potest, iufinitam esse gravitatem.
|

⁷⁴

Hoc autem fundamentum, quod praemisit, uempe finitum omne tempore fiuito finitum spatium iutersecare, legitimum est, quia verum existit; et hoc inde fit, quia statuit tempus, quo infinita gravitas movetur, esse finitum. atqui ex hoc ordine non invenitur
infinitum tempus habere analogiam ad gravitatem, ex quo sequitur, infinitum non moveri.

Atqui verba: ex eadem comparatione, in qua infinitum esset, ostendunt, hunc ordinem eum velle eandemque explicationem, quae in iufmito est. quod etiam ait: at necesse est, si in ⁷⁵ qiiautolibet tempore etc. uou est alia propositio, sed ubi ab- ⁷⁶ surda, quae eonsequebautur, absolvit, senteutiam amplificat et iiiterpvetaudo ait: at uecesse est, si in quantolibet tempore et reliqiia, quae sequuutur; quasi dixisset hoc consentaneum esse
ac necessario contiDgere, dum quispiam iu tempore minimo illud statuerit, aut iu uuiversum, dum statuerit quispiam gravitatem in- fiuitam tiuito tempore quautolibet moveri: inveniet gravitatem aliam fiuitam eodem tempore per aliquod spatium finitum moveri; quod si absurdum et iucouveuieus est, ut fiuitum infiuitumque uno eodemque
tempore per uuum atque idem spatium moveautur, reliquum est igitur, ut uegemus infiuitum minimo aut quantolibet terminato tempore moveri. hoc autem subverso, explicatior nobis tota sen- tentia evadet; nam converso ordine osteuditur, uon iuveuiri gra- vitatem infinitam, eodemque modo etiam declaratur non inveniri
levitatem infinitam, cuius motus ad supera fertur. ad hunc mochim nos intelleximus, quod intendehat, hoc est non inveniri corpus infinitum, si nee levitas nee gravitas infinita in eo deprehenduntur. non enim fieri potest, ut infiniti corporis motus finitus existat.

Nee id te praetereat, decet, his verbis non esse declaratum uon
inveniri infinitum corpus in universum, sed nullum eorum corporum, quae incUnatione feruntur, infinitum esse; etenim, qui concesserit infinitum quippiam inveniri, concedit sine diihio ipsum non moveri, praeterea quod neqae gravitatem habeat, neque levitatem, prout de caelo etiam affirmamus non esse leve neque grave, ut etiam ab
Aristotele edoctum est.

Quocirca in hunc finem declaratum fuit, nullum ex quinque simplicibus corporibus esse infinitum, quod autem in universum infinitum uon inveniatur, Tertio Physicorum Libro declaratum fuit; etenim eius sententia eo in loco de priucipiis est. Aristoteles etiam
arbitratur idem se in finehuius declaraturum, ubi praemissumac dictum fuerit: consentaneum autem est, ut videamus, num plures mundi inveniantur, hinc insuper ad id regrediemur, donee perspicuum fecerimus id, quod finitum non est, omnino non in- veniri.

Necesse est igitur corpus omne etc. haec eius ratio partium divisione nititur numeratisque eius divisionis speciebus ac modis singulorum investigatis demonstrat fieri non posse, ut in aliquo eorum declaretur immensum infiuitumque corpus inveniri: quare fcdsum est, esse in mundo quicquam iufinitum. quamobrem ⁷⁷ infinitum deoccupeniiir, quod certe vel ex partibus inter se ⁷⁸ dissimilibus, vel totum ex similibus constat, sumamus itaque [dissimilium] partium declaratiouem, — de similibus enim partibus paulo post inquirendum est — ae deinde illud dividanms dicamusqiie: si
ex dissiniilibus inter se partibus constet, vel ex tiiiitis vel ex iu- finitis; proprietates vero, quibus eiusniodi res inter se differunt, species appellantur. cum autem ad banc divisionis partem pervenerit, ab ultima divisioue exorsus est probare infinitum in ea non inveniri, incpiieiis: fieri non potest ut infiniti essentia ex speciebus infiyiitis
constet, si uostrae propositiones de omni simplici naturalicpie cor- pore, quod eius motus simplex existit quodque simplices motus sunt finiti ac iis motions finitis corpora etiam, quae iis motibus moventur, sunt finita, propositiones verae erunt. cum autem ex bae divisione snstulisset, infinitum iuxta bunc modum inveniri posse,
alteram subdidit, incpiiens: si infinitum ex partibus specie finitis coustaret, necessario oporteret, ut singulae infiniti species magnitudine infinitae extitissent; cum autem infiniti partes fuerint finitae, ipsum quoque finitum erit. sed fieri non potest, ut partes eius secundum speciem magnitudine infinitae existant. bae namque
sunt vel ignis vel aqua aut aliquod ex ceteris elementis. docuimus autem borum neque gravitatem immensam esse neque levitatem, tatem, itaque consonum est ut finita existant. praeterea si infiniti partes magnitudine infinitas esse quis statuat, dabitur alterum infinitum finitum infinite altero mains; duo igitur erunt iufinita. quod omni
prorsus ratione caret.

Itaque fieri non potest, ut modo aliquo infinitae magnitudiues constituantur. atquein Ι nniversum si eiusmodi partes magnitudine f.10v essent infinitae, necesse etiam erit earum loca interminata esse, quibus infinitis existentibus, motus quoque eorum esse infinitos,
quid probibet? fieri enim non potest ut quicquam infinitum spatium secet ac deinde quiescat. quare consentaneum non esset, ut ullo unquam tempore in aquam terramque ignis mutaretur, cum aeris regionem peragrarit.

Atqui deprebendimus unum elementum in alterius locum reverti
intermediaque spatia peregrinare, boc autem per modum transmutationis eorum tantum fit; itaque consonum est, ut eorum loca infinita non sint, nee ipsa igitur infiuita erunt. est autem a nobis palam factum in Octavo de Pbysico Auditu fieri non posse, ut motus rectus infinitus inveniatur, conclusiones vero eo in loco
declaratae principiorum loco bic sumuntur. quare si id, quod in- finitum est, ad medium deferri non potest, [nunquam sane ad eum ⁷⁹ locum raovebitur.] tiirpe enim esset existimave, eo quicquam ferri ⁸⁰ quo uuiKiuam peiveuiie potes. at res exemplo apertius dilucebit: si fieri uou potest ut aliquis in Aegjiptum perveniat, an non vaiuim erit opioari ad euin locum illud moveriV itidem si fieri
uou posset, ut gryps fabulosa avis inveuiretur, mirum (hercules) esset, si ad earn quicquam moveretur. eademque est (piali- tatis ratio; eteuim si fieri uou potest, ut linea calida vel dulcis inveuiatur, fieri uou poterit, ut iucalescat vel dulcescat, sique fieri uou potest, ut translatio tinius gradus menmravi aequans
sit, fieri uou poterit, ut motus indpicd. eademque ratio est in omni- bus praedicamentis. absurdum itaque est quidquam deorsum ferri, ad quern saue locum perveuire uou potest, atqui uou poterit quidquam deorsum pervenire, si positum medium iufiuitum quae vero subdidit deinde εἰ <καὶ> διεσπασμένα ἐστίν, non admodum
perspicua sunt, atqui banc duhitationem dissohere proposuit. monstratum quidem est, iufiuitum corpus iuveniri uuUum, quandoquidem nulla est gravitas uec levitas iufiuita. at iufitiabitur quispiam inquiens id ea saue ratioue eveuire posse, quouiam corpora, quibus buiuscemodi motioues iusuut, non sunt coniuncta neque continua, sed
discreta infinita numero. sin autem omnes partes discretae in unum coniungantur, earum quoque motus infiniti exstiterint. partem namque (exempli gratia) quae nulla ratioue dividi possunt, gravitatem non habent. sed ea ratioue, qua dispersae suut, earumque motus, qui uniuscuiusque illarum proprii suut, iuvicem separati existunt, bac
potissimum ratioue fit, ut iufiuitae miuime iuveuiautur. at si individuae bae partes iu uuum compellautur atque ex oinuibus uuica tautum emauet poteutia, quemadmodum dictae partes si iuvicem copulentur, totius ratioue, iufiuita maguitudo iuuovatur, ita (pioque earum omuium gravitates si iu uuum couspirent, dubio procul infinitae
exstiteriut. cum itaque bauc dubitationem dissolvere statu- isset, iuquit, hac etiam ratione fieri uou potest, ut eiusmodi iufiuitum corpus iuveuiatur, quamvis ipsum eiusque gravitas dissipata diffusaque supponautur, et absoluto sermoue osteusum a uobis sit, uullam iufiuitam gravitatem iuveuiri nisi diffusam dissipatamque,
bac etiam ratioue fieri uou potest, omiie enim corpus ad omnes diviensiones distenditur, quasi diceret ueque uuum est ueque ⁸¹ CDUtiuuuiu sed divisum dissipatumque. at dissolutiini hoc argumentum, ⁸² si liibet, illi condonemiis: qui autem fieri poterit, ut infiniti plures dissiiniles jiartes ’nitudine iiifinitae existant? illud prae- terea aiiimadverteudum nobis est, quod quaravis Aristoteles declarasset
infiniti partes non esse nee specie uec magnitudine infinitas, uihilo secius adhiic declarandiim erat, eas neque etiam mimero infinitas esse, qua de re ue verbum quideni fecit, quamvis maior ’um pars qui infinitum mundum posuere, eius partes numero infinitas esse statuerunt, sicuti ii (pii ex insecabilibus atque etiam ii,
qui ex consimilibus partibus mundum constare affirmabant. divisionis autem infiniti altero modo investigato, hoc est infinitum ex partibus inter se dissimilibus nulla ratioue inveniri posse, in alterum divisionis modum regreditur atque bunc in modum ostendit fieri non posse, ut universum ex similibus inter se partibus constet.
si infinitum ex consimilibus inter se partibus constaret, motu simplici praeditum esset. at duo sunt simplices motus recti, qui sursum nempe quique deorsum fertur, quamobrem horum alter sit eius motus consonum erit. atqui si ad supera feratur, leve, si vero ad infera Ι detrudatur, omniuo pouderosum erit, cum vero ita res se f. ⁸³
habeat, cum gravitas turn levitas infinita inveniretur, quarum utraque fieri non potest; quare neque etiam infinitum corpus consimilium partium inveniri unquam poterit. transtulit autem conmlto sermonem ex corpore consimilium partium in corpus simplex, tametsi corpora quaedam consimilium partium inveuiantur, quae simplicia non sunt,
ut caro et os, quandoquidem (ut inquit Alexander) a ratione alienum (?) non est. eteuim quod ex consimilibus partibus constat, tametsi aliqua ratioue ex pluribus rebus constituatur, de eo tamen idem prouuntiare possumus ac de illo, quod finitarum consimillium partium existit nee non ex illo declarabitur, fieri non posse,
ut infinitum inveniatur, quandoquidem eius quoque partes nee specie infinitae nee magnitudine existunt. atqui consentaneum est, ut de (eiusmodi) magnitudine hoc tantum dicamus, tametsi ex pluribus rebus constitueretur, a vincente tamen motum eius unum proficisci.

Is tandem motus relinquitur, qui in orbem incitatur. impossibile
autem est infinitum ferri circulo. verumtamen ex his, quae dicta sunt, non fuit omnino declaratum, infinitum corpus absolute fieri non posse, ut in circulum feratur, sed corpus quintum tantum. ad sensum namque apparet eius conversionem fiuito tempore absolvi. itaque speculationem de infiuito quinto corpori adiungit
dicendo: nihil enim interest, utrum hoc dicatur an caelum esse interminatum dicatur. sed ne omnino quidem quod infinitum est, moveri potest, nam aut suapte natura aut vi contra naturam movebitur. si contra naturam et vi, consentaneum est, ut ipsi etiam sit motus aliquis naturalis. eteuim fieri non potest, ut extenio motu praeditum sit, iiaturali vero caveat, ac utraqiie ⁸⁴ ratione siniul quando recto motu cietiir, quaerendus est ei locus alius iiifiuitas, in (luem fevatur; verum hic primus locus est infinitus; quare couseutaneum erit, ut in illo iufiuito miuime infinituni sed
finitum cousistat. hoc autem impossibile est animadversione autem dignum est, qua nam ratioue dictum sit Avistotelem won impug-uare iufinitum in uuivevsum absoluteciue, sed dato quod in- finitum moveatur, liac ratione inveniri non posse, ceterum praesentem sermonem subsequenti hoc ordine connectit.

Fieri autem prorsus non posse, ut quod immensa sit magnitudine, ab eo, quod definitum sit, aliquid patiatur aut faciat id, quod finitum est etc. Alexander vero ait, eiusmodi sermones ita invicem coniungi: quonia (inquit) (mqmt) onme sensile corpus vel efficiendi naturalem vim habet vel patiendi vel
utrarumque particeps existit — efficiendi, quemadmodum caelestia corpora, efficiendi patiendique veluti cetera corpora ortus participantia — infinitum autem tieiiiie agere quicquam iieque affici poterit, quamobrem neque etiam inveniri. si vero contingat, ut non nisi existens inveniatur, sine dubio insensibile est. nobis autem
id tautuni asserendum videtur: nempe quoniam de infinito illi sermo erat fierique non poterat, ut sursum vel deorsum vel iu circulum moveretur, reliquum erat ut ageret afficereturque vel raotionibus vel iis quae motionibus uecessario deducuntur, (sed) palam est, neque etiam bis motibus moveri. hoc vero impossibile esse, ut vel
in finitum agat vel ab eo patiatur, bac serie demonstratur. sit enim A liuea, quod infinitum est, B autem, quod finitum. si ergo B, quod finitum est, agat in A infinitum, eius actio in C tempore erit; sumamus deinde D, quod sit minus quam B similiter in E eodeni tempore C actionem specie similem, ponamusque quod
par est, eodem tempore parem actionem agere posse, ut puta calfacere, infrigidare ac ita de aliis actionibus diceudum, quae eodem iure se habent, et quod minus est, minorem actionem aequali tempore agere et quod mains est, maiorem actionem aequali tempore cou- ficere, talisque sit agentis in eodem tempore
proportio, qualem unum patiens habet ad alterum. qualem igitur habet uuum agens, quod est D, ad alterum, quod est Β, proportionem, ⁸⁵ taleni habet uuum passuni, quod est E, ad alterum, quod est F; ⁸⁶ ita etiara converso ordiue dicere possumus, qualem proportionem F habet ad E, talem B ad D habet. at D agit in E in tempore C agitque in F ipsum B tempore C; nos autem posuimus B in tempore
C agere in infinitum; quare flet, ut idem B eodem tempore C in duas impares magnitudines operetur, nempe in inlliiitum et F ipsum, quod absurdum sane ac dissentaneum est, siquidem antea statuimus idem vel par parem actionem posse pari tempore conficere; quare uullo modo potest finitum in infinitum operari.

Huius vero particulae sensus uou admodum perspicuus existit. etenim per agens tum B tum D constitutura fuit, quod vero actionem recipit, per A, quod infinitum esse dicebat, ac etiam per F positum fuit, talemque proportionem dixit D habere ad B, qualem E habet ad id, 1 quod finitum existit, F. deinde ea fundameuta iecit, ⁸⁷
quae in medio particulae posita sunt, antequam vero demonstrationem absolvisset, deduxit couclusionem, dum inquit nou poterit igitur infinitum a finite ullo uuquam tempore moveri, idque prosequitur per causam ab eo allatam, in qua obiter cursim- que includitur demoustratio, aitque, quod minus est etc., hoc est,
si sumamus aliquid, quod sit minus quam B, utputa D, quod moveat aliquod minus quam sit A, sicuti E, iride, quod paulo ante dicebamus, necessario sequetur.

Postquam demonstratum est, quod finitum sit, in infinitum nullo modo operari, dicit: [nec vero id, quod immensa est magnitudiue
praeditum ei, quod finitum est, ullo tempore motum affert.] coustituamus euim aliquod immeusum, quod A littera designetur, et BF, id quod fiuitae sit magnitudinis, et infinitum, quod est A, agat in BF in tempore C. nee non etiam ponamus minus quippiam quam infinitum sit, quod D littera describatur, agere in F,
quod est pars BF, eodem C tempore: quam igitur ratiouem totum BF ad F habet, eandem rationem alteram virtutem, quae sit E, ad D habere faciamus; quare consentaueum est, ut ordine converso eandem rationem FB habeat ad E, quam F ad D habet; at F movetur a D tempore C, igitur FB etiam movebitur ab E tempore C.
at qui FB movetur ab infinito tempore C; ita quoque cousouum erit, ut BF moveatur tempore C ab E finito atque ab A infinito, quod profecto dissentaneum est; nos etenim superius receptae positionis loco statuimus mains semper miuore tempore per idem spatium movere. ratioui igitur consonum est, ut finitum ab infinito moveri nou possit.
verum eiusmodi sermo difficultate nou caret; Aristoteles enim aliin ⁸⁸ quando ponit B tautum, uonuiKiiuim vero BF. eimi F totiiis BF ⁸⁹ partem facit. praecedenti vevo sermoni error contigit; eteuira Aristoteles iiKiuit, quando immensuin ab eo, quod definitnm est, actiouem acceperit, actio partis eiiis, quod fiuitum est, erit in partem
iufiniti, vel si infinitiira agat in fiuitum, actio quocjue partis iutiniti erit in partem fiuiti. ex hoc uamque loco consouum viderotur, lit infinitum esset fiuitum; eteuim si egerit infinitum veluti A (exempli gratia) in B, quod est finita magnitude ipsius A vel in partem ipsius B vel in rem aliquam in uuiversum praeter
infinitum ipsum actionem attulerit, talem duae motae sen affectae magnitudines proportionem habent inter se, qualem duo agentia adinvicem habent, hoc est infinitum et magnitudines, quas com- memoravi; et quoniam infiuiti pars termiuata est, nil prohibet, quin totum infinibile terminum suscipiat. sed quamvis huic positioni
quispiam assentiretur, ea tameu proportio, quam B habet ad F, non est eadem cum ea proportione, quam E habet ad F, sed illi proportioui respondet, quam infinitum, quod est A, habet ad F. eodemque iure se habet exemplum superius allatum.

Porro cum dixisset, fieri id non posse, quod ex huiuscemodi
sermone colligebatur, quaudoquidem posuimus mains minore tempore moveri, hoc deinceps prosequitur inquiens: tempus, quod sumitur, idem faciet. at quid per . . . idem faciet intellegi voluit? id sane, siquidem inquiritur tempus minus, quo infinitum fiuito motum afferat, sen moveatur. cum
autem consentaneum sit, ut omni tempore sumpto minus aliquid inquiratur, fieri non potest, ut aliquo in tempore consistamus nec tempus aliquid statuamus, in quo moveatur, sed omnino tempus nullum iuveniri potest, quo illud moveatur. cum vero tempus sit nullum, quo moveatur, omnino quidem non movebitur; etenim omnis
motus tempore perficitur, finito vero tempore fiuitum movere infinitum aut moveri ab eo non potest, nee etiam deprehendimus immense tempore idem movere, quemadmodum superius declaravimus. atqui tempus omne vel finitum est, vel infinitum existit, quare consonum est, ut in nulla temporis particula idem movere aut
moveri possit; at actio omnis affectioque tempore perficitur. in infiuito autem tempore nee agere quicquam nee affici potest; motus enim qui infinito tempore instituitur, termino ac fine caret, ⁹⁰ actio vevo oinuis affectiociue tevmiuum ac fiuem habent, quorum ⁹¹ uterqiie veluti forma ac perfectio existit. per actionem autem affectiouemque hoc in loco miuime eae intelleg-uutur, quae in motu, seel (luae in eo, (piod iam fuit, consistuut. (juod euim in continua
generatioue cousistit, esse uou liabet, atque eo minus in alia turpe est enim existimare eo (iuicquani moveri, (pio uuu- quam perveuire potest.

Ceterum cum deiode declarasset, infinitum uon agere in infinitum nee ab eo perpeti posse, ex hoc necessario colligitur, re veraesse,
quod antea in universum declaratum fuit, infinitum absolute non agere neque ab | alio affici posse. Aristotelis vero expli- ⁹² catio, eodem primo ordine servato, ita procedit: sint A et B immensae mensae duae magnitudines, quarum una ab altera, nempe B ab A, aliquid accepit, et CD tempus, quo ab ea afficitur, E vero, affectae
rei pars, hoc est ipsius B, ab A afficiatur : perspicuum est, id breviore tempore futuruni, quam sit tempus CD. nee non principii loco ponatur, quod minus est, breviore tempore ab eodem pati. hoc vero tempus, quo E afficitur, D littera describatur: talem igitur proportionem habet D ad totum CD, quam habet E ad alteram
fiaitam partem B infiuiti, scilicet Ζ. iuxta igitur relationem pro- portionemque, quam antea meminimus, Z aliquid accipiet ab infinito, tempore CD; atqui secundum se totum B eodem tempore aliquid acceperat ab A. verum antequam id absurdum memiuisset, quod ex hoc necessario deducitur, positum fundamentum recenset,
quandoquidem dissentaneum videtur, ut de toto B deque eius parte dicatur, quod ab A tempore CD aliquid accipiant. itaque ait: ponatur ab eodem, maiore brevioreque tempore, quod maius est et quod minus est pati. tnsuper jwstquam di- stinxit inter ea, quae maiore brevioreque tempore ab eodem aeque
patiimtur, et inter infinitum, quod ex numero eorum non est, cquae pro- portione temporis dividi possunt, infinitum igitur nee agere quicquam nee pati fiuito tempore potest, num igitur immense aget movebiturque? nee id sane fieri potest; etenim immensum tempus partem fiuemque non habet; id autem quod quidquam patitur vel
operatur, terminum ac finem habet.

Intellego autem per id, quod iiuidquam patitur vel operatur, quod iam quicquam vel egit vel perpessum est; hac etenim de causa dixit Aristoteles id autem cui motus allatus est et reliqua quae sequuntur.

⁹³

Cetcium lit (juodaiuniodo colligeret, quod ex iis, quae inter ⁹⁴ ea sunt, neeessavio dediieitiir, iiKiuit: omne seusile corpus vim efficieudi aiit patiendi habet, cuius Veritas ex iuductione desuniitur; at nullum iutiuitum vel ageudi vel patieudi vim habet, igitur in
secunda ’ura coUig-i potest, seusile corpus infinitum inveniri non posse, cum autem corpora, quae in loco sunt, seusu percipiantur omnia iufiuitumque sensu nullo percipiatiir, infinitum igitur in loco non est; quod si in loco non erit, et qui extra caelum dicit, locum significat (extra enim locus (piidam est) nullum ergo infinitum
corpus extra caelum consistit. quiuimmo non infinitum corpus tantum, verum nullum corpus omniuo extra caelum est neque etiam finitum. hoc autem insinuavit dum dixit: neque ad alitiuam dimension em. eteuim si nullum corpus immensa magnitudine praeditum neque etiam finitum extra caelum consistit, corpusque
omne vel finitum sit vel immensa magnitudine praeditum, nullum ergo corpus omnino iuvenitur extra caelum, at vero si quispiara diceret Aristotelem minima probasse neque etiam deduxisse, corpus quod sub sensum cadit, extra caelum non esse, ideo iuquit, si- quidem iudividuae partes corpora sunt, at sensu minime percipiuntur,
quinimmo materia ipsa (iuxta quorundam seutentiam) corpus quoddam est, minime tamen sub sensum cadit, similiter et mathematica corpora, at nil proMbet (inquies) iutellegibile aliquod corpus extra caelum esse posse, verum neque hac ratione inveniri potest, etenim si omnino extra inveniretur, in loco erit, et si in loco, sensile
erit; quod enim locum obsidet, nihil sub sensum non cadit.

Hac itaque ratione mathematicis demonstrationibus ostenditur, infinitum inveniri non posse, rationibus autem logicis idem sane comprobari potest, mos autem Aristotelis est veras demonstrationes eiusmodi nomine appellare, eas tamen, quae coramuniores ac ceteris
minus perspicaces existunt. siquidem ex iis accidentibus, quae aliis quoque rebus conveuire possunt, minime vero ex propriis primisque neque ex causis, ex qiiibus verae demonstrationes constituuntur, desumuutur. logicae vero dialecticaeque demonstrationes non sunt omniuo eaedem inter se. dialecticac namque, etsi communes
siut atque ab accidentibus ut illae proficiscantur, omniuo tamen verae non sunt, sed svoocoi tantum vulgares; logicae vero desecunda] ⁹⁵ nioiistratioues oumiuo vevae suut, quamvis ἕνδοξοι vulgares ⁹⁶ minime sint.

Logico itaque more probare iutendit consimilium partium corpus irameusum esse nullum. plane cle consimilium partium corpore
disseruit, ut ex liac iiulagine viam venaretur in id, quod per mo- tionem declarare iutendit. post haec ex corpore consimilium partium in simplex sermouem transferet; posuit namque corpus simplex eo simplex nominari, quoniam simplicis motionis initium in se habet. immensura itaque corpus consimilium partium neque Ι in circulum ⁹⁷
ferri nee recte moveri potest, circulo quidem moveri non poterit, (piouiam eiusmodi motus circa medium quoddam perticitur, iufiuitum autem medium nullum babet. (haec autem ratio logica est, quaudo- quidem snhtilis minime existit.) sed neque recto ordine ferri infinitum potest, quod eteuim recto motu vel natura vel vi movetur,
locum mutat; at quoniam infinitum, locum occupat infinitum, locus igitur, in (juo est et ad quern movetur, erunt iufiuiti, quamobrem duo vel plura erunt infinita. cum itaque hoc ordiue sese res babeant infinitum finitum existit; quo terminato existente, fieri baud dubie non poterit, ut immensum ad omnes dimensiones protrabatur.

Praeterea, sive natura sive contra naturam moveatur, [utroque modo] duo iufiuita corpora necessario esse oportebit. etenim in Fhijsica Auscultatione conclusum est infinitam vim immenso tantum corpori inesse corpusque infinitum vim babere infinitam. cuius igitur motus. si natura cieatur, ab immensa vi proficiscitur, corpus
esse nullo modo poterit; naturalium namque corporum vires corpora quidem non sunt, atque in universum cum babeat motum, qui secundum naturam est, alterum quoque babebit, qui praeter naturam existit; etenim quintum corpus tantum nullum praeter naturam motum sortitur, quandoquidem eius motui nullus motus
contrariatur. quod si vi ac praeter naturam moveatur, motus eius ab infinita vi proficiscetur; baec autem vis iufiniti corporis omnino erit. quamobrem ex boc consentaneum est, ut duo sint infinita corpora.

Praeterea, cum omne, quod movetur, motum accipiat ab alio,
quid est quod motum affert ei, quod interminatum existit? hoc permirum est. si enim se ipsum moveat, animatum erit atque animal; uniuscuiusque vero animalis motus in universum cum perpessione sensibilique alteratione omnino fit nee non versus quandam terminatam formam ac partibus proportionalibus. sin aliquid aliud moveat,
quasi duo inter se diversa infinita erunt, alioquin unum non ageret, nee alterum moveretur.

⁹⁸

At qunuiam de coiitimio eonsimilitiin partiiiiii disseniit, ait ⁹⁹ deinceps, ne hoc quidem fieri posse, quod quidavi dicunt, infinitum dimduum esse, ut partes insecabiles, quae eandem uaturam habeut. figiiraqiie tautum ab iuvicem disting-uiiutur. cum autem uuam
babeaut iiaturam, unam ’ituv propeusiouem atque unum quoque motum possidebunt; quo euiin gleba uua terrae, eodeiu etiain universa terra, ad medium iiempe, fertur, et totus iguis ac sclutilla ad eundem locum moventur. quamobrem conseutaneum eiit, ut individuae partes omiies iuclinatione una praeditae sint, quae si gravitas
erit, omniuo leve et quod sursum feratur nullum erit corpus, nec grave, si levitas; nos autem ad sensum videmus corpora quaedam g-ravia, quaedam levia esse, aliqua asceudere, aliqua vero deseendere; rationi igitur cousonum est, ut infinitum inveuiri uoa possit. haec autem couclusio ex dictis miuime elicitur, sed baec
profecto, nempe indivisibilium partium naturam unam atque eandem esse, praeterea si levitatem ac pondus corpora babent, sursum deorsum ac medium omniuo inveniuntur, infinitum igitur inveniri uou poterit. atque in uuiversum si infinitum iuveniretur, motus non erit. uou euim sursum vel medium nee alter locus esse posset,
(luibus ablatis motus quisnam erit? quoniam autem omuino conmotusque est, ut motus vel naturalis vel violentus inveniatur motusque naturales violentique per sursum vel deorsum termineutur, cougruum est igitur, ut sursum et deorsum inveniatur. quare infinitum inveuiri uou poterit. etenim uegare uou possumus, quin
corpora suapte uatura ad loca moveantur, alioquin quaedam levia et quaedam gravia miuime extitisseut. quare cum naturalem, turn praeter naturam motum sortiuntur; quibus enim naturalis est ille motus, qui superiora petit, iis alter, qui ad infera vadit, praeter naturam couvenit ac viceversa, quibus naturalis est ille motus,
qui deorsum fertur, iis praeter naturam ille competit, qui sursum instituitur.

Quo uamque contra naturam aliquid fertur, is locus alicuius alterius naturae accomodatus sit, necesse est. Ex hoc itaque cousonum est, ut corpora ad propria loca moveantur;
cumque sursum ac deorsum inveniantur, perspicuum est fieri non posse, ut huius totius corpus immensum existat. Deelarato autem infinitum inveniri non posse, bine modo regreditur, ut ostendat, cur plures mundi esse nequeaut. hoc enim in praecedentibus dixit videndum esse, ut tandem in liue buius
speculationis declararetur.

¹⁰⁰

Etenim osteuso extra muiulum iiulluin esse corpus, perspicuum evadet, pluves | esse muudos non posse. hoc autem qiiamvis ¹⁰¹ supeiius edoctum sit, se tamen particularem deimo hac de re dixit pertractationem aggredi velle, si quis non putet in universum
fuisse demonstratum fieri non posse, ut extra caelum corpus sit, sed de iis tantum osteusum fuisse, (luorum locus interminatus existit, non de iis, quae mundi ordinem iugrediuntur. verum antea positiones nonuuUas noanullaque fundamenta praemisit, quorum unum est: omne naturale corpus, quod per rectam
liueam fertur, duplioi ratioue simul mauet movelurque, nempe tum vi, turn natura sua. natura quidem in medio manet, vi autem in sublimi, ac similiter etiam motus se habet. terra namque natura sua in medio mauet, vi autem in sublimi. in universum uaturalis locus ille dicitur in quem corpus mittitur ferturque non violentia, in quem
autem corpus vi fertur, in eo quoque vi manet. secundum vero fuadameiitum ac positio est, violentum huuc motum esse non posse quemcunque motum absolute, sed eum tantum, qui naturali est contrarius; etenim contrarius motus eius, qui hac ratione fuerit violentus, naturalis erit.

Convenit autem, ut per sermouem Aristotelis <μένει> universalis dispositionisactio intellegatur, quae tum quieti, tum alteri a quiete communis existit, et non quieti tantum, ac si ita pronuutiasset, si in proprio loco circumferatur, etenim congruum est, ut ignis in proprio loco moveatur; quamobrem dixit: in quo manet et movetur, et in
quem revertitur naturalisque locus secundum naturam est.

Cum haec autem praemisisset, coepit declarare, ex elementis quatuor miuime extra mundum posse quippiam inveniri, quo extra mundum non existente, nullum igitur corpus, quod in circulum vertatur, extra eum erit. corpus etenim quod in orbem fertur,
circum quatuor elementa omnino movetur. si itaque universus mundus ex his corporibus omnino constituitur, extra Itaec vero nihil est, igitur consonum quoque est, ut extra hunc mundum nullus alius mundus inveniatur.

Cum igitur eis, quae in superioribus accepta sunt, utamur, absurda
surda et inconvenientia ad sententiam illorum, qui plures mundos esse aftirmabant, consequentur. etenim si terra haec nostra ad huius mundi medium moveretur, et eius motus, quo illinc hue commigrat, ¹⁰² praeter uaturam sit, igitur motus, quo hinc illuc procedit, naturalis ¹⁰³ existit. ex quo sequitur terrain violeiiter in medio manere, ac motum eius sursum muudum huuc versus, secundum naturam esse, quod plane absurdum ac dissentaueum est. at si molus eius,
quo illinc hue procedit, violentus non sit, secundum naturam in huius muudi medio mauebit, iu hoc autem muudo violenter. sed motus illius sursum uaturalis est, quoniara transitus eius de mundo in mundum erit secundum termiuos, quos habeut inter se. duos itaque naturales motus possidebit, quorum alter sursum, alter vero
deorsum fertur, qui ambo sunt contrarii inter se, si eius motus, quo illinc hue procedit, secundum naturam extiterit. etenim in illo mundo ex medio loco ad supremum, in hoc autem ex supremo ad medium, hoc est ad imum locum commeabit, quamquam a nobis dictum erat, simplicium corporum motiones secundum naturam esse simplices.
istaec autem uum ad illorum sententiam necessario consequantur, qui plures mundos esse pronuntiabant, in calce huius sermonis explicabitur. atqui eius demonstrationis principium super hoe, dum ita Aristoteles inquit: praeterea necesse est, non est alterius demonstrationis principium, quemadmodum uouuulli existimarunt,
verum dissidium commemoratum ad illorum sententiam consequi demonstrat, qui plures esse mundos affirmant, id vero hrevi cousequetur, nempe cum primum explicaverit plures mundos non aequivoce dici sed univoce. in hoc autem ex eo non procedit, quod alter mundus intellectus, hoc est uotus, non sit, vel
quacunque alia ratione volueris mundi notiojiem commutare, sed Quod mundi huic consimiles non existant. quare dicit rationi consonum omnino esse, ut umcmquodque corporum, ex quibus plures huiuscemodi muudi coaugmentantur, eandem vim habeat, ut ig-nis (exempli gratia), qui hoc in mundo reperitur, eandem vim
necessario habeat oportet, quam ignis ille alter habet, qui in altero mundo consistit, eademque ceterorum corporum ratio est. etenim | si corpora, ex quibus plures isti mundi constituuntur, ¹⁰⁴ solo nomine convenirent diversarumque rationum extitissent, mundi quoque, qui ex illis coaugmeutantur, solo nomine convenirent.
palam igitur est, ea, quae eiusdem speciei sunt, si eandem vim possident, ad eadem loca natura sua commeatura. quod autem motus eorum, qui eadem specie conveniunt, ad eadem loca necessario instituantur, ex iis quae de simplicibus motibus [superius] a nobis dicta sunt, perspicuum esse arbitror, dum eos terminates esse dicebamus,
eum nempe, qui recto ordine quique in circulum defertur. at ¹⁰⁵ quouiam simplicia corpora uaturalia simplicibus motibus terminantur ¹⁰⁶ (uaturalia euim dicuutur, (luouiam iuiliuui motus iu se habeut) cougruum igitur est, ut uumerus corjjoruui simplicium genere iuxta simplicium motiouum uuuieruui esse dicatur. quare si motus iidem
sunt, eadera quoque iu utroque muudo elemeuta eruut. quaraobrem eorum motus ad eadem loca defereutur. (luo enim uuica terrae gleba, ibi uuiversa terra iuveuitur. itaque poaderosa alterius uiuudi corpora ad huius muudi medium suapte natura movebuutur corporaque illius muudi levitate praedita contra medium huius muudi
fereutur. si vero hoc accidat, necesse est, ut terra in proprio miindo sursum feratur — dum euim ex uno ad alter urn muudum movetur, per utriusque muudi ultimos terminos proficis- cetur — iguis vero ad infera moveatur. hoc aiitem uec ad seiisum apparet nee ratio illi assentitur iuxtaque secundae (?) figurae ordinem
(?) quoque demonstratur, aitt non ponendum esse simplicia corpora in plurihus his caelis eandem naturam habere, aut negandum prorsus plures muudos inveniri; ad duo nauKiue haec absurdum non leve seipieretur.

Hoc autem sermoue absolute nouuullae dubitationes diluendae
sunt, quae forte hac in re contingere possent, quas praestat autea in medium afferre.

Si quis ideo putet necessarium non esse, ut terra illius muudi ad huius mundi medium feratur, sed ad medium illius, quoniam terra illius muudi medio eiusdem propinquior existit, ac ignis illius muudi
proprii muudi terminis proximus magis est, uulla sane erit haec ratio, quae enim terrae diversitas inveniri poterit, ab quantamlibet ad medium vel distautiam vel propinquitatem, cuius gratia eius natura commutari possit? atqui iu hoc tantum diversitas cousistit, quateuus nempe distantia partium huius terrae, quae est apud uos,
maior vel minor sit, distantia partium illius terrae, quae illic est. etenim si natura eius motusque dissimiles non erunt, nonue species quoque eadem extiterit? at si species eadem sit, nonue omuis terra ad eundem locum commeabit?

Post haec ad aliam dubitatiouem progreditur, quae est eiusmodi.
bi quispiam nobis occurreret, inquieus necesse minime esse, ut terra, quae illic est, ad muudum hunc moveatur, sed in eo maueat quiescatque, huic ita respousum sit: necesse est corporum aliquem esse motum; etenim corpora haec moveri perspicuum mauifestumque existit; ad sensum namque apparet ea
corpora moveri, quae hoc in muudo sita sunt, quinimmo id oculis uostris apertissime videmus: num ergo ea omnibus motibus vi cieri ¹⁰⁷ dicemus? an non de illis affirmabimus, quamvis coutraiii exittissent, ¹⁰⁸ tisseut, DOunuUos ordiiie naturae, iionniillos vcro violenter illis inesse? ex hoc namque absuvdum quid ac dissentaueuni sequeretur. quod enim in iiniversum naturali motu caret, tantum abest, ut suapte
natura moveatur, vevum ne uUa quidem ratione moveri poterit; etenim liuea e. g. violenter uou movebitur, cum natura sua omuino moveri non possit; quare consonum est, ut naturali quodam motu praedita sint. quodsi quis est eorum naturalis raotus, omnino vauum erit, quod superius dicebatur; uecesse enim est, eorum corporum,
quae eiusdem speciei sunt, ad eadem, et singulorum ad unum numero locum mo turn esse, quare consentaneum erit, ut terra illius mundi ad huius rnundi medium proficiscatur; quod si absurdum ac disseutaneum est, necessario fiet, ut plures mundi esse non possint.

Ceterum aliam de medio dubitationem tollamus, quae talis est.

Congruum est (inquiunt nonuuUi) ut cum ignis, turn ceterorum elementorum species unius formae sint, numero vero plures existant; quare loca etiam (medium nempe atque extrema) unius speciei profecto sunt, numero vero plura dicuntur. et quoniam terra alterius
mundi ad eius medium fertur, si ad medium Ι huius mundi mo- ¹⁰⁹ veretur, non contingeret, ut quippiam a propria natura eam dimoveret, quandoquidem huius atque alterius mundi medium specie non ’erunt. eademque ceterorum elementorum ratio erit. haec autem dubitatio hunc in modum tollitur.

Dum nos elementorum partes specie miuime ditferre affirmamus, id non ita intellegi debet, ut uni scilicet mundo conveniat, alteri vero minime, sed aeque omnibus mundis, quorum partes inter se numero tantum differunt, conveniet, hoc est, ut partes terrae, quae hie apud nos est, sive ad invicem comparentur, sive alterius
mundi terrae partibus conferantur, secundum unam atque eandem rationem deprehendantur et unaquaeque a quavis numero tantum difterat. sique aliqua terrae, quae hie est, pars sumpta fuerit, nihil inter eam atque alteram eiusdem terrae abscissam partem interest; hae namque, tametsi numero differant, ad eundem locum proficiscuntur ;
partes autem, quae in alio mundo sunt, quamvis ab his partibus non diiferant, cum inter se numero tantum differant, ad eundem locum atque hae partes miuime feruntur, sin autem, ut dictum est, illarum partium numeri diversitas in causa sit, ut ad diversa numero loca eiusmodi partes proficiscautur, hae,
quamvis plures sint in hoc mundo, ad unum atque eundem numero locum feraniur.

Si vero nos quispiam redargueret inquiens propriam proportionem, quam ad alterum locum habent, in causa esse, ut ad eum locum proficiscautur : ea igitur principia fundamentaque tolleuda eruut, quibus hoc uecessavio deducebatur, quae istaec ¹¹⁰ sunt: simplex motus est terminatus corporaque simplicia ad eum consequuutur, siquidem simplicia dicuntur, quouiam simplicem motum in se babeut, ac rursus quae eiusdem speciei sunt, ad unum atque
euudem locum necessario feruutur. eteuim si baec fuiidameuta statuerimus, necessario fiet, ut terra, quae in alio mundo est, ad huius muudi medium proficiscatur, nee nou etiam commemorata absurda necessario cousequeutur; quod si eiusmodi sermo admitten- dus non est, plures igitur mundi non sunt, quare consonum erit,
ut unus tantum mundus existat. hoc autem Aristoteles declaravit, dum perspicuum fecit, consentaneum esse, ut ea, quae in alio mundo sunt, si inveniretur, ad unum atque eundem locum moverentur, nec minus terra, quae illic est, congruum esset, ut ad hoc medium proficisceretur.

Esse autem horum corporum loca terminata, ex aliis etiam explicavit dicendo terminatum locum inveniri, quo suapte natura terra, alterumque, quo natura sua ignis feratur. hoc vero expojiit, sicuti modo declarabimus. in universum, omne quod aliquo motu cietur, ex alio ad aliud movetur. atque baec,
ex quo motus principium ducit et in quod desinit, specie differunt. cum autem motus sit finitus, omnino fiet, ut ex quo motus initium ducit eo in quod desinit, progrediatur. quemadmodum id, quod curatur, motus eius ex morbo in valetudinem tendit; non enim uUo unquam tempore fieri potest, ut curetur atque ex morbo
in valetudinem commutetur, si id, quod curatur, privatum sit, ut pervenire ad sanitatem possit, sed omnino necesse est, ut earn assequatur. quod enim suapte natura vel esse vel fieri tale non potest, id ab initio non movetur. itidem iis de rebus statuendura est, quae reliquis motibus feruntur, aequum itaque est eum motum,
quo ’d per locum movetur, ita se habere, ut in eo id, ex quo, et id, quo, ea ratione differant, quemadmodum morbus, ex quo quod curatur initium ducit, et valetudo, in quam desinit, diiferunt inter se. neque differant modo consonum est, verum etiam terminata sint, oportet, ut morbus valetudoque. non enim quo res tulerit,
sed ad rem terminatam motus eius proficiscitur. congruum est ergo, ut ignis etiam terraque in terminata atque ex terminatis locis moveantur, quae etiam contraria esse debent inter se, hoc est id ex quo, et id quo, haec autem loca supra infraque sunt; quare convenit, ut supra et infra sint terminata. omnia igitur, quae eadem
specie conveniunt, ad eundem numero locum moventur; quare terra, ¹¹¹ quae est iu alio raiiudo, ad lioc medium movebitur, quod absurdum ¹¹² ac dissentaiieum est. rationi itaque couseutaueum erit, ut mundi pluralitatis speculatiouem lelinquamus.

At quia dixerit quis, cum motus omuis ex aliquo ad aliud sit,
quae duo eoutraria sunt, couversioiiem taineii uou habere eoutraiium neque e proprio loco dimoveri, ideo inquit:

In hac etiam quodammodo ex aliquo iu aliud transitus invenitur. etenim etsi toti Ι couversioui uou iusit, esse tameu iu ea iuve- ¹¹³ niemus, si partes illius perserutabimur. eteuira uouuullae eius partes
iu oppositas trausferuutur, quales suut eae, cpiae per diametrum distaut. quare couveuit iu uuiversum, ut uuicuiriue motui aliquid oppouatur, iu quod eiusraodi motus fertur; alioquiu iu iufiuitum iutermiuatumque motus procederet et uou in id, quod fiuitum existit. uou esse autem loea iutermiuata nee quicquam quod iu
iufiuitum feratur, (quod contingeret quidem, si loca iutermiuata fuisseut) biuc etiam sciri potest, quod uuiversa terra, quo propius ad imum locum accedit, eo celerius velociusque movetur, et ignis totus quo propius ad superiora; quodsi in infinitum moverentur, infinita et velocitas et caliditas motuum illorum extitisseut, sique
illorum motus, propeusioues quoque, hoc est gravitas levitasque. si enim aliquid velocius ad imum ’movetur, causa velocitatis est gravi- tatis accessio; quamvis enim gleha quaedam eiusdem magnitudinis semper remaneat, tameu quo propius ad imum accedit, gravitatis etiam maior erit accessio. atqui alibi docuimus, nullum fiuitum vim
habere infinitam. quare convenit fieri non posse, ut corpora, quae moveutur, infinitam propensiouem possideant, uec motus celeritatem iufiuitam habebunt; quamobrem rationi cousouum est, ut loca sint terminata. Aristoteles autem sermonem suum ad finem uou de- duxit, ut quod eius supererat, delude declararet.

Et quouiam ea omnia, quae dixerat, ut plurimum ex motione desumuntur, deinceps ohiectionem quandam adinxit, quae est eiusmodi:

Non est iucougruum, ut quispiam existimaret, elementorum motus minime illis secundum naturam iuesse, ut ex hoc deduceret,
elemeuta defiuita loca, quibus termiuentur, non habere, sed violenter moveri, quo moventur, quateuus nempe vi aliqua ad ea protruduntur, siquidem ignis sursum ijergit extrusione et coercitione, similiter [terra] deorsum, in quantum scilicet truditur et coercetur. cuius sen- tentiae Stratonem Physicum fuisse existimatur, et Epicurwm quo ¹¹⁴ que idem dixisse. huic vero dubitationi Aristoteles occurrens ait, ¹¹⁵ si elementorum motus miuime uaturales, sed violenti extitisseut, conveniret utique, ut id in illis iuveniretur, quod in aliis rebus in- veniri solet, quae violeuter moventur, ut scilicet quo propius impellenti
inipetumque fereuti extiteriut, eo velocius, et quo longius ab 60 vecesserint, eo tardius moveantur. haec autem duo contrario modo in elementis depreheuduutur; quare convenit, ut eorum motus non sint violenti. si vero fuerint naturales, naturalia quoque loca eorum extiterint; ratioui igitur consentaneum est, ut quae
eadem specie couveniunt, ad unum medium moveantur; non itaque plures, sed unus tantum mundus existit. atqui videmus elemeuta absque ullo labore vel defatigatioue, suapte uatiira, ad ea loca proficisei, in quorum gratiam moventur. ex omnibus igitur, cpiae diximus, Jidem accipere contingit mundum unum esse.

Quin etiam rationibus et iis quidem, quae ex prima pliilosophia (metaphysica dicta) petuutur, doceri potest mundum unum esse, haec autem explicatio iuxta hunc ordinem procedit. etenim invenimus corpus, quod in orbem fertur, motu sempiterno moveri; quod autem sempiterno motu movetur, eius motus ab infiuita vi proficiscitur,
rotundi igitur corporis motus ab immensa quoque vi proficiscetur. si euim motus rotundi corporis a prima causa emanat, et prima quidem causa movet, quoniam immensam vim habet, finitum igitur quippiam non habet; quare convenit, ut primus motor infinitus sit. cum autem corpus omne sit finitum, igitur primus motor corpus
non est, quo stante, a materia penitus segregatus ac intellectus quidam erit et [purus] actus, at si plures mundi essent, omnino plura esse corpora oporteret, quae in orbem vertuntur. si vero istaec corpora plura essent, plures quoque motores necessario extitissent. cum autem corpora, quae in orbem torquentur, specie
non dififerant, motores etiam specie non different, sique in specie nulla erit diversitas multitudoque in numero tantum invenietur, materiae ratione proveniet; ex hoc igitur coUigi poterit, primos materiae participes esse, atqui ex his, quae dicta sunt, palam est, primum motorem materiae non permisceri. consonum
igitur est, ut corpora, quae in circulum feruutur, plura esse non possint; quare plures mundi minime inveniuntur. haec autem ex prima philosophia deprompta fuere.

Verum aliis etiam modis considerantibus perspicuum erit, mundum unum esse, cum enim tria genere sint elementa corporata (siquidem
eorum inclinatione discrepant) tria etiam eorum loca omnino erunt. sique tria loca hoc in mundo Ι erunt, quinimmo mundus his Ι. 15 r tribus locis constituitur eorumque locus est, necessario fit, ut nuUus alius locus relinquatur: unus namque corporis eius, quod mergitur et grave existit, locus est, alter vero eiiis corporis locus existit, ¹¹⁶ quod uec grave est uec mergitur, uec leve est vel uatat, quique eius corporis locus dicitur, quod in orbem fertur, tertius iu medio locatus, levis corporis locus existit, siquidem omuiuo conveuit, ut
corpus, quod suijerfertur, medium iuter baec duo locum teneat; si enim iuter liaec uou sit, extra erit. verum si aquam speculemur, nunquam sane eam inveuiemus gravi corpori substerui, uou enim natura sua mergitur, sed in corpus grave asceudit. neque etiam fieri posse depreheudimus, ut eius corporis loco existat, quod uec
grave est uec leve, hoc est, quod in orbem fertur, siquidem superfertur dicimus comparatione ad grave, miuime vero ad id, quod grave non est. quare conveuit etiam, si eiusmodi corpus iu- veniatur, nee extra duo baec profecto consistat, ut iuter ilia me- dium teneat. si itaque loca baec tautum sint, muudus igitur unus
erit; ipse namque loca baec implet, ac motus qui specie conveniunt, ad eadem loca feruntur. uec non etiam corpus, quod superfertur et iuter baec duo coUocatur, praeter naturam boc iu loco non est; alioquin oporteret, si ita se res baberet, ut aliud corpus inveniretur, cuius naturalis locus iuter ea constitueretur, quia omne,
quod alicui rei praeter naturam est, alii secundum naturam est. buius autem corporis, quot differentiae sint, in Quarto Libro delude explicabit.

Ac de corporeis quidem elementis deque eorum locis, quot numero absoluto sint, ex lis, quae diximus, perspicere possumus;
quibus etiam declaravimus, mundum unum esse oportere ac fieri non posse, ut plures existaut. nunc autem dicamus eum primo interire non posse, sed antea de eo quaesierimus atque obiectioni responsum afferemus, quae quidem ex se aliqua ex parte explicata ac manifesta existit. baec autem talis sit. omnibus in rebus, quae
suapte natura proprii termini ambitu necessario non clauduutur, neque ex boc defectus aliquis eis contingit, quo omuiuo unae tautum vel inveniri vel effici debeant, incongruum non est, ut plures res similes inveniautur vel efficiantur. quare satis constat, ea omnia istaec esse, quibus materia permiscetur, siquidem in bis,
quouiam aliud, quod est forma, invenitur, aliud vero, quod [simul cum] materia existit, uibil probibet, quin intellectus facultas eorum plura similia concipere possit. bac vero de causa non compre- bendet intellectus (exempli gratia) aeternorum pluralitatem, vel materiae primae, vel si praeter hanc quidpiam primi universi principii
quandam similitudinem exprimat, siquidem iu eius termino forma quaedam invenitur, ut omuiuo principii instar unum tautum sit ¹¹⁷ oporteat. at vero nil proliibet, (luiu diversas regiones ut aedificia ¹¹⁸ vel plures aves imaginemur, qualis Phoenix existit, aut in universum id omue, quod materiam possidet, tametsi hoc tempore unicum existat ac par illi uou ineniatur.

Haec pi-oposita dubitatio est. quocirca ad aefpiilibrium rationis duceuda ei-it, ac videudum nobis deiude, quid borum recte, quidve perperam dictum sit, quorum utrumque perspicuura ac manifestum existit. buius eteuim dubitationis solutio boc ordine procedet.

Quod ex omui materia constat, vel dissipatum vel concretum sit, omnino quidem multa esse non potest, quaudoquidem nihil penitus materiae reliuquitur. eteiiim materia non existente, fieri non poterit, ut vel ullo uuquam tempore quippiam inveniatur, cui omnino materia debeat permisceri. muudus autem ex omni materia
constat, etenim plures homines sunt, quoniam eorum materiae plures existuut; quodsi quis universam hominum materiam congre- garet eamque unam statueret, unus tautum ex ea homo coustitue- retur. et sane recte facit, quod ad propositionem, quodsi aliquid fiat ex tota sua materia, adiecit verba: quae dissolvi non possent. ea
eteuim quorum materia est una, sed forma, quae eidem materiae annectitur, ab ea transferri ac separari potest, nihil prohibet, quiu plura uumero existant.

Praeterea Aristoteles inteudit declarare mundum de omni materia omnino dici, non secundum quod caelum sub aliqua significatione
comprehenditur. quibus autem de rebus hoc caeli uomen dicatur, earum nonnullae manifestae ac conspicuae sunt, tertio vero modo caelum dictum constet necesse est ex omni materia omnique corpore, quod sub sensum cadit; alioquin si ex omni eiusmodi corpore non constaret, sed extra caelum corpus aliquod relinqueretur,
necesse esset ipmm aut simplex esse, aut concretum; quocunque autem modo se haberet, adhuc vel uatura vel contra naturam extra caelum teneretur. at simplex corpus esse non potest, corpora eteuim genere simplicia duo sunt, uempe quod in orbem et quod per rectam liueam fertur. quod autem in orbem fertur,
id docuimus proprium suum locum Ι egredi non posse, siquidem ¹¹⁹ uatura motum contra naturam non adraittit; nihil enim in- venitur, quod illi contrarium existat nee contra naturam, compa- ratione ad id, quod natura existit. verum supremum ac medium corpus, veluti duo corpora sunt, quae ut principia atque extrema ¹²⁰ existuut, uempe quod in orbem fertur et quae substernuntur, ¹²¹ terra videlicet et aciua. fieri eteuim non potest ut baec extra muudum cousistant, siquidem uatura extra eum esse non possunt, cum alia eorum sint loca propria secundum uaturam; ueque etiam
contra uaturam; etenim alterius corporis naturae is locus accomo- datus sit, necesse esset, in quo eiusmodi corpus contra uaturam consistit; locus enim qui buius naturae alienus est, is alterius naturae accomodatus sit, necesse est. praeter baec quiuque igitur aliud corpus erit, cuius naturalis locus extra caelum consistit. at
fieri non potest, ut praeter baec quinque aliud simplex corpus inveniatur. quare convenit, ut nullum omniuo corpus simplex extra caelum esse possit. quod si uullum simplex, nullum etiam eorum, quae ex pluribus naturis coutiata sunt; in concrete enim simplex corpus omnino invenitur.

Ex bis itaque quae dicta sunt, perspicuum fit, nullum extra caelum ueque simplex nee concretum corpus esse, quin ne fieri quidem posse, ex eisdem intellegi potest, nam aut simplex est, aut concretum; et si simplex, vel quod in orbem fertur, vel quae per rectam lineam moventur, omnino eruut. sed quod in circulum
torquetur, fieri non potest, ut alio in loco moveatur, eius namque naturalis locus is est, qui in circulo consistit. at quod praeter uaturam moveatur, hoc profecto de consuetudine eius uou est. sed quae per rectam lineam moventur, quamvis caelum egrederentur, fieri tameu non potest, ut natura extra caelum consistant;
borum uamque covpoimm loca tiaturalia terminata sunt; neque etiam contra naturam; esset enim locus extra caelum, alterius corporis naturae accomodatus, praeter baec quinque autem nullum aliud corpus invenitur: [extra caelum igitur, aliud corpus esse non potest], si vero ex pluribus iunctum extitisset, quid con- so sequatur, iam declaratum est. ex iis igitur., quae dicta sunt, manifestum est extra caelum nullum omnino corpus esse, nea fieri posse, perspicuum est ergo caelum suo complexu universam versam naturalem materiam coutiuere atque ex omni ea constare. rationi igitur consentaneum non est, ut plures quoque mundi vel
siut, vel fieri possint, sed unus bic solus perfectusque existit.

Postquam ostendit, universum unum tantum esse, quoniam ex omni constat materia, cum nullum omniuo corpus extra mundum uec sit nee fieri possit, ad alia deinde progreditur inquiens:

¹²²

Simul etiam perspicuum est, uec locum nee inane ¹²³ nee tempus extra caelum esse.

Horum autem singulorum causa est eiusmotli. locus quideni fieri uou potest ut extra caelum sit, locus enim est id, in (pio corpus
esse jiotest ac est, extra caelum autem corpus non est, ergo nec locus etiam. inane mitem est id, in quo corpus non est, sed esse potest, cum autem sennoni earn partem quoque adiunxisset, inane inveuiri posse, elicit, quoniam fieri non potest, ut extra caelum corpus sit, quemadmodum docuimus, omuino etiam fieri non poterit,
ut ibi inane existat. qua etiam ratione nee tempus extra caelum erit; tempus enim uaturalium corporum motionis numerus est, cum autem extra caelum naturale corpus non sit, nee extra illud quoque tempus extiterit.

Alexander autem existimavit una cum harum rerum explicatione
Aristotelem declarasse, mundum esse aeternum. etenim si ea omnia, quorum esse a tempore terminattir, omniuo corrurapautur, et spbaerae tempore non circumscribantur uec ab eo defectum accipiant, sed aeque semper existant, omnino igitur aeternae dicuntur. ea etenim, quae a temfore defectum accipiunt, tempore corrumpuntur, siquidem
ipsa circumscrihere potest et antea posteaque invemtur.

Huic autem sermoni proximum banc in modum delude connectit. itaque ea, quae ibi sunt, non sunt in loco, nee etiam fieri potest, ut tempus ipsa facial senescere.

Haec autem omnia, illi corpori necessario contiuguut, quod in
circulum fertur.

In loco autem non est, quoniam locus (iuxta eius sententiam) continentis corporis terminus est, cuius ambitu corpus contentum continetur; corpus autem, quod in orbem torquetur, a nulla quidem re circumscribitur. porro dixit: neque tempus ipsa facit
senescere, id uamqvie corpus, ut tempus sit, causa est, tempus motus eius mensura est, id vero tempore minime circum- scribitur, quoniam nullum uec ante nee post tempus invenitur; quod autem tempore non circumscribitur, non corrumpitur, quod vero lion corrumpitur, seuectus ei non contiugit, est etenim senectus
Ι via ad interitum. Alexander vero imagiuatur, boc vel ¹²⁴ de prima substantia ac de motrice causa dictum fuisse; etenim cum nee forma uec uUa perfectio ipsa existat (quia non est nisi actus per se existens), neque etiam tempore afficiatur, cum sit aeterna, ideo transmutationem non admittit. ait deinde: si enim ¹²⁵ primam causam intellexerit, verbis τὴν ἐξωτάτω cpopav motum ¹²⁶ spJiaerae superioris intendct. hac itaque ratioue inveuimus Alexandrum duplici modo huuc sermonem intellexisse. milii tameu secuuda explicatio magis ariidet; sermo eteuim hoc modo tantum
ordiuatur ac piaecedenti couuectitur. quouiam eius verba habeiit, quod extra caelimi nou iuveuitur locus ueque tempus, et cum hoc etiam quia per ea, quae ibi sunt, pluralitatem, iniuime autem unitatem ostendit, quare per ea, quae ibi sunt, causam vel substautiam fore iutelligeudam censeo. ait insuper: neque
fieri potest, ut tempus ipsa faciat senescere, et uon dixit ipsum. ac rursus, nee earum est aliqua transmutatio, et nou eius est aliqua transmutatio ac in universum eius sermo pluralitatem nou autem unitatem insinuat. inquit deiude, optimam vitam aguut. per id autem, quod de continuitate
aeternitateque rursus addidit, easdem sane res minime intellegebat, idque apertius explicans ait deiude: ipsaeque (sic) motu incessahili cieutur. corpus, inquit, quod in orbem torquetur, in loco non est. cum autem eiusmodi corpus non claudatur nee cir- cumscribatur tempore, igitur ad senectutem non compellitur, sed
in eius perennitate (aiwv) vitaque sempiterna perseverat, quippe eius αἰών aliud uon est nisi tempus, quod cum illius esse protrahitur. tempus enim quo cuiusque rei vita protrahitur, perennitatis nee non etiam permaueutiae nomiue diviuitus a veteribus fuit prouuntiatum. idque poetarum testimouio comprobatur,
qui vitae privatiouis loco, perenuitatis aeternitatisve privationem pronuutiaut. eademque ratioue et ipsius caeli finis (per fiuem autem non iuteritum nee privationem, sed perfectionem intellego) quatenus fomne) tempus cum eius vita ac esse protrahitur injinitaque permanentia clauditur, αἰών dicitur. atque eiusmodi nomeu sortitum
est (nempe sempiternum ac perdurans) quoniam diviuum est atque immortale. atque ab illius esse ceterarum etiayn rermn esse pendet, harum quidem evidetitius, harum vero obscurius, secundum quod illi propiuquiores vel remotiores existunt. persaepe enim in vulgi plebisque de rebus sempiternis disputatiouibus exponitur omnino
necesse esse in omui eo, quod primum est et sumvium, ut divinum sit nullamque mutatiouem cousequatur. nos autem videmus id ita SB habere, quemadmodum dicunt. quod etiam quae a nobis dicta sunt, confirmat: nam divinum corpus, quod in circulum fertur, profecto non commutatur nee mutatiouem admittit; alioquin si commutaretur, necessarium foret, ut vel ex se, vel ab alio mutationem ¹²⁷ reciperet. si ab alio, omnino id, a quo commutatur, nobilius extitisset, titisset, quave cousouum esset, ut ipsum nee divimim uec primumdiceretur; si vero ex se, in id profecto commearet, quod nobilius esset.
eteuim falsum foret, ut mutaretuv iu id, quod tuvpius extitisset. nee defeetus in eo invenitur, ut hoc nomine debeat in aliquod nobilius mutaii, uec demuni turpe quippiam, ut id fugitaret. rationi itaque consentaneum est, ut motus eius nullum vel statum vel moram babeat. ea etenim, quae a suis motibus quiescunt, tantum
modo quiescunt, cum ad id pervenerint, quod antea minime possidebant; corpus autem, quod in orbem fertur, nullum alium locum babet, iu quem tandem termiuaii possit.

His autem explicatis ad disputatiouem de mundo progreditur, utrum genitus sit an ingenitus, et ntrum corruptibilis an incorruptibilis.
ante autem, inquit, aliorum bac de re sententias exponere dehemus. eteuim in omni disquisitione non parum confert, dubitationes de re quaesita praemittere, praesertim cum veterum contrarias sententias ante meminerimus. contrariorum enim confirmationes atque probationes swit duhitationes de contrariis. et haec sit
prima ratio, quamobrem aliorum opiniones recensemus. secunda vero est, quoniam ea, quae de aliqua quaestione nobis dicenda sunt, magis reddentur credibilia, si eorum, qui de hac quaestione disceptaverunt, oppositas sententias praemiserimus. nos nempe ut uHo modo afficiamur longius abest, quam ut quispiam opinetur, nos contrarias
sententias absente auctorediiudicare atque condemnare causamque nostram agere: esset enim res prorsus nobis Ι iudigna philosopbiam pro- ¹²⁸ fitentibus. ii etenim qui verum iustumque inquirere uolunt, se ipsos sicut positarum sententiarum disquisitores exhibere debent, uon autem adoersarios.

Deinde ponit opiniones aliorum. omnes quidem pbilosopbi muudum generatum esse dicunt, sed non omnes uno atque eodem modo. nonuulli enim dicunt ea ratione esse generatum, ut possit etiam aeternus remanere. quidam vero generatum quidem muudum faciuut, sed quemadmodum quidvis aliud eorum, quae geuerata
sunt; omnia euim, quae ortum babeut, iuterire constat, nonuulli autem eum hoc modo generari ac iuterire asserunt, nempe interdum dum generari, interdum vero iuterire.

His itaque ita positis de mundi ortu senteutiis, prima hoc modo de medio tollitur. dicit, fieri non potest, ut aliquid sit generatum et
tamen aeternum. super hoc enim nullam demonstrationem inveniminime ¹²⁹ mus, neque couveuit ut in maiore parte rerum inveniatuv, at nil ¹³⁰ (me hercule) absque denioustratione adsumere debemus, nisi id iu multis sine dubio apevtissime inesse animadvertanms. nos autem videmus, quod generatum est, tantum abesse, ut aeternum remanere
possit, ut opposite mode res se babeat ac omne genitum interire manifestum sit.

Convenit autem, ut id boc ordiue disquiramus. quod non babet piincipium uec causam, ut sic se babeat, sicuti fuit aliquaudo, sed veluti quaedam eius perfectio est, ea disposilione praeditum esse,
id aliter se habere non potest, convenit igitur, ut iu generatione sui absque accidente causam babeat, ut id postea susciperet, cum fieri non possit, ut eo tempore, quo trausmutatur, omuino absque accidente consistat. mundus igitur, si ita fuit, quemadmodum nunc est, et non sit buius dispositionis principium et causa, veluti iramortalis
Deus mutuaque materiae et formae connexio vel quippiam simile, fieri non potest, ut alio se babeat modo atque eo, quo nunc est. si enim mutaretur, oporteret, ut eius generatioui buius dispositionis causa inesset; at quae nam (obsecro) causa erit, si prius ipse constiterit? quod si ita est, ut secundum debitam ac uecessariam
causam ita esse debeat, quemadmodum nunc est, nee mutari nee interire poterit. cum autem per bunc sermonem Platonem insinuaret, nonnuUi extiternnt, qui Platonem tueri couantur, dicentes, quod non babet causam, ut ita se babeat, commutari non posse, verum esse; quod vero causam babet, ut ita se habeat, necessario
commutari, falsum existere, sed boc omnino sequitur: nempe quod mutatur, jnincipium babet et causam ita se babendi. ratio etenim qua contrario ordine omnino concluditur, ita exstruitur: quod mutatur, ideo mutatur, quoniam causam mutationis babet, quod vero mutationis causam non babet, mutari non potest; inde autem non sequitur,
ut quod mutationis causam babet, omnino mutetur. itaque ex Platouis assertione, quod mundus principium habeat ac motum, minime deducendum est, ipsum commutari, sed omnino non mutabitur. etenim praecedentis sermonis coutinuitas boc solum coucludit, nempe quod mutationis priucipium non babet, mutari non potest,
quodque mutatur, principium babet.

Verum quod intendit, id profecto est. asserentes si mundus principium et causam non babuerit, ut ita se babeat, omnino mucum ¹³¹ tari non potest, quamvis ea, ex quibus muudus est confiatus, ¹³² aliter prius se habere posse nou dicant, si penes eoriim generatio- nem deiuceps erit, hoc perfectiouis eum statuimt. itaque haec, quae aliter prius, quam nunc sunt, se habebant, sic se habebunt semper,
quemadmoduni erant, nee fieri potest, ut ilia secus se habeant, quam nunc sint; quodsi ex eis quippiam fuerit geueratum, palam est igitur, ea aliter se habere potuisse iiec semper ita habere; uon enim ex eis quippiam geuerari potuisset, nisi hac ratione se haberent. verum si eo uunc se habeant mode, sicuti prius se habebant,
ut aliter quam sint, habere non possint: qui igitur fieri poterit, ut ex illis mundus generetur? verum si fieri posset, ut aliter se haberent ea, quam nunc habeant, et hac potissimum ratione ex illis muudus esset innovatus, quoniam scilicet duas haberent potentias, quarum una ita nunc se habent, altera vero secus antea se habebant:
cum iudifferens sit ad has duas potentias, et ex hac in illam transferatur, poterit ergo vicissim ex ilia in banc denuo commeare. quare convenit, ut tunc mundus generetur, cum ex ilia in banc procedit, cum vero ex hac in illam proficiscitur, iterum dissolvatur, idque multotiens contigerit atque in infinitum progredietur, vel
contingere poterit. quodsi ita est, mundus igitur incorruptibilis non erit, neque si iuteritus illi accedat, dum in aliam dispositionem commigrat, neqtie si non conimigret, sed aptus sit ad commigrandum, ¹³³ cum eiusmodi potentia praeditus sit.

Cum haec autem Aristoteles dixisset, possent nounuUi illorum
sententiae patrocinari, qui mundum generatum esse pronuntiaut (cuius sententiae Plato fuit) dicentes omnino quidem secundum alterum divisiouis membrum non dicitur mundus esse innovatus, nempe si ex iis quidem generatur, quae fieri non potest, ut aliter quam prius se habeant, antequam mundus generaretur. hie
enim sermo destruit sese. qui enim fieri potest, ut ex huiuscemodi rebus mundus constituatur? verum id asserimus (iuquient) secundum alterum divisionis membrum, ut mundus videlicet ex iis rebus genitus sit, quae prius quomodolibet se haberent, poterant delude aliter se habere, dixi quae prius quomodolibet se
haberent, non iutellegens per hoc prius, quod est ad aliquid, veluti relativum, quod in elemeuto est; etenim nihil prohiberet, quin duae res simul tempore esse possent, quarum altera antiquior altera imaginari potest, veluti trahens attracto, effectu causa ac filio pater. quamvis enim in his noster sermo prius non recte procederet, ipse
tamen si ad id, quod hie intendimus, redigatur, perspicuus erit; quamobrem non est, ut maiorem de nominibus curam habeamus. aiunt itaque, cum dicimus mundum ex iis rebus esse genitum, quae ¹³⁴ piius hoc pacto se habeaiit, omnino quidera nobis necessario non ¹³⁵ evenit, ut dissolutae cum essent prius, potentiam haberent ad dissolutionem ipsam. eteuini dicimus miiudum ea dispositione esse innovatum, qua cousisteve quidem potest, verum eiusmodi potentiam
duobus de illis simul dici modis hoc pacto non asscveramus, nempe fieri posse, ut cousistaut ac simul etiam dissolutionis potentiam habeant, quemadmodum nos obligavistis. at quoniam unam potentiam habent, qua eonflantur coustituunturque, vel forniam aliquam veci- piunt, aut quippiam simile, ideo sic constitutae mauent. verumtamen,
quod illis inest, ut congregentur, hoc est cousistant, ad constitutionem potentia existit. coag-ruum est ergo, ut eiusmodi potentia non terminato quodam tempore, sed perpetuo in illis inveniatur. nos enim eas non dicimus eam potentiam non habere, qua omnino perpetuo remaneant, sed eiusmodi potentia
pricatas manere, qua illis coutiugat, posse in primam eorum dispositiouem reverti, quemadmodum iis usu venit, in quorum proprio termino est, ut formam aliquam induant, vel alio quo- piam modo afficiantur; sed hoc profecto iis non contingit, nisi quia uatura sua parata sunt, ut haec suscipiant. quare convenit,
ut duas habeant potentias, quarum una est dispositio ac receptio, altera vero rei adeptae perpetua conservatio. qtiasi quispiam diceret, ferrum duas habere potentias, unam scilicet, antequam candens evadat, qua igneam caliditatem adipiscitur, alteram vero, postquam candens evaserit, qua igneam caliditatem
perpetuo couservat, tertiam potentiam non habet, qua ex ignea ilia caliditate in frigiditatem proficiscatur.

Etenim id omne, quod in potentia est, non potest ex se ad actum devenire; convenit autem, ut ad actum deducat id, quod hac ratione in potentia est, altera duarum potentiarum, vel creator, vel
forma, vel aliud quippiam; quod postquam fuerit in hoc, id conservat, quod iam in actum devenit; potentiam enim habet, ut sic possit semper servare ; non enim aliquid iuvenitur, a quo e propria, qua nunc est, dispositione commutari queat. summus etenim creator, quatenus creator est, id efficere non poterit, neque etiam
potentia poterit se ipsam transmutare. cupreum enim idolum si ab aurifice ex idoli materia in aliud quippiam non commutetur, non cuprum, sed idolum extiterit, nee rursus in cuprum transmutabitur. quamobrem convenit, ut dicamus vel materiam ex se moveri ac se ipsam transmutare ab ea dispositione, in qua erat, postquam ¹³⁶ formam accepit, in priorem dispositionem, vel si ab alio tautum commutari ¹³⁷ possit, non esse aliqiiid, quod earn transmutet, donee in primam eiiis dispositiouem transferatur, revertatur.

Haec autem omnia convenirent, si a tempore determinato
mundi geneiationem iuitiuni duxisse affirmavissemus. atqui uos di- eimus mundi generationem principium non habere, sed eum genitum concipimus, quatenus ex pluribus secundum esse diversis rebus innovatur, cuius partes couveniunt. at ex hac sententia quonani modo sequitur, quod mundus dt corruptibilisf dicimus namque, materiam
in universum formam induisse, ac ita corpora innovata esse, sed non dicimus ipsam bac ratione trausmutari, ut in ea tandem forma non inveniatur, quamvis etiam dicamus recipiendi potentiam illi inesse. non enim eorum, quae afficiuntur, aliquid deprehendimus, quod partes eius tempore diverso, partibus ipsis non existentibus
diversis, suscipiat; dicimus namque materiam suscepisse formam cum singulis eius partibus, non tamen hac de causa in ea fieri posse asseveramus, ut secundum se formam cum singulis eius partibus Ι non recipiat.

¹³⁸

Atque in universum, cum generatio diversis modis dicatur, consonum
erit, ut eorum, quos hoc nomen significat, alii multi modi de mundo dici possint, quorum imum de eo praedicat, nempe compositionem in id, quod earn recipit.

Praeterea Aristoteles deinceps commemoratos hos sermones refellit illorumque absurditatem apertissime demonstrat. etenim,
utcunque concesserat dicentibus mundum hoc modo genitum esse, hoc est tempore minime generatum, sed discendi causa vel quavis alia simili ratione , nihil proficiunt, tametsi hunc sermonem asseverent, quin pessimam rationem protulerunt. quamvis autem suppo- namus eos eo modo, quo Ipropriam sententiam explicabant, errasse,
verum cum di cant mundum tempore non esse generatum, consen- taneum non est, ut mundum esse genitum fateri at videamus (quaeso) quanam ratione eo etiam modo, quo de mundi ortu loquuntur, illi erraverint. dicunt enim, se ipsos de mundo dixisse, genitum eum esse, quamvis genitus non sit, eo modo, quo
geometrae figuras ponunt, discendi causa, geometrae namque dum cubum (exempli gratia) in sex quadrata resolvunt, eorum com- positione cubus ipse innovatur; cubus vera uhi compositus est, ea ipsa complectetur, quae sunt eius partes, ita ut simul cum eo existant. dicit: at vero mundi generatio non sic se habet, quemadmodum
isti dicunt; cubi etenim quadrata minime opus habent, ¹³⁹ ut ad primam illorum geuerationem altera generatio sequatur, ¹⁴⁰ ueque ad ciibi innovationem intereunt, sed una cum cubo sunt, et hac de causa illorum seuteutia, ipsa quasi discendi causa gene- rata did vel quatenus ipsorum generatio mente concipiatur, recte
procedit. ad ea autem, quae de mundi ortu isti protulerunt, ante et post, temporis particulae, omnino consequuntur. ex iis enim quae inordinata erant, nunc vero ordinata facta sunt, mundum compositum esse affirmant, simul autem inordinatum esse et ordinatum, quemadmodum superficies sunt una cum cubis, idem esse
potest, sed ordinis privatio tempore praecedit, cumque ordo inno- vatur, ordinis perturbatio evauescit, ex cubi vero generatione, eius superficies minime toUuntur. inter ordinis vero perturbationem et ordinem generatum invenitur; etenim ante geueratura, ex ordinis privatione transitus innovatur. cubum autem superficiesque nihil
omnino intercedit, superficies namqiie in cubo deprehenduntur. cum itaque dicant generationem hoc pacto se habere, ac fieri in ea non possit, ut hoc iure simul absque tempore sit, convenit ergo, ut mundi quoque generatio absque tempore non contingat. hiiic autem forte quispiam occurret inquieus, cum
dicimus mundum ex ordinis perturbatione esse innovatum, id profecto non asserimus, quatenus ordinis perturbatio antiquior sit, sed quatenus universum, totum ac perfectum existat, atque ex ordinis privatione et ordine simul perficitur; veluti si quispiam diceret aer perlucidus omnino quidem ex eo, quod luce non perlucet,
perficitur. cum autem dixisset non perlucet, noluit profecto asserere, quod aerem, qui perlucet, ’aecedat, quoniam propria eius natura non sit, quod illuminari potest, neque etiam illuminatum, sed quod illuminari potest simul cum illuminato invenitur, quamvis natura sua minime luceat.

Itaque nos de corporibus quoque dicimus, quod ex nuda atque a qualitatibus seiuncta materia innovantur, quamvis eiusmodi materia simul cum illis inveniatur nee earn esse antiquiorem dicimus.

Praeterea Aristoteles deinde adversus secundae sententiae
auctores sese opponit, qui mundum vicissim generari ac interire asserunt. quare (inquit) mundus iuxta horiim sententiam aeternus est; dicere enim mundum dissolvi terminarique diversis temporibus, ¹⁴¹ a nostra sententia alieuum miuime existit, quae est, ut muudus ¹⁴² aeteruus custodiatur. sed nos dicimus, si eius transmutatio a quavis disposilione in aliam esset corruptio, hoc nihil aliud esset ac si quis putaret, si uuiis idemque homo ex pueritia in senectutem,
oppositam dispositionem, transmutatus sit, eiusmodi trausitus ac diversas transmutationes corruptionera esse, eteuim si quemadmodum elementorum, quae mundi materia sunt, concretiones numero semper diversae inveuiuutur nee possuut aliquando in una eademque dispositione permanere, ita etiam formae, quae in illis compositionibus,
non numero solum verum etiam specie diversae inveniuntur, ita quidem ut prima forma desineret esse ac in aliam formam undequaque diversam commutaretur: forsitan hoc mode probabiiis hie sermo extitisset. verum si ad eandem formam omnino semper erit regressus, non poterit mundus hoc quoque iure non aeternum
esse, praesertim secundum eorum sententiam, qui duo contraria po- nunt in eo ac utrumque dispositionis ei convenientis causam statuunt, quemadmodum Empedocles opinabatur, qui dissolutionis causam odium, coucretionis vero amorem esse pronuntiabat. quare con- venit, si mundi constitutio est veluti corporis Ι idque in duabus ¹⁴³
dispositionibus simul consistat, ut mundus quoque semper maneat. non enim consentaneum erit propter mundi transmutationes, quae in terra iiuut, qualis sunt aestas atque hiems, quae duae dispositiones diversae sunt, de illis affirmare, ut eius generatio et interitus existant.

Deinceps adversus tertiae positionis auctores regreditur, qui rauudum esse genitum uuo tempore, altero vero ita interiturum adstruunt, ut miuime amplius renascatur, quemadmodum reliqua omnia, quae ortum interitumque perpetiuntur.

Deinde ait, si itaque mundi infiniti extitissent, tametsi non vera,
posse tamen esse haec positio aestimaretur; apertius autem inferius explicabitur, num videlicet haec positio esse possit nee ne, cum investigaverimus, num fieri possit, ut genitus sit mundus et non intereat, an ingenitum aliquod possit interire. etenim si plures, uti diximus, mundi essnt, fieri posset, ut mundus aliquando interiret
et amplius non reverteretur. at si plures mundi non sint, sed unus tantum existat, fieri non potest ita eum interire, ut amplius minime revertatur.

Nos autem dicemus, quanam ratione eveniat. etenim si unum mundum esse statuerimus, cui interitus contingat, id profecto ei
evenit, cum regreditur in eam dispositionem in qua, antequam esset, constiterat. etenim quemadmodum genitus est propter eam dispositionem, quam habebat, antequam generaretur, mediante ¹⁴⁴ tvausmutatioue, quae fit ex ea in lianc dispositionem, in qua modo ¹⁴⁵ consistit, ita cum in eani liaec dispositio dissolvetur, revertetur eadem dispositio, quae ab initio erat, quandoquidem eadem de causa ad illam revertetur. uon enim fieri posset, ut mundus ex ea dispositione
geueraretur, quae in lianc dispositionem commutari non potest; quod si ita se liaberet, oniuino non transmutaretur. si vero in ea dispositioue, quae muudi geuerationem praecedit, erat potentia, qua poterat hie raundus generari, in earn mundus hie rursus dissolvetur, siquidem manet eius potentia. (piare mundus quoque
iufinitiens generabitur. etenim eius dispositio, quae muudi ortum praecedit, non desinit esse nee commutabitur, siquidem ingenita existit, et hie mundus, etsi geuitus sit, ea dispositioue, quae ortum eius praecedit, remanente mundus hie ex ea generabitur; si autem in infinitum procedat, ea prima dispositio, sicuti erat, semper remanebit
uec non quod ex ea generabitur, etiam remanebit. hac itaque ratione perspicuura sit, mundus si unus tantum existat, fieri non posse, ut ea corruptione intereat, a qua amplius miuime revertatur. si vero cum corrumpetur, in primam dispositionem, in qua antea fuit, non revertetur, sed in alium mundum transferetur
ac de eo mundo in alium et sic in infinitum, fieri non potest, ut ad id, quod finem non habet, regredi ac reverti possit; infinitum enim pertransiri non potest.

Et quouiam Aristoteles nonnullos commemoravit, quibus videtur posse aliquid, quod ortum uon habuerit, interire, et non interire
id, quod habuit originem, et reliqua quae sequuntur, hie profecto disquirere intendit, num fieri possit, ut id non intereat, quod habuit originem. de hac autem positione disseruit et in hoc quidem non peccavit. quare consentaneum est, ut non solum de mundo inquiramus, an incorruptibilis existat, tametsi ortum habuerit, verum absolute
quoque convenit investigare de eo, quod generatur quodque originem non habet, ac de eo, quod interit quodque interitum uon admittit, quonam modo unum ad alterum omnino consequatur. etenim ab universali serraone de his rebus haec de mundo quoque speculatio intellegetur.

Hanc disqimitionem cum sihi proposuerit, prwium significata nominis γενητόν ceterorumque nominum divisit. non generatum nam- que (exempli gratia) tribus modis dicitur, ac tertius modus in duos secatur, ita ut significata huius nominis, nempe non generatum, sint quatuor. uno quidem modo dicitur, quod in universum sive [nunc] ¹⁴⁶ est, sive iiou esf, non generatum est; quo omnia excluduntur, quae ¹⁴⁷ per generatmiem suhsistentiam habent, queinadniodum videmus seusum cum geiieratioue minime iuiiovari, veluti caliditas, quae cum calefactione ac domus, quae cum aedificatioue fit. secundum significatum
huius nominis, scilicet non generati, est, quod esse quidein potest, sed uondura geueratum est-, etenim id uou geueratum appellant, quouiam adliuc g-eueratum uou est, siquidem eius ortus secundum g-eueiationem fieri posset, veluti tactus, quoniara omnino paratus est, ut geueraii possit, id tameu nondum contiugit.

Nee uou etiam uou generatum dicitur veluti circum mille stadia murum erigere ac ex torreutis fuudo percipere souum vel aliquid simile, de quibus dicitur uou esse, quia uou sunt, sed esse possunt; etenim per id, quod dixerat omnino, non iutellexit ea, quae uou sunt, sed quae esse possunt ut uavis, domus, filius. et
apud Alexaudrum secundum hoc significatum omnia generabilia, antequam geneventur, non generata sunt. |

¹⁴⁸

Tertio vero modo non generatum dicitur, veluti quod bis duo tria constituaut, uec non diametrou lateri commeusurabilem esse. liaec etenim non generata dicuntur, cum nullo tempore siut uec
esse possiut, in tautum ut de illis dicatur, quod quaudoque siut et quandoque non. sed quoniam id, (piod fieri uou potest, duobus dicitur modis, uno quidem modo veluti bis duo fieri uou jtotest, ut tria existaut, altero vero modo dicitur, quod facile qui- dem esse uou potest, veluti circum mille stadia murum erigere:
primus modus sub tertio coutiuetur eorum, quibus iuxta nostram assertiouem uou generatum dicitur, secmidus autem modus secuudi ambitu circumscribitur, eorum nempe, quae fieri uon possunt, vel eo quod honum non est, quod fiunt, vel quod uou cite fieri possunt. atque iam dictum a nobis est, qua ratioue is modus contiugat, quo aliquid
non facile fit. is autem modus, quo uou bene aliquid fit, est, quemadmodum si unius proviuciae homines ebrii extitissent; hoc euim fieri non potest, quia bonum non est, tametsi nihil prohiberet, quin vel sponte vel vi omnes ebrii esse posseut; id uamque ex eorum numero non est, quae omuino fieri uou possunt. verum is
modus, quo cito aliquid uou fit, est veluti circum mille stadia vicfr. ¹⁴⁹ ginti (lierum spatio murum erigere; haec etcnim actio quoque ¹⁵⁰ fieri noil potest, sed non omuino fieri non potest, hi tres modi, quibus aliquid fieri non posse dicitur, sub secundo modo contiueiitur, quo uon generatum dicitur. his itaque tribus modis aliquid non
generatum esse potest, nee inveuitur quartus modus, de quo hoc uomen dicatur, quemadmodum ait Alexander.

Eadem ratione quod generatum est tribus modis dicitur, ad differentiam eius, quod est non generatum. imo quidem modo de eo dicitur, quod non fuit ct postea generatur, veluti tactus qui
(piandoque non existit, quaudoque existit. secundo vero modo de eo dicitur, quod non facile inuovationem recipit, veluti circum niille stadia murum erigere, ac de eo, cuius generatio nee cito nee cele- riter fit; haec etenim quoque quamuis iuterdum sint, interdum non sunt; quare convenit, ut in secundum modum, quo non generatum
dicitur, collocetur. tertio autem modo de eo dicitur, (juod e regione illi existit, de quo non generatum tertio modo dicitur. etenim secundum cundum modum tertium non generatum dicitur, quatenus nunc non est nee ullo tempore esse potest, primum autem quatenus vel nunc est, vel ’postea esse potest, iuxta ordiuem gradumque
positionis primi modi eorum, quibus non generatum dicitur, et secundus modus secundo, nee non tertius tertio oppositus est. atqui existimatur Imnc modum descriptionem primi esse eorum, quo hie noster sermo dicitur, neiupe si generationem sensu artiore dicimus, quo ait: sive genitum, sive absque (jcncratione,
quandoque prius! invenitur, quandoque vero non. sed se- cundus modus, quo generatum dicitur, pouitur ad differentiam secundi modi, quo non generatum pronuntiatur, nee non etiam tertius ad diffe- rentiam tertii. at alia generationis species invenitur, veluti domus navis- que, quae nee secuudae uec tertiae generationi convenit; etenim non
estveluti circum mille stadia murum erigere, neque etiam ac si necessario inveniretur, verum generationi non proprie convenit, cuiusmodi tactus existit, qui vel iam generahilis est vel ingenerabilis, utrumque simul, et alter modus ab altero colligitur. sed non invenimus Alexandrum hunc sermonem explicasse, quemadmodum nos eum declaravimus.

¹⁵¹

Atqui eadem qiioque ratioue (luod corruptibile est ¹⁵² dicitiir, sed hoc secundum quod convenit corruptioni. Si enim aliquid prius erat, postea uon est, uou esse id corruptibile dicitur, sive illius priuatio fiat per aliquam corruptionem,
veluti si trabs aliqua comburatur, sive privatio fiat absque aliqua corruptionis causa, veluti tactus. delnde quod nou esse potest cormptionis causa, quae supevcenit, ut si niagiium fiumen (exempli gratia) de loco ad locum commutetur; is eteuim iuteritus, qui ex magni flumiuis transmutatioue contiugere potest, non est quemadmodum
si in proprio loco stetisset ac delude ab eo recessisset, ueque est hie aliquis modus eorum, quibus corruptibilis nomen collectum dicitur; quamobrem de eo uou memiuit absolute, sed postquam fieri posse illi couuexit. tertio autem modo corruptibile dicitur, citur, quod facile ac celeriter iuterit, quemadmodum flamma iguis
ac flores plautarum et id geuus alia, id eteuim aequale est ei, cui uon convenit, ut interitum uon admittat, quemadmodum id, quod esse potest et quod uon potest esse, quouiam coutiugens existit.

tadem est etiam ratio eius, quod incorruptibile est,
atque idem sermo. aut enim de eo dicitur, quod sine cor- ruptione modo est, modo uon est, — eteuim est postea uou est absque corruptiom — vel quod est Ι et cum f.
corruptione de esse ad uou esse trausire potest, si coutigerit ali- quaudo uon esse, vel quod nou modo convenit aliquando nou esse,
sed esse uou potest, quemadmodum magnum flumen dicitur trans- mutari posse, quamvis minime transmutetur; id eteuim in hoc in- corruptibili simile existit.

Tu autem [nunc] es et tactus exempli loco ab Aristotele dictum fuit, eoque inquirit, qua ratioue de aliquo incorruptibile dici
possit, quamvis cum corruptione desinat esse, sed fieri nou ut hoc praeseuti tempore minime corrumjjatur, quod sane dixit esse incorruptibile. maxime autem proprie incorruptibile est, quod e regione corruptihili positum est uec ita corrumpi potest, ut nunc sit et postea uon sit, aut id etiam, quod nunc est, postea ¹⁵³ non erit, vel corniptione quae ei contingat, vel sine corruptione, ¹⁵⁴ quam recipiat. dictum est autem tactum nou coirumpi, ipse enim nullo uiiquam tempore corrumpitur; cum eo autem fuit euumeratus, quod uatuva sua corrumpitur corruptione super superveniente, veluti homo,
qui cum secabitur, interibit, verum ipse adhuc est; quamobrem dixit: quod corruptionem admittit, cum nondum corrumpatur.

Et dixit id quoque, quod uou facile corrumpitur, incorruptihile dici, veluti petra dura, si solito ordine procedet. atqui iuvenimus eum posuisse divisionem in quatuor illis
in universum in eosdem modos, idque iure optimo, convenitque ommibus, illis, ut de singulo eorum diverse modo dicantur. et bac de causa rem paulo obscuriorem reddidit, ut eam Alexander recte assequi non valuerit. quare haec de tactu deque ceteris omni- bus dicuntur, dico, quod non generatum et quod generatum est,
quod corruptibile quodque incorruptibile existit.

Tactus autem est ingenerabilis, quoniam eius innovatio nou fit ordine eius, quod generatur, et generahilk, ipse enim non fuit prius et postea innovatus est; est autem corruptibilis, quoniam desiuit esse, postquam fuit, est etiam incorruptibilis, quandoquidem sine
corruptione desinit esse, eodemque ordine eum modum intellege, nempe circum mille stadia murum erigere.

His itaque modis, quibus baec nomina dicuntur, ita explicatis, ad propositum scopum regreditur, qui est eiusmodi: num fieri possit, ut quod innovatum est, non intereat? sed quoniam bac in
disputatione explicare debebat, num fieri possit, ut intereat, definivit, quid fieri posse dicamus. ex eo enim maxime proprie incorruptihile aliquid dicimus, quod interire non possit, nee interdum esse, interdum non esse, dicitur etiam maxime proprie id non generatum, quod non potest uasci
et quod impossihile est, ut prius non sit et sit postea, ut diameter qui costis aequari non potest, palam itaque est, cum fieri aliquid aut efficere aliquid potest, semper eius quod maxi- mum plurimumque potest, rationem nos habere, ut si de hoc exempli gratia dicatur, qui per centum stadia mooeri vel pondus centum talentorum
attollere possit. perspicuum namque est, eum qui totum ipsum, quantum in ipso est, praestare potest, eas etiam partes, quae citra sunt, facilius quam totum ipsum secundum se et attollere et con- ficere posse; totum enim ex omnibus partibus coaugmentatur. siquidem is, qui centum talenta attollere potest, et duo etiam potest,
quae centum iugrediuntur. verumtamen de eo non dicitur, quod, cum ipse quidem possit centum talenta attollere, possit attollere ¹⁵⁵ duo, quemadmodum dici illud recte poterat, propterea quod cuiusque ¹⁵⁶ potentia ex eo, (luod maximum potest, temiiuatuv; possibilitas etenim ac esse posse, impossibilitas ac esse non posse veluti potentiae sunt, is autem, qui centum couficere stadia aut ceutum
taleuta attoUere non potest, nerjue maius spatium conficere aut raaius poudus attolleie poterit, ut puta trecentum stadia totidemque talenta. impossibilitas autem (oidelicet duplum eius) per minimum quod potest terminatur. summa enim potentia (uidelicet possibilitas) sicut eius duplum quoque (veluti impossibilitas) secundum finem
[κατὰ τὸ τέλος] determinatur atque definitur. etenim quispiam potest eum, qui per mille stadiorum spatium navem videt talis tantaeque molis, per idem spatium minorem navem non visurum; itidem qui talis tantaeque mensurae sonum percipiet, minorem eerie per idem spatium percipere non posse, e contrario, qui
aliquod spatium certe per idem spatium percepturum.' quare convenit etiam, si potentia per ultimum finem terminatur, fieri non posse ut ea, quae in eodem fine, qui eorum gratia dimiuutus existit, inveniuntur, vel tantillum e termino recedant. at nihil ad rem, quoniam in visibili constitutus
fuit, non autem in eo, quod potentias [δυνάμεις], secundum quod possunt, considerat. uisoriae quidem facultatis muuus ut per stadium terminatam quandam magnitudinem videat, qua certe minorem per idem spatium videre non poterit. in universum autem id, quod dixi, est explanatum, ac ultimum finem constituimus et
sic in aspectu, iis vero in rebus, (luarum est actio, ex eo quod plurimum est, fieri potest.

His autem terminatis, de eo, Ι quod deinceps sequitur, ¹⁵⁷ dicendum est. dicimus itaque potentiam, hoc est esse posse et quod actionem aliquam efficere potest, optimo iitreQx ultimo fine rerum,
quarum actio possihilis est, et ex eo, quod maximum potest, definiri statuique debere. si de quouis esse posse et posse non esse dicimus, ut de animali quodam vel quantitate vel qualitate vel posito aut quovis alio in universum ceterorum praedicamentorum, hae duae potentiae eodem modo terminato tempore in eo erunt, ut tempus,
quo est, in universum termiuatum existat et tempus, quo non est, vel tempus, quo est album, nee non etiam, quo album non est, si ¹⁵⁸ erit in eo poteutia, qua album et iion album erit, ac in ceteris ¹⁵⁹ praedicameutis eodem modo. si euim uon sit certae cuiusdam maguitudiuis tempus, quo in eo essendi vel nou essendi potentia erit, qnidquid illud sit et in quovis sit, sed tempore interminato haec
ei insit, ut maximum suntmumque tempus in rebus non sit, cuius com- paratione sit alterum minus, sed eo mains semper, quod adversarius aliquis proponit, existat et possit quoque plus alio tempore operari: profecto igitur eius potentiae, quibus erit et non erit, infinitae ex- titerint, quod fieri non potest.

Id autem apertius dilucebit, si ea, quibus id, quod fieri nou potest, et falsum ditferunt inter se, ante explicuerimus, cum unum idemque ea uon sint. quare cum earn, quam intendebat, demou- strationem Aristoteles praemisisset, siquidem unumquodque eorum duobus dicitur modis, ait, (anteqnam shnjulas partes prosequatur):
haec duo atque eorum coutraria duobus modis dicuutur. deiude exemplo alterum duorum modorum docuit, quibus unumquodque eorum dicitur, atque ad alterum regreditur. lioc ordine oratio eius procedit. nunc autem a me intelleges, qua ratione unumquodque horum duorum duobus modis dicatur. quod fieri non potest, aliud
ex suppositione, aliud vero suapte natura absolute dicitur. ex suppositione quidem, ut triangulum non posse duo tertio aequalia habere latera; haec autem eius positio fieri non potest absolute, quandoquidem suapte natura necessaria est, vel earn quidem loco eorum posuit, quae sane esse non possunt, veluti ex suppositione
falsa, quod autem absolute, eius explicatio cum proprio exemplo adhuc dicetur; etenim quod absolute fieri non potest, est veluti triangulum habere angulos quatuor [rectis aequales]. itidem quod fieri qotest, aut ex suppositione aut omniuo et absolute dicitur. ex suppositione euim, ut diametron later ibus commensurahilem esse; hoc vero fieri
posse ex falsa quadam suppositione posuit; atqui absolute aliquid fieri posse dicitur, ut .diametron lateribus incomvumsurabilem esse.

Falsum quoque, aut ex suppositimie aut absolute erit. ex suppositione quidem, ut si, ambulaute aliquo, se ambulare dixerit, alter deiude supeiveniens ei dlcat: falsum profers; hoc etenim verum
est, at falsum statuimus. absolute vero falsum dicitur, ut si, uon ambulaute aliquo, se ambulare dixerit. eodem iure et verum quo- que aut ex suppositione dicitur, veluti positio quaedam, quae falsa sit, ut si Xauthus vivus sit, ac mortuum esse dicamus, aut absolute, ut si Xauthus vivat, ac eum vivere affirmemus. cum autem hos
modos posuisset, quibus istaec nomina dicuutur, ac eum modum ¹⁶⁰ agisignasset, quo aliquid absolute fieri uou posse et quo absolute ¹⁶¹ falsum dicitur, ad auibo iu uuiversum regreditur eorumque diffe- rentiam enumerat, inquiens: uou igitur idem est, quod absolute fieri uou potest et absolute falsum, siquidem differuut
iuxta exemplum ab eo allatum ac eo etiam, quoniam id, quod fieri uou potest, omuiuo falsum est, uou autem e coutra, ut scilicet quod falsum est, omuiuo fieri uou possit.

His praeterea alium modum adiunxit, qui scopo ab eo pro- posito suffragatur, aitcpie: accidit autem impossibile ex impossibili,
siquidem affirmare voluit, ad id, quod fieri uou potest, id, quod fieri uou potest, uou autem id, quod fieri potest, omuiuo sequitur; uec uou etiam ad falsum omuiuo falsum cousequitur, quemadmodum iu Primo de ’ismo declaravit. praeterea osteudit, qua ratione aliquid potestatem ad opposita habere possit, et quaudo id verum,
quaudove falsum existat. etenim vere quidem aliquis lias duas poteutias habebit, veluti quod stet ac sedeat, falso autem, ut vide- autur hae duae poteutiae simul iu eo operari, hoc est, ut simul et sedeat et stet, fierique etiam potest, ut vis quaedam ad unam- quamque harum duarum actiouum termiuato tempore in aliquo sit,
veluti quod sedendi tantum vis hoc tempore iu eo existat, alio vero tempore standi potestas; etenim si hoc iure in eo se habebuut, simul esse minime dicuntur. verum dicemus ei vim contrarietatis inesse; etenim quocunque tempore altera potentiarum erit in eo, et Ι reliqua etiam iuillo extiterit. hac igitur ratione ¹⁶²
cousouum erit in iis, quibus termiuato tempore potestas inest. si vero uonnulla immenso tempore multorum potestatem habebant, fieri igitur uou poterit, ut facultatum actiones alio tempore iu illis ostendantur. dixit: sed hoc simul in- venitur, et non dixit, quamobrem simul depreheudatur. omuiuo
vero couveuit, ut aliquando simul iuveniatur ; etenim altera duarum potentiarum, quae in iis sunt, si semper existat, et alterius potentiae actio nuUo unquam tempore sit, earn facultatem, quae hanc actionem agit, non habebuut; vis namque dicitur iu respectu ad actionem.

At cum ipse hoc absolute asseruisset, propterea conclusionem
ex eo uou deduxit idque coutrario ordine demonstravit, inquiens: qiiicquid semper existens cormptionem admittit, actu vim habet, quae cum iufinito tempore protrahitur, quemadmodum mundo ipsam semper inesse asserunt, ac insuper convenit, ut eius privatiouis potentia actu sit, quae eadem ratione iufinito tempore protrahitur. ¹⁶³ reliqua etiam poteutia iuvenitur. et si eiusmodi potentia semper ¹⁶⁴ iu 60 extiterit, igitur fieri non potest, ut ponamus actionem potentiae, quae semper est, in eo aliqiio tempore iuveuiri, adeo ut haec actio sit atque alterius quoque potentiae actio existat. ita
igitur consouum esset, ut duae actiones simul ambae inveniantur; haec autem si ita se habent, suum esse et non esse simul erunt, siquidem istaec duo harum duarum potentiarum actiones sunt, hoc autem simul et fieri non potest et falsum existit. etenim si id, quod ad hunc sermonem omnino consequitur, falsum (ut dixit)
tautummodo extiterit, atque falsa posita fuerit nee non etiam alterius potentiae actio, ex adiunctioue fuerit statuamusque id quoque falsum positum esse, si itaque hoc pacto res se habeat, omnino fit, ut uuum idemque sit et non sit, uecessarium ex adiunctione falsa, hoc est, aliquam duarum potentiarum actionem
esse; modo autem quoniam, etsi falsum sit, fieri quoque non potest, perspicuum est, Jioc ad id, quod fieri nou potest, omnino consequi.

Altera vero enuutiatio falsa tantum existit, hoc est, ponere actionem eius, quod non est; haec etenim locutio si fieri non posset, ex ea utique remeatio fieri posset: cum fieri non possit, ut muudus
non sit, conveuit ergo, ut necessario sit.

Atqui sermoui locum reliquit, alteram divisionem fieri non posse, uempe dicentem, omne, quod semper est tempore infiuito, omnino fit, ut id semper non sit. etenim haec enuntiatio semper non solum interitum nou admittit, quoniam propriam corruptionem
evadit atque ab ea recedit, verum etiam absolute interitum non recipit.

Si vero id, quod semper est, absolute interitum non admittit, necessario fit, ut non generatum quoque existat. si euim generatum est, omnino idem gignitur atque efficitur ahsurdum; etenim
fieri poterit, ut aliquo tempore nou sit. cum enim dicimus illi potentiam inesse, ut nou sit, conveuit, ut illius potentiae actio aliquando ei contiugat, quo quidem tempore non sit, sive hoc terapus, quo non est, infinitum extiterit sive finitum. verum si non semper sit statuamusque ipsum aliquo tempore
non esse, finitum existet: ex hoc igitur colligi poterit, id esse et non esse; sin minus, quocunque modo ens ortum sit, aliquo tempore non esse poterit. generatum enim ac corruptibile idem est; verum in hoc tantum differunt, quoniam id corruptibile est, quod nunc est, ¹⁶⁵ et postea nullum est, et quod fieri nou potest, ut sit postea, ¹⁶⁶ generatum vero est, quod prius non fuit quodque non esse poterat, sed postea ei coutingit esse, quemadmodum vero nos, quouiam posuimus, quod semper est, esse corruptibile, quia adest semper vis, qua fieri
potest, ut non sit, plane oraniuo sequebatur unum et idem simul esse et non esse, eadem etiam ratione, si ipsum generatum esse posuerimus, quoniam poteutiam habet, qua aliquo tempore non esse potest, hinc uecessario fit, unum et idem esse et non esse, sed non est tempus, quo possit, quod semper est, sempiternum
nempe, non esse, fierique non potest, ut hoc tempus sit, sice finitum sit, quo id non erat, sive ifinitum; in infiuito enim finitum plane est comprehensuvi. et quamvis absurdum ac dissentaneum sit, ut dicamus idem esse et non esse, id tameu ex ea suppositione omuiuo deducitur, quam autea posuimus. perspicuuiu
igitur ac mauifestum est fieri nou posse, ut unum et idem semper essendi ac non esseudi poteutiam habeat, hoc est ut semper possit esse et nou semper possit esse, haec etcuim eius locutio, semper potest, quae esseudi vim habet, couveuit ut autea commuuiter iutellegatur cum eo, quod non est. harum vero duarum
contrariarum oppositio est; affirmatioui quidem, in Ι qua dicitur, ¹⁶⁷ semper potest esse, ilia negatio opponitur, non semper potest esse, plurimae euim sunt, quae simul falsae existuut, ut puta Callias vivit vel Xanthus certat, siquidem, si dixerimus, semper Gallias potest esse, falsa haec propositio erit, pariter et haec, nou
semper Callias potest esse, nee ullo uuquam tempore contingit ut ambae simul verae existant. corruptihile eteuim nos aliquid dicimus, vel ex eo, quod semper poteutiam habet, ut non sit, vel ex eo, quod poteutiam habet, qua omnino non sit, et ex eo, quod habet poteutiam, ut omnino nou possit semper esse; uec aliqua harum
duarum iuest ei, quod semper est. hoc autem deduxit, dum asseruit neque negationem etiam, veluti si pronuutiassem, uon est semper.

Perspicuum est igitur in hoc sermone id duobus modis simul omnino fieri non posse, si id, quod est, positum fuit, posse non semper ¹⁶⁸ traria oppouuutur, si modiim aliquem illi adiuuxeiimus, veluti ¹⁶⁹ est necesse vel est conliugeus, icbi negativam quidem particulam his modis adicimus, ut iu Libro Περὶ ἑρμηνείας demomtmtum est, ita hoc iu sermone earn terminamus ordinamusque uegativam particulam,
dum non adverbio semper adiecimus, quod esseudi modus est. et cum hoc etiara, adverbium semper in aeteruis ipsi esse, quod diciraus in corruptibilibus, aequatuv; simul autem cum verbo esse disponimus negativam particulam semper iis in rebus, quae ut contravia opponuntur, ita iu his banc particulam non cum adverbio disponimus.
hoc autem in loco osteudit fieri non posse, ut unum et idem possit semper esse possitque semper non esse et non possit semper esse.

Praeterea deinceps, hunc sermonem cum altero ei proximo prosequitur eumque omuiuo deducit, dum inquit, fieri non potest, ut aliquid sit semper ac simul generatum existat. eius autem
scopus, quem sibi ab initio sermonis proposuit, hie est: nemjje fieri non posse, ut aliquid sit semper et idem sit corruptibile neque etiam aliquid generatum, quod interitum non admittat, ac eo potissimum iu loco, ubi inquit: nonnulli autem existimarunt fieri posse, ut ingenerabile quippiam corrumpatur et (jeneratum incorruptibile
perduret, ut in Timaeo invenimus.

Qua autem rati one id omnino contingat, hoc in loco retulit, dum ait:

Duorum (enim) terminorum, si posterior sine priore in- esse non potest, et reliqua, quae sequuntur. Aristoteles autem
hoc. in loco iutendit, quod si duo termini sint, quorum prior ad posteriorem cousequatur, si prior non sit, neque etiam posterior erit; etenim animali non existente, neque etiam homo erit. ita si duos terminos statuerimus, quorum alter sit, fieri non posse, ut non sit, ac alter interitum non admittere, si quod semper est, fieri non
potest, ut non sit, ipsum quoque immortale erit. atqui maior propositio vera est, quare minor etiam vera erit. si itaque banc sequelam perpenderis, veram profecto eam invenies. etenim, quod fieri non potest, ut non sit, omnino ut sit, necesse est; veroomnino vero omnino convenit ut sit, idem plane immortale est. similiter quod
semper est, fieri non potest, ut sit generatum, si in hac tantum se- quela mortalis loco geuitum sumatur; etenim si ei, quod semper est, non contingit aliquando non esse, ingenerabile quoque existit. atqui maior propositio vera est. Iluic autem aliquis fortasse occurret, inquiens, banc positionem
congruam esse, nempe quod semper est, ingenitum existit, id vero omnibus iis modis non est, quibus geuiti nomen dicitur, sed eo tantum modo, quo temporis initium demonstrat. ¹⁷⁰ siqiiidcm est seeimdum alios modos etiam miuor, secundum ¹⁷¹ autem secundum modum, quo id nomen, hoc est non generatum, de ea siguificatur, facile excluditur, cum falsa sit propositio, (piae liabet, fieri non potest, ut id, quod semper est, ortum liabeat, sed
haec eius positio fuit, nempe quod semper est, fieri non potest, ut non essendi vim liabeat; earn igitur incongrue retulit, alibi namque id fieri posse declaravit.

Hie autem noster sernio, qui id excludit, quod ex adiunctione fiuitum dixit, syllogismo locum reliquit, qui non causam ut causam
ponit. in universum autem id in toto sermoue uostro deprehendi licet, si id, quod semper est, fieri potest, ut non semper sit, absudum nempe ac dissentaneum non esse, ut statuamus id actu non esse, ac ponamus id, quod aliquaudo contingit, intermiuatum quidem Ι esse, quandoquidem id etiam, quod semper est, potest ¹⁷²
esse ita, et non esse; baec autem positio absurcla est ac fieri non potest, sed huic profecto ita occurritur, hoc perabsurdum omuino non convenit, ut ex ea adiunctione deducatur, nempe quod semper est, potentiam habet, qua potest non esse, sed ex adiunctione eius quod fieri non potest, hoc est, id quod est, aliquo tempore sui esse
non erit; hoc primae sententiae auctores miuime posuere, qiiare neque etiam deprehendi mus, ut ad id omuino consequatur, quod illi statuerunt; atqui de hoc superius meminit. post haec hunc ser- monem ita producit.

Quoniam autem negatio huius, semper posse esse, et
reliqua quae sequuntur.

Atqui in hac enarratione inteudit alio quidem modo declarare, id, quod semper est, non habere potentiam, ut possit non esse. cum autem, qui contendit aliquid alicui alteri rei non inesse, ad confirmandum suum dictum declarare oporteat, quouam modo illud
assumat, quod dicit huic minime iuesse, id sane hac in explicatione fecit, quandoquidem, cum wZ, quod edistit, ea quoque potentia privasset, qua non esse posset, perspicuum fecit, quibus iu rebus haec potentia, hoc est non essendi, inveniatur. id vero hoc ordine de- monstratur. hoc in universum omnibus coutrariis inest — contrariorum
autem riotio hoc in loco latius patet — utrorumque nempe nega- tionem simul eidem convenire, medio inter contraria existeute [utriusque naturae participi], vel minus, sed alteram in universum uaturam habenti. etenim album et nigrum (exempli gratia) con- traria sunt, horum autem singulorum negatio est, non album et
non nigrum; hae vero duae negationes vere de eo colore dicuntur, ¹⁷³ qui album nig-rumque intercedit, siquidem medius est, ac etiam ¹⁷⁴ de soiio, qui medius uon est. (juodsi cnntravia quoque medio vacent, cent, idem saue continget; uuiversa etenim negatio eidem conveuit, quemadmodum si dixerimus sonus uon est par uecjue impar. id
vero cum egisset, quod semper est et quod semper nou est, veluti duo contraria statuit idque in liac explicatione posuit: nempe Aawc enuntiationem, semper nou esse, illi opponi, semjier esse, oppositione coutrarietatis, quod vero non semper est, contradictionis oppositione illi adversari. quoniam vero haec duo contraria sunt, eormn negatio,
hoc est nou semper est , eidem nempe ei, quod aliquando est et aliquaudo uon est, quod nou semper est, medium inter ipsum ac suum coutrarium locum teneat vel omnino diversum sit ab iis; sed Aristoteles medium illud posuit. dum vero ait: utriusque enim negatio aliquaudo conveniet,
si Που sit semper, nou ita intellegi debet, perinde ac si dixisset, quod quamvis utrorumque coutrariorum negatio simul medio nou couveniat, negatio tameu alicuius eoruni ei conveuit — etenim con- veuit, ut simul in eo semper sint — sed ita profecto intellegitur, ac si dixisset, quod utrorumque contraiiorum negatio ei, quod medium
est, omuino conveuit, si nou semper nou ens est nee semper eus est, sed aliquaudo hoc, aliquando alio modo sit.

At quoniam demonstratione non probacerat, utrorumcpie coutra- riorum uegationem eidem couveuire, de hoc etiam verba facit ac huius rei demonstrationem in litteris posuit. duo igitur contraria,
quae eidem simul couveuire uon possunt, AB litteris designavit uec non uegationem tou A xh C, negatmiem vero τοῦ B to D esse vo- luit; atqui statutum fuit ambas eiusmodi negationes sibi invicem ut coutradictoria oppoui, horumque duorum A et B medium sit E. tunc inquit: ipsi Ε aut Α inest aut C; at A ipsi E non couvenit,
igitur C conveniet E. praeterea quoque statuamus vel B vel D ipsi E inesse, sed B uon conveuit ipsi E, igitur D conveniet E. con souum igitur erit C et D, quae AB negationes sunt, eidem, uempe E ipsi, couveuire, siquidem E uon est B ueque A, sed utrorumque medium absolute, verum cum id, quod in aliquo duorum contrariorum
uon est, alterum per se genus iugrediatur — sonus enim nou est albus ueque uiger, quoniam ex eorum geuere uon est — eorum medium nou erit; medium uamque ex eorum geuere esse debet, color autem, qui iuter album et nigrum medium tenet, ¹⁷⁵ quamvis neutrum sit contiariorum, medium eorum existit, quandoquidem ¹⁷⁶ ex illorum goueie est. quae vero subdidit: nee igituv, quod semper est, oriri et iuterire potest et quae deiude sequuntur, perspicua sunt, quippe iu altero duovum coutrariorum non
esse ac medium eorum esse, idem est dicere. veluti si dicamus, album nou est uiiiium et uig-rum uou est album; cum vero id, quod inter album et nigrum medium teuet, album uou sit, igiturneque nigrum quoque erit, aequivaletque huic sermoni, qui habet, quod ortum babet aut iuteritum admittit et eius ratio est ratio
medii, sempiteruum igitur non est. sempiternum uamqiie caput principiumque existit. si enim sempiteruum ortum baberet aut iuteritum sentiret, boc est dietu, ut principium medium extitisset, ex boc colligeretur unum et idem posse semper esse ac iuteritum admittere, quod falsum est ac fieri nou potest. |

¹⁷⁷

Praeterea inquit: [quod fieri non posse] supra ostensum est, siquidem in idem revertitur. cum autem boc in loco dixisset, principia non converti neque ad media reverti, sempiternum namque fieri non potest, ut oriri [vel iuterire possit, ac id, quod oritur vel interit, sempiternum esse non potest, ex inductione boc deduxit,
ut experiretur, uum ingenitum] cum sempiternorecurrat. addidit autem generatioui esse ac interitui esse, ut ostenderet, ea, quae retulit, esse et maxime proprie intellegi debere, non autem de illis dici, quod ori- ginem nou babent atque iuteritum non sentiunt secundum alios modos, quibus baec duo nomiua dicuntur. etenim quod origiuem
non babet ac iuteritum non seutit, id est, quod omuiuo nou est neque ex generatione ortum est, et reliqua, de (juibus sujiei-ius merainimus.

Hoc autem Aristoteles in proprio sermone explicavit se quod origiuem non babet et quod interitum non seutit, proprie
accipere. deinde ummiquodque definivit. primum enim id est, quod nunc est nee superioribus temporibus vere dici potuit non esse, neque vere etiam dici poterit postea non esse, ac bis duabus propositionibus definivit quod origiuem non babet et quod interitum non admittit.

At quoniam posuimus baec mutuo sese cousequi ac unum cum altero recurrere, defiuitio igitur cuiuscunque eorum de singulo quo- que vere dicitur. quare si bae duae definitioues invicem coniungantur, utique ex illis sempiternum innovabitur; igitur consentaneum est, ut sempiterni defiuitio unicuique eorum conveniat.
praeterea ait, quod ortum babet cum eo retro commeat, quod in- ¹⁷⁸ teritum admittit, liaec autem cum eo nou recurruut, quod sempiternum ¹⁷⁹ existit. et iuxta huuc ordiuem haec duo iuveuimus aliud ex alio consequeutia esse, uerape quod non generatum est et quod inteiitum uou seutit. ac unuuiquodque eorum cum altero recurrere
osteudit, cum aute explicuerit, id, quod ortum liabet et quod interitum sentit, mutuo sese cousequi; hoc euim nondum declaratum fuit, sed suppositionis loco autea statutum fuit, dum dicebat, quandocunque statuerimus id, quod ovigiuem uou babet, iuteritum non sentire, omuino etiam convenit, ut id, quod genitum est, movtale quoque
existat. pvaeterea cum banc seuteutiam in medium attulisset, nempe baec duo mutuo sese cousequi, facile profecto intellegi poterit, si duos terminos in uuiversum statuerimus, quorum uuus omni insit, ambo vero nulli, si fieri poterit in duobus illis secundae com- binatiouis termiuis, poterit quoque iu altero termiuo primae combinationis,
ut cum alio secundae combinationis termino recurrat. et quoniam quod uatum est, quod iuteritum seutit et quod interitus expers est, boc iure se babeut, cum declarasset genitum mortaleque reciprocari, iis etiam demonstrat, quod origiuem non babet et quod interitum non sentit, eadem ratioue vicissim retro commeare.
quod inter id, quod semper est, ac id, quod semper non est, medium tenet, cum neutro convertitur, id vero est, quod aliquando est et aliquando non est. etenim utrorumque con- trariorum uegationi, nempe eius quod semper est et quod semper non est, convenit, quod quandoque est et quandoque non est, id
vero est, (juod originem babet et tjuod interitum sentit; id namque est, quod esse et non esse potest et borum duorum utrumque definito tempore, per id vero utrumque tempore definito tempus, in quo est, et tempus, in quo non est, intellegi volo, tametsi fieri non possit, ut id tempus terminetur, in quo non est.
tempus enim, quod ante illius ortum praefuit, infinitum est, ita et tempus, quod post eius generationem est. quod vero bac ratione non esse dicitur, id convenit, ut aliquid sit ac deinde esse et non esse de eo dicatur. eo etenim non existente etiam quod eius causa non esse dicatur post suum esse, eius generatio percipitur diciturque
de eo non esse secundum modum generationis eius, siquidem non erit in tempore, in quo nullum est, veluti domus et pannus, quorum utrumque terminatum quantitatisque participem esse constat, praefinitum est enim illud tempus, in quo genitum ac mortale erit, et tempus, in quo non erit, vel actu postquam interiit, vel ¹⁸⁰ potentia, autequam generaretur, poteutia quidem ex eo, quod est f. est ¹⁸¹ vel geuituni vel mortale.

Tempus autem, in quo est, quod semper est, ex utraque extremitate simul indefinitiim est, ita etiain et tempus, in quo uon est,
quod semper nullum est. quod autem originem habet intritum [que] sentit, quandoquidem utrisque dispositionibus simul commune existit, hoc est, ut sit aliquid et non sit aliquid, defiuitione quofjue segregatum erit. ex his itaque cougruum est id medium esse inter id, quod semper est, et id, (piod semper non est.

Deinde id ipsuni litteris explanavit posuitquc genitum et mortale inter A, quod semper est, et B, quod semper non est, medium esse. etenim quoniam tempus, in quo A non est, non datur neque tempus etiam, in (pio B invenitur — A etenim semjjer est et B semper non est — Ι tempus autem, in quo genitum et mortale est, actu ¹⁸²
vel potentia dari potest, hoc est, in quo est et in quo uon est, ex hoc colligitur genitum et mortale medium esse inter id, quod semper est, et id, quod semper non est, adeo ut aliquando sit et aliquaudo uon sit.

Deinde hanc sententiam prosequitur dicitque, sequuntur igitur
se invicem generabile et corruptihile. eteuim in his, quae de Logica a nobis dicta sunt, palam fecimus, quod si duo termini uni tertio convenerint et cum eo reciprocantur, ii etiam convenient inter se ac alter cum altero recurret. quare cum genitum et mortale cum eo recurraut, quod quandoque est et quandoque non est, convenit
igitur, ut vicissim utrumque eorum cum altero recurrat; genitum enim ut quandoque est et quandoque non est, ita etiam mortale. consentaneum igitur est, ut vicissim utrumque eorum retro commeet ac alterum ex altero consequens sit eoque ordine adinvicem tem- pore comparenture, quo uon genitum immortali comparatur. itaque
fieri nullo modo potest, ut genitum et non genitum eidem simul inesse possint, quorum unum omni necessario convenit. ita etiam quod interire potest et quod interire non potest, nullo quidem modo fieri potest, ut eidem simul conveniant, quorum alterum omni ex necessitate iuest. sit vero generabile cum eo recurrens, quod
interire potest, at si haec duo hoc ordine sese habeant, ponamus, quod incorrujjtibile est, non consequi ad ingenerabile : necessario igitur generabile ad ingenerabile consequetur. at antea retulimus haec duo simul unum constituere non posse, quare convenit, ut, quod natum non est et quod interire non potest, alterum ex altero
consequens sit. Aristoteles autem id in terminis explicavit nee ¹⁸³ uon etiam hac eadem indagine declaravit, quod natum est ¹⁸⁴ et quod iuterire potest, vicissim remeave ac alteram ex altero consequens esse, ex his igitur satis constat primiim id esse, quod nalum uou est nee iuterire potest, quibus ita osteusis
atque explicatis ad oppositas adversariorum sententias refelleudas accedit.

Dicere autem nihil esse impedimento, quominus ali- quid, quod sit uatum, uou intereat et, quod natum uon sit, intereat, [semel] existente primi ortu et secundi interitu,
perspicue est mpponere nos eas res non expUcasse, quas explicavimus. haec autem positio falsa est ac fieri non potest, consonum enim esset, ut haec positio esse posset, si tollautur de- pellanturque nonnuUa eorum, quae dicta sunt; at non potest quispiam aliquid eorum subvertere ac tollere: couvenit ergo, ut hie
sermo verus non sit. quae verba sunt instar argumenti seiuncti per se. praeterea deinceps alteram sermonem hoc ordine deducit, postquam suam positionem sic antea statuerit. tmiuscumsque, quod esse vel uon esse potest, vis, hoc est potestas, ex ultimo fine terminatur atque ex eo, quod illius actio maximum potest, etenim
nos dicimus hoc iure posse hunc (exempli causa) stadium con- ficere aut talentum attollere. quoniam enim aliquam rem efficere potest, sive fuerit eiusmodi potestas in iuterminato tempore sive in terminato, potentiam definitam habet; infinitum enim tempus definitum est quodammodo, quia illiquid maius co accipi non potest, sed semper
in ea constitutione manet, qua infinitum existit. tempus autem in- finitum 003E;, queraadmodum id, quod natum est et quod potest, interminatum existit. etenim uou iuvenimus, cur hoc tem- pore potius ortus initium habeat quam alio tempore, nee magis interitus, cur potius sit hoc tempore quam quovis alio tempore,
couvenit ergo, ut his nulla iusit poteutia; qua uon existente, non poterunt igitur esse vel non esse, haec autem in secuudae figurae syllogismum hoc modo rediguutur. quicquid actionem aliquam edere potest, dicitur terminato quodam tempore eam efficere posse; at nullum, quod natum est aut quod iuterire potest, eius rationis
potentiam sortitur; quod vero absolute fieri non potest, non est etiam in termino esseudi vel non essendi, quod autem esse potest, veluti genitum et mortale, terminato tempore potentiam non habet; quare sequitur ut vim, hoc est potestatem, uou habeat, quemad- modum in calce huius Libri demonstrabitur.

Quoniam vero dixit ἔτι, aliam in hoc rationem deduci existi- mamus. eorum enim, quae hoc modo origiuem habent et interitum ¹⁸⁵ sentiimt, si quid, quod natiira sua postea oritur et interit, semper ¹⁸⁶ potentiam habeat, vel ut eius causa sit, quemadmoclum id, qiod ortum habet, vel ut non sit, sicuti id, quod iuteritum sentit: uec generabile potius hoc tempore geuerari incipiet quam alio tempore,
cum superioribus temporibus uon fuerit, nee quod iuteritum ad- mittit, poterit id postea recipere, | cum superioribus termporibus ¹⁸⁷ fuerit. si enim potius hoc tempore ’it quam alio tempore, erat eius poteutia terminata; si vero nihil potius in hoc quam in illo tempore coutingit, sed absolute et in omnibus temporibus
habet potentiam, antequam sit, ut in illis inveniri possit, et haec tempora infinita erunt, ita etiani quod mortale est, si habet potentiam, qua omnibus infinitis temporibus non esse potest: eiusraodi potentiae termiuato tempore illis non insunt, sique non insunt ter- minato tempore, potentiam non habebunt.

Si autem quispiam assereret habere potentiam posse et non aliquo termiuato tempore, siquidem puncta τοῦ νῦν quae ante generationem praefuerunt, sunt infinita, et tempus, in quo est mortale, et tempus, quod inter momenta cousistit, sunt infinita: hinc colligi potest, quod utrumque eorum habet, immenso infinitoque tempore
protrahi, quod nasci et quod iuterire potest, sed nos antea de- claravimus, ea, quae tempore infiuito multorum potentiam habeut, in eo fieri posse, ut illarum poteutiarum actiones simul recipiant. quare convenit, ut quod natum est et (pod iuteritum sentit, essendi ac non essendi dispositionem recipiat, quod sane implicat ac fieri
uon potest, nee recte aliquis existimare poterit hunc sermonem iis rebus convenire, quae temporis ambitu clauduntur, quemadmodum animal et navis; de his enim duobus, antequam generarentur, minime dicebatur, ut potentiam haberent, cuius causa essent vel non essent; non possumus enim, antequam Socrates sit, de aliquo vere dicere,
Socratem habere potentiam, ut sit in eo. id vero, quod infinito tempore contingit esse, omnino convenit, ut sit vel non sit, quicquid illud fuerit. nee non id veluti positum fuudamentum statui debet: nempe si quid multorum vires simul habeat, illarum potentiarum actiones simul recipiet, minime autem aliquas nunc, aliquas
vero alio tempore, atque cum dicimus essendi et non essendi actio- nes simul omnes non posse semper esse, adverbium semper infiniti temporis loco ponitur, et quod omnino sequitur ad id, quod multorum yim semper habet, hoc est, ut illarum potentiarum actiones recipiat simul cum hoc, quod in illo iiivenitur, siquidem
necesse est, quod multorum vim habet, ut infinito tempore procedat. ¹⁸⁸ cum autem osteusum sit ea, quae ortum ac interitum habent, ¹⁸⁹ potentias habere, quae infinitis tempovibus proceduut, indeque consequi, fieri posse, ut uiium et idem sit et non sit, tandem eoruin sententiam refellere oportet, qui id, quod natum est, nou interire,
et quod est uon natum, interire posse affirmant, hac ratione quod ab eo dictum fuit (ut opinor) intellegi debet, hoc autem id non est, quod ipse inteudebat, sed alia quaedam ratio, qua fieri non posse demonstratur, ut post sit aliquid semper esse, quod antea non fuerit, quemadmodum id, quod natum est, neque ut id, (juod antea
semper fuerit, postea sit semper nullum, veluti mortale.

Prius autemde eo disseramus, quod interitum sentit. dicimusitaque, si superioribus temporibus id semper fuerit, eritigitur inliuitumaliquod, sed suum esse erit secundum sirailitudinem eius, quod interitum sentit. quod vero habet poteutiani, ut iutereat, palam est toto eo
tempore, in quo est, talem potentiam ei inesse; alioquiu si eiusmodi potentia in quolibet puncto statuti teraporis, hoc est omui tem- pore, in eo nou sit, sed aliud punctum sit ab his statutis, in quo eiusmodi potentia in eo consistat, sitque hoc punctum fmitum segregatumque ab eo tempore, in quo est, tempus etiam, in quo est,
eadem ratione se habebit. sin minus, couseutaueum erit, ut haec vel ilia puncta ad eorum linem termiuata non sint. at si mensura quaedam iufinita non erit, omue praeteritum tempus non erit infinitum; onme cero tempus, quod elapsum est, infinitum est — hoc enim omne tamquam prinicipium suppositum est — convenit ergo ut non sit punctum segregaturn terminatumque, quo potentiam
acquirat, ut interire possit. quodsi certum ac definitum punctum huic non erit, in omni puncto dato potentiam habet, ut interire possit. quare convenit, si punctum temporis praeteriti uec nume- rum uec terminum admittat, ut immeusum iufinitumque existat; quo infinite existente, tempora etiam, quae inter ea sunt, infinita
erunt; igitur tempus quoque, quod illorum causa colligitur, infinitum extiterit. cerum etsi aliquid in omni eo sit, ei tamen potentia inest, qua potest in eo non esse, sed iam antea a nobis demonstratum est, ea, quae multorum vim habent tempore infinito, fieri posse in eo, ut illarum potemtiarum actiones simul recipiant, et cum
statuerimus ipsum, dum interitum admittit, habere quoque actio- nem illius potentiae, hoc est uon esseudi, id falsum statuimus, quin immo ex eorum numero est, quae fieri uon possuut. atqui sequitur hoc absurdum ad positnm fundamentum, | a quo ¹⁹⁰ uoster sermo iuitium duxit, quod habet: fieri potest, ut id, quod omni
praeterito temjjore fuit, omni cousequeuti tempore postea uon sit. et haec differentia est inter banc et illam rationem, quae est adnon ¹⁹¹ versus positiim fundamentum, quod habet: quando aliquid alicui ¹⁹² semper inest, potentiam habet, qua potest uon esse, eteuim prima ratio pouit tempus, in quo est, ex utraque extremitate infinitum, praeteritum videlicet et consequeus, secunda vero ponit idem
tempus ex altera duarum extremitatum eius iufinitura, mortali euim omne tempus praeteritum, generato autem omne tempus consequens. iis autem id non conveuit, quae termiuato tempore consistunt, quandoquidem si potentia in iis uon extiterit, iu eo certe iuveuiri nou poteriut, siquidem statuere aliquid oportet, quod eiusmodi potentiam
recipit.

Eademque ratio est eius, quod omni praeterito tempore uon est, veluti geueratum, quod in designato puncto esse potest, si enim iu omni puncto nou esset, puuctum, cui couveuit, ut in eo sit, termiuatum extitisset ae eius terminus erit comparatione ad
tempus praeteritum et consequens; quibus enim temporibus mensum contingit, hoc ordine erit. atqui ea tempora mensurata nou sunt, siquidem infinita existunt; conveuit ergo, ut in omni puncto temporis, in quo nou est, esseudi poteutiam habeat. at tempus, in quo non est, iufiuitum existit; quare tempore infinito in eo potentia erit,
qua sit et uon sit. et reliqua, quae de hac re dicenda supra memoranimus.

Hie autem sermo non couveuit, ut de genito dicatur, quod in- finito tempore generatur, tametsi tempus, in quo est, iufiuitum existat. etenim etsi fieri possit, ut sit omui tempore, quo non est,
et hoc tempus infinitum existit, hoc tameu non ita se habet, ut hoc omni tempore esse possit.

Ceterum cum dixisset, poteutiam, uf non sit et sit, iuxta ordinem sermouis praemisit, ut non sit, deiuceps vero addidit ut sit.

Frius quidem, videlicet ut uon sit, si corruiitibile est, si- quidem tametsi omni praeterito tempore sit, eodem tameu tempore poteutiam habet, cuius causa non sit.

Posterius vero, videlicet ut sit, si generabile est; etenim quamvis omui elapso tempare non fuerit, in omni tameu eius potentia
erat, ut sit.

Et hoc ordine utrumque eorum has potentias habere de- prehenditur nee opus erit, ut a puncto quodam ex punctis temaliquid ¹⁹³ poris praeteriti initium ducat, sed omui tempore, quo uon erat, ¹⁹⁴ hoc ei iuerit.

Ex bis itaque iutellegi potest, in omni eo, quod de nou esse ad esse comniutatur, vis ae potestas esseudi actum pvaecedit. potentia
enim ad senectutem ipsam senectutem praecedit. quare genevabile, dum non est, essendi poteutiam habet ac ea potentia, qua est, cum ea disositioue concurrit, in qua non est. quodsi tempus, quo non est, infinitum existat et omni eo tempore inerit ei potentia, qua erit, cousentaneum ergo non erit, ut postea sit
quaudoque, sed semper quocunque tempore, quod ei assiguabitur. potentia etenim, cui essendi actus continget, non est hoc tempore (exempli gratia) maior, quam sit alio tempore; alioquin si ita esset, conveniret utique, ut eiusmodi tempus esset terminatum, id videlicet quo convenit, ut non sit, et quo couvenit, ut sit. et si erat, quemadmodum
diximus, illud tempus iufiuitum, quo non est, toto hoc tempore inerit ei potentia, ut sit. potentia ’o actu antiquior est; [quare] si posuerimus aliquo temporis momento, quo non est, esse innovatum, siquidem inest ei potentia, quae, ut omnino sit, causa causa est, falsum fuit, quod statuimus, verum id non erit, quod tieri non
potest, videlicet unum et idem simul acta esse et non esse, huius vero rationis captione quoque excluditur, ut genitum eam potentiam intinito tempore habere possit, cuius gratia convenit, ut sit. omnes autem eiusmodi rationes ab eo sermone pendent, qui habet: quod multorum vim ac dispositionera habet, actiones illarum potentiarum
in eo simul esse posse.

Deinceps alia etiam indagine, quae antea praefata sunt, Aristoteles prosequitur, in his autem longo verborum progressu minime utitur; etenim eius opinio hoc in loco non est indicare, si interitum admittit, semjjer antea non fuisse, nee si interitum sentiet,
semper antea fuisse, sed in universum dixit: corruptihile corrumpetur sin minus, convenit ut sit, cum natura sua interitum sentiat; et generabile, fieri nou potest, ut semper sit. perspicuum est autem, id alia ratione evenire. ex iis namque ipsis declarat, quauam ratione quod retulit, esse contingat, et cum hoc etiam eorum sententiam
refellit, qui aliquid esse pronuntiant, quod semper interire potest et tamen nunquam interit. nos autem dicemus, quo pacto sujjer hoc demoustratio exstruatur ex hoc eodem sermone. cum corruptihile aliquid omnino non interit, | simul corruptibile et incorruptibile erit; ¹⁹⁵ etenim corruptihile est, quoniam non essendi potentiam habet,
incorruptihile autem, quoniam nunquam interit; quare simul essendi et non essendi potentiam hahehit. sin vero dicamus, quod infinite tempore has duas potentias habeat, ac deinceps po- ¹⁹⁶ namus, quod nou est, aciu existeve, falsuin evit, quod posuimus, ¹⁹⁷ impossibile vero neciuaiiuam, idemque absolute deducetiir, quod in eisdem antelatis dictum est.

Couveuit erg-o, ut id iutereat, quod iuterire potest, haec
autem positio alteium serraonem uou requirit, ut puta, si superioribus temporibus semper fuerit vel uoii fuerit, sed absolute quidem, si interire potest, iuterit. hiuc tit, ut hie idem sermo eorum sententiam lefellat, qui aliciuid semper interire posse affirmant, quod tamen nuquam interit. ita etiara quod natura sua nasei
poterit, omniuo convenit, ut aliquando generatum sit vel generetur, sive, postquam natum fuerit, illud semper esse statuimus, she id semper esse minime statuimus, sed desinit esse, neque etiam hoc in loco explicatur, postquam inuovatum fuerit, utruin semper, an non semper sit; quod enim consonum videtur, est, ut genitum
tantum sit. ctcnim si semper gcnerabilc esset, sed ipsum superioribus non fuerit uec ullo uuquam consequenti tempore erit, essendi ac non essendi potentiam infinito tempore habebit; ex eo enim, quod ortum habet, inest ei potentia, quae ut omnino sit, causa est, ex eo vero, qoud superioribus temporibus non fuit nec consequentibus
erit, inest ei potentia, quae, ut omnino non sit, causa est. id autem cum posuerimus, falsum erit, sed impossibile nequaquam, ut hoc iure esset et non esset, et reliqua, quae in aliis dsipositionibus dicta sunt.

Hoc autem ex ea positione omnino deducitur, videlicet quod
natura sua interire potest, consequentibus omnibus temporibus sine interitu permanere posse, corruptio enim et mictatio, quae est causa comiptionis eorum, qaibus inest, non erunt, si gernerabile non generahitur. sed quod in fine eius sermonis addidit: uempe convenit igitur, ut non semper sit, et quod ab
hoc sermone pendet, videlicet siquiclem convenit, ut sit, idem fere est, quod antea praefatus fuit, dum inquit etiam, semper 003E; erit, cuius causam deinde assignavit, siquidem fieri potest, ut sit, fierique etiam potest, ut non sit semper.

Idem praeterea hoc etiam modo doceri potest, nullum in- genitum invenitur, (juod vel casu vel fortuna innovari p OS sit. ea enim, quae casu vel fortuna eveniunt, raro fiunt et aunt pmeter id, quod est semper aut plerumque; quod autem ingenitum est et immortale, aut semper est aut plerumque; semper, si ex ¹⁹⁸ utraque extremitate infinito tempore distrahatur, aut plerumque, ¹⁹⁹ si ex altera dnavum extremitatum distrahatur, quemadmodum id, quod ortum habet, oraui cousequeuti tempore, et id, quod interitum sentit, owni tempore praeterito. cum autem generabile tale et corruptibile
tale non aint easu vel fortuna, perspicuum est, quod natura sunt, etenim omue, quod est, aut uatura est aut casu — ea enim, quae ex arte fiunt, extra haee sunt — res vero omnes uaturales proprias earum potentias custodiunt. si vero eas non custodierint ac in alias dispositiones commeuriut, earum transitus
vel casu erit — turn rerum naturalium et earum, quae casu vel fortuna sunt, dispositio una atque eadem esset — vel earum transitus quoque secundum uaturam ’t. itaque transitu servato si ipsae mutabuntur, transitus quoque earum aut natura erit aut casu; quare conveuit, ut uaturales potentiae terminos liabeant.
quodsi terminos babueriut, et id, quod nunc ortum babet aut in- teritum sentit, natura erit ante interitum. perspicuum est igitur, id, quod nunc evenit naturae ac bis duabus dispositionibus sub- iectae materiae, videlicet generationi rerum earumque esse, privationique et non esse, terminum habere, quo quo amplius non mutatur.
quare couvenit, ut gcnitum privatum non sit, quin possit com- mutari; interitus ergo ei quoque eveuiet, tempore quo est. itidem non deprebendimus, quod interitum sentit semper, propriam eius uaturam egredi et cum permanserit aliquando natura sua, permanet quoque ea dispositioue, in qua est immortale, et cum naturam suam
custodierit, eani potentiam quoque servabit, cuius causa transmu- tatur. quare conveuit, ut plures poteutias infinito tempore simul liabeat et cum statuerimus, ut buius potentiae actio permaueat, quod statuimus, falsum erit, quod fieri non potest et reliqua, quae toties I praefati sumus.

²⁰⁰

Impossibile enim est, ut dicatur genitum proprias potentias (exempli causa) custodire ac acternum incorruptibile permanere una cum ea potentia, quae iiuitationis causa sit, videlicet mutationis in praeterito. quare actionem potentiae, quae ei interitum adsciscat, cum statuerimus, id nos statuisse cam iam praeterisse atque tunc non fuisse.
itaque ex hoc sermone omniuo elici non posse unum et idem ²⁰¹ esse et non esse, iion euini est aliquis, qui hoc asseveret. vis ²⁰² euim, quae futura est, de eo, quod praesens est, non autem de praeterito dicitur. cum euim diceraus quidpiam habere potentiam, qua eras omnino non erit, absurda haec assertio ac disseutauea
non erit; si vero dicamus habere potentiam, qua heri omnino nou sit, hoc profecto ridiculosura ac dissentaueum existit. idem praeterea de eo, quod orig-inem habet, sed interitum non sentit, intellegi potest, siquidem cum occidet, custodiet poteutiam, quae ei omnino esse adsciscit. si vero haec poteutia inerit ei, quod iam praeteriit,
et quod iam praeteriit, potentiam actionis non habet, quae illi interitum omnino afferat, igitur eius poteutia erit secundum id, quod superioribus temporibus fuit ac id quod iam praeteriit.

Praeterea post has geuerales novas etiam rationes adducit. naturliter etiam, etiam, si consideremus, consideremus, videlicet rationem
partieularium eorumque, quae sub seusum caduut, non invenimus ullo modo fieri posse, ut ea, quae non generata sunt, intereant, et (piod interire potest, ingeuitum sit. eteuim ad sensum videmus ea omnia, quae originem habent, interitum sentire et e econverso. altherantur atutem contrariis, ut puta valetudo morbo et quiete motio, eorumque
commutatio e coutrariis in contraria erit, et reliqua, quae in Libro de Ortu et Interitu dicta sunt, cuius sane ratio est, quoniam id, quod semper est quodque interitum non sentit, contrarium non habet. similiter etiam quod genitum est et semper existit et quod ingenerabile est et corruptibile, quemadmodum dixerunt.

Finis Primi Libri de Caelo et Mundo.

²⁰³

In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis. Themistius. ed. Samuel Landauer. Germany. 2014.

Current edition First1KGreek

In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Latin) (Themistius. Themistii In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Commentaria In Aristotelem Graeca, Volume 5.4). Landauer, Samuel, editor. Berlin: Reimer, 1902.)

Notes on the current edition

In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

1. Versio Alatini f. 1r

2. 14 Al. add. deque earum motibus, cf. infra.

3. f. 1r

4. f. 1v

5. 4 quamvis . . . et si] fort, emend, utnim . . an, deinde: et 5 ante] 9 natura] materia Al., cf. supra 3 12 cf. Averr. p. 1

6. f. 1v

7. 1 subiectum scripsi: locum codd.: rerum discrimine Al: cf. Simpl. p. 9,6 κἂν ἰατὰ to ὑποκείμενόν ποτε διαφέρῃ 2 Arist. addit supplevi 3 si et sq.] iisdem fere verbis usus est Aver. p. 3 E 9 proprie: finitur (ὥρισται) hoc est terminatur, sine dubio glossa interpretis cuiusdam. 18 cum—non est (19)] locus difficilis: cum maius eo, quod perfectum est, inveniri non possit Al

8. f. 1v

9. f. 2r

10. 9 Physicis] Ζ 1 31. 32 secundum formam Al: necessario codd. 37 a superiore elemento Al: ab ipso codd.

11. f. 2r

12. 18 terminatum omnes: 1. indeterminatum 19 infinitum Al: finitum codd. 27 unumquodque existit] unicuique inest Al 33. 34 non—quam] Al: om. 38 cf. Simpl. Ρ. 1315

13. f. 2v

14. 1 [plures—inveniri] supplevi 10 cum autem et sq.] Simpl. 15,1 20 aliqua ex parte] interpretatio verborum κατὰ λόγον esse videtur 23 eadem—insequitur (24)] locus suspectus; fort, vertendum est, corporibus eandem perfectionem et complementum comparat 32 aliique—compositi (pr.) fort, dittographia, cf. paulo inferius 35 ad differentiam et seq.] cf. Simpl. 16, 12 άρχὴν μὲν γὰρ κινήσεως ἒχει καὶ τὰ ζῷα τὰ φυά, ἀλλ᾿ οὐ τῆς κατὰ τὴν φύσιν, καθὸ τοιαῦτα, ἀλλὰ τὴς καὰ τὴν ψυχήν.

15. f. 2v

16. f. 3r

17. 15 — praevalet] ut si ignita trabs . . proiiciatur, quoniam in ea terra praevalet, deorsum feretur Al

18. f. 3r

19. 25 Alexander apud Simpl. p. 39,11 39 eiusmodi Al; om. codd.; fort, suppl. aliud 40 primiun et (p. 10, 1) deinde scripsi: vel primorum, vel secundorum codd. Al

20. f. 3v

21. 3 corpora — extiterit (4)] proprium corporum compositorum motum conversionem non esse Al 33 non — deorsum] sic Al, in codd. excidit aliquid per homoeoteleuton

22. f. 3v

23. f. 4r

24. 5 Quarto] IV, 1 — 4 21 contrarium esse] erit Al 22 habeat] illi existat Al 41 fort, post conferatur excidit: levis autem, si ad terrain conferatur [comparatione igiur]

25. f. 4r

26. 3 convcrti] cf. Simpl 61,29 καὶ ἀντιστρέφει ἀναγκαίως; cum dcfinilo Al, om. codd. 11—17 Simpl. 63, 19 ὁ μέντοι θεμίστιος οὐχ οὕτως συλλογίζεσθαι νομίζει, ἀλλ᾿ ὅτι, κάτω παρὰ φύσιν κινηθείη, ἔσται αὐτῷ κατὰ φύσιν ἡ ἐναντία ταύτῃ ἡ ἄνω· ἦν δὲ καὶ κύκλῳ κατὰ φύσιν τῷ κυκλοφορητικῷ· δύο ἄρα ἄρα ἑνὶ ἐναντία· κἂν τὴν κινηθείη, πάλιν ἡ κάτω κατὰ φύσιν, καὶ τὸ αὐτὸ ἄτοπον ἀκολουθήσει τὸ δύο ἑνὶ εἶναι. 27 excidit aliquid per homoioteleuton. suppl.: ergo corpus circulare neque levitatem neque gravitatem sortitur. ad rem cf. Simpl. 62, 11, δείκνθσι δὲ οὕτως, ὡς Ἀλίξανδρος Θεμίστιός φασι· τὸ κύκλῳ κινούμενον οὔτε ἄνω οὔτε κάτω κινεῖται κατὰ ἄνω μήτε κάτω κινούμενον κατὰ φύσιν οὔτε κοῦφον οὔτε βαρύ ἐστιν· οὐκ ἡ ἐλάττων. . . , ἀλλ᾿ ἀόριστον ἔχει τὸ κατηγορούμενον

27. f. 4v

28. 8 arbitratur] fort, levi emendatione vert, est: arbitramur eius . . . probasse, sed cf. Av. p. 14 D 16. 23 undequaque sustentatum] fort. ἰσοπαλές

29. f. 4v

30. 10 corrumpitur Al: om. codd. 11 Physicis] 1,7 23 cf. Simpl. 131,24 καίτοι γε ὁ Θεμίστιος . . . εἶπεν, ὅτι καθόλου λαμβάνει ὁ Ἀριστοέλης τὸ ἐξ ἐναντίου καὶ εἰς ἐναντίον γενικωάτην λαμβάνων ἐναντίωνσιν εἴδους καὶ στερήσεως 30 contrariorum — contrarii motus etiam pari modo contrarii dicentur Al 35 invenimus] locus corruptus, intenditur Ar. 270a20

31. f. 4v

32. f. 5r

33. 13 Alexander] Simpl. p. 110,11 16 Categoriis] c. 8

34. f. 5r

35. 3 Categoriis] 15a22

36. f. 5r

37. f. 5v

38. 2 . . potesQ emeudavi: hoc est . . posse codd. Al (paraphr. est verborum ὣς γε . . πίστιν) 32.33 [ ] supplevi 40 motus—simplicium scrips!: duae lineae simplices codd.: quandoquidem hue duae tantum diametri simplices, hoc est duae simplices lineae existunt Al.

39. p. 5v

40. 35 locorum contrarietatem et nempe om. codd.

41. 3 multis ex rebus] πλεοναχόθεν Ar. p. 270b33 17 omnes quae sequuntur, figurae Averrois commentario petitae videntur. 25. 26 conicio curvas lineas infinitas ..

42. f. 6r

43. f. 6v

44. 4 idem continget—dicebamus] Simpl. p. 188,6 εἶτα μέμφεται τῷ Θεμιστίῳ εἰπόντι, ὅτι αὐτὰ λεκτέον τοῖς ἐπὶ τοῦ λόγου τοῦ πρὸ τούτου τοῖς περὶ τῶν ἐπὶ μόνου τοῦ ἡμικυκλίου κινουμένων 7 sed—dividatur] Simpl. p. 189,2 κἂν συγχωρήσῃ τις, φησί, ταῖς ἐπὶ ἡμικυκλίων φοραῖς ἐναντίαις εἶναι, ἀλλ᾿ οὐ τὴν ἐπὶ τοῦ ὅλου κύκλου, περὶ ἦς ὀ λόγος, συγχωρήσειεν ἄν τις μερίζεσθαι ὡς εἰς ἐναντίας. 14 alteri—revertitur om. codd.: quae ab Al non satis apte expleta esse videtur.

45. f. 6v

46. 1 regulam—staiuamus] centrum unius diametri duorum circ. et centrum dictum Α Al 5 perpendiculi] diametri Al 10 parum vitiosum 14 aequales supplevi 18 distantiis coniungerentur] diametris opponerentur Al 28 Alexandro] cf. Av. p. 22 I 32 initio] p. 268b11

47. f. 6v

48. f. 7v

49. 14 ab eo scopo. quem—intendebamus] fort, vertendum ἐν τοῖς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς 38 finitum—compositum] ita Al: om. codd. per homoeoteleuton

50. f. 7r

51. 3 verum—infinitum] ita Al: om. codd.: fort, legendum: probandum nobis erit de eo quod in orbem torquetur 18 poterunt—nunquam] codd. corrupti: conicio semper magnitudinem in hac distantia accipere poies 21 post moveatur deest aliquid, cf. Ar, p. 272a4

52. f. 7r

53. f. 7v

54. 4 Physicis] IV, 12 sq. 40 adsumpta—videtur om. Al: locus non admodum

55. f. 7v

56. 6 BB] Β codd. Al 9 et 13 A] C codd. ΒΒ] CB codd. semper 22 contrarium] suspectum 31 antea] p. 272a7

57. f. 7v

58. f. 8r

59. 4 post moveatur supple: aut si utrumque eorum moveatur 6 simulque] lege: aut simul 21 hoc est et sq.] cf. Simpl. p. 212,26 . . ἄπειρος ἔσται ὁ χρόνος, ἐν ᾧ ἀπολυθήσονται ἀλλήλων, τουτέστιν οὐδέποτε ἀπολυθήσονται· 31 Physicis] VI, 7

60. f. 8r

61. 3 spatium unius gradus] μοιριαῖον διάστημα (cf. infra p. 36.9) 14 insuper] p. 272a21 23 non supplevi 24 et sqq.] cf. Simpl. 213,12 ὅτι ἡ κύκλῳ κίνησις οὐκ ἔστιν ἄπειρος οὕτως, ὡς ἀεὶ μὲν γίνεσθαι . . . ἀλλὰ τὸ ἄπειρον ἔχει τῷ πάλιν καὶ πάλιν. 37.38 Simpl. 213,21 διότι σχῆμά ἐστι τὸ ὑπό τινος ἥ τινων ορων περιεχομενον

62. f. 8r

63. f. 8v

64. 16 non erat . . . verum suspectinn. 22 Physicis] Ill p. 205a13 quodsi—invenitur om. 31 Alexander] ita Al: codd. corrupti 40 Ε scripsi: ΑΖ Al: ΕΖ codd. 41 E] ΕΖ Al codd.

65. f. 8v

66. 2 E] ΕΖ Al codd. 3 Ζ] scripsi: Α Al: AC codd. 22 Physicis] Ζ 2. 233 a 31 4 continget] vitiose (?)

67. f. 8v

68. f. 9r

69. f.9r

70. f. 9v

71. 8 et sqq. motus] concio ῥοπαί 34 BD] BC omnes falso

72. 2 BD ad . . ΒΖ] scripsi: ΒΖ ad . . BC Al: ΒΖ ad . . ΒΖ codd. 26 Primum] coniectura: postquam igitur praemisimus codd.: siquidem ex praemissis Al (omisso atque)

73. f.9v

74. f. 10r

75. 2 deinde, quare suspectum 5. 6 movebitur — quia om. codd., et iure quidem, cum haec verba ab Al suppleta esse videantur ut locum corruptum sanaret 22 ’] quod sequitur corruptum videtur 33 ’] fiaita codd. 34 atqui et sq.] ita Al: codd. corrupti 35 tempus—infinitum (36) om. codd. 37 verba] a 11 39 at] a 13

76. f. 10r

77. 40 ait: corpus omue, aut immensum est, aut determinatum ; spreta itaque finiti mentione (nostra enim ratio eo non vergit) circa 16 hoc est] 273a22 28 tevtio] cap. 4 sqq. oQ praemissuni] cap. 8 35 Simpl, 227, 27 ἐκ διαιρέσεως προάγει τὸν λόγον 38 ’] sic omnes testes

78. f. 10v

79. 2.3 dissimiliuni] iure supplevit Al 22 praeterea scripsi: at Al ZO fieri enim non potest] cf. Av. p. 41 G 38 octavo] cap. 9 41 nunquam—movebitur (p. 36, 1) om. codd.

80. f.10v

81. 3 in Aegyptum emendavi: ad medium codd.: infinitum ad medium praecipitetur Al 5 gryps correxi ABBREV in ABBREV); meridiana aquila insignis magniludinis Al 9 —incipiat] translationis terminus ascensus terminus sit . . ut sursum versus moveatur Al (cf. supra p. 27,3 μοιριαῖον διάστημα) 19 non suiit coniuncta sqq.] Al legit: deiunctas dividuasque sorliunlur partes, numero infinitas existentes. verunlamen idem dissidium sequitur, eademque plaga recipitur. quamvis enim diffusae dissipataeque sint eiusmodi partes, invicem tamen connecti atque in unum coire possuiit, ac ita eorum motus erunt infiniti. 20 sin emendavi: quamvis omues testes

82. f.10v

83. f. 11r

84. f. 11r

85. 3 primus emendavi: alius codd. verum — infinitus] cui sane altero ínfinito loco opus erit Al 4 illo] eodem Al 5 animadversione — Aristoteleni] ita Al: codd. vitiosi; at haec quoque iulerpretatio suspecta mihi videtur; lege ratione non impugnet 8 hac — posse om. codd. 13 ita Simpl. p. 231,23 et Av. 43 H nomine Alexandri suppiesso 16.17 ac interitus Al: om. codd. 18.19 si — est quo ablato qui fieri poterit, ut sensile esse dicatur? Al 34 agentis et sq.] ita emendavi : agentis ad idem tempus proportio qualem agens et passum habent inter se Al,

86. f. 11r

87. f. 11v

88. 23 infinitum] emendavi: palam itaque est finitum non posse nisi in rem finitam operari Al vitiose 24—26 nec— affert om. codd. 32. 33 quare—habet ova. 37 superius] p. 32,20 38 movere] decurrere Al

89. f. 11v

90. 1 BF scripsi: Β codd. Al 7 Α scripsi: ΑΒ codd. Al 9 praeter om. Al 14 magnitudines ’] fort, magnitudo quam 21 sed ’] p. 275 a 21 24 seu moveatur om. codd. 28. 29. 30 moveatur] fort, emend, moveat 29 moveatw] motum afferat moveaturque Al 32 post movere add. Al aut moveri posse secundum Arist. p. 275a23; ib. superius ab Al additum est; lege declarabimus (scilicet Ι. 36)

91. f. 11v

92. f. 12r

93. 3 motu Al: quiete codd. 14 litteras quae sequuntur, oraues fere mutavi 22 Β addidi 28 insuper — ait (31)] Al vertit: ex his insiqjer reversus, cum ea retu- lisset, quae maiori brevioriquc tempore ab eodem aeque patiuntur: etenim non potest quicquam in universum inveniri, quod proportione temporis divisum sit 38 id autem] p. 275b4

94. f. 12

95. 5 Simpl. p. 235,36 6—10 cfr. Av. 48 CD, qui hunc locum laudat. sed non iisdera verbis, re vera Tiiemistius noster argumeutationeiu Alexandri secutus est cfr. Simpl. 236,26 11. 12 verum—finitum] verum— finitum] om codd. 16 et omnes testes mutare nolui, quamvis Them, ita scripsisse mihi videatur: verum si quis diceret, cum deduxit et prohavit extra caelum corpus sensibile non esse, nihil eum deduxisse siquidem . . . quis igitur prohibet intellegibile . . . 26 mathematicis] Simpl. 238,5 πραγματαικῶν 30 et 35 accidentibus] conieio ἀρχῶν, nisi praeferas τόπων 33 logicae vero dialecticaerjue] dialecticae vero mathemativueque Al semper

96. f. 12r

97. f. 12v

98. 22 Physica Auscultatione] VIII,10 39 proportionalibus] Simpl. 241,12 ἐν συμμετρίᾳ

99. f. 12v

100. 14 — 16 — eandem esse] laudatiir ab Av. p. 50D 27 quibus— instituitur ita Al: codd. leg.: naturalis enim motus corporum levium ille est, qui superiora peti praeter naturam vero, qui ad infera invadit, et e converso est ratio corporum ponderc sorum. 39 praecedentibus] p. 274a24

101. f. 13r

102. I mundum] mundos codd. vitiose 4 si quis— fuisse (5) scripsi: ne quispiam puter n universum minime fuisse Al codd. 7 non de iis] Simpl. p. 247,12 καὶ τὸ ἀορίστως δὲ ιειμένων πρὸς ἀντιδιαστολὴν εἰρῆσθαι νομίζω τῶν συντελούντων πρὸς τὴν τοῦ κόσμου διάθεσιν. 14 in quem . . . mittitur] conicio in quo manet ABBREV? cf. infra (24) 22 si—circumferatur] fort, vertendum si proprium locum circumplectatur 25 naturalis(??)ue locus fort. del. 31 haec vero nihil est] eum Που erit Al codd. vitiose 56 hare nostra] ad verb, huius mundi: conicio illius

103. f.13v

104. f.13(??)

105. 5 secundum—sed (6) deest in codd.; in hoc] conicio in illo 12 medio] imo Al 13–15 quamquam— simpl.] quamquam—simpl.] est interpretatio verborum μία δ'ἡ κατὰ — existant codd.: sed plures mundos huic connimiles esse non posse monstrabimus Al

106. f. 13v

107. 9 illius] istius codd. contra] circa codd. (πρὸς τόδε τὸ ἕσχατον Ar. 276b13) 15 aut—habere] esse omnino statuenduin vel utriusque mundi simplicia corpora eandem naturam non habere Al falso 17 tortasse post nut plura exeideruut.

108. f. 13v

109. f: 14r

110. f. 14r

111. 12 invenirentur Al 19 post cietur codd. Al male repetunt: [ABBREV ABBREV ABBREV ABBREV ABBREV] in universum omnino aliquo motu cientur, quibus verbis Al. vim, quam non habent, subiecit, cum vertit: omnino quidem, id eo moveri motu contingit.

112. f. 14r

113. f. 14v

114. 21 gravitatis Al, procul dubio per emendationem: translationis codd. corrupte 38 terra supplevi duce Al; post coercetur codd. add. sursum At vero is cum naturae ordinem minime insequatur, physice non loquitur legit Al post deorsum non bene 39 ’] Stoter codd.: om. Al; cfr, Simpl. p. 267,30.

115. f. 14v

116. f. 15r

117. 5 quod superfertur emendavi 11 ’] leve Al 21 Quarto] c. 4 26 primo suspectum 31 defectus aliquis Al: alienum aliquid codd.

118. f. 15r

119. f. 15v

120. 1 aedijicia corruptum; iiomen regionis fabulosae exspectes 2 Phoenix] Simpl. 2751 ὁ φοῖνιξ τὸ ὅρνεον 24.25 non secundum—comprehenditur] text, corruptus; conicio Praeterea cum Ar. iniendit . . dici, anlea commemorat, quot modis caelum dicatur. 35 docninius] p. 269b 30 et sq.

121. f. 15v

122. 2 et aqua] fort, suppl. et ignis. 23 per rectam lineam scripsi: in circulum Al. 25 ’] caelorum codd. Al 28 extra — potest (29) ita Al: om. codd.: fort, scrib. corpus simplex

123. f. 15v

124. f. 16r

125. 7 verba quoque et (licit (8) addirii 14 Alexander et sq.] laudatur ab Av., sed non eisdem verbis, p. 67 L 17. 18 sed — existant] pro his verbis conicio nee generalionem: nee aeque exist, codd. 35 vel cm. Al. cf. Simpl. Ρ. 287, 21 ἤτοι περὶ τοῦ πρώτου κινοῦντος . . . ἢ περὶ τῆς τῶν ἀπλανῶν σφαίρας; cfr. Av. Ρ. 67 J 39 ideo om. codd.: locus nou admodum integer si eniiti] Simp. p. 288, 1 ὑπὲρ δὲ τὴν ἐξωτάτω φορὰν εἰ μὲν λέγοι, φησί, περὶ, τοῦ πρώτου αἰτίου, εἵη ἂν λέγων τὸ ὑπὲρ τὴν περιφορὰν τῆς σφαίρασ. 5 quoniam et sq.] cf. Simpl. p. 290,5 et sq. 15 minime addidi 16 deinde] 279b 1 24 poetarum] Simpl. p. 288, 14 laudat Homerum 31 ab—pendet emendavi: ex quo etiam ceteris rebus, quae in yeneratione consistunt, communicalae sunt status et vita Al ficticie 39 alioquin et sq.] cf. Simpl. p. 289, 5 et sq.

126. f. 16r

127. f. 16r

128. f. 16v

129. 10 fort. del. 36 hoc modo COiTUpta: 1. vicissim, quod ab Al ante nempe inseritur.

130. f. 16v

131. 11 cum— consistat (13)] ita AI: codd. corrupti 18 si prius et seq.] interpretatio 25 commutari addidi: causam habet, necessario sic se habere oporiere Al 36 asserentes et sq. codd., quae vitiis scatent; fort, vertenda sunt: asserentibus miindum principium et causam minime habuisse, ut ita se habeat, necessario dicendum est, eum esse immutabilem. quamvis vero ea, ex quibus mundus est conflatus, prius ita non se habuisse non dicant, si postremo in ipsa generatione id fiet, hoc perfectionis in eo statueris.

132. f. 16v

133. f. 17r

134. 4 post sunt add. codd. Al: vel sunt futura

135. f. 17r

136. 1 omnino—evenit] id taniuin nobis nee. evenit codd. 3 ea dispositione—postest] ex [bus] esse genitum, quae hoc pacto se habere possunt codd. 4—11 ita Al commenticie: lectio codd. est corrupta 18 sed—contingit] ita Al: om. codd. 22 ferrum suspectum 35 cupreum enim idolum] scripsi, cuprum codd.

137. f. 17r

138. f. 17v

139. 7 secundum esse] specie Al. 21.22 unum—recipit] ita b: ia a per homoeoteleuton aliquid excidit: unus concretio compositiotie existit Al.

140. f. 17v

141. 1 ut ad— sequatur] fort, vert.: priore generatione, quae cubi generationem 4 recte om. codd. 25 luce fort, emend.: ex aere qui non perlucet: ex eo quod perlucet et ah ipsa luce Al 26 praecedat scripsi: codd. corrupti: quod ea de causa aer perluceat, quoniam propria eius natura hoc ei inerat, ut ipse non sit lux neque Al. 27 illuminari potest . . . illuminatum, sed quod illuminari potest scripsi: lux, illuminans, sed lux Al.

142. f. 17v

143. f.18r

144. 14 non supplevi 15 praesertim emendavi: nempe codd

145. f. 18r

146. 14 post procedat add. omnes testes minime sicuti ’] quando erit Al 24 aliquid, quod— originem (25)] aliquid esse incorruptibile, quod habuit originem 28 non solum addldi 29. 30 verum quoniam abs. codd. Al 39 sive . . sive] cf. Aver. p. 75 M Themistius autem dixit quod dicitur in ambobus, scilicet apud esse, et non esse.

147. f. 18r

148. f. 18v

149. 11 Aver. Paraplir. p. 288 B utpote decent mille leucaruin spatium circumvallare niuro 18 sic omnes testes; sed ad oXcu? (Ar. p. 280b 11) minime referri potest, fort, emend, est: quod dix., non intell. ea, quae omnino non sunt, ad sensum cfr. Av. p. 76 B Them. autem dixit, quod non dixit possibile in eo, nisi ad distinguendum inter ipsum, et impossibde. et intendit per possibile gravem possibilitatem. 14 filius suspectum 15 Alexandruni] quo spectant verba Av. (ib. E): et Jingit, quod Alexander explanabat hunc sermonem secundum inlentionem, qua nos explanavimus, id est res generabiles, antequam generentur 26 secundus emendavi: tertius omnes : cfr. Av. ib. D

150. f.18v

151. 3 secundo] tertio omnes testes ut supra 9 quod et sq. emendavi: codd. et Al exhibent: quod non est (generatur Al) nee postea generabitur . . . qui non est quandoque (cum gene- ratione Al.) et quandoque non. 11 non facile] codd. om. non, at infra omnes legunt nec cito ... 14 in secundum] cf. Av. p. 77 B et Themist. intellexit ex hac inteentione illud, quod est difficilis generationis , et dixit , quod haec intentio secunda , quam dixit ex hoc nomine geiierabile, eadem est cum opposita secundae intentionis, quam dixit ex eis, de quibus dicitur non generahile . . 17 secundum modum tertium scripsi: horuin duorum secundum omnes testes; fort, deest aliquid. cf. Av. p. 77C et Them, dixit quod intendebat per hoc, illud, quod necessario generatur. 19 vel nunc est] hoc ’ convenire videtur, minima prima. 22 atqui et seq.] ad rem cf. Av. p. 77 0 et existimatur 24 ait] ρ. 280b 15 28 post at omnes leg. quoniam

152. f. 18v

153. 3 vel Al : quia codd. 8 de loco et sq.] magno flumini (ex. gr.) corruptio aliqua superi-eniat codd. (corr.). quam difficilis sit huius loci interpretalio, apparet ex verbis Av. p. 77 G et Them., secundum quod repulo, ntellegit ex pronunciadone huius cor- ruptionis, cum corvumpilur sine alleratione, et sine corruptione, sicut corruptio fluvii nutgni cum transmutatur de loco ad locum. cf. etiam Paraphr. p. 288 D et infra ad incorruptibile. 9. 10 quemadmodum] fort, corrig. est: aliud ac, sed cf. Paraphr. 1. c. 14 flamma ignis et sq.] cf. Paraphr. 1. c. 21 <> supplevi; ib. etenim vel est vel postea ὄη est, ac deinde sine interitu desinit esse omnes testes; at verba ac deinde des. esse altera eiusdem sententiae interpretatio esse videntur 31 minime vitiose ; exspectes: ut aliquando non corrumpatur, verum hoc praes. temp, existit.

154. f. 19r

155. 6 conicio Ποι admittit 9 atqui et sq.] cf. Av. Paraphr. p. 288F 24 non ad- didi, contra ante intereat (25) non delevi. 35 perspicuum—conficere ’] per- spicuum est, hoc ipsum partes facilius quam totum ipsum movere et attollere posse

156. f. 19r

157. f. 19v

158. 7 impossibilitas et sq.] duplum (7. 9) fort. ὑπερβολή. Inmc locum obscurum Al circuuiiie videtur verbis: nihil autem nos conturbet finis et quasi summa eorum, quae quisque potest, constituatur enim ex eo quod maximum potest, uel non potest, finis ac terminus eius, quod quisque proprie posse vel non posse dicitur. 14—16 sed— percepturum om. Al.: <> supplevi —potest (26)] ita Al: fort, levi emendatione vertendum est: optimo iure in rebus, quarum actio possibilis est, > id quod plurimum est: cf. adnotat. seq. 29 optimo et sq.] hoc loco ne ipse quidem Al. interpretationem conatus est, superiori similem veluti: in visibili ex ultimo fine, in rebus, quarum actio possibilis est, ex eo . .

159. f. 19v

160. 6 sit — minus] ita Al duee Aristot.: codd. corrupti 21 adsumphmi exemplum vix probares; fort, tertio deiendum et pro fieri non potest (22) legeiidum non est impossibile 27 rectis aecjuales om. codd.

161. f. 19v

162. f.20r

163. 40 toto euim eo tempore, quo altera duarum potentiarum iu eo existit. 13 Primo] Anal. Prior, I, cap. 15 18 post etiam add. oirmes non 28 dixit cm. Al.

164. f.20r

165. 2 non codd. Al; at coll. 281b21 ἕστω ὑπάρχον fort. del. 10 atque — posita scripsi: atqui falsum positum libri 11 alterius siisp. ex adiunct. non sit Al (ens addidi): huius sermonis sit, videlicet non esse (?) codd. 14 falsa] falsum oniDes 16 falsum Al. 24 crisiens supplevi: ad rem cf. Simpl. 327, 17 non scripsi: si codd. Al 34 aliquo einendavi: verum quoniam semper non est, statuamus ipsum esse in tempore, quo nullum finitum existit Al.

166. f. 20r

167. f. 20v

168. 35 esse, et si pouatur, quod potest semper esse, nou fieri posse, ut semper sit. hoc autem apertissime declaravit; eteuim huic propositioni, potest semper esse, ilia opponitur, nou potest semper esse, oppositioue coutradictionis, siquidem negativa propositio est, in qua praedicatum tantum negatur. iusuper eodem moda, quo conharum 19 et sq.] ’ emend. : hae vero duae contrariue sunt atqiie oppositae 22 plurimae — lU puta] ita Al: fort, vert.: plurimum enim simul falsae existunt, queinadmoduni si dicus 25—27 nec ullo—ut non sit excicl. in cocld.; vel (pr.) suspectiun mihi videtur. 28 er] fort, vel 39 insuper et sq.] cf. Simpl. 329, 19 et sq.

169. f. 20v

170. 3 Περὶ ἑρμηωείας] cap. 12 18 nonnulli et sq.] p. 280a28.

171. f. 20v

172. f. 21r

173. 1 siquidem et sqq.] locus non integer 13 aliquando—esse (14)] ita Al: aliquo ter. pore interndnato coiiliiujit, eo contirujere codd. 14 est] ejjicit codd, 37 utriusque—participi oin. codd.

174. f. 21r

175. 6 — 8 hanc— contrarietatis] huic negationi non semper est, illam affirmationem . . oppositione (inquam) contradictionis Al. 8 non atldidi 10 <> supplevi 11 ei scripsi, si codd. et Al 11. 12 quod—est fort. del. 15 si addidi: nisi sit Al. 29 Ε (pr.) supplevi: aut ipsi inest, aut B: at A Al male 37.38 esse debet emendavit Al: est codd.: medium — debet fort. del.

176. f. 21r

177. f. 21v

178. 18 —ingenitum (20) om. codd. 21 generationi] exspectes toj ἀΝήτῳ . . τῷ ἀφθάρῳ esse] ὅν δέ (a 25) 32 definitio eius, quod interitum non habet, excidisse videtur. fort, ante neque (32) addend.: incorruptibile vero est, quod nunc est

179. f. 21v

180. 11 facile — poterit om. codd. 13.14 si fieri — terminis] vitiose; conicio itemque duos alios, si fieri poterit, ut prior terminus primae combinationis converlalur cum priore secundae combinationis , poterit etc. 16 post natum est supplendum et quod originem non habet 21 ὅ μηδετέρῳ ἀκολουθεῖ vix probandum

181. f. 21v

182. f. 22r

183. 1 potentia fort. del. et scribend. actu quidem (loco vel actu) 5 interitum sentiet Al 21 de Logica] Analyt. priora, B, cap. 22 36 ante necessario duo versus desunt

184. f.22r

185. 16 praeterea] fundamentum huius demonstratiouis laudat Av. 91 L 19 — potest] eius quod petjici potest codd. (cf. supra Ar. p. 281 a7) 26 quo addidi. 40 ἔτι] p. 283a11

186. f. 22r

187. f. 22v

188. 4 incipiet scripi; (nec generabile) quod incipit omnes testes 6 post postea omnes addunt non 22 eo] videlicet tempore 30 id vero] hinc apodosis incipere videtur.

189. f. 22v

190. f. 23r

191. 3 posse omues 29 ea] observa plur. : couicio puncta (27) . . . admiitant, ut iin- mensa infinitague existant; quibus . . .

192. f. 23r

193. 1 aliquid — qua (2)] ita Al: quidpiam semper existens poteutiam habet, eius gratia potest codd. 8. 9 iis . . eo . . poterint] eo . . illis . . poterit omnes testes. 15 enim . . . erit (16)] exspectes autem . . erunt 18. 20 poteutiam. habeat . . qua sit] potentia in iltis sit . . ut sit in illis omnes testes 27 dixisset] 283 a 15 potentiam] si pot. omnes 30 Prius quidem emendavi: primo enim magis convenit, ut codd. Al 31.32 eodem tamen tempore potentiam habet emendavi: praesenti t. t. ei inest omnes 36 hoc ordine] 283a18

194. f. 23r

195. f. 23v

196. 3 Ex his] 283a20 21 genitum . . sit (22)] conicio ingenitum . . non sit

197. f. 23v

198. 12 sed scripsi: nunquam otnnes 29 convenit] p. 283 a 29 καὶ μὴ ἀεὶ ἄρα εἶναι 30 siquideni] δυνατὸν γὰρ γεγονέναι 37 raro emendavi: plerumque codd. 39 semper supplevi

199. f. 23v

200. f. 24r

201. 5 non Al: om. codd. 10 vel natura vel b Al 11 vel emendavi: atque omnes 13 mutabuntur] ita Al: codd. corrupti 16 interitum] fort, excidit aliquid 17 id quod et sqq.] fort, emend. : has duas disposiliones, quae naturae et materiae subiectac accidunt, videlicet generationem . . prinationemque . . mutaniur 30 — 35 locum obscurum Al sic vertlt: Etenim fieri non potest, ut genitum . . custodiat ac una cum en potentia immortale quoque permaneat, quae ut monino mutetur, causa est: ipsa enim mutata est, abiiique ut illius potentiae acrion, quae . . asciscit, si facile inventiri poterit, facile quidem erit, quoniam iam abii praeteriitque, et tunc profecto non erit. 34 statuerimus . . statuisse emandavi: (cum) eius esse facile putemus, ita facile putare codd.

202. f. 24r

203. 7 originem habet . . non sentitu] ita omoes testes; seel leg. videtur: Ποι habet, sed interimum sentit cf. p. 283b14 18 ante allerantur aliquid excidisse videtur 23 et] vel omnes testes: locus ininime sanus. et quod corruptum: fort. leg. non aliter est ac id; Al exhibet: Ita quod genitum est, vel us semper sit, et quod generatum non est, ut interire possit . . falsum existit procul dubio ex emendatione.

Themistius In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis 1

ed. Samuel Landauer

Search the Perseus Catalog for:

THEMISTII IN LIBROS ARISTOTELIS DE CAELO PARAPHRASIS

ARISTOTELIS DE CAELO ΕΤ MUNDO LIBER PRIMUS CUM THEMISTII COMMENTARIO A ZARAHIA ISACI FILIO HISPA ΕΧ ARABICO IN HEBRAICUM TRANSLATUS.

Current edition First1KGreek

Notes on the current edition

Stable identifiers