1
Διαφέρει δέ τι ἐν τῷ κατασκευάζειν ἢ ἀνασκευάζειν τὸ ὑπολαμβάνειν ταὐτὸν ἢ ἕτερον σημαίνειν τὸ μὴ εἶναι τόδε καὶ
εἶναι μὴ τοῦτο.
εἶναι μὴ τοῦτο.
Πρὸς τὸ συλλογίζεσθαι καὶ κατασκευάζειν τι ἢ ἀνασκευάζειν τι δύνασθαι
διὰ συλλογισμοῦ διαφέρειν φησὶ τὸ εἰδέναι διακρίνειν καὶ χωρίζειν τὰς 2 προτάσεις τὰς ἀποφατικὸν μὲν ἐχούσας τὸ σχῆμα οὔσας δὲ καταφάσεις ἀπὸ 3 τῶν ἀποφάσεων λέγει δὲ περὶ προτάσεων, ἃς Θεόφραστος κατὰ μετάθεσιν λέγει· εἴρηκε δὲ καὶ αὐτὸς περὶ τούτων ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας δεικνύς,
ὅτι οὔκ εἰσι καταφάσεων ἀποφάσεις) ἤιοι διὰ τὸ οὕτως ἄν πολλάκις καὶ
τὰ συλλογιστικὰ καὶ δεικτικά τινος ἀσυλλόγιστα ὑπολαμβάνειν ὡς ἐκ δύο ἀποφατικῶν συγκείμενα ἤ, ὡς ἐν πρώπῳ σχήματι ἢ τρίτῳ, τὴν ἐλάττονα πρότασιν ἀποφατικὴν ἔχοντα. τὸν γὰρ λόγον τὸν λέγοντα ‘ὁ λίθος ἐστὶν οὐκ ἔμψυχον, πᾶν τὸ οὐκ ἔμψυχον ἀναίσθητον ἢ ὅ τι ἄν ἀληθὲς ᾖ κατ’ αὐτοῦ κατηγορῆσαι᾿ συλλογιστικὸν ὄντα διὰ τὸ μὴ εἶναι ἀπόφασιν τὴν ‘ὁ λίθος
ἐστὶν οὐκ ἔμψυχον᾿ ἀσυλλόγιστόν τις ὑπολήψεται, ἄν ὡς ἀποφάσεως αὐτῆς ἀκούσῃ. ἀσυλλόγιστος γὰρ συμπλοκὴ ἡ λέγουσα, ὅτι ὁ λίθος οὐκ ἔστιν ἔμψυχον, ἔπειτα τοῦ ἐμψύχου τι κἀθόλου κατηγορούμενον· ἔχει γὰρ ἀποφατικὴν
τὴν ἐλάττονα ἐν πρώτῳ σχήματι. ἔτι οὐδὲ ὁ μέσος <ὁ> αὐτὸς ἐν ἀμφοτέραις ταῖς συμπλοκαῖς. καθόλου δὲ ἐδήλωσε, περὶ ὧν ποιεῖται τὸν
λόγον, εἰπὼν τὸ μὴ εἶναι τόδε καὶ εἶναι μὴ τοῦτο· περὶ ὧν καί ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας φθάνει εἰρηκέναι, ὡς ἔφην, δι’ ὧν ἔδειξεν, ὅτι μόνῳ τῷ ‘ἔστι᾿ τοῦ ἀποφατικοῦ μορίου συνταττομένου ἀπόφασις γίνεται, ἐν αἷς προτάσεσι
μὴ τρόπος προσκατηγορεῖται ὑπάρξεως, εἰ δὲ μὴ τῷ ‘ἔστι᾿ εἴη συντεταγμένον ἄλλῳ δέ τινι τῶν πρὸ τοῦ ‘ἔστι᾿ κειμένων, οὐκ ἀπόφασις ἀλλὰ
κατάφασις γίνεται. περὶ τούτων δὴ καὶ νῦν διαστέλλει καὶ δείκνυσιν, ὅτι μὴ ταὐτὸν σημαίνει τὸ μὴ εἶναι λευκὸν τῷ εἶναι μὴ λευκὸν οὐδέ ἐστιν ἀπόφασις τοῦ ‘ἔστι λευκόν᾿ τὸ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿ ἀλλὰ τὸ ’oux ἔστι λευκόν᾿. τοῦτο δὲ ποιεῖ, ἐπεὶ φαντασίαν ἀποστέλλουσιν ὡς οὖσαι αἱ τοιαῦται αἱ αὐταὶ
ταῖς ἀποφάσεσιν· ὡς γὰρ ἀδύνατον Σωκράτη ἅμα ἀγαθὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι
ἀγαθόν, οὕτω καὶ εἶναι ἀγαθὸν καὶ εἶναι μὴ ἀγαθόν. δείκνυσιν οὖν, ὅτι μήτε ταὐτὸν ἀλλήλαις αἱ οὕτως λαμβα νόμεναι προτάσεις σημαίνουσι μήτε 4 εἰσὶν ἀποφάσεις. ἡ δὲ δεῖξις δι’ ἀναλογίας, ἥτις ἐστὶ δεῖξις ὑποθετικὴ καὶ αὐτή. ἡ δὲ ἀναλογία τοιαύτη· λαβὼν ὁμοίως ἔχειν πρὸς ἀλλήλας τὴν ἔστι λευκὸν πρὸς τὴν ἔστιν οὐ λευκὸν καὶ τὴν δύναται βαδίζειν πρὸς τὴν
δύναται μὴ βαδίζειν καὶ τὴν ἐπίσταται τὸ ἀγαθὸν πρὸς τὴν ἐπίσταται
τὸ οὐκ ἀγαθόν. ὡς γὰρ ἔχει πρὸς τὴν ‘ἔστι λευκόν᾿ ἡ λέγουσα ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿, οὕτως ἔχει πρὸς μὲν τὴν ‘δύναται βαδίζειν᾿ ἡ λέγουσα ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿, πρὸς δὲ τὴν ‘ἐπίστατι τὸ ἀγαθόν᾿ ἡ ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿. ἔδειξε δέ, ὅτι ὁμοίως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας, διὰ τοῦ λαβεῖν,
ὅτι τῷ μὲν ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿ ἴσον ἐστὶ τὸ ἔστιν ἐπιστάμενος τὸ ἀγαθόν ἐμπεριέχεται γὰρ τὸ ‘ἔστι᾿ τῷ ‘ἐπίσταται᾿) τῷ δὲ ‘δύναται βαδίζειν᾿
5 τὸ ἔστι δυνάμενος βαδίζειν. ὡς οὖν ἐν τοῖς ‘ἔστιν ἐπιστάμενος τἀγθόν᾿ 6 καὶ ‘ἔστιν ἐπιστάμενος τὸ μὴ ἀγαθόν᾿ καὶ ‘ἔστι δυνάμενος βαδίζειν᾿ καὶ ἔστι δυνάμενος μὴ βαδίζειν ἐν πάσαις γὰρ ταῖς ἀντιθέσεσι τὸ ‘ἔστιν᾿ προτέτακται), οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῆς ‘ἔστι λευκόν᾿ καὶ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿· καὶ
γὰρ ἐν ταύτῃ προτέτακται τὸ ‘ἔστιν᾿ ἐν ἀμφοτέραις. ὁμοίως ἄρα ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας κατὰ τὴν τοῦ ‘ἔστιν᾿ θέσιν τε καὶ τάξιν. ἀλλὰ μὴν οὐκ ἔστιν ἐν ταῖς ‘δύναται βαδίζειν , δύναται μὴ βαδίζειν’ καὶ ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿ ἀντιφατικὴ ἀντίθεσις. οὔτε γὰρ τοῦ ‘δύναται βαδίζειν᾿ ἀπόφασις τὸ ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿ οὔτε τοῦ ‘ἐπίσταται τὸ αγαθόν᾿
<τὸ> ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿ ἀπόφασις. οὗ σημεῖον, ὅτι αὗται μὲν ἅμα
ἀληθεῖς εἰσιν, ἥ τε ‘δύναται βαδίζειν’ καὶ ἡ ‘δύναται μὴ βαδίζειν’· τοιοῦτον γὰρ τὸ μὴ] δυνατόν· ὁμοίως καὶ ἡ ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν’ τῇ ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿, εἴ γε ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη τῶν ἐναντίων. τὰς δὲ ἀποφάσεις ἀδύνατόν ἐστι ταῖς καταφάσεσι συναληθεύεσθαι. οὐδ’ ἄρα τῆς ‘ἔστι λευκόν᾿
ἀπόφασίς ἐστι τὸ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿. τὸ μὲν ὡς ἐπ’ ἐκείνων οὕτως ἕξειν καὶ ἐπὶ τούτων τὴν δοκοῦσαν ἀντικεῖσθαι, εἰ ὁμοίως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας,
δι’ ὑποθέσεως λαβὼν δείξας τε, ὅτι ὁμοίως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας διὰ τοῦ ἐν πάσαις αὐταῖς τὸ ‘ἔστιν᾿ ὁμοίως τετάχθαι, ἐν αἷς δὲ τὸ ‘ἔστι’ ὁμοίως τέτακται, ταύτας ὁμοίως πρὸς ἀλλήλας ἔχειν, καὶ ἐπενεγκὼν δυνάμει τὸ ‘πᾶσαι
ἄρα αὗται ὁμοίως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας᾿, δείξας δὲ καὶ τὸ μὴ εἶναι ἀποφάσεις μήτε τὴν ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿ τῆς ‘δύναται βαδίζειν’ μήτε τὴν ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν’ τῆς ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿ διὰ τοῦ ταύτας μὲν ἅμα ἀληθεῖς εἶναι ταῖς καταφάσεσι, τὰς δὲ ἀντικειμένας μηκέτι ἀσαφὴς
δὲ ἡ λέξις ἐστίν, ὅτι δείξας ἐν τῷ δύνασθαι βαδίζειν καὶ ἐπίστασθαι τὸ
ἀγαθὸν ἐμπεριεχόμενον δυνάμει τὸ ‘ἔστιν᾿ ἑξῆς προσέλαβεν ὥστε καὶ τὰ ἀντικείμενα, ὡς κάλλιον <ὄν> γε ταῦτα <τὰ> ἀντικείμενα λαβεῖν, λέγειν αὐτῷ προέκειτο, ἢ τὰ συναληθευόμενα, ἃ οὐκ ὄντα ἀντικείμενα φαντασίαν ἀντικειμένων παρέχει. ἦν δὲ ταῦτα τό τε δύναται μὴ βαδίζειν᾿
καὶ τὸ ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿), παραλιπὼν δὴ καὶ τὸ δεῖξαι εὐθέως,
ὅτι καὶ τούτων ἑκάτερον τὸ μὲν ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿ ἴσον ἐστὶ τῷ ‘ἔστι δυνάμενος μὴ βαδίζειν᾿, τὸ δὲ ‘ἐπόσταται τὸ μὴ ἀγαθόν’ τῷ ‘ἔστιν ἐπιστάμενος τὸ μὴ ἀγαθόν᾿, οἷς ὅμοιόν ἐστι τὸ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿, πρῶτον ἔλαβεν αὐτῶν τὰς κυρίως ἀποφάσεις τὰς οὐ δύναται βαδίζειν καὶ ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿, καὶ ἔδειξεν, ὅτι καὶ ἡ ‘οὐ δύναται βαδίζειν᾿ ἴση ἐστὶ τῇ οὐκ
ἔστι δυνάμενος βαδίζειν, ὁμοίως καὶ ἡ ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿ τῇ ‘οὐκ ἔστιν ἐπιστάμενος τὸ ἀγαθόν᾿, ἣν οὐκέτι παρέθετο ὡς δεδειχὼς αὐτὴν ἐν τῷ εἰπεῖν περὶ τῆς ‘οὐ δύναται βαδίζειν᾿, βουληθεὶς πάσας τἀς ἀντικεῖσθαι δοκούσας δεῖξαι, πῶς ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας, καὶ ὅτι ὁμοίως συναληθεύουσι. 7 μνημονεύσας δὲ τῆς κυρίως ἀποφάσεως καὶ δείξας, ᾗ ἴσον δύναται, μετὰ 8 ταῦτα παρέθετο καί, περὶ ἧς προέκειτο λέγειν αὐτῷ, τῆς δοκούσης καὶ αὐτῆς
ἀντικεῖσθαι, εἰπὼν καὶ ἔστι δυνάμενος βαδίζειν καὶ μὴ βαδίζειν, ἴσον λέγων τῷ ‘καὶ αὗται ἴσον δύνανται καὶ ταὐτὸν σημαίνουσιν, ἥ τε ‘ἔστι
δυνάμενος βαδίζειν᾿ <τῇ ‘δύναται βαδίζειν᾿ καὶ ἡ ‘ἔστι δυνάμενος μὴ τῇ ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿. οὐ μὴν ἀργῶς οὐδὲ ἀχρήστως ἐμνημόνευσε καὶ τῆς ἀποφάσεως, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι, ὅτι καὶ αὗται, ἥ τε ‘ οὐ δύναται βαδίζειν᾿ καὶ ἡ ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿ ὅμοιαί εἰσι τῇ ‘οὐκ ἔστι λευκόν᾿·
ὡς γὰρ ἐν τῇ ‘οὐκ ἔστι λευκόν᾿ τῷ ‘ἔστι᾿ συντέτακται τὸ ἀποφατικὸν
πρὸ αὐτοῦ κείμενον, οὕτως καὶ ἐν ταῖς ἰού δύναται βαδίζειν᾿ καὶ ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿. ὥστ’, ἂν ὦσιν ἀποφάσεις αὗται, ἡ μὲν 9 τοῦ ‘δύναται βαδίζειν᾿ ἡ δὲ τοῦ ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿, ἀπόφασις ἔσται καὶ ἡ ‘οὐκ ἔστι λευκόν᾿ τῆς ‘ἔστι λευκόν’ ὁμοίως ἐκείναις ἔχουσα, ἀλλ’ οὐχ ἡ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿. εἰπὼν δὲ τὸ γὰρ ἐπίσταται τὸ ἀγαθὸν τοῦ ἔστιν
ἐπιστάμενος τὸ ἀγαθὸν οὐδὲν διαφέρει, οὐδὲ δύναται βαδίζειν τοῦ ἔστι δυνάμενος βαδίζειν, εἶτα ἐν μέσῳ παραθέμενος τὸ ὅτι
καὶ ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτοις ἀποφατικῶς ὁμοίως τὸ ‘ἔστι᾿ περιέχεται δυνάμει τὸ γὰρ ‘οὐ δύναται βαδίζειν᾿ ἴσον ἐστὶ τῷ ‘οὐκ ἔστι δυνάμενος βαδίζειν᾿) ἐπὶ τὴν ἑτέραν πρότασιν τοῦ δύνασθαι μετῆλθε τὴν ἐν τῇ ἀναλογίᾳ
εἰλημμένην, ἥτις ἦν ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿, καὶ δείκνυσιν, ὅτι καὶ ἐν ταύτῃ τὸ ‘ἔστι᾿ περιέχεται καὶ ἔστιν ἴσον τὸ ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿ τῷ ‘ἔστι
δυνάμενος μὴ βαδίζειν ὁ αὐτός᾿. οὕτως εἶπεν ἢ μὴ βαδίζειν χωρὶς τοῦ ‘δύναται᾿. τοῦτο δὴ ἴσον καὶ αὐτό ἐστι τῷ ‘ἔστι δυνάμενος μὴ βαδίζειν᾿· οὕτως γὰρ ὅμοιον ὂν δειχθήσεται τῷ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿· ὃ δείξας ἐπιφέρει
τὸ ταῦτά γε δὴ ἅμα ὑπάρχει τῷ αὐτῷ ἴσον λέγων τῷ ‘ἀλλὰ μὴν ταῦτά γε ἅμα ὑπάρχειν οἷά τε τῷ αὐτῷ, τό τε δύνασθαι βαδίζειν καὶ τὸ δύνασθαι μὴ βαδίζειν καὶ πάλιν τὸ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐπίστασθαι
τὸ μὴ ἀγαθόν᾿. καὶ τοῦ γε ἅμα ὑπάρχειν αὐτὰ τὴν αἰτίαν παρέθετο εἰπὼν ὁ γὰρ αὐτὸς δύναται βαδίζειν καὶ μὴ βαδίζειν, καὶ ὁ ἐπιστήμων
τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ἐστιν. πιστωσάμενος δὲ τὴν πρότασιν <τὴν> ταῦτά γε ἅμα ὑπάρξει τῷ αὐτῷ προσλαμβάνει αὐτῇ πρότασιν τὴν ἡ φάσις δὲ καὶ ἀπόφασις οὐχ ὑπάρχουσιν αἱ ἀντικείμεναι ἅμα τῷ αὐτῷ· ἐξ ὧν ἐν δευτέρῳ σχήματι συνάγεται τὸ τὰς
προειρημένας προτάσεις μὴ ἀντικεῖσθαι ἀλλήλαις ὡς φάσιν καὶ ἀπόφασιν.
ὃ συμπέρασμα μηκέτι προσθεὶς ὡς γνώριμον μέτεισιν ἐπὶ τὸ προκείμενον καὶ δείκνυσιν, ὅτι μὴ ταὐτὸν σημαίνει τό τε ‘οὐκ ἔστι λευκόν᾿ καὶ τὸ ‘ἔστιν 10 οὐ λευκόν᾿, οὐδ’ ἐστὶν ἀπόφασις ὅλως τὸ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿, καὶ λέγει 11 οὖν οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ μὴ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ ἐπίστασθαι τὸ μὴ ἀγαθόν ἐδείχθη γὰρ τὸ ἐπίστασθαι τὸ μὴ ἀγαθὸν
συναληθευόμενον τῇ καταφάσει τῇ ἐπίστασθαι λεγούσῃ τὸ ἀγαθόν· οὐκέτι
δὲ συναληθεύειν οἷόν τε τῇ καταφάσει τὴν ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿), οὕτως οὐδὲ εἶναι μὴ ἀγαθὸν ταὐτὸν καὶ μὴ εἶναι ἀγαθὸν ἢ εἶναι μὴ λευκὸν καὶ μὴ εἶναι λευκόν. ὁ γὰρ αὐτὸς λόγος ἐπὶ πάντων τῶν ὁμοίων καὶ ἀνάλογον ἐχόντων πρὸς ἄλληλα· καθόλου γὰρ οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ μὴ εἶναι τόδε τῷ εἶναι μὴ τῷδε. ἐπὶ δὲ τῶν ἀνάλογον ἄν θάτερα
ᾖ ἕτερα, καὶ τὰ ἕτερα. ἀνάλογον δ’ ὄντων τοῦ τ’ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐπίστασθαι τὸ μὴ ἀγαθὸν καὶ μὴ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν καὶ τοῦ εἶναι λευκὸν καὶ εἶναι μὴ λευκὸν <καὶ μὴ εἶναι λευκὸν> τὸ μὴ ἀγαθὸν ἄλλο ἐστὶ τοῦ μὴ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθόν. τὸ μὲν γὰρ ἐπίστασθαι τὸ μὴ ἀγαθὸν τῷ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν συνυπάρχει ἐπὶ
τοὐ αὐτοῦ, τὸ δὲ μὴ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν οὐχ οἷόν τε ἀληθὲς εἶναι, ἐφ’ οὗ ἀληθὲς τὸ ἐπίστασθαι τἀγαθόν. καὶ τὸ εἶναι ἄρα μὴ λευκὸν ἄλλο ἐστὶ
τοῦ μὴ εἶναι λευκόν.
διὰ συλλογισμοῦ διαφέρειν φησὶ τὸ εἰδέναι διακρίνειν καὶ χωρίζειν τὰς 2 προτάσεις τὰς ἀποφατικὸν μὲν ἐχούσας τὸ σχῆμα οὔσας δὲ καταφάσεις ἀπὸ 3 τῶν ἀποφάσεων λέγει δὲ περὶ προτάσεων, ἃς Θεόφραστος κατὰ μετάθεσιν λέγει· εἴρηκε δὲ καὶ αὐτὸς περὶ τούτων ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας δεικνύς,
ὅτι οὔκ εἰσι καταφάσεων ἀποφάσεις) ἤιοι διὰ τὸ οὕτως ἄν πολλάκις καὶ
τὰ συλλογιστικὰ καὶ δεικτικά τινος ἀσυλλόγιστα ὑπολαμβάνειν ὡς ἐκ δύο ἀποφατικῶν συγκείμενα ἤ, ὡς ἐν πρώπῳ σχήματι ἢ τρίτῳ, τὴν ἐλάττονα πρότασιν ἀποφατικὴν ἔχοντα. τὸν γὰρ λόγον τὸν λέγοντα ‘ὁ λίθος ἐστὶν οὐκ ἔμψυχον, πᾶν τὸ οὐκ ἔμψυχον ἀναίσθητον ἢ ὅ τι ἄν ἀληθὲς ᾖ κατ’ αὐτοῦ κατηγορῆσαι᾿ συλλογιστικὸν ὄντα διὰ τὸ μὴ εἶναι ἀπόφασιν τὴν ‘ὁ λίθος
ἐστὶν οὐκ ἔμψυχον᾿ ἀσυλλόγιστόν τις ὑπολήψεται, ἄν ὡς ἀποφάσεως αὐτῆς ἀκούσῃ. ἀσυλλόγιστος γὰρ συμπλοκὴ ἡ λέγουσα, ὅτι ὁ λίθος οὐκ ἔστιν ἔμψυχον, ἔπειτα τοῦ ἐμψύχου τι κἀθόλου κατηγορούμενον· ἔχει γὰρ ἀποφατικὴν
τὴν ἐλάττονα ἐν πρώτῳ σχήματι. ἔτι οὐδὲ ὁ μέσος <ὁ> αὐτὸς ἐν ἀμφοτέραις ταῖς συμπλοκαῖς. καθόλου δὲ ἐδήλωσε, περὶ ὧν ποιεῖται τὸν
λόγον, εἰπὼν τὸ μὴ εἶναι τόδε καὶ εἶναι μὴ τοῦτο· περὶ ὧν καί ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας φθάνει εἰρηκέναι, ὡς ἔφην, δι’ ὧν ἔδειξεν, ὅτι μόνῳ τῷ ‘ἔστι᾿ τοῦ ἀποφατικοῦ μορίου συνταττομένου ἀπόφασις γίνεται, ἐν αἷς προτάσεσι
μὴ τρόπος προσκατηγορεῖται ὑπάρξεως, εἰ δὲ μὴ τῷ ‘ἔστι᾿ εἴη συντεταγμένον ἄλλῳ δέ τινι τῶν πρὸ τοῦ ‘ἔστι᾿ κειμένων, οὐκ ἀπόφασις ἀλλὰ
κατάφασις γίνεται. περὶ τούτων δὴ καὶ νῦν διαστέλλει καὶ δείκνυσιν, ὅτι μὴ ταὐτὸν σημαίνει τὸ μὴ εἶναι λευκὸν τῷ εἶναι μὴ λευκὸν οὐδέ ἐστιν ἀπόφασις τοῦ ‘ἔστι λευκόν᾿ τὸ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿ ἀλλὰ τὸ ’oux ἔστι λευκόν᾿. τοῦτο δὲ ποιεῖ, ἐπεὶ φαντασίαν ἀποστέλλουσιν ὡς οὖσαι αἱ τοιαῦται αἱ αὐταὶ
ταῖς ἀποφάσεσιν· ὡς γὰρ ἀδύνατον Σωκράτη ἅμα ἀγαθὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι
ἀγαθόν, οὕτω καὶ εἶναι ἀγαθὸν καὶ εἶναι μὴ ἀγαθόν. δείκνυσιν οὖν, ὅτι μήτε ταὐτὸν ἀλλήλαις αἱ οὕτως λαμβα νόμεναι προτάσεις σημαίνουσι μήτε 4 εἰσὶν ἀποφάσεις. ἡ δὲ δεῖξις δι’ ἀναλογίας, ἥτις ἐστὶ δεῖξις ὑποθετικὴ καὶ αὐτή. ἡ δὲ ἀναλογία τοιαύτη· λαβὼν ὁμοίως ἔχειν πρὸς ἀλλήλας τὴν ἔστι λευκὸν πρὸς τὴν ἔστιν οὐ λευκὸν καὶ τὴν δύναται βαδίζειν πρὸς τὴν
δύναται μὴ βαδίζειν καὶ τὴν ἐπίσταται τὸ ἀγαθὸν πρὸς τὴν ἐπίσταται
τὸ οὐκ ἀγαθόν. ὡς γὰρ ἔχει πρὸς τὴν ‘ἔστι λευκόν᾿ ἡ λέγουσα ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿, οὕτως ἔχει πρὸς μὲν τὴν ‘δύναται βαδίζειν᾿ ἡ λέγουσα ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿, πρὸς δὲ τὴν ‘ἐπίστατι τὸ ἀγαθόν᾿ ἡ ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿. ἔδειξε δέ, ὅτι ὁμοίως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας, διὰ τοῦ λαβεῖν,
ὅτι τῷ μὲν ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿ ἴσον ἐστὶ τὸ ἔστιν ἐπιστάμενος τὸ ἀγαθόν ἐμπεριέχεται γὰρ τὸ ‘ἔστι᾿ τῷ ‘ἐπίσταται᾿) τῷ δὲ ‘δύναται βαδίζειν᾿
5 τὸ ἔστι δυνάμενος βαδίζειν. ὡς οὖν ἐν τοῖς ‘ἔστιν ἐπιστάμενος τἀγθόν᾿ 6 καὶ ‘ἔστιν ἐπιστάμενος τὸ μὴ ἀγαθόν᾿ καὶ ‘ἔστι δυνάμενος βαδίζειν᾿ καὶ ἔστι δυνάμενος μὴ βαδίζειν ἐν πάσαις γὰρ ταῖς ἀντιθέσεσι τὸ ‘ἔστιν᾿ προτέτακται), οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῆς ‘ἔστι λευκόν᾿ καὶ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿· καὶ
γὰρ ἐν ταύτῃ προτέτακται τὸ ‘ἔστιν᾿ ἐν ἀμφοτέραις. ὁμοίως ἄρα ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας κατὰ τὴν τοῦ ‘ἔστιν᾿ θέσιν τε καὶ τάξιν. ἀλλὰ μὴν οὐκ ἔστιν ἐν ταῖς ‘δύναται βαδίζειν , δύναται μὴ βαδίζειν’ καὶ ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿ ἀντιφατικὴ ἀντίθεσις. οὔτε γὰρ τοῦ ‘δύναται βαδίζειν᾿ ἀπόφασις τὸ ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿ οὔτε τοῦ ‘ἐπίσταται τὸ αγαθόν᾿
<τὸ> ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿ ἀπόφασις. οὗ σημεῖον, ὅτι αὗται μὲν ἅμα
ἀληθεῖς εἰσιν, ἥ τε ‘δύναται βαδίζειν’ καὶ ἡ ‘δύναται μὴ βαδίζειν’· τοιοῦτον γὰρ τὸ μὴ] δυνατόν· ὁμοίως καὶ ἡ ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν’ τῇ ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿, εἴ γε ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη τῶν ἐναντίων. τὰς δὲ ἀποφάσεις ἀδύνατόν ἐστι ταῖς καταφάσεσι συναληθεύεσθαι. οὐδ’ ἄρα τῆς ‘ἔστι λευκόν᾿
ἀπόφασίς ἐστι τὸ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿. τὸ μὲν ὡς ἐπ’ ἐκείνων οὕτως ἕξειν καὶ ἐπὶ τούτων τὴν δοκοῦσαν ἀντικεῖσθαι, εἰ ὁμοίως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας,
δι’ ὑποθέσεως λαβὼν δείξας τε, ὅτι ὁμοίως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας διὰ τοῦ ἐν πάσαις αὐταῖς τὸ ‘ἔστιν᾿ ὁμοίως τετάχθαι, ἐν αἷς δὲ τὸ ‘ἔστι’ ὁμοίως τέτακται, ταύτας ὁμοίως πρὸς ἀλλήλας ἔχειν, καὶ ἐπενεγκὼν δυνάμει τὸ ‘πᾶσαι
ἄρα αὗται ὁμοίως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας᾿, δείξας δὲ καὶ τὸ μὴ εἶναι ἀποφάσεις μήτε τὴν ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿ τῆς ‘δύναται βαδίζειν’ μήτε τὴν ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν’ τῆς ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿ διὰ τοῦ ταύτας μὲν ἅμα ἀληθεῖς εἶναι ταῖς καταφάσεσι, τὰς δὲ ἀντικειμένας μηκέτι ἀσαφὴς
δὲ ἡ λέξις ἐστίν, ὅτι δείξας ἐν τῷ δύνασθαι βαδίζειν καὶ ἐπίστασθαι τὸ
ἀγαθὸν ἐμπεριεχόμενον δυνάμει τὸ ‘ἔστιν᾿ ἑξῆς προσέλαβεν ὥστε καὶ τὰ ἀντικείμενα, ὡς κάλλιον <ὄν> γε ταῦτα <τὰ> ἀντικείμενα λαβεῖν, λέγειν αὐτῷ προέκειτο, ἢ τὰ συναληθευόμενα, ἃ οὐκ ὄντα ἀντικείμενα φαντασίαν ἀντικειμένων παρέχει. ἦν δὲ ταῦτα τό τε δύναται μὴ βαδίζειν᾿
καὶ τὸ ‘ἐπίσταται τὸ μὴ ἀγαθόν᾿), παραλιπὼν δὴ καὶ τὸ δεῖξαι εὐθέως,
ὅτι καὶ τούτων ἑκάτερον τὸ μὲν ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿ ἴσον ἐστὶ τῷ ‘ἔστι δυνάμενος μὴ βαδίζειν᾿, τὸ δὲ ‘ἐπόσταται τὸ μὴ ἀγαθόν’ τῷ ‘ἔστιν ἐπιστάμενος τὸ μὴ ἀγαθόν᾿, οἷς ὅμοιόν ἐστι τὸ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿, πρῶτον ἔλαβεν αὐτῶν τὰς κυρίως ἀποφάσεις τὰς οὐ δύναται βαδίζειν καὶ ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿, καὶ ἔδειξεν, ὅτι καὶ ἡ ‘οὐ δύναται βαδίζειν᾿ ἴση ἐστὶ τῇ οὐκ
ἔστι δυνάμενος βαδίζειν, ὁμοίως καὶ ἡ ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿ τῇ ‘οὐκ ἔστιν ἐπιστάμενος τὸ ἀγαθόν᾿, ἣν οὐκέτι παρέθετο ὡς δεδειχὼς αὐτὴν ἐν τῷ εἰπεῖν περὶ τῆς ‘οὐ δύναται βαδίζειν᾿, βουληθεὶς πάσας τἀς ἀντικεῖσθαι δοκούσας δεῖξαι, πῶς ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας, καὶ ὅτι ὁμοίως συναληθεύουσι. 7 μνημονεύσας δὲ τῆς κυρίως ἀποφάσεως καὶ δείξας, ᾗ ἴσον δύναται, μετὰ 8 ταῦτα παρέθετο καί, περὶ ἧς προέκειτο λέγειν αὐτῷ, τῆς δοκούσης καὶ αὐτῆς
ἀντικεῖσθαι, εἰπὼν καὶ ἔστι δυνάμενος βαδίζειν καὶ μὴ βαδίζειν, ἴσον λέγων τῷ ‘καὶ αὗται ἴσον δύνανται καὶ ταὐτὸν σημαίνουσιν, ἥ τε ‘ἔστι
δυνάμενος βαδίζειν᾿ <τῇ ‘δύναται βαδίζειν᾿ καὶ ἡ ‘ἔστι δυνάμενος μὴ τῇ ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿. οὐ μὴν ἀργῶς οὐδὲ ἀχρήστως ἐμνημόνευσε καὶ τῆς ἀποφάσεως, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι, ὅτι καὶ αὗται, ἥ τε ‘ οὐ δύναται βαδίζειν᾿ καὶ ἡ ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿ ὅμοιαί εἰσι τῇ ‘οὐκ ἔστι λευκόν᾿·
ὡς γὰρ ἐν τῇ ‘οὐκ ἔστι λευκόν᾿ τῷ ‘ἔστι᾿ συντέτακται τὸ ἀποφατικὸν
πρὸ αὐτοῦ κείμενον, οὕτως καὶ ἐν ταῖς ἰού δύναται βαδίζειν᾿ καὶ ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿. ὥστ’, ἂν ὦσιν ἀποφάσεις αὗται, ἡ μὲν 9 τοῦ ‘δύναται βαδίζειν᾿ ἡ δὲ τοῦ ‘ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿, ἀπόφασις ἔσται καὶ ἡ ‘οὐκ ἔστι λευκόν᾿ τῆς ‘ἔστι λευκόν’ ὁμοίως ἐκείναις ἔχουσα, ἀλλ’ οὐχ ἡ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿. εἰπὼν δὲ τὸ γὰρ ἐπίσταται τὸ ἀγαθὸν τοῦ ἔστιν
ἐπιστάμενος τὸ ἀγαθὸν οὐδὲν διαφέρει, οὐδὲ δύναται βαδίζειν τοῦ ἔστι δυνάμενος βαδίζειν, εἶτα ἐν μέσῳ παραθέμενος τὸ ὅτι
καὶ ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτοις ἀποφατικῶς ὁμοίως τὸ ‘ἔστι᾿ περιέχεται δυνάμει τὸ γὰρ ‘οὐ δύναται βαδίζειν᾿ ἴσον ἐστὶ τῷ ‘οὐκ ἔστι δυνάμενος βαδίζειν᾿) ἐπὶ τὴν ἑτέραν πρότασιν τοῦ δύνασθαι μετῆλθε τὴν ἐν τῇ ἀναλογίᾳ
εἰλημμένην, ἥτις ἦν ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿, καὶ δείκνυσιν, ὅτι καὶ ἐν ταύτῃ τὸ ‘ἔστι᾿ περιέχεται καὶ ἔστιν ἴσον τὸ ‘δύναται μὴ βαδίζειν᾿ τῷ ‘ἔστι
δυνάμενος μὴ βαδίζειν ὁ αὐτός᾿. οὕτως εἶπεν ἢ μὴ βαδίζειν χωρὶς τοῦ ‘δύναται᾿. τοῦτο δὴ ἴσον καὶ αὐτό ἐστι τῷ ‘ἔστι δυνάμενος μὴ βαδίζειν᾿· οὕτως γὰρ ὅμοιον ὂν δειχθήσεται τῷ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿· ὃ δείξας ἐπιφέρει
τὸ ταῦτά γε δὴ ἅμα ὑπάρχει τῷ αὐτῷ ἴσον λέγων τῷ ‘ἀλλὰ μὴν ταῦτά γε ἅμα ὑπάρχειν οἷά τε τῷ αὐτῷ, τό τε δύνασθαι βαδίζειν καὶ τὸ δύνασθαι μὴ βαδίζειν καὶ πάλιν τὸ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐπίστασθαι
τὸ μὴ ἀγαθόν᾿. καὶ τοῦ γε ἅμα ὑπάρχειν αὐτὰ τὴν αἰτίαν παρέθετο εἰπὼν ὁ γὰρ αὐτὸς δύναται βαδίζειν καὶ μὴ βαδίζειν, καὶ ὁ ἐπιστήμων
τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ἐστιν. πιστωσάμενος δὲ τὴν πρότασιν <τὴν> ταῦτά γε ἅμα ὑπάρξει τῷ αὐτῷ προσλαμβάνει αὐτῇ πρότασιν τὴν ἡ φάσις δὲ καὶ ἀπόφασις οὐχ ὑπάρχουσιν αἱ ἀντικείμεναι ἅμα τῷ αὐτῷ· ἐξ ὧν ἐν δευτέρῳ σχήματι συνάγεται τὸ τὰς
προειρημένας προτάσεις μὴ ἀντικεῖσθαι ἀλλήλαις ὡς φάσιν καὶ ἀπόφασιν.
ὃ συμπέρασμα μηκέτι προσθεὶς ὡς γνώριμον μέτεισιν ἐπὶ τὸ προκείμενον καὶ δείκνυσιν, ὅτι μὴ ταὐτὸν σημαίνει τό τε ‘οὐκ ἔστι λευκόν᾿ καὶ τὸ ‘ἔστιν 10 οὐ λευκόν᾿, οὐδ’ ἐστὶν ἀπόφασις ὅλως τὸ ‘ἔστιν οὐ λευκόν᾿, καὶ λέγει 11 οὖν οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ μὴ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ ἐπίστασθαι τὸ μὴ ἀγαθόν ἐδείχθη γὰρ τὸ ἐπίστασθαι τὸ μὴ ἀγαθὸν
συναληθευόμενον τῇ καταφάσει τῇ ἐπίστασθαι λεγούσῃ τὸ ἀγαθόν· οὐκέτι
δὲ συναληθεύειν οἷόν τε τῇ καταφάσει τὴν ‘οὐκ ἐπίσταται τὸ ἀγαθόν᾿), οὕτως οὐδὲ εἶναι μὴ ἀγαθὸν ταὐτὸν καὶ μὴ εἶναι ἀγαθὸν ἢ εἶναι μὴ λευκὸν καὶ μὴ εἶναι λευκόν. ὁ γὰρ αὐτὸς λόγος ἐπὶ πάντων τῶν ὁμοίων καὶ ἀνάλογον ἐχόντων πρὸς ἄλληλα· καθόλου γὰρ οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ μὴ εἶναι τόδε τῷ εἶναι μὴ τῷδε. ἐπὶ δὲ τῶν ἀνάλογον ἄν θάτερα
ᾖ ἕτερα, καὶ τὰ ἕτερα. ἀνάλογον δ’ ὄντων τοῦ τ’ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐπίστασθαι τὸ μὴ ἀγαθὸν καὶ μὴ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν καὶ τοῦ εἶναι λευκὸν καὶ εἶναι μὴ λευκὸν <καὶ μὴ εἶναι λευκὸν> τὸ μὴ ἀγαθὸν ἄλλο ἐστὶ τοῦ μὴ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθόν. τὸ μὲν γὰρ ἐπίστασθαι τὸ μὴ ἀγαθὸν τῷ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν συνυπάρχει ἐπὶ
τοὐ αὐτοῦ, τὸ δὲ μὴ ἐπίστασθαι τὸ ἀγαθὸν οὐχ οἷόν τε ἀληθὲς εἶναι, ἐφ’ οὗ ἀληθὲς τὸ ἐπίστασθαι τἀγαθόν. καὶ τὸ εἶναι ἄρα μὴ λευκὸν ἄλλο ἐστὶ
τοῦ μὴ εἶναι λευκόν.
In Aristotelis Analyticorum Priorum Librum I Commentarium. Alexander of Aphrodisias. ed. Maximilian Wallies. Germany. 2014.
Sponsored by University of Leipzig.
Funding provided by European Social Fund Saxony.