Eumenides. Aeschylus. ed. Friedrich Blass. Berlin. 1907.
Search the Perseus Catalog for:
Search the Perseus Catalog for:
Current edition Experimental
Kommentar zu den Eumeniden (OCR draft) (German) (German commentary on Aeschylus' Eumenides by Friedrich Blass, 1907.)
Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.
Editions (12)
Εὐμενίδες First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 143-177 focus
Χορός
ἰοὺ ἰοὺ πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,—
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,—
ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145
ἄφερτον κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽
1
ὁ θήρ—
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
149
Χορός
ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει,—
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,—
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν,
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.—
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
155
Χορός
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.—
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
160
βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
162
Χορός
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
2
φονολιβῆ
3
θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.—
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν ἀρόμενον
4
ἄγος ἔχειν.
169
Χορός
ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν
5
μιάσματι
παρὰ νόμον
8
θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
174
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει:
185
δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ
λευσμός
20
τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν
21
παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε Πυθίοισι
22
τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορός
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
Χορός
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
Χορός
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ
28
νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
Χορός
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
Χορός
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
Χορός
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
Ἀπόλλων
τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
Χορός
29
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
213
Ἀπόλλων
ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν εἰργάσω
30
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται
31
τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
32
ὅρκου ᾽στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ
33
τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς
τὸ μὴ τίνεσθαι
34
μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽
35
ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς
36
τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
Χορός
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω
37
ποτέ.
225
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέω
38
τίθου.
Χορός
τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορός
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει:
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
41
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι:
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον
42
τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν
43
βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀμμενῶ
44
τέλος δίκης.
Χορός
εἶεν: τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
45
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
46
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον: χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
47
250
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
254
Χορός
ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ,
λεῦσσέ τε πάντα,
48
μὴ
255
λάθῃ φύγδα
49
βὰς
[ὁ
50
] ματροφόνος ἀτίτας.—
ὁ δ᾽ αὖτέ γ᾽ οὖν ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.—
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν: αἷμα μητρῷον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον
51
οἴχεται.—
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελῶν
52
πέλανον: ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν
53
πώματος δυσπότου:—
καὶ ζῶντά σ᾽ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἢ θεὸν ἢ ξένον
270
τιν᾽
58
ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.—
μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
59
275
276
Ὀρέστης
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως: ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου:
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
60
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν: κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι,—κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,—
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
299
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
Εὐμενίδες Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926.) — 143-177 focus
Χορός
ἰοὺ ἰοὺ πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,—
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,—
ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145
ἄφερτον κακόν·
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θʼ ὁ θήρ.—
ὕπνῳ κρατηθεῖσʼ ἄγραν ὤλεσα.
Χορός
ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλῃ,—
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,—
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν·
τὸν μητραλοίαν δʼ ἐξέκλεψας ὢν θεός.—
τί τῶνδʼ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
Χορός
ἐμοὶ δʼ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.—
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
160
βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
Χορός
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
φονολιβῆ θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.—
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
Χορός
ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν μιάσματι
μυχὸν ἐχράνατʼ αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.
Χορός
κἀμοί γε λυπρός, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτʼ ἐλευθεροῦται.
175
ποτιτρόπαιος ὢν δʼ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορʼ ἐκ γένους πάσεται.
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτʼ, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῇς ὑπʼ ἄλγους μέλανʼ ἀπʼ ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλʼ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τʼ ἀποφθορᾷ
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδʼ ἀκρωνία,
λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρʼ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστʼ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρʼ ἔχουσαι; πᾶς δʼ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτʼ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δʼ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορός
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,
ἀλλʼ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
Χορός
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πρᾶξαι. τί μήν ;
Χορός
κἄπειθʼ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τούσδʼ ἐπέστελλον δόμους.
205
Χορός
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
Χορός
ἀλλʼ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
Χορός
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
Ἀπόλλων
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
Χορός
οὐκ ἂν γένοιθʼ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
213
Ἀπόλλων
ἦ κάρτʼ ἄτιμα καὶ παρʼ οὐδὲν εἰργάσω
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δʼ ἄτιμος τῷδʼ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ʼστὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδʼ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημʼ Ὀρέστην σʼ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σʼ ἐνθυμουμένην,
τὰ δʼ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδʼ ἐποπτεύσει θεά.
Χορός
τὸν ἄνδρʼ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
Ἀπόλλων
σὺ δʼ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.
Χορός
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
Ἀπόλλων
οὐδʼ ἂν δεχοίμην ὥστʼ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορός
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ.
ἐγὼ δʼ, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
Ἀπόλλων
ἐγὼ δʼ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφʼ ἑκών.
Ὀρέστης
ἄνασσʼ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδʼ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλʼ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
Χορός
εἶεν· τόδʼ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσʼ, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδʼ ἐνθάδʼ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
254
Χορός
ὅρα ὅρα μάλʼ αὖ,
λεύσσετε πάντα, μὴ
255
λάθῃ φύγδα βὰς
ὁ ματροφόνος ἀτίτας.
ὁ δʼ αὖτέ γʼ
οὖν ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260
τὸ δʼ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλʼ ἀντιδοῦναι δεῖ σʼ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σʼ ἰσχνάνασʼ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντίποινʼ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον
270
τινʼ
ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθʼ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντʼ ἐπωπᾷ φρενί.
275
276
Ὀρέστης
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θʼ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δʼ ἔκπλυτον πέλει·
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτʼ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφʼ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδʼ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δʼ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλʼ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσʼ, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι—κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός—
ὅπως γένοιτο τῶνδʼ ἐμοὶ λυτήριος.
καὶ νῦν ἀφʼ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
Εὐμενίδες (1518 edition; OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides, 1518 edition. VLM-assisted OCR with native lineation and automated correspondence to the Smyth edition.) — 94 focus
Κλυταιμήστρας εἴδωλον
εὕδοιτ' ἄν, ὠὴ, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ,
ἐγὼ δ' ὑφ' ὑμῶν ὧδ' ἀπητιμασμένη,
95
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν ὡς μὲν ἔκτανον,
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ' ἀλῶμαι, προὐννέπω δ' ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο,
παθοῦσα δ' οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100
οὐδεὶς ὑπὲρ μοῦ δαιμόνων μηνίεται.
κατασφαγείσης πρὸς χειρῶν μητροκτόνων,
ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίας σέθεν,
εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται.
ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρα πρόσκοπος βροτῶν,
105
ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε
χοάς τ' ἀοίνους · νιφάλια μειλίγματα.
καὶ νυκτὶ σεμνὰ δεῖπν' ἐπ' ἐσχάρᾳ πυρός.
ἔθυον ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν,
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα,
110
ὁ δ' ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην.
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυσμάτων.
ὤρουσεν ὑμῖν, ἐγκατιλλώψας μέγα
ἀκούσαθ' ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι
ψυχῆς, φρονήσατ' ὦ καταχθονὸς θεαί.
115
Ε Υ Μ Ε Ν Ι Δ Ε Σ.
84
Χορὸς Εὐμενίδων
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν κλυταιμνήστρα καλῶ.
μυγμὸς ⁘ * μύζοιτ' ἂν, ἀνὴρ δ' οἴχεται φεύγων
πρόσω.
φίλοις γὰρ εἰσὶν οὐκ ἐμοῖς προσίκτορες.
μυγμὸς ⁘ * ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐκατοικτίζεις πάθος,
120
φονεὺς δ' ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται μυ-
γμός.
* ὤζεις ὑπνώσσεις οὐκ ἀναστήσῃ τάχος,
τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά.
* ὠγμὸς * ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται.
125
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος,
μυγμὸς, διπλοῦς, ὀξύς. λάβε λάβε λάβε λά-
βε φράζου.
Χορὸς Εὐμενίδων
ὄναρ διώκεις θῆρα. κλαγγαίνεις δ' ἄπερ
κύων, μέριμναν οὔποτ' ἐκλιπὼν πόνου,
130
τί δρᾶς ἀνίστω μὴ σε νικήτω πόνος,
μὴ δ' ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ' ὕπνῳ
ἄλγησον ἦπαρ ἐν δίκοις ὀνείδεσιν,
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίνεται,
σὺ δ' αἱματηρὸν πνεῦμ' ἐπουρίσασα τῷ.
135
ἀτμῷ κατιχαίνουσα νηδύος πυρὶ
ἕπου μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ἔγειρ' ἔγειρε καὶ σὺ τὴν δ' ἐγὼ δὲ σέ,
ἔριν εὕδεις ἀνίστω, κἀπολακτίσασ' ὕπνον.
ἰδώμεθ' , εἴτι τόδε φροιμιῦ ματᾷ,
140
Χορὸς Εὐμενίδων
ἰὺ ἰὺ, πόπαξ ἐπάθομεν φίλαι,
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγὼ,
ἐπάθομεν πάθος δυσαχθὲς, ὦ πόποι
ἄφρακτον κακὸν, ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν, οἴχεται
ὁ θὴρ,
145
l iii
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Χορὸς Εὐμενίδων
Ὕπνῳ κρατηθεῖσα ἄγραν ὤλεσα,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἰὼ παῖ Διὸς ἐπίκλοπος πέλῃ.
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν, τὸν μητραλοίαν δ' ἐξέκλεψας
150
ὢν θεός,
τί τῶνδ' ἐρεῖ τίς δικαίως ἔχειν,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἐμοὶ δ' ὄνειρος ἐξ ὀνειράτων μολὼν,
ἔτυψεν, δίκαν διφρηλάτου μετολαβὼν κέντρῳ.
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβὸν πάρεστι μαστίκτορος.
155
δαΐου δαμίου. βαρὺ τὸ περὶ βαρυκρύος ἔχειν,
Χορὸς Εὐμενίδων
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον, φονολιβῆ
θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα, πάρεστι γᾶς ὀμφαλόν.
160
πρὸς δρακεῖν αἱμάτων. βλοσυρὸν αἰρόμενον ἄ-
γος ἔχειν.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἐφεστίῳ δὲ μάντι σῷ μιάσματι . μυχὸν ἔχρα-
νατ' αὐ-
τόσυτος, αὐτόκλητος παρανόμων θεῶν βρότει-
165
α ἂυ τίων.
παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.
Χορὸς Εὐμενίδων
κἀμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται.
ὑπότε
οὔποτε γᾶν φεύγων. ἤ ποτ' ἐλευθερῶται,
ποτιτρόπαιος δ' ὢν, ἕτερον ἐν χθονὶ
170
μιάστορ' ἐκείνου πάσεται.
Ἀπόλλων
ἔξω κελεύω τῶνδε δωμάτων τάχος.
χωρεῖτ' ἄπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
175
Ἀπόλλων
ἀνῆς ὑπ' ἄλγος μέλαν ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρὸν,
ἐμῆσα βρόμβους ὣς ἀφέλκυσας φόνον
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει.
ἀλλ' ἦ καρανιστῆρες ὀφθαλμώρυχοι
δίκαι. σφαγαί τε, σπέρματος τ' ἀποφθοραὶ,
180
παίδων κακῆ τελλῆνις ἠδ' ἀκρωνία.
λευσμόν τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺ,
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες ἆρ' ἀκούετε.
οἵας ἑορτῆς ἔστ' ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθ' ἔχουσαι, πᾶς δ' ὑφηγεῖται δόμος.
185
μορφῆς λέοντος ἄντρον αἱμαρρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοις βίβεσθαι μῖσος.
χωρεῖτ' ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ' οὔτις ἀμφιλὴς θεῶν.
190
Χορὸς Εὐμενίδων
ἄναξ ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει,
αὐτὸς σὺ τούτων, οὐ μεταίτιος πέλῃ
ἀλλ' εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὡς παναίτιος.
Ἀπόλλων
πῶς δὴ; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἔχρησας ὥς τε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
195
Ἀπόλλων
ἔχρησα ποινὰς τὸ πατρὸς πέμψαι τιμήν.
Χορὸς Εὐμενίδων
κἄπειθ' ὑπέστης αἵματος δ' ἔκταρ νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τύσδ' ἐπέστελλον δόμους.
Χορὸς Εὐμενίδων
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
200
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀλλ' ἔστιν ἡμῖν τότο προς τεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμὴ, κόμπασον γέρας καλὸν,
Χορὸς Εὐμενίδων
τὰς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀπόλλων
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ.
Χορὸς Εὐμενίδων
οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
205
Χορὸς Εὐμενίδων
ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω.
Ἀπόλλων
ἥρας τελείας καὶ διὸς πιστώματα.
κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷ δ᾽ ἀπέριπται λόγῳ.
ὅθεν βροτοῖσι γίνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος,
210
ὅρκος τε μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτένουσιν ἀλλήλους χαλαῖς,
τὸ μὴ γενέσθαι μὴ δ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
ἔφημ᾽ ὀρέστην γ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν,
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτας ἐνθυμουμένην
215
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτεραν.
δίκας δὲ ἐπ᾽ ἄλλας τῶν δ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
Χορὸς Εὐμενίδων
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔπω μὴ λίπω ποτέ.
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου,
Χορὸς Εὐμενίδων
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ,
220
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεξαίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορὸς Εὐμενίδων
μέγας γὰρ ἔμπας παρὰ διὸς θρόνοις λέγῃ.
ἐγὼ δ᾽, ἄγειν γὰρ αἷμα μητρῷον δίκης,
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀπικυνηγέτης
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι,
225
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖσι πέλει.
τοῦ προστροπαίου μῆνις εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών,
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ ἀθάνα, λοξίου κελεύσμασιν.
ἥκω, δέχου δὲ προφρόνως ἀλάστορα.
οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
230
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη πρὸς τετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις, καὶ πορεύμασι βροτῶν,
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
σώζων ἐφετμὰς λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σὸν θεά.
235
Ὀρέστης
αὐτὸ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
Χορὸς Εὐμενίδων
εἶεν. τόδ' ἐστὶν ἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς,
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν,
πρὸς αἷμα, καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν,
240
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ,
σπλάγχνον χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος.
ὑπέρ τε πόντον, ἀπτέροις πωτήμασιν
ἦλθον διώκουσ' οὐδὲν ὑστέρα νεώς,
καὶ νῦν ὅδ' ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακὼν,
245
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελά̄.
Χορὸς Εὐμενίδων
ὅρα ὅρα μάλ' αὖ. λεύσσετὸν πάντα,
μὴ λάθῃ φυγάδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας,
ὅδ' αὖτέ γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων περιβρέτει.
πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου. ὑπόδικος θέλει γενέ-
250
σθαι χρεῶν.
τόδ' οὐ πάρεστιν αἷμα μητρῷον χαμαὶ,
δυσαγκόμιστον. παπαῖ. τό δ' ὑγρὸν πέδῳ κε-
χυμένον οἴχεται.
ἀλλ' ἀντιδοῦναι δεῖ σ' ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν,
255
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανὸν, ἀπὸ δὲ σῦ
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.
καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνας ἀπάξομαι κάτω.
ἀντιποίνους τείνῃς μητροφόνας δύας.
ὄψει δ' ἐκεῖ τίς ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν,
260
ἢ θεὸν, ἢ ξένον, τί τ' ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους
ἔχοντ' ἔκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ ἅδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν,
ἔνθεο χθονός. δελτογράφῳ δὲ πάντ' ἐπωπᾷ
Ὀρέστης
φρενί,
265
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Ὀρέστης
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι.
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,
σιγᾶν θ’ ὁμοίως, ἐν δὲ τῷδε πράγματι·
φρονεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.
βρίζει γὰρ αἷμα, καὶ μαραίνεται χερός,
270
μητροκτόνον μίασμα δ’ ἔκπλυτον πέλει,
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ.
φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δ’ ἐμοί γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος.
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
275
χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ’ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ.
χώρας ἄνασσαν τῆσδ’ ἀθηναίαν ἐμοί,
μολεῖν ἀρωγόν, κτήσεται δ’ ἄνευ δορός,
αὐτόν τε, καὶ γῆν, καὶ τὸν ἀργεῖον λεών.
280
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ’ εἴτε χώρας ἐν τόποις λιβυστικοῖς.
τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου.
τίθησιν ὀρθόν, ἢ κατηρεφῆ πόδα.
φίλοις ἀρήγουσ’ εἴτε φλεγραίαν πλάκα.
285
θρασὺς ταγοῦχος, ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ.
ἔλθοι· κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,
ὅπως γένοιτο τῶνδ’ ἐμοὶ λυτήριος.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 94 focus
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ.
εὕδοιτ᾽ ἂν, ὠὴ, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;
ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προυννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·
παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100
οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίας ὅθεν.
εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,
ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105
ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,
χοάς τ᾿ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
καὶ νυκτίσεμνα δεῖπ᾽ ἐπ᾿ ἐσχάρᾳ πυρὸς
ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
110
ὁ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων
ὤρουσεν ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.
ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ
ψυχῆς, φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμνήστρα καλῶ.
ΧΟΡΟΣ.
ΚΛ. μύζοιτ᾽ ἂν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοὶ, προσίκτορες.
ΚΛ.
ἄγαν ὑπνώσσεις κού κατοικτίζει πάθος·
φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
ΚΛ.
ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσει τάχος;
τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125
ΚΛ.
ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
ΚΛ.
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγάνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
τί δρᾶς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσι·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί.
ΧΟ.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδωμεθ᾽ εἰ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
ἰοὺ ἰοὺ πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,
ἢ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγὼ,
ἐπάθομεν πάθος δυσαχὲς, ὦ πόποι, ἄφερτον
145
κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
ἰὼ παῖ Διὸς, ἐπίκλοπος πέλει,
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ τοκεῦσιν πι-
κρὸν,
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.
πάρεστι μαστίκτορος [δαΐου] δαμίου
160
βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
φονολιβῆ θρόμβον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν [αἱμάτων]
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν μιάσματι
μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
κἀμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται.
175
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσεται.
ΑΠ.
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῆς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρὸν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ
παίδων, κακοῦ τε χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνία,
λευσμός τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγείται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
ἄναξ ῎Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200
ΑΠ.
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ.
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;
ΧΟ.
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
ΑΠ.
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟ.
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς?
ΑΠ.
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
ΑΠ.
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟ.
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠ.
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
ΧΟ.
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμός αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
ἦ κάρτ' ἄτιμα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶς
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
ΧΟ.
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠ.
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου
ΧΟ.
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
ΑΠ.
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
ΧΟ.
μέγας γὰρ ἔμπας παρὰ Διὸς θρόνοις λέγει·
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
ΑΠ.
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κὰν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, ἢν προδῶ σφ᾽ ἑκών.
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἶκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν, θεὰ,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀμμενῶ τέλος δίκης.
ΧΟ.
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ λεῦσσέ τε πάντα, μὴ
255
λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.
ὁ δ᾽ αὖτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαὶ,
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντίποιν᾿ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
270
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ ῞Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονὸς, δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ
φρενί.
275
ΟΡ
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμοὺς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Αθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεὸς,
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Gottfried Hermann, 1852.) — 94 focus
Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον
εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;
ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
100
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προὐννέπω δ᾽ ὑμῖν, ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·
παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
105
ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίας ὅθεν.
εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,
ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,
χοάς τ' ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
110
καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ' ἐσχάρᾳ πυρὸς
ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
ὃ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων
115
ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.
ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ
ψυχῆς· φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμνήστρα καλῶ.
Χορὸς Εὐμενίδων
(μυγμός.)
120
Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον
μύζοιτ' ἄν· ἀνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοί, προςίκτορες.
Χορὸς Εὐμενίδων
(μυγμός.)
Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον
ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐ κατοικτίζεις πάθος·
φονεὺς δ' Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
125
Χορὸς Εὐμενίδων
(ὠγμός.)
Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον
ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσει τάχος;
τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
Χορὸς Εὐμενίδων
(ὠγμός.)
Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον
ὕπνος πόνος τε, κύριοι συνωμόται,
130
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
Χορὸς Εὐμενίδων
(μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.)
λάβε, λάβε, λάβε, λάβε, φράζου.
Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
135
τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷδ',
140
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
145
Χοροῦ Β
στρ. α'.
ἰοὺ ἰοὺ, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι.
Χοροῦ Γ
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ.
Χοροῦ Β
ἐπάθομεν πάθος δυςαχές, ὦ πόποι,
ἄφερτον κακόν.
Χοροῦ Δ
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ' ὁ θήρ.
150
Χοροῦ Ε
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
Χοροῦ ς
ἀντ. α'.
ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει,
Χοροῦ Ζ
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
Χοροῦ ς
τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν.
155
Χοροῦ Η
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
Χοροῦ θ
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
Χοροῦ Ι
στρ. β'.
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
160
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λόβον.
Χοροῦ ΙΑ
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
Χοροῦ ΙΒ
ἀντ. β'.
τοιαῦτα ὁρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον,
165
Χοροῦ ΙΒ
φονολιβῆ θρόμβον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.
Χοροῦ ΙΓ
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προςδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
Χοροῦ ΙΔ
στρ. γ΄.
ἐφεστίῳ δέ, μάντις ὤν, μιάσματι
170
μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
Χοροῦ ΙΕ
ἀντ. γ'.
ἐμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·
175
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽ αὑτῷ πάσεται.
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ', ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
180
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῇς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖςδε χρίμπτεσθαι πρέπει,
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμώρυχοι
185
δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ' ἀποφθοραί,
παίδων τε χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία, λευσμόν,
καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε,
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
190
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖςδε γείτοσι τρίβεσθαι μύσος.
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
195
Ἀπόλλων
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας, ὡς παναίτιος.
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
200
Χορὸς Εὐμενίδων
ἔχρησας ὥςτε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;
Χορὸς Εὐμενίδων
κάπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προςτραπέσθαι τούςδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
Χορὸς Εὐμενίδων
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
205
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖςδε πρόςφορον μολεῖν.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προςτεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
Χορὸς Εὐμενίδων
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀπόλλων
τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
210
Χορὸς Εὐμενίδων
οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
Ἀπόλλων
ἦ κάρτ' ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἤρκεσας
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
215
Ἀπόλλων
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
οὔ φημ' Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
220
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
Χορὸς Εὐμενίδων
τὸν ἄνδρ' ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου.
225
Χορὸς Εὐμενίδων
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥςτ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορὸς Εὐμενίδων
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·
ἐγὼ δ', ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
230
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προςτροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
Ὀρέστης
ἄνασσ' Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
235
οὐ προςτρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ' ἀμβλὺς ἤδη προςτετριμμένος τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν·
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
240
Ὀρέστης
πρόςειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.
Χορὸς Εὐμενίδων
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
245
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν
ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
250
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προςγελᾷ.
Χοροῦ Β
ὅρα, ὅρα μάλ' αὖ, λεῦσσέ τε πάντα, μὴ
λάθῃ φύγδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας.
ὃ δ᾽ αὖτέ γ' ἀλκὰν ἔχων
255
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
Χοροῦ Γ
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί,
δυςαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδῳ χύμενον οἴχεται.
260
Χοροῦ Δ
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
φεροίμαν βόσκαν πώματος δυςπότου.
Χοροῦ Ε
καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντίποιν᾽ ὡς τίνῃς ματροφόνας δύας.
265
Χοροῦ ς
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν,
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' οὐκ εὐσεβῶν,
Χορός
ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
Χοροῦ ἡ Ζ
μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
270
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
Ὀρέστης
ἐγώ, διδαχθεὶς ἐν κακοῖς, ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
275
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὄν, πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ηλάθη χοιροκτόνοις.
280
πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προςῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος ευφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆςδ' Ἀθηναίαν, ἐμοὶ
285
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών,
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
290
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι (κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός),
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
295
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ (OCR draft) Experimental (ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 94 focus
ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ
Εὕδοιτ' ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ ;
ἐγὼ δ' ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ' ἀπητιμασμένη
95
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὡς μὲν ἔκτανον
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι — προυννέπω δ' ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο,
παθοῦσα
δ'
γ' οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100
οὐδεὶς
οὐδεὶς δ'
ὑπέρ μου
ὑπὲρ μοῦ
ἐμοῦ δαιμόνων μηνίεται
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
Ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίᾳ σέθεν·
εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΚΛ.]
ἐν ἡμέρᾳ δὲ
μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος
μοῖρα πρόσκοπος βροτῶν.
105
Ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,
χοάς τ' ἀοίνους,
νηφάλια
νιφ- μειλίγματα,
καὶ
νυκτίσεμνα
νυκτὶ σεμνὰ δεῖπν᾽ ἐπ' ἐσχάρα πυρός
ἔθυον ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν·
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα·
110
ὃ δ' ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων
ἀρκυστάτων
-σμάτων
ὤρουσεν
ὑμῖν
ἡμῖν
ἐγκατιλλώψας
ἐκκατω μέγα.
Ἀκούσαθ' ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι
ψυχῆς, φρονήσατ', ὦ κατὰ χθονός θεαί·
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλώ.
(Μυγμός)
ΚΛ.
Μύζοιτ' ἄν,
ἀνὴρ
ἀνὴρ δ' οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ
ἐμοί
ἐμοῖς, προσίκτορες.
(ΧΟ.)
(Μυγμός)
ΚΛ.
Ἄγαν γ'
ἄγαν ὑπνώσσεις
κοὐ
οὐκ κατοικτίζεις πάθος·
φονεὺς δ' Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
120
(ΧΟ.)
(Ὠιγμός)
ὠγμός
μωγμός
ΚΛ.
Ὤιζεις
ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσῃ τάχος ;
τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά ;
(ΧΟ.)
(Ὠιγμός)
ὠγμός
ΚΛ.
Ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΚΛ.]
ἐν ἡμέρᾳ δὲ
μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος
μοῖρα πρόσκοπος βροτῶν.
105
Ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,
χοάς τ' ἀοίνους,
νηφάλια
νιφ- μειλίγματα,
καὶ
νυκτίσεμνα
νυκτὶ σεμνὰ δεῖπν᾽ ἐπ' ἐσχάρα πυρός
ἔθυον ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν·
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα·
110
ὃ δ' ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων
ἀρκυστάτων
-σμάτων
ὤρουσεν
ὑμῖν
ἡμῖν
ἐγκατιλλώψας
ἐκκατω μέγα.
Ἀκούσαθ' ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι
ψυχῆς, φρονήσατ', ὦ κατὰ χθονός θεαί·
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλώ.
(Μυγμός)
ΚΛ.
Μύζοιτ' ἄν,
ἀνὴρ
ἀνὴρ δ' οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ
ἐμοί
ἐμοῖς, προσίκτορες.
(ΧΟ.)
(Μυγμός)
ΚΛ.
Ἄγαν γ'
ἄγαν ὑπνώσσεις
κοὐ
οὐκ κατοικτίζεις πάθος·
φονεὺς δ' Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
120
(ΧΟ.)
(Ὠιγμός)
ὠγμός
μωγμός
ΚΛ.
Ὤιζεις
ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσῃ τάχος ;
τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά ;
(ΧΟ.)
(Ὠιγμός)
ὠγμός
ΚΛ.
Ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΧΟ.
(Μυγμός διπλοῦς ὀξύς)
Λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβέ
λάβε (quater), φράζου.
130
ΚΛ.
Ὄναρ διώκεις θῆρα κλαγγαίνεις
θ'
δ' ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ'
ἐκλείπων
-λιπών πόνου·
τί δρᾷς ; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ' ἀγνοήσῃς πῆμα
μαλθαχθεῖσ'
-θεὶς ὕπνῳ·
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται·
σὺ δ'
οὐδ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,
ἀτμῷ
κατισχναίνουσα
κατισχαίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ΧΟ.
Ἔγειρ', ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ', ἐγὼ
δὲ σέ
δέ σε·
140
εὕδεις ; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ'
εἰδ- εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
[ΧΟ.]
ΑΠ.
Ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ', ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΑΠ.]
ἀνῇς ὑπ' ἄλγους μέλαν᾽ ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
Οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽
οὗ καρανιστῆρες
οὐ καρανηστῆρες
οὐκ ἄρ᾽ ἀνηστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ'
ἀποφθορᾷ
ἀποφθοραὶ
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία
λευσμός
-μόν τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν
ὑπὸ ῥάχιν
ὑπὸρράχιν
ὑπόρρ- παγέντες. Ἆρ' ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ' ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ' ἔχουσαι ; πᾶς δ' ὑφηγείται τρόπος
μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
Χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνης τοιαύτης δ' οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
Ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει·
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,
ἀλλ᾽
εἰς
εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας
ὢν
ὡς παναίτιος.
200
ΑΠ.
Πῶς δή ; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
Ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ.
Ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς
πέμψαι· τί μήν ;
πέμψαι τιμήν.
ΧΟ.
Κἄπειθ' ὑπέστης αἵματος
δέκτωρ
δ' ἕκτωρ νέου.
ΑΠ.
Καὶ προστραπέσθαι τούσδ' ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟ.
Καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς ;
ΑΠ.
Οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε
πρόσφοροι
πρόσφορον μολεῖν.
ΧΟ.
Ἀλλ' ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
ΑΠ.
Τίς ἥδε τιμή ; κόμπασον γέρας καλόν.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΧΟ.
Τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠ.
Τί γάρ ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα
νοσφίσῃ
-σει —
(ΧΟ.)
οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
Ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα, καὶ παρ' οὐδὲν
ἠργάσω
ἠρκέσω,
Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
Κύπρις δ' ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα·
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ
μόρσιμος
-μοι
ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
Εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους
χαλᾷς
χαλᾶς
τὸ μὴ
μέλεσθαι
γενέσθαι μηδ' ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ' Ὀρέστην
σ'
γ'
ἐνδίκως
ἐν δίκαις ἀνδρηλατεῖν·
τὰ μὲν γὰρ
οἶδα
οὔτοι κάρτα σ' ἐνθυμουμένην,
τὰ δ' ἐμφανῶς πράσσουσαν
ἡσυχαίτερα
-τέραν.
Δίκας
δὲ Παλλὰς
δ' ἐπάλλας
δ᾽ ἐπ' ἄλλας τῶνδ'
ἐποπτεύσει
-εύει θεά.
ΧΟ.
Τὸν ἄνδρ' ἐκεῖνον οὔ τι μὴ
λίπω
λείπω ποτέ.
225
ΑΠ.
Σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον
τίθου
τίθει.
ΧΟ.
Τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
ΑΠ.
Οὐδ' ἂν δεχοίμην ὥστ' ἔχειν τιμὰς σέθεν.
ΧΟ.
Μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ·
ἐγὼ δ', ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον,
δίκας
δίκης
δίκη
230
μέτειμι τόνδε φῶτα
κἀκκυνηγετῶ
κἀκκυνηγέτης
γ' ὡς κυν-.
ΑΠ.
Ἐγὼ δ' ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἂν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῷ σφ' ἑκών.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΟΡ.
Ἄνασσ' ᾿Αθάνα, Λοξίου
κελεύμασιν
κελεύσμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽
ἀμβλὺς
ἀμβλύν ἤδη
προστετριμμένος
-μένον
τέ πως
τε πρὸς
τε πρός·
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ
πορεύμασιν
-σι βροτῶν
ὁμοῖα χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων
σώζων τ' ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους
πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
ΧΟ.
Εἶἑν· τόδ' ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ
ἕπου δὲ
μηνυτῆρος
μηνυτή...
μηνυτῇσιν ἀφθέγκτου φραδαῖς·
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων
νεβρόν
νεκρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν
ἐκματεύομεν
ἐκμαστε.
Πολλοῖς δὲ μόχθοις
ἀνδροκμῆσι
-κμῇσι
-κμοῖσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε
πόντον
πόντου ἀπτέροις
ποτήμασιν
πωτ-
250
ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
Καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακών
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελά.
Ὅρα ὅρα μάλ' αὖ λεῦσσέ τε
...λεύσσετον
λεῦσσε τὸν
πάντα
πάνται, μὴ
λάθῃ φύγδα
βὰς
βὰς ὁ ματροφόνος
ἀτίτας
ἀτίμας.
255
Ὅδ' αὖτε
γοῦν
γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν
τὸ δ'
τόδ' οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί
[ΧΟ.]
δυσαγκόμιστον, παπαῖ·
τὸ διερὸν
πέδοι
πέδω(ι)
χύμενον
κεχυμένον οἴχεται.
Ἀλλ' ἀντιδοῦναι δεῖ σ' ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων
πελανόν
πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ'
ἰσχνάνασ'
ἰχνάνασ'
ἰσχάνασ' ἀπάξομαι κάτω,
(ἵν') ἀντιποίνους τίνῃς
μητροφόντας
-φόνας δύας.
Ὄψῃ
ὄψει
δὲ κεἴ τις ἄλλος
δ᾽ ἐκεῖ τις ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' ἀσεβῶν
(ἑκών)
270
ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ' ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
Μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ' ἐπωπᾷ φρενί.
275
ΟΡ.
Ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ' ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ' ἔκπλυτον πέλει·
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις·
πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσία·
285
χρόνος καθαιρεῖ πάντα
γηράσκων
γε διδάσκων
1
ὁμοῦ.
Καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ' Ἀθηναίαν ἐμοί
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΟΡ.]
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ' ἄνευ δορός
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
Ἀλλ' εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι — κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός —
ὅπως γένοιτο
τῶνδ' ἐμοὶ
τῶνδε μοι λυτήριος.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Arthur Sidgwick, 1887.) — 94 focus
ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ.
εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;
ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προὐννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·
1
παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100
οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
ὁρᾶτε πληγὰς τάσδε
καρδίας ὅθεν·
εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται·
ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽
ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105
ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε·
χοάς τ᾿ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾿ ἐσχάρᾳ πυρὸς
ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα·
110
ὁ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων
ἀρκυστάτων
ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.
ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι
ψυχῆς· φρονήσατ', ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμνήστρα καλῶ.
ΧΟΡΟΣ.
(Μυγμός.)
ΚΛ.
μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοι γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοῖς
προσεικότες.
ΧΟ.
(Μυγμός.)
120
ΚΛ.
ἄγαν ὑπνώσσεις, κοὐ κατοικτίζεις πάθος.
φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
ΧΟ.
(Ὠγμός.)
2
ΚΛ.
ὤζεις; ὑπνώσσεις; οὐκ ἀναστήσει τάχος;
ΧΟ.
τί σοι
πέπρωται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125
(Ὠγμός.)
ΚΛ.
ὕπνος πόνος τε, κύριοι ξυνωμόται,
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
ΧΟ.
(Μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.)
λαβέ, λαβέ, λαβέ, λαβέ, φράζου.
130
ΚΛ.
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ΧΟ.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ', ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις ; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
ΧΟ.
ἰού, ἰού, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι—
στρ. α΄.
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάταν ἐγώ, –
ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ἐς, ὦ πόποι,
145
ἄφερτον κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεται
θ᾽ ὁ θήρ.-
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
ΧΟ.
ἰώ, παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει
ἀντ. α΄.
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω, –
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
3
τοκεῦσιν πικρόν.
τὸν μητραλοίαν δ' ἐξέκλεψας ὢν θεός.
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν ;
ΧΟ.
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
στρ. β΄.
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου
160
βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
ΧΟ.
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
ἀντ. β΄.
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
φονολιβῆ θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα—
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν
ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
ΧΟ.
ἐφεστίῳ δὲ
μάντις ὢν μιάσματι
στρ. γ΄.
μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
ΧΟ.
κἀμοί γε λυπρός, καὶ τὸν τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ἀντ. γ'.
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·
175
4
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽
ἐγγενῆ πάσεται.
ΑΠ.
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν·
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῇς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽
οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ
παίδων, † κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία
λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε † πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας,
ὢν παναίτιος.
200
ΑΠ.
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ.
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς
πρᾶξαι· τί μήν;
5
ΧΟ.
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
ΑΠ.
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟ.
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς ;
ΑΠ.
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
ΑΠ.
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟ.
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠ.
τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
ΧΟ.
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν
εἰργάσω
Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς,
τὸ μὴ
τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ᾿ Ὀρέστην
σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
ΧΟ.
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠ.
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε, καὶ πόνον
πλέω τίθου.
ΧΟ.
τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
ΑΠ.
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
6
ΧΟ.
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα
κἀκκυνηγετῶ.
ΑΠ.
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω, τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κὰν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη, προστετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.
ΧΟ.
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν,
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακών·
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
ΧΟ.
ὅρα, ὅρα μάλ᾽ αὖ, λεῦσσέ
τε πάντα μὴ
255
λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.
7
ὁ δ᾽ αὖτέ γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα ματρῷον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ·
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελῶν πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντιποίν᾿ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν
270
ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ Αἵδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
275
ΟΡ.
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει·
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
8
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών,
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
290
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα
φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα,
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
295
ἔλθοι,-κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός, –
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. N. Wecklein, 1885.) — 94 focus
εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;
Κλυταιμήστρας εἴδωλον.
ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν ὡς μὲν ἔκτανον
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προυννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὅπο·
παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100
οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίᾳ σέθεν·
εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,
ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105
ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,
χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾿ ἐσχάρᾳ πυρὸς
ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.
Κλυταιμήστρας εἴδωλον.
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
110
ὃ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων
ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.
ἀκούσαθ᾽ ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ
ψυχῆς, φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί·
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλῶ.
Κλυταιμήστρα.
μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοις γάρ εἰσιν οὐκ ἐμοῖς προσίκτορες.
Κλυταιμήστρα.
ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐ κατοικτίζεις πάθος·
φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
Κλυταιμήστρα.
ὤζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσῃ τάχος;
τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125
Κλυταιμήστρα.
ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
Χορός.
λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβέ, φράζου.
130
Κλυταιμήστρα.
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.
τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἤπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
οὐδ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί·
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
Χορός.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
Ἐρινύων.
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
Χορός.
(strophe 1)
Ἰοὺ ἰού, πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,
ΧΟΡΟΣ
Ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145
ἄφερτον κακόν·
ἐξ ἀκρύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.
Ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
1
Ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλῃ,
Νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω·
150
Τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν,
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
Τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
2
Ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.
Πάρεστι μαστίκτορος
δαΐου δαμίου
160
βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
2
Τοιαῦτα ὁρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
φονολιβῆ θρόνον
ἐφεστίῳ δέ, μάντι, σῷ μιάσματι
μυχὸν ἔχρανας αὐ-
170
τόσσυτος, αὐτόκλητος,
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
3
καμοί γε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν
175
οὔποτ᾽ ἐλευθεροῦται,
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσεται.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
ΑΠΟΛΛΩΝ
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῆς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾽ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθορᾷ
παίδων κακοῦται χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνία
λευσμός τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοις τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος ἀπολούμεναι.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟΡΟΣ
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,
ἀλλ᾽ εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200
ΑΠΟΛΛΩΝ
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟΡΟΣ
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;
ΧΟΡΟΣ
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
ΑΠΟΛΛΩΝ
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟΡΟΣ
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
ΑΠΟΛΛΩΝ
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
ΧΟΡΟΣ
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
ΑΠΟΛΛΩΝ
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟΡΟΣ
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠΟΛΛΩΝ
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
ΧΟΡΟΣ
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
ΑΠΟΛΛΩΝ
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ Δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς
τὸ μὴ γενέσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾿ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
ΧΟΡΟΣ
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠΟΛΛΩΝ
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου.
ΧΟΡΟΣ
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
ΑΠΟΛΛΩΝ
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
ΧΟΡΟΣ
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ.
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἐγὼ δ᾽, ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἂν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
ΟΡΕΣΤΗΣ
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ΟΡΕΣΤΗΣ
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
ΧΟΡΟΣ
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών·
ΧΟΡΟΣ
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Α
Ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ,
λεύσσετον πάντα, μὴ
255
λάθῃ φύγδα βὰς
ὁ ματροφόνος ἀτίτας.
ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Β
Ὅδ᾽ αὖτέ γ᾽ οὖν ἀλκὰν ἔχων περὶ βρέτει
πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260
Τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί,
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
Ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.
Καὶ ζῶντά σ᾽ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντιποίνους τίνης μητροφόνας δύας.
Ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον
270
ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Β
τιν᾽ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
Μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
275
ΟΡΕΣΤΗΣ
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
ΟΡΕΣΤΗΣ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
ΧΟΡΟΣ
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Martin L. West, 1990.) — 94 focus
ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ
εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή· καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;
ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι, προυννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο,
παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινά πρὸς τῶν φιλτάτων
100
οὐδεὶς ὑπὲρ μου δαιμόνων μηνίεται
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίαι σέθεν·
εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται.
{ἐν ἡμέραι δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.}
105
ἦ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,
χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
καὶ νυχτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾽ ἐσχάραι πυρός
ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν·
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα,
110
ὃ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως· ἐκ μέσων ἀρκυστάτων
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ
ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.
ἀκούσαθ᾽, ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ
ψυχῆς· φρονήσατ᾽ ὦ κατὰ χθονὸς θεαί·
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλῶ.
ΧΟΡΟΣ
(μυγμός)
ΚΛ.
μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·
†φίλοις γάρ εἰσιν οὐκ ἐμοῖσι† προσίκτορες.
ΧΟ.
(μυγμός)
120
ΚΛ.
ἄγαν ὑπνώσσεις, κοὐ κατοικτίζεις πάθος·
φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
ΧΟ.
(ὠγμός)
ΚΛ.
ὤζεισ, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσηι τάχος;
τί σοι τέτακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125
ΧΟ.
(ὠγμός)
ΚΛ.
Ὕπνος Πόνος τε, κύριοι ξυνωμόται,
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
ΧΟ.
(μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς)
λαβέ· λαβέ·
130
λαβέ· λαβέ· φράζου.
ΚΛ.
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.
τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται·
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,
ἀτμῶι κατισχ⟨ν⟩αίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ΧΟ.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.
ἰὼ παῖ Διός·
150
ἐπίκλοπος πέληι,
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν·
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός,
155
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρωι
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν·
160
πάρεστι μαστίκτορος
δαΐου δαμίου
βαρύ τι περίβαρυ κρύος ἔχειν.
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
165
φονολιβῆ θρόνον ἴδου
περὶ πόδα, περὶ κάρα·
ἐφεστίωι δὲ μάντις ὢ⟨ν⟩ μιάσματι
μυχὸν ἐχράνατ᾽ αὐτόσσυτος αὐτόκλητος,
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
κἀμοί τε λυπρός, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται·
175
ὑπὸ δὲ γᾶν φυγὼν οὔποτ᾽ ἐλευθεροῦται,
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάραι
μιάστορ’ †ἐκείνου† πάσεται.
ΑΠ.
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον
45
46
47
48
ΑΠ.
ἀνῆις ὑπ᾽ ἄλγους μέλανα πλευμόνων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὗς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει,
185
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθορᾶι
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνί⟨αι⟩
λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἄρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἐορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὗ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνηι τοιαύτηι δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὡς παναίτιος.
200
49
50
ΑΠ.
πῶς δή; τοσοῦτο⟨ν⟩ μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν;
ΑΠ.
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι· τί μήν;
ΧΟ.
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου;
ΑΠ.
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟ.
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
ΑΠ.
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφοροι μολεῖν.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἔστιν ἥμιν τοῦτο προστεταγμένον —
ΑΠ.
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟ.
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠ.
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;
⟨ΧΟ.⟩
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠργάσω
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ’στί μείζων, τῆι δίκηι φρουρουμένη.
51
ΑΠ.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν·
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτά σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτερα.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
ΧΟ.
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠ.
σὺ δ᾽ οὖν δίωχε καὶ πόνον πλείω τίθου.
ΧΟ.
τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.
ΑΠ.
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
ΧΟ.
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγηι.
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγέσω.
ΑΠ.
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ᾽ ἑκών.
52
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω· δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σώιζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν θεά·
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.
ΧΟ.
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς·
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ᾽ οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπταχών·
53
54
55
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.
— ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ· λεῦσσε τό⟨πο⟩ν πάντα,
255
μὴ λάθηι φύγδα βὰς ⟨ὁ⟩ ματροφόνος ἀτίτας.
ὅδ᾽ αὖτε γοῦν† ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ·
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ’ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανόν, ἀπὸ δὲ σοῦ
265
βοσχὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ’ ἰσχνάνασ’ ἀπάξομαι κάτω,
ΟΡ.
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
†πολλοὺς καθαρμούς,† καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ’ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει,
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίαι θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι·
285
58
59
ΟΡ.
χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ’ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοί
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ’ ἄνευ δορός
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών
290
πιστὸν δικαίως εἰς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα
φίλοις ἀρήγουσ’, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι — κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός —
ὅπως γένοιτο τῶνδ’ ἐμοὶ λυτήριος.
Aeschyli Eumenides (OCR draft) Experimental (Aeschyli Eumenides. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 94 focus
ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑΣ ΕΙΔΩΛΟΝ
εὕδοιτ᾽ ἄν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;
ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95
1
2
Apparatus Criticus
παλαιóπαιδες παλαιαὶ παῖδες correxi Σ πολιαὶ γάρ (ad γραῖαι)· παῖδες διὰ τὸ νέον(?) ἢ ἐπειδὴ ἄγαμοι : hoc confirmant proxima μίγνυται βιβῶντ᾽ βεβῶντ᾽ βεβόντ᾿ corr. Stephanus Herm. πόντον πόντου corr. Turn. ποτὶ πτόλιν ποτὶ πτ. Π. 3
ΚΛ.
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὧν μὲν ἔκτανον
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προὐννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·
παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100
οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
ὅρα δὲ πληγὰς τάσδε καρδίαι σέθεν·
εὕδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται.
[ἐν ἡμέραι δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.]
105
ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε
χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾿ ἐσχάραι πυρός
ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
110
ὃ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων
ὤρουσεν ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.
ἀκούσαθ᾽· ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι
ψυχῆς, φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί·
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλῶ.
ΧΟ.
μυγμός.
ΚΛ.
μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοῖς, προσίκτορες.
ΧΟ.
μυγμός.
120
ΚΛ.
ἄγαν ὑπνώσσεις κοὐ κατοικτίζεις πάθος·
φονεὺς δ᾽ Ορέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
Testimonia
Apparatus Criticus
ὧν ὡς corr. Tyrwhitt 4 κείνων κεῖνοι 99 mortui sunt qui Clytaemestrae scelera exprobrant παθοῦσα π. γ' οὐδεὶς οὐδεὶς δ᾽ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος μοῖρα πρ. recte dist. Σ delevi (104. 5. Kirchhoff). 5 πολλὰ πολλά idem ac πολλάκις νηφάλια νιφάλια νυκτίσεμνα νυκτὸ σεμνά (i. e. νυκτός) νεβροῦ νεκροῦ ἀρκυστάτων ἀρκυσμάτων corr. Turn. ὑμῖν ἡμῖν ἐγκατιλλώψας ἐκκατ. corr. Turn. πέρι περὶ, 6 Κλυταιμήστρα Κλυταιμνήστρα 7 8 ἄγαν ἄγαν γ᾽ 9
ΧΟ.
ὠιγμός.
ΚΛ.
ὤιζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσηι τάχος;
125
τί σοι πέπρωται πράγμα πλὴν τεύχειν κακά;
ΧΟ.
ὠιγμός.
ΚΛ.
ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
ΧΟ.
μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.
λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβέ, φράζου.
130
ΚΛ.
ὄναρ διώκεις θῆρα κλαγγαίνεις θ’ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.
τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.
ἄλγησον ἡπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ’ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,
ἀτμῶι κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ΧΟ.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.
ἰοὺ ἰού, πύπαξ.
Testim.:
Actio:
Numeri:
Apparatus Criticus
ὠιγμός μωγμός οὐκ κούκ πέπρωται πέπρακται ὠιγμός ὠγμός κλαγγαίνεις κλαγγάνεις 10 θ’ δ’ 11 ἐκλείπων ἐκλιπών μηδ᾽ οὐδ᾽ ὀνείδεσιν ὀνείδεσσιν ἀντίκεντρα γίγνεται αὐτίκεντρα γίγνεται ἐπουρίσασα ἐπουρήσασα κατισχναίνουσα κατισχαίνουσα ἰδώμεθ᾽ εἰδώμεθ᾽ πύπαξ πυπάξ δυσαχές δυσαχθὲς θ’ δ’
ΧΟ.
ὕπνωι κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
Numeri:
Apparatus Criticus
ἰὼ ἰὼ ἰὼ ἐπίκλοπος ἐπίπλοκος νέος δὲ γραίας δαίμονας γραίας δὲ δαίμονας νέος ἱκέταν ἱκέτην 12 ἔτυψεν ἔτυψα βαρὺ περίβαρυ τὸ τὸ περίβαρυ 13 φονολιβῆ φονολειβῆ (τ’) supplevi 14 προσδρακεῖν προσδρακῆς 15 ἀρόμενον αἰρόμενον αἰρούμενον corr. Abresch μάντις ὢν μάντι σῶι 16 μυχὸn μυκὸν σὸν οἶκον corr. Robort. ἐχράνατ’ ἐχθράνατ’ παρὰ νόμον παρανόμων corr. M2 βρότεα βρέτεα
ΧΟ.
παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας. –
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
μὴ καὶ λαβούσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον
ἀνῆις ὑπ’ ἄλγους μέλαν’ ἀπ’ ἀνθρώπων ἀφρόν,
185
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
ἀλλ’ οὐ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ’ ἀποφθορᾶι
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ’ ἀκρωνία
190
λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ’ ἀκούετε,
οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽, ἀποπτύστης θεοῖς,
στέργηθρ’ ἔχουσαι; πᾶς δ’ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
195
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
χωρεῖτ’ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνης τοιαύτης δ’ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
ἄναξ Απολλον ἀντάκουσον ἐν μέρει.
200
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,
ἀλλ’ εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
Actio:
Apparatus Criticus
17 κἀμοίγε κάμοί τε ἐκλύσεται, ἐκλύσεται. 18 δὲ τε φυγὼn φεύγων ὢν δ’ δ’ ὢν οὗ ἐκείνου πάσεται πάσσεται παύσεται καρανιστῆρες καρανητήρες u supra prius η οὐκ ἄρ᾽ ἀνυστήρες corr. Stanley ἀποφθορᾶι ἀποφθοραί ἀκρωνία 19 λευσμός λευσμόν ὑπὸ ῥάχιν ὑπορράχιν ἀποπτύστης ἀπόπτυστοι 20 πλησίοισι πλησίοις 21 εἰς ὡς
ΑΠ.
πῶς δή; τοσοῦτο μήκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ.
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πρᾶξαι. τί μή;
205
ΧΟ.
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
ΑΠ.
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
ΧΟ.
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
ΑΠ.
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφοροι μολεῖν.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
210
ΑΠ.
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟ.
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
ΑΠ.
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;
ΧΟ.
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
215
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῆι δίκηι φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις
220
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
οὔ φημ’ Ορέστην σ’ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ’ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσιν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
225
ΧΟ.
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠ.
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.
ΧΟ.
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.
ΑΠ.
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Apparatus Criticus
πρᾶξαι πέμψαι 22 τί μή; τί μή τί μήν 23 δέκτωρ δ᾽ ἕκτωρ οἶμαι δέκτωρ δῆτα τάσδε δῆτα τοῦτο πρόσφοροι πρόσφορoν 24 τί γὰρ τίς γάρ corr. M2 ex Σ νοσφíσηι νοσφίσει Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲn ἡγέσω 25 γίγνεται γίνεται μόρσιμος μόρσιμοι ὅρκου ᾿στὶ ὅρκου ’σ τι ὅ. τε εἰ ἤ τίνεσθαι γενέσθαι 26 ἐνδίκως ἐνδίκαις 27 σ’ σ’ γ’ om. οἶδα οἶδα οὔτοι πράσσουσιν πράσσουσαν δίκας δὲ Παλλὰς δ’ ἐπ’ ἄλλας ἐποπτεύσει ἐποπτεύει λίπω λείπω ποτέ πώποτε πλείω πλέον τίθου τίθει v. l. (hic c. gl. ποίει)
ΧΟ.
μέγας γὰρ ἔμπας παρ Διὸς θρόνοις λέγηι.
ἐγὼ δ’, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φώτα κἀκκυνηγετῶ.
ΑΠ.
ἐγὼ δ’ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ’ ἑκών.
ΟΡΕΣΤΗΣ
ἄνασσ’ ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ’ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τ’ ἐγώ
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν.
240
σώιζων δ’ ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους
πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
ΧΟΡΟΣ
εἶὲν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν
250
Actio:
Apparatus Criticus
ἄγει ἄγειν μητρῶιον μητρώιων δίκας δίκη v. l. δίκης κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγέτης γ’ ὡς κ. corr. Erfurdt θεοῖς θεοῖσι προδῶι 28 κελεύμασιν κελεύσμασι 29 ἀμβλὺς ἀμβλὺν προστετριμμένος προστετριμμένον δ’ δ’ τ’ om. πρόσειμι δὲ πρός 30 εἶὲν sic recte M μηνυτῆρος μηνυτήρος μηνυτή μηνυτῇσιν νεβρόν νεκρόν ἐκματεύομεν ἐκμαστεύομεν πόντον πόντον πωτήμασιν 31
ΧΟ.
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.
ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ, λεύσσετε πάντα, μὴ
λάθηι φύγδα βὰς
255
[δ] ματροφόνος ἀτίτας.
ὅδ᾽ αὐτός· [οὖν] ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαί
260
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δέ σου
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.
265
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
(ἵν᾽) ἀντιποίνους τίνηις μητροφόντας δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν
ἢ τοκέας φίλους,
270
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ ῞Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφωι δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾶι φρενί.
ΟΡ.
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
275
Numeri:
Testim.:
Apparatus Criticus
λεύσσετε λεύσσε τον λεῦσσε τόν λεῦσσέ τε 32 φύγδα φυγάδα [δ] ὁ del. [οὖν] αὑτέ γ' 33 περὶ βρέτει πλεχθεὶς περιβλέπει πλαγχθείς χρεῶν χρεών χερῶν δυσαγκόμιστον δυσαγκόμιστρον πέδοι χύμενον πέδωι κεχυμένον βοσκὰn φεροίμαν πώματος βασκὰν φεροίμην πόματος ἰσχνάνασ᾽ ἰχνάνασ᾽ ἰσχάνασ᾽ (ἵν᾽) add. ἵv' ἵνα ante τίνηις inserebat textui suo τίνηις τείνης et . εισ. μητροφόντας δύας μητροφόνας δύη 34 δὲ κεἴ τις δ᾽ ἐκεῖ τίς ἄλλος ἄλλον ἀσεβῶν ἀσεβεῖν τινά (credibile) 35 ἔχονθ᾽ ἔχοντ᾽ ἐπωπᾶι φρενί ἐποπτᾶι τῇ φρενί
ΟΡ.
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
280
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίαι θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι·
[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
285
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοί
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορός
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεών
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
290
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
295
ἔλθοι (κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός),
ὅπως γένοιτο τῶνδέ μοι λυτήριος.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by F. A. Paley, 1885.) — 94 focus
εὕδοιτ᾿ ἂν, ὠὴ, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;
ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν, ὡς μὲν ἔκτανον
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προὐννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὕπο·
παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100
οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίεται,
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων.
ὁρᾶτε πληγὰς τάσδε καρδίας ὅθεν·
εὔδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται·
ἐν ἡμέρᾳ δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105
ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε·
χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾿ ἐπ᾿ ἐσχάρᾳ πυρὸς
ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα·
110
ὁ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων
ὤρουσεν, ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.
ἀκούσαθ᾽· ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς πέρι
ψυχῆς· φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμνήστρα καλῶ.
μύζοιτ᾽ ἂν, ἀνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοις γάρ εἰσιν, οὐκ ἐμοὶ, προσίκτορες.
ἄγαν ὑπνώσσεις, κου κατοικτίζεις πάθος.
Χορός
φονεὺς δ᾽ Ορέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
120
Κλυταιμνήστρας εἴδωλον
ὤζεις; ὑπνώσσεις; οὐκ ἀναστήσει τάχος;
Χορός
τί σοι πέπρακται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
Κλυταιμνήστρας εἴδωλον
ὕπνος πόνος τε, κύριοι ξυνωμόται,
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
Χορός
λάβε, λάβε, λάβε, λάβε, φράζου.
125
Κλυταιμνήστρας εἴδωλον
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἡπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
130
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρὶ,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
Χοραγός
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
135
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴτι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
Χορός
ἰοὺ, ἰοὺ, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι
ἢ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάταν ἐγώ, –
ἐπάθομεν πάθος δυσαχὲς, ὦ πόποι,
140
ἄφερτον κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν, οἴχεται δ᾽ ὁ θήρ.
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
ἰὼ, παῖ Διὸς, ἐπίκλοπος πέλει
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,-
145
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν.
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
ἐμοὶ δὲ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
150
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
155
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον·
φονολιβή θρόμβον
περὶ πόδα, περὶ κάρα-
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
160
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν,
ἐφεστίῳ δὲ, μάντις ὢν, μιάσματι
μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
165
καμοί γε λυπρὸς, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται, ἀντ. γ΄.
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽ ἐξ ἐμοῦ πάσεται.
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
170
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν
μὴ καὶ λαβούσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῆς ὑπ᾿ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρὸν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
175
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾿ ἀποφθορᾷ
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία
λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
180
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾿ ἀκούετε
οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς, οὐ χρηστηρίοις
185
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορός
ἄναξ "Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
190
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας, ὡς παναίτιος.
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτο μήκος ἔκτεινον λόγου.
Χορός
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;
Χορός
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
195
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
Χορός
καὶ τὰς προπομπούς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς.
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
Χορός
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
200
Χορός
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀπόλλων
τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
Χορός
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
Ἀπόλλων
ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾿ οὐδὲν εἰργάσω
Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
205
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μορσίμη
ὅρκου ἐστὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς,
210
τὸ μὴ γενέσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
215
Χορός
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὐ τι μὴ λίπω ποτέ.
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε, καὶ πόνον πλέον τίθου.
Χορός
τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορός
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·
220
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
μέτειμι τόνδε φῶτα, κἀκκυνηγετῶ.
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω, τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κάν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
225
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη, προστετριμμένος τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
230
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
Χορός
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·
235
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν,
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
240
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών·
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
ὅρα, ὅρα μάλ᾽ αὖ, παντᾶ λεῦσσε μὴ
245
λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.
ὁ δ᾽ αὐτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
250
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα ματρῷον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ.
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σου
255
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντιποίνους τίνειν ματροφόνους δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
260
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ οὐκ εὐσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ "Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
265
Ὀρέστης
ἐγὼ, διδαχθεὶς ἐν κακοῖς, ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμοὺς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
270
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει·
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
275
χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ ᾿Αθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεών,
280
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφή πόδα
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα,
285
θρασύς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ, ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι,-κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεὸς, -
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
Χορός
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by Friedrich Blass, 1907.) — 94 focus
εὕδοιτ᾽ ἂν, ὠή, καὶ καθευδουσῶν τί δεῖ;
ἐγὼ δ᾽ ὑφ᾽ ὑμῶν ὧδ᾽ ἀπητιμασμένη
95
ὡς μὲν ἔκτανον
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν
ὄνειδος ἐν φθιτοῖσιν οὐκ ἐκλείπεται,
αἰσχρῶς δ᾽ ἀλῶμαι· προυννέπω δ᾽ ὑμῖν ὅτι
ἔχω μεγίστην αἰτίαν κείνων ὑπερ·
παθοῦσα δ᾽ οὕτω δεινὰ πρὸς τῶν φιλτάτων,
100
οὐδεὶς ὑπέρ μου δαιμόνων μηνίσεται,
κατασφαγείσης πρὸς χερῶν μητροκτόνων;
δρα δὲ πληγὰς τᾶσδε καρδίᾶι σέθεν.
εύδουσα γὰρ φρὴν ὄμμασιν λαμπρύνεται,
ἐν ἡμέρᾶι δὲ μοῖρ᾽ ἀπρόσκοπος βροτῶν.
105
ἢ πολλὰ μὲν δὴ τῶν ἐμῶν ἐλείξατε,
χοάς τ᾽ ἀοίνους, νηφάλια μειλίγματα,
καὶ νυκτίσεμνα δεῖπν᾽ ἐπ᾿ ἐσχάρᾶι πυρὸς
ἔθυον, ὥραν οὐδενὸς κοινὴν θεῶν.
καὶ πάντα ταῦτα λὰξ ὁρῶ πατούμενα.
110
ὁ δ᾽ ἐξαλύξας οἴχεται νεβροῦ δίκην,
καὶ ταῦτα κούφως ἐκ μέσων ἀρκυστάτων
ὤρουσεν ὑμῖν ἐγκατιλλώψας μέγα.
ἀκούσαθ᾽, ὡς ἔλεξα τῆς ἐμῆς περὶ
ψυχῆς, φρονήσατ᾽, ὦ κατὰ χθονὸς θεαί.
115
ὄναρ γὰρ ὑμᾶς νῦν Κλυταιμήστρα καλῶ.
μυγμός.
ἄλλοισιν ἐν νεκροῖσιν
Χορός
Κλυταιμήστρα
μύζοιτ᾽ ἄν, ἁνὴρ δ᾽ οἴχεται φεύγων πρόσω·
φίλοι γάρ εἰσιν οὐκ ἐμοῖς προσεικότες.
Χορός
μυγμός.
Κλυταιμήστρα
ἄγαν γ᾽ ὑπνώσσεις κου κατοικτίζεις πάθος·
φονεὺς δ᾽ Ὀρέστης τῆσδε μητρὸς οἴχεται.
Χορός
ὠιγμός.
Κλυταιμήστρα
ὤιζεις, ὑπνώσσεις· οὐκ ἀναστήσηι τάχος;
τί σοι πέπρωται πρᾶγμα πλὴν τεύχειν κακά;
125
Χορός
ὠιγμός.
Κλυταιμήστρα
ὕπνος πόνος τε κύριοι συνωμόται
δεινῆς δρακαίνης ἐξεκήραναν μένος.
Χορός
μυγμὸς διπλοῦς ὀξύς.
λαβὲ λαβὲ λαβὲ λαβέ, φράζου.
130
Κλυταιμήστρα
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.
τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.
ἄλγησον ἦπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,
ἀτμῶι κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
Χορός
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τῆνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.
ἰοὺ ἰοὺ πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι
στρ. α
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ –
ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι, ἄφερτον
145
κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.
ὕπνωι κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέληι,
ἀντ. α
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ τοκεῦσιν πικρόν,
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
στρ. β 155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρωι
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
160
βαρύ τι περίβαρυ κρύος ἔχειν.
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
ἀντ. β
φονολιβή θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἅγος ἔχειν.
στρ. γ
ἐφεστίωι δὲ μάντις ὢν μιάσματι
μυχὸν ἐχράνατ᾿ αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.
κάμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὐ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται,
175
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾶι
μιάστορ᾽ εἶσιν οὗ πάσεται.
ἀντ. γ
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῆις ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ
παίδων, κακοῦ τε χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνιά,
λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε κληισίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορός
ἄναξ ῎Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτον μῆκος ἔκτεινον λόγου.
Χορός
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
ἔχρησα, ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψας. τί μήν;
Χορός
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τοῦσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
Χορός
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τᾶσδε λοιδορεῖς;
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
Χορός
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἦδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
Χορός
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
Ἀπόλλων
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;
Χορός
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
Ἀπόλλων
ᾖ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἦρκας ὣς
Ήρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῆι δίκηι φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὸ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραι.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
Χορός
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὐ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.
Χορός
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορός
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγηι·
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κάν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ᾽ ἑκών.
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σώιζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
Χορός
εἶὲν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.
ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ λεῦσσέ τε τὸν πάντᾶι,
μὴ λάθηι φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.
῾Ο δ᾽ αὖτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαί.
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
Ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντίποιν᾿ ὡς τίνηις ματροφόνου δύας.
Ὄψηι δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τὴν δίκην ἐπαξίαν.
μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός, δελτογράφωι δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾶι
φρενί.
275
Ὀρέστης
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλῶν τε καιρούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾶι θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι.
285
χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν οὐ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
Χορός
Translations (11)
Eumenides Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, translator. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926. (Modernized by Perseus.)) — 143-175 focus
Chorus
Oh, oh! Alas! We have suffered, friends.
Indeed I have suffered much and all in vain.
We have suffered very painfully, oh! an unbearable evil. The beast has escaped from our nets and is gone.
Overcome by sleep, I have lost my prey.
145
Indeed I have suffered much and all in vain.
Overcome by sleep, I have lost my prey.
Chorus
Oh! Child of Zeus, you have become a thief—
you, a youth, have ridden down old divinities—by showing respect to your suppliant, a godless man and cruel to a parent; although you are a god, you have stolen away a man that killed his mother.
What is there here that anyone shall call just?
150
What is there here that anyone shall call just?
Chorus
Reproach, coming to me in a dream, struck me like a charioteer with goad held tight, under my heart, under my vitals.
155
I can feel the cruel, the very cruel chill of the executioner’s destroying scourge.
160
Chorus
They do such things, the younger gods, who rule, wholly beyond justice, a throne dripping blood,
about its foot, about its head.
I can see the center-stone of the earth defiled with a terrible pollution of blood.
165
I can see the center-stone of the earth defiled with a terrible pollution of blood.
Chorus
Although he is a prophet, he has stained his sanctuary
with pollution at its hearth, at his own urging, at his own bidding; against the law of the gods, he has honored mortal things and caused the ancient allotments to decay.
170
Chorus
And he brings distress to me too, but he shall not win his release;
even if he escapes beneath the earth, he is never set free. A suppliant, he will acquire another avenger from his family.
1
175
Apollo
Out, I order you! Go away from this house at once,
leave my prophetic sanctuary, so that you may not be struck by a winged glistening snake
2
shot forth from a golden bow-string, and painfully release black foam, vomiting the clots of blood you have drained from mortals.
180
It is not right for you to approach this house; no, your place is where the punishments are beheading, gouging out of eyes, cutting of throats, and where young men’s virility is ruined by destruction of seed; where there is mutilation and stoning, and where those who are impaled beneath their spine moan long and piteously.
185
Do you hear what sort of feast is your delight? You are detested by the gods for it. The whole fashion of your form sets it forth. Creatures like you should live in the den of a blood-drinking lion, and not inflict pollution
190
on all near you in this oracular shrine. Be gone, you goats without a herdsman! No god loves such a flock.
195
Chorus
Lord Apollo, hear our reply in turn. You yourself are not partially guilty of this deed;
you alone have done it all, and are wholly guilty.
200
Apollo
What do you mean? Draw out the length of your speech this much.
Chorus
Through your oracle, you directed the stranger to kill his mother.
Apollo
Through my oracle, I directed him to exact vengeance for his father. What of it?
Chorus
And then you agreed to take the fresh blood on yourself.
Apollo
And I ordered him to turn for expiation to this house.
205
Chorus
And do you then rebuke us, the ones who escorted him here?
Apollo
Yes, for you are not fit to approach this house.
Chorus
But this has been assigned to us—
Apollo
What is this office of yours? Boast of your fine privilege!
Chorus
We drive matricides from their homes.
210
Apollo
But what about a wife who kills her husband?
Chorus
That would not be murder of a relative by blood.
213
Apollo
Then truly you dishonor and bring to nothing the pledges of Hera, the Fulfiller, and Zeus.
3
Cypris too is cast aside, dishonored by this argument, and from her come the dearest things for mortals. For marriage ordained by fate for a man and a woman is greater than an oath and guarded by Justice. If, then, one should kill the other and you are so lenient
215
as not to punish or visit them with anger, I claim that you unjustly banish Orestes from his home. For I see you taking the one cause very much to heart, but clearly acting more leniently about the other. But the goddess Pallas will oversee the pleadings in this case.
220
Chorus
I will never, never leave that man!
225
Apollo
Pursue him then and get more trouble for yourself.
Chorus
Do not cut short my privileges by your words.
Apollo
I would not take your privileges as a gift.
Chorus
No, for in any case you are called great at the throne of Zeus.
But as for me—since a mother’s blood leads me, I will pursue my case against this man and I will hunt him down.
Exeunt.
230
Apollo
And I will aid my suppliant and rescue him! For the wrath of the one who seeks purification is terrible among mortals and gods, if I intentionally abandon him.
Enters the Sanctuary.
The scene changes to
Athens
, before the temple of Athena. Enter Hermes with Orestes, who embraces the ancient image of the goddess.
Orestes
Lady Athena, at Loxias’ command I have come. Receive kindly an accursed wretch, not one who seeks purification, or with unclean hand, but with my guilt’s edge already blunted and worn away at other homes and in the travelled paths of men.
235
Going over land and sea alike, keeping the commands of Loxias’ oracle, I now approach your house and image, goddess. Here I will keep watch and await the result of my trial.
240
The Furies enter dispersedly, hunting Orestes’ trail by scent.
Chorus
Aha! This is a clear sign of the man. Follow the hints of a voiceless informer. For as a hound tracks a wounded fawn, so we track him by the drops of blood. My lungs pant from many tiring struggles, for I have roamed over the whole earth,
245
and I have come over the sea in wingless flight, pursuing him, no slower than a ship. And now he is here somewhere, cowering. The smell of human blood gives me a smiling welcome.
250
254
Look! Look again!
Look everywhere, so that the matricide will not escape by secret flight, with his debt unpaid!
Yes, here he is again with a defense; his arms twisted around the image of the immortal goddess,
255
he wishes to be tried for his debt.
4
But that is not possible; a mother’s blood upon the earth is hard to recover—alas, the liquid poured on the ground is gone.
But you must allow me in return to suck
260
the red blood from your living limbs. May I feed on you—a gruesome drink!
I will wither you alive and drag you down, so that you pay atonement for your murdered mother’s agony.
And you will see any other mortal who has sinned by not honoring
265
a god or a stranger or dear parents, each having a just punishment.
For Hades is mighty in holding mortals to account under the earth,
270
and he observes all things and within his mind inscribes them.
275
276
Yes, here he is again with a defense; his arms twisted around the image of the immortal goddess,
But that is not possible; a mother’s blood upon the earth is hard to recover—alas, the liquid poured on the ground is gone.
But you must allow me in return to suck
I will wither you alive and drag you down, so that you pay atonement for your murdered mother’s agony.
And you will see any other mortal who has sinned by not honoring
For Hades is mighty in holding mortals to account under the earth,
Orestes
Taught by misery, I know many purification rituals, and I know where it is right to speak and equally to be silent; and in this case, I have been ordered to speak by a wise teacher.
For the blood is slumbering and fading from my hand, the pollution of matricide is washed away; while it was still fresh, it was driven away at the hearth of the god Phoebus by purifying sacrifices of swine. It would be a long story to tell from the beginning,
280
how many people I have visited, with no harm from association with me.
Time purges all things, aging with them.
So now with a pure mouth I piously invoke Athena, lady of this land, to come to my aid. Without the spear,
285
she will win me and my land and the
Argive
people as faithful and true allies for all time. But whether in some region of the Libyan land, near the waters of Triton, her native stream, she is in action or at rest,
5
290
aiding those whom she loves, or whether, like a bold marshal, she is surveying the Phlegraean
6
plain, oh, let her come—as a goddess, she hears even from far away—to be my deliverer from distress!
295
So now with a pure mouth I piously invoke Athena, lady of this land, to come to my aid. Without the spear,
The Eumenides (OCR draft) Experimental (The Eumenides. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 94 focus
CHORUS
Seize, seize, seize, seize, take heed
1
.
GHOST OF CLYTEMNESTRA
CHORUS
Do you rouse, and rouse her, but I [rouse] you. Dost sleep? arise, and having spurned off sleep, let us see if any of this prelude is vain.
APOLLO
CHORUS
Royal Apollo, hear our reply in turn. You yourself are not a sharer in these things, but have done them alto gether, being the entire cause.
APOLLO
How now? thus far extend your speech
5
.
CHORUS
You enjoined by oracles, so that the stranger should slay his mother.
APOLLO
I enjoined by oracles that he should inflict vengeance on account of his father: what then?
CHORUS
And next you promised [to be] an advocate
6
of new bloodshed.
APOLLO
And I bade him betake himself to these abodes.
CHORUS
And you revile forsooth these [his] attendants.
APOLLO
For it is not proper that they should come to these abodes.
CHORUS
But this is commanded to us.
APOLLO
What honour is this? boast of a glorious office.
CHORUS
We drive the murderers of their mother from their homes.
APOLLO
But what [of the slayer] of a woman who has deprived her husband of life?
CHORUS
The blood of kindred should not be shed by kindred.
APOLLO
CHORUS
That man never, in any respect, will I abandon.
APOLLO
Do you then pursue, and take to yourself more toil.
CHORUS
Do not you detract from my honours by your words.
APOLLO
I would not receive your honours, so as to possess them.
CHORUS
For, altogether you are called great at the throne of Jove. But I (for a mother's blood brings on punishment) will pursue this man, a huntress Fury.
APOLLO
But I will aid, and deliver the suppliant: for dreadful among mortals and among gods, is the wrath of a suppliant, if willingly I should forsake him.
ORESTES
3
Queen Minerva, by the commands of Apollo I am come, but do thou receive propitiously accused of crime, not one now stained with guilt nor impure in hand, but now blunted
1
, worn away before this time, in others' abodes and paths of mortals. Passing over sea and land alike, observing the oracular injunctions of Loxias, I approach thine abode and image, goddess. Here, keeping my station, will I await the event of justice (or, judgment).
CHORUS
Ho! this is the clear sign of the man, but follow the counsels of the voiceless informer. For as a dog chases the wounded hind, we trace out him by bloody drops
2
. But with many deadly toils my bowels pant; for every place of earth has been traversed, and over the sea by wingless flight have I come, pursuing, no way inferior to a ship. And now he is crouching somewhere here: the smell of human blood delights me.
ORESTES
CHORUS
LES EUMÉNIDES (OCR draft) Experimental (LES EUMÉNIDES. Paul Mazon, 1920-1925.) — 94 focus
après le sort atroce que j'ai subi d'un fils, aucun dieu ne s'indigne en faveur d'une mère qu'égorgea un bras parricide. Vois : que ton cœur contemple mes plaies dans le som- meil : l'âme mortelle est toute éclairée d'yeux, à qui le don de
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
voir est refusé quand vient le jour
1
. N'avez-vous pas souvent humé de mes offrandes, libations sans vin, sobres breu- vages apaisants? N'ai-je pas offert plus d'une victime, la nuit, à vos saints repas, sur l'autel flambant, à une heure
ignorée de tous les autres dieux
2
? Et tout cela, aujourd'hui, je le vois foulé aux pieds! Lui, s'évade, disparaît comme un faon, et, d'un bond léger, le voilà hors du filet, qui vous salue d'une magnifique grimace! Entendez-moi : il y va de ma
vie, à moi
3
! Reprenez donc vos sens, déesses de l'Enfer. Du fond de vos songes, Clytemnestre vous appelle.
Grondement du Chœur.
voir est refusé quand vient le jour 1 . N'avez-vous pas souvent humé de mes offrandes, libations sans vin, sobres breu- vages apaisants? N'ai-je pas offert plus d'une victime, la nuit, à vos saints repas, sur l'autel flambant, à une heure
ignorée de tous les autres dieux 2 ? Et tout cela, aujourd'hui, je le vois foulé aux pieds! Lui, s'évade, disparaît comme un faon, et, d'un bond léger, le voilà hors du filet, qui vous salue d'une magnifique grimace! Entendez-moi : il y va de ma
vie, à moi 3 ! Reprenez donc vos sens, déesses de l'Enfer. Du fond de vos songes, Clytemnestre vous appelle.
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
Ah! vous pouvez gronder! l'homme a disparu, lui, et
court au loin. Les miens ont à qui recourir — et moi, non!
Grondement du Chœur.
court au loin. Les miens ont à qui recourir — et moi, non!
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
Vraiment, tu dors trop, sans pitié pour ce que j'endure. Et mon assassin, le parricide Oreste, a disparu!
Cri inarticulé du Chœur.
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
Tu cries, tu dors : allons vite, debout! T'aurait-on alloué
d'autre lot que de faire souffrir ?
Cri inarticulé du Chœur.
d'autre lot que de faire souffrir ?
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
Le sommeil, la fatigue, conjurés invincibles, ont épuisé la fougue du farouche dragon.
Double grondement strident du Chœur
4
.
LES EUMÉNIDES
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
voir est refusé quand vient le jour
5
. N'avez-vous pas souvent humé de mes offrandes, libations sans vin, sobres breu- vages apaisants? N'ai-je pas offert plus d'une victime, la nuit, à vos saints repas, sur l'autel flambant, à une heure
ignorée de tous les autres dieux
6
? Et tout cela, aujourd'hui, je le vois foulé aux pieds! Lui, s'évade, disparaît comme un faon, et, d'un bond léger, le voilà hors du filet, qui vous salue d'une magnifique grimace! Entendez-moi : il y va de ma
vie, à moi
7
! Reprenez donc vos sens, déesses de l'Enfer. Du fond de vos songes, Clytemnestre vous appelle.
Grondement du Chœur.
voir est refusé quand vient le jour 5 . N'avez-vous pas souvent humé de mes offrandes, libations sans vin, sobres breu- vages apaisants? N'ai-je pas offert plus d'une victime, la nuit, à vos saints repas, sur l'autel flambant, à une heure
ignorée de tous les autres dieux 6 ? Et tout cela, aujourd'hui, je le vois foulé aux pieds! Lui, s'évade, disparaît comme un faon, et, d'un bond léger, le voilà hors du filet, qui vous salue d'une magnifique grimace! Entendez-moi : il y va de ma
vie, à moi 7 ! Reprenez donc vos sens, déesses de l'Enfer. Du fond de vos songes, Clytemnestre vous appelle.
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
Ah! vous pouvez gronder! l'homme a disparu, lui, et
court au loin. Les miens ont à qui recourir — et moi, non!
Grondement du Chœur.
court au loin. Les miens ont à qui recourir — et moi, non!
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
Vraiment, tu dors trop, sans pitié pour ce que j'endure. Et mon assassin, le parricide Oreste, a disparu!
Cri inarticulé du Chœur.
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
Tu cries, tu dors : allons vite, debout! T'aurait-on alloué
d'autre lot que de faire souffrir ?
Cri inarticulé du Chœur.
d'autre lot que de faire souffrir ?
[L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE]
Le sommeil, la fatigue, conjurés invincibles, ont épuisé la fougue du farouche dragon.
Double grondement strident du Chœur
8
.
LES EUMÉNIDES
(Μυγμός διπλοῦς ὀξύς)
LE CHOEUR.
Attrape! attrape! attrape!
L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE.
Tu poursuis la bête en songe et tu donnes de la voix comme un chien hanté sans répit par le soin de sa besogne: qu'as-tu donc ? debout! que la fatigue n'ait pas raison de toi! Ne va pas, amollie par le sommeil, méconnaître le tort qui t'est fait. Laisse
ton cœur endurer de justes reproches : ce sont les aiguil- lons du sage. Puis, sur cet homme, exhale ton haleine sanglante, dessèche-le au souffle embrasé de ton sein. Suis- le, exténue-le par une poursuite nouvelle.
L'Ombre disparaît.
ton cœur endurer de justes reproches : ce sont les aiguil- lons du sage. Puis, sur cet homme, exhale ton haleine sanglante, dessèche-le au souffle embrasé de ton sein. Suis- le, exténue-le par une poursuite nouvelle.
LE CORYPHÉE.
Eh toi! réveille, réveille celle-là, comme je fais pour toi. Tu
Eh toi! réveille, réveille celle-là, comme je fais pour toi. Tu
LE CHOEUR.
Ah! malheur! malheur! quelle souffrance, amies! J'ai déjà pourtant assez souffert pour rien. Ah! la douloureuse souffrance! Las! l'intolérable peine! La bête hors des rets a sauté et disparu. A céder au sommeil j'ai perdu ma proie
Ah! malheur! malheur! quelle souffrance, amies! J'ai déjà pourtant assez souffert pour rien. Ah! la douloureuse souffrance! Las! l'intolérable peine! La bête hors des rets a sauté et disparu. A céder au sommeil j'ai perdu ma proie
Ah! fils de Zeus, tu n'es qu'un larron. Tu es jeune, et tu écrases d'antiques divinités! Et tu gardes tes respects pour le suppliant, l'impie cruel à sa mère! Tu es dieu, et tu nous veux dérober un parricide ! Qui trouverait là ombre de justice?
[LE CHOEUR]
Voilà donc les façons de ces jeunes dieux, qui veulent régner sur le monde sans souci de la Justice. Ah! le trône
ensanglanté
10
! au pied, à la cime, oui, je le vois, l'Ombilic du monde, chargé de la souillure terrifiante d'un meurtre.
Le foyer de
ensanglanté 10 ! au pied, à la cime, oui, je le vois, l'Ombilic du monde, chargé de la souillure terrifiante d'un meurtre.
l'y forçait? qui l'en priait? Il a passé outre à la loi des dieux et, pour honorer des mortels, déchiré l'antique partage 11 .
s'il fuit sous la terre, l'homme ne sera pas libéré. Avec sa souillure, où il ira, il trouvera un vengeur 12 prêt à son tour à s'abattre sur son front.
APOLLON.
Dehors!
moi! Débarrasse le sanctuaire prophétique, si tu ne veux que t'atteigne le serpent à l'aile blanche, qui, bondissant de
[APOLLON]
l'arc d'or, te fera cracher douloureusement la noire écume que tu dois aux humains et rendre en lourds caillots tout
le sang que tu tiras d'eux. Il ne vous sied pas d'approcher de cette demeure. Votre place est aux lieux où la justice abat des têtes et arrache des yeux, où l'on ouvre des gorges, où, pour tarir leur fécondité, la fleur de leur jeunesse est ravie aux enfants, où on mutile, où on lapide, et où gronde la longue plainte des hommes plantés sur le
pal. Voilà — entendez-vous, monstres en horreur aux dieux ! — les fêtes qui font vos délices. Et tout votre aspect y répond. C'est dans l'antre d'un lion buveur de sang qu'il vous convient de vivre, au lieu de venir en ce
temple fatidique infliger votre souillure à autrui. Allez, allez paître sans berger: d'un troupeau pareil nul dieu n'a souci.
le sang que tu tiras d'eux. Il ne vous sied pas d'approcher de cette demeure. Votre place est aux lieux où la justice abat des têtes et arrache des yeux, où l'on ouvre des gorges, où, pour tarir leur fécondité, la fleur de leur jeunesse est ravie aux enfants, où on mutile, où on lapide, et où gronde la longue plainte des hommes plantés sur le
pal. Voilà — entendez-vous, monstres en horreur aux dieux ! — les fêtes qui font vos délices. Et tout votre aspect y répond. C'est dans l'antre d'un lion buveur de sang qu'il vous convient de vivre, au lieu de venir en ce
temple fatidique infliger votre souillure à autrui. Allez, allez paître sans berger: d'un troupeau pareil nul dieu n'a souci.
LE CORYPHÉE.
Sire Apollon, entends-moi à mon tour.
Tu es toi-même, non complice, mais bien seul, et de tout, entièrement coupable.
Tu es toi-même, non complice, mais bien seul, et de tout, entièrement coupable.
APOLLON.
Et comment? ne réponds qu'à ma seule question.
LE CORYPHÉE.
Ton oracle à ton hôte dicta le par- ricide.
APOLLON.
Mon oracle lui dit : « Va, venge un père
13
»: eh bien ?
LE CORYPHÉE.
Tu promis d'accueillir sa sanglante souillure.
APOLLON.
Et lui dis de chercher ici son seul refuge.
LE CORYPHÉE.
Et, son cortège alors, pourquoi l'in- vectiver ?
APOLLON.
C'est que cette demeure n'est pas faite pour lui.
LE CORYPHÉE.
Je ne fais rien pourtant que de remplir ma tâche.
LES EUMÉNIDES
APOLLON.
Quel est donc ce beau rôle ? Va, chante m'en la gloire!
LE CORYPHÉE.
C'est nous qui, de leur toit, chassons les parricides.
C'est nous qui, de leur toit, chassons les parricides.
APOLLON.
Et la femme qui tue son époux, celle là...?
LE CORYPHÉE.
Son crime n'a pas fait couler son propre sang.
APOLLON.
Ah!
déesse de l'hymen. Et Cypris, ton bel argument la rejette avec dédain, elle à qui les mortels doivent leurs plus douces joies ! La couche nuptiale où le Destin unit l'homme et la femme est sous la sauvegarde d'un droit plus puissant que celui du serment. Si ta faiblesse est telle pour ceux
qui s'entretuent que tu ne leur accordes ni pensée ni regard de courroux, moi, je déclare inique ta poursuite d'Oreste, puisque, à côté de crimes que tu prends tant à cœur, il en est donc d'autres dont tu es clairement moins pressée de tirer vengeance. Pallas appréciera les droits des deux parties.
LE CORYPHÉE.
Ne crois pas que jamais je renonce à ma proie.
Ne crois pas que jamais je renonce à ma proie.
APOLLON.
Poursuis-la donc; ajoute encore à tes fatigues.
LE CORYPHÉE.
Ne prétends pas d'un mot abolir mes honneurs.
APOLLON.
Ce sont là des honneurs dont je ne voudrais pas!
LE CORYPHÉE.
Tu jouis bien de ta puissance, assis
aux côtés de Zeus : moi — le sang d'une mère me pousse — je poursuivrai cet homme comme un chien à la piste.
aux côtés de Zeus : moi — le sang d'une mère me pousse — je poursuivrai cet homme comme un chien à la piste.
APOLLON.
Et moi, je défendrai, je sauverai celui qui m'implora. Terrible pour les dieux comme pour les mortels est le courroux du suppliant contre celui qui l'a sciemment trahi.
Le Chœur sort par la gauche. La porte du temple se referme sur Apollon.
LES EUMÉNIDES
La scène change. C'est maintenant l'Acropole d'Athènes. Dans l'Orchestre, en avant d'un temple, une statue d'Athéna.
Oreste entre en courant par la gauche et se jette aux pieds de la statue.
ORESTE.
Souveraine Athéna, c'est sur l'ordre de Loxias que je suis ici : accueille le maudit avec bienveil- lance. Ce n'est plus un suppliant aux mains impures: ma souillure s'est émoussée, s'est usée au contact des hommes qui m'ont reçu à leur foyer ou rencontré sur les chemins,
dans ma course à travers la terre et la mer. Docile aux commandements prophétiques de Loxias, j'arrive à ton sanctuaire et, attaché, déesse, à ton image, j'attends ici l'arrêt de la justice.
Le Chœur entre par la gauche.
Souveraine Athéna, c'est sur l'ordre de Loxias que je suis ici : accueille le maudit avec bienveil- lance. Ce n'est plus un suppliant aux mains impures: ma souillure s'est émoussée, s'est usée au contact des hommes qui m'ont reçu à leur foyer ou rencontré sur les chemins,
dans ma course à travers la terre et la mer. Docile aux commandements prophétiques de Loxias, j'arrive à ton sanctuaire et, attaché, déesse, à ton image, j'attends ici l'arrêt de la justice.
LE CORYPHÉE.
Bien! voici un clair indice: obéis aux avis de ce dénonciateur muet. Comme un chien un faon blessé, nous suivons l'homme à la piste du sang qu'il perd goutte à goutte... Mais, sous tant de fatigues, mes membres sont brisés, mon sein est haletant. Il n'est point de lieu sur la terre où n'ait passé mon troupeau. Attachée à sa poursuite,
j'ai volé, sans ailes, par-dessus les flots, aussi vite qu'aucun navire. Cette fois, il est ici tapi quelque part : l'odeur du sang humain me rit
Bien! voici un clair indice: obéis aux avis de ce dénonciateur muet. Comme un chien un faon blessé, nous suivons l'homme à la piste du sang qu'il perd goutte à goutte... Mais, sous tant de fatigues, mes membres sont brisés, mon sein est haletant. Il n'est point de lieu sur la terre où n'ait passé mon troupeau. Attachée à sa poursuite,
j'ai volé, sans ailes, par-dessus les flots, aussi vite qu'aucun navire. Cette fois, il est ici tapi quelque part : l'odeur du sang humain me rit
LE CHOEUR.
Prends garde, prends bien garde! examine de tous côtés, si tu ne veux que le parricide, furtif, ne t'échappe, laissant sa dette impayée.
Un groupe de choreutes aperçoit Oreste.
Prends garde, prends bien garde! examine de tous côtés, si tu ne veux que le parricide, furtif, ne t'échappe, laissant sa dette impayée.
[LE CHOEUR]
Ah! il a, ma foi! encore trouvé un refuge! Les bras
jetés autour de la statue d'une déesse immortelle, il veut être jugé pour l'acte de son bras.
LES EUMÉNIDES
jetés autour de la statue d'une déesse immortelle, il veut être jugé pour l'acte de son bras.
[LE CHOEUR]
Impossible! Le sang maternel une fois à terre, il n'est pas si aisé de le rappeler, hélas! Ce qui a, fluide, coulé sur le sol, est perdu pour jamais.
C'est toi qui, en revanche, dois, tout vif, fournir à ma
soif une rouge offrande puisée dans tes veines. Qu'en toi je trouve à m'abreuver de cet atroce breuvage !
Desséché vivant, je t'entraînerai sous la terre, pour que tu sois là, parricide, puni des peines que tu as méritées.
Tu verras là les sacrilèges qui ont (sciemment) offensé divinité, hôte ou parent
14
: chacun subit le châtiment que réclame la justice.
Hadès, sous la terre, exige des humains de terribles
comptes, et son âme, qui voit tout, de
soif une rouge offrande puisée dans tes veines. Qu'en toi je trouve à m'abreuver de cet atroce breuvage !
Tu verras là les sacrilèges qui ont (sciemment) offensé divinité, hôte ou parent 14 : chacun subit le châtiment que réclame la justice.
comptes, et son âme, qui voit tout, de
ORESTE.
Instruit dans le malheur, je sais plus d'une façon dont on peut se purifier, et je sais aussi bien où l'on doit se taire et où l'on a droit de parler. Dans le cas pré- sent j'ai reçu d'un sage maître l'ordre d'élever la voix. Le
sang sur ma main s'endort et s'efface; la souillure du parri- cide est lavée. Elle était fraîche encore quand, au foyer de Phoibos, l'offrande purificatrice d'un pourceau immolé l'a chassée loin de moi. Et le compte entier serait long de
tous ceux que j'ai approchés, sans que mon contact leur ait fait le moindre mal. Il n'est rien que le temps en vieillissant n'efface
15
. Je puis donc, à cette heure, d'une bouche pure, invoquer sans sacrilège celle qui règne en ce
LES EUMÉNIDES
sang sur ma main s'endort et s'efface; la souillure du parri- cide est lavée. Elle était fraîche encore quand, au foyer de Phoibos, l'offrande purificatrice d'un pourceau immolé l'a chassée loin de moi. Et le compte entier serait long de
tous ceux que j'ai approchés, sans que mon contact leur ait fait le moindre mal. Il n'est rien que le temps en vieillissant n'efface 15 . Je puis donc, à cette heure, d'une bouche pure, invoquer sans sacrilège celle qui règne en ce
[ORESTE]
pays : qu'Athéna vienne à mon aide et, sans effort guer-
rier, elle conquerra Oreste et sa terre et le peuple d'Argos, qui lui sera sûr allié, loyalement et pour toujours. Soit donc qu'au pays libyen, près du fleuve Triton
16
, dont les bords l'ont vue naître, elle aille, ouvertement ou voilée d'ombre
17
, au secours des siens; soit qu'elle inspecte, ainsi
qu'un hardi chef de guerre, la plaine de Phlégra
18
— un dieu entend les plus lointains appels — ah! qu'elle vienne à moi et, de celles-ci, me délivre
rier, elle conquerra Oreste et sa terre et le peuple d'Argos, qui lui sera sûr allié, loyalement et pour toujours. Soit donc qu'au pays libyen, près du fleuve Triton 16 , dont les bords l'ont vue naître, elle aille, ouvertement ou voilée d'ombre 17 , au secours des siens; soit qu'elle inspecte, ainsi
qu'un hardi chef de guerre, la plaine de Phlégra 18 — un dieu entend les plus lointains appels — ah! qu'elle vienne à moi et, de celles-ci, me délivre
The Furies (OCR draft) Experimental (The Furies. Robert Potter, 1779.) — 94 focus
For that I flew him with inceſſant taunts,
125
And wander with disgrace: this infamy,
I tell you, is thro' you: my horrid ſuff'rings,
From those moſt dear to me, excite no anger
Of one offended God;
yet I was ſlain
130
By my fon's hand. With thy mind's eye behold
Theſe wounds: in ſleep the vig'rous foul, ſet free
From groſs corporeal ſenſe, with keener view
Looks thro' the fate of mortals, dimly ſeen
Thro' the day's troubled beam.
135
The GHOST of CLYTEMNESTRA.
Oft' have ye taſted
My temp'rate off'rings mix'd with fragrant honey,
Grateful libations: oft' the hallow'd feaſt
Around my hearth, at midnight's folemn hour,
When not a God ſhar'd in your rites:
140
but this,
All this I ſee diſparag'd now, and ſcorn'd;
And he is fled, light as the bounding roe,
Burſt from your nets, with many' a bitter ſcoff.
Hear me, O hear! 'tis for my foul's repoſe
145
I plead: rouſe your keen ſenſe, infernal pow'rs,
'Tis Clytemneſtra calls you in your dreams.
The GHOST of CLYTEMNESTRA.
Deep is your ſleep; mean while he diſtant flies:
I aſk your aid; elſe not a ſuppliant comes
To interrupt your reſt: ſupine you lie
150
In dead repoſe, nor pity my afflictions;
Meanwhile Oreſtes flies: ſhall he eſcape,
The murd'rer of his mother?
Sound thy ſleep,
And loud thy deep-drawn breath. Haſt thou
155
e'er done
Ought, but fell deeds of miſchief? Rouſe, awake:
The terrors of the dragon loſe their force,
Quench'd in the dark profound of toil and ſleep.
CHORUS
asleep.
Seize him there, ſeize him, ſeize him, take good heed.
160
The GHOST of CLYTEMNESTRA.
And is this all? Awake,
Ariſe: let not thy toil ſubdue thee; know
165
What loſs enſues if ſleep enfeebles thee;
And let theſe juſt reproaches ſting thy mind,
Incentives to the wife: with firey breath,
That ſnuffs the ſcent of blood, purſue this ſon,
Follow him, blaſt him in the profp'rous chace.
170
CHORUS
awaking.
Awake, ariſe: rouſe her as I rouſe thee.
Yet doſt thou ſleep? Leave thy repoſe; ariſe:
Look we if this firm guard hath been in vain.
Whilſt overpow'r'd with ſleep I lay,
Burſt from the net eſcapes the prey.
CHORUS
awaking.
See all defil'd with gore thy throne,
There fate the murd'rer dropping blood.
Yet theſe pollutions are thy own;
From thee the call, the impulſe flow'd:
195
Such grace, deſpis'd th' age-honour'd Fates',
Your new unhallow'd ſhrines awaits.
CHORUS
awaking.
APOLLO.
Begone where vengeance with terrific rage
Digs out the eyes, or from the mangled trunk
Remorſeleſs rends the head; to flaughters go,
Abortions, lurking ambush, rampir'd force,
To ſuff'rings, to impalements, where the wretch
215
Writhes on the ſtake in tortures, yelling loud
With many' a ſhriek: In feaſts like these, ye hags
Abhorr'd, is your delight; ſufficient proof
That execrable form: the deſert wild,
Where the blood-rav'ning lion makes his den,
220
Such ſhou'd inhabit; nor with impure tread
Pollute theſe golden ſhrines: begone, and graze
Without a keeper; for of ſuc an herd
Th' indignant Gods diſdain to take the charge.
CHORUS.
Now, royal Phœbus, hear me ſpeak: in this
225
Not an aſſociate art thou, but alone
Thou didst this deed, and thine alone the blame.
APOLLO.
Why this to me? Inform me; but be brief.
CHORUS.
Thy voice, pronounc'd from this oracular
Injoin'd this wretch to ſhed his mother's blood.
230
APOLLO.
Injoin'd him to avenge his father's death.
CHORUS.
To this ſtrange murder promis'd thy protection.
APOLLO.
I charg'd him to ſeek refuge in this ſhrine,
CHORUS.
But these attendants thou with taunts inſulteſt.
APOLLO.
Unworthy they t' approach this ſacred ſeat.
235
CHORUS.
Such was our charge: we come not uncommanded.
APOLLO.
What is that honour? Make the glorious boaſt.
CHORUS.
To drive the murd'rers of their mothers hence.
APOLLO.
What, fav'ring her, whoſe bold hand flew her husband?
CHORUS.
Nor ſhou'd his hands be ſtain'd with kindred blood.
240
APOLLO.
But Pallas, righteous queen, ſhall judge this cauſe.
CHORUS.
But never, never will I quit this man.
APOLLO.
Purſue him then; to toil add fruitless toil.
255
CHORUS.
Think not thy words ſhall make my rage relent.
APOLLO.
Shall thy rage touch him? No; I brook it not.
CHORUS.
At Jove's high throne thou art reputed great:
Yet, ſince a mother's blood calls loud for vengeance,
My keen purſuit ſhall trace him ſtep by ſtep.
260
APOLLO.
To me his vows are paid; I will aſſiſt,
And ſet him free: for dreadful were the wrath
'Mongſt Gods and men, ſhou'd I betray my ſuppliant.
CHORUS.
Theſe toils oppreſs me, as with breathless haſte
I urge the keen purſuit: o'er the long tract
265
Of continent, and o'er th' extended ocean,
Swift as the flying ſhip I hold my courſe,
Tho' on no pennons born.
ORESTES.
Hither, divine Minerva, by the mandate
Of Phœbus am I come. Propitious pow'r,
270
Receive me by the Furies' tort'ring rage
Purſued, no vile unhallow'd wretch, nor ſtain'd
With guilty blood, but worn with toil, and ſpent
With many' a painful ſtep to other ſhrines,
And in the paths of men. By land, by ſea
275
Wearied alike, obedient to the voice,
The oracles of Phœbus, I approach
Thy ſhrine, thy ſtatue, Goddess; here to fix
My ſtand, till judgment ſhall decide my cauſe.
CHORUS.
There, there he ſtands,
280
His speed outſtripping mine. Have I then found thee?
With joy I ſnuff the ſcent of human blood.
Take heed, take heed; keep careful watch not let
This murderer of his mother once more 'ſcape,
By ſecret flight, your vengeance: trembling, weak,
285
He hangs upon the image of the Goddess,
And wishes to be clear'd of his baſe deeds.
There, for thy mother's murder, ſhalt thou learn
To taste of pain; there ſee whatever mortal
Dar'd an injurious deed, profaned the Gods,
Attack'd with ruffian violence the ſtranger,
Or rais'd his impious hand againſt a parent,
300
Each with vindictive pains condemn'd to groan,
His crimes requiting; for beneath the earth
The aweful Judge of mortals Pluto ſits,
And with relentless Justice marks their deeds.
ORESTES.
This honeſt prelude might be graced
With many' an argument: nor came I hither
315
Conforted with a vile and impious band.
All things with time grow old, and wear away.
And now from hallow'd lips my pious pray'r
Invokes the pow'r preſiding o'er this realm,
Royal Minerva, that ſhe haſte to aid
320
Her ſuppliant: ſo with voluntary zeal
Myſelf, my country, all the Argive people,
To her with justice I devote for ever.
If in the coaſts of Libya, on the banks
Of Triton, native ſtreame, ſhe ſets her foot
325
Or bare, or buſkin'd, prompt to aid her friends;
If o'er the plains of Phlegra, like a chief
That marſhals his bold troops, ſhe darts her eye,
Her preſence I implore; tho' diſtant far,
The Goddeſs hears; to free me from these ills.
330
CHORUS.
Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) Experimental (Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.) — 94 focus
FURIE
Russano.
CLITENNESTRA
Voi russate, e quell'uom fugge, è lontano:
ché non son pari ai miei gli amici suoi !
FURIE
Russano.
CLITENNESTRA
Troppo dormi, e di me non ti dài cura;
145
e Oreste, quei che uccise me, s'invola.
FURIE
Russano.
CLITENNESTRA
Sonnecchi, russi? Non ti desti? Sbrígati!
Non sai tu dunque fare altro che mali?
FURIE
Russano.
150
CLITENNESTRA
Stanchezza e sonno insieme congiurarono,
e la forza alla fiera idra fiaccarono.
FURIE
Ghermisci, ghermisci, ghermisci, ghermisci!
CLITENNESTRA
FURIA I
1
Svégliati! E sveglia quella, io sveglio questa.
2
Dormi? Déstati, dunque, e al sonno càlcitra:
vediam se il sonno fu vano preludio.
165
3
1
FURIA II
FURIA III
Ahimè, travaglio che invano ho durato!
FURIA IV
Ahi quale affronto, che male insoffribile
dobbiamo plorare!
1
FURIA V
Da le reti balzò, fugge la fiera!
170
FURIA VI
Vinta dal sonno, perduta ho la preda.
4
1
FURIA II
FURIA III
Le antiche Dive, calpesti tu giovine!
FURIA IV
Benigno al supplice, all'uom senza Iddio,
funesto ai parenti,
175
un matricida, tu, Nume, hai salvato.
FURIA V
Chi potrà dire che giusta è tale opera ?
2
SEMICORO I
SEMICORO II
SEMICORO I
SEMICORO II
APOLLO
Via di qui, ve l'impongo, uscite súbito,
205
abbandonate questo antro fatidico,
sí che la scintillante alata serpe
non si lanci su te dall'aurea corda,
e tu non debba, per l'algor, dai visceri
negra spuma cacciar, vomendo i grumi
210
che sorbisti, di strage.
A queste case
tu non devi il tuo pie' volger; ma dove
si mozzan capi e forano pupille
con giudizi cruenti, ove dei pargoli
215
si offende il boccio e si distrugge il seme,
dove si muor sotto le pietre, o gente
supina, ai pali infissa, ulula e mugola.
E perché, l'intendete ?, a voi dilette
son tali feste, i Numi v'aborriscono.
220
CORIFEA
Ascoltami a tua volta, o sire Apollo.
Complice tu non sei di tal delitto :
solo tu lo compiesti, e n'hai la colpa.
APOLLO
Come? Piú a lungo questo punto spiegami!
230
CORIFEA
L'uom tu spingesti a uccidere sua madre.
APOLLO
Il padre a vendicar l'indussi! Ebbene ?
CORIFEA
Del nuovo scempio poi t'offristi a tergerlo.
APOLLO
E l'indussi a scampare entro il mio tempio.
CORIFEA
E noi che l'inseguiam perché vituperi ?…..
235
APOLLO
In questa casa entrar non v'è concesso.
CORIFEA
Pure è questo per noi prefisso debito.
APOLLO
Quale? Di' questo tuo gran privilegio!
CORIFEA
Via dalle case i matricidi spingere.
APOLLO
Pur se la madre il suo consorte uccise?...
240
CORIFEA
Non si macchiò di consanguinea strage.
APOLLO
CORIFEA
Mai non sarà che di cacciarlo io resti!
APOLLO
Caccialo! Aggiungi travaglio a travaglio.
CORIFEA
Non scemar, coi tuoi detti, il mio diritto!
APOLLO
Godere i tuoi diritti, io non vorrei !
CORIFEA
Grande sei tu, tu presso a Giove siedi.
260
Ma la materna strage grida, e insegue
come un cane, quest'uomo, a la vendetta.
APOLLO
Ed io proteggo, io farò salvo il supplice!
Su l'uom, sul Nume che tradisce un supplice,
né v'è costretto, incombe alta vendetta.
265
6
SECONDA PARTE
7
ORESTE
Atena Dea, per gli ordini di Febo
giungo: il fuggiasco accogli tu benevola:
ch'io non impuro, né con le man' sozze,
ma innocuo già, purificato già
in altre case, in altri umani tramiti,
270
attraversando e terre e mari, docile
ai fatidici mòniti d'Apollo,
giungo al tuo tempio; e al simulacro tuo
strettomi, aspetto dal giudizio il fine.
8
FURIA I
Ecco! Un palese indizio del fuggiasco.
275
Segui le tracce della muta guida !
FURIA II
Come canea su ferito cerbiatto
moviamo dietro le stille di sangue.
FURIA III
Seguir quest'uomo assai mi fiacca; ed ansima
il mio polmone: ch'errai della terra
280
per ogni luogo, lo cercai, volando
sul mar, senz'ali, al par di nave rapida.
FURIA IV
Ed ora, certo, egli è nascosto qui:
ché mi conforta odor d'umano sangue.
FURIA I
FURIA II
Bene ei trovò soccorso!
Strettosi all'idolo sacro d'Atena,
chiede giudizio del sangue versato.
FURIA III
Ma lecito non è: non si riscatta
290
il sangue materno che al suolo
stillava effuso, che bagna la terra.
FURIA IV
No: dalle membra ancor vive, tu devi
l'epula offrirci di rosso libame:
nelle tue vene convien ch'io m'abbeveri.
295
FURIA I
Vivo t'emacierò, ti condurrò
ad espiare la colpa, tra gl'Inferi.
FURIA II
Qui tu vedrai chiunque altri degli uomini
peccò, facendo ingiuria
ai Numi, agli ospiti, ai suoi genitori,
300
ciascuno avendo la débita pena.
FURIA III
Che l'Ade v'è sotto la terra, giudice
solenne dei mortali,
che nella mente tutto scrive, e vigila.
9
ORESTE
Langue su la mia man, si strugge il sangue :
del matricidio la recente macchia
310
lavata è già con sangue espiatorio
presso l'ara del Dio fu cancellata :
lungo sarebbe annoverare quanti
contatto ebbero meco, e illesi andarono.
E santamente e con pio labbro, adesso
315
chiamo la Dea di questa terra, Atena,
che a soccorrermi giunga. Ella, senz'armi,
e me stesso e la terra e il popol d'Argo
fido alleato ognor guadagnerà.
O sia che tu ne le contrade libiche
320
su'l fluviale tramite tritonio
che ti die' vita, a sostener gli amici,
o nascosto o palese il piede avanzi,
o sia che, ardita guidatrice, vigili
con virile saldezza il pian di Flegra,
325
tu, che sei Dea, che pur da lungi m'odi,
amami, e me da queste pene salva.
FURIA I
Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.) — 94 focus
Ego uerò à uobis fic ignominia affecta
Cum alijs mortuis, ſic enim interfeci.
100
Probrum mortuis non deficit.
Turpè uerò capta ſum. prædico enim uobis quòd
Habeo maximam cauſam ab illis,
Patiens ſic atrocia, ab amiciſsimis.
Nullus pro me deorum ſuccenſet,
105
Iugulata parricidis manibus.
Vide plagas has tui cordis.
Dormiens enim meis oculis illuminatur.
In die uerò parca ſpeculatrix mortalium.
Certè multa meorum ſuſcepi
110
Inferiasq; uiro carentes, nephalia placamenta
Et noctigrauas coenas in foco ignis
Sacrificaui in hora nulli deorum communi.
Et omnia hæc ideo pedibus conculcata eſse.
Iſte uerò fugiens uenit instar cadaueris,
115
Et hæc leuiter ex medijs retibus
Impetum fecit, uobis inſaniens ualde.
Audite quemadmodum dixi de mea
Anima, intelligite ſubterraneæ deæ,
Somnium uos nunc Clytemneſtra uoco.
120
Cho.
Muſsitatiō. Cly. muſsitē, ut uenit fugiēs pro
Cly. Idolum
Amicis enim meis non ſunt ſupplices.
Cho.
Stridor. Cly. Valde dormies, et non miſericor-
Cly. Idolum
diam implorabis affectu.
Interfector huius matris Oreſtes uenit.
125
Cho.
Stridor.
Cly. Idolum
Clamas, dormis, non ſurges celeriter?
Quod negocium destinatum est niſi tibi facere malas?
Cho.
Clamor.
Cly. Idolum
Somnus, labor & domini coniurati
130
Grauis dracenæ effutiuerunt furorem.
Cho.
Stridor duplus acutus.
Accipe, accipe, accipe. intellige.
Cly. Idolum
Molestia affice cor iuſtis probris.
His ſapientibus contrarij ſtimuli ſunt.
Neq; ſpiritum ſanguineum emittes hac
140
Expiratione attenuata uteris igni.
Sequere, tabefac ſecundis perſecutionibus.
Cho.
Suſcita ſuſcita & tu illum, & ego te.
Dormis, ſurge, reſiliens à ſomno,
Vt ſciamus ſi in hoc procœmio inſanit.
145
Cho.
Cho.
Iniquorum deorum ſtatua:s colens,
Ap.
Extra domum iubeo, celeriter
Secedite, abite à fatidico antro,
Et non accipiens uolatilem ſerpentem album,
Auro ducti laquei impetum facientem,
180
Relinques præ dolore nigram ab hominibus ſpumam
Vomens guttas quas extraxiſti ex cruore.
Non enim his ædibus appropinquare licet.
Sed huius capitales tumultuosæ pœnæ,
Iugulationesq; feminis corruptrices
185
Puerorum, & mali uigor, congregationesq;
Lapidatioq; odio habent miſericordiam magnam.
Pro gratia ſictæ audite ſanè
Huius feſti eſtis reiecti dijs
Amorem habentes. omnis enim modus exponit
190
Formam, leonis antrum ſanguinigeris
Habitare has meritò, non in fatidicis templis
His proximis morari odium.
Secedite ſine pastore paſcentes.
Huius uerò gregis nullus deorum est amicus.
195
Eu.
Rex Apollo audi uiciſsim.
Tu ipſe huius non particeps causæ es,
Sed omnino peregiſti tanq; omnium cauſa.
Ap.
Quo uidelicet tantam longitudinem extenderis ſermonis?
Eu.
Voluiſti peregrinum hunc interficere matrem.
200
Ap.
Volui pænas ultrices patris mittere.
Eu.
Et deinde fuiſti ſuſceptor noui ſanguinis.
Ap.
Et ſecedere mandaui ab his ædibus.
Eu.
Et deductrices uidelicet has conuictaris?
Ap.
Non enim congruum his ædibus proficisci.
205
Eu.
Sed nobis hoc est ordinatum.
Ap.
Quisnam honor iſta donum pulchrum?
Eu.
Matricidas ex domo abigimus.
Ap.
Quid enim mulieris, quæ uirum ſeparabit?
Eu.
Non enim fiat conſanguinea impultrix cædis.
210
Ap.
Certè laxationibus mutuis occidunt,
Hoc non fieri neq; æstimare ira.
Non dico Oreſtem te iuſtè perſequi.
Hæc maniſeſtè ſcio, te admodum iratam eſse,
220
Hæc maniſeſtè agentem quietiorem.
Pænas uerò alias uidebis horum dea.
Eu.
Illum uirum nunquam relinquam.
Ap.
Tu uerò perſequere, plus laboris fac.
Eu.
Tu ne pœnas meas amputa uerbis?
225
Ap.
Nunquam ſuſciperem ut haberet pœnas à te.
Eu.
Magnus tamen apud ſedes Iouis diceris.
Ego uerò, (ducit enim pœnas maternus ſanguis)
Dimito uirum uenatrix.
Ap.
Ego uerò iuuabo, ſupplicemq; liberabo.
230
Grauis enim in hominibus & dijs eſt
Parricidæ ira, ſi prodidero ipſum uolens.
Ore.
Regina Minerua, Loxiæ iuſsu
Venio, ſuſcipe uerò propiciè exulem,
Non parricidam, neq; maculantem manum,
235
Sed languidum iam, expulſum ab
Alijs domibus, & aditibus hominum.
Similiter mare & terram tranſiens,
Seruans mandata Loxiæ fatidica,
Adſum domi, & statuam tuam ò dea
240
Cuſtodiens, expecto finem pœnæ.
Eu.
Esto. hoc uerò est uiri manifestum ſignum.
Sequere delatorem mutum conſilijs,
Vulneratum enim tanquam canis, mortuum
Ad ſanguinem & guttam requirimus,
245
Multis doloribus magnanima natura
Viſcus, terræ uerò omnis alluitur locus,
A ponto potu carenti alis
Veni perſequens nihil posterior naui.
Et nunc iſte hic est celeriter,
250
Odor mortalis ſanguinis mihi arridet.
Cho.
Sed reddere uerita, à uiuente bibere
Rubrum ex miſeris libamen, à te uerò
260
Paſsum ferrem potus mali potatum.
Et uiuentem te uestigans ducam infra.
Contrarias pænas pendes maternas.
Videbis ibi alium uirum,
Aut deu, aut hoſpitem, aliquem impiorum, aut parentes
265
Habentem quemq; pæne compenſationem. (charos)
Magnus enim Pluto est gubernator mortalium,
Infra terram, tabulæ omnia uidet mente.
Ore.
Tempus purgat omnia ſeneſcens ſimul.
Et nunc ex casto ore ſuauiter uoco.
280
Regionis reginam huius Minerua, mihi
Venire in auxilium, poſsidebit uerò ſine hasta
Ipſum, & terram, & Argiuum populum,
Fidelem iuſtè in omnibus ſocium.
Sed ſi in locis regionis Libyſticis,
285
Tritonis circum fluctum genitalis uadi
Ponit rectum & longè ducentem pedem,
Amicis opitulans, ſiue Phlegræam glebam.
Audaciæ dux tanquam uir ſpeculatur,
Venit, audit uerò procul deus exiſtens,
290
Vtcunq; sit mihi horum liberator.
Cho.
Aeschylus, Die Eumeniden: German translation (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Die Eumeniden: German translation. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1919–1923.) — 94 focus
Sie entblöfst die Brust.
Sieh hier die Wunde. Deine Seele nimmt sie wahr,
104
denn erst im Schlafe wird des Geistes Auge hell.
106
Ihr habt von meinen Schenkerhänden manchen Guſs
weinloser Spenden, nüchtern Opfer gern geschlürft,
und meines Herdes Flamme hat in nächt'gen Weih'n
euch manches Mahl bereitet, wo kein andrer Gott
110
geladen wird; für alles zahlt ihr Schmach als Dank.
Und er ist fort, ist ausgebrochen wie ein Reh,
war von den Netzen schon umstellt, und doch ent-
weicht
er leichten Sprunges, spottet euch hohngrinsend aus.
Hört mich, um meiner Seele Frieden ruf ich euch,
115
kommt zu euch, ihr Gewalt'gen aus dem Reich der
Nacht.
Als Traumerscheinung ruft euch Klytaimestra wach.
Chor.
ächzt.
Klytaimestra.
Du ächzest, doch entsprungen ist der Mensch, ist fort,
120
denn meinem - Feind, nicht Sohne, steht ein Retter bei.
Chor.
ächzt.
Klytaimestra.
Du schläfst zu tief; die Niederlage rührt dich nicht.
Mein Mörder, seiner Mutter Mörder ist entfloh'n.
Chor.
stöhnt.
Klytaimestra.
Du stöhnst, doch stöhnst im Schlafe. Rasch er-
hebe dich.
125
Verfolge, räche. Wozu anders bist du da?
Chor.
stöhnt.
Klytaimestra.
Was wirken nicht vereinigt Anstrengung und Schlaf:
vertrocknet haben sie der alten Schlange Gift.
Chor.
stöhnt wiederholt und laut; einzelne rufen im Schlaf:
130
Pack' an, pack' an, pack' an, such', such'!
Klytaimestra.
Chorführerin.
140
Weck' auf, weck' auf die neben dir, ich wecke dich.
Was schläfst du? Reg' dich. Schüttle schnell den
Schlummer ab.
Mir klingt's im Ohre. War das Täuschung? Lass'
uns seh'n.
Chor.
Chorführerin.
145
Geschlagen bin ich, ja, und bin betrogen.
Chor.
Geschlagen sind wir, weh, wie schmerzt,
wie bitter brennt die Wunde.
Entsprungen, aus dem Netz gebrochen ist das Wild.
Chorführerin.
Schlafübermannt verlor ich meinen Fang.
Chor.
Chorführerin.
150
Zu Boden tratst du junger Gott die alte.
Chor.
Gottlosem Menschen liehst du Schutz,
der eignen Eltern Feinde,
dem Muttermörder halfst du durch und bist ein Gott.
Chorführerin.
Kann einer sagen, das war recht gethan?
Chor.
155
Apollon
erscheint wieder im Tempel, mit gespanntem Bogen, einen Pfeil auf der Sehne.
180
Fort auf der Stelle, trollt euch von dem Sehersitz,
sonst lass' ich von der goldnen Sehne windesschnell
losschwirren den beschwingten Drachen, und er soll
dich beifsen, dafs vor Schmerzen du den schwarzen
Schaum
Chorführerin.
Apollon, gieb auch unsrer Widerrede Raum.
Nicht nur mitschuldig bist du an der Missethat,
200
du bist der wahre Thäter, trägst die ganze Schuld.
Apollon.
Gieb deine Gründe. Diese Frist verstatt' ich dir.
Chorführerin.
Dein war der Spruch: du triebst ihn zu dem Mutter-
Apollon.
mord.
Mein war der Spruch: den Vater muſst du rächen, ja.
Chorführerin.
Und weiter, Zuflucht gabst du ihm auf frischer That.
Apollon.
205
Geladen hab' ich ihn sogar an meinen Herd.
Chorführerin.
Da schiltst du uns? Wir kamen als Geleiter mit.
Apollon.
Es schickt sich nicht, dafs ihr an diesem Ort erscheint.
Chorführerin.
Es ist doch aber unser Amt und unser Recht.
Apollon.
Welch' Amt? Berühme deiner stolzen Würde dich.
Chorführerin.
210
Den Muttermörder jagen wir aus jedem Haus.
Apollon.
Und eine Frau, die den Gemahl erschlagen hat?
Chorführerin.
Das ist kein Mord, der blutsverwandtes Leben nahm.
Apollon.
So hat die Ehe keinen Wert? So gilt euch nichts
der Treubund, welchen Zeus und Hera heiligen?
215
Chorführerin.
225
Ablassen von Orestes werd' ich nimmermehr.
Apollon.
So geh' und jag' ihn; hetze dich noch weiter ab.
Chorführerin.
Auch nicht mit Worten schmäl're meine Würde mir.
Apollon.
Ich deine Würde? Auch geschenkt nähm' ich sie nicht.
Chorführerin.
Mag sein; du bist gewaltig in dem Reich des Zeus.
230
Doch ich, mich ruft das Mutterblut zum Rachedienst:
ich hetze den Orestes und ich spür' ihn aus.
Apollon.
Und ich, ich wehr' es: meinen Schützling mach' ich frei:
wer einen Mörder reinigt und ihn hinterher
im Stiche läfst, der büfst es bitter, Mensch und Gott.
Chor zieht seitlich in wilder, ungeordneter Hast ab. Apollon verschwindet. Der Tempel schliesst sich. Pause; es wird der Schauplatz für die nächste Scene hergerichtet.
Die Hinterwand stellt mit ihrer Tempelfront nun den Burgtempel von Athen dar. Ziemlich weit vor ihm steht ein altertümliches Bild Athenas; daneben ein Altar.
Orestes
kommt von der Seite, setzt sich zu Füssen des Bildes, das er umfafst.
235
Herrin Athena, auf Apollons Weisung bin
ich hergekommen. Ein landflücht'ger Mörder fleht
um gnäd'gen Schutz. Doch braucht es keiner
Reinigung.
Entsühnt sind meine Hände; längst verflogen ist
der frische Schauder; abgegriffen im Verkehr
mit vielen Häusern und mit manchem Wandersmann,
240
den irrend über Länder, über's Meer ich traf.
So komm' ich trauend auf Apollons Seherwort
zu deinem Hause, Göttin: hier an deinem Bild
erwart' ich die Entscheidung, heische hier mein Recht.
Chor
zieht geordnet auf der Spur des Orestes ein.
Chorführerin.
Hussa, da haben sicher wir des Flüchtlings Spur.
Nur vorwärts, folgt der Fährte stummberedtem Ruf.
Chor.
255
umgeschaut, ausgeschaut,
daſs nicht entweiche,
heimlich sich rette,
straflos bleibe
der Muttermörder.
Da ist er, da sitzt er und glaubt sich geborgen,
umklammert der Göttin, der Himmlischen Bild,
260
und wähnet zu rechten mit uns um die Schuld.
Das gilt nicht.
Mutterblut,
vergossen, verronnen im Staube
wehe,
wer tilgt es?
Nein, aus dem Leib dir saug' ich zum Entgelt
265
roten lebendigen Saft,
schlürfe den scheuſslichen Trank,
und als lebendigen Schatten schlepp' ich dich
hinunter zum Gerichte.
Da büfsest du die Sünde
des Muttermordes.
Und sehen sollst du: jeder Mensch, der sich verging
270
an Göttern, am Gaste,
am Haupte der Eltern,
ein jeder büfset drunten seine Schuld gerecht.
Orestes.
Gar manche Vorsicht hat mein Unglück mich gelehrt,
die Reinheit nicht zu trüben, und so weiſs ich auch,
wo Rede ziemt, wo Schweigen. Hier ermächtigt mich
das Wort zu nehmen eines weisen Lehrers Spruch.
280
Das Blut vertrocknet an den Händen und verraucht,
des Muttermordes Flecken werden abgespült.
Denn da es frisch war, ward des Bluts Besudelung
an Phoibos' reinem Herde durch den sühnenden
Blutstrom des Opfertieres von der Hand getilgt.
285
Zu lang ist's aufzuzählen, mit wie vielen ich
seitdem verkehrt und keinem Schädigung gebracht.
287
So ist es nicht Entweihung, wenn mit reinem Mund
ich jetzt Athena, dieser Stadt Gebieterin,
anrufe, hilfreich mir zu kommen. Ohne Kampf
290
kann einen Bund'sgenossen sie für alle Zeit
in mir, in meinem Lande, in Argos ganzem Volk
gewinnen, dessen Treue nimmer wanken wird.
Mag fern an Tritons Fluten sie ihr libysches
Geburtsland hegen, schreitend oder ruhend, stets
der Ihren sorgend, mag sie kühn mit Männerblick,
295
mit Feldherrnblick die Wahlstatt der Gigantenschlacht,
das Feld von Phlegra überschau'n, erscheine sie:
dem Götterohr vernehmlich tönt der ferne Ruf;
und bringe sie Erlösung mir aus dieser Not.
Chorführerin.
Eumenides (OCR draft) Experimental (Eumenides. Anna Swanwick, 1886.) — 83 focus
Chorus
But, by the vote condemned, thou'lt change thy speech.
ORESTES
My sire, I trust, will aid me from the tomb.
Chorus
Good: having slain thy mother, trust the dead!
ORESTES
Polluted was she with a twofold stain.
570
Chorus
How so? Instruct the jurors on these things.
ORESTES
Her husband slaying, she my father slew.
Chorus
Thou livest, she through death is murder-free.
ORESTES
Why did ye not then chase her while alive?
Chorus
Not of one blood with her the man she slew.
ORESTES
But am I with my mother one in blood?
Chorus
Thee 'neath her zone she nourished;-blood-stained wretch,
A mother's dearest blood dost thou disown?
ORESTES
Now bear me witness and expound for me,
Apollo, whether I with justice slew.
580
The deed, as wrought, we do not disavow;-
But whether justly shed, or not, this blood,
Judge thou, that answer I may make to these.
APOLLO
To you, Athena's great tribunal, now
Justly I'll speak; a prophet may not lie ;-
Ne'er from my throne prophetic have I said
Concerning man, or woman, or the state,
What Zeus, Olympian sire, might not ordain.
Learn ye how potent is the plea I urge ;—
The Father's will I charge you to obey ;
590
For oaths are not of greater force than Zeus.
Chorus
Zeus, as thou sayest, gave this oracle,
And bade Orestes here, his father's death
Avenging, to despise a mother's rights.
APOLLO
Unlike the case, when dies a highborn man,
Richly adorned by sceptres Heaven-bestowed,
By woman dies, not from impetuous bow
Of Amazons far-shooting: Pallas, nay!
But as thyself shalt hear, and these convened
600
Who sit, by ballot to adjudge this cause.
For, from the mighty labour, conquest-crowned,
†Her lord with friendly welcome she receives,
The bath he enters; him she covers o'er
With broidered robes, then, tangled in the folds,
Smites him, her husband;—such the hero's death,
By all revered, marshal of naval hosts ;-
Her thus I signalize, their hearts to prick
Who here have mission to decide this cause.
Chorus
A father's death Zeus honours,-so thou sayest,-
610
Yet he his father, aged Kronos, chained :-
How prove this deed not adverse to thy word?
Here I invoke you, judges, to give heed.
APOLLO
Oh hateful progeny, of Heaven abhorred!
Fetters he might unloose,-this ill hath cure,
And yields to many a method of release.
But when of murdered man the dust hath once
The blood sucked up, he riseth never more.
No charm hath Zeus, my father, here ordained,
Who all things else upturneth as he will,
620
Nor with the toil panteth his mighty heart.
Chorus
Against his exile darest thou to plead?
Shall he, a mother's kindred blood who shed,
Lord it in Argos, o'er his father's house?
What altars of his people may he touch?
How share the lustral water with his tribe?
APOLLO
Thus I declare, learn ye how just my words.
Not parent of the embryo, but nurse,
Is she, the so-called mother of the child.
630
The father is the source: as stranger, she
For stranger rears the germ, if Heaven blight not.
Sure warrant of my word I will adduce;—
A child, though motherless, may see the light;
Witness this daughter of Olympian Zeus,
Not nurtured in the darkness of the womb,
Yet such a scion goddess never bare.
In will, in action, Pallas, be it mine
Thy city and thy people to exalt.
This man I sent, a suppliant to thy shrine,
640
That faithful he might be for evermore.
That, goddess! thou for allies mightest win
Him and his after-race, and that these pacts
Might last eternal, blessed by men unborn.
ATHENA
I do command you, as your judgment leads,
Just verdict give,-of pleadings now enough.
Chorus
By us in sooth our shafts have all been shot,
The issue of the cause I wait to hear.
ATHENA
How may I rule the cause, unblamed by you?
Chorus
Ye heard what ye have heard ;-now with your heart
650
Give judgment, strangers, and revere your oaths.
ATHENA
Hear ye my statute, men of Attica,—
Ye who of bloodshed judge this primal cause;
Yea, and in future age shall Ægeus' host
Revere this court of jurors. This the hill
Of Ares, seat of Amazons, their tent,
What time 'gainst Theseus, breathing hate, they came,
Waging fierce battle, and their towers upreared,
A counter-fortress to Acropolis;
To Ares they did sacrifice, and hence
660
This rock is titled Areopagus.
Here then shall sacred Awe, to Fear allied,
By day and night my lieges hold from wrong,
Save if themselves do innovate my laws.
If thou with mud, or influx base, bedim
The sparkling water, nought thou'lt find to drink.
Nor Anarchy, nor Tyrant's lawless rule
Commend I to my people's reverence;—
Nor let them banish from their city Fear;
670
For who 'mong men, uncurbed by fear, is just?
Thus holding Awe in seemly reverence,
A bulwark for your state shall ye possess,
A safeguard to protect your city-walls,
Such as no mortals other-where can boast,
Neither in Scythia, nor in Pelops' realm.
Behold! This court august, untouched by bribes,
Sharp to avenge, wakeful for those who sleep,
Establish I, a bulwark to this land.
This charge, extending to all future time,
680
I give my lieges. Meet it is ye rise,
Assume the pebbles, and decide the cause,
Your oath revering. All hath now been said.
Chorus
This sisterhood, oppressive to the land,
My council is that ye in no wise shame.
APOLLO
And I enjoin you, fear mine oracles;
From Zeus they issue, fruitless make them not.
Chorus
Usurping championship of bloody suit,
No longer shall thine oracles be pure.
APOLLO
Did then my Father towards Ixion err,
Who first as blood-stained suppliant, sued for aid?
Chorus
Say on! but I, defrauded in my suit,
690
In turn will haunt the land, dread visitant.
APOLLO
Alike of younger and more ancient gods
Art thou unhonoured. I the cause shall win.
Chorus
So whilom wroughtest thou in Pheres' house,
Moving the Fates mortals from death to free.
APOLLO
Is it not just my votary to save,
Then most when most his trouble calls for aid?
Chorus
But thou the prime allotments didst o'errule
With wine deluding the hoar goddesses.
APOLLO
But thou, full soon, defeated in thy suit,
700
Wilt spew thy venom, harmless to thy foes.
Chorus
Since thou, young god, o'erridest my hoar age,
The issue I await with list'ning ear,
And doubtful stay my wrath against the town.
ATHENA
With me it rests to give the casting vote,
And to Orestes I my suffrage pledge.
For to no mother do I owe my birth;
But I, in all save wedlock, praise the male.
In very truth I am my father's child,
710
Nor care I to avenge a woman's death
Who slew her husband, guardian of the house.
Orestes, judged by equal votes prevails.
The pebbles now pour quickly from the urns,
Judges, to whom this office is assigned.
ORESTES
Phobos Apollo, how will end this suit?
Chorus
O Night, dark mother, seest thou these things?
ORESTES
The noose awaits me, or to see the light.
Chorus
Ruin for us, or firm prerogative.
APOLLO
Now strangers, count the pebbles with due care;
And while ye tell them o'er, let justice reign;
720
Lack of right judgment breedeth mighty woe,
The while one suffrage hath a house restored.
ATHENA
This man acquitted is from charge of blood,
For equal are the numbers of the votes.
ORESTES
Hail Pallas! Hail thou saviour of my house!
The exile, reft of his paternal land,
Thou leadest home: haply some Greek will say,
"The man an Argive is once more, and dwells
On his paternal heritage, by aid
730
Of Pallas, and of Loxias, and Him,
Third Saviour, mighty consummator, Zeus,"
Who, honouring my father's death, saves me,
Beholding these my mother's advocates.
Now to my native Argos I depart,
Pledged to this country and thy lieges here
By oath to be revered for evermore,
That never helmsman of the Argive State
Shall hither bear the well-appointed spear.
For we, ourselves, though couching in the grave,
On those who violate these present oaths
740
By sore perplexities will work, and send
In march despondency, in crossing streams
Omens averse, till they repent their toil.
But unto those who keep this pledge, and honour
Athena's city with confederate spear,
To them will we be gracious evermore.
Hail goddess, and these city-wardens, hail!
Still may your gripe be fatal to your foes,
While victory and safety crown your spear.
Chorus
1 Ye upstart gods, time-honoured laws
750
Down-riding, ye have seized my prey.
2 But I, dishonoured, stung by grief,
Woe, woe, my torture to allay,
On all the ground, will cast around
Venom, whose baleful drops shall cause
Where it doth light a sterile blight,
Fatal alike to germ, to leaf.
The pest, O Justice, scouring o'er the plain,
Shall fling abroad its man-destroying stain.
3 I groan anew; what dare? what do?
760
My pangs the citizens shall rue;
Alas, most wretched are thy daughters, Night!
Enduring this dishonourable slight.
ATHENA
Be moved by me to stay these heavy groans;
Not vanquished are ye, nor to your disgrace
Fell justice, equal-voted, from the urn.
Besides from Zeus clear oracles were sent,
And he who uttered them himself avouched,
Orestes for this deed should know no scath.
770
Hurl not your heavy wrath upon this land;
Your rage abate, cause not sterility,
Nor rain your poison-drops, like venomed darts,
Ruthless devourers of each tender germ.
For I most righteously do promise you
Both sanctuaries and shrines in this just land;
Seated at hearths with unctuous off'rings fed,
And held in honour by my lieges here
Chorus
1 Ye upstart gods, time-honoured laws
Down-riding, ye have seized my prey.
780
2 But I, dishonoured, stung by grief,
Woe, woe, my torture to allay,
On all the ground, will cast around
Venom, whose baleful drops shall cause
Where it doth light a sterile blight,
Fatal alike to germ, to leaf.
The pest, O Justice, scouring o'er the plain,
Shall fling abroad its man-destroying stain.
3 I groan anew; what dare? what do?
My pangs the citizens shall rue;
790
Alas, most wretched are thy daughters, Night!
Enduring this dishonourable slight.
ATHENA
Not slighted are ye, powers august! through rage
Curse not with hopeless blight the abode of man.
I too on Zeus rely; why speak of that?
And sole among the gods I know the key
That opes the halls where sealed thunder sleeps.
But such we need not. Be appeased by me,
Nor scatter o'er the land, from froward tongue,
The harmful seed that turneth all to bane.
800
Of bitter rage lull ye the murky wave;
Be venerated here and dwell with me.
Sharing the first fruits of this ample realm,
For children offered, and for nuptial rite,
This word of mine thou wilt for ever praise.
Chorus
1 What! I endure all this; alas!
2 I, hoary goddess, dwell forsooth on earth,
Debasement horrible!
3 Revenge I breathe, unmitigated wrath!
4 Woe, woe! O earth, alas!
5 What agony of pain creeps o'er my heart!
6 Hear, Mother Night, my passion.
7 Mark for scorn,
By crafty gods deluded, held for nought,
Of ancient honour I am basely shorn.
ATHENA
I'll bear thine anger, for mine elder thou,
810
And art moreover far more sage than I.
Yet me, with wisdom, Zeus not meanly dowers.
But ye, departing to a foreign land,
Will of the land ye leave enamoured be;
Of this I warn you; for, Time's onward flow
Shall these my lieges lift to loftier fame.
But thou a seat shall have, Erechtheus near,
Honoured by men and stolèd matrons, such
As ye from other mortals ne'er might win.
But cast ye not abroad on these my realms,
820
To waste their budding strength, whetstones of blood,
Evoking frantic rage not born of wine;
Nor pluck ye out the heart of fighting-cocks,
To plant among my townsmen civil strife,
Reckless of kindred blood; let foreign war
Rage without stint, affording ample scope
For him who burns with glory's mighty rage.
No war of home-bred cocks, I ween, is that!
Such terms I proffer, thine it is to choose;
830
Blessing and blest, with blessèd rites revered,
To share this country dear unto the gods.
Chorus
1 What! I endure all this; alas!
2 I, hoary goddess, dwell forsooth on earth,
Debasement horrible!
3 Revenge I breathe, unmitigated wrath!
4 Woe, woe! O earth, alas!
5 What agony of pain creeps o'er my heart!
6 Hear, Mother Night, my passion.
7 Mark for scorn,
840
By crafty gods deluded, held for nought,
Of ancient honour I am basely shorn.
ATHENA
I will not weary to entreat thee fair;
For ne'er with justice shalt thou urge the plaint,
That thou, the elder deity, by me
The younger, and these city-guarding men,
Wast, like an outcast, banished from this land.
Now if Persuasion, dropping from my tongue
Gentle and sweet, seem to thee pure and dread,
Tarry thou must; but if thou wilt not tarry,
850
Not justly wouldst thou on this city hurl
Revenge, or wrath, or do my people wrong;
For thine it is to share with me this land,
In aye-enduring honour justly held.
Chorus
Athena, queen, what seat dost offer me?
ATHENA
One where no sorrow scathes. Receive it thou!
Chorus
If I consent, what honour waiteth me?
ATHENA
No house unblest by thee shall henceforth thrive.
Chorus
This wilt thou do? endow me with such might?
ATHENA
Ay, and will prosper him who worships thee.
Chorus
Wilt thou sure warrant give me for all time?
ATHENA
I may not pledge what I will not perform.
Chorus
Thine utterance soothes me;-I relax my wrath.
860
ATHENA
Established here thou wilt be rich in friends.
Chorus
What blessings shall we hymn for this thy land?
ATHENA
Such as, with gracious influence, from earth,
From dew of ocean, and from heaven, attend
On conquest not ignoble. That soft airs,
With sunshine blowing, wander o'er the land;
That earth's fair fruit, rich increase of the flocks,
Fail not my citizens for evermore,
With safety of the precious human seed ;-
870
But, for the impious,-weed them promptly out.
For I, like one who tendeth plants, do love
This race of righteous men, by grief unscathed :-
Such be thy charge. Be mine not to endure
That, among mortals, in war's splendid toils,
Athena's city be not conquest-crowned.
Chorus
STROPHE I.
Pallas, thy chosen seat henceforth be mine!
No more the city I despise
Which Zeus omnipotent and Ares prize,
Stronghold of gods, altar-protecting shrine
880
Of Grecian deities,
For which, with friendly augury I pray;
Springing to light from earth's dark womb,
May life's fair germs prolific bloom,
Lured by the solar ray.
ATHENA
I for my citizens with gracious mind
These blessings mediate; these deities
Installing here, mighty and hard to please.
For unto them hath Fate assigned
890
The destinies to fix of human kind.
But whoso findeth them severe
Knows not whence come life's strokes; for crime,
Dread heritage from bygone time,
Doth lead him to these powers august.
Him noiseless Ruin, midst his proud career,
With hostile anger, levels with the dust.
Chorus
ANTISTROPHE I.
Here may no tree-destroying mildew sweep,-
(So show I forth my grace),
900
May no fierce heat within these bounds alight,
Blasting the tender buds; no sterile blight,
Disastrous, onward creep.
But in due season here may flocks of worth
Twin yeanlings bear; and may this race,
Enriched with treasures of the earth,
Honour the Heaven-sent grace!
ATHENA
Ye city-guardians do ye hear aright
What thus she promises. For great the might
910
Erinys wields-dread brood of night-
Alike with Hades and the Olympian Powers;
O'er men confessed and absolute her reign,
To some she giveth song, and some she dowers
With life, tear-blinded, marred by pain.
Chorus
STROPHE II.
Here may there fall no man-destroying blight!
And ye, great Powers, o'er marriage who preside,
In wedlock bands each lovely maid unite;-
Ye too, dread sisters, to ourselves allied,
920
Awful dispensers of the Right,
In every human home confessed,
In every age made manifest,
By righteous visitations ;-aye revered,
And, everywhere, of deities most feared.
ATHENA
While thus ye ratify with friendly zeal
These blessings to my country, I rejoice,
And love Persuasion's eye, who moved my voice
To soothe these stern refusers, passion-stung.
930
But Zeus hath conquered, swayer of the tongue,
God of the Forum. Triumphs now for aye
In noble benefits our rivalry.
Chorus
ANTISTROPHE II.
Within this city ne'er may civil strife,
Insatiate of ill, tumultuous roar;
Nor thirsty dust quaff deep the purple gore
Of citizens; nor rage, with murder rife,
Snatch greedily the vengeful knife!
But studious of the common weal
940
May each to each in turn be kind,
Hate may they ever with one common mind,
This among mortals many a woe can heal.
ATHENA
Now growing wise, the pathway do they find
Of tongue propitious. From these shapes of fear,
I to my lieges see rich gain. For here,
If ye these gracious ones with gracious mind
Adore and magnify,-your state and town
Ye shall for evermore with justice crown.
Chorus
STROPHE III.
Farewell, farewell, enriched with wealth's fair prize,
950
Ye citizens, who dwell Zeus' altar near,
Friends to the friendly Virgin,-timely wise;
'Neath Pallas' wings who rest, her father doth revere.
ATHENA
Ye too farewell! Mine is it first to show
Your destined seats and thitherward to lead.
Escorted by the torchlight's sacred glow,
The while in sacrifice the victims bleed
960
The downward slope descend.
Whate'er is baneful to the land restrain,
And conquest's gracious ministry upsend
To this my city. Tutelary train,
Children of Cranaos, it belongs to you,
These alien settlers to their homes to guide;
And with my lieges may there aye abide,
Discernment rightful of the Right and True.
Chorus
ANTISTROPHE III.
Farewell once more, my farewell I repeat,
970
To all in Pallas' city who reside,
Or gods or mortals. Hold in awe my seat,
The fortunes of your life ye never then shall chide.
ATHENA
The utt'rance of your pious vows I praise ;—
And will escort you with the flashing light
Of torches, to your cavernous abodes
'Neath earth, with sacred ministers, who guard
Mine image justly; for, of Theseus' land,
Now let the eye come forth,-illustrious train
980
Of youths, of women, young or hoar with eld,
In festive garb apparelled, vermeil-hued,-
Proceed and let the torch-flame lead the way,
That evermore this gracious sisterhood
May, with events auspicious, bless this land.
Chorus of the Escort
STROPHE I.
Night's hoary children, venerable train,
With friendly escort leave the hallowed fane.
All
Rustics, glad shouts of triumph raise.
Chorus
ANTISTROPHE I.
In ancient crypts remote from light,
Victims await you and the hallowed rite.
990
All
People, ring out your notes of praise.
Chorus
STROPHE II.
With promise to this land of blessings rare,
Down the steep path ye awful beings wend,
Rejoicing in the torchlight's dazzling glare.
All
Your cries of jubilee ring out amain.
Chorus
ANTISTROPHE II.
Let torchlights and libations close the rear.
Thus Zeus, all-seeing, and the Fates descend,
To bless these citizens to Pallas dear.
All
1040
1044
Your cry of jubilee ring out amain.
English (E. D. A. Morshead, 1889, second edition) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, The Furies — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 94 focus
Sleep on! awake! what skills your sleep to me—
Me, among all the dead by you dishonoured—
Me from whom never, in the world of death,
120
Dieth this curse,
'Tis she who smote and slew,
And shamed and scorned I roam? Awake, and hear
My plaint of dead men's hate intolerable.
Me, sternly slain by them that should have loved,
Me doth no god arouse him to avenge,
125
Hewn down in blood by matricidal hands.
Mark ye these wounds from which the heart's blood ran,
And by whose hand, bethink ye! for the sense
When shut in sleep hath then the spirit-sight,
But in the day the inward eye is blind.
130
List, ye who drank so oft with lapping tongue
The wineless draught by me outpoured to soothe
Your vengeful ire! how oft on kindled shrine
I laid the feast of darkness, at the hour
Abhorred of every god but you alone!
135
Lo, all my service trampled down and scorned!
And he hath baulked your chase, as stag the hounds;
Yea, lightly bounding from the circling toils,
Hath wried his face in scorn, and flieth far.
Awake and hear—for mine own soul I cry—
140
Awake, ye powers of hell! the wandering ghost
That once was Clytemnestra calls—Arise.
[
The Furies mutter grimly, as in a dream.
Mutter and murmur! He hath flown afar—
My kin have gods to guard them, I have none!
[
The Furies mutter as before.
O drowsed in sleep too deep to heed my pain!
145
Orestes flies, who me, his mother, slew.
[
The Furies give a confused cry.
Yelping, and drowsed again? Up and be doing
That which alone is yours, the deed of hell!
[
The Furies give another cry.
Lo, sleep and toil, the sworn confederates,
Have quelled your dragon-anger, once so fell!
150
The Furies (muttering more fiercely and loudly).
Seize, seize, seize, seize—mark, yonder!
Ghost.
In dreams ye chase a prey, and like some hound,
That even in sleep doth ply his woodland toil,
Ye bell and bay. What do ye, sleeping here?
Be not o'ercome with toil, nor, sleep-subdued,
155
Be heedless of my wrong. Up! thrill your heart
With the just chidings of my tongue,—such words
Are as a spur to purpose firmly held.
Blow forth on him the breath of wrath and blood,
Scorch him with reek of fire that burns in you,
160
Waste him with new pursuit—swift, hound him down.
[
Ghost sinks.
First Fury (awaking).
Up ! rouse another as I rouse thee; up!
Sleep'st thou? Rise up, and spurning sleep away,
See we if false to us this prelude rang.
Chorus of Furies.
Alack, alack, sisters, we have toiled,
165
O much and vainly have we toiled and borne!
Vainly! and all we wrought the gods have foiled,
And turnèd us to scorn!
He hath slipped from the net, whom we chased: he hath 'scaped us who should be our prey—
O'ermastered by slumber we sank, and our quarry hath stolen away!
170
Thou, child of the high God Zeus, Apollo, hast robbed us and wronged;
Thou, a youth, hast down-trodden the right that to godship more ancient belonged;
Thou hast cherished thy suppliant man; the slayer, the God-forsaken,
The bane of a parent, by craft from out of our grasp thou hast taken;
A god, thou hast stolen from us the avengers a matricide son—
175
And who shall consider thy deed and say
It is rightfully done?
The sound of chiding scorn
Came from the land of dream;
Deep to mine inmost heart I felt it thrill and burn,
Thrust as a strong-grasped goad, to urge
180
Onward the chariot's team.
Thrilled, chilled with bitter inward pain
I stand as one beneath the doomsman's scourge.
Shame on the younger gods who tread down right,
Sitting on thrones of might!
185
Woe on the altar of earth's central fane!
Clotted on step and shrine,
Behold, the guilt of blood, the ghastly stain!
Woe upon thee, Apollo! uncontrolled,
Unbidden, hast thou, prophet-god, imbrued
190
The pure prophetic shrine with wrongful blood!
For thou too heinous a respect didst hold
Of man, too little heed of powers divine!
And us the Fates, the ancients of the earth,
Didst deem as nothing worth.
195
Scornful to me thou art, yet shalt not fend
My wrath from him; though unto hell he flee,
There too are we!
And he the blood-defiled, should feel and rue,
Though I were not, fiend-wrath that shall not end,
200
Descending on his head who foully slew.
[
Re-enter Apollo from the inner shrine.
Apollo.
Out! I command you. Out from this my home—
Haste, tarry not! Out from the mystic shrine,
Lest thy lot be to take into thy breast
1
The winged bright dart that from my golden string
205
Speeds hissing as a snake,—lest, pierced and thrilled
With agony, thou shouldst spew forth again
Black frothy heart's-blood, drawn from mortal men,
Belching the gory clots sucked forth from wounds.
These be no halls where such as you can prowl—
210
Go where men lay on men the doom of blood,
Heads lopped from necks, eyes from their spheres plucked out,
Hacked flesh, the flower of youthful seed crushed out,
Feet hewn away, and hands, and death beneath
The smiting stone, low moans and piteous
215
Of men impaled—Hark, hear ye for what feast
Ye hanker ever, and the loathing gods
Do spit upon your craving? Lo, your shape
Is all too fitted to your greed; the cave
Where lurks some lion, lapping gore, were home
220
More meet for you. Avaunt from sacred shrines,
Nor bring pollution by your touch on all
That nears you. Hence! and roam unshepherded—
No god there is to tend such herd as you.
Chorus.
O king Apollo, in our turn hear us.
225
Thou hast not only part in these ill things,
But art chief cause and doer of the same.
Apollo.
How? stretch thy speech to tell this, and have done.
Chorus.
Thine oracle bade this man slay his mother.
Apollo.
I bade him quit his sire's death,—wherefore not?
230
Chorus.
Then didst thou aid and guard red-handed crime.
Apollo.
Yea, and I bade him to this temple flee.
Chorus.
And yet forsooth dost chide us following him!
Apollo.
Ay—not for you it is, to near this fane.
Chorus.
Yet is such office ours, imposed by fate.
235
Apollo.
What office? vaunt the thing ye deem so fair.
Chorus.
From home to home we chase the matricide.
Apollo.
What? to avenge a wife who slays her lord?
Chorus.
That is not blood outpoured by kindred hands.
Apollo.
How darkly ye dishonour and annul
240
The troth to which the high accomplishers,
Hera and Zeus, do honour. Yea, and thus
Is Aphrodite to dishonour cast,
The queen of rapture unto mortal men.
Know, that above the marriage-bed ordained
245
For man and woman standeth Right as guard,
Enhancing sanctity of troth-plight sworn;
Therefore, if thou art placable to those
Who have their consort slain, nor will'st to turn
On them the eye of wrath, unjust art thou
250
In hounding to his doom the man who slew
His mother. Lo, I know thee full of wrath
Against one deed, but all too placable
Unto the other, minishing the crime.
But in this cause shall Pallas guard the right.
255
Chorus.
Deem not my quest shall ever quit that man.
Apollo.
Follow then,—make thee double toil in vain.
Chorus.
Think not by speech mine office to curtail.
Apollo.
None hast thou, that I would accept of thee!
Chorus.
Yea, high thine honour by the throne of Zeus:
260
But I, drawn on by scent of mother's blood,
Seek vengeance on this man and hound him down.
Apollo.
But I will stand beside him; 'tis for me
To guard my suppliant: gods and men alike
Do dread the curse of such an one betrayed,
265
And in me Fear and Will say
Leave him not.
[
Exeunt omnes.
The scene changes to Athens. In the foreground, the temple of Athena on the Acropolis; her statue stands in the centre; Orestes is seen clinging to it.
Orestes.
Look on me, queen Athena; lo, I come
By Loxias' behest; thou of thy grace
Receive me, driven of avenging powers—
270
Not now a red-hand slayer unannealed,
But with guilt fading, half-effaced, outworn
On many homes and paths of mortal men.
For to the limit of each land, each sea,
I roamed, obedient to Apollo's hest,
275
And come at last, O Goddess, to thy fane,
And clinging to thine image, bide my doom.
[
Enter the Chorus of Furies, questing like hounds.
Chorus.
Ho! clear is here the trace of him we seek:
Follow the track of blood, the silent sign!
Like to some hound that hunts a wounded fawn,
280
We snuff along the scent of dripping gore,
And inwardly we pant, for many a day
Toiling in chase that shall fordo the man;
For o'er and o'er the wide land have I ranged,
And o'er the wide sea, flying without wings,
285
Swift as a sail I pressed upon his track,
Who now hard by is crouching, well I wot,
For scent of mortal blood allures me here.
Follow, seek him—round and round
Scent and snuff and scan the ground,
290
Lest unharmed he slip away,
He who did his mother slay!
Hist—he is there! See him his arms entwine
Around the image of the maid divine—
Thus aided, for the deed he wrought
295
Unto the judgment wills he to be brought.
It may not be! a mother's blood poured forth
Upon the stainèd earth
None gathers up: it lies—bear witness, Hell!—
For aye indelible!
300
And thou who sheddest it shalt give thine own
That shedding to atone!
Yea, from thy living limbs I suck it out,
Red, clotted, gout by gout,—
A draught abhorred of men and gods; but I
305
Will drain it, suck thee dry;
Yea, I will waste thee living, nerve and vein;
Yea, for thy mother slain,
Will drag thee downward, there where thou shalt dree
The weird of agony!
310
And thou and whosoe'er of men hath sinned—
Hath wronged or God, or friend,
Or parent,—learn ye how to all and each
The arm of doom can reach!
Sternly requiteth, in the world beneath,
315
The judgment-seat of Death;
Yea, Death, beholding every man's endeavour,
Recordeth it for ever.
Orestes.
I, schooled in many miseries, have learnt
How many refuges of cleansing shrines
320
There be; I know when law alloweth speech
And when imposeth silence. Lo, I stand
Fixed now to speak, for he whose word is wise
Commands the same. Look, how the stain of blood
Is dull upon mine hand and wastes away,
325
And laved and lost therewith is the deep curse
Of matricide; for while the guilt was new,
'Twas banished from me at Apollo's hearth,
Atoned and purified by death of swine.
Long were my word if I should sum the tale,
330
How oft since then among my fellow-men
I stood and brought no curse. Time cleanses all—
Time, the coeval of all things that are.
Now from pure lips, in words of omen fair,
I call Athena, lady of this land,
335
To come, my champion: so, in aftertime,
She shall not fail of love and service leal,
Not won by war, from me and from my land
And all the folk of Argos, vowed to her.
Now, be she far away in Libyan land
340
Where flows from Triton's lake her natal wave,—
Stand she with planted feet,
2
or in some hour
Of rest conceal them, champion of her friends
Where'er she be,—or whether o'er the plain
Phlegræan she look forth, as warrior bold—
345
I cry to her to come, where'er she be,
(And she, as goddess, from afar can hear,)
And aid and free me, set among my foes.
Chorus.
German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos. Deutsch in den Versmaßen der Urschrift. Stuttgart: Hoffmann, 1854. Native Donner line citations, Smyth card correspondence, selected textual readings and metrical facsimiles. Remaining OCR differences and unattributed reading notes are documented in the linked review inventory.) — 94 focus
Ihr schlummert? He doch! Was bedarf's der Schlummernden?
Mich, die vor andern Todten so durch eure Schuld
95
Ein Spott geworden, mich verfolgt im Schattenland
1
Nastlos der Hohn der Todten, die ich mordete.
Schmachvoll umher dort irr' ich und verkünd' es euch,
Daß schwerer Vorwurf mich darob von jenen trifft.
Und thaten meine Liebsten auch so Grauses mir,
100
Zürnt doch um meinetwillen kein Unsterblicher,
Die durch des Muttermordes Hand geopfert ward.
Sieh diese Wunden mit des Herzens Blick dir an;
2
Denn schlafend späht des Geistes Auge klar umher,
Der Tag vergönnt ihm keinen Blick in Menschenloos.
105
Von meiner Habe schlürftet ihr vielfältig einst
Weinlose Spenden, unberauschenden Sühnetrank;
Manch heilig Nachtmahl brachten wir am Feuerherd
Euch dar in Stunden, die mit euch kein Gott getheilt.
Und alles dies in Staub getreten seh' ich's nun!
110
Doch er entrinnt euch, flieht davon, dem Rehe gleich;
Ja, mitten aus den Garnen ist er leichten Sprungs
Entschlüpft, und blickt hohnlachend nun nach euch zurück.
Vernehmt mich; denn um meine Seele sprach ich jetzt;
Merkt auf, besinnt euch, unterird'sche Göttinnen!
115
Ein Schatte, Klytämnestra, ruft euch dieses zu.
(Der Chor stöhnt.)
Klytämnestra.
Stöhnt nur! Indeß ist jener weit hinweggefloh'n.
Denn Freunde finden Helfer, ich bin ohne Schuß.
3
(Der Chor stöhnt.)
Klytämneftra.
Du schlässt so tief, erbarmst dich meines Leidens nicht.
Orestes, mein, der Mutter, Mörder, ist entfloh'n!
120
(Der Chor heult.)
Klytämnestra.
Du heulst, du schlummerst? Eilig rasse dich empor!
Was hast du jemals Andres als Unheil geschafft?
(Der Chor heult.)
Klytämnestra.
Mühsal und Schlummer, treue Bundverschworene,
Der argen Drachin brachen sie die Lebenskraft.
(Der Chor stöhnt mit verdoppelter Heftigkeit.)
Die Chorführerin.
(Im Schlafe.)
Pack' an, pack' an, pack' an! Merk' auf!
125
Klytämnestra.
Im Traume jagst du deinem Wilde nach und bellst,
Dem Hunde gleich, der seines Dienstes nie vergift.
Auf! Nicht gezaudert! Keine Müh' ermatte dich!
Verkenne nicht den Schaden, wenn dich Schlaf besiegt!
Gerechter Vorwurf schneide tief in's Herz dir ein;
130
Denn scharf wie Stacheln fühlen ihn Vernünftige.
Auf, sende denn blutvollen Odems Hauch ihm nach,
Durch Qualm verzehr' ihn aus der Eingeweide Brand,
Verfolg' ihn, brich im zweiten Jagen seine Kraft!
(Verschwindet.)
Erwecke,
Die Chorführerin.
(Von ihrem Sitze aufspringend.)
Erwecke du die Andre, wie ich dich erweckt!
135
Du schläfst? Erwache! Schüttle flugs den Schlaf dir ab!
Wir wollen seh'n, ob dieses Vorspiel eitel ist.
(Die Erinnyen raffen sich auf. Ein Theil stürzt aus dem Tempel her- vor und in die Orchestra hinab; die anderen bleiben noch im Tempel. Zuerst singen nur einzelne, dann mehrere.)
Chor
Chorgesang.
Erste Strophe.
Graun, Graun, o Schmach! Ein Leid, Schwestern, traf-
4
Ja, viel des Leides und umsonst erduldet' ich!
Uns traf, Götter, ach! ein graunvolles Leid,
140
Ein unnennbar Weh!
Aus unserm Neze schlich sich, uns entrann das Wild.
Vom Schlaf besiegt, gab ich hin solchen Fang!
Erste Gegenstrophe.
O Graun! Sohn des Zeus, du spinnst arge List.
Ein Jüngling, tratst du greise Götterfrau'n in Staub,
145
Da du den Flüchtling hegst, den schuldvollen Mann,
Den herzlosen Sohn.
Du stahlst den Muttermörder uns und bist ein Gott!
Wer priese je solches Thun als gerecht?
Zweite Strophe.
Mir schlug ein vorwurfschweres Wort im Traum an's Ohr,
150
Und traf gleich dem Rosselenker mich
Mit machtvollem Stoß
Tief in die Brust, in's Mark.
Ich fühle, schwer faßt mich's an, eisigkalt schaudert mich's
Vom zornig grausen Geißelschlag.
155
Zweite Gegenstrophe.
Das ist der jüngern Götter Art, so schalten sie,
Gewalt übend allem Recht zum Hohn.
Ein bluttriefend Mal,
Blutig um Fuß und Haupt,
Ich seh' es, steht dort der Erdnabel; denn blut'ge Schuld,
160
Ruchlose, nahm er schüßend auf.
5
Dritte Strophe.
Du hast, ein Seher, deines Herdes Heiligthum
Mit Blutgräul entweiht, eigenem Trieb gehorchend;
Denn trok Götterrecht schirmst du der Menschen Schuld,
Und brichst der Mören uralte Macht.
165
Dritte Gegenstrophe.
Mir schafft er Kränkung und erlöst doch jenen nie;
Flöh' er zum Abgrund auch, dennoch entrinnt er uns nicht.
Auf ihm ruht ein Fluch; so trifft wohl dereinst
6
Ein andrer Rächer sein frevles Haupt!
7
(Apollon tritt aus dem Hintergrunde des Tempels hervor.)
Apollon.
Hinaus, gebiet' ich, ungesäumt verlaßt das Haus,
170
Hinweg, entfernt euch aus dem Seherheiligthum,
Daß nicht beschwingt die Silberschlange dich ereilt,
Von goldgewirkter Bogenschnur hinausgesandt,
Und du vor Schmerz des Menschenblutes dunklen Schaum
Ausspeist in Klumpen, die du Leichen ausgeschlürft!
175
Zu diesem Heiligthume dürft ihr nicht heran.
Hin, wo man köpft und blendet, geht zum Hochgericht,
Hin, wo man Menschen schlachtet, wo man Kindermord
Verübt, Entmannung, Steinigung, Verstümmelung,
Wo laut zum Himmel grauenvolles Wehgeheul
180
Der Aufgespießten jammert! Ha, vernahmet ihr,
An welchen Festesfreuden ihr Scheuseligen
Das Herz erlabet? So verkündet's schon an euch
Die ganze Bildung. Euch geziemt, im Felsenhaus
Blutdürst'ger Leu'n zu wohnen; nicht dem Sehersiz
185
In diesen Räumen nahe sich ein solcher Gräul!
So zieht von hinnen, ohne Hirten schwärmt hinaus!
Denn solcher Heerde freut sich kein Unsterblicher.
Die Chorführerin.
O Fürst Apollon, höre nun auch unser Wort!
Du selber trägst an diesem keinen Theil der Schuld,
190
Nein, hast's allein vollendet, dein ist alle Schuld.
Apollon.
Wie das? Soviel zu sagen sei dir noch vergönnt.
Die Chorführerin.
Dein Spruch befahl dem Fremdling seiner Mutter Mord
Apollon.
Befahl ihm, seines Vaters Tod zu rächen. Nun?
Die Chorführerin.
Dann botest du der neuen Blutschuld deinen Schuß.
195
Apollon.
Zu flieh'n in dieses Hauses Hut gebot ich ihm.
Die Chorführerin.
Und schmähest uns, Geleiterinnen seiner Fahrt?
Apollon.
Weil euch in diesen Tempel nicht zu kommen ziemt.
Die Chorführerin.
Also zu thun, legt meines Amtes Pflicht mir auf.
Apollon.
Und welche Pflicht denn? Rühme doch dein schönes Amt!
200
Die Chorführerin.
Den Muttermörder treiben wir von Haus und Herd.
Apollon.
Wie aber? Wenn die Gattin ihren Mann erschlug?
Die Chorführerin.
Nicht eines Blutsverwandten Mord ist solche That.
Apollon.
Ha, ganz verachtet wäre dann, nichts gälte mehr
8
Der Chegöttin Hera wie Zeus' heilig Band!
205
Verachtet stürzte Kypris dann von ihrem Thron,
Woher doch alles Süße kommt den Sterblichen.
Der Bund, in dem das Schicksal Weib und Mann vereint,
Ist heilig mehr als Eide, wenn das Recht ihn schirmt.
Wenn diese nun sich morden und du lässig bist,
210
Nicht Nache nimmst am Mörder, nicht ihn strafst im Zorn,
9
Wird auch Orestes ohne Recht von dir verfolgt.
Das Eine, weiß ich, hasset ihr als schwere That,
Das Andre seht ihr offenbar gelinder an:
Die hohe Pallas prüfe, was hier Rechtens ist!
215
Die Chorführerin.
Ich lasse, traun, von diesem Manne nimmermehr!
Apollon.
Wohlan, verfolg' ihn, häufe so die Mühe dir!
Die Chorführerin.
O schmäl're nicht durch Worte mir mein Ehrenamt!
Apollon.
Auch angeboten, wies' ich ab dein Ehrenamt.
Die Chorführerin.
Ein Großer freilich heißest du am Thron des Zeus.
220
Mich treibt das Blut der Mutter; rächend will ich denn
Nacheilen dieses Mannes Spur auf rascher Jagd.
(Der Chor eilt in zerstreuter Ordnung ab.)
Apollon.
Ich will ihm beisteh'n, will des Flüchtlings Netter sein;
Denn schwer auf Erden und bei Göttern drückte mich
Des Schüßlings Unmuth, gäb' ich ihn freiwillig hin.
225
(Ab in den Tempel.)
(Die Scene verwandelt sich. Man sieht das Heiligthum der Pallas Athene auf der Burg von Athen, und in demselben den Orestes das Bild der Göttin umfassend.)
Orestes.
Athene, Fürstin, auf Geheiß des Loxias
Erschien ich: nimm den Fluchbeladnen gnädig auf!
Ich flehe nicht um Sühne, rein ward meine Hand
In andern Häusern, im Verkehr mit Sterblichen.
Ja, keine Sünde haftet mehr an diesem Haupt;
230
So nah' ich, Göttin, deinem Haus und deinem Bild,
Getreu der Mahnung aus Apollons Sehermund,
Nachdem ich Land und Meere weit durchwanderte.
Hier will ich weilen, harrend auf den leyten Spruch.
(Der Chor der Erinnyen kommt hastig in zerstreuter Ordnung herein. gestürmt.)
Die Chorführerin.
Wohlan! Die Spur des Mannes find' ich deutlich hier.
235
Folgt nun dem Wink der stummen Selbstverrätherin.
Denn wie der Hindin wunden Sohn der Hund verfolgt,
So spüren wir der blutgetränkten Fährte nach.
Schwer athmet, matt von vielen bangen Müh'n, die Brust;
Denn rings der Erde ganzen Raum durchschweiften wir,
240
Und über's Meer mit unbeschwingten Flügen ihn
Verfolgend jagt' ich, Schiffen gleich an Schnelligkeit.
Und jezo hält er irgendwo sich hier versteckt.
Ein frischer Duft von Menschenblute lacht mich an.
(Zu den beiden nächsten Erinnhen.)
Ha, sieh wieder, sieh! Späht umher überall :
245
Darf doch der Mörder nicht heimlich der Straf' entgeh'n!
Die andern Erinnyen.
(Einzeln.)
Ja, den begeistert neuer Muth;
10
Sich an der Göttin Bild schmiegend, der ewigen,
Stellt er die blut'ge Schuld ihrem Gericht anheim.
Niemals geschieht das; Erde trank der Mutter Blut;
250
Unwiederrufbar, o Graun!
Rann's in den Staub hinab, und kehrt nie zurück.
Ja, büßen sollst du's! Aus den Adern will ich dir
Lebend das rothe Blut schlürfen, ich will von dir
Den Trank zum Labsal rauben, den sonst Keiner trinkt.
11
255
Und zehrt' ich auf dein Leben, führ' ich dich hinab,
Daß du mir jammernd dort büßest den Muttermord.
12
Dort wirst du seh'n, wenn andre Menschen frevelten,
13
Wer an den Göttern sich
Oder am Freund verging oder am Elternhaupt,
14
260
Wie Jeder hinnimmt seines Thuns gerechten Lohn.
Denn aller Menschen Richter ist der große Tod
Im Abgrund der Welt;
Er schaut jeglich Ding, und schreibt's tief in's Herz.
Orestes.
In langer Leidensschule ward ich wohlvertraut
265
Mit vielen Sühngebräuchen, weiß, wo Reden ziemt,
Wo Schweigen recht ist. Aber hier an diesem Ort
Gebot ein weiser Meister laut zu reden mir.
Schläft doch das Blutmal und verbleicht an meiner Hand;
Des Muttermordes Gräuel ist hinweggespült.
270
Frisch waren seine Flecken noch, am Seherherd
Vertilgt' ihn Phöbos durch der Opferferken Blut.
Viel Worte braucht' ich, zählt' ich auf, wie Viele schon
Mit mir verkehrten, ohne daß sie Schaden traf.
Die Zeit entsündigt Alles und sie selbst ergraut.
275
So fleh' ich reinen Mundes nun mit frommem Wort
Zu dieses Landes Herrscherin Athene, mir
Hülfreich zu nahen. Dann gewinnt sie sonder Kampf
Mich selbst, der Argossöhne Land und Volk zugleich,
Wahrhaft zu treuer, steter Wehrgenossenschaft.
280
Drum, ob sie jetzt in fernen Fluren Libya's,
Am Wasser Tritons, ihrer heimatlichen Flut,
Den Fuß gesenkt hat oder hochhinschreitend eilt
15
Zum Schuß der Ihren, oder ob sie Phlegra's Feld
Heerschaaren ordnend überschaut, ein kühner Held:
285
Sie komme, (denn auch ferne ja vernimmt ein Gott,)
Auf daß sie dieser Leiden mich erledige!
Der Chor.
English (Smyth; revised Bannon and Nagy, CHS) (OCR draft) Experimental (CHS Primary Sources revision of Herbert Weir Smyth’s translation by Cynthia Bannon and Gregory Nagy, with transliterated Greek terms tagged and aligned to the Smyth edition.)
No corresponding passage available
Commentary
Commentary on Aeschylus: Eumenides (Aeschylus. Eumenides. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1887.)
169. μάντις ὤν , i. e. ‘though a seer,' and thus the last who should have allowed pollution.
174. τόν , Orestes: for Epic form cp. 137, 357.
Wecklein’s commentary on Eumenides (1888; German; OCR draft) (Explanatory commentary, pp. 251–322; HW42J8 and HXJHA8 OCR collated, with missing comparison pages 294–295 explicitly marked. Unresolved OCR and provisional reference mappings are explicitly marked.) focus
mvp-comment-1-1 Wecklein 1888, p. 251
mvp-comment-1-2
Prolog, wenn man das Erwachen der Erinyen 140-178 als Parodos und das zweite Erscheinen derselben 244-275 als Epiparodos gelten läfst. Andernfalls müfste man den Prolog bis zum eigentlichen Auftreten des Chors als der wirklichen Parodos, also 1-243 rechnen. Die Pythia, welche als Greisin (38) sich auf einen Stab stützt, kommt (durch eine Seitenthüre der Hinterwand) aus einem Nebenraume des Tempels zum Haupteingange desselben und verrichtet vor dem Eintritt ein Gebet (30 f.). Sie hat die
χρηστηρία ἐσθής wie Kasandra in Agamemnon (zu
Ag. 774
). Gut bemerkt der
Schol.
: