Eumenides. Aeschylus. ed. Friedrich Blass. Berlin. 1907.
Search the Perseus Catalog for:
Search the Perseus Catalog for:
Current edition Experimental
Kommentar zu den Eumeniden (OCR draft) (German) (German commentary on Aeschylus' Eumenides by Friedrich Blass, 1907.)
Provisional text from uncorrected OCR; expect errors.
Editions (12)
Εὐμενίδες First1KGreek (Aeschyli Tragoediae. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1902.) — 143-177 focus
Χορός
ἰοὺ ἰοὺ πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,—
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,—
ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145
ἄφερτον κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽
1
ὁ θήρ—
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
149
Χορός
ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει,—
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,—
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν,
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.—
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
155
Χορός
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.—
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
160
βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
162
Χορός
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
2
φονολιβῆ
3
θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.—
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν ἀρόμενον
4
ἄγος ἔχειν.
169
Χορός
ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν
5
μιάσματι
παρὰ νόμον
8
θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
174
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει:
185
δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ
λευσμός
20
τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν
21
παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε Πυθίοισι
22
τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορός
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
Χορός
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
Χορός
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ
28
νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
Χορός
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
Χορός
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
Χορός
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
Ἀπόλλων
τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
Χορός
29
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
213
Ἀπόλλων
ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν εἰργάσω
30
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται
31
τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
32
ὅρκου ᾽στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ
33
τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς
τὸ μὴ τίνεσθαι
34
μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽
35
ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς
36
τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
Χορός
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω
37
ποτέ.
225
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέω
38
τίθου.
Χορός
τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορός
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει:
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
41
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι:
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον
42
τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν
43
βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀμμενῶ
44
τέλος δίκης.
Χορός
εἶεν: τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
45
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
46
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον: χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
47
250
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
254
Χορός
ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ,
λεῦσσέ τε πάντα,
48
μὴ
255
λάθῃ φύγδα
49
βὰς
[ὁ
50
] ματροφόνος ἀτίτας.—
ὁ δ᾽ αὖτέ γ᾽ οὖν ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.—
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν: αἷμα μητρῷον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον
51
οἴχεται.—
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελῶν
52
πέλανον: ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν
53
πώματος δυσπότου:—
καὶ ζῶντά σ᾽ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἢ θεὸν ἢ ξένον
270
τιν᾽
58
ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.—
μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
59
275
276
Ὀρέστης
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως: ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου:
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
60
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν: κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι,—κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,—
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
299
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
Χορός
οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος
ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,
ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.
61
οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;
62
καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς:
305
ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.
307
Χορός
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310
ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.
63
τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽
66
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
67
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ:
315
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι
70
πράκτορες αἵματος
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320
321
Χορός
μᾶτερ ἅ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ
Νύξ, ἀλαοῖσι
71
καὶ δεδορκόσιν
ποινάν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-
νίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν
τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος
325
πτῶκα,
72
ματρῷον ἅγ-
νισμα κύριον φόνου.
328
Χορός
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπά,
παραφορὰ
73
φρενοδαλής,
330
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
334
Χορός
τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335
ξυμπέσωσιν
76
μάταιοι,
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν
γᾶν ὑπέλθῃ: θανὼν δ᾽
οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340
341
Χορός
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπά,
παραφορὰ
77
φρενοδαλής,
ὕμνος
78
ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
347
Χορός
γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,
ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
350
ξυνδαίτωρ
79
μετάκοινος.
παλλεύκων δὲ πέπλων ἀνέορτος
80
ἄκληρος ἐτύχθην.
354
Χορός
δωμάτων
81
γὰρ εἱλόμαν
ἀνατροπάς: ὅταν Ἄρης
355
ἐπὶ τὸν ὧδ᾽ ἱέμεναι
84
κρατερὸν ὄνθ᾽ ὅμως ἀμαυ-
360
Χορός
σπευδομένα
87
δ᾽ ἀφελεῖν
360
τινὰ τάσδε
88
μερίμνας,
θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖς
μελέταις
89
ἐπικραίνειν,
μηδ᾽ εἰς
90
ἄγκρισιν ἐλθεῖν—
Ζεὺς δ᾽ αἱμοσταγὲς
91
ἀξ-
365
ιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
ἇς ἀπηξιώσατο—
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
ἀνέκαθεν
92
βαρυπεσῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
370
σφαλερὰ τανυδρόμοις <ὅμως
93
>
373
Χορός
δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ
τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι
ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησ-
375
μοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις
96
ποδός.
377
Χορός
πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾳ:
τοῖον [γὰρ
97
] ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-
ται πολύστονος φάτις.
380
381
Χορός
μένει γάρ: εὐμήχανοί
τε
98
καὶ τέλειοι, κακῶν
τε μνήμονες, σεμναὶ
καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,
λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀνηλίῳ
λάμπᾳ, †δυσοδοπαίπαλα
101
δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
389
Αθηνα
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,
107
ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις:
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405
καινὴν
108
δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω:
βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,
ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας
109
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασι.
λέγειν δ᾽ ἄμομφον
110
ὄντα τοὺς πέλας κακῶς
πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
Χορός
πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς
111
τέκνα.
Ἀραὶ
112
δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
Ἀθηνᾶ
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
Χορός
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.
Ἀθηνᾶ
μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420
Χορός
βροτοκτονοῦντας
113
ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀθηνᾶ
Χορός
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
Ἀθηνᾶ
ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς
116
φυγάς;
Χορός
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425
Ἀθηνᾶ
Χορός
ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
Ἀθηνᾶ
δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος
119
πάρα.
Χορός
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.
120
Ἀθηνᾶ
κλύειν δίκαιος
121
μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430
Χορός
πῶς δή; δίδαξον: τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.
Ἀθηνᾶ
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
Χορός
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
Ἀθηνᾶ
ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;
Χορός
πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾽ ἀξίων.
122
435
436
Ἀθηνᾶ
τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ
123
ψόγον:
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν
124
τρόποις Ἰξίονος:
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων
125
μύσος
445
πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην
126
βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα:
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου
127
βοτοῦ.
450
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσει τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455
Ἀγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα:
ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος
128
οὐ καλῶς, μολὼν
εἰς οἶκον: ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460
κρύψασ᾽, ἃ
129
λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
σὺ δ᾽
130
εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην:
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.
470
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
Ἀθηνᾶ
τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470
βροτὸς δικάζειν: οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς
133
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις:
αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώρᾳ μεταῦθις
136
ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδοι
137
πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν: ἀμφότερα, μένειν
480
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
†φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη
140
θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον†.
141
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485
καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
ἥξω,
142
διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,
490
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν: ἀμφότερα, μένειν
Χορός
νῦν καταστροφαὶ νέων
490
θεσμίων, εἰ κρατή-
σει δίκα <τε
147
> καὶ βλάβα
τοῦδε ματροκτόνου.
πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-
ᾳ
148
συναρμόσει βροτούς.
495
πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεῦ-
σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.
499
Χορός
μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
500
ψει κότος τιν᾽
151
ἐργμάτων:
πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-
νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,
λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων,
505
ἄκεά τ᾽
152
οὐ βέβαια τλά-
μων [δέ τις
153
] μάταν παρηγορεῖ.
508
Χορός
μηδέ τις κικλησκέτω
ξυμφορᾷ τετυμμένος,
τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510
ὦ δίκα,
ὦ
154
θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων.
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς
οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπει-
515
δὴ πίτνει δόμος δίκας.
517
Χορός
ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,
καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δεῖ μένειν
155
καθήμενον:
ξυμφέρει
520
σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει
156
καρδίαν <ἂν
157
> ἀνατρέφων
ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοί-
ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
525
526
Χορός
μήτ᾽ ἀνάρχετον
158
βίον
μήτε δεσποτούμενον
αἰνέσῃς.
παντὶ
159
μέσῳ τὸ κράτος
θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽
160
530
ἄλλᾳ
161
δ᾽ ἐφορεύει.
ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
δυσσεβίας
162
μὲν ὕβρις
τέκος ὡς ἐτύμως:
ἐκ δ᾽ ὑγιεί-
535
ας φρενῶν ὁ πάμφιλος
163
καὶ πολύευκτος ὄλβος.
538
Χορός
ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
βωμὸν αἴδεσαι δίκας:
μηδέ νιν
540
κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ
ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς:
ποινὰ γὰρ ἐπέσται.
κύριον μένει τέλος.
πρὸς τάδε τις τοκέων
545
σέβας εὖ προτίων
καὶ ξενοτί-
μους δόμων
164
ἐπιστροφὰς
αἰδόμενός τις ἔστω.
550
Χορός
ἑκὼν δ᾽
165
ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550
οὐκ ἄνολβος ἔσται:
πανώλεθρος <δ᾽
166
> οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν
167
ἄγοντα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας
168
βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555
λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος
θραυομένας κεραίας.
558
Ἀθηνᾶ
κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,
σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη,
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον
Χορός
ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575
Ἀπόλλων
ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιοσ—
καὶ ξυνδικήσων αὐτός: αἰτίαν δ᾽ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ
184
φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580
ὅπως <τ᾽
185
> ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.
Ἀθηνᾶ
ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.
186
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
Χορος
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
Ὀρέστης
ἔκτεινα: τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.
Χορός
ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
Ὀρέστης
οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590
Χορός
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.
Ὀρέστης
λέγω: ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
Χορός
πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι;
Ὀρέστης
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι: μαρτυρεῖ δέ μοι.
Χορός
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595
Ὀρέστης
καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
Χορός
ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
Ὀρέστης
πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει
187
πατήρ.
Χορός
νεκροῖσί νυν πέπισθι
188
μητέρα κτανών.
Ὀρέστης
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
189
600
Χορός
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
Ὀρέστης
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.
Χορός
Ὀρέστης
τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;
Χορός
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605
Ὀρέστης
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
607
Χορός
πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
ζώνης; ἀπεύχι μητρὸς αἷμα φίλτατον;
Ὀρέστης
ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,
Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610
δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα:
ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
Ἀπόλλων
λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν
θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽
192
οὐ ψεύσομαι.
615
οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ κελεύσαι
193
Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
Χορός
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,
φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν
196
πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;
Ἀπόλλων
οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,
ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630
†τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον
199
εὔφροσιν δεδεγμένη,
δροίτῃ
200
περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι
κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ
204
λεώς,
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
640
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
Χορός
πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ:
640
αὐτὸς δ᾽ ἔδησε
205
πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
Ἀπόλλων
ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος:
ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν
208
πατὴρ
οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε
209
καὶ κάτω
650
στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων
210
μένει.
Χορός
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα:
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι
211
ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;
212
Ἀπόλλων
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου
213
τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.
τίκτει δ᾽ ὁ θρῴσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660
ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου:
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός: πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670
καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
στέργειν τὰ πιστὰ
214
τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
674
ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,
Ἀθηνᾶ
ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675
Χορός
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Ἀθηνᾶ
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
Ἀπόλλων
215
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε,
216
ξένοι.
680
Ἀθηνᾶ
κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ
αἰεὶ δικαστῶν
217
τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δ᾽ Ἄρειον
218
τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685
σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,
Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος
πέτρα, πάγος τ᾽ Ἄρειος: ἐν δὲ τῷ σέβας
690
ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ʼδικεῖν
σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
219
αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾽πικαινούντων
220
νόμους.
κακαῖς <δ᾽
221
> ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
223
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν
224
οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν: ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην
αἰδουμένους
225
τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
711
ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν
Χορός
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
Ἀπόλλων
κἄγωγε
226
χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
Χορός
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715
μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.
227
Ἀπόλλων
ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;
Χορός
λέγεις: ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720
Ἀπόλλων
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ: νικήσω δ᾽ ἐγώ.
Χορός
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις:
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
Ἀπόλλων
οὔκουν
228
δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725
ἄλλως τε πάντως χὤτε
229
δεόμενος τύχοι;
Χορός
σύ τοι παλαιὰς διανομὰς
230
καταφθίσας
οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
Ἀπόλλων
σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος
ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν
231
βαρύν.
730
Χορός
ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
ὡς ἀμφίβουλος
232
οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Ἀθηνᾶ
ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην:
ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ᾽ ἐγείνατο,
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740
νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
744
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
Ὀρέστης
ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;
Χορός
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745
Ὀρέστης
233
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.
Χορός
Ἀπόλλων
236
πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
τὸ μὴ ᾽δικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται
237
μέγα,
750
βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Ἀθηνᾶ
ἀνὴρ ὅδ᾽
238
ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην:
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
Ὀρέστης
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα
239
τοὺς ἐμοὺς δόμους,
755
γαίας
240
πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
κατῴκισάς με: καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,
“Ἀργεῖος ἁνὴρ
241
αὖθις ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
760
σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
σῴζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.”
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765
ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος:
ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν αἰεὶ
244
τήνδε συμμάχῳ δορί,
αὐτοῖσιν ἡμεῖς
245
ἐσμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς:
775
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
778
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς:
Χορός
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
246
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780
ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
μεθεῖσα καρδίας,
247
σταλαγμὸν χθονὶ
ἄφορον:
248
ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν
249
ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785
ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος
βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
250
στενάζω; τί ῥέξω;
γελῶμαι:
251
δύσοιστα.
πολίταις ἔπαθον:
790
ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
793
Ἀθηνᾶ
ἐμοὶ πίθεσθε
252
μὴ βαρυστόνως φέρειν.
οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾽ ἰσόψηφος δίκη
795
ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν:
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας
253
αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε μηδὲ τῇδε γῇ
800
βαρὺν κότον σκήψητε,
254
μηδ᾽ ἀκαρπίαν
βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις
ἕξειν ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
258
808
Χορός
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
259
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810
ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
260
μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ
261
ἄφορον: ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
262
815
ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος
263
βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
264
στενάζω; τί ῥέξω;
γελῶμαι: δύσοιστα
265
πολίταις ἔπαθον:
820
ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
823
Ἀθηνᾶ
οὐκ ἔστ᾽ ἄτιμοι, μηδ᾽ ὑπερθύμως ἄγαν
θεαὶ βροτῶν στήσητε
266
δύσκηλον χθόνα.
κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;
825
καὶ κλῇδας οἶδα δώματος
267
μόνη θεῶν,
ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος:
ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ: σὺ δ᾽ εὐπιθὴς
268
ἐμοὶ
γλώσσης ματαίας μὴ ᾽κβάλῃς ἔπη χθονί,
269
830
καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς.
κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος
ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί:
πολλῆς δὲ χώρας τῆσδ᾽ ἔτ᾽
270
ἀκροθίνια
θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835
ἔχουσ᾽ ἐς αἰεὶ τόνδ᾽ ἐπαινέσεις λόγον.
837
Χορός
ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς
271
οἰκεῖν,
φεῦ, ἀτίετον μύσος.
272
πνέω τοι μένος ἅπαντά
273
τε κότον.
840
οἰοῖ δᾶ, φεῦ.
τίς μ᾽ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;
274
θυμὸν ἄιε, μᾶτερ
Νύξ: ἀπὸ γάρ με τι-
845
δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
277
848
Ἀθηνᾶ
ὀργὰς ξυνοίσω σοι: γεραιτέρα γὰρ εἶ.
φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850
ὑμεῖς δ᾽ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα
γῆς τῆσδ᾽ ἐρασθήσεσθε: προυννέπω τάδε.
οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος
ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν
ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855
τεύξει παρ᾽ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,
ὅσων
280
παρ᾽ ἄλλων οὔποτ᾽ ἂν σχέθοις βροτῶν.
σὺ δ᾽ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς
μήθ᾽ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας
νέων, ἀοίνοις
281
ἐμμανεῖς θυμώμασι,
860
ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη
ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.
θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,
ἐν ᾧ τις ἔσται
284
δεινὸς εὐκλείας ἔρως:
865
ἐνοικίου δ᾽ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην.
τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,
εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην
χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.
870
τοιαῦθ᾽ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,
Χορός
ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870
ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,
φεῦ, ἀτίετον μύσος.
πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
285
οἰοῖ δᾶ, φεῦ.
τίς μ᾽ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;
286
875
θυμὸν ἄιε, μᾶτερ
Νύξ: ἀπὸ γάρ με τι-
μᾶν δαναιᾶν
287
θεῶν
δυσπάλαμοι παρ᾽ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
288
880
881
Ἀθηνᾶ
οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,
ὡς μήποτ᾽ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ
θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν
ἄτιμος ἔρρειν τοῦδ᾽ ἀπόξενος πέδου.
ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας,
885
γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,
σὺ δ᾽ οὖν μένοις ἄν: εἰ δὲ μὴ θέλεις
289
μένειν,
οὔ τἂν
290
δικαίως τῇδ᾽ ἐπιρρέποις πόλει
μῆνίν τιν᾽ ἢ κότον τιν᾽ ἢ βλάβην στρατῷ.
ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ
291
χθονὸς
890
εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.
Εὐμενίδες Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, editor. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926.) — 143-177 focus
Χορός
ἰοὺ ἰοὺ πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,—
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,—
ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145
ἄφερτον κακόν·
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θʼ ὁ θήρ.—
ὕπνῳ κρατηθεῖσʼ ἄγραν ὤλεσα.
Χορός
ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλῃ,—
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,—
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν·
τὸν μητραλοίαν δʼ ἐξέκλεψας ὢν θεός.—
τί τῶνδʼ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
Χορός
ἐμοὶ δʼ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.—
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
160
βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
Χορός
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
φονολιβῆ θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.—
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
Χορός
ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν μιάσματι
μυχὸν ἐχράνατʼ αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.
Χορός
κἀμοί γε λυπρός, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτʼ ἐλευθεροῦται.
175
ποτιτρόπαιος ὢν δʼ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορʼ ἐκ γένους πάσεται.
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτʼ, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῇς ὑπʼ ἄλγους μέλανʼ ἀπʼ ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλʼ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τʼ ἀποφθορᾷ
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδʼ ἀκρωνία,
λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρʼ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστʼ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρʼ ἔχουσαι; πᾶς δʼ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτʼ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δʼ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορός
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,
ἀλλʼ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
Χορός
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πρᾶξαι. τί μήν ;
Χορός
κἄπειθʼ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τούσδʼ ἐπέστελλον δόμους.
205
Χορός
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
Χορός
ἀλλʼ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
Χορός
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
Ἀπόλλων
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
Χορός
οὐκ ἂν γένοιθʼ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
213
Ἀπόλλων
ἦ κάρτʼ ἄτιμα καὶ παρʼ οὐδὲν εἰργάσω
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δʼ ἄτιμος τῷδʼ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ʼστὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδʼ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημʼ Ὀρέστην σʼ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σʼ ἐνθυμουμένην,
τὰ δʼ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδʼ ἐποπτεύσει θεά.
Χορός
τὸν ἄνδρʼ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
Ἀπόλλων
σὺ δʼ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.
Χορός
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
Ἀπόλλων
οὐδʼ ἂν δεχοίμην ὥστʼ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορός
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ.
ἐγὼ δʼ, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
Ἀπόλλων
ἐγὼ δʼ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφʼ ἑκών.
Ὀρέστης
ἄνασσʼ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδʼ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλʼ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
Χορός
εἶεν· τόδʼ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσʼ, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδʼ ἐνθάδʼ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
254
Χορός
ὅρα ὅρα μάλʼ αὖ,
λεύσσετε πάντα, μὴ
255
λάθῃ φύγδα βὰς
ὁ ματροφόνος ἀτίτας.
ὁ δʼ αὖτέ γʼ
οὖν ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260
τὸ δʼ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλʼ ἀντιδοῦναι δεῖ σʼ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σʼ ἰσχνάνασʼ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντίποινʼ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον
270
τινʼ
ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθʼ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντʼ ἐπωπᾷ φρενί.
275
276
Ὀρέστης
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θʼ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δʼ ἔκπλυτον πέλει·
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτʼ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφʼ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδʼ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δʼ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλʼ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσʼ, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι—κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός—
ὅπως γένοιτο τῶνδʼ ἐμοὶ λυτήριος.
καὶ νῦν ἀφʼ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
Χορός
οὔτοι σʼ Ἀπόλλων οὐδʼ Ἀθηναίας σθένος
ῥύσαιτʼ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθʼ ὅπου φρενῶν,
ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.
οὐδʼ ἀντιφωνεῖς, ἀλλʼ ἀποπτύεις λόγους,
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;
καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305
ὕμνον δʼ ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.
307
Χορός
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατʼ ἀνθρώπους
310
ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.
εὐθυδίκαιοι δʼ οἰόμεθʼ εἶναι·
τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντʼ
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφʼ ἡμῶν,
ἀσινὴς δʼ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315
ὅστις δʼ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδʼ ἁνὴρ
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320
Χορός
μᾶτερ ἅ μʼ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ
Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν
ποινάν, κλῦθʼ. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-
νίς μʼ ἄτιμον τίθησιν
τόνδʼ ἀφαιρούμενος
325
πτῶκα, ματρῷον ἅ-
γνισμα κύριον φόνου.
Χορός
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπά,
παραφορὰ φρενοδαλής,
330
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
Χορός
τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
Μοῖρʼ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335
θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι
ξυμπέσωσιν μάταιοι,
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρʼ ἂν
γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δʼ
οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340
Χορός
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπά,
παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
Χορός
γιγνομέναισι λάχη τάδʼ ἐφʼ ἁμὶν ἐκράνθη·
ἀθανάτων δʼ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστί
350
συνδαίτωρ μετάκοινος·
παλλεύκων δὲ πέπλων ἀπόμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην
¯˘¯˘¯˘¯
Χορός
δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355
τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.
ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι
κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ-
ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.
Χορός
σπεύδομεν αἵδʼ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
360
θεῶν δʼ ἀτέλειαν ἐμαῖς μελέταις ἐπικραίνειν,
μηδʼ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν·
Ζεὺς δʼ αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
365
ἇς ἀπηξιώσατο.
Χορός
δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.
ἐπὶ τὸν ὧδʼ ἱέμεναι
κρατερὸν ὄνθʼ ὅμως ἀμαυ-
ροῦμεν ὑφʼ αἵματος νέου.
Χορός
δόξαι τʼ ἀνδρῶν καὶ μάλʼ ὑπʼ αἰθέρι σεμναὶ
τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι
ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-
370
σμοῖς τʼ ἐπιφθόνοις ποδός.
Χορός
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
σφαλερὰ
καὶ τανυδρόμοις
375
κῶλα, δύσφορον ἄταν.
Χορός
πίπτων δʼ οὐκ οἶδεν τόδʼ ὑπʼ ἄφρονι λύμᾳ·
τοῖον
γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
καὶ δνοφεράν τινʼ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-
ται πολύστονος φάτις.
380
Χορός
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
σφαλερὰ καὶ τανυδρόμοις
κῶλα, δύσφορον ἄταν.
Χορός
μένει γάρ. εὐμήχανοί
τε καὶ τέλειοι, κακῶν
τε μνήμονες σεμναὶ
καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,
ἄτιμʼ ἀτίετα διόμεναι
385
λάχη θεῶν διχοστατοῦντʼ ἀνηλίῳ
λάμπᾳ, δυσοδοπαίπαλα
δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
Χορός
τίς οὖν τάδʼ οὐχ ἅζεταί
τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390
ἐμοῦ κλύων θεσμὸν
τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
δοθέντα τέλεον; ἔτι δέ μοι
μένει γέρας παλαιόν, οὐδʼ ἀτιμίας
κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα
395
τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.
Ἀθηνᾶ
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,
ἣν δῆτʼ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·
ἔνθεν διώκουσʼ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος.
πώλοις ἀκμαίοις τόνδʼ ἐπιζεύξασʼ ὄχον
405
καινὴν δʼ ὁρῶσα τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δʼ ὄμμασιν πάρα.
τίνες ποτʼ ἐστέ; πᾶσι δʼ ἐς κοινὸν λέγω·
βρέτας τε τοὐμὸν τῷδʼ ἐφημένῳ ξένῳ,
ὑμᾶς θʼ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410
οὔτʼ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας
οὔτʼ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.
λέγειν δʼ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς
πρόσω δικαίων ἠδʼ ἀποστατεῖ θέμις.
Χορός
πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.
Ἀραὶ δʼ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
Ἀθηνᾶ
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τʼ ἐπωνύμους.
Χορός
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.
Ἀθηνᾶ
μάθοιμʼ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420
Χορός
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀθηνᾶ
καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
Χορός
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
Ἀθηνᾶ
ἦ καὶ τοιαύτας τῷδʼ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;
Χορός
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425
Ἀθηνᾶ
ἄλλαις ἀνάγκαις, ἤ τινος τρέων κότον;
Χορός
ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
Ἀθηνᾶ
δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.
Χορός
ἀλλʼ ὅρκον οὐ δέξαιτʼ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.
Ἀθηνᾶ
κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430
Χορός
πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένῃ.
Ἀθηνᾶ
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
Χορός
ἀλλʼ ἐξέλεγχε, κρῖνε δʼ εὐθεῖαν δίκην.
Ἀθηνᾶ
ἦ κἀπʼ ἐμοὶ τρέποιτʼ ἂν αἰτίας τέλος;
Χορός
πῶς δʼ οὔ; σέβουσαί γʼ ἀξίαν κἀπʼ ἀξίων.
435
436
Ἀθηνᾶ
τί πρὸς τάδʼ εἰπεῖν, ὦ ξένʼ, ἐν μέρει θέλεις;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
τὰς σάς, ἔπειτα τόνδʼ ἀμυναθοῦ ψόγον·
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
Ὀρέστης
ἄνασσʼ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημʼ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδʼ ἔχων μύσος
445
πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔστʼ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτʼ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδʼ ἐκποδὼν λέγω.
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δʼ ἱστορεῖς καλῶς,
455
Ἀγαμέμνονʼ, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας. ἔφθιθʼ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460
κρύψασʼ, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,
εἰ μή τι τῶνδʼ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
σὺ δʼ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδʼ αἰνέσω.
470
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδʼ ἐκποδὼν λέγω.
Ἀθηνᾶ
τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470
βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·
οὕτως δʼ ἄμομφον ὄντα σʼ αἰδοῦμαι πόλει.
475
αὗται δʼ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδʼ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480
πέμπειν τε δυσπήμαντʼ ἀμηχάνως ἐμοί.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρʼ ἐπέσκηψεν τόδε,
φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη
θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντʼ ἐγὼ θήσω χρόνον.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485
καλεῖσθʼ, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·
κρίνασα δʼ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμʼ ἐτητύμως,
ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.
τοιαῦτα μὲν τάδʼ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
Χορός
νῦν καταστροφαὶ νέων
490
θεσμίων, εἰ κρατή-
σει δίκα
τε καὶ βλάβα
τοῦδε ματροκτόνου.
πάντας ἤδη τόδʼ ἔργον εὐχερεί-
ᾳ συναρμόσει βροτούς·
495
πολλὰ δʼ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεῦ-
σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.
Χορός
οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων
μαινάδων τῶνδʼ ἐφέρ-
500
ψει κότος τις ἐργμάτων—
πάντʼ ἐφήσω μόρον.
πεύσεται δʼ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-
νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,
λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
505
ἄκεά τʼ οὐ βέβαια τλά-
μων
δέ τις μάταν παρηγορεῖ.
Χορός
μηδέ τις κικλῃσκέτω
ξυμφορᾷ τετυμμένος,
τοῦτʼ ἔπος θροούμενος,
510
ὦ δίκα,
ὦ θρόνοι τʼ Ἐρινύων.
ταῦτά τις τάχʼ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς
οἶκτον οἰκτίσαιτʼ, ἐπει-
515
δὴ πίτνει δόμος δίκας.
Χορός
ἔσθʼ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,
καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δεῖ μένειν καθήμενον.
ξυμφέρει
520
σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει
καρδίαν
ἂν ἀνατρέφων
ἢ πόλις βροτός θʼ ὁμοί-
ως ἔτʼ ἂν σέβοι δίκαν;
525
Χορός
μήτʼ ἀνάρχετον βίον
μήτε δεσποτούμενον
αἰνέσῃς.
παντὶ μέσῳ τὸ κράτος
θεὸς ὤπασεν, ἄλλʼ
530
ἄλλᾳ δʼ ἐφορεύει.
ξύμμετρον δʼ ἔπος λέγω,
δυσσεβίας μὲν ὕβρις
τέκος ὡς ἐτύμως·
ἐκ δʼ ὑγιεί-
535
ας φρενῶν ὁ πάμφιλος
καὶ πολύευκτος ὄλβος.
Χορός
ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
βωμὸν αἴδεσαι Δίκας·
μηδέ νιν
540
κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ
ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
ποινὰ γὰρ ἐπέσται.
κύριον μένει τέλος.
πρὸς τάδε τις τοκέων
545
σέβας εὖ προτίων
καὶ ξενοτί-
μους δόμων ἐπιστροφὰς
αἰδόμενός τις ἔστω.
Χορός
ἑκὼν δʼ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550
οὐκ ἄνολβος ἔσται·
πανώλεθρος
δʼ οὔποτʼ ἂν γένοιτο.
τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν
ἄγοντα πολλὰ παντόφυρτʼ ἄνευ δίκας
βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555
λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος
θραυομένας κεραίας.
Χορός
καλεῖ δʼ ἀκούοντας οὐδὲν
ἐν μέσᾳ
δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·
γελᾷ δὲ δαίμων ἐπʼ ἀνδρὶ θερμῷ,
560
τὸν οὔποτʼ αὐχοῦντʼ ἰδὼν ἀμαχάνοις
δύαις λαπαδνὸν οὐδʼ ὑπερθέοντʼ ἄκραν·
διʼ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον
ἕρματι προσβαλὼν δίκας
ὤλετʼ ἄκλαυτος, αἶστος.
565
Ἀθηνᾶ
κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,
ἥ τʼ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ
σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
καὶ τούσδʼ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.
Χορός
ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575
Ἀπόλλων
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον—ἔστι γὰρ νόμῳ
ἱκέτης ὅδʼ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδʼ ἐγὼ καθάρσιος—
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δʼ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δʼ εἴσαγε
580
ὅπως
τʼ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.
Ἀθηνᾶ
ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτʼ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
Χορός
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585
ἔπος δʼ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς
τὴν μητέρʼ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
Ὀρέστης
ἔκτεινα· τούτου δʼ οὔτις ἄρνησις πέλει.
Χορός
ἓν μὲν τόδʼ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
Ὀρέστης
οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590
Χορός
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σʼ ὅπως κατέκτανες.
Ὀρέστης
λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
Χορός
πρὸς τοῦ δʼ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;
Ὀρέστης
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
Χορός
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595
Ὀρέστης
καὶ δεῦρό γʼ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
Χορός
ἀλλʼ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλʼ ἐρεῖς τάχα.
Ὀρέστης
πέποιθʼ. ἀρωγὰς δʼ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.
Χορός
νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.
Ὀρέστης
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600
Χορός
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
Ὀρέστης
ἀνδροκτονοῦσα πατέρʼ ἐμὸν κατέκτανεν.
Χορός
τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δʼ ἐλευθέρα φόνῳ.
Ὀρέστης
τί δʼ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;
Χορός
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605
Ὀρέστης
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
607
Χορός
πῶς γάρ σʼ ἔθρεψʼ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;
Ὀρέστης
ἤδη σὺ μαρτύρησον· ἐξηγοῦ δέ μοι,
Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610
δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα.
ἀλλʼ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
δοκεῖ τόδʼ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
Ἀπόλλων
λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδʼ Ἀθηναίας μέγαν
θεσμὸν δικαίως,—μάντις ὢν δʼ οὐ ψεύσομαι.
615
οὐπώποτʼ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθʼ ὅσον σθένει μαθεῖν,
βουλῇ πιφαύσκω δʼ ὔμμʼ ἐπισπέσθαι πατρός·
620
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθʼ ὅσον σθένει μαθεῖν,
Χορός
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,
φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;
Ἀπόλλων
οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστʼ Ἀμαζόνος,
ἀλλʼ ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τʼ ἐφήμενοι
ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστʼ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη,
δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι
φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δʼ ἀτέρμονι
κόπτει πεδήσασʼ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
640
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
Χορός
πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
640
αὐτὸς δʼ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς δʼ ἀκούειν ταῦτʼ ἐγὼ μαρτύρομαι.
Ἀπόλλων
ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδʼ ἄκος
645
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·
ἀνδρὸς δʼ ἐπειδὰν αἷμʼ ἀνασπάσῃ κόνις
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστʼ ἀνάστασις.
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
οὑμός, τὰ δʼ ἄλλα πάντʼ ἄνω τε καὶ κάτω
650
στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
Χορός
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδʼ ὑπερδικεῖς ὅρα·
τὸ μητρὸς αἷμʼ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι
ἔπειτʼ ἐν Ἄργει δώματʼ οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;
Ἀπόλλων
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθʼ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.
τίκτει δʼ ὁ θρῴσκων, ἡ δʼ ἅπερ ξένῳ ξένη
660
ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτʼ ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
οὐδʼ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665
ἀλλʼ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θʼ ὡς ἐπίσταμαι,
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδʼ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
670
καὶ τόνδʼ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδʼ αἰανῶς μένοι
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
674
ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θʼ ὡς ἐπίσταμαι,
Ἀθηνᾶ
ἤδη κελεύω τούσδʼ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675
Χορός
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.
μένω δʼ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Ἀθηνᾶ
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσʼ, ἄμομφος ὦ;
Ἀπόλλων
ἠκούσαθʼ ὧν ἠκούσατʼ, ἐν δὲ καρδίᾳ
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680
Ἀθηνᾶ
κλύοιτʼ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ
αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δʼ Ἄρειον τόνδʼ, Ἀμαζόνων ἕδραν
685
σκηνάς θʼ, ὅτʼ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
τήνδʼ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,
Ἄρει δʼ ἔθυον, ἔνθεν ἔστʼ ἐπώνυμος
πέτρα, πάγος τʼ Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
690
ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
σχήσει τό τʼ ἦμαρ καὶ κατʼ εὐφρόνην ὁμῶς,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ ʼπιχραινόντων νόμους
κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δʼ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθʼ εὑρήσεις ποτόν.
695
τὸ μήτʼ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτʼ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
οὔτʼ ἐν Σκύθῃσιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτεινʼ ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
711
τὸ μήτʼ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ταύτην μὲν ἐξέτεινʼ ἐμοῖς παραίνεσιν
Χορός
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
Ἀπόλλων
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω μηδʼ ἀκαρπώτους κτίσαι.
Χορός
ἀλλʼ αἱματηρὰ πράγματʼ οὐ λαχὼν σέβεις,
715
μαντεῖα δʼ οὐκέθʼ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.
Ἀπόλλων
ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;
Χορός
λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώρᾳ τῇδʼ ὁμιλήσω πάλιν.
720
Ἀπόλλων
ἀλλʼ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δʼ ἐγώ.
Χορός
τοιαῦτʼ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
Ἀπόλλων
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντʼ εὐεργετεῖν,
725
ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;
Χορός
σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
Ἀπόλλων
σύ τοι τάχʼ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος
ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730
Χορός
ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδʼ ἐπήκοος μένω,
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Ἀθηνᾶ
ἐμὸν τόδʼ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην.
ψῆφον δʼ Ὀρέστῃ τήνδʼ ἐγὼ προσθήσομαι.
735
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μʼ ἐγείνατο,
τὸ δʼ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δʼ εἰμὶ τοῦ πατρός.
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740
νικᾷ δʼ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
ἐκβάλλεθʼ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
ὅσοις δικαστῶν τοῦτʼ ἐπέσταλται τέλος.
744
ἐκβάλλεθʼ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
Ὀρέστης
ὦ Φοῖβʼ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;
Χορός
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρʼ ὁρᾷς τάδε;
745
Ὀρέστης
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματʼ, ἢ φάος βλέπειν.
Χορός
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
Ἀπόλλων
πεμπάζετʼ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
τὸ μὴ ʼδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δʼ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750
βαλοῦσά τʼ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Ἀθηνᾶ
ἀνὴρ ὅδʼ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
Ὀρέστης
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους.
γαίας πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755
κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,
Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760
σῴζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τινʼ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765
ἐλθόντʼ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·
ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί,
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775
πάλαισμʼ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
Χορός
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
ἐγὼ δʼ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780
ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ
ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785
ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος
βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
στενάζω· τί ῥέξω;
γελῶμαι πολίταις.
δύσοισθʼ ἅπαθον.
790
ἰὼ μεγάλα τοὶ κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
793
Ἀθηνᾶ
ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.
οὐ γὰρ νενίκησθʼ, ἀλλʼ ἰσόψηφος δίκη
795
ἐξῆλθʼ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν·
ἀλλʼ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θʼ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτʼ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε μηδὲ τῇδε γῇ
800
βαρὺν κότον σκήψητε, μηδʼ ἀκαρπίαν
τεύξητʼ, ἀφεῖσαι
δαιμόνων σταλάγματα,
βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπʼ ἐσχάραις
ἕξειν ὑπʼ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
Χορός
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
ἐγὼ δʼ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
810
ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν χθονὶ
ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
815
ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος
βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
στενάζω· τί ῥέξω;
γελῶμαι πολίταις·
δύσοισθʼ ἅπαθον.
820
ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
823
Ἀθηνᾶ
οὐκ ἔστʼ ἄτιμοι, μηδʼ ὑπερθύμως ἄγαν
θεαὶ βροτῶν κτίσητε δύσκηλον χθόνα.
825
κἀγὼ πέποιθα Ζηνί, καὶ τί δεῖ λέγειν;
καὶ κλῇδας οἶδα δώματος μόνη θεῶν,
ἐν ᾧ κεραυνός ἐστιν ἐσφραγισμένος·
ἀλλʼ οὐδὲν αὐτοῦ δεῖ· σὺ δʼ εὐπιθὴς ἐμοὶ
γλώσσης ματαίας μὴ ʼκβάλῃς ἔπη χθονί,
830
καρπὸν φέροντα πάντα μὴ πράσσειν καλῶς
κοίμα κελαινοῦ κύματος πικρὸν μένος
ὡς σεμνότιμος καὶ ξυνοικήτωρ ἐμοί·
πολλῆς δὲ χώρας τῆσδʼ ἔτʼ ἀκροθίνια
θύη πρὸ παίδων καὶ γαμηλίου τέλους
835
ἔχουσʼ ἐς αἰεὶ τόνδʼ ἐπαινέσεις λόγον.
Χορός
ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,
φεῦ, ἀτίετον μύσος.
πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
840
οἶ οἶ δᾶ, φεῦ.
τίς μʼ ὑποδύεται,
τίς ὀδύνα πλευράς ;
θυμὸν ἄιε, μᾶτερ
Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-
845
μᾶν δαναιᾶν θεῶν
δυσπάλαμοι παρʼ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
848
Ἀθηνᾶ
ὀργὰς ξυνοίσω σοι· γεραιτέρα γὰρ εἶ.
καὶ τῷ μὲν
εἶ σὺ κάρτʼ ἐμοῦ σοφωτέρα·
φρονεῖν δὲ κἀμοὶ Ζεὺς ἔδωκεν οὐ κακῶς.
850
ὑμεῖς δʼ ἐς ἀλλόφυλον ἐλθοῦσαι χθόνα
γῆς τῆσδʼ ἐρασθήσεσθε· προυννέπω τάδε.
οὑπιρρέων γὰρ τιμιώτερος χρόνος
ἔσται πολίταις τοῖσδε. καὶ σὺ τιμίαν
ἕδραν ἔχουσα πρὸς δόμοις Ἐρεχθέως
855
τεύξῃ παρʼ ἀνδρῶν καὶ γυναικείων στόλων,
ὅσων παρʼ ἄλλων οὔποτʼ ἂν σχέθοις βροτῶν.
σὺ δʼ ἐν τόποισι τοῖς ἐμοῖσι μὴ βάλῃς
μήθʼ αἱματηρὰς θηγάνας, σπλάγχνων βλάβας
νέων, ἀοίνοις ἐμμανεῖς θυμώμασιν,
860
μήτʼ, ἐξελοῦσʼ ὡς καρδίαν ἀλεκτόρων,
ἐν τοῖς ἐμοῖς ἀστοῖσιν ἱδρύσῃς Ἄρη
ἐμφύλιόν τε καὶ πρὸς ἀλλήλους θρασύν.
θυραῖος ἔστω πόλεμος, οὐ μόλις παρών,
ἐν ᾧ τις ἔσται δεινὸς εὐκλείας ἔρως·
865
ἐνοικίου δʼ ὄρνιθος οὐ λέγω μάχην
τοιαῦθʼ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,
εὖ δρῶσαν, εὖ πάσχουσαν, εὖ τιμωμένην
χώρας μετασχεῖν τῆσδε θεοφιλεστάτης.
τοιαῦθʼ ἑλέσθαι σοι πάρεστιν ἐξ ἐμοῦ,
Χορός
ἐμὲ παθεῖν τάδε, φεῦ,
870
ἐμὲ παλαιόφρονα κατά τε γᾶς οἰκεῖν,
φεῦ, ἀτίετον μύσος.
πνέω τοι μένος ἅπαντά τε κότον.
οἶ οἶ δᾶ, φεῦ.
τίς μʼ ὑποδύεται, τίς ὀδύνα πλευράς;
875
θυμὸν ἄιε, μᾶτερ
Νύξ· ἀπὸ γάρ με τι-
μᾶν δαναιᾶν θεῶν
δυσπάλαμοι παρʼ οὐδὲν ἦραν δόλοι.
880
881
Ἀθηνᾶ
οὔτοι καμοῦμαί σοι λέγουσα τἀγαθά,
ὡς μήποτʼ εἴπῃς πρὸς νεωτέρας ἐμοῦ
θεὸς παλαιὰ καὶ πολισσούχων βροτῶν
ἄτιμος ἔρρειν τοῦδʼ ἀπόξενος πέδου.
ἀλλʼ εἰ μὲν ἁγνόν ἐστί σοι Πειθοῦς σέβας;
885
γλώσσης ἐμῆς μείλιγμα καὶ θελκτήριον,
σὺ δʼ οὖν μένοις ἄν· εἰ δὲ μὴ θέλεις μένειν,
οὔ τἂν δικαίως τῇδʼ ἐπιρρέποις πόλει
μῆνίν τινʼ ἢ κότον τινʼ ἢ βλάβην στρατῷ.
ἔξεστι γάρ σοι τῆσδε γαμόρῳ χθονὸς
890
εἶναι δικαίως ἐς τὸ πᾶν τιμωμένῃ.
Εὐμενίδες (1518 edition; OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides, 1518 edition. VLM-assisted OCR with native lineation and automated correspondence to the Smyth edition.) — 131 focus
Χορὸς Εὐμενίδων
ὄναρ διώκεις θῆρα. κλαγγαίνεις δ' ἄπερ
κύων, μέριμναν οὔποτ' ἐκλιπὼν πόνου,
130
τί δρᾶς ἀνίστω μὴ σε νικήτω πόνος,
μὴ δ' ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ' ὕπνῳ
ἄλγησον ἦπαρ ἐν δίκοις ὀνείδεσιν,
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίνεται,
σὺ δ' αἱματηρὸν πνεῦμ' ἐπουρίσασα τῷ.
135
ἀτμῷ κατιχαίνουσα νηδύος πυρὶ
ἕπου μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ἔγειρ' ἔγειρε καὶ σὺ τὴν δ' ἐγὼ δὲ σέ,
ἔριν εὕδεις ἀνίστω, κἀπολακτίσασ' ὕπνον.
ἰδώμεθ' , εἴτι τόδε φροιμιῦ ματᾷ,
140
Χορὸς Εὐμενίδων
ἰὺ ἰὺ, πόπαξ ἐπάθομεν φίλαι,
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγὼ,
ἐπάθομεν πάθος δυσαχθὲς, ὦ πόποι
ἄφρακτον κακὸν, ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν, οἴχεται
ὁ θὴρ,
145
l iii
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Χορὸς Εὐμενίδων
Ὕπνῳ κρατηθεῖσα ἄγραν ὤλεσα,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἰὼ παῖ Διὸς ἐπίκλοπος πέλῃ.
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν, τὸν μητραλοίαν δ' ἐξέκλεψας
150
ὢν θεός,
τί τῶνδ' ἐρεῖ τίς δικαίως ἔχειν,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἐμοὶ δ' ὄνειρος ἐξ ὀνειράτων μολὼν,
ἔτυψεν, δίκαν διφρηλάτου μετολαβὼν κέντρῳ.
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβὸν πάρεστι μαστίκτορος.
155
δαΐου δαμίου. βαρὺ τὸ περὶ βαρυκρύος ἔχειν,
Χορὸς Εὐμενίδων
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον, φονολιβῆ
θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα, πάρεστι γᾶς ὀμφαλόν.
160
πρὸς δρακεῖν αἱμάτων. βλοσυρὸν αἰρόμενον ἄ-
γος ἔχειν.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἐφεστίῳ δὲ μάντι σῷ μιάσματι . μυχὸν ἔχρα-
νατ' αὐ-
τόσυτος, αὐτόκλητος παρανόμων θεῶν βρότει-
165
α ἂυ τίων.
παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.
Χορὸς Εὐμενίδων
κἀμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται.
ὑπότε
οὔποτε γᾶν φεύγων. ἤ ποτ' ἐλευθερῶται,
ποτιτρόπαιος δ' ὢν, ἕτερον ἐν χθονὶ
170
μιάστορ' ἐκείνου πάσεται.
Ἀπόλλων
ἔξω κελεύω τῶνδε δωμάτων τάχος.
χωρεῖτ' ἄπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
175
Ἀπόλλων
ἀνῆς ὑπ' ἄλγος μέλαν ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρὸν,
ἐμῆσα βρόμβους ὣς ἀφέλκυσας φόνον
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει.
ἀλλ' ἦ καρανιστῆρες ὀφθαλμώρυχοι
δίκαι. σφαγαί τε, σπέρματος τ' ἀποφθοραὶ,
180
παίδων κακῆ τελλῆνις ἠδ' ἀκρωνία.
λευσμόν τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺ,
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες ἆρ' ἀκούετε.
οἵας ἑορτῆς ἔστ' ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθ' ἔχουσαι, πᾶς δ' ὑφηγεῖται δόμος.
185
μορφῆς λέοντος ἄντρον αἱμαρρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοις βίβεσθαι μῖσος.
χωρεῖτ' ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ' οὔτις ἀμφιλὴς θεῶν.
190
Χορὸς Εὐμενίδων
ἄναξ ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει,
αὐτὸς σὺ τούτων, οὐ μεταίτιος πέλῃ
ἀλλ' εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὡς παναίτιος.
Ἀπόλλων
πῶς δὴ; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἔχρησας ὥς τε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
195
Ἀπόλλων
ἔχρησα ποινὰς τὸ πατρὸς πέμψαι τιμήν.
Χορὸς Εὐμενίδων
κἄπειθ' ὑπέστης αἵματος δ' ἔκταρ νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τύσδ' ἐπέστελλον δόμους.
Χορὸς Εὐμενίδων
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
200
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀλλ' ἔστιν ἡμῖν τότο προς τεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμὴ, κόμπασον γέρας καλὸν,
Χορὸς Εὐμενίδων
τὰς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀπόλλων
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ.
Χορὸς Εὐμενίδων
οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
205
Χορὸς Εὐμενίδων
ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω.
Ἀπόλλων
ἥρας τελείας καὶ διὸς πιστώματα.
κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷ δ᾽ ἀπέριπται λόγῳ.
ὅθεν βροτοῖσι γίνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος,
210
ὅρκος τε μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτένουσιν ἀλλήλους χαλαῖς,
τὸ μὴ γενέσθαι μὴ δ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
ἔφημ᾽ ὀρέστην γ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν,
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτας ἐνθυμουμένην
215
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτεραν.
δίκας δὲ ἐπ᾽ ἄλλας τῶν δ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
Χορὸς Εὐμενίδων
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔπω μὴ λίπω ποτέ.
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου,
Χορὸς Εὐμενίδων
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ,
220
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεξαίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορὸς Εὐμενίδων
μέγας γὰρ ἔμπας παρὰ διὸς θρόνοις λέγῃ.
ἐγὼ δ᾽, ἄγειν γὰρ αἷμα μητρῷον δίκης,
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀπικυνηγέτης
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι,
225
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖσι πέλει.
τοῦ προστροπαίου μῆνις εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών,
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ ἀθάνα, λοξίου κελεύσμασιν.
ἥκω, δέχου δὲ προφρόνως ἀλάστορα.
οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
230
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη πρὸς τετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις, καὶ πορεύμασι βροτῶν,
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
σώζων ἐφετμὰς λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σὸν θεά.
235
Ὀρέστης
αὐτὸ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
Χορὸς Εὐμενίδων
εἶεν. τόδ' ἐστὶν ἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς,
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν,
πρὸς αἷμα, καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν,
240
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ,
σπλάγχνον χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος.
ὑπέρ τε πόντον, ἀπτέροις πωτήμασιν
ἦλθον διώκουσ' οὐδὲν ὑστέρα νεώς,
καὶ νῦν ὅδ' ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακὼν,
245
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελά̄.
Χορὸς Εὐμενίδων
ὅρα ὅρα μάλ' αὖ. λεύσσετὸν πάντα,
μὴ λάθῃ φυγάδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας,
ὅδ' αὖτέ γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων περιβρέτει.
πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου. ὑπόδικος θέλει γενέ-
250
σθαι χρεῶν.
τόδ' οὐ πάρεστιν αἷμα μητρῷον χαμαὶ,
δυσαγκόμιστον. παπαῖ. τό δ' ὑγρὸν πέδῳ κε-
χυμένον οἴχεται.
ἀλλ' ἀντιδοῦναι δεῖ σ' ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν,
255
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανὸν, ἀπὸ δὲ σῦ
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.
καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνας ἀπάξομαι κάτω.
ἀντιποίνους τείνῃς μητροφόνας δύας.
ὄψει δ' ἐκεῖ τίς ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν,
260
ἢ θεὸν, ἢ ξένον, τί τ' ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους
ἔχοντ' ἔκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ ἅδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν,
ἔνθεο χθονός. δελτογράφῳ δὲ πάντ' ἐπωπᾷ
Ὀρέστης
φρενί,
265
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Ὀρέστης
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι.
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,
σιγᾶν θ’ ὁμοίως, ἐν δὲ τῷδε πράγματι·
φρονεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.
βρίζει γὰρ αἷμα, καὶ μαραίνεται χερός,
270
μητροκτόνον μίασμα δ’ ἔκπλυτον πέλει,
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ.
φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δ’ ἐμοί γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος.
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
275
χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ’ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ.
χώρας ἄνασσαν τῆσδ’ ἀθηναίαν ἐμοί,
μολεῖν ἀρωγόν, κτήσεται δ’ ἄνευ δορός,
αὐτόν τε, καὶ γῆν, καὶ τὸν ἀργεῖον λεών.
280
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ’ εἴτε χώρας ἐν τόποις λιβυστικοῖς.
τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου.
τίθησιν ὀρθόν, ἢ κατηρεφῆ πόδα.
φίλοις ἀρήγουσ’ εἴτε φλεγραίαν πλάκα.
285
θρασὺς ταγοῦχος, ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ.
ἔλθοι· κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,
ὅπως γένοιτο τῶνδ’ ἐμοὶ λυτήριος.
Χορὸς Εὐμενίδων
οὔτοι σ’ ἀπόλλων οὐδ’ ἀθηναίας σθένος.
ῥύσαι τ’
ῥύσαιτ’ ἂν
ῥύς τε
ὥστε μὴ
ὐπαρημελημένον
οὐ παρημελημένον.
290
ἔρρειν τὸ χαίρειν, μὴ μαθόνθ’ ὅπου φρενῶν,
ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιά.
οὐδ’ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ’ ἀποπτύεις λόγους.
ἐμοίβαφείς τε καὶ καθιερωμένος.
Ἀπόλλων
καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς.
295
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 87
Χορὸς Εὐμενίδων
ὕμνον δ' ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν ἐπεὶ μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν. λέξαι τε λάχη τὰ
κατ' ἀνθρώπους
ὡς ἐπινομᾷ στάσις ἅμα εὐθυδίκαιοι δ' οἰόμεθ' εἶναι.
300
τοὺς μὲν καθαρὰς χῆρας πρὸς νέμοντας.
οὔτις ἀφ' ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει. ἀσινὴς δ' αἰῶν
ἀδιοιχνεῖ
ὅσ τις δ' ἀλιτρῶν ὡς ὅδ' ἀνὴρ
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει. μάρτυρες ὀρ-
305
θαίτοισι θανῦσιν.
παραγινόμεναι πράκτορες αἵματος,
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν. μᾶτερ ἅ μ' ἔτεκνες,
Χορὸς Εὐμενίδων
ὦ μᾶτερ.
νὺξ ἀλαοῖσιν καὶ δεδορκόσιν,
310
ποινὰν κλῦθ'· ὁ λατῶς γὰρ ὃ νις μ' ἄτιμον τίθησιν.
τόν δ' ἀφαιρούμενος πτῶκα ματρῷον ἁ-
γνισμα κύριον φόνου. ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ.
Χορὸς Εὐμενίδων
τόδε μέλος παρακοπά. παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ ἐρινύων δέσμιος φρενῶν ἀφόρμικτος.
315
αὐονὰ βροτοῖς. τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
Χορὸς Εὐμενίδων
μοῖρ' ἐπέκλωσεν ἐκ πέδως. ἔχειν θανάτων τοῖ-
σιν αὐτουργίαις,
ξύμπασῶσιν μάταιοι. τοῖς δ' μαρτᾶν ιοφρ' ἂν,
γᾶν ὑπέλθῃ θανὼν δ' οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
320
Χορὸς Εὐμενίδων
ἐπί δε τῷ τεθυμένῳ. τόδε μέλος παρακοπᾶ.
παραφορὰ φρενοδαλὴς ὕμνος ἐξ ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν ἀφόρμικτος αὐονὰ βροτοῖς.
Χορὸς Εὐμενίδων
γιγνομέναισι λάχη. τάδ' ἐφαμῖν ἐκράνθη.
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀθανάτων δ' ἀπέχειν χέρας οὐδέ τις ἔστι.
325
συνδάτωρ μετάκοινος . πανλεύκων δὲ πέπλων
ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην. δωμάτων γ' εἱλόμαν
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀναβοπάς, ὅταν ἄρης. πίθασος ὢν φίλος ἕλῃ.
ἐπὶ τὸν ὦ, διόμεναι κρατερὸν ὄνθ' ὁμοίως,
μαυροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου. σπευδόμεναι δ'
330
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀφελεῖν
τίνα τάσδε μερίμνας θεῶν δ' ἀτέλειαν ἐμαῖς
σιλιταῖς ἐπικραίνειν μὴ δ' ἐπ' ἄκροισιν ἐλθεῖν.
ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τὸ λέσχας,
Χορὸς Εὐμενίδων
ᾶς ἀπηξιώσατο . δόξαι τ' ἀνδρῶν καὶ μάλ' ὑπ'
335
Χορὸς Εὐμενίδων
αἰθέρι.
σεμναί τ' ἀνόμεναι, κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι.
ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν.
δρχησμοῖς τ' ἐπιφόνοις ποδός.
Χορὸς Εὐμενίδων
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἄγκαθεν βαρυπεσῆ.
340
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν. σφαλερὰ τἀνυδρόμοις.
κῶλα δύσφορον ἄταν. πίπτων δ' οὐκ οἶδεν τόδ'
Χορὸς Εὐμενίδων
ὑπ' ἄφρονι.
λῦμα, τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μῖσος τε-
πόταται.
345
καὶ δνοφεράν τιν' ἀχλὺν κατὰ δώματος
αὐδᾶται πολύστονος φάτις. μένει γὰρ, ἀμήχανοι
Χορὸς Εὐμενίδων
δὲ καὶ τέλειοι κακῶν τε μνήμονες σεμναί.
καὶ δυσαρήγοροι βροτοῖς ἄτιμ' ἀτίετα
διόμεναι.
350
λάχη θεῶν διχοστατὲ τἀνηλίῳ λάμπᾳ, δυσό-
δῳ παίπαλα.
δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ἀμῶς.
Χορὸς Εὐμενίδων
τίς οὖν τάδ' οὐχ ἅζεταί τε, καὶ δέδοικε βροτῶν
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἐμὲ κλύων θεσμὸν τὸν μοιρίκραντον ἐκ θεῶν.
355
δοθέντα τέλεον· ἐπὶ δέ μοι γέρας παλαιὸν, ἔ-
στ' ἀτιμίας κυρῶ. καίπερ ὑπὸ χθόνα
τάξιν ἔχουσα, καὶ δυσήλιον κνέφας,
Ἀθηνᾶ
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοήν.
ἀπὸ σκαμάνδρου τὴν καταφθατουμένην.
360
ἣν δῆτ' ἀχαιῶν ἄκτορές τε, καὶ πρόμοι
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα.
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοὶ
ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις.
ἔνθεν διώκουσ' ἦλθον ἄτρυτον πόδα.
365
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
πώλοις ἀκμαίοις τόνδ' ἐπιζεύξασ' ὄχον,
καὶ νῦν δ' ὁρῶσα τὴν δ' ὁμιλίαν χθονός·
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ' ὄμμασιν πάρα.
τίνας ποτ' ἐστέ. πᾶσι δ' ἐς κοινὸν λέγω.
370
βρέτας τε τὐμὸν τῷδ' ἐφημένῳ ξένῳ.
ὑμᾶς δ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει.
ὔτ'
οὔτ' ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμέναις.
ὔτ'
οὔτ' ἐν βροτείοις ἐμφερείς μορφώμασιν.
λέγειν δ' ἄμορφον ὄντα τοῖς πέλας κακῶς
375
πρόσω δικαίων. ἠδ' ἀποστατεῖ θέμις.
Χορὸς Εὐμενίδων
πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως διὸς κόρη.
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.
ἀραὶ δ' ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
Ἀθηνᾶ
γένος μὲν οἶδα, κληδόνας τ' ἐπωνύμους.
380
Χορὸς Εὐμενίδων
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.
Ἀθηνᾶ
μάθοιμ' ἂν, εἰ λέγοι τίς ἐμφανῆ λόγον.
Χορὸς Εὐμενίδων
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀθηνᾶ
καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τέρμα τῆς σφαγῆς.
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Χορὸς Εὐμενίδων
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
385
Ἀθηνᾶ
ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ' ἐπιρροίζεις φυγάς;
Χορὸς Εὐμενίδων
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
Ἀθηνᾶ
ἄλλης ἀνάγκης
ὔτινος
οὔτινος βέων κότον;
Χορὸς Εὐμενίδων
τί γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
Ἀθηνᾶ
δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγου πάρα.
390
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀλλ' ὅρκον
ὐ
οὐ δέξαιτ' ἂν,
ὐ
οὐ δοῦναι θέλει.
Ἀθηνᾶ
κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
Χορὸς Εὐμενίδων
πῶς δὴ δίδαξον, τῶν σοφῶν γὰρ
ὐ
οὐ πένῃ;
Ἀθηνᾶ
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀλλ' ἐξέλεγχε, κρῖνε δ'
ὐθεῖαν
εὐθεῖαν δίκην.
395
Ἀθηνᾶ
ἦ κἀπ' ἐμοί ῥέποι τ' ἂν αἰτίας τέλος;
Χορὸς Εὐμενίδων
πῶς δ'
ὔ
οὔ; σέβουσαί γ' ἀξίαν τ' ἐπαξίων,
Ἀθηνᾶ
τί πρός τάδ' εἰπεῖν ὦ ξέν' ἐν μέρει θέλεις,
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς,
τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ' ἀμυνάθου ψόγον,
400
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ, βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἀμῆς πέλας,
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν δόποις Ἰξίονος.
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν
ὐμαθὲς
εὐμαθὲς τί μοι.
Ὀρέστης
ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων.
405
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ' ἀφαιρήσω μέγα.
ὐκ
οὐκ εἰμὶ προσ τρόπαιος,
ὐδ'
οὐδ' ἔχει μύσος,
πρὸς χειρὶ τῇ μῇ τόσον ἐφεζομένῃ βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος.
410
ἐστ' ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου,
σφαγαὶ καθαιμάξυσι νοθήλου βοτοῦ.
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ' ἀφιβώμεθα.
ὄικοισι, καὶ βοτοῖσι, καὶ ῥυτοῖς πόροις,
ταύτην μὲν
415
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 89
Ὀρέστης
ταύτην μὲν ὅτω φροντίδ᾽ ἐκ ποδῶν λέγω.
γένος δὲ τἀμὸν ὡς ἔχει, πεύσῃ τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς.
Ἀγαμέμνον᾽ ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
420
ἔθηκας, ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς μολών,
δ᾽ οἶκον, ἀγάν ιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα ποικίλοις ἀγρεύμασιν.
κρύψασα λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον.
425
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι.
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶν δε κοινῇ, λοξίας ἐπαίτιος.
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,
εἰ μή τι τῶν δ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους,
430
σύ τ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρίνων δίκην
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τά δ᾽ αἰνέσω.
Ἀθηνᾶ
τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴτις οἴεται τόδε
βροτὸς δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις.
φόνους διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκης,
435
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.
ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντας αἱροῦμαι πόλει.
αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον.
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου
440
χώρας μετ᾽ αὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων.
πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος,
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστὶν ἀμφότερα μένειν,
πέμπειν δυσπήματ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψε τόδε.
445
Aeschylus.
m
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Ἀθηνᾶ
φόνων δικαστὰς ὁρκίων, αἱρουμένους
θεσμὸν, τὸν εἰς ἅπαντ' ἐγὼ θήσω χρόνον.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε, καὶ τεκμήρια
καλεῖσθ' ἄρωγὰ τῆς δίκης, ὁρκώματα.
κρίνασα δ' ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα.
450
ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ' ἐτητύμως.
ὅρκον περῶντας. μηδὲν ἔκδικον φρεσίν,
Χορὸς Εὐμενίδων
νῦν καταστροφαὶ νέων θεσμίων, ἐγκρατή-
σει δίκα καὶ βλάβα τοῦδε μιξοκτόνος.
πάντας ἤδη τόδ' ἔργον αἰχμίᾳ σωφρονήσει βροτούς,
455
πολλὰ δ' ἔτυμα παιδότρωτα πάθεα προσμένει τοκεῦ-
σιν· μετὰ δ' αὖθις ἐν χρόνῳ. οὔτε γὰρ βροτοσκόπων
Χορὸς Εὐμενίδων
μαινάδων τῶν δ' ἐφέρψει κόρος τίς ἐργμάτων,
πάντ' ἐφήσω μόρον. πεύσεται δ' ἄλλος ἄλλοθεν.
προφωνῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ
460
λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων· ἄκετ' οὐ βεβαία, τλά-
μων δέ τις μάταν παρηγορεῖ. μηδέ τις κικλησκέτω
Χορὸς Εὐμενίδων
ξυμφορᾷ τετυμμένος. τό τ' ἔπος θροούμενος.
ἰὼ δίκα. ἰὼ θρόνοι τ' ἐριννύων.
ταῦτά τις τάχ' ἂν πατὴρ ἤτε κῦσα νεοπαθὴς,
465
οἶκτον οἰκτίσαιτ' ἐπεὶ δὴ πιτνεῖ δόμος δίκας,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δειμαίνει καθήμενον. ξυμφέρει
σωφρονεῖν ὑπὸ στένει. τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει
καρδίαν ἀνατρέφων. ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-
470
ως ἔτ' ἂν σέβοι δίκας μήτ' ἀνάρχατον βίον,
Χορὸς Εὐμενίδων
μήτε δεσποτούμενον. αἰνέσης,
ἅπαντι μέτρῳ τὸ κράτος. θεὸς ὤπασεν, ἄλλα
δ' ἄλλα διεφορεύει. ξύμμετρον δ' ἔπος λέγω.
δυσσεβείας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως,
475
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. 90
Χορὸς Εὐμενίδων
ἐκ δ᾽ ὑγιείας φρενῶν. ὁ πᾶσι φίλος, καὶ
πολύευκτος ὄλβος. ἐς τὸ πᾶν δέ τοι λέγω.
Χορὸς Εὐμενίδων
βωμὸν αἴδεσαι δίκας. μὴ δέ νιν
κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς.
ποινὰ γὰρ ἐπέσται. κύριον μένει τέλος.
480
πρὸς τάδε τις τοκέων. σέβας εὖ προτίων.
καὶ ξενοτίμους δωμάτ᾽ ἀνεπιστροφάς. αἰ-
δόμενός τις ἔστω. ἐκ τῶν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ.
Χορὸς Εὐμενίδων
δίκαιος ὢν, οὐκ ἄνολβος ἔσται.
πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο,
485
τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παραιβάταν.
τὰ πολλὰ παντόφυρτον ἄνευ δίκας.
βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν.
λαῖφος ὅτ᾽ ἂν λάβῃ πόνος θραυομένας κεραίας.
Χορὸς Εὐμενίδων
καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν μέσᾳ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ.
490
γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμοργῷ
τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμηχάνοις.
δύαις λέπαδνον οὐδ᾽ ὑπέρθεον τ᾽ ἄκραν.
δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον. ἕρματι πρὸς βαλὼν
ὤλετ᾽ ἄκλαυστος ἄϊστος (δίκας
495
Ἀθηνᾶ
κήρυσσε κήρυξ, καὶ στρατὸν κατεργάθου.
ἥ τ᾽ οὖν διάτορος τυρσηνικὴ.
σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη.
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου.
500
σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς,
πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον.
καὶ τόνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἄναξ ἄπολλον ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τῷδε σοι μέτεστι πράγματος λέγε.
505
m ii
Ἀπόλλων
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον, ἔστι γὰρ δόμων
ἱκέτης ὅδ' ἀνήρ, καὶ δόμων ἐφέστιος
ἐμῶν, φόνου δὲ τῷδ' ἐγὼ καθάρσιος
καὶ ξυνδικήσων αὐτὸς αἰτίαν ἔχω
τῆς τοῦδε μητρός, τοῦδε φόνου. σὺ δ' εἴσαγε
510
ὅπως ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.
Ἀθηνᾶ
ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων,
γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
Χορὸς Εὐμενίδων
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
515
ἔπος δ' ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς,
τὴν μητέρ' εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
Ὀρέστης
ἔκτεινα· τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἓν μὲν τόδ' ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
Ὀρέστης
ἐπευχομένῳ, τόνδε κομπάζεις λόγον.
520
Χορὸς Εὐμενίδων
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ' ὅπως κατέκτανες.
Ὀρέστης
λέξω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών,
Χορὸς Εὐμενίδων
πρὸς τοῦ δ' ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;
Ὀρέστης
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
Χορὸς Εὐμενίδων
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
525
Ὀρέστης
καὶ δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀλλ' εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἀλλ' ἐρεῖς τάχα.
Ὀρέστης
πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ,
Χορὸς Εὐμενίδων
νεκροῖσι νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών;
Ὀρέστης
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτων.
530
Χορὸς Εὐμενίδων
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε,
Ὀρέστης
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.
Χορὸς Εὐμενίδων
τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ' ἐλευθέρα φόνῳ,
Ὀρέστης
τί δ' οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;
Χορὸς Εὐμενίδων
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
535
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ.
91
Ὀρέστης
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι.
Χορὸς Εὐμενίδων
πῶς γάρ τ’ ἔθρεψεν ἐντός ὦ μιαιφόνε.
ζώνης ἀπαύχη μητρὸς αἷμα τὸ φίλτατον.
Ὀρέστης
ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι
ἄπολλον. εἰ σφέ συνδίκῃ κατέκτανον.
540
δρᾶσαι γὰρ ὥς πέρ ἐστιν οὐκ ἀρνούμεθα.
ἀλλ’ εἰ δικαίως, εἴτε μὴ, τῇ σῇ φρενὶ
δοκεῖ· τὸ δ’ αἷμα κρῖνον ὡς τούτοις φράσω.
Ἀπόλλων
λέξω πρὸς ὑμᾶς τόν δ’ Ἀθηναίας μέγαν
θεσμὸν δικαίως, μάντις δ’ ὢν οὐ ψεύσομαι.
545
ἐπώποτ’ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι·
ὃ μὴ κελεύσει Ζεὺς ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ’ ὅσον σθένει μαθεῖν.
βουλὴ πιφαύσκω δ’ ὔμμ’ ἐπισπέσθαι πατρός
550
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον,
Χορὸς Εὐμενίδων
πῶς εἶπας λέγεις σὺ τόνδε χρησμὸν ὤπασε.
φράζειν ὀρέστῃ τῷδε τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα, μητρὸς μηδαμῶ τιμὰς νέμειν;
Ἀπόλλων
οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
555
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον.
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὔτι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥς τ’ ἀμαζόνος.
ἀλλ’ ὡς ἀκούσῃ παλλάς οἵτ’ ἐφήμενοι.
ψήφῳ διαρεῖν τόδε πράγματος πέρι.
560
ἀπὸ στρατείας γάρ μιν ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστ’ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη.
δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπιτέρματι
φᾶρος παρεσκήνωσεν ἐν δ’ ἀτέρμονι.
κόπτει πεδήσασ’ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
565
m iij
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Ἀπόλλων
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὕτως εἴρηται μόρος.
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
ταύτην τοιαύτην εἶπον ὡς δηχθῇ λεώς.
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
Χορὸς Εὐμενίδων
πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ.
570
αὐτὸς δ' ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις.
ὑμᾶς δ' ἀκούειν τά τ' ἐγὼ μαρτύρομαι.
Ἀπόλλων
ὦ παντομισῆ κνώδαλα στύγη θεῶν,
πέλας μὲν ἂν λύσειεν ἔτι τὲ δ' ἄκος.
575
καὶ χάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος.
ἀνδρὸς δ' ἐπεὶ δ' ἂν αἷμ' ἀνασπάσῃ κόνις,
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ' ἀνάστασις,
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησε πατήρ,
ἐμός, τὰ δ' ἄλλα πάντ' ἄνω καὶ κάτω
580
στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἆσθμαίνω μένει.
Χορὸς Εὐμενίδων
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ' ὑπερδικεῖς ὅρα.
τὸ μητρὸς αἷμ' ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ.
ἔπειτ' ἐν ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημοίοις.
585
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται.
Ἀπόλλων
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ' ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.
τίκτει δ' ὁ θρώσκων, ἡ δ' ἄπρ' ξένῳ ξένη
590
ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.
τεκμήριος δὲ τὸ δέσοι διεξελόγω.
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρὸς πέλας,
μάρτυς πάρεστι παῖς ὀλυμπίου διός,
οὐδ' ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη.
595
Ἀπόλλων
ἀγ' οἷον ἔρνος. ὅτις ἂν τέκοι θεὸς,
ἐγὼ δὲ παλλὰς τ' ἄλλα θ' ὡς ἐπίσταμαι.
τὸ σὸν πόλισμα, καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τὸν δ' ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου.
600
καὶ τόν δ' ἐπικτήσαιο σύμμαχον θεὰ,
καὶ τοὺς ἔπειτα καὶ τάδ' αἰῶνος μένοι.
στέργειν τ' ἄπιστα, τῶν δὲ τοὺς ἐπισπόρους
Ἀθηνᾶ
ἤδη κελεύω τούσδ' ἀπὸ γνώμης φέρειν.
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων,
605
Χορὸς Εὐμενίδων
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.
μένω δ' ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται,
Ἀθηνᾶ
τί γὰρ πρὸς ὑμῶν, πῶς τιθεῖσ' ἄμορφος ὦ,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἤκουσα θ' ὧν ἤκουσα τ'· ἐν δὲ καρδίᾳ
Ἀπόλλων
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
610
Ἀθηνᾶ
κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμὸν ἀττικὸς λεὼς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν αἰγέῳ στρατῷ.
αἰεὶ δ' ἑκάστῳ τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δ' ἄρειον τόν δ' ἀμαζόνων ἕδραν
615
σκηνὰς, ὅτ' ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον,
στρατηλατοῦσαι καὶ πόλιν νεόπτολιν.
τήν δ' ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε.
ἄρει δ' ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος
πέτρα. πάγος τ' ἄρειος, ἐν δὲ τῷ σέβας.
620
ἀστῶν, φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν,
σχήσει τό δ' ἦμαρ καὶ κατ' εὐφρόνην ὁμῶς,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικαινόντων νόμους.
κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ' ὕδωρ,
λαμπρὸν μιαίνων ἔποθ' εὑρήσεις ποτόν.
625
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Ἀθηνᾶ
τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον.
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν.
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν,
τοιὸν δέτοι ταρβοῦντες ἐν δίκῳ σέβας,
630
ἔρυμά τε χώρας, καὶ πόλεως σωτήριον,
ἔχοιτ' ἂν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει.
οὔτε σκύθῃσιν, οὔτε πέλοπος ἐν τόποις,
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον ὀξύθυμον εὑδόντων ὕπερ,
635
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν' ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπὸν, ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ,
καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην.
αἰδουμένοις τὸν ὅρκον ἔρηται λόγος,
640
Χορὸς Εὐμενίδων
καὶ μὴν βαρεῖαν, τήν δ' ὁμιλίαν χθονὸς,
ξύμβουλος εἰμὶ, μὴ δαμῶς ἀτιμάσαι.
Ἀπόλλων
κἀγώ τε χρησμοὺς, τοὺς ἐμούς τε, καὶ διὸς,
ταρβεῖν κελεύω, μηδ' ἀκαρπώτους κτίσαι,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀλλ' αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις.
645
μαντεῖα δ' οὐκ ἔθ' ἁγνὰ μαντεύσῃ μένων
Ἀπόλλων
ἦ καὶ πατὴρ τισφάλλεται βουλευμάτων.
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς ἰξίονος.
Χορὸς Εὐμενίδων
λέγεις, ἐγὼ δὲ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώρα τῇδ' ὁμιλήσω πάλιν,
650
Ἀπόλλων
ἀλλ' ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις,
θεοῖς ἄτιμος εἶ σὺ, νικήσω δ' ἐγὼ,
Χορὸς Εὐμενίδων
τοιαῦτ' ἔδρασας καὶ φέρητος ἐν δόμοις,
μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
Ἀπόλλων
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ' εὐεργετεῖν.
655
Ἀπόλλων
ἄλλως τε πάντως χ’ ὡς τε δεόμενος τύχοι;
Χορὸς Εὐμενίδων
σύ τοι παλαιὰς δαίμονας καταφθίσας
οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς,
Ἀπόλλων
σύ τοι τάχ’ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος.
ἐμῇ ὂν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσι βαρὺ,
660
Χορὸς Εὐμενίδων
ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβύτιν νέος
δίκης γενέσθαι τῆσδ’ ἐπήκοος μένω.
ὡς ἀμφίβολος ἔσα θυμοῦσθαι πόλει.
Ἀθηνᾶ
ἐμὸν τόδ’ ἔργον λοισθίαν κρῖναι δίκην.
ψῆφον δ’ ὀρέστῃ τήνδ’ ἐγὼ προσθήσομαι.
665
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἣ μ’ ἐγείνατο.
τό δ’ ἄρσεν αἰνῶ πάντα πλὴν γάμου τυχεῖν.
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ’ εἰμὶ τοῦ πατρός.
ὕτω γυναικὸς καὶ προτιμήσω μόρον,
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
670
νικᾷ δ’ ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
ἐκ βάλλεθ’ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
ὅσοις δικαστῶν, τοῦτ’ ἐπέσταλται τέλος.
Ὀρέστης
ὦ φοῖβ’ ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Χορὸς Εὐμενίδων
ὦ νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ’ ὁρᾷς τάδε;
675
Ὀρέστης
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ’ ἢ φάος βλέπειν.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
Ἀπόλλων
πομπάζετ’ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι.
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ’ ἀπούσης, πῆμα γίνεται μέγα.
680
βαλοῦσά τ’ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Ἀθηνᾶ
ἀνὴρ ὅδ’ ἐκ πέφευγεν αἵματος δίκην.
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων,
Ὀρέστης
ὦ παλλάς. ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον, σύτοι
685
ΑΙΣΧΥΛΟΥ
Ὀρέστης
κατωίκισάς με, καί τις ἑλλήνων ἐρεῖ.
ἀργεῖος ἀνὴρ, αὖθις ἔντε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρῴοις, παλλάδος, καὶ λοξίου,
ἕκατι. καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
σωτῆρος. ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον,
690
σώζει με μητρὸς, τάς δε συνδίκους ὁρῶν,
ἐγὼ δὲ χώρα τῇ δε καὶ τῷ σῷ στρατῷ,
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον.
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους.
μήτοι τίν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
695
ἐλθόντ' ἐποίσειν εὖ κεκοσμένον δόρυ,
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε,
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα.
ἀμηχάνοις πράξομεν δυσπραξίαις.
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρ' ὄρνιθας πόρους,
700
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος.
ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν παλλάδος.
τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ.
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμὲν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε καὶ σὺ, καὶ πολισσοῦχος λεώς.
705
πάλαισμ' ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις.
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους,
καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
ἐγὼ δ' ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος.
710
ἐν γᾷ τᾷδε φεῦ. ἰὸ ἰὸ ἀντιπενθῆ
μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονία φόρον ἐκ δὲ τοῦ,
λειχὴν, ἄφυλλος, ἄτεκνος. ἰὼ δίκα, πέδον
ἐπέσυμος.
βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρα βαλεῖν.
715
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ.
94
Χορὸς Εὐμενίδων
στενάξω. τί ῥέξω. γένωμαι δύσοιστα.
πολίταις ἔπαθον. ἰὼ μεγάλατοι
κόραι δυστυχεῖς. νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
Ἀθηνᾶ
ἐμοὶ πίθεσθε, μὴ βαρυτόνοος φέρειν,
οὐ γὰρ νενίκασθ' ἀλλ' ἰσόψηφος δίκη.
720
ἐξῆλθ' ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.
ἀλλ' ἐκ διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ' ὁ θήσας, αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ' ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δ' ἴτε τῇδε γῇ βαρὺν κότον
725
σκήψασθε. μὴ θυμᾶσθε, μὴ δ' ἀκαρπίαν
τεύξητ' ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα.
βρώτηρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους,
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι,
ἕδρας τε, καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς,
730
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ' ἐσχάραις,
ἕξειν ὑπ' ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Guilielmus Dindorfius, 1882.) — 131 focus
ΚΛ.
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγάνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
τί δρᾶς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσι·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί.
ΧΟ.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδωμεθ᾽ εἰ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
ἰοὺ ἰοὺ πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,
ἢ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγὼ,
ἐπάθομεν πάθος δυσαχὲς, ὦ πόποι, ἄφερτον
145
κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
ἰὼ παῖ Διὸς, ἐπίκλοπος πέλει,
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ τοκεῦσιν πι-
κρὸν,
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.
πάρεστι μαστίκτορος [δαΐου] δαμίου
160
βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
φονολιβῆ θρόμβον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν [αἱμάτων]
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
ἐφεστίῳ δὲ μάντις ὢν μιάσματι
μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
κἀμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται.
175
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσεται.
ΑΠ.
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῆς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρὸν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ
παίδων, κακοῦ τε χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνία,
λευσμός τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγείται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
ἄναξ ῎Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200
ΑΠ.
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ.
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;
ΧΟ.
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
ΑΠ.
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟ.
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς?
ΑΠ.
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
ΑΠ.
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟ.
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠ.
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
ΧΟ.
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμός αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
ἦ κάρτ' ἄτιμα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶς
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
ΧΟ.
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠ.
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου
ΧΟ.
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
ΑΠ.
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
ΧΟ.
μέγας γὰρ ἔμπας παρὰ Διὸς θρόνοις λέγει·
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
ΑΠ.
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κὰν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, ἢν προδῶ σφ᾽ ἑκών.
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἶκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν, θεὰ,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀμμενῶ τέλος δίκης.
ΧΟ.
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ λεῦσσέ τε πάντα, μὴ
255
λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.
ὁ δ᾽ αὖτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαὶ,
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντίποιν᾿ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
270
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ ῞Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονὸς, δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ
φρενί.
275
ΟΡ
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμοὺς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Αθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεὸς,
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
ΧΟ.
οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος
ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,
ἀναίματον βόσκημα, δαιμόνων σκιάν.
οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;
καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305
ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγερὰν
᾿ αποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310
ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.
εὐθυδίκαιοι δ᾽ ἡδόμεθ᾽ εἶναι·
τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315
ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320
μᾶτερ ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ
Νὺξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν
ποινὰν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ' άτιμον
τίθησι
τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῷον ἅγνισμα
325
κύριον φόνου.
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος
παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,
330
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335
θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπέσωσιν μάταιοι,
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽
οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ τόδε μέλος
παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
345
γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,
ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
συνδαίτωρ μετάκοινος.
παλλεύκων δὲ πέπλων ἄμοιρος μούνα ἐτύχθην.
δωμάτων γὰρ εἰλόμαν
ἀνατροπάς· ὅταν ῎Αρης τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ,
355
ἐπιτόνως διόμεναι κρατερὸν ὄντα περ ὅμως
μαυροῦμεν νεόαιμον.
σπευδομένα δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
360
θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν,
μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν
Ζεὺς γὰρ αἱματόφυρτον πᾶν ἔθνος τόδε λέσχας
ὡς ἀπηξιώσατο –
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμὰν – σφαλερὰ γὰρ τανυ-
δρόμοις
370
κῶλα – δύσφορον ἄταν.
δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ
τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι
ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησμοῖς τ᾽
375
ἐπιφθόνοις ποδός.
375
πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμα.
τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
καὶ δνοφεράν τιν ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶται
πολύστονος φάτις.
380
μένει γάρ· εὐμήχανοι δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν
τε μνήμονες, σεμναὶ
καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,
ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι
385
λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽
ἀναλίῳ λάπα, δυσοδοπαίπαλα
δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390
ἐμοῦ κλύων θεσμὸν
τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι
– γέρας παλαιὸν, οὐδ᾽
ἀτιμίας κυρῶ, καίπερ ὑπὸ χθόνα
395
τάξιν ἔχουσα καὶ δυσάλιον κνέφας.
ΑθΗΝΑ.
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,
ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοὶ,
ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
κώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405
καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδὲν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
τίνες ποτ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·
βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,
ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας
οὔτ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασι.
λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς
πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
ΧΟ.
πεύσει τα πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα.
Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
Αθ.
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
ΧΟ.
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.
Αθ.
μάθοιμ᾽ ἂν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420
ΧΟ.
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Αθ.
καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς?
ΧΟ.
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
Αθ.
ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς?
ΧΟ.
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425
Αθ.
ἄλλαις ἀνάγκαις, ἤ τινος τρέων κότον?
ΧΟ.
ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν?
Αθ.
δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος πάρα.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἂν, εἰ δοῦναι θέλοιν.
Αθ.
κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430
ΧΟ.
πῶς δὴ, δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.
Αθ.
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
Αθ.
ἡ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος?
ΧΟ.
πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίων.
435
Αθ.
τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν, ἐν μέρει θέλεις?
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγον·
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε
ἦσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας
440
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος·
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445
πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἐς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσει τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455
Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα·
ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασι
460
κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
σύ τ' εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ᾽ αἰνέσω.
Αθ.
τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
470
βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας.
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·
ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ αἱροῦμαι πόλει.
475
αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μενειν
480
πέμπειν τε τάσδε, πῆμ᾽ ἀμηχάνως τ᾽ ἔχει.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη
θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485
καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
τάξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,
ὅρκον περῶντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.
ΧΟ.
νῦν καταστροφαὶ νέων
490
θεσμίων, εἰ κρατήσει δίκα τε καὶ βλάβα
τοῦδε ματροκτόνου.
πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾳ συναρμόσει
βροτούς.
495
πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.
οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων
μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων·
500
πάντ' ἐφήσω μόρον.
πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν προφωνῶν τὰ τῶν
πέλας κακὰ
λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων,
505
ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων μάταν παρηγορεῖ.
μηδέ τις κικλησκέτω
ξυμφορᾷ τετυμμένος,
τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510
ὦ δίκα, ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθής
οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας.
515
ἐσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ
καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δεῖ μένειν καθήμενον.
ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
520
τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει
καρδίαν ἀνατρέφων
ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
515
μήτ᾽ ἀνάρχετον βίον
μήτε δεσποτούμενον
αἰνέσῃς. παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν,
ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.
530
ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·
ἐκ δ᾽ ὑγιείας
535
φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος
καὶ πολύευκτος ὄλβος.
ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
βωμὸν αἴδεσαι δίκας·
μηδέ νιν κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
540
ποινὰ γὰρ ἐπέσται.
κύριον μένει τέλος.
πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
545
καὶ ξενοτίμους
ἐπιστροφὰς δωμάτων
αἰδόμενός τις ἔστω.
ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος
550
ἔσται,
πανώλεθρος δ' οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
τὸν ἀντίτολμου δέ φαμι παρβάταν
τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄγοντ᾽ ἄνευ δίκας
βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
555
λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος θραυομένας κεραίας.
καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν ἐν μέσᾳ δυσπαλεῖ τε
δίνᾳ·
γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῷ,
560
τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις
δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·
δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον
ἕρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾽ ἄκλαυτος, ἀ-
στος.
565
Αθ.
κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,
εἴτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ
σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον
καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.
ΧΟ.
ἄναξ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575
ΑΠ.
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμῳ
ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος,
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580
ὅπως τ' ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.
Αθ.
ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
ΧΟ.
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
ΟΡ.
ἔκτεινα· τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει.
ΧΟ.
ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
ΟΡ.
οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590
ΧΟ.
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.
ΟΡ.
λέξω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
ΧΟ.
πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασι?
ΟΡ.
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
ΧΟ.
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν?
595
ΟΡ.
καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
ΟΡ.
πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.
ΧΟ.
νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.
ΟΡ.
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
ΟΡ.
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανε.
ΧΟ.
τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.
ΟΡ.
τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;
ΧΟ.
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605
ΟΡ.
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
ΧΟ.
πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντὸς, ὦ μιαιφόνε,
ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον?
ΟΡ.
ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,
῎Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610
δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
ΑΠ.
λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν
θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615
οὐπώποτ' εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικὸς, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
620
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον
ΧΟ.
Ζεὺς, ὡς λέγεις σὺ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,
φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;
ΑΠ.
οὐ γάρ τι ταυτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὐ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,
ἀλλ᾽, ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον' εὔφροσιν δεδεγμένη
δροίτη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι
φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
635
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεὼς,
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
ΧΟ.
πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
640
αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
ΑΠ.
ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
πέδας μὲν ἂν λύσειας, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·
ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾿ ἀνασπάσῃ κόνις
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
οὑμὸς, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650
στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
ΧΟ.
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
τὸ μητρὸς αἷμ᾿ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,
ἔπειτ᾽ ἐν῎Αργει δώματ' οἰκήσει πατρός?
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις?
655
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται?
ΑΠ.
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου
τοκεὺς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.
τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660
ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψῃ θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διὸς,
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
[ἐγὼ δὲ, Παλλὰς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι,
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670
καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεὰ,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.]
Αθ.
ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
675
ΧΟ.
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Αθ.
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ?
ΧΟ.
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680
Αθ.
κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμὸν, Ἀττικὸς λεὼς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
κερδῶν ἄθικτὸν τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
685
[ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ
ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δ᾽ ῎Αρειον τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἑδραν
σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
690
τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·
῎Αρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος
πέτρα, πάγος τ᾽ ῎Αρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μἀδικεῖν
σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,
695
αὐτῶν πολιτῶν μὴ πικραινόντων νόμους
κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
700
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν?]
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
705
οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
ταύτην μὲν ἐξέτειν ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
ΧΟ.
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
ΑΠ.
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
715
μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.
ΑΠ.
ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;
ΧΟ.
λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720
ΑΠ.
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
ΧΟ.
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
ΑΠ.
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725
ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;
ΧΟ.
σύ τοι παλαιὰν διανομὴν καταφθίσας
οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
ΑΠ.
σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος
ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730
ΧΟ.
ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Αθ.
ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·
ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἢ μ᾽ ἐγείνατο,
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740
νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
ΟΡ.
ὦ Φοῖβ' ῎Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται?
ΧΟ.
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶς τάδε?
745
ΟΡ.
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.
ΧΟ.
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
ΑΠ.
πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
τὸ μἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750
βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Αθ.
ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
ΟΡ.
ὦ Παλλὰς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
γαίας πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
755
κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,
“Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρώοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760
σώζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.”
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνου
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765
ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·
ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
775
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
ΧΟ.
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780
ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν χθονὶ
ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785
ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος
βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρα βαλεῖ.
στενάζω; τί ῥέξω; γελῶμαι πολίταις.
δύσοισθ᾽ ἅπαθον.
790
ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
Αθ.
ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.
οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795
ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δὲ τῇ γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον
800
σκήψησθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,
βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις
ἕξειν ὑπ᾿ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Gottfried Hermann, 1852.) — 131 focus
Κλυταιμνήστρας Εἴδωλον
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
135
τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷδ',
140
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
Χορὸς Εὐμενίδων
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
145
Χοροῦ Β
στρ. α'.
ἰοὺ ἰοὺ, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι.
Χοροῦ Γ
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ.
Χοροῦ Β
ἐπάθομεν πάθος δυςαχές, ὦ πόποι,
ἄφερτον κακόν.
Χοροῦ Δ
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ' ὁ θήρ.
150
Χοροῦ Ε
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
Χοροῦ ς
ἀντ. α'.
ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει,
Χοροῦ Ζ
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
Χοροῦ ς
τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν.
155
Χοροῦ Η
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
Χοροῦ θ
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
Χοροῦ Ι
στρ. β'.
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
160
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λόβον.
Χοροῦ ΙΑ
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
Χοροῦ ΙΒ
ἀντ. β'.
τοιαῦτα ὁρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον,
165
Χοροῦ ΙΒ
φονολιβῆ θρόμβον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.
Χοροῦ ΙΓ
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προςδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
Χοροῦ ΙΔ
στρ. γ΄.
ἐφεστίῳ δέ, μάντις ὤν, μιάσματι
170
μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
Χοροῦ ΙΕ
ἀντ. γ'.
ἐμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·
175
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽ αὑτῷ πάσεται.
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ', ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
180
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῇς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖςδε χρίμπτεσθαι πρέπει,
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμώρυχοι
185
δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ' ἀποφθοραί,
παίδων τε χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία, λευσμόν,
καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε,
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
190
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖςδε γείτοσι τρίβεσθαι μύσος.
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
195
Ἀπόλλων
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας, ὡς παναίτιος.
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
200
Χορὸς Εὐμενίδων
ἔχρησας ὥςτε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;
Χορὸς Εὐμενίδων
κάπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προςτραπέσθαι τούςδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
Χορὸς Εὐμενίδων
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
205
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖςδε πρόςφορον μολεῖν.
Χορὸς Εὐμενίδων
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προςτεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
Χορὸς Εὐμενίδων
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀπόλλων
τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
210
Χορὸς Εὐμενίδων
οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
Ἀπόλλων
ἦ κάρτ' ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἤρκεσας
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
215
Ἀπόλλων
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
οὔ φημ' Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
220
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
Χορὸς Εὐμενίδων
τὸν ἄνδρ' ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου.
225
Χορὸς Εὐμενίδων
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥςτ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορὸς Εὐμενίδων
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·
ἐγὼ δ', ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
230
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προςτροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
Ὀρέστης
ἄνασσ' Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
235
οὐ προςτρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ' ἀμβλὺς ἤδη προςτετριμμένος τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν·
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
240
Ὀρέστης
πρόςειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.
Χορὸς Εὐμενίδων
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
245
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν
ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
250
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προςγελᾷ.
Χοροῦ Β
ὅρα, ὅρα μάλ' αὖ, λεῦσσέ τε πάντα, μὴ
λάθῃ φύγδα βὰς ὁ ματροφόνος ἀτίτας.
ὃ δ᾽ αὖτέ γ' ἀλκὰν ἔχων
255
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
Χοροῦ Γ
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί,
δυςαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδῳ χύμενον οἴχεται.
260
Χοροῦ Δ
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
φεροίμαν βόσκαν πώματος δυςπότου.
Χοροῦ Ε
καὶ ζῶντά σ' ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντίποιν᾽ ὡς τίνῃς ματροφόνας δύας.
265
Χοροῦ ς
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν,
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' οὐκ εὐσεβῶν,
Χορός
ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
Χοροῦ ἡ Ζ
μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
270
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
Ὀρέστης
ἐγώ, διδαχθεὶς ἐν κακοῖς, ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
275
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὄν, πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ηλάθη χοιροκτόνοις.
280
πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προςῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος ευφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆςδ' Ἀθηναίαν, ἐμοὶ
285
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών,
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
290
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι (κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός),
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
295
Χορός
οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος
ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥςτε μὴ οὐ παρημελημένον
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ' ὅπου φρενῶν,
ἀναίματον βόσκημα τῶνδε δαιμόνων.
Χοροῦ ἡ Β
οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
300
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;
Χοροῦ ἡ Γ
καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.
Χορός
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγερὰν
305
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἀμά.
1
εὐθυδίκαιοί θ᾽ ἡδόμεθ᾽ εἶναι·
τοὺς μὲν καθαράς
310
καθαρῶς χεῖρας προνέμοντας
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾿ ἡμῶν,
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
2
ὅςτις δ᾽ ἀλιτών, ὥςπερ ὅδ᾽ ἀνήρ,
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
315
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
3
4
μᾶτερ, ἃ μὲ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ
Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,
320
κλῦθι· ὁ Λατοῦς γὰρ ἰ-
νίς μ' ἄτιμον τίθησιν,
τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος
πτῶκα, ματρῷον ἅ-
γνισμα κύριον φόνου.
325
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος παρακοπά,
παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
330
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
5
τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν, θνατῶν
τοῖσιν αὐτουργίαι
ξυμπέσωσιν μάταιοι,
335
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν
γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽
οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος παρακοπά,
340
παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
6
γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,
345
ἀθανάτων δίχ᾽ ἔχειν γέρας, οὐδέ τις ἐστὶν
συνδαίτωρ μετάκοινος.
παλλεύκων πέπλων δ᾽
ἀγέραστος ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην.
δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης,
350
τιθασὸς ὤν, φίλον ἕλῃ·
ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι
κρατερὸν ὄντ᾽ ἔθ᾽ ὁμοίως
μαυροῦμεν νέον ἅλμα.
7
σπενδομένα δ᾽ ἀφελεῖν τινὶ τάςδε μερίμνας
355
Μοῖρ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνει,
μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν.
Ζεὺς γὰρ δειματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
ἧς ἀπηξιώσατο.
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
360
ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν
(σφαλερὰ τανυδρόμοις
γὰρ
καλα), δύςφορον ἄταν.
8
δόξαι τ᾿ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ
365
τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι
ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν,
ὀρχησμοῖς τ' ἐπιφθόνοις ποδός.
πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμα.
ποῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
370
καὶ δνοφεράν τιν ἀχλὺν κατὰ δώματος
αὐδᾶται πολύστονος φάτις.
9
μένει γάρ· εὐμήχανοι
τε καὶ τέλειοι, κακῶν
10
τε μνήμονες, σεμναὶ
375
καὶ δυςπαρήγοροι βροτοῖς,
ἄτιμ᾽ ἀτίετα διόμεναι
λάχη, θεῶν διχοστατοῦντ᾽
ἀνηλίῳ λάμπα, δυςοδοπαίπαλα
δερκομένοισι καὶ δυςομμάτοις ὁμῶς.
380
11
τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεται
τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
ἐμοῦ κλύων θεσμὸν
τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
δοθέντα τέλεον; ἔτι δέ μοι
385
μένει γέρας παλαιόν, οὐδ᾽
ἀτιμίας κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα
τάξιν ἔχουσα καὶ δυςήλιον κνέφας.
Ἀθηνᾶ
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,
390
ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἀκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
ἔνειμαν αυτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
395
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
τίνες ποτ' ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·
400
βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,
ὑμᾶς θ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας,
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.
λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,
405
πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
Χορός
πεύσει τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα.
Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
Ἀθηνᾶ
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
410
Χορός
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.
Ἀθηνᾶ
μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
Χορός
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀθηνᾶ
καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
Χορός
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
415
Ἀθηνᾶ
ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;
Χορός
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
Ἀθηνᾶ
ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;
Χορός
ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν;
Ἀθηνᾶ
δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγος πάρα.
420
Χορός
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.
Ἀθηνᾶ
κλύειν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
Χορός
πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.
Ἀθηνᾶ
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
Χορός
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
425
Ἀθηνᾶ
ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;
Χορός
πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ' ἀξίαν γ᾽ ἐπαξίων.
Ἀθηνᾶ
τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν, ἐν μέρει θέλεις;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον,
430
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἀμῆς πέλας,
σεμνὸς προςίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
Ὀρέστης
ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
435
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προςτρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχει μύσος
πρὸς χειρὶ τὴμῇ τὸ σὸν ἐφημένου βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
440
ἔςτ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
445
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
Ἀγαμέμνονα, τῶν ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας. ἔφθιν᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
450
ἐς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
455
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·
460
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.
Ἀθηνᾶ
τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἢ εἰ τις οἴεται τόδε
βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας.
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτικὼς δρόμοις
465
ἱκέτης προςῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις
ἐμοῖς· ἄμομφον ὄντα δ᾽ αἰδοῦμαι πόλει·
αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώρᾳ μεταὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
470
πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
πέμπειν τε, δυςπήμαντ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη
475
θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης θ' ὁρκώματα.
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
480
ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,
ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.
οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων
μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
ψει κότος τις ἐργμάτων·
πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
495
πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-
νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,
λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων
ἄκεα δ᾽ οὐ βέβαια πλά-
μων μάταν παρηγορεῖ.
500
14
μηδέ τις κικλησκέτω
ξυμφορᾷ τετυμμένος,
τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
ὦ δίκα,
ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.
505
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς
οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
δὴ πίτνει δόμος δίκας.
15
ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ
510
τις φρενῶν ἐπίσκοπον
δειμανεῖ καθήμενον.
ξυμφέρει
σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
τίς δὲ μηδὲν ἐν δέει
515
καρδίαν ἔτ᾽ ἀνατρέφων,
ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-
ως, ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
16
μήτ' ἀνάρχετον βίον
μήτε δεσποτούμενον
520
αἰνέσῃς.
παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἀλλ᾽
ἄλλα δ᾽ ἐφορεύει.
ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
δυςσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·
525
ἐκ δ᾽ ὑγιείας
αὖ φρενῶν ὁ πάμφιλος
καὶ πολύευκτος ὄλβος.
Χορός
17
ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
βωμὸν αἴδεσαι δίκας,
530
μηδέ νιν,
κέρδος ἰδών, ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
ποινὰ γὰρ ἐπέσται,
κύριον μένει τέλος.
πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
535
καὶ ξενοτίμους
δωμάτων ἐπιστροφὰς
αἰδόμενός τις ἔστω.
ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ
δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται,
540
πανώλεθρος δ᾽ οὐ ποτ᾽ ἂν γένοιτο.
τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι καὶ παραβάταν
τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας
βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος
545
θραυομένας κεραίας.
18
καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ
δὲν ἐν μέσᾳ δυςπαλεῖ τε δίνᾳ·
γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,
τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ' ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις
550
λαπαδνόν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν
δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον
ἕρματι προςβαλὼν δίκας
ὤλετ' άκλαυστος, αἴστος.
Ἀθηνᾶ
κήρυσσε, κήρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου,
555
εἴτ᾽ οὖν διάτορος
Τυρσηνικὴ
σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,
19
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
560
πόλιν τε πᾶσαν, εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
ἐκ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.
Χορός
ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
565
Ἀπόλλων
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμῳ
ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴςαγε,
570
ὅπως τ᾽ ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.
Ἀθηνᾶ
ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰςάγω δὲ τὴν δίκην.
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
Χορός
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
575
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
Ὀρέστης
ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.
Χορός
ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
Ὀρέστης
οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
580
Χορός
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.
Ὀρέστης
λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
Χορός
πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;
Ὀρέστης
τοῖς τοῖδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
Χορός
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
585
Ὀρέστης
καὶ δεῦρό γ' ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
Χορός
ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἀλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
Ὀρέστης
καμοίγ᾽ ἀρωγοὺς ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.
Χορός
νεκροῖσι νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών.
Ὀρέστης
δυοῖν γὰρ εἶχε προςβολὰς μιασμάτοιν.
590
Χορός
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
Ὀρέστης
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.
Χορός
τί γάρ; σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.
Ὀρέστης
τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;
Χορός
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
595
Ὀρέστης
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
Χορός
πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον;
Ὀρέστης
ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,
Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
600
Ὀρέστης
δρᾶσαι γὰρ ὡςπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
δοκεῖ, τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
Ἀπόλλων
λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν
θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
605
οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ' ὅσον σθένει μαθεῖν,
βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ἔμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
610
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
Χορός
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασεν
φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;
Ἀπόλλων
οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
615
διοςδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥςτ' Ἀμαζόνος,
ἀλλ᾽, ὡς ἀκούσει, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι·
620
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη
δροίτης περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι
φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
625
κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·
ταύτην τοιαύτην δ᾽ εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,
ὅςπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
630
Χορός
πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
Ἀπόλλων
ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
635
πέδας μὲν ἂν λύσειεν· ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·
ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
640
οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
στρέφων τίθησιν οὐδέν, ἀσμένῳ μένει.
Χορός
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,
ἔπειτ' ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;
645
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προςδέξεται;
Ἀπόλλων
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
650
τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
655
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ', ὡς ἐπίσταμαι,
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
660
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
665
Ἀθηνᾶ
ἤδη κελεύω τούςδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
Χορός
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος.
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Ἀθηνᾶ
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
670
Χορός
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽· ἐν δὲ καρδίᾳ,
ψῆφον φέροντες, ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
Ἀθηνᾶ
κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμόν, ἀστικὸς λεώς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγείῳ στρατῷ
675
ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', Ἀμαζόνων ἕδραν,
σκηνάς θ', ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι καὶ πόλιν νεόπτολιν
τήνδ' ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·
680
Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος
πέτρα, πάγος τ' Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
σχήσει τό τ' ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ 'πικαινούντων νόμους
685
κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔ ποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
τὸ μὴ δ᾽ ἄναρχον μηδὲ δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
690
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ' ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
695
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
700
καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην,
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
Χορός
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
Ἀπόλλων
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
705
ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
Χορός
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει νέμων.
Ἀπόλλων
ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προςτροπαῖς Ἰξίονος;
710
Χορός
λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
Ἀπόλλων
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
Χορός
τοιαῦτα δράσας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις
715
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
Ἀπόλλων
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;
Χορός
σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
720
Ἀπόλλων
σύ τοι τάχ', οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,
ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
Χορός
ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβύτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆςδ᾽ ἐπήκοος μένω,
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
725
Ἀθηνᾶ
ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·
ψῆφον δ᾽ Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προςθήσομαι.
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ' ἐγείνατο,
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
730
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον,
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
735
Ὀρέστης
ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;
Χορός
ὦ Νὺξ μέλαινα, μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
Ὀρέστης
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.
Χορός
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
Ἀπόλλων
πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
740
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Ἀθηνᾶ
ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην.
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
745
Ὀρέστης
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,
Ἀργεῖος ἀνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
750
ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
755
ὁρκωμοτήσας, νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε,
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
760
ἀμηχάνοισι πράξομεν δυςπραξίαις,
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·
ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ
765
καὐτοί γ᾽ ἂν ἡμεῖς εἶμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε· καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
20
Χοροῦ ἡ Α
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
770
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
Χοροῦ ἡ Β
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα, βαρύκοτος
ἐν γῇ τᾷδε, φεῦ,
ἰὸν τὸν ἀντιπεν-
θῆ μεθεῖσα καρδίας
775
σταλαγμὸν χθόνιον ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
Χοροῦ ἡ Γ
ὦ δίκα,
δίκα,
πέδον ἐπισύμενος
Χοροῦ ἡ Β
βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
Χοροῦ ἡ Δ
στενάζω;
780
Χοροῦ ἡ Ε
τί ῥέξω;
Χοροῦ ἡ ζ
γελῶμαι πολίταις.
Χοροῦ ἡ Ζ
δύςοισθ' ἄπαθον.
Χοροῦ ἡ Η
ἰὼ μεγάλα τοι
κόραι δυςτυχεῖς Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
Ἀθηνᾶ
ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.
οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
ἐξῆλθε ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.
785
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ' ὁ φήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δέ τοι γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον
σκήψητ',
μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
790
τεύχητ᾽, ἀφεῖσαι δαιόνων σταλαγμάτων
βρωτῆρας αἰχμάς, σπερμάτων ἀνημέρους.
Ἀθηνᾶ
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι,
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκους χθονὸς
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις,
795
ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
21
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ (OCR draft) Experimental (ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ. Paul Mazon, 1920-1925.) — 131 focus
ΚΛ.
Ὄναρ διώκεις θῆρα κλαγγαίνεις
θ'
δ' ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ'
ἐκλείπων
-λιπών πόνου·
τί δρᾷς ; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ' ἀγνοήσῃς πῆμα
μαλθαχθεῖσ'
-θεὶς ὕπνῳ·
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται·
σὺ δ'
οὐδ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,
ἀτμῷ
κατισχναίνουσα
κατισχαίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ΧΟ.
Ἔγειρ', ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ', ἐγὼ
δὲ σέ
δέ σε·
140
εὕδεις ; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ'
εἰδ- εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
[ΧΟ.]
ΑΠ.
Ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ', ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΑΠ.]
ἀνῇς ὑπ' ἄλγους μέλαν᾽ ἀπ' ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
Οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽
οὗ καρανιστῆρες
οὐ καρανηστῆρες
οὐκ ἄρ᾽ ἀνηστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ'
ἀποφθορᾷ
ἀποφθοραὶ
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία
λευσμός
-μόν τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν
ὑπὸ ῥάχιν
ὑπὸρράχιν
ὑπόρρ- παγέντες. Ἆρ' ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ' ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ' ἔχουσαι ; πᾶς δ' ὑφηγείται τρόπος
μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
Χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνης τοιαύτης δ' οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
Ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει·
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,
ἀλλ᾽
εἰς
εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας
ὢν
ὡς παναίτιος.
200
ΑΠ.
Πῶς δή ; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
Ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ.
Ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς
πέμψαι· τί μήν ;
πέμψαι τιμήν.
ΧΟ.
Κἄπειθ' ὑπέστης αἵματος
δέκτωρ
δ' ἕκτωρ νέου.
ΑΠ.
Καὶ προστραπέσθαι τούσδ' ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟ.
Καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς ;
ΑΠ.
Οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε
πρόσφοροι
πρόσφορον μολεῖν.
ΧΟ.
Ἀλλ' ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
ΑΠ.
Τίς ἥδε τιμή ; κόμπασον γέρας καλόν.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΧΟ.
Τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠ.
Τί γάρ ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα
νοσφίσῃ
-σει —
(ΧΟ.)
οὐκ ἂν γένοιθ' ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
Ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα, καὶ παρ' οὐδὲν
ἠργάσω
ἠρκέσω,
Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
Κύπρις δ' ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα·
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ
μόρσιμος
-μοι
ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
Εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους
χαλᾷς
χαλᾶς
τὸ μὴ
μέλεσθαι
γενέσθαι μηδ' ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ' Ὀρέστην
σ'
γ'
ἐνδίκως
ἐν δίκαις ἀνδρηλατεῖν·
τὰ μὲν γὰρ
οἶδα
οὔτοι κάρτα σ' ἐνθυμουμένην,
τὰ δ' ἐμφανῶς πράσσουσαν
ἡσυχαίτερα
-τέραν.
Δίκας
δὲ Παλλὰς
δ' ἐπάλλας
δ᾽ ἐπ' ἄλλας τῶνδ'
ἐποπτεύσει
-εύει θεά.
ΧΟ.
Τὸν ἄνδρ' ἐκεῖνον οὔ τι μὴ
λίπω
λείπω ποτέ.
225
ΑΠ.
Σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον
τίθου
τίθει.
ΧΟ.
Τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
ΑΠ.
Οὐδ' ἂν δεχοίμην ὥστ' ἔχειν τιμὰς σέθεν.
ΧΟ.
Μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ·
ἐγὼ δ', ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον,
δίκας
δίκης
δίκη
230
μέτειμι τόνδε φῶτα
κἀκκυνηγετῶ
κἀκκυνηγέτης
γ' ὡς κυν-.
ΑΠ.
Ἐγὼ δ' ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἂν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῷ σφ' ἑκών.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΟΡ.
Ἄνασσ' ᾿Αθάνα, Λοξίου
κελεύμασιν
κελεύσμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽
ἀμβλὺς
ἀμβλύν ἤδη
προστετριμμένος
-μένον
τέ πως
τε πρὸς
τε πρός·
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ
πορεύμασιν
-σι βροτῶν
ὁμοῖα χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων
σώζων τ' ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους
πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
ΧΟ.
Εἶἑν· τόδ' ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ
ἕπου δὲ
μηνυτῆρος
μηνυτή...
μηνυτῇσιν ἀφθέγκτου φραδαῖς·
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων
νεβρόν
νεκρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν
ἐκματεύομεν
ἐκμαστε.
Πολλοῖς δὲ μόχθοις
ἀνδροκμῆσι
-κμῇσι
-κμοῖσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε
πόντον
πόντου ἀπτέροις
ποτήμασιν
πωτ-
250
ἦλθον διώκουσ', οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
Καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακών
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελά.
Ὅρα ὅρα μάλ' αὖ λεῦσσέ τε
...λεύσσετον
λεῦσσε τὸν
πάντα
πάνται, μὴ
λάθῃ φύγδα
βὰς
βὰς ὁ ματροφόνος
ἀτίτας
ἀτίμας.
255
Ὅδ' αὖτε
γοῦν
γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν
τὸ δ'
τόδ' οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί
[ΧΟ.]
δυσαγκόμιστον, παπαῖ·
τὸ διερὸν
πέδοι
πέδω(ι)
χύμενον
κεχυμένον οἴχεται.
Ἀλλ' ἀντιδοῦναι δεῖ σ' ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων
πελανόν
πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ'
ἰσχνάνασ'
ἰχνάνασ'
ἰσχάνασ' ἀπάξομαι κάτω,
(ἵν') ἀντιποίνους τίνῃς
μητροφόντας
-φόνας δύας.
Ὄψῃ
ὄψει
δὲ κεἴ τις ἄλλος
δ᾽ ἐκεῖ τις ἄλλον ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν' ἀσεβῶν
(ἑκών)
270
ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ' ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
Μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ' ἐπωπᾷ φρενί.
275
ΟΡ.
Ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ' ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ' ἔκπλυτον πέλει·
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις·
πολὺς δέ μοι γένοιτ' ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσία·
285
χρόνος καθαιρεῖ πάντα
γηράσκων
γε διδάσκων
1
ὁμοῦ.
Καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ' Ἀθηναίαν ἐμοί
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΟΡ.]
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ' ἄνευ δορός
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
Ἀλλ' εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι — κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός —
ὅπως γένοιτο
τῶνδ' ἐμοὶ
τῶνδε μοι λυτήριος.
ΧΟ.
Οὔτοι σ'
οὔτις σ' ᾿Απόλλων οὐδ᾽
᾿Αθηναίας
-ναίης
-ναίοις σθένος
ῥύσαιτ' ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ' ὅπου φρενῶν,
ἀναίματον, βόσκημα δαιμόνων,
σκιάν
σκιὰ.
Οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς,
ἀλλ'
οὐδ᾽ ἀποπτύεις λόγους
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος ;
καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305
ὕμνον δ' ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.
Ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310
ὡς ἐπινωμᾷ στάσις
ἁμή
ἅμα.
Εὐθυδίκαιοι δ' οἰόμεθ' εἶναι·
εὐθυδίκαι θ᾽ οἶδ᾽ οίμεθ᾽ εἶναι
εὐθυδίκαι τ᾽ οἶδ' οἶμαι θεῖναι
τὸν... προνέμοντ'
τοὺς... προνέμοντας (προσνέμ- Μ) μὲν καθαρὰς χεῖρας
οὔτις
ἐφέρπει μῆνις ἀφ' ἡμῶν
ἀφ' ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει,
ἀσινὴς δ' αἰῶνα διοιχνεῖ·
315
[ΧΟ.]
ὅστις δ'
ἀλιτὼν
ἀλιτρῶν ὥσπερ ὅδ'
ἁνὴρ
ἀνὴρ
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320
[ΧΟ.]
παραφορά
παράφρονα (ut FVTr in 331) φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
345
[ΧΟ.]
κρατερὸν ὄνθ' ὅμως ἀμαυ-
ροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου.)
[ΧΟ.]
κρατερὸν ὄνθ' ὅμως ἀμαυ-
ροῦμεν ὑφ' αἵματος νέου.)
Δόξαι
δ'
τ' ἀνδρῶν καὶ μάλ' ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ
τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι
ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχη-
365
σμοῖς
τ' ἐπιφθόνοις
-φόνοις ποδός.
Μάλα γὰρ οὖν
ἁλομένα
άλλο-
άλω-
ἀνέκαθεν
ἄγκαθεν βαρυπεσῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
σφαλερά
(τοῖς) τανυδρόμοις
370
κῶλα, δύσφορον ἄταν.
Πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ' ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾳ·
τοῖον
τοῖον γὰρ ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται·
καὶ δνοφεράν τιν' ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-
ται πολύστονος φάτις.
375
6
(Μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
σφαλερὰ τοῖς τανυδρόμοις
κῶλα, δύσφορον ἄταν.)
Μένει γάρ· εὐμήχανοι
7
τε καὶ
δὲ καὶ τέλειοι κακῶν
τε μνήμονες Σεμναὶ
καὶ
δυσπαρήγοροι
-ράγωγοι βροτοῖς,
ἄτιμ'
ἀτίετα
ἀτίεται
-ετον διόμεναι
385
λάχη θεῶν διχοστατοῦντ'
ἀνηλίῳ
λάμπα
λαμπα (sine acc.),
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΧΟ.]
δυσποδοπαίπαλα
δυσοδοπ-
δυσοπ-
δυσοπαίπαλα καὶ
δερκομένοισιν
-σι
καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
ΑθΗΝΑ
Πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
ἀπὸ Σκαμάνδρου,
γῆν καταφθατουμένη
τὴν καταφθατουμένην
ἣν δῆτ' Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον
ἐς
εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα θησέως
τόκοις
τέκνοις·
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
πώλοις ἀκμαίοις τόνδ' ἐπιζεύξασ' ὄχον.
405
Καινὴν
καὶ νῦν δ' ὁρῶσα τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ' ὄμμασιν πάρα·
τίνες ποτ' ἐστέ ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,
βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ' ἐφημένῳ ξένῳ,
ὑμᾶς θ' ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[Αθ.]
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν
ὁρωμένας
-μέναις
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν·
λέγειν δ'
ἄμομφον
ἄμορφον ὄντα
τοὺς
τοῦ πέλας κακῶς
πρόσω δικαίων
ἠδ'
ἤδ᾽ (ἠδ' Μ) ἀποστατεῖ θέμις.
ΧΟ.
Πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη·
415
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς
αἰανῆ
-νῆς (cf. 479) τέκνα,
Ἀραὶ
ἀρὰ δ' ἐν οἴκοις γῆς
ὑπαὶ κεκλήμεθα
ὑπαικεκλ-.
Αθ.
Γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ' ἐπωνύμους.
ΧΟ.
Τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.
Αθ.
Μάθοιμ' ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420
ΧΟ.
Βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Αθ.
Καὶ τῷ κτανόντι
ποῦ τὸ
τοῦτο τέρμα τῆς
φυγῆς
σφαγῆς ;
ΧΟ.
Ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
Αθ.
Ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ'
ἐπιρροιζεῖς
-ζεῖν (ν eraso in M) φυγάς ;
ΧΟ.
Φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425
Αθ.
Ἀλλ' ἢ 'ξ
ἄλλης ἀνάγκης,
ἤ τινος
οὔτινος τρέων κότον ;
ΧΟ.
Ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν ;
Αθ.
Δυοῖν
παρόντοιν
-όντων ἥμισυς
λόγου
λόγος πάρα.
ΧΟ.
Ἀλλ' ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι
θέλοι
θέλει.
Αθ.
Κλύειν
δίκαιος
δικαίως (-αίους Μ1) μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430
ΧΟ.
Πῶς δή ; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ
πένῃ
πέλῃ.
Αθ.
Ὅρκοις
τὰ μὴ
τὰ μὲν δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
ΧΟ.
Ἀλλ' ἐξέλεγχε, κρῖνε δ' εὐθεῖαν δίκην.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
Αθ.
Ἦ κἀπ' ἐμοὶ τρέποιτ' ἂν αἰτίας τέλος ;
ΧΟ.
Πῶς δ᾽ οὔ ;
σέβουσαί
σέβομαι F1V1 σέβοιμέν F γρ s. 1. Tr γ' ἀξίαν
ἐπαξίως
τ' ἐπαξίων (τ᾽ ἐπ᾽ ἀξίων VTr).
435
Αθ.
Τί πρὸς τάδ' εἰπεῖν, ὦ ξέν', ἐν μέρει θέλεις ;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς
τὰς σὰς ἔπειτα τόνδ' ἀμυνάθου ψόγον·
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας
ἐμῆς
ἁμῆς πέλας
440
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος,
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
ΟΡ.
Ἄνασσ' ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα·
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽
ἔχων
ἔχει μύσος
445
πρὸς χειρὶ τἠμῇ τὸ σὸν
ἐφεζόμην
ἐφεζομένη (-μένῃ Tr) βρέτας·
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα
ἄφθογγον
ἄφωνον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ
καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ
καθαιμάξουσιν οθήλου βοτοῦ
καθαιμάξουσιν ὀθνείου βροτοῦ·
450
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι καὶ
βατοῖσι
βοτοῖσι
βροτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις·
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ' ἐκποδὼν λέγω.
Γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα·
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ' ἱστορεῖς καλῶς,
455
᾿Αγαμέμνον', ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ᾧ σὺ
Τρωσὶν
τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας· ἔφθιθ᾽
οὗτος
οὕτως οὐ καλῶς μολὼν
ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΟΡ.]
κρύψασ' ἃ
κρύψασα
λουτρῶν
λουτρὸν δ᾽ ἐξεμαρτύρει φόνον.
Κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός·
καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας
μεταίτιος
ἐπαίτιος (cf. 467),
465
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,
εἰ μή τι τῶνδ'
ἔρξοιμι
ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
Σὺ
δ'
τ', εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ' αἰνέσω.
Αθ.
Τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴ τις οἴεται τόδε
470
βροτοῖς
βροτός δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
φόνου
φόνους διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς
δόμοις
δρόμοις,
ὁμῶς
ὅμως δ' ἄμομφον ὄντα σ'
αἱροῦμαι
αἱρ- πόλει·
475
αὗται δ' ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώρᾳ
χῶραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδοι
πέδω(ι) πεσὼν ἄφερτος
αἰανὴς
αἰανὴ (cf. 416) νόσος.
Τοιαῦτα μὲν τάδ' ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480
πέμπειν
τε
δὲ,
δυσπήμαντ᾽
δυσπήματ'
δὴ πήματ' (s. 1.) δὴ δυσπήματ' ἀμηχάνως ἐμοί·
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρο ἐπέσκηψεν τόδε,
φόνων δικαστὰς
ὁρκίους αἱρουμένη
ὁρκίων αἱρουμένους
θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ' ἐγὼ θήσω χρόνον·
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485
καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[Αθ.]
κρίνασα δ' ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ' ἐτητύμως
ὅρκον
ὅρκωι uel ὅρκων περῶντας μηδὲν
ἐκδίκοις φρεσίν
ἔκδικον φρεσίν
ἔνδικον φρενί.
ΧΟ.
[ΧΟ.]
ταῦτά τις τάχ' ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθής
οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
515
δὴ πίτνει δόμος Δίκας.
[ΧΟ.]
λὰξ ἀτίσῃς· ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
540
κύριον μένει τέλος·
πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας
εὖ προτίων καὶ ξενοτί-
μους
δόμων
δωμάτων ἐπιστροφὰς
αἰδόμενός τις ἔστω.
545
Αθ.
Κήρυσσε
κή-, κῆρυξ, καὶ στρατὸν
κατειργαθοῦ
κατεργάθου·
εἶτ᾽ οὐρανό)νδε δ)ιάτορος
ειτ' (ἥ supra εἶ Μ2) οὖν | διάτορος
διάκτορος (dein spat. vac. FV ; πέλει in m. recta, λείπει in sin. F)
διάκτορος πέλει Τυρσηνικὴ
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[Αθ.]
σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·
565
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς
πόλιν τε πᾶσαν
ἐς
εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
καὶ
τῶνδ'
τὸν δ' ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ
δίκη
δίκηι.
ΧΟ.
Ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει·
570
τί
τοῦδε σοὶ
τοῦδέ σοι μέτεστι πράγματος λέγε.
ΑΠ.
Καὶ μαρτυρήσων ἦλθον — ἔστι γὰρ
νόμῳ
δόμων
ἱκέτης ὅδ᾽
ἁνὴρ
ἀνὴρ καὶ δόμων
ἐφέστιος
-τίως
-τίων
ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ' ἐγὼ καθάρσιος —
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ' ἔχω
575
τῆς τοῦδε μητρὸς
τοῦ φόνου
τοῦδε φόνου. Σὺ δ' εἴσαγε
ὅπως
(τ') ἐπίστα τήνδε κύρωσον δίκην.
Αθ.
Ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
580
ΧΟ.
Πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
Τὴν μητέρ' εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
ΟΡ.
Ἔκτεινα, τούτου δ' οὔτις ἄρνησις πέλει.
ΧΟ.
Ἓν μὲν τόδ' ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
585
ΟΡ.
Οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
ΧΟ.
Εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ' ὅπως κατέκτανες.
ΟΡ.
Λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
ΧΟ.
Πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν ;
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΟΡ.
Τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
590
ΧΟ.
Ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
ΟΡ.
Καὶ δεῦρό γ'
αἰεὶ
ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
ΧΟ.
Ἀλλ'
Ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος,
ἄλλ'
ἀλλ' ἐρεῖς τάχα.
ΟΡ.
Πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.
ΧΟ.
Νεκροῖσί
νυν
νῦν πέπεισθι μητέρα κτανών.
595
ΟΡ.
Δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτων.
ΧΟ.
Πῶς δή ; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
ΟΡ.
Ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.
ΧΟ.
Τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ' ἐλευθέρα φόνου.
ΟΡ.
Τί δ' οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;
600
ΧΟ.
Οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
ΟΡ.
Ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι ;
ΧΟ.
Πῶς γάρ σ' ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
ζώνης ; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα
φίλτατον
τό φ- ;
ΟΡ.
Ἤδη σὺ μαρτύρησον· ἐξηγοῦ δέ μοι,
605
Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον·
δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ' εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
δοκεῖ τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
ΑΠ.
Λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν
610
θεσμόν, δικαίως· μάντις
ὢν δ'
δ' ὢν οὐ ψεύσομαι·
οὐπώποτ' εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ
'κέλευσε
κελεύσει Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
Τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
615
βουλῇ
βουλή. πιφαύσκω δ'
ὄμμ'
ὕμμ' ἐπισπέσθαι πατρός·
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΧΟ.
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε
φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν ;
620
ΑΠ.
Οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ' Ἀμαζόνος,
ἀλλ' ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
625
ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
Ἀπὸ
στρατείας
-ιᾶς γάρ μιν, ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστ᾽
ἄμεινον
ἀμείνον', εὔφροσιν δεδεγμένη
†
δροίτῃ
-τη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι †
9
φᾶρος
περεσκήνωσεν
περ ἐσκ-, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
630
κόπτει πεδήσασ' ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
Ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·
ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεὼς
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
635
ΧΟ.
Πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ·
αὐτὸς δ' ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον·
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις ;
Ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
ΑΠ.
Ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
640
πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ' ἄκος
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·
ἀνδρὸς δ' ἐπειδὰν αἱμ' ἀνασπάσῃ κόνις
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ' ἀνάστασις·
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
645
οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ' ἄνω τε καὶ κάτω
στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
ΧΟ.
Πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ' ὑπερδικεῖς ὅρα·
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας
πέδοι
πέδω(ι),
ἔπειτ' ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός ;
655
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις ;
ποία δὲ χέρνιψ
φρατέρων
-τό- προσδέξεται ;
ΑΠ.
Καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ' ὡς ὀρθῶς ἐρῶ·
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ
κεκλημένου
-μένη (-μένη, VTr) τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
660
τίκτει δ' ὁ θρώσκων, ἡ δ' ἅπερ ξένῳ ξένη
ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.
Τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι, παῖς Ὀλυμπίου Διός,
665
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
Ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ' ὡς ἐπίσταμαι
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ' ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
670
ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
καὶ τόνδ' ἐπικτήσαις σύμμαχον, θεά,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ' αἰανῶς μένοι
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
Αθ.
Ἤδη κελεύω τούσδ' ἀπὸ γνώμης φέρειν
675
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων ;
ΧΟ.
Ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Αθ.
Τί γάρ ; πρὸς ὑμῶν
τί γὰρ πρὸς ὑμῶν ; πῶς τιθεῖσ' ἄμομφος ὦ ;
(ΑΠ.)
(ΧΟ.)
Ἠκούσαθ'
ὧν
ὡς ἠκούσατ', ἐν δὲ καρδίᾳ
680
ψῆφον φέροντες ὅρκον
αἰδεῖσθε
-σθαι, ξένοι.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
Αθ.
Κλύοιτ' ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,
πρώτας δίκας
κρίνοντες
κρίναντες αἵματος χυτοῦ.
Ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν
Αἰγέως
αἰγέωι στρατῷ
αἰεὶ
δικαστῶν
δ᾽ ἑκάστων
-στω(ι) τοῦτο βουλευτήριον·
πάγον δ' Ἄρειον τόνδ' Ἀμαζόνων ἕδραν
685
σκηνάς θ', ὅτ' ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
τήνδ'
τὴν ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,
Ἄρει δ' ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος
πέτρα πάγος τ' Ἄρειος — ἐν δὲ τῷ σέβας
690
ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
σχήσει
τό τ'
τόδ' ἦμαρ καὶ κατ' εὐφρόνην
ὁμῶς
ὅμως,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ
'πικαινούντων
'πικαινόντων ('πιβ- Tr) νόμους·
κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ' ὕδωρ
10
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ' εὑρήσεις ποτόν·
695
τὸ μήτ' ἄναρχον
μήτε
μηδὲ (μὴ δὲ Μ) δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν·
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν ;
Τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ' ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει
οὔτ' ἐν
Σκύθησιν
-θαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις·
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705
ἐγρηγορὸς
ἐγρήγορον (cf. Ag. 346) φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
Ταύτην μὲν ἐξέτειν' ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν
ἐς
εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[Αθ.]
καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην
αἰδουμένους
αἰδουμένοις
αἱρουμένοις τὸν ὅρκον. Εἴρηται λόγος.
710
ΧΟ.
Καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
ΑΠ.
Κἄγωγε
Κἀγώ τε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω μηδ' ἀκαρπώτους κτίσαι.
ΧΟ.
Ἀλλ' αἱματηρὰ πράγματ' οὐ λαχὼν σέβεις,
715
μαντεῖα δ' οὐκέθ' ἁγνὰ μαντεύσῃ
νέμων
μένων.
ΑΠ.
Ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;
ΧΟ.
Λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώρᾳ τῇδ' ὁμιλήσω πάλιν.
720
ΑΠ.
Ἀλλ' ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ' ἐγώ.
ΧΟ.
Τοιαῦτ' ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
ΑΠ.
Οὔκουν
οὐκοῦν δίκαιον τὸν σέβοντ' εὐεργετεῖν,
725
ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι ;
ΧΟ.
Σύ τοι παλαιὰς
διανομὰς
δαίμονας καταφθίσας
οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
ΑΠ.
Σύ τοι τάχ' οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος
ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730
ΧΟ.
Ἐπεὶ καθιππάζῃ με
πρεσβύτιν
-βύτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ' ἐπήκοος μένω,
ὡς
ἀμφίβουλος
-βολος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Αθ.
Ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·
ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ' ἐγὼ προσθήσομαι·
735
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο,
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΟΡ.]
τὸ δ' ἄρσεν αἰνῶ πάντα — πλὴν γάμου τυχεῖν —
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ' εἰμὶ τοῦ πατρός·
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740
Νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
Ἐκβάλλεθ' ὡς τάχιστα τευχέων πάλους
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ' ἐπέσταλται τέλος.
ΟΡ.
Ὦ Φοῖβ' Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;
ΧΟ.
Ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε ;
745
(ΟΡ.)
Νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.
(ΧΟ.)
Ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
(ΑΠ.)
Πεμπάζετ' ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει·
γνώμης δ' ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750
βαλοῦσά τ' οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
11
Αθ.
Ἀνὴρ
ὅδ'
ὅ γ' ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
ΟΡ.
Ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755
κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ·
« Ἀργεῖος
ἀνὴρ
ἀνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρῴοις Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι » — καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος
τρίτου
τρίτον
Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760
σῴζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν·
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
[ΟΡ.]
ἐλθόντ' ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
Αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
τοῖς τἀμὰ
παρβαίνουσι
παραβ-
προβ- νῦν ὁρκώματα
ἀμηχάνοισι
-νοις πράξομεν δυσπραξίαις,
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι
μεταμέλῃ
-μέλοι πόνος·
ὀρθουμένων
-μένοις δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.
Καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
775
παλαισμ' ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
ΧΟ.
[ΧΟ.]
ἔπαθον, ἰώ, μεγάλα,
(το)τοῖ
τοι,
κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
Αθ.
Ἐμοὶ
πίθεσθε
πείθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·
οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ' ἰσόψηφος δίκη
795
ἐξῆλθ' ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν·
ἀλλ' ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ'
ὁ χρήσας
ὁ θήσας
ὀρθήσας forsan M1 αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν
ὡς ταῦτ' Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
Ὑμεῖς
δ' ἐμεῖτε
δὲ τε τῇδε γῇ βαρὺν
κότον·
κότον
800
σκέψασθε
σκήψησθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ' ἀκαρπίαν
τεύξητ' ἀφεῖσαι δαιμόνων
σταλάγματα
στενάγματα,
βρωτῆρας
ἄχνας
αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας
ἐνδίκους
-δίκου χθονός,
805
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ' ἐσχάραις,
ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
ΧΟ.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Arthur Sidgwick, 1887.) — 131 focus
ΚΛ.
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ΧΟ.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ', ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις ; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
ΧΟ.
ἰού, ἰού, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι—
στρ. α΄.
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάταν ἐγώ, –
ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ἐς, ὦ πόποι,
145
ἄφερτον κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεται
θ᾽ ὁ θήρ.-
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
ΧΟ.
ἰώ, παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλει
ἀντ. α΄.
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω, –
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
1
τοκεῦσιν πικρόν.
τὸν μητραλοίαν δ' ἐξέκλεψας ὢν θεός.
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν ;
ΧΟ.
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
στρ. β΄.
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου
160
βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
ΧΟ.
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
ἀντ. β΄.
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
φονολιβῆ θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα—
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν
ἀρόμενον ἄγος ἔχειν.
ΧΟ.
ἐφεστίῳ δὲ
μάντις ὢν μιάσματι
στρ. γ΄.
μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
ΧΟ.
κἀμοί γε λυπρός, καὶ τὸν τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ἀντ. γ'.
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·
175
2
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽
ἐγγενῆ πάσεται.
ΑΠ.
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν·
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῇς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽
οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ
παίδων, † κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία
λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε † πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας,
ὢν παναίτιος.
200
ΑΠ.
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ.
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς
πρᾶξαι· τί μήν;
3
ΧΟ.
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
ΑΠ.
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟ.
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς ;
ΑΠ.
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
ΑΠ.
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟ.
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠ.
τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
ΧΟ.
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν
εἰργάσω
Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς,
τὸ μὴ
τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ᾿ Ὀρέστην
σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
ΧΟ.
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠ.
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε, καὶ πόνον
πλέω τίθου.
ΧΟ.
τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
ΑΠ.
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
4
ΧΟ.
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα
κἀκκυνηγετῶ.
ΑΠ.
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω, τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κὰν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη, προστετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.
ΧΟ.
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν,
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ' ἐστί που καταπτακών·
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
ΧΟ.
ὅρα, ὅρα μάλ᾽ αὖ, λεῦσσέ
τε πάντα μὴ
255
λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.
5
ὁ δ᾽ αὖτέ γ' οὖν ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα ματρῷον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ·
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελῶν πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντιποίν᾿ ὡς τίνῃς ματροφόνου δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν
270
ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ Αἵδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
275
ΟΡ.
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει·
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
6
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών,
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
290
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα
φίλοις ἀρήγουσ', εἴτε Φλεγραίαν πλάκα,
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
295
ἔλθοι,-κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός, –
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
ΧΟ.
οὔτοι σ' Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος
ΧΟ.
ῥύσαιτ᾽ ἄν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,
300
ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων,
σκιάν.
οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος ;
καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305
ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.
ΧΟ.
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310
ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά·
7
εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ' εἶναι.
τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας
προνέμοντ᾽
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315
ὅστις δ᾽ ἀλιτών, ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνήρ,
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
320
ΧΟ.
μᾶτερ ἅ μ᾿ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ
στρ. α΄.
Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν
ποινάν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-
νίς μ᾿ ἄτιμον τίθησιν,
τόνδ' ἀφαιρούμενος
325
πτῶκα, ματρῷον ἅγ-
νισμα κύριον φόνου.
ΧΟ.
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπά,
παραφορὰ φρενοδαλής,
330
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
ΧΟ.
τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
ἀντ. α΄.
8
μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
335
θνατῶν τοῖσιν
αὐτουργίαι
ξυμπέσωσιν μάταιοι,
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν
γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽
οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340
ΧΟ.
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπά,
παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
ΧΟ.
γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη·
στρ. β΄.
ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
350
ξυνδαίτωρ μετάκοινος.
παλλεύκων δὲ πέπλων
ἀνέορτος ἄκληρος ἐτύχθην
ΧΟ.
δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355
τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ·
ἐπὶ τόν, ὦ, διόμεναι
κρατερὸν ὄνθ᾽
ὅμως ἀμαυρ-
οῦμεν αἵματος νέου.
ΧΟ.
σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
ἀντ. β΄.
360
9
θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν
ἐμαῖς μελέταις ἐπικραίνειν
μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν. –
Ζεὺς
δ᾽ αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
ἇς ἀπηξιώσατο, -
ΧΟ.
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
σφαλερὰ τανυδρόμοις
ὅμως
370
κῶλα, δύσφορον
μάταν.
ΧΟ.
δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ
στρ. γ'.
τακόμεναι κατὰ
γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι
ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησ-
375
μοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.
ΧΟ.
πίπτων δ' οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾿ ἄφρονι λύμᾳ·
ἀντ. γ΄.
τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-
ται πολύστονος φάτις.
380
ΧΟ.
μένει γάρ· εὐμήχανοι
στρ. δ΄.
δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν
τε μνήμονες σεμναί,
καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,
ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι
385
λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀνηλίῳ
λάμπᾳ, † δυσοδοπαίπαλα
δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
10
ΧΟ.
τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί
ἀντ. δ΄.
τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390
ἐμοῦ κλύων θεσμὸν
τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
δοθέντα τέλεον ; ἐπὶ δέ μοι
γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας κυρῶ,
καίπερ ὑπὸ χθόνα
395
τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.
ΑθΗΝΑ.
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,
ἣν δῆτ᾽ ᾿Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
πώλοις ἀκμαίοις τονδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405
καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,
βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,
ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν
ὁρωμένας,
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν, -
λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,
πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
ΧΟ.
πεύσει τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.
415
11
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα·
Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὕπαι κεκλήμεθα.
Αθ.
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
ΧΟ.
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.
Αθ.
μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420
ΧΟ.
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Αθ.
καὶ τῷ κτανόντι
ποῦ τὸ τέρμα τῆς
φυγῆς ;
ΧΟ.
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται
Αθ.
ἦ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς ;
ΧΟ.
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425
Αθ.
ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον ;
ΧΟ.
ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν ;
Αθ.
δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγου πάρα.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι
θέλοι.
Αθ.
κλύειν
δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.
Αθ.
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
Αθ.
ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;.
ΧΟ.
πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν
κἀπ᾿ ἀξίων.
435
Αθ.
τί πρὸς τάδ' εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις ;
λέξας δε χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας,
440
σεμνὸς προσίκτωρ, ἐν τρόποις Ἰξίονος.
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
12
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽
ἔχων μύσος
445
πρὸς χειρὶ τῇ ᾿μῇ τὸ σὸν
ἐφεζόμην βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455
Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460
κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
465
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ.
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
σὺ
δ', εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆ τάδ' αἰνέσω.
13
Αθ.
τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴ τις οἴεται τόδε
470
βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
φόνου διαιρεῖν
ὀξυμηνίτους δίκας·
ἄλλως τε
καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις·
ἐγὼ δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ' αἱροῦμαι πόλει
475
αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ' ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480
πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
φόνων δικαστὰς
ὁρκίους αἱρουμένη
θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485
καλεῖσθ', ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως
ὅρκον
πορόντας μηδὲν ἔκδικον
φράσειν.
ΧΟ.
νῦν καταστροφαὶ νέων
στρ. α'
490
θεσμίων, εἰ κρατή-
σει δίκα
τε καὶ βλάβα
τοῦδε μητροκτόνου.
14
πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-
ᾳ ξυναρμόσει βροτούς.
495
πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεῦ-
σιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.
ΧΟ.
οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων
ἀντ. α'.
μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρ-
500
ψει κότος
τιν' ἐργμάτων,
πάντ᾽ ἐφήσω μόρον,
πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-
νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,
λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
505
ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλά-
μων μάταν παρηγορεῖ.
ΧΟ.
μηδέ τις κικλησκέτω
στρ. β'.
ξυμφορᾷ τετυμμένος,
τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510
ὦ δίκα,
ὦ θρόνοι τ' Ἐρινύων.
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς
οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
515
δὴ πίτνει δόμος δίκας.
ΧΟ.
ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ
ἀντ. β'.
καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δεῖ μένειν καθήμενον
ξυμφέρει
520
σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·
15
τίς δὲ μηδὲν ἐν
δέει
καρδίαν
ἂν ἀνατρέφων,
ἢ πόλις βροτός θ', ὁμοί-
ως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
525
ΧΟ.
μήτ' ἀνάρχετον βίον
στρ. γ'.
μήτε δεσποτούμενον
αἰνέσης.
παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν·
530
ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.
ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
δυσσεβίας μὲν ὕβρις
τέκος ὡς ἐτύμως
ἐκ δ᾽ ὑγιεί-
535
ας φρενῶν ὁ
πάμφιλος
καὶ πολύευκτος ὄλβος.
ΧΟ.
ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
ἀντ. γ'.
βωμὸν αἴδεσαι δίκας
μηδέ νιν
540
κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτί-
σῃς ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
κύριον μένει τέλος.
πρὸς τάδε τις τοκέων
σέβας εὖ προτίων,
545
καὶ ξενοτί-
μους
δόμων ἐπιστροφὰς
αἰδόμενός τις ἔστω.
ΧΟ.
ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
στρ. δ'.
16
οὐκ ἄνολβος ἔσται·
550
πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·
τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ
καὶ παραιβάταν
τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας
βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν,
555
λαῖφος ὅταν λάβῃ πόνος,
θραυομένας κεραίας.
ΧΟ.
καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδέν, ἐν μέσᾳ
ἀντ. δ'.
δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·
γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,
560
τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις
λαπαδνόν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν
δι' αἰῶνος δέ, τὸν πρὶν ὄλβον
ἕρματι προσβαλὼν δίκας,
ὤλετ᾽ ἄκλαυστος, αἴστος.
565
Αθ.
κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου·
ἥ τ᾽ οὖν διάτορος
αἰθέρος Τυρσηνικὴ
σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570
σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον,
καὶ
τούσδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.
ΧΟ.
ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
575
ΑΠ.
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον —ἔστι γὰρ
νόμῳ
17
ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνήρ, καὶ δόμων ἐφέστιος
ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος -
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580
ὅπως
τ᾽ ἐπίστᾳ τήνδε κυρώσων δίκην.
Αθ.
ὑμῶν ὁ μῦθος· εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ' ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
ΧΟ.
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
585
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
ΟΡ.
ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.
ΧΟ.
ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
ΟΡ.
οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590
ΧΟ.
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾿ ὅπως κατέκτανες.
ΟΡ.
λέγω ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
ΧΟ.
πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης, καὶ τίνος βουλεύμασι;
ΟΡ.
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
ΧΟ.
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
595
ΟΡ.
καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
ΟΡ.
πέποιθ'· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.
ΧΟ.
νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.
ΟΡ.
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
ΟΡ.
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ' ἐμὸν κατέκτανεν.
ΧΟ.
τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα
φόνῳ.
18
ΟΡ.
τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;
ΧΟ.
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605
ΟΡ.
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
ΧΟ.
πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαίφονε,
ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον ;
ΟΡ.
ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,
Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
610
δρᾶσαι γάρ, ὥσπερ ἐστίν, οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
δοκεῖ τόδ' αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
ΑΠ.
λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν
θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615
οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ
κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὔμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
620
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
ΧΟ.
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε
φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν.
ΑΠ.
οὐ γάρ τι ταὐτόν, ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,
ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλάς, οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι
630
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
† τὰ πλεῖσθ᾽ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη,
19
δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι
φᾶρος παρεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.†
635
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·
ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
ΧΟ.
πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον, τῷ σῷ λόγῳ
640
αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
ΑΠ.
ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
645
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος
ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις,
ἅπαξ θανόντος οὔτις ἐστ᾽ ἀνάστασις.
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
οὑμός· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650
στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
ΧΟ.
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς, ὅρα
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,
ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται ;
ΑΠ.
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου
τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
660
20
ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ' ἄνευ μητρός πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ', ὡς ἐπίσταμαι,
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
670
καὶ τόνδ' ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
Αθ.
ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων ;
675
ΧΟ.
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Αθ.
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
ΑΠ.
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680
Αθ.
κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ
ἀεὶ
δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δ' Ἄρειον τόνδ', Ἀμαζόνων ἕδραν
685
σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
21
τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,
Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ' ἐπώνυμος
πέτρα πάγος τ' Ἄρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
690
ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ 'δικεῖν
σχήσει τό τ' ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ
᾽πικαινούντων νόμους.
κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695
τὸ μήτ' ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γάρ, δεδοικὼς μηδέν, ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
700
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ' ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει
οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὐδόντων ὕπερ
705
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν ὀρθοῦσθαι δὲ χρή,
καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην,
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
ΧΟ.
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ' ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
ΑΠ.
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
22
ΧΟ.
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715
μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει
νέμων.
ΑΠ.
ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;
ΧΟ.
λέγεις· ἐγὼ δέ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης,
βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720
ΑΠ.
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
ΧΟ.
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
ΑΠ.
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725
ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;
ΧΟ.
σύ τοι παλαιὰς
διανομὰς καταφθίσας
οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
ΑΠ.
σύ τοι τάχ᾽, οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,
ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730
ΧΟ.
ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβῦτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Αθ.
ἐμὸν τόδ' ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην
ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο·
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον,
740
νικᾷ δ' Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
ἐκβάλλεθ' ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
23
ΟΡ.
ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;
ΧΟ.
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
745
ΟΡ.
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.
ΧΟ.
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
ΑΠ.
πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
τὸ μὴ 'δικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750
βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Αθ.
ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
ΟΡ.
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
καὶ γῆς πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι
755
κατῴκισάς με, καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,
Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
760
σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν' ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός,
765
ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος
ὀρθουμένων δέ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
24
τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί,
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
ΧΟ.
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
στρ. α΄.
καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἁ τάλαινα βαρύκοτος
780
ἐν γᾷ τἇδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
μεθεῖσα καρδίας, σταλαγμὸν
χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785
ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,
βροτοφθόρους κηλῖδας ἐν χώρᾳ
βαλεῖ·
στενάζω; τί ῥέξω;
γελῶμαι· δύσοιστα
πολίταις ἔπαθον·
790
ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
Αθ.
ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν
οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795
ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ᾽ ὁ
χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
25
ὑμεῖς δὲ μὴ θυμοῦσθε, μηδὲ τῇδε γῇ
800
βαρὺν κότον σκήψητε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
τεύξητ', ἀφεῖσαι † δαιμόνων σταλάγματα,
βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις
ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. N. Wecklein, 1885.) — 131 focus
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.
τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἤπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
οὐδ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί·
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
Χορός.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
Ἐρινύων.
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
Χορός.
(strophe 1)
Ἰοὺ ἰού, πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι,
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,
ΧΟΡΟΣ
Ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι,
145
ἄφερτον κακόν·
ἐξ ἀκρύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.
Ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
1
Ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέλῃ,
Νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω·
150
Τὸν ἱκέταν σέβων ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν,
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
Τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
2
Ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.
Πάρεστι μαστίκτορος
δαΐου δαμίου
160
βαρὺ τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
2
Τοιαῦτα ὁρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
φονολιβῆ θρόνον
ἐφεστίῳ δέ, μάντι, σῷ μιάσματι
μυχὸν ἔχρανας αὐ-
170
τόσσυτος, αὐτόκλητος,
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
3
καμοί γε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν
175
οὔποτ᾽ ἐλευθεροῦται,
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽ ἐκείνου πάσεται.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
ΑΠΟΛΛΩΝ
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῆς ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾽ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε σπέρματός τ᾽ ἀποφθορᾷ
παίδων κακοῦται χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνία
λευσμός τε καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοις τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος ἀπολούμεναι.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟΡΟΣ
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,
ἀλλ᾽ εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200
ΑΠΟΛΛΩΝ
πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟΡΟΣ
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;
ΧΟΡΟΣ
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
ΑΠΟΛΛΩΝ
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟΡΟΣ
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
ΑΠΟΛΛΩΝ
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
ΧΟΡΟΣ
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
ΑΠΟΛΛΩΝ
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟΡΟΣ
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠΟΛΛΩΝ
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
ΧΟΡΟΣ
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠρκέσω
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
ΑΠΟΛΛΩΝ
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου 'στὶ μείζων τῇ Δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς
τὸ μὴ γενέσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾿ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
ΧΟΡΟΣ
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠΟΛΛΩΝ
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλέον τίθου.
ΧΟΡΟΣ
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
ΑΠΟΛΛΩΝ
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
ΧΟΡΟΣ
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγῃ.
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἐγὼ δ᾽, ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἂν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
ΟΡΕΣΤΗΣ
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ΟΡΕΣΤΗΣ
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
ΧΟΡΟΣ
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών·
ΧΟΡΟΣ
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Α
Ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ,
λεύσσετον πάντα, μὴ
255
λάθῃ φύγδα βὰς
ὁ ματροφόνος ἀτίτας.
ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Β
Ὅδ᾽ αὖτέ γ᾽ οὖν ἀλκὰν ἔχων περὶ βρέτει
πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
260
Τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῷον χαμαί,
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
Ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.
Καὶ ζῶντά σ᾽ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντιποίνους τίνης μητροφόνας δύας.
Ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον
270
ΗΜΙΧΟΡΙΟΝ Β
τιν᾽ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
Μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
275
ΟΡΕΣΤΗΣ
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
285
[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
ΟΡΕΣΤΗΣ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
ΧΟΡΟΣ
οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος
ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,
ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιά·
οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
ἐμοί τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;
καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
305
ὕμνον δ᾽ ἀκούσῃ τόνδε δέσμιον σέθεν.
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
ΧΟΡΟΣ
μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310
ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά.
εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·
τοὺς μὲν καθαρὰς
χεῖρας προνέμοντας
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
315
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἀνὴρ
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
320
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
1
μᾶτερ, ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ
Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν
ποινάν, κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶ-
νίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν,
325
τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος
ΧΟΡΟΣ
πτῶκα, ματρῷον ἅ-
γνισμα κύριον φόνου.
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπά,
330
παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
1
τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
335
Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαις
ξύμπασ᾽ ὦσιν μάταιοι,
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν
γᾶν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽
340
οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπά,
ΧΟ.
παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων.
345
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ
μικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
2
γιγνομέναισι λάχη
τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,
ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν
350
χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
συνδαίτωρ μετακοινος·
παλλεύκων δὲ πέπλων
ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην.
δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
355
ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ.
ἐπὶ τόν, ὦ, διόμεναι
κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοίως
μαυροῦμεν ὑφ᾽ αἵματος νέου.
360
ΧΟ.
2
σπεύδομεν αἶδ' ἀφελεῖν
τινα τάσδε μερίμνας,
θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖ
σι λιταῖς ἐπικραίνειν,
μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν·
365
Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀ-
ξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
ᾶς ἀπηξιώσατο.
3
δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι
σεμναὶ ταχόμεναι
370
κατὰ γῆν μινύθουσιν ἄτιμοι
ἡμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν
ὀρχησμοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
ἀνέκαθεν βαρυπεσῆ
375
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
σφαλερὰ τανυδρόμοις
κῶλα, δύσφορον ἄταν.
3
πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ' ὑπ᾽ ἄφρονι
λύμᾳ. τοῖον ἐπὶ
380
ΧΟ.
κνέφας ἀνδρὶ μύσος ποπόταται,
καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος
αὐδᾶται πολύστονος φάτις.
4
μένει γάρ. εὐμήχανοι
τε καὶ τέλειοι κακῶν
385
τε μνήμονες, σεμναὶ
καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,
ἄτιμ᾽ ἀτίετα διέπομεν
λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽
ἀνηλίῳ λάμπα, δυσοδοπαίπαλα
390
δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
4
τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ άζεταί
τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
ἐμοῦ κλύων θεσμὸν
τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
395
δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι
γέρας παλαιόν, οὐδ᾽
ἀτιμίας κυρῶ, καίπερ ὑπὸ χθόνα
τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
400
ἀπὸ Σκαμάνδρου γῆν καταφθατουμένη,
ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·
405
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
410
τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινόν λέγω,
βρέτας τε το μὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ,
ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.
415
λέγειν δ᾽ ἄμορφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς
πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
ΧΟ.
πεύσῃ τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
ΧΟ.
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.
Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
420
Αθ.
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
ΧΟ.
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσῃ τάχα.
Αθ.
μάθοιμ' ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
ΧΟ.
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Αθ.
καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
425
ΧΟ.
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
Αθ.
ἢ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;
ΧΟ.
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
Αθ.
ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;
ΧΟ.
ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
430
Αθ.
δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλει.
Αθ.
κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένῃ.
Αθ.
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
435
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
Αθ.
ἦ κἀπ' ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;
ΧΟ.
πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίων.
Αθ.
τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
440
τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγου·
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
445
ΟΡ.
ἄνασσ' Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
πρὸς χειρὶ τὴμῇ τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·
450
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
ΟΡ.
οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
455
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσῃ τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
Ἀγαμέμνον, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
460
ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
κρύψασ', ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
465
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
ἄλγη προφανῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
470
σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῇ τάδ᾽ αἰνέσω.
Αθ.
τὸ πρᾶγμα μεῖζον εἴ τις οἴεται τόδε
βροτοῖς δικάζειν, οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
Αθ.
φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτους δίκας·
475
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ὅμως
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.
ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ' αἱροῦμαι πόλει.
αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
480
χώρα μεταὖθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδοι πεσὼν ἀφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστιν· ἀμφότερα, μένειν
πέμπειν τε, δυσπήματ᾽ ἀμηχάνως ἐμοί.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
485
φόνων δικαστὰς ὁρκίων αἱρουμένους
θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα,
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
490
ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,
ὅρκων περῶντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.
ΧΟ.
1
νῦν καταστροφαὶ νέων
θεσμίων, εἰ κρατή-
σει δίκα τε καὶ βλάβα
495
τοῦδε μητροκτόνου.
πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-
ᾳ συναρμόσει βροτούς,
πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεῦ-
500
σιν μεταὖθις ἐν χρόνῳ.
1
οὔτε γὰρ βροτοσκόπους
μαινάδας τῶνδ᾽ ἐφέρ-
ψει κότος τις ἐργμάτων·
πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
505
πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφω-
νῶν τὰ τῶν πέλας κακά,
λῆξιν ὑπόδοσιν τε μόχθων
ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλά-
μηδέ τις κικλησκέτω
ξυμφορᾷ τετυμμένος,
τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος·
ὦ δίκα,
ὦ θρόνοι τ᾽ Ἐρινύων.
515
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς
οἶκτον οἰκτίσαιτ', ἐπει-
δὴ πίτνει δόμος δίκας.
2
ἔσθ' ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,
520
καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δεῖ μένειν καθήμενον.
ξυμφέρει
σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει
525
καρδίαν ἀνατρέφων
ἢ πόλις βροτός θ' ὁμοί-
μήτ' ἄναρκτον βίον
μήτε δεσποτούμενον
530
αἰνέσης.
παντὶ μέσῳ τὸ κράτος
θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽
ἄλλα δ᾽ ἐφορεύει.
ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω·
535
δυσσεβίας μὲν ὕβρις
τέκος ὡς ἐτύμως,
ἐκ δ᾽ ὑγιείας
φρενῶν ὁ πᾶσι φίλος καὶ
πολύευκτος ὄλβος.
540
3
ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω·
βωμὸν αἴδεσαι δίκας,
μηδέ νιν
κέρδος ἰδὼν ἀθέῳ
ποδὶ λὰξ ἀτίσῃς·
545
ΧΟ.
ποινὰ γὰρ ἐπέσται.
κύριον μένει τέλος.
πρὸς τάδε τις τοκέων
σέβας εὖ προτίων
καὶ ξενοτίμους
550
δωμάτων ἐπιστροφὰς αἰ-
δόμενός τις ἔστω.
4
ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ
δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται
πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
555
τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ περαιβάδαν
τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας
βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
λαῖφος ὅταν λάβῃ πόνος
θραυομένας κεραίας.
560
4
καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ-
δὲν ἐν μέσῳ δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·
γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῷ,
τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμηχάνοις
ΧΟ.
δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·
565
δι' αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον
ἅρματι προσβαλὼν δίκας
ὤλετ᾽ ἄκλαυστος, ἄϊστος.
Αθ.
κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,
εἶτ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ
570
σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ.
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
575
καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.
ΧΟ.
ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
ΑΠ.
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ δόμων
ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
580
ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
ὅπως τ᾽ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην.
Αθ.
ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·
585
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
ΧΟ.
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
590
ΟΡ.
ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.
ΧΟ.
ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
ΟΡ.
οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
ΧΟ.
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾿ ὅπως κατέκτανες.
ΟΡ.
λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
595
ΧΟ.
πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;
ΟΡ.
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
ΧΟ.
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
ΟΡ.
καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
600
ΟΡ.
πέποιθ', ἀρωγὰς δ' ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.
ΧΟ.
νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.
ΟΡ.
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
ΟΡ.
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.
605
ΧΟ.
τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.
ΟΡ.
τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;
ΧΟ.
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
ΟΡ.
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
ΧΟ.
πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
610
ζώνης; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον;
ΟΡ.
ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,
Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
615
δοκεῖ τόδ' αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
ΑΠ.
λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ' Ἀθηναίας μέγαν
θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
620
ἃ μὴ κελεύσει Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽, ὅσον σθένει, μαθεῖν,
βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
ΧΟ.
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,
625
ΧΟ.
φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;
ΑΠ.
οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔτι θουρίοις
630
τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Ἀμαζόνος,
ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσῃ, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον εὔφροσιν δεδεγμένη
635
δροίτῃ περῶντι λουτρὰ καπὶ τέρματι
φάρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
640
ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
ΧΟ.
πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ,
αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
ΧΟ.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
645
ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
ΑΠ.
ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·
ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσῃ κόνις
650
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
οὗμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
ΧΟ.
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
655
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,
ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ' οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;
ΑΠ.
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
660
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψῃ θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
665
ΑΠ.
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι
670
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
675
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
Αθ.
ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
ΧΟ.
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
680
Αθ.
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
ΑΠ.
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
Αθ.
κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
685
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ
Αθ.
αἰεὶ δ᾽ ἑκάστων τοῦτο βουλευτήριον·
πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ' Ἀμαζόνων ἕδραν
σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
690
τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,
Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος
πέτρα πάγος τ᾽ Ἄρειος. ἐν δὲ τῷ σέβας
ἀστῶν, φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
σχήσει τόδ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
695
αὐτῶν πολιτῶν μὴ ἐπικαινόντων νόμους.
κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
700
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει
705
οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
Αθ.
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν᾿ ἐμοῖς παραίνεσιν
710
ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν. ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
ΧΟ.
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
715
ΑΠ.
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων.
ΑΠ.
ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
720
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;
ΧΟ.
λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
ΑΠ.
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
725
ΧΟ.
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
ΑΠ.
οὔχουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;
ΧΟ.
σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
730
οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
ΑΠ.
σύ τοι τάχ' οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος
ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
ΧΟ.
ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
735
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Αθ.
ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·
ψῆφον δ' Ὀρέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μ' ἐγείνατο,
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
740
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
νικᾷ δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους
745
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
ΟΡ.
ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;
ΧΟ.
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
ΟΡ.
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ', ἢ φάος βλέπειν.
ΧΟ.
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
750
ΑΠ.
πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
ΑΠ.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Αθ.
ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
755
ἴσον γάρ ἐστι ταρίθμημα τῶν πάλων.
ΟΡ.
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
γαίας πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
κατῴκισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,
Ἀργεῖος ἀνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
760
οἰκεῖ πατρῴοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
σώζει με μητρός τάσδε συνδίκους ὁρῶν.
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
765
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστηρῆ χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους
μήτοι τιν᾽ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
770
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις
ΟΡ.
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·
ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
775
τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεὼς
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
780
ΧΟ.
1
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι παλαιοὺς νόμους
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου.
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος
ἐν γῇ τῇδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ
785
μεθεῖσα καρδίας σταλαγμὸν
χθονὶ ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
ἰὼ δίκα, πέδον ἐπισύμενος
βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ.
790
στενάζω; τί ῥέξω;
γένωμαι δυσοίστα
ΧΟ.
πολίταις; ἔπαθον
ἰὼ μεγάλα τοι
κόραι δυστυχεῖς
795
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
Αθ.
ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυτόνως φέρειν.
οὐ γὰρ νενίκησθ', ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
800
αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δέ τε τῇδε γῇ βαρὺν κότον
σκήψητε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,
805
βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις
ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
810
ΧΟ.
1
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Εὐμενίδες. Martin L. West, 1990.) — 131 focus
ΚΛ.
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.
τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.
ἄλγησον ἧπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται·
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,
ἀτμῶι κατισχ⟨ν⟩αίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ΧΟ.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.
ἰὼ παῖ Διός·
150
ἐπίκλοπος πέληι,
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν·
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός,
155
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρωι
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν·
160
πάρεστι μαστίκτορος
δαΐου δαμίου
βαρύ τι περίβαρυ κρύος ἔχειν.
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
165
φονολιβῆ θρόνον ἴδου
περὶ πόδα, περὶ κάρα·
ἐφεστίωι δὲ μάντις ὢ⟨ν⟩ μιάσματι
μυχὸν ἐχράνατ᾽ αὐτόσσυτος αὐτόκλητος,
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
κἀμοί τε λυπρός, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται·
175
ὑπὸ δὲ γᾶν φυγὼν οὔποτ᾽ ἐλευθεροῦται,
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάραι
μιάστορ’ †ἐκείνου† πάσεται.
ΑΠ.
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον
10
11
12
13
ΑΠ.
ἀνῆις ὑπ᾽ ἄλγους μέλανα πλευμόνων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὗς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει,
185
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθορᾶι
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνί⟨αι⟩
λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἄρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἐορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς· λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὗ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνηι τοιαύτηι δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὡς παναίτιος.
200
14
15
ΑΠ.
πῶς δή; τοσοῦτο⟨ν⟩ μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν;
ΑΠ.
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι· τί μήν;
ΧΟ.
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου;
ΑΠ.
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
ΧΟ.
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
ΑΠ.
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφοροι μολεῖν.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἔστιν ἥμιν τοῦτο προστεταγμένον —
ΑΠ.
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟ.
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
ΑΠ.
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;
⟨ΧΟ.⟩
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
ἦ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἠργάσω
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ’στί μείζων, τῆι δίκηι φρουρουμένη.
16
ΑΠ.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν·
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτά σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαίτερα.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
ΧΟ.
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠ.
σὺ δ᾽ οὖν δίωχε καὶ πόνον πλείω τίθου.
ΧΟ.
τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.
ΑΠ.
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
ΧΟ.
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγηι.
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγέσω.
ΑΠ.
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ᾽ ἑκών.
17
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω· δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺν ἤδη προστετριμμένον τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν.
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σώιζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν θεά·
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμενῶ τέλος δίκης.
ΧΟ.
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς·
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ᾽ οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπταχών·
18
19
20
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.
— ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ· λεῦσσε τό⟨πο⟩ν πάντα,
255
μὴ λάθηι φύγδα βὰς ⟨ὁ⟩ ματροφόνος ἀτίτας.
ὅδ᾽ αὖτε γοῦν† ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ·
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ’ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πελανόν, ἀπὸ δὲ σοῦ
265
βοσχὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ’ ἰσχνάνασ’ ἀπάξομαι κάτω,
ΟΡ.
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
†πολλοὺς καθαρμούς,† καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ’ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει,
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίαι θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι·
285
23
24
ΟΡ.
χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ’ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοί
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ’ ἄνευ δορός
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεών
290
πιστὸν δικαίως εἰς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα
φίλοις ἀρήγουσ’, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι — κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός —
ὅπως γένοιτο τῶνδ’ ἐμοὶ λυτήριος.
ΧΟ.
οὔτοι σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος
ῥύσαιτ’ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ’ ὅπου φρενῶν,
ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων σκιάν.
οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;
καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·
305
ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.
25
26
— ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾽ ἀνθρώπους
310
ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμή.
εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·
τοὺς μὲν καθαρὰς ⟨καθαρῶς⟩ χεῖρας προνέμοντας
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315
ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ’ ἁνὴρ
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν παραγιγνόμεναι
πράκτορες αἵματος αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν.
320
μᾶτερ ἅ μ᾽ ἔτικτες, ὦ
μᾶτερ Νύξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,
κλῦθ’· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾽ ἄτιμον τίθησιν
τόνδ’ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῶιον ἅγ-
325
νισμα κύριον φόνου.
ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι
τόδε μέλος, παρακοπά,
παραφορά, φρενοδαλὴς
330
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
μιγκτος, αὐονὰ βροτοῖς.
τοῦτο γὰρ λάχος διαν-
ταία Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν· θνατῶν
335
τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπαγῶσιν μάταιοι,
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ’ ἂν γᾶν ὑπέλθηι· θανὼν δ’
οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
340
ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι
τόδε μέλος, παρακοπά,
παραφορά, φρενοδαλὴς
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρ-
345
μιγκτος, αὐονὰ βροτοῖς.
γιγνομέναισι λάχη τάδ’ ἐφ’ ἁμὶν ἐκράνθη,
ἀθανάτων δ’ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τίς ἐστι
350
ξυνδα⟨ί⟩τωρ μετάκοινος·
παλλεύκων δὲ πέπλων †ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην†
⟨– υ – x – υ –⟩
δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
ἀνατροπάς· ὅταν Ἄρης
355
τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι,
ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι
κρατερὸν ὄνθ’ †ὁμοίως
μαυροῦμεν ὑφ’ αἵματος νέου†.
σπευδόμενος δ’ ἀφελεῖν τινα τᾶσδε μερίμνας,
360
θεῶν δ’ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν,
μηδ’ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν,
Ζεὺς αἱμοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
365
ἃς ἀπηξιώσατο.
δόξαι δ’ ἀνδρῶν καὶ μάλ’ ὑπ’ αἰθέρι σεμναὶ
τακόμεναι κατὰ γᾶν μινύθουσιν ἄτιμοι
ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν
370
ὀρχησμοῖς τ’ ἐπιφ⟨θ⟩όνοις ποδός.
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
ἀνέκαθεν βαρυπετῆ
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν —
σφαλερὰ ⟨καὶ⟩ τανυδρόμοις
375
κῶλα — δύσφορον ἄταν.
πίπτων δ’ οὐχ οἶδεν τόδ’ ὑπ’ ἄφρονι λύμαι·
τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσους πεπόταται,
καὶ δνοφεράν τιν᾽ ἀχλὺν κατὰ δώματος
αὐδᾶται πολύστονος φάτις.
380
μέλει γάρ, εὐμήχανοι
δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν
τε μνάμονες, σεμναὶ
καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,
{ἄτιμα} ἀτίετα διόμεναι λάχη
385
θεῶν διχοστατοῦντ᾽ ἀναλίωι λάπαι,
†δυσοδοπαίπαλα† δερχομένοισι
καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί
τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390
ἐμοῦ κλύων θεσμὸν
τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι
γέρας παλαιόν, οὐδ᾽ ἀτιμίας κυρῶ,
καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν ἔχουσα
395
καὶ δυσάλιον κνέφας.
ΑθΗΝΑ
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,
ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα θησέως τόκοις·
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος.
{πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.}
405
καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ εἰς κοινὸν λέγω,
βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι
⟨ὑμῖν τε· τόνδε μὲν γὰρ ἐν ξένοις λέγω,⟩
ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410
οὔτ᾽ ἐν θεᾶσι πρὸς θεῶν δρωμέναις,
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν·
λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,
πρόσω δικαίων ἥδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
ΧΟ.
πεύσηι τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.
415
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυχτὸς αἰανῆ τέκνα,
Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
Αθ.
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
ΧΟ.
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.
Αθ.
μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420
ΧΟ.
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Αθ.
καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
ΧΟ.
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
Αθ.
ἦ καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;
ΧΟ.
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425
Αθ.
ἀδμὴς ἀνάγκης, ἤ τινος τρέων κότον;
ΧΟ.
ποῦ γὰρ τοσοῦτο⟨ν⟩ κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
Αθ.
δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλει.
Αθ.
κλυεῖν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
430
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.
61
62
63
64
65
66
67
68
69
Αθ.
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε· κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
Αθ.
ἦ κἀπ᾽ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;
ΧΟ.
πῶς δ᾽ οὔ, σεβούσηι γ᾽ ἄξι᾽ ἀντ᾽ ἐπαξίων;
435
Αθ.
τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν ὦ ξέν᾽ ἐν μέρει θέλεις;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς
τὰς σάς, ἔπειτα τῶνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον,
εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας
440
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος.
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445
πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας·
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι ν⟨ε⟩οθήλου⟨ς⟩ βοτοῦ·
450
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
ΟΡ.
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·
γένος δὲ τοὐμὀν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455
Ἀγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ὧι σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
εἰς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460
κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποινῆσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
465
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίαι,
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξοιμι τοὺς ἐπαιτίους.
σὺ δ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.
Αθ.
τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἢ τις οἴεται τόδε
470
βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου⟨ς⟩ δίκας,
80
81
82
83
84
85
86
Αθ.
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς νόμωι
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις,
ὁμῶς δ᾽ ἄμομφον ὄντά σ᾽ αἰδοῦμαι πόλει,
475
αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480
πέμπειν τε, †δυσπήματ’ ἢ ἀμηνίτως† ἐμοί.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ’ ἀπέσκηψεν τόδε,
φόνων δικαστάς, ὁρκίων αἰδουμένους
θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ’ ἐγὼ θήσω χρόνον,
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
Αθ.
ὅρκον περῶντας μηδὲν ἐκδίκοις φρεσίν.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485
καλεῖσθ’, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ’ ἐτητύμως.
ΧΟ.
νῦν καταστροφαὶ νέων
490
θεσμίων, εἰ κρατή-
σει δίκα, δίκας βλάβα,
τοῦδε μητροκτόνου.
πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-
αι ξυναρμόσει βροτούς,
495
πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεῦ-
σιν μεταῦθις ἐν χρόνωι.
οὔτε γὰρ βροτοσκόπων
μαινάδων τῶνδ’ ἐφέρ-
500
ψει κότος τις ἐργμάτων·
πάντ᾽ ἐφήσω μόρον·
μηδέ τις κιχληισκέτω
ξυμφορᾶι τετυμμένος
τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510
“ὦ Δίκα”,
“ὦ θρόνοι τ’ Ἐρινύων”.
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθὴς
οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπει-
515
δὴ πίτνει δόμος Δίκας.
ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὖ,
καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δεῖμ᾽ ἄνω καθήμενον·
ξυμφέρει
520
σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
μήτ᾽ ἄναρκτον βίον
μήτε δεσποτούμενον
αἰνέσηις·
παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὥπασεν,
ἄλλ᾽ ἄλλαι δ᾽ ἐφορεύει.
530
ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω·
δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως,
ἐκ δ᾽ ὑγιείας
φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος
καὶ πολύευκτος ὄλβος.
535
εἰς τὸ πᾶν {δέ} σοι λέγω·
βωμὸν αἴδεσαι Δίκας,
μηδέ νιν
κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λάξ ἀτί-
σηις, ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
540
κύριον μένει τέλος.
ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὤν
550
οὐκ ἄνολβος ἔσται·
πανώλεθρος ⟨δ’⟩ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι, παρβάδαν
τὰ πόλλ᾽ ⟨ἄγοντ⟩α παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας
βιαίως, ξὺν χρόνωι καθήσειν
555
λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος,
θραυομένας χεραίας.
καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν ⟨ἐν⟩ μέσαι
δυσπαλεῖ τε δίναι·
γελᾶι δὲ δαίμων ἐπ᾽ ἀνδρὶ θερμῶι,
560
τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾽ ἰδὼν ἀμηχάνοις
δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·
δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον
ἕρματι προσβαλὼν Δίκας
ὤλετ᾽ ἄκλαυτος αἴστος.
565
Αθ.
κήρυσσε κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου,
ἥ τ᾽ οὑν† διάτορος Τυρσηνικὴ
σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι·
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς
πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.
ἄναξ Ἄπολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει·
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575
ΑΠ.
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον — ἔστι γὰρ νόμωι
ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
ἐμῶν, φόνου δὲ τῶιδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος —
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580
ὅπως ⟨τ’⟩ ἐπίστᾶι τήνδε κύρωσον δίκην.
Αθ.
ὑμῶν ὁ μῦθος — εἰσάγω δὲ τὴν δίκην —
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ’ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
585
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
ΧΟ.
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
ΟΡ.
ἔκτεινα· τούτου γ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.
ΧΟ.
ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
ΟΡ.
οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590
ΧΟ.
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ’ ὅπως κατέκτανες.
ΟΡ.
λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
ΧΟ.
πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;
ΟΡ.
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
ΧΟ.
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595
ΟΡ.
καὶ δεῦρό γ᾽ αἰεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
ΟΡ.
πέποιθ’· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.
ΧΟ.
νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.
ΟΡ.
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
ΟΡ.
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.
ΧΟ.
τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἣ δ᾽ ἐλευθέρα φόνοι;
ΟΡ.
τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;
ΧΟ.
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605
ΟΡ.
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
ΧΟ.
πῶς γάρ σ’ ἔθρεψεν ἐντὸς ὦ μιαιφόνε
ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
ΟΡ.
ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,
Ἄπολλον, εἴ σφε ξὺν δίκηι κατέκτανον.
610
δρᾶσαι γάρ, ὥσπέρ ἐστιν, οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενί
δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
ΑΠ.
λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν
θεσμόν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615
οὐπώποτ’ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
βουλῆι πιφαύσκω δ᾽ ὕμμ’ ἐπισπέσθαι πατρός·
620
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
ΧΟ.
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὥπασε
φράζειν Ὀρέστηι τῶιδε, τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;
ΑΠ.
οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ’ Ἀμαζόνος,
ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλάς, οἵ τ’ ἐφήμενοι
ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630
169
170
171
172
173
174
175
ΑΠ.
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν, ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστ᾽ ἄμεινον, εὔφροσιν δεδεγμένη
⟨λόγοις . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .⟩
δροίτηι περῶντι λουτρά, κἀπὶ τέρματι
φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635
ἀνδρὸς μὲν ὕμιν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·
†ταύτην τοιαύτην† εἶπον, ὡς δηχθῆι λεὼς
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
ΧΟ.
πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι·
640
αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον·
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
ΑΠ.
ὦ παντομισῆ κνώδαλα, στύγη θεῶν,
πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
645
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος·
ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
ΑΠ.
ἅπαξ θανόντος, οὔτίς ἐστ᾽ ἀνάστασις.
τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650
στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
ΧΟ.
πῶς †γὰρ τὸ φεύγειν† τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι
ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;
ΑΠ.
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένη τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἣ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660
ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψηι θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
⟨οὐ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .⟩
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος ⟨αὐτὸς ἀντέλλει⟩ θεός·
⟨ἄνευ δὲ πατρὸς⟩ οὔτις ἂν τέκοι ⟨γυνή⟩.
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
ΑΠ.
ἐγὼ δὲ, Παλλάς, τἄλλά θ' ὡς ἐπίσταμαι
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον
ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου
670
καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι,
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
Αθ.
ἤδη κελεύ⟨σ⟩ω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675
ΧΟ.
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος,
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Αθ.
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
ΑΠ.
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽· ἐν δὲ καρδίαι
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
680
Αθ.
κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι
αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον·
πάγον δ᾽ †Ἀρειον† τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
Αθ.
σκηνάς θ’, ὅτ᾽ ἦλθον θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλει νεόπτολιν
τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,
Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθέν ἐστ᾽ ἐπώνυμος
πέτρα πάγος τ᾽ Ἄρειος· ἐν δὲ τῶι σέβας
690
ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
σχήσει τόδ᾽, ἦμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ †’πικαινόντων† νόμους
κακαῖς ἐπιρροῆσι· βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695
τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν·
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
οὔτ᾽ ἐν Σκύθησιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
Αθ.
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν’ ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρή
καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
ΧΟ.
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
ΑΠ.
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ’ οὐ λαχὼν σέβεις,
715
μαντεῖα δ’ οὐκέθ’ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.
ΑΠ.
ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;
ΧΟ.
λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώραι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720
ΑΠ.
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
ΧΟ.
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
ΑΠ.
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ’ εὐεργετεῖν,
725
ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι;
219
220
221
222
223
ΧΟ.
σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.
ΑΠ.
σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος
ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730
ΧΟ.
ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβῦτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Αθ.
ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·
ψῆφον δ᾽ Ὀρέστηι τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735
μήτηρ γὰρ οὔτίς ἐστιν ἣ μ᾽ ἐγείνατο,
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα (πλὴν γάμου τυχεῖν)
ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός·
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον·
740
νικᾶι δ᾽ Ὀρέστης κἂν ἰσόψηφον κριθῆι.
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
ΟΡ.
ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;
ΧΟ.
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745
⟨ΟΡ.⟩
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.
⟨ΧΟ.⟩
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
224
225
226
227
228
229
230
ΑΠ.
πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι,
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750
†βαλοῦσά τ’ οἶκον† ψῆφος ὥρθωσεν μία.
Αθ.
ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
ΟΡ.
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους·
καὶ γῆς πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755
κατῴικισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ
“Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρώιοις”, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
Σωτῆρος, ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760
σώιζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.
ἐγὼ δὲ χώραι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν’ ἄρη δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765
ἐλθόντ’ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δορί.
231
232
233
234
235
ΟΡ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ἀμηχάνοισι φάρξομεν δυσπραξίαις
ὁδούς, ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος·
ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχωι δορί
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
ΧΟ.
ΧΟ.
Αθ.
ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·
οὐ γὰρ νενίκησθ’, ἀλλ᾽ ἰσόψηφος δίκη
795
ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐχ ἀτιμίαι σέθεν,
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ’ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δὲ ⟨μή⟩τε τῆιδε γῆι βαρὺν κότον
800
σκήψητε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι πλευμόνων σταλάγματα,
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
Αθ.
βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις
ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
ΧΟ.
ΧΟ.
Aeschyli Eumenides (OCR draft) Experimental (Aeschyli Eumenides. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1914.) — 131 focus
ΚΛ.
ὄναρ διώκεις θῆρα κλαγγαίνεις θ’ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.
τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.
ἄλγησον ἡπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ’ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,
ἀτμῶι κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
ΧΟ.
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.
ἰοὺ ἰού, πύπαξ.
Testim.:
Actio:
Numeri:
Apparatus Criticus
ὠιγμός μωγμός οὐκ κούκ πέπρωται πέπρακται ὠιγμός ὠγμός κλαγγαίνεις κλαγγάνεις 1 θ’ δ’ 2 ἐκλείπων ἐκλιπών μηδ᾽ οὐδ᾽ ὀνείδεσιν ὀνείδεσσιν ἀντίκεντρα γίγνεται αὐτίκεντρα γίγνεται ἐπουρίσασα ἐπουρήσασα κατισχναίνουσα κατισχαίνουσα ἰδώμεθ᾽ εἰδώμεθ᾽ πύπαξ πυπάξ δυσαχές δυσαχθὲς θ’ δ’
ΧΟ.
ὕπνωι κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
Numeri:
Apparatus Criticus
ἰὼ ἰὼ ἰὼ ἐπίκλοπος ἐπίπλοκος νέος δὲ γραίας δαίμονας γραίας δὲ δαίμονας νέος ἱκέταν ἱκέτην 3 ἔτυψεν ἔτυψα βαρὺ περίβαρυ τὸ τὸ περίβαρυ 4 φονολιβῆ φονολειβῆ (τ’) supplevi 5 προσδρακεῖν προσδρακῆς 6 ἀρόμενον αἰρόμενον αἰρούμενον corr. Abresch μάντις ὢν μάντι σῶι 7 μυχὸn μυκὸν σὸν οἶκον corr. Robort. ἐχράνατ’ ἐχθράνατ’ παρὰ νόμον παρανόμων corr. M2 βρότεα βρέτεα
ΧΟ.
παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας. –
ΑΠΟΛΛΩΝ
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
μὴ καὶ λαβούσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον
ἀνῆις ὑπ’ ἄλγους μέλαν’ ἀπ’ ἀνθρώπων ἀφρόν,
185
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
ἀλλ’ οὐ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ’ ἀποφθορᾶι
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ’ ἀκρωνία
190
λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολύν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ’ ἀκούετε,
οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽, ἀποπτύστης θεοῖς,
στέργηθρ’ ἔχουσαι; πᾶς δ’ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
195
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
χωρεῖτ’ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνης τοιαύτης δ’ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ.
ἄναξ Απολλον ἀντάκουσον ἐν μέρει.
200
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,
ἀλλ’ εἰς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
Actio:
Apparatus Criticus
8 κἀμοίγε κάμοί τε ἐκλύσεται, ἐκλύσεται. 9 δὲ τε φυγὼn φεύγων ὢν δ’ δ’ ὢν οὗ ἐκείνου πάσεται πάσσεται παύσεται καρανιστῆρες καρανητήρες u supra prius η οὐκ ἄρ᾽ ἀνυστήρες corr. Stanley ἀποφθορᾶι ἀποφθοραί ἀκρωνία 10 λευσμός λευσμόν ὑπὸ ῥάχιν ὑπορράχιν ἀποπτύστης ἀπόπτυστοι 11 πλησίοισι πλησίοις 12 εἰς ὡς
ΑΠ.
πῶς δή; τοσοῦτο μήκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ.
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ.
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πρᾶξαι. τί μή;
205
ΧΟ.
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
ΑΠ.
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
ΧΟ.
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
ΑΠ.
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφοροι μολεῖν.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
210
ΑΠ.
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
ΧΟ.
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
ΑΠ.
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;
ΧΟ.
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
ΑΠ.
Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
215
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῆι δίκηι φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις
220
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
οὔ φημ’ Ορέστην σ’ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ’ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσιν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
225
ΧΟ.
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὔ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
ΑΠ.
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.
ΧΟ.
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.
ΑΠ.
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Apparatus Criticus
πρᾶξαι πέμψαι 13 τί μή; τί μή τί μήν 14 δέκτωρ δ᾽ ἕκτωρ οἶμαι δέκτωρ δῆτα τάσδε δῆτα τοῦτο πρόσφοροι πρόσφορoν 15 τί γὰρ τίς γάρ corr. M2 ex Σ νοσφíσηι νοσφίσει Ἥρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲn ἡγέσω 16 γίγνεται γίνεται μόρσιμος μόρσιμοι ὅρκου ᾿στὶ ὅρκου ’σ τι ὅ. τε εἰ ἤ τίνεσθαι γενέσθαι 17 ἐνδίκως ἐνδίκαις 18 σ’ σ’ γ’ om. οἶδα οἶδα οὔτοι πράσσουσιν πράσσουσαν δίκας δὲ Παλλὰς δ’ ἐπ’ ἄλλας ἐποπτεύσει ἐποπτεύει λίπω λείπω ποτέ πώποτε πλείω πλέον τίθου τίθει v. l. (hic c. gl. ποίει)
ΧΟ.
μέγας γὰρ ἔμπας παρ Διὸς θρόνοις λέγηι.
ἐγὼ δ’, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φώτα κἀκκυνηγετῶ.
ΑΠ.
ἐγὼ δ’ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κἀν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ’ ἑκών.
ΟΡΕΣΤΗΣ
ἄνασσ’ ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ’ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τ’ ἐγώ
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν.
240
σώιζων δ’ ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους
πρόσειμι δῶμα, καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
ΧΟΡΟΣ
εἶὲν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρόν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν
250
Actio:
Apparatus Criticus
ἄγει ἄγειν μητρῶιον μητρώιων δίκας δίκη v. l. δίκης κἀκκυνηγετῶ κἀκκυνηγέτης γ’ ὡς κ. corr. Erfurdt θεοῖς θεοῖσι προδῶι 19 κελεύμασιν κελεύσμασι 20 ἀμβλὺς ἀμβλὺν προστετριμμένος προστετριμμένον δ’ δ’ τ’ om. πρόσειμι δὲ πρός 21 εἶὲν sic recte M μηνυτῆρος μηνυτήρος μηνυτή μηνυτῇσιν νεβρόν νεκρόν ἐκματεύομεν ἐκμαστεύομεν πόντον πόντον πωτήμασιν 22
ΧΟ.
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.
ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ, λεύσσετε πάντα, μὴ
λάθηι φύγδα βὰς
255
[δ] ματροφόνος ἀτίτας.
ὅδ᾽ αὐτός· [οὖν] ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαί
260
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δέ σου
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου.
265
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
(ἵν᾽) ἀντιποίνους τίνηις μητροφόντας δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν
ἢ τοκέας φίλους,
270
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ ῞Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφωι δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾶι φρενί.
ΟΡ.
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
275
Numeri:
Testim.:
Apparatus Criticus
λεύσσετε λεύσσε τον λεῦσσε τόν λεῦσσέ τε 23 φύγδα φυγάδα [δ] ὁ del. [οὖν] αὑτέ γ' 24 περὶ βρέτει πλεχθεὶς περιβλέπει πλαγχθείς χρεῶν χρεών χερῶν δυσαγκόμιστον δυσαγκόμιστρον πέδοι χύμενον πέδωι κεχυμένον βοσκὰn φεροίμαν πώματος βασκὰν φεροίμην πόματος ἰσχνάνασ᾽ ἰχνάνασ᾽ ἰσχάνασ᾽ (ἵν᾽) add. ἵv' ἵνα ante τίνηις inserebat textui suo τίνηις τείνης et . εισ. μητροφόντας δύας μητροφόνας δύη 25 δὲ κεἴ τις δ᾽ ἐκεῖ τίς ἄλλος ἄλλον ἀσεβῶν ἀσεβεῖν τινά (credibile) 26 ἔχονθ᾽ ἔχοντ᾽ ἐπωπᾶι φρενί ἐποπτᾶι τῇ φρενί
ΟΡ.
πολλοὺς καθαρμούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
280
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίαι θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι·
[χρόνος καθαιρεῖ πάντα γηράσκων ὁμοῦ.]
285
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοί
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορός
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεών
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
290
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφῆ πόδα
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
295
ἔλθοι (κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός),
ὅπως γένοιτο τῶνδέ μοι λυτήριος.
ΧΟ.
οὔτοι σ᾽ ᾿Απόλλων οὐδ᾽ ᾿Αθηναίας σθένος
ῥύσαιτ᾽ ἂν ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών,
300
Actio:
Apparatus Criticus
27 διδασκάλου διδάσκων (suprascripto γε) γε διδ. 28 Λιβυστικῆς Λιβυστικοῖς 29 κατηρεφῆ 30 οὔτοι σ᾽ οὔτισσ᾽ ᾿Αθηναίας ᾿Αθηναίας -ναίοις ναίης (fortasse recte) τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών 31
ΧΟ.
ἀναίματον, βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.
οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;
καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·
ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.
305
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγεράν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμά.
310
εὐθυδίκαιοι δ᾽ εὐχόμεθ᾽ εἶναι·
τοὺς μὲν (καθαρῶς)
καθαρὰς χεῖρας προνέμοντας
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315
ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν. ξ
320
Numeri:
Apparatus Criticus
ἀναίματον ἐναίματον σκιάν σκιά οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς οὐδ᾽ ἀπ. 32 ὕμνον δ᾽ ὕπνον δ’ om inde ὕμνων - τῶνδε δεσμίων δεδόκηκεν δεδόκημεν εὐθυδίκαιοι δ᾽ εὐχόμεθ᾽ εἶναι εὐθυδίκαι θ’ δ’ τ’ οἵδ᾽ οίμεθ᾽ εἶναι (οἶδ᾽ οἶμαι θεῖναι) corr. Herm. lenius οἰόμεθ' 33 (καθαρῶς) suppl. Herm. 34 προνέμοντας προσνέμ. οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν ἀφ᾿ ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει ἀλιτὼn ἀλιτρῶν παραγιγνόμεναι παραγιν. 35 ἀλαοῖσι καὶ ἀλαοῖς καὶ om 36 ποινάν... τίθησι om. τόνδ᾽ τόνδε γ'
ΧΟ.
πτώκα, ματρῶιον ἅ-
γνισμα κύριον φόνου.
Numeri:
Apparatus Criticus
πτώκα πτακα (variante accentu) τῶι τεθυμένωι τοῦ τότε θυμουμένῳ τ. μένος 37 παραφορὰ φρενοδαλής παράφρονα φρενοδαλής ex -λίς? οἶμαι φρενοδαής διανταία 38 θνατῶν θανάτων αὐτουργίαι ξύμπεσωσιν αὐτουργίαις ξυμπασ ωσιν 39 τοῖς τοῖσιν ὑπέλθηι ὑπέλθοι ἄγαν ἄγαν γ᾿ 40 παραφορὰ φρενοδαλής παράφρονα φρενόδαλης ὕμνος ὕμνοις γιγνομέναισι ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη 41 χέρας χεῖρας συνδαίτωρ συνδάτωρ 42 παλλεύκων πανλ. ἀπόμοιρος ἄμοιρος ἄκληρος 43
ΧΟ.
δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
ἀνατροπάς· ὅταν Ἄρης
τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι,
ἐπὶ τόν, ὤ, διόμεναι
κρατερὸν ὄνθ᾽ ὁμοῖα μαυ-
355
ροῦμεν ὑφ᾽ αἵματος νέου. –
Numeri:
Apparatus Criticus
δωμάτων δομάτων τιθασὸς πίθασ(σ)ος φίλον φίλος 44 ὁμοῖα ὁμοίως 45 ὑφ᾽ αἵματος ἐφ᾿ αἵμ. σπευδόμενος σπευδόμεναι (-μενα Μ1) 46 [δ᾽] δ' delebant 47 ἐπικραίνων ἐπικραίνειν εἰς ἄγκρισιν ἐς ἔγκρισιν Ζεὺς Ζεῦ Ζεὺς γὰρ αἱμοσταγὲς αἱματοσταγές 48 δ᾽ δ' τ' γᾶς γᾶν ἐπιφθόνοις ἐπιφόνοις ἁλομένα άλλομ. ἀλωμ. ἀνέκαθεν ἄγκαθεν (γὰρ) suppleverat 49 [γὰρ] del.
ΧΟ.
καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶ-
ται πολύστονος φάτις.
380
ΑΘΗΝΑ
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοήν
ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,
ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα
405
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·
Numeri:
Testim.:
Apparatus Criticus
τε μνήμονες τε μνήμ. τε δυσπαρήγοροι δυσπαράχωγοι (sic) ἀτίετα ἀτίεται στον corr. Canter διόμεναι 50 δυσοδοπαίπαλα δυσοπαίπ. καὶ textui suo add. ἔπι 51 κυρῶ κυρῶ γάρ 〈στυγνὰν) supplevi τάξιν γ' καταφθατουμένη τὴν κατ-ην
ΑΘ.
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος
[πώλοις ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.]
410
καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,
βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι,
ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
415
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.
λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,
πρόσω δικαίων ἥδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
ΧΟ.
πεύσηι τὰ πάντα συντόμως Διὸς κόρη.
420
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα.
᾿Αραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
ΑΘ.
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
ΧΟ.
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.
ΑΘ.
μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
425
ΧΟ.
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
ΑΘ.
καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγής;
ΧΟ.
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
ΑΘ.
καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;
ΧΟ.
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
430
ΑΘ.
ἄλλαις ἀνάγκαις ἤ τινος τρέων κότον;
ΧΟ.
ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
ΑΘ.
δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.
Apparatus Criticus
52 καινὴν καὶ νῦν ἐφημένωι ἐφ. στένω ὁμοίας ὁμοίως ὁρωμένας ὁρωμέναις 53 ἄμομφον ἄμορφον τοὺς τοῦ ἥδ᾽ ἠδ᾽ 54 αἰανῆ αἰανῆς 55 Ἀραὶ ἀρά 56 57 ποῦ τὸ τέρμα τοῦτο τ. τῆς φυγής σφαγής 58 ἐπιρροιζεῖς ἐπιρροιζεῖν corr. Scaliger ἄλλαις ἀνάγκαις ἤ τινος ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος ἤ τινος 59 λόγου λόγος παρόντοιν παρόντων
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.
ΑΘ.
κλυεῖν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
435
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.
ΑΘ.
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
ΑΘ.
ἢ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;
ΧΟ.
πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν ἐπαξίως.
440
ΑΘ.
τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφοράς
τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυναθοῦ ψόγον,
εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας,
445
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ιξίονος.
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
ΟΡ.
ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμι προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
450
πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
455
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω·
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.
᾿Αργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
460
᾿Αγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ὡι σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολών
Apparatus Criticus
θέλοι θέλει δίκαιος δικαίως δικαίους πένηι πέλη et πέλει τὰ μὴ τὰ μέν σέβουσαί σεβόμεναι σέβοιμεν ac voluit F2 ἀξίαν ἐπαξίως ἀξίαν τ᾽ ἐπαξίων 60 corr. Boissonade ἐμῆς ἀμῆς ἔχων... ἐφεζόμην ἔχει... ἐφεζομένη ἄφθογγον ἄφωνον καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ καθαιμάξουσιν οθήλου βοτοῦ -ξουσιν ὀθνείου βροτοῦ corr. Turn. βοτοῖσι βροτοῖσι 61 Τροίαν Τρώιαν 62 ἔφθιθ᾽ ἔφθητ᾿ οὕτως
ΟΡ.
ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμή
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
465
κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
470
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίαι,
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξοιμι τοὺς ἐπαιτίους.
σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μή, κρῖνον δίκην·
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.
ΑΘ.
τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
475
βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας.
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβὴς δόμοις.
οὕτως $\delta^{\circ}$ ἄμομφον ὄντα $\sigma^{>}$ αἰδοῦμαι πόλει.
480
αὗται $\delta^{>}$ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώραι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν, ἀμφότερα μένειν
485
πέμπειν τε δυσπήμαντ᾽, ἀμηχάνως ἐμοί.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη
ὅρκον περώντας μηδὲν ἔκδικον φρεσίν.
Testim.:
Apparatus Criticus
κρύψασ᾽ κρύψασα λουτρὸν δ᾽ μεταίτιος ἐπαίτιος ἔρξοιμι ἔρξαιμι σὺ δ᾽ σύ τ' ἤ τις εἴ τις βροτὸς βροτοῖς φόνου φόνους 63 κατηρτυκὼς ὅμως δόμοις δρόμοις οὕτως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ ὅμως δ᾽ 64 οὐκ εὐπέμπελον οὔκουν εὔπεπλον χώραι χῶραι πέδοι πέδω αἰανὴ μένειν πέμπειν π. δé δυσπήμαντ᾽ δυσπήματ' δὲ δυσπήματ᾽ δὲ δὴ δυσπήματ' corr. Scaliger 65 ἐπέσκηψεν ἀπεσκ. ὁρκίους αἱρουμένη ὁρκίων αἱρουμένους 66
ΑΘ.
θεσμόν, τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
485
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
καλεῖσθ᾽ ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα.
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
ἥξω διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως.
ΧΟΡΟΣ
νῦν καταστροφαὶ νέων
490
θεσμίων, εἰ κρατή-
σει δίκα καὶ βλάβα
τοῦδε μητροκτόνου.
πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερεί-
αι συναρμόσει βροτούς.
495
πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεύσιν μεταῦθις ἐν χρόνωι. –
Actio:
Numeri:
Apparatus Criticus
67 εὐχερείαι εὐχερίᾳ εὐχαρίαι οὐδὲ οὔτε ὑπόδοσίν ὑπόδυσιν -δησιν 68 ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια ἄκετ᾿ οὐ β. ἄκεστα οὐ β. ἄκεστ᾿ ἀβ. corr. Schütz 69 ὦ δίκα, ὦ θρόνοι ἰὼ δ. ἰὼ θρ.
ΧΟ.
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθής
οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας. –
515
Numeri:
Apparatus Criticus
δειnὸn δειμαίνει 70 ἄναρκτον ἀνάρκετον -κητον παντὶ ἅπαντι ἄλλ᾽ ἄλλαι ἄλλα ἄλλαι δ᾽ δ' δι' δυσσεβίας δυσσεβείας ἀτίσηις ἀντίσης ἀντήσης ἐπέσται ἕπεται ξενοτίμους ξεν. γε ἐπιστροφὰς δωμάτων δωμ. ἐπιστρ. trai. αἰδόμενός αἰδούμενος
ΧΟ.
ἐκ τῶνδ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
550
οὐκ ἄνολβος ἔσται·
πανώλεθρος $\langle\delta^{\prime}\rangle$ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ παρβάδαν
(ἄγον)τα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας
βιαίως ξὺν χρόνωι καθήσειν
555
λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος θραυομένας κεραίας.
ΑΘΗΝΑ
κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ,
ἥ $\tau^{2}$ †οὖν διάτορος Τυρσηνική
σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι.
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμούς
πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον,
Numeri:
Actio:
Apparatus Criticus
71 ὢν om $\langle\delta^{\prime}\rangle$ suppl. παρβάδαν περαιβάδαν περβάδαν παρβάταν 72 (ἄγον)τα suppl. ἄνευ δίκας ἄνευ τινός δ. δίκης (ἐν) suppl. μέσσα δυσπαλεῖ τε δυσπαλεῖται θερμῶι c. gl. ἤγουν θερμουργῶι θερμοεργῶι λαπαδnὸn λέπαδνον 73 ἄιστος 74 κατειργαθοῦ κατεργάθου ἥ $\tau^{2}$ †οὖn διάτορος .ἥ. supra εἴτ' εἴτ' διάκτορος πέλει add πληρουμένη πληρουμένου 75
ΑΘ.
καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.
ἄναξ ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει,
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575
ΑΠΟΛΛΩΝ
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ νόμωι
ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος
ἐμῶν, φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν $\delta^{\circ}$ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ $\delta^{3}$ εἴσαγε
580
ὅπως $\langle\tau^{2}\rangle$ ἐπίσται τήνδε κύρωσον δίκην.
ΑΘ.
ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην·
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
ΧΟ.
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585
ἔπος $\delta^{3}$ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
ΧΟ.
τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
ΟΡ.
ἔκτεινα· τούτου $\delta^{3}$ οὔτις ἄρνησις πέλει.
ΧΟ.
ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
ΟΡ.
οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590
ΧΟ.
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ $\sigma^{\prime}$ ὅπως κατέκτανες.
ΟΡ.
λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
Actio:
Testim.:
Apparatus Criticus
τῶνδ᾽ τόνδ' 76 δίκη δίκηι καταγνωσθῆι 77 78 δόμων δήμων corr. Erfurdt alii ἐφέστιος ἐφέστιως et -ος ἐφεστίων 79 δόμων δόμος τοῦ φόνου τοῦδε φ. $\langle\tau^{2}\rangle$ suppl. 80 $\delta^{3}$ $\gamma^{\prime}$ 81
ΧΟ.
πρὸς τοῦ $\delta^{3}$ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;
ΟΡ.
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
ΧΟ.
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595
ΟΡ.
καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
ΧΟ.
ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
ΟΡ.
πέποιθ᾽, ἀρωγὰς [$\delta^{3}$] ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.
ΧΟ.
νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.
ΟΡ.
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600
ΧΟ.
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
ΟΡ.
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.
ΧΟ.
τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἢ $\delta^{3}$ ἐλευθέρα φόνωι.
ΟΡ.
τί $\delta^{3}$ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;
ΧΟ.
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605
ΟΡ.
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
ΧΟ.
πῶς γάρ $\sigma^{2}$ ἔθρεψεν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
Ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;
ΟΡ.
ἤδη σὺ μαρτύρησον. ἐξηγοῦ δέ μοι,
Ἄπολλον, εἴ σφε σὺν δίκηι κατέκτανον.
610
δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἔστιν οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ᾽ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενί
δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
ΑΠ.
λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ ᾿Αθηναίας μέγαν
θεσμόν, δικαίως, μάντις ὧν $\delta^{3}$ οὐ ψεύσομαι.
615
οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ ᾿κέλευσε Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
βουλῆι πιφαύσκω $\delta^{3}$ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
620
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
ΧΟ.
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασεν,
φράζειν Ορέστηι τῶιδε τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;
ΑΠ.
οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625
Apparatus Criticus
[$\delta^{3}$] delevi 82 ἀρωγὰς 83 ἀρωγοὺς πέμψει 84 πέπισθι πέπεισθι μιασμάτοιν μιασμάτων φόνωι φόνου 85 δικαίως δικαίως 86 ὧn $\delta^{3}$ $\delta^{3}$ ὧn ἐκέλευσε κελεύσει βουλῆι βουλή hoc et βουλῆι
ΑΠ.
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔτι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ ᾿Αμαζόνος,
ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλὰς οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον᾽ εὔφροσιν δεδεγμένη
†δροίτη περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι
φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν $\delta^{3}$ ἀτέρμονι
κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῆι λεώς,
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
ΧΟ.
πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι,
640
αὐτὸς $\delta^{3}$ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς $\delta^{3}$ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
ΑΠ.
ὦ παντομισή κνώδαλα, στύγη θεῶν,
πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·
ἀνδρὸς $\delta^{3}$ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.
τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατήρ
οὑμός, τὰ $\delta^{3}$ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650
στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
ΧΟ.
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι
ἔπειτ᾽ ἐν Ἄργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;
ΑΠ.
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
Apparatus Criticus
στρατείας στρατιᾶς μιν †δροίτη δροίτηι 87 περεσκήνωσεν παρεσκήνησεν sed περεσκ. etiam μὲn 88 89 ἀνασπάσηι ἀνασπάσει τε om τίθησιν τίθησι κ' 90 ἀσθμαίνων ἀσθμαίνω φεύγειn 91 πέδοι πέδω προσδέξεται προσδέξαιτε.
ΑΠ.
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ
κεκλημένη τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἢ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660
ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψηι θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
ἐγὼ δέ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽ ὡς ἐπίσταμαι
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
670
καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον θεά
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι,
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
ΑΘ.
ἤδη κελεύω
τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων;
675
ΧΟ.
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
ΑΘ.
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
ΑΠ.
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίαι
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε ξένοι.
680
ΑΘ.
κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμὸν ᾿Αττικὸς λεώς
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν
Αἰγέως στρατῶι
αἰεὶ δικαστῶν
τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', ᾿Αμαζόνων ἕδραν
685
σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
τῆιδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,
Apparatus Criticus
κεκλημένη κεκλημένου 92 93 τούσδ᾽ τάσδ' ἠκούσαθ᾽ ὡς ή. 94 Αἰγέως Αἰγέωι τοῦτο δ᾽ ἑκάστων δ᾽ ἑκάστω corr. Canter 95 τῆιδ᾽ τήνδ' τήν corr. Kirchhoff
ΑΘ.
Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος
πέτρα πάγος τ᾿ Ἄρειος. ἐν δὲ τῶι σέβας
690
ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
σχήσει
τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ
πικραινόντων νόμους
κακαῖς ἐπιρροαῖσι. βορβόρωι
δ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695
τὸ
μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω
σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
700
ἔρυμα [τε] χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον
οὔτις ἀνθρώπων ἔχει
οὔτ᾽ ἐν
Σκύθηισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
705
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν. ὀρθοῦσθαι δὲ χρή
καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνῶναι δίκην
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
ΧΟ.
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονός
Σύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
ΑΠ.
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διός
ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
Testim.:
Actio:
Apparatus Criticus
τό τόδ' 96 πικραινόντων -βαιν. corr. Valckenaer. 97 δ᾽ θ' μήτ᾽ μηδέ σέβειν σέβειν σέθεν [τε] 98 οὔτις οὔποτ᾿ Σκύθηισιν Σκύθαισιν ἐγρηγορὸς ἐγρήγορον αἰδουμένους αἰδουμένοις αἰρουμένοις corr. Canter κἄγωγε κἀγώ τε
ΧΟ.
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715
μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσηι
νέμων.
ΑΠ.
ἢ καὶ πατήρ
τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι
προστροπαῖς Ιξίονος;
ΧΟ.
λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώραι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720
ΑΠ.
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
ΧΟ.
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
ΑΠ.
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725
ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;
ΧΟ.
σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
οἴνωι
παρηπάφησας ἀρχαίας
θεάς.
ΑΠ.
σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος
ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730
ΧΟ.
ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβύτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
ὡς
ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
ΑΘ.
ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·
ψῆφον δ᾽ Ορέστηι τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ᾽ ἐγείνατο,
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740
νικᾶι δ᾽ Ορέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῆι.
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
ΟΡ.
ὦ Φοῖβ᾽ Ἄπολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;
ΧΟ.
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745
ΟΡ.
νῦν
ἀγχόνης μοι τέρματ᾿ ἢ φάος βλέπειν.
Actio:
Testim.:
Apparatus Criticus
νέμων μένων τι τις σφήλεται πρωτοκτόνοισι πρ-νοις προστροπαῖς προ- τροπαῖς θεάς δαίμονας 99 παρηπάφησας παρηπάτησας corr. Davies ἀμφίβουλος ἀμφίβολος ἀμφίβουλος ὅσοις ἴσοις ἀγχόνης ναῦ ἀγχ. 100
ΧΟ.
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
ΑΠ.
πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων ξένοι
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα
γίγνεται μέγα,
750
βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
ΑΘ.
ἀνὴρ
ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
ΟΡ.
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
γαίας πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755
κατώικισάς με· καί τις Ελλήνων ἐρεῖ,
„᾿Αργεῖος
ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
775
οἰκεῖ πατρώιοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος
τρίτου
σωτῆρος“· ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760
σώιζει με μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.
ἐγὼ δὲ χώραι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονός
765
ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,
τοῖς τἀμὰ
παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ
παρόρνιθας πόρους
770
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι
μεταμέληι πόνος·
ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν
αἰεὶ τήνδε συμμάχωι δορί
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς
775
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
Testim.:
Actio:
Apparatus Criticus
101 γίγνεται γίνεται βαλοῦσά 102 ὅδ᾽ ὅγ' γαίας καὶ γᾶς 103 ἁνὴρ ἀνὴρ τρίτου τρίτον σωτῆρος“· ὃς ὃν παρβαίνουσι 104 παραβ. ἀμηχάνοισι ἀμηχάνοις παρόρνιθας προβ. μεταμέληι μεταμέλοι ὀρθουμένων ὀρθουμένοις αἰεὶ ἀεί
ΧΟ.
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι
παλαιοὺς νόμους
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.
780
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος
ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν
ἀντιπενθῆ μεθεῖσα
καρδίας,
σταλαγμὸν χθονί
ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
785
λειχὴn ἄφυλλος ἄτεκνος, ὦ δίκα (δίκα),
πέδον
ἐπισύμενος
βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώραι
βαλεῖ.
στενάζω· τί ῥέξω;
γελῶμαι πολίταις.
δύσοισθ᾽ ἅπαθον·
790
ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς. –
ΑΘ.
ἐμοὶ
πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.
οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίαι σέθεν.
795
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός
θ᾽ ὁ
χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς
δ᾽ ἐμεῖτε τῆιδε γῆι βαρὺν κότον;
σκέψασθε, μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
800
τεύξητ᾽ ἀφεῖσαι
πλευμόνων σταλάγματα,
βρωτῆρας αἰχμὰς
σπερμάτων ἀνημέρους.
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
Actio:
Numeri:
Apparatus Criticus
105 106 ἀντιπενθῆ ἀντιπαθῆ καρδίας καρδία λειχὴn λιχήν ἰώ suppl. ἐπισύμενος έπεσσυμένος βαλεῖ βαλεῖν στενάζω στενάξω γελῶμαι γένωμαι δύσοισθ᾽ ἅπαθον δύσοιστα πολίταις ἔπαθον 107 πίθεσθε πείθεσθε θ᾽ δ' χρήσας ὀρθήσας ὁ θήσας corr. Turn. δ᾽ ἐμεῖτε δ᾽ ἐμεῖτε δέ τε σκέψασθε σκήψησθε πλευμόνων δαιμόνων στενάγματα βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων 108
ΑΘ.
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονός
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις
805
ἕξειν, ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by F. A. Paley, 1885.) — 131 focus
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλιπὼν πόνου.
τί δρᾷς; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσῃς πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνῳ.
ἄλγησον ἡπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
130
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῷ,
ἀτμῷ κατισχναίνουσα, νηδύος πυρὶ,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
Χοραγός
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τήνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
135
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴτι τοῦδε φροιμίου ματᾷ.
Χορός
ἰοὺ, ἰοὺ, πόπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι
ἢ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάταν ἐγώ, –
ἐπάθομεν πάθος δυσαχὲς, ὦ πόποι,
140
ἄφερτον κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν, οἴχεται δ᾽ ὁ θήρ.
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
ἰὼ, παῖ Διὸς, ἐπίκλοπος πέλει
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,-
145
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ
τοκεῦσιν πικρόν.
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
ἐμοὶ δὲ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
150
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρῳ
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
βαρύ, τὸ περίβαρυ κρύος ἔχειν.
155
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοὶ,
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον·
φονολιβή θρόμβον
περὶ πόδα, περὶ κάρα-
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
160
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἄγος ἔχειν,
ἐφεστίῳ δὲ, μάντις ὢν, μιάσματι
μυχὸν ἔχρανας αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ Μοίρας φθίσας.
165
καμοί γε λυπρὸς, καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται, ἀντ. γ΄.
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὔ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται·
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾳ
μιάστορ᾽ ἐξ ἐμοῦ πάσεται.
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
170
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν
μὴ καὶ λαβούσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῆς ὑπ᾿ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρὸν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
175
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾿ ἀποφθορᾷ
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνία
λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
180
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾿ ἀκούετε
οἷας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκὸς, οὐ χρηστηρίοις
185
ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι·
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορός
ἄναξ "Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλει,
190
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας, ὡς παναίτιος.
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτο μήκος ἔκτεινον λόγου.
Χορός
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψαι. τί μήν;
Χορός
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
195
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
Χορός
καὶ τὰς προπομπούς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς.
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
Χορός
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
200
Χορός
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀπόλλων
τί γάρ; γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
Χορός
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
Ἀπόλλων
ἢ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾿ οὐδὲν εἰργάσω
Ἥρας Τελείας καὶ Διὸς πιστώματα·
205
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῷδ᾽ ἀπέρριπται λόγῳ,
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μορσίμη
ὅρκου ἐστὶ μείζων τῇ δίκῃ φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾷς,
210
τὸ μὴ γενέσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότῳ,
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὰ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραν.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
215
Χορός
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὐ τι μὴ λίπω ποτέ.
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε, καὶ πόνον πλέον τίθου.
Χορός
τιμὰς σὺ μὴ ξύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγῳ.
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορός
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγει·
220
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῷον, δίκας
μέτειμι τόνδε φῶτα, κἀκκυνηγετῶ.
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω, τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κάν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶ σφ᾽ ἑκών.
225
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, Λοξίου κελεύσμασιν
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον, οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη, προστετριμμένος τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
230
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
σώζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σὸν, θεά.
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
Χορός
εἶεν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ·
235
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν,
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκμαστεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾷ
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
240
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις πωτήμασιν
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών·
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾷ.
ὅρα, ὅρα μάλ᾽ αὖ, παντᾶ λεῦσσε μὴ
245
λάθῃ φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.
ὁ δ᾽ αὐτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χερῶν.
250
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα ματρῷον χαμαὶ
δυσαγκόμιστον, παπαῖ.
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σου
255
βοσκὰν φεροίμαν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντιποίνους τίνειν ματροφόνους δύας.
ὄψει δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
260
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ οὐκ εὐσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τῆς δίκης ἐπάξια.
μέγας γὰρ "Αιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός,
δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.
265
Ὀρέστης
ἐγὼ, διδαχθεὶς ἐν κακοῖς, ἐπίσταμαι
πολλοὺς καθαρμοὺς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη,
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῷδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου·
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
270
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει·
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾳ θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίᾳ.
275
χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ ᾿Αθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν ᾿Αργεῖον λεών,
280
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικοῖς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν ἢ κατηρεφή πόδα
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα,
285
θρασύς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ, ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι,-κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεὸς, -
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
Χορός
οὔτοι σ᾽ ᾿Απόλλων οὐδ᾽ ᾿Αθηναίας σθένος
ῥύσαιτ᾽ ἂν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
290
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενών,
ἀναίματον βόσκημα δαιμόνων, σκιάν.
οὐδ᾽ ἀντιφωνεῖς, ἀλλ᾽ ἀποπτύεις λόγους,
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος;
καὶ ζῶν με δαίσεις, οὐδὲ πρὸς βωμῷ σφαγείς·
295
ὕμνον δ᾽ ἀκούσει τόνδε δέσμιον σέθεν.
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
300
ὡς ἐπινωμᾷ στάσις ἁμά·
εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι.
τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽
οὔτις ἀφ᾽ ἡμῶν μῆνις ἐφέρπει,
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
305
ὅστις δ᾽ ἀλιτών, ὥσπερ ὅδ᾽ ἀνὴρ,
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
αὐτῷ τελέως ἐφάνημεν.
310
μᾶτερ ἃ μ᾿ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ
Νὺξ, ἀλαοῖσι καὶ δεδορκόσιν
ποινὰν, κλῦθ᾽· ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾿ ἄτιμον τιθησιν,
τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος
πτῶκα, ματρῷον ἄγνισμα κύριον φόνου.
315
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
τόδε μέλος, παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
320
μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν,
θνατῶν τοῖσιν αὐτουργίαι ξυμπέσωσιν μάταιοι,
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν
γἂν ὑπέλθῃ· θανὼν δ᾽ οὐκ ἄγαν ἐλεύθερος.
ἐπὶ δὲ τῷ τεθυμένῳ
325
τόδε μέλος, παρακοπὰ, παραφορὰ φρενοδαλὴς,
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὐονὰ βροτοῖς.
γεινομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη· στρ. β΄.
ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
330
ξυνδαίτωρ μετάκοινος.
παλλεύκων πέπλων δ᾽ * * ἄμοιρος ἄκληρος ἐτύχθην·
δωμάτων γὰρ εἱλόμαν
ἀνατροπὰς, ὅταν ῎Αρης
τιθασὸς ὢν φίλον ἕλῃ·
335
ἐπὶ τὸν, ὦ, διόμεναι
κρατερὸν ὄντα περ ὅμως
μαυροῦμεν νέον αἷμα.
σπευδόμεναι δ᾽ ἀφελεῖν τινὰ τάσδε μερίμνας,
340
θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνειν
μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν, —
Ζεὺς γὰρ αἱματοσταγὲς ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
ἃς ἀπηξιώσατο, -
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
345
ἀνέκαθεν βαρυπεσή
καταφέρω ποδὸς ἀκμὰν,
σφαλερὰ * καὶ τανυδρόμοις
κῶλα, δύσφορον ἄταν.
350
δόξαι τ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾿ αἰθέρι σεμναὶ στρ. γ΄.
τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι
ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν,
ὀρχησμοῖς τ᾽ ἐπιφθόνοις ποδός.
πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾿ ἄφρονι λύμᾳ· ἀντ. γ΄.
355
τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος
αὐδᾶται πολύστονος φάτις.
μένει γάρ· εὐμήχανοι
δὲ καὶ τέλειοι, κακῶν
360
τε μνήμονες Σεμναὶ,
καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,
ἄτιμ᾿ ἀτίετα διόμεναι
λάχη, θεῶν διχοστατοῦντ᾽,
ἀνηλίῳ λάμπᾳ, δυσοδοπαίπαλα
365
δερκομένοισι καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ αζεταί
τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
ἐμοῦ κλύων θεσμὸν
τὸν μοιρόκραντον ἐκ θεῶν
370
δοθέντα τέλεον; ἐπὶ δέ μοι
γέρας παλαιὸν * ἐστὶν, οὐδ᾽
ἀτιμίας κύρω, καίπερ ὑπὸ χθόνα
τάξιν ἔχουσα καὶ δυσήλιον κνέφας.
Ἀθηνᾶ
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
375
ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,
ἣν δῆτ᾽ ᾿Ἀχαιῶν ἄκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον εἰς τὸ πᾶν ἐμοὶ,
ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·
380
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
πώλοις ἀκμαίοις τ νδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδὲν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα,
385
τίνες ποτ᾽ ἐστὲ, πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω,
βρέτας τε τοὐμὸν τῷδ᾽ ἐφημένῳ ξένῳ·
ὑμᾶς δ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας,
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν, -
390
λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς,
πρόσω δικαίων, ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
Χορός
πεύσει τὰ πάντα ξυντόμως, Διὸς κόρη.
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆς τέκνα·
᾿Αραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὕπαι κεκλήμεθα.
395
Ἀθηνᾶ
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
Χορός
τιμάς γε μὲν δὴ τὰς ἐμὰς πεύσει τάχα.
Ἀθηνᾶ
μάθοιμ᾽ ἂν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
Χορός
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀθηνᾶ
καὶ τῷ κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
400
Χορός
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
Ἀθηνᾶ
ἢ καὶ τοιαύτας τῷδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;
Χορός
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
Ἀθηνᾶ
ἄλλης ἀνάγκης οὔτινος τρέων κότον;
Χορός
ποῦ γὰρ τοσοῦτο κέντρον, ὡς μητροκτονεῖν;
405
Ἀθηνᾶ
δυοῖν παρόντοιν, ἥμισυς λόγος πάρα.
Χορός
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἂν, οὐ δοῦναι θέλει.
Ἀθηνᾶ
κλύειν δικαίως μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλεις.
Χορός
πῶς δή; δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένει.
Ἀθηνᾶ
ὅρκοις τὰ μὴ δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
410
Χορός
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
Ἀθηνᾶ
ἢ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;
Χορός
πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἀξίαν κἀπ᾿ ἀξίων.
Ἀθηνᾶ
τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις ;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
415
τὰς σὰς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·
εἴπερ πεποιθὼς τῇ δίκῃ βρέτας τόδε
ἧσαι φυλάσσων ἑστίας ἁμῆς πέλας,
σεμνὸς προσίκτωρ, ἐν τρόποις Ιξίονος.
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
420
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ ᾿Αθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστάτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχει μύσος
πρὸς χειρὶ τῇ μῇ τὸ σὸν ἐφημένῃ βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα·
425
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔστ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι, καὶ βοτοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
430
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει, πεύσει τάχα.
᾿Αργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
᾿Αγαμέμνον᾿ ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα,
ξὺν ᾧ σὺ Τροίαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
435
ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
ἐς οἶκον, ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθὼν, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
440
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῇ Λοξίας ἐπαίτιος,
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾳ,
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
445
σὺ δ᾽, εἰ δικαίως εἴτε μὴ, κρῖνον δίκην·
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχή τάδ᾽ αἰνέσω.
Ἀθηνᾶ
τὸ πρᾶγμα μεῖζον, εἴτις οἴεται τόδε
βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
Χορός
φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας·
450
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς ἐμοῖς
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβής δόμοις·
ὅμως δ᾽ ἄμομφον ὄντα σ᾽ αἱροῦμαι πόλει·
αὗται δὲ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μη τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
455
χώρᾳ μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδῳ πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾿ ἀμηχάνως ἐμοί.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
460
φόνων δικαστὰς ὁρκίοις αἱρουμένους
θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης ὁρκώματα·
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
465
ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως
ὅρκον πορόντας μηδὲν ἔκδικον φράσειν.
νῦν καταστροφαὶ νέων
θεσμίων, εἰ κρατήσει δίκα τε καὶ βλάβα
τοῦδε μητροκτόνου.
470
πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾳ ξυναρμόσει βροτούς.
πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνῳ.
475
οὔτε γὰρ βροτοσκόπων
μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων,
πάντ᾽ ἐφήσω μόρον,
πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν, προφωνῶν τὰ τῶν πέλας κακὰ,
480
λῆξιν ὑπόδοσίν τε μόχθων·
ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαια τλάμων [δέ τις] μάταν παρηγορεῖ.
μηδέ τις κικλησκέτω
ξυμφορᾷ τετυμμένος,
485
τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
ὦ δίκα, ὦ θρόνοι τ᾽ Ερινύων.
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθής
οἶκτον οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος δίκας.
490
ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὐ
καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δεῖ μένειν καθήμενον·
ξυμφέρει σωφρονεῖν ὑπὸ στένει·
495
τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει
καρδίας * ἂν ἀνατρέφων,
ἢ πόλις βροτός θ᾽, ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
μήτ᾿ ἀνάρχετον βίον
μήτε δεσποτούμενον
αἰνέσῃς.
παντὶ μέσῳ τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν·
ἄλλ᾽ ἄλλᾳ δ᾽ ἐφορεύει.
ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
505
δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·
ἐκ δ᾽ ὑγιείας
φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος
καὶ πολύευκτος ὄλβος.
ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
510
βωμὸν αἴδεσαι δίκας·
μηδέ νιν,
κέρδος ἰδὼν, ἀθέῳ ποδὶ λὰξ ἀτί-
σῃς· ποινὰ γὰρ ἐπέσται·
κύριον μένει τέλος.
515
πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων,
καὶ ξενοτίμους
ἐπιστροφὰς δωμάτων
αἰδόμενός τις ἔστω.
ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ δίκαιος ὢν
520
οὐκ ἄνολβος ἔσται·
πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο·
τὸν ἀντίτολμον δὲ φαμὶ * καὶ παραιβάταν
τὰ πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας
βιαίως ξὺν χρόνῳ καθήσειν
525
λαῖφος, ὅταν λάβῃ πόνος,
θραυομένας κεραίας.
καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐδὲν, ἐν μέσᾳ ἀντ. δ΄.
δυσπαλεῖ τε δίνᾳ·
γελᾷ δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῷ,
530
τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις δύαις
λαπαδνὸν, οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·
δι᾽ αἰῶνος δὲ, τὸν πρὶν ὄλβον
ἕρματι προσβαλὼν δίκας,
ὤλετ᾿ ἄκλαυστος, αἴστος.
535
Ἀθηνᾶ
κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου·
εἶθ᾿ ἡ διάτορος † οὐρανοῦ Τυρσηνικὴ
σάλπιγξ, βροτείου πνεύματος πληρουμένη,
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ·
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
540
σιγᾶν ἀρήγει, καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον
καὶ τόνδ᾽, ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη.
Χορός
ἄναξ ῎Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος, λέγε.
545
Ἀπόλλων
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ †δόμων
ἱκέτης ὅδ᾽ ἀνὴρ, καὶ δόμων ἐφέστιος
ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος· —
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
550
ὅπως ἐπίστᾳ τήνδ᾽ ὁ κυρώσων δίκην.
Ἀθηνᾶ
ὑμῶν ὁ μῦθος· εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
Χορός
πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως·
555
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
Ὀρέστης
ἔκτεινα· τούτου δ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.
Χορός
ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
Ὀρέστης
οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
560
Χορός
εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.
Ὀρέστης
λέγω· ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
Χορός
πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης, καὶ τίνος βουλεύμασι;
Ὀρέστης
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
Χορός
ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;
565
Ὀρέστης
καὶ δεῦρό γ᾽ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
Χορός
ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
Ὀρέστης
πέποιθ᾽· ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ.
Χορός
νεκροῖσί νυν πέπεισθι μητέρα κτανών.
Ὀρέστης
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
570
Χορός
πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
Ὀρέστης
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾿ ἐμὸν κατέκτανεν.
Χορός
τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνῳ.
Ὀρέστης
τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ;
Χορός
οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
575
Ὀρέστης
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
Χορός
πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψεν ἐντὸς, ὦ μιαίφονε,
ζώνης; ἀπεύχει μητρὸς αἷμα φίλτατον ;
Ὀρέστης
ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,
῎Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον.
580
δρᾶσαι γὰρ, ὥσπερ ἐστὶν, οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ
δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα, κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
Ἀπόλλων
λέξω πρὸς ὑμᾶς, τόνδ᾽ ᾿Αθηναίας μέγαν
θεσμὸν, δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
585
οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρὸς, οὐ γυναικὸς, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
βουλῇ πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός·
590
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
Χορός
Ζεὺς, ὡς λέγεις σὺ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε
φράζειν Ορέστῃ τῷδε, τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν.
Ἀπόλλων
οὐ γάρ τι ταὐτὸν, ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
595
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικὸς, οὗ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν ὥστ᾽ ᾿Αμαζόνος,
ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσει, Παλλὰς, οἵ τ᾽ ἐφήμενοι
ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι·
600
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
τὰ πλεῖσθ᾽ ἅμ᾽ αἴνοις εὔφροσιν δεδεγμένη,
δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι
φᾶμος παρεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ.
605
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ παντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν·
ταύτην τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῇ λεώς,
ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην.
Χορός
πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον, τῷ σῷ λόγῳ·
610
αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
Ἀπόλλων
ὦ παντομιση κνώδαλα, στύγη θεῶν,
πέδας μὲν ἂν λύσειεν, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος,
615
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·
ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾿ ἀνασπάσῃ κόνις,
ἅπαξ θανόντος οὔτις ἐστ᾿ ἀνάστασις.
τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
οὐμός· τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾿ ἄνω τε καὶ κάτω
620
στρέφων τίθησιν, οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
Χορός
πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς, ὅρα·
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδῳ,
ἔπειτ᾿ ἐν ῎Αργει δώματ᾿ οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
625
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;
Ἀπόλλων
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου
τοκεὺς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου·
τίκτει δ᾽ ὁ θρώσκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένῳ ξένη
630
ἔσωσεν ἔρνος, οἷσι μὴ βλάψῃ θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου·
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διὸς,
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
635
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
ἐγὼ δὲ, Παλλὰς, τἄλλα θ᾽, ὡς ἐπίσταμαι,
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου,
640
καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεὰ,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
Ἀθηνᾶ
ἤδη κελεύω τούσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
645
Χορός
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι, πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Ἀθηνᾶ
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὣ;
Χορός
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίᾳ
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
650
Ἀθηνᾶ
κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμὸν, ᾿Αττικὸς λεώς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ
ἀεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δ᾽ Ἄρειον τόνδ', ᾿Αμαζόνων ἕδραν
655
σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλιν νεόπτολιν
τήνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε,
῎Ἄρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος
πέτρα πάγος τ᾿ ῎Αρειος· ἐν δὲ τῷ σέβας
660
ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
σχήσει τό τ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ ἐπικαινούντων νόμους.
κακαῖς ἐπιρροαῖσι βορβόρῳ θ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
665
τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ, δεδοικὼς μηδὲν, ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας,
670
· ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ᾽ ἂν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει
οὔτ᾽ ἐν Σκύθαισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
675
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν᾿ ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ,
καὶ ψῆφον αἴρειν, καὶ διαγνώναι δίκην,
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
680
Χορός
καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
Ἀπόλλων
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω, μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
Χορός
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
685
μαντεῖα δ᾽ οὐκ ἔθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσει μένων.
Ἀπόλλων
ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ιξίονος ;
Χορός
λέγεις· ἐγὼ δὲ, μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης,
βαρεῖα χώρᾳ τῇδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
690
Ἀπόλλων
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
Χορός
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
Ἀπόλλων
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
695
ἄλλως τε πάντως χώτε δεόμενος τύχοι;
Χορός
σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
οἶνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς.
Ἀπόλλων
σύ τοι τάχ᾽, οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος,
ἐμεῖ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
700
Χορός
ἐπεὶ καθιππάζει με πρεσβύτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Ἀθηνᾶ
ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·
ψῆφον δ᾽ Ορέστῃ τήνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
705
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἡ μ᾽ ἐγείνατο·
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
ἅπαντι θυμῷ, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον,
710
νικᾷ δ᾽ Ορέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῇ.
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους,
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
Ὀρέστης
ὦ Φοῖβ᾽ ῎Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;
Χορός
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾷς τάδε;
715
Ὀρέστης
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.
Χορός
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
Ἀπόλλων
πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
720
βαλοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Ἀθηνᾶ
ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
Ὀρέστης
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
καὶ γῆς πατρώας ἐστερημένον σύ τοι
725
κατῴκισάς με, καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,
᾿Αργεῖος ἀνὴρ αὖθις, ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρώοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι, καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
Σωτῆρος, ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον
730
σώζει με, μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν.
ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
735
ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις,
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
740
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος·
ὀρθουμένων δὲ, καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν ἀεὶ τήνδε συμμάχῳ δορὶ,
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε, καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
745
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις,
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
Χορός
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιούς νόμους
καθιππάσασθε, κἀκ χερῶν εἶλεσθέ μου.
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ὁ τάλαινα βαρύκοτος
750
ἐν γᾷ τᾷδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας,
σταλαγμὸν χθονὶ
ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ λιχὴν ἄφυλλος,
ἄτεκνος, ὦ δίκα, πέδον ἐπισύμενος,
755
βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾳ βαλεῖ·
στενάζω; τί ῥέξω; γένωμαι
δυσοίστα πολίταις ἅπαθον;
ἰω, μεγάλα τοι, κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
760
Ἀθηνᾶ
ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν·
οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾳ σέθεν.
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ᾽ ὁ φήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
765
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δέ τοι γῇ τῇδε μὴ βαρὺν κότον
σκήψητε, [μὴ θυμοῦσθε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
τεύχητ᾽,] ἀφεῖσαι + δαιμόνων σταλάγματα,
βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους·
770
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾿ ἐσχάραις
ἕξειν, ὑπ᾿ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
Χορός
Εὐμενίδες (OCR draft) Experimental (Greek text of Aeschylus' Eumenides, edited by Friedrich Blass, 1907.) — 131 focus
ὄναρ διώκεις θῆρα, κλαγγαίνεις δ᾽ ἅπερ
κύων μέριμναν οὔποτ᾽ ἐκλείπων πόνου.
τί δρᾶις; ἀνίστω, μή σε νικάτω πόνος,
μηδ᾽ ἀγνοήσηις πῆμα μαλθαχθεῖσ᾽ ὕπνωι.
ἄλγησον ἦπαρ ἐνδίκοις ὀνείδεσιν·
135
τοῖς σώφροσιν γὰρ ἀντίκεντρα γίγνεται.
σὺ δ᾽ αἱματηρὸν πνεῦμ᾽ ἐπουρίσασα τῶι,
ἀτμῶι κατισχναίνουσα, νηδύος πυρί,
ἕπου, μάραινε δευτέροις διώγμασιν.
Χορός
ἔγειρ᾽, ἔγειρε καὶ σὺ τῆνδ᾽, ἐγὼ δὲ σέ.
140
εὕδεις; ἀνίστω, κἀπολακτίσασ᾽ ὕπνον,
ἰδώμεθ᾽ εἴ τι τοῦδε φροιμίου ματᾶι.
ἰοὺ ἰοὺ πύπαξ. ἐπάθομεν, φίλαι
στρ. α
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ –
ἐπάθομεν πάθος δυσαχές, ὦ πόποι, ἄφερτον
145
κακόν.
ἐξ ἀρκύων πέπτωκεν οἴχεταί θ᾽ ὁ θήρ.
ὕπνωι κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα.
ἰὼ παῖ Διός, ἐπίκλοπος πέληι,
ἀντ. α
νέος δὲ γραίας δαίμονας καθιππάσω,
150
τὸν ἱκέταν σέβων, ἄθεον ἄνδρα καὶ τοκεῦσιν πικρόν,
τὸν μητραλοίαν δ᾽ ἐξέκλεψας ὢν θεός.
τί τῶνδ᾽ ἐρεῖ τις δικαίως ἔχειν;
ἐμοὶ δ᾽ ὄνειδος ἐξ ὀνειράτων μολὸν
155
στρ. β 155
ἔτυψεν δίκαν διφρηλάτου
μεσολαβεῖ κέντρωι
ὑπὸ φρένας, ὑπὸ λοβόν.
πάρεστι μαστίκτορος δαΐου δαμίου
160
βαρύ τι περίβαρυ κρύος ἔχειν.
τοιαῦτα δρῶσιν οἱ νεώτεροι θεοί
κρατοῦντες τὸ πᾶν δίκας πλέον
ἀντ. β
φονολιβή θρόνον
περὶ πόδα, περὶ κάρα.
165
πάρεστι γᾶς ὀμφαλὸν προσδρακεῖν αἱμάτων
βλοσυρὸν ἀρόμενον ἅγος ἔχειν.
στρ. γ
ἐφεστίωι δὲ μάντις ὢν μιάσματι
μυχὸν ἐχράνατ᾿ αὐτόσσυτος, αὐτόκλητος,
170
παρὰ νόμον θεῶν βρότεα μὲν τίων,
παλαιγενεῖς δὲ μοίρας φθίσας.
κάμοί τε λυπρὸς καὶ τὸν οὐκ ἐκλύσεται,
ὑπό τε γᾶν φυγὼν οὐ ποτ᾽ ἐλευθεροῦται,
175
ποτιτρόπαιος ὢν δ᾽ ἕτερον ἐν κάρᾶι
μιάστορ᾽ εἶσιν οὗ πάσεται.
ἀντ. γ
Ἀπόλλων
ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος
χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
180
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῆις ὑπ᾽ ἄλγους μέλαν᾿ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
185
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι, σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθοραὶ
παίδων, κακοῦ τε χλοῦνις ἠδ᾽ ἀκρωνιά,
λευσμός τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
190
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
ἐν τοῖσδε κληισίοισι τρίβεσθαι μύσος.
195
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
Χορός
ἄναξ ῎Απολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέληι,
ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὢν παναίτιος.
200
Ἀπόλλων
πῶς δή; τοσοῦτον μῆκος ἔκτεινον λόγου.
Χορός
ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
Ἀπόλλων
ἔχρησα, ποινὰς τοῦ πατρὸς πέμψας. τί μήν;
Χορός
κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
Ἀπόλλων
καὶ προστραπέσθαι τοῦσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
205
Χορός
καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τᾶσδε λοιδορεῖς;
Ἀπόλλων
οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφορον μολεῖν.
Χορός
ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον.
Ἀπόλλων
τίς ἦδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
Χορός
τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
210
Ἀπόλλων
τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσηι;
Χορός
οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.
Ἀπόλλων
ᾖ κάρτ᾽ ἄτιμα καὶ παρ᾽ οὐδὲν ἦρκας ὣς
Ήρας τελείας καὶ Διὸς πιστώματα.
Κύπρις δ᾽ ἄτιμος τῶιδ᾽ ἀπέρριπται λόγωι,
215
ὅθεν βροτοῖσι γίγνεται τὰ φίλτατα.
εὐνὴ γὰρ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ μόρσιμος
ὅρκου ᾿στὶ μείζων τῆι δίκηι φρουρουμένη.
εἰ τοῖσιν οὖν κτείνουσιν ἀλλήλους χαλᾶις
τὸ μὴ τίνεσθαι μηδ᾽ ἐποπτεύειν κότωι,
220
οὔ φημ᾽ Ὀρέστην σ᾽ ἐνδίκως ἀνδρηλατεῖν.
τὸ μὲν γὰρ οἶδα κάρτα σ᾽ ἐνθυμουμένην,
τὰ δ᾽ ἐμφανῶς πράσσουσαν ἡσυχαιτέραι.
δίκας δὲ Παλλὰς τῶνδ᾽ ἐποπτεύσει θεά.
Χορός
τὸν ἄνδρ᾽ ἐκεῖνον οὐ τι μὴ λίπω ποτέ.
225
Ἀπόλλων
σὺ δ᾽ οὖν δίωκε καὶ πόνον πλείω τίθου.
Χορός
τιμὰς σὺ μὴ σύντεμνε τὰς ἐμὰς λόγωι.
Ἀπόλλων
οὐδ᾽ ἂν δεχοίμην ὥστ᾽ ἔχειν τιμὰς σέθεν.
Χορός
μέγας γὰρ ἔμπας πὰρ Διὸς θρόνοις λέγηι·
ἐγὼ δ᾽, ἄγει γὰρ αἷμα μητρῶιον, δίκας
230
μέτειμι τόνδε φῶτα κἀκκυνηγετῶ.
Ἀπόλλων
ἐγὼ δ᾽ ἀρήξω τὸν ἱκέτην τε ῥύσομαι·
δεινὴ γὰρ ἐν βροτοῖσι κάν θεοῖς πέλει
τοῦ προστροπαίου μῆνις, εἰ προδῶι σφ᾽ ἑκών.
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, Λοξίου κελεύμασιν
235
ἥκω, δέχου δὲ πρευμενῶς ἀλάστορα,
οὐ προστρόπαιον οὐδ᾽ ἀφοίβαντον χέρα,
ἀλλ᾽ ἀμβλὺς ἤδη προστετριμμένος τε πρὸς
ἄλλοισιν οἴκοις καὶ πορεύμασιν βροτῶν,
ὅμοια χέρσον καὶ θάλασσαν ἐκπερῶν,
240
σώιζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους,
πρόσειμι δῶμα καὶ βρέτας τὸ σόν, θεά,
αὐτοῦ φυλάσσων ἀναμένω τέλος δίκης.
Χορός
εἶὲν· τόδ᾽ ἐστὶ τἀνδρὸς ἐκφανὲς τέκμαρ.
ἕπου δὲ μηνυτῆρος ἀφθέγκτου φραδαῖς.
245
τετραυματισμένον γὰρ ὡς κύων νεβρὸν
πρὸς αἷμα καὶ σταλαγμὸν ἐκματεύομεν.
πολλοῖς δὲ μόχθοις ἀνδροκμῆσι φυσιᾶι
σπλάγχνον· χθονὸς γὰρ πᾶς πεποίμανται τόπος,
ὑπέρ τε πόντον ἀπτέροις ποτήμασιν
250
ἦλθον διώκουσ᾽, οὐδὲν ὑστέρα νεώς.
καὶ νῦν ὅδ᾽ ἐνθάδ᾽ ἐστί που καταπτακών.
ὀσμὴ βροτείων αἱμάτων με προσγελᾶι.
ὅρα ὅρα μάλ᾽ αὖ λεῦσσέ τε τὸν πάντᾶι,
μὴ λάθηι φύγδα βὰς ματροφόνος ἀτίτας.
῾Ο δ᾽ αὖτέ γ᾽ ἀλκὰν ἔχων
περὶ βρέτει πλεχθεὶς θεᾶς ἀμβρότου
ὑπόδικος θέλει γενέσθαι χρεῶν.
260
τὸ δ᾽ οὐ πάρεστιν· αἷμα μητρῶιον χαμαί.
δυσαγκόμιστον, παπαῖ,
τὸ διερὸν πέδοι χύμενον οἴχεται.
Ἀλλ᾽ ἀντιδοῦναι δεῖ σ᾽ ἀπὸ ζῶντος ῥοφεῖν
ἐρυθρὸν ἐκ μελέων πέλανον· ἀπὸ δὲ σοῦ
265
φεροίμαν βοσκὰν πώματος δυσπότου·
καὶ ζῶντά σ᾿ ἰσχνάνασ᾽ ἀπάξομαι κάτω,
ἀντίποιν᾿ ὡς τίνηις ματροφόνου δύας.
Ὄψηι δὲ κεἴ τις ἄλλος ἤλιτεν βροτῶν
ἢ θεὸν ἢ ξένον τιν᾿ ἀσεβῶν ἢ τοκέας φίλους,
ἔχονθ᾽ ἕκαστον τὴν δίκην ἐπαξίαν.
μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν
ἔνερθε χθονός, δελτογράφωι δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾶι
φρενί.
275
Ὀρέστης
ἐγὼ διδαχθεὶς ἐν κακοῖς ἐπίσταμαι
πολλῶν τε καιρούς, καὶ λέγειν ὅπου δίκη
σιγᾶν θ᾽ ὁμοίως· ἐν δὲ τῶιδε πράγματι
φωνεῖν ἐτάχθην πρὸς σοφοῦ διδασκάλου.
βρίζει γὰρ αἷμα καὶ μαραίνεται χερός,
280
μητροκτόνον μίασμα δ᾽ ἔκπλυτον πέλει.
ποταίνιον γὰρ ὂν πρὸς ἑστίᾶι θεοῦ
Φοίβου καθαρμοῖς ἠλάθη χοιροκτόνοις.
πολὺς δέ μοι γένοιτ᾽ ἂν ἐξ ἀρχῆς λόγος,
ὅσοις προσῆλθον ἀβλαβεῖ ξυνουσίαι.
285
χρόνος καθαίρει πάντα γηράσκων ὁμοῦ.
καὶ νῦν ἀφ᾽ ἁγνοῦ στόματος εὐφήμως καλῶ
χώρας ἄνασσαν τῆσδ᾽ Ἀθηναίαν ἐμοὶ
μολεῖν ἀρωγόν· κτήσεται δ᾽ ἄνευ δορὸς
αὐτόν τε καὶ γῆν καὶ τὸν Ἀργεῖον λεὼν
290
πιστὸν δικαίως ἐς τὸ πᾶν τε σύμμαχον.
ἀλλ᾽ εἴτε χώρας ἐν τόποις Λιβυστικῆς,
Τρίτωνος ἀμφὶ χεῦμα γενεθλίου πόρου,
τίθησιν ὀρθὸν οὐ κατηρεφῆ πόδα,
φίλοις ἀρήγουσ᾽, εἴτε Φλεγραίαν πλάκα
295
θρασὺς ταγοῦχος ὡς ἀνὴρ ἐπισκοπεῖ,
ἔλθοι, κλύει δὲ καὶ πρόσωθεν ὢν θεός,
ὅπως γένοιτο τῶνδ᾽ ἐμοὶ λυτήριος.
Χορός
οὔτις σ᾽ Ἀπόλλων οὐδ᾽ Ἀθηναίας σθένος
ῥύσαιτ᾽ ἄν, ὥστε μὴ οὐ παρημελημένον
300
ἔρρειν, τὸ χαίρειν μὴ μαθόνθ᾽ ὅπου φρενῶν,
ἀναιμάτωι βόσκημα δαιμόνων σκιᾶι.
σὺ δ᾽ ἀντιφωνεῖς; ἀλλ᾽ ἀποπτύσηι λόγους
ἐμοὶ τραφείς τε καὶ καθιερωμένος,
καὶ ζῶν με δαίσεις οὐδὲ πρὸς βωμῶι σφαγείς·
305
ὕμνον δ᾽ ἀκούσηι τόνδε δέσμιον σέθεν.
ἄγε δὴ καὶ χορὸν ἅψωμεν, ἐπεὶ
μοῦσαν στυγερὰν
ἀποφαίνεσθαι δεδόκηκεν,
λέξαι τε λάχη τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους
310
ὡς ἐπινωμᾶι στάσις ἁμή.
εὐθυδίκαιοι δ᾽ οἰόμεθ᾽ εἶναι·
τὸν μὲν καθαρὰς χεῖρας προνέμοντ᾽
οὔτις ἐφέρπει μῆνις ἀφ᾽ ἡμῶν,
ἀσινὴς δ᾽ αἰῶνα διοιχνεῖ·
315
ὅστις δ᾽ ἀλιτὼν ὥσπερ ὅδ᾽ ἁνὴρ
χεῖρας φονίας ἐπικρύπτει,
μάρτυρες ὀρθαὶ τοῖσι θανοῦσιν
παραγιγνόμεναι πράκτορες αἵματος
αὐτῶι τελέως ἐφάνημεν.
320
μᾶτερ ἃ μ᾽ ἔτικτες, ὦ μᾶτερ
στρ. α
Νύξ, ἀμαυροῖσι καὶ δεδορκόσιν ποινάν,
κλῦθ᾽. ὁ Λατοῦς γὰρ ἶνίς μ᾿ ἄτιμον τίθησι
τόνδ᾽ ἀφαιρούμενος πτῶκα, ματρῶιον ἁγνισμα
325
κύριον φόνου.
ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι τόδε μέλος
παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής,
330
ὕμνος ἐξ Ἐρινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὑονὰ βροτοῖς.
τοῦτο γὰρ λάχος διανταία
ἀντ. α
Μοῖρ᾽ ἐπέκλωσεν ἐμπέδως ἔχειν, θνατῶν
335
τοὶ σὺν αὐτουργίαις ξυμπέσωσιν μάταιοι,
τοῖς ὁμαρτεῖν, ὄφρ᾽ ἂν γᾶν ὑπέλθηι· θανὼν δ᾽ οὐκ
ἄγαν ἐλεύθερος.
340
ἐπὶ δὲ τῶι τεθυμένωι τόδε μέλος
παρακοπά, παραφορὰ φρενοδαλής,
ὕμνος ἐξ Ερινύων,
δέσμιος φρενῶν, ἀφόρμικτος, αὑονὰ βροτοῖς.
345
γιγνομέναισι λάχη τάδ᾽ ἐφ᾽ ἁμὶν ἐκράνθη,
στρ. β 347
ἀθανάτων δ᾽ ἀπέχειν χέρας, οὐδέ τις ἐστὶ
350
συνδαίτωρ μετάκοινος.
παλλεύκων δὲ πέπλων ἄκληρος ἄμοιρος ἐτύχθην.
δωμάτων γὰρ εἰλόμαν
ἀνατροπάς, ὅταν Ἄρης
355
στρ. γ 355
τιθασὸς ὢν φίλον ἕληι.
ἐπὶ τὸν ὧδ᾽ ἱέμεναι
κρατερὸν ὄντα περ ὅμως
μαυροῦμεν νέον αἷμα.
σπευδομένᾶι δ᾽ ἀφελεῖν τινὶ τᾶσδε μερίμνας,
360
ἀντ. β
θεῶν δ᾽ ἀτέλειαν ἐμαῖσι λιταῖς ἐπικραίνων,
μηδ᾽ εἰς ἄγκρισιν ἐλθεῖν,
Ζεὺς αἱμοσταγὲς †ἀξιόμισον ἔθνος τόδε λέσχας
365
ἆς ἀπηξιώσατο.
δόξαι δ᾽ ἀνδρῶν καὶ μάλ᾽ ὑπ᾽ αἰθέρι σεμναὶ
στρ. δ
τακόμεναι κατὰ γᾶς μινύθουσιν ἄτιμοι
ἁμετέραις ἐφόδοις μελανείμοσιν, ὀρχησμοῖς τ᾽
370
ἐπιφθόνοις ποδός.
ἀντ. γ
μάλα γὰρ οὖν ἁλομένα
ἀνέκαθεν βαρυπεσή
καταφέρω ποδὸς ἀκμάν,
σφαλερὰ (καὶ〉 τανυδρόμοις
375
κῶλα, δύσφορον ἄταν.
πίπτων δ᾽ οὐκ οἶδεν τόδ᾽ ὑπ᾽ ἄφρονι λύμᾶι.
ἀντ. δ
τοῖον ἐπὶ κνέφας ἀνδρὶ μύσος πεπόταται,
καὶ δνοφεράν τιν᾿ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶται
πολύστονος φάτις.
380
στρ. ε
μένει γάρ· εὐμήχανοί
τε καὶ τέλειοι, κακῶν
τε μνήμονες Σεμναί,
καὶ δυσπαρήγοροι βροτοῖς,
ἄτιμ᾿ ἀτίετα διέπομεν
385
λάχη θεῶν διχοστατοῦντ᾽
ἀνηλίωι λάμπᾶι,
δυσποροπαίπαλα δερκομένοισι
καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
καὶ δυσομμάτοις ὁμῶς.
τίς οὖν τάδ᾽ οὐχ ἅζεταί
τε καὶ δέδοικεν βροτῶν,
390
ἐμοῦ κλύων θεσμὸν
τὸν μοιρόκραντον, ἐκ θεῶν
δοθέντα τέλεον; ἔπι δέ μοι
γέρας παλαιόν, οὐδ᾽
ἀτιμίας κύρω,
καίπερ ὑπὸ χθόνα τάξιν ἔχουσα
395
καὶ δυσήλιον κνέφας.
ἀτιμίας κύρω,
Ἀθηνᾶ
πρόσωθεν ἐξήκουσα κληδόνος βοὴν
ἀπὸ Σκαμάνδρου, γῆν καταφθατουμένη,
ἣν δῆτ᾽ Ἀχαιῶν ἀκτορές τε καὶ πρόμοι,
τῶν αἰχμαλώτων χρημάτων λάχος μέγα,
400
ἔνειμαν αὐτόπρεμνον ἐς τὸ πᾶν ἐμοί,
ἐξαίρετον δώρημα Θησέως τόκοις·
ἔνθεν διώκουσ᾽ ἦλθον ἄτρυτον πόδα,
πτερῶν ἄτερ ῥοιβδοῦσα κόλπον αἰγίδος,
πωλοῖς ἀκμαίοις τόνδ᾽ ἐπιζεύξασ᾽ ὄχον.
405
καινὴν δ᾽ ὁρῶσα τῆνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ταρβῶ μὲν οὐδέν, θαῦμα δ᾽ ὄμμασιν πάρα.
τίνες ποτ᾽ ἐστέ; πᾶσι δ᾽ ἐς κοινὸν λέγω·
βρέτας τε τοὐμὸν τῶιδ᾽ ἐφημένωι ξένωι,
ὑμᾶς θ᾽ ὁμοίας οὐδενὶ σπαρτῶν γένει,
410
ἀντ. ε
οὔτ᾽ ἐν θεαῖσι πρὸς θεῶν ὁρωμένας
οὔτ᾽ οὖν βροτείοις ἐμφερεῖς μορφώμασιν.
λέγειν δ᾽ ἄμομφον ὄντα τοὺς πέλας κακῶς
πρόσω δικαίων ἠδ᾽ ἀποστατεῖ θέμις.
Χορός
πεύσηι τὰ πάντα συντόμως, Διὸς κόρη.
415
ἡμεῖς γάρ ἐσμεν Νυκτὸς αἰανῆ τέκνα,
Ἀραὶ δ᾽ ἐν οἴκοις γῆς ὑπαὶ κεκλήμεθα.
Ἀθηνᾶ
γένος μὲν οἶδα κληδόνας τ᾽ ἐπωνύμους.
Χορός
τιμάς γε μέν τοι τὰς ἐμὰς πεύσηι τάχα.
Ἀθηνᾶ
μάθοιμ᾽ ἄν, εἰ λέγοι τις ἐμφανῆ λόγον.
420
Χορός
βροτοκτονοῦντας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
Ἀθηνᾶ
καὶ τῶι κτανόντι ποῦ τὸ τέρμα τῆς φυγῆς;
Χορός
ὅπου τὸ χαίρειν μηδαμοῦ νομίζεται.
Ἀθηνᾶ
ἢ καὶ τοιαύτας τῶιδ᾽ ἐπιρροιζεῖς φυγάς;
Χορός
φονεὺς γὰρ εἶναι μητρὸς ἠξιώσατο.
425
Ἀθηνᾶ
ἀλλ᾽ ἦ ᾿ξ ἀνάγκης, ἢ τινος τρέων κότον;
Χορός
ποῦ γὰρ τοσοῦτον κέντρον ὡς μητροκτονεῖν;
Ἀθηνᾶ
δυοῖν παρόντοιν ἥμισυς λόγου πάρα.
Χορός
ἀλλ᾽ ὅρκον οὐ δέξαιτ᾽ ἄν, οὐ δοῦναι θέλοι.
Ἀθηνᾶ
κλύειν δίκαιος μᾶλλον ἢ πρᾶξαι θέλε.
430
Χορός
πῶς δή, δίδαξον· τῶν σοφῶν γὰρ οὐ πένηι.
Ἀθηνᾶ
ὅρκοις τὰ μὲν δίκαια μὴ νικᾶν λέγω.
Χορός
ἀλλ᾽ ἐξέλεγχε, κρῖνε δ᾽ εὐθεῖαν δίκην.
Ἀθηνᾶ
ἦ κἀπ᾿ ἐμοὶ τρέποιτ᾽ ἂν αἰτίας τέλος;
Χορός
πῶς δ᾽ οὔ; σέβουσαί γ᾽ ἄξι᾽ ἀντ᾽ ἐπαξίων.
435
Ἀθηνᾶ
τί πρὸς τάδ᾽ εἰπεῖν, ὦ ξέν᾽, ἐν μέρει θέλεις;
λέξας δὲ χώραν καὶ γένος καὶ ξυμφορὰς
τὰς σάς, ἔπειτα τόνδ᾽ ἀμυνάθου ψόγον·
εἴπερ πεποιθὼς τῆι δίκηι βρέτας τόδε
ἦσαι φυλάσσων ἑστίας ἐμῆς πέλας
440
σεμνὸς προσίκτωρ ἐν τρόποις Ἰξίονος·
τούτοις ἀμείβου πᾶσιν εὐμαθές τί μοι.
Ὀρέστης
ἄνασσ᾽ Ἀθάνα, πρῶτον ἐκ τῶν ὑστίτων
τῶν σῶν ἐπῶν μέλημ᾽ ἀφαιρήσω μέγα.
οὐκ εἰμὶ προστρόπαιος, οὐδ᾽ ἔχων μύσος
445
πρὸς χειρὶ τἠμῆι τὸ σὸν ἐφεζόμην βρέτας.
τεκμήριον δὲ τῶνδέ σοι λέξω μέγα.
ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον νόμος,
ἔς τ᾽ ἂν πρὸς ἀνδρὸς αἵματος καθαρσίου
σφαγαὶ καθαιμάξωσι νεοθήλου βοτοῦ.
450
πάλαι πρὸς ἄλλοις ταῦτ᾽ ἀφιερώμεθα
οἴκοισι καὶ βατοῖσι καὶ ῥυτοῖς πόροις.
ταύτην μὲν οὕτω φροντίδ᾽ ἐκποδὼν λέγω.
γένος δὲ τοὐμὸν ὡς ἔχει πεύσηι τάχα.
Ἀργεῖός εἰμι, πατέρα δ᾽ ἱστορεῖς καλῶς,
455
Αγαμέμνον᾽, ἀνδρῶν ναυβατῶν ἁρμόστορα·
ξὺν ὧι σὺ Τρώιαν ἄπολιν Ἰλίου πόλιν
ἔθηκας. ἔφθιθ᾽ οὗτος οὐ καλῶς, μολὼν
εἰς οἶκον· ἀλλά νιν κελαινόφρων ἐμὴ
μήτηρ κατέκτα, ποικίλοις ἀγρεύμασιν
460
κρύψασ᾽, ἃ λουτρῶν ἐξεμαρτύρει φόνον.
κἀγὼ κατελθών, τὸν πρὸ τοῦ φεύγων χρόνον,
ἔκτεινα τὴν τεκοῦσαν, οὐκ ἀρνήσομαι,
ἀντικτόνοις ποιναῖσι φιλτάτου πατρός.
καὶ τῶνδε κοινῆι Λοξίας μεταίτιος,
465
ἄλγη προφωνῶν ἀντίκεντρα καρδίᾶι,
εἰ μή τι τῶνδ᾽ ἔρξαιμι τοὺς ἐπαιτίους.
σὺ δ᾽ εἰ δικαίως εἴτε μὴ κρῖνον δίκην·
πράξας γὰρ ἐν σοὶ πανταχῆι τάδ᾽ αἰνέσω.
Ἀθηνᾶ
τὸ πρᾶγμα μεῖζον ἤ τις οἴεται τόδε
470
βροτὸς δικάζειν· οὐδὲ μὴν ἐμοὶ θέμις
φόνου διαιρεῖν ὀξυμηνίτου δίκας.
ἄλλως τε καὶ σὺ μὲν κατηρτυκὼς νόμωι
ἱκέτης προσῆλθες καθαρὸς ἀβλαβής δόμοις
ἐμοῖς, ἄμομφον δ᾽ ὄντα σ᾽ αἰδοῦμαι πόλει·
475
αὗται δ᾽ ἔχουσι μοῖραν οὐκ εὐπέμπελον,
καὶ μὴ τυχοῦσαι πράγματος νικηφόρου,
χώρᾶι μεταῦθις ἰὸς ἐκ φρονημάτων
πέδοι πεσὼν ἄφερτος αἰανὴς νόσος.
τοιαῦτα μὲν τάδ᾽ ἐστίν· ἀμφότερα, μένειν
480
πέμπειν τε, δυσπήμαντ᾽ ἀμηχάνως τ᾽ ἔχει.
ἐπεὶ δὲ πρᾶγμα δεῦρ᾽ ἐπέσκηψεν τόδε,
φόνων δικαστὰς ὁρκίους αἱρουμένη
θεσμὸν τὸν εἰς ἅπαντ᾽ ἐγὼ θήσω χρόνον.
ὑμεῖς δὲ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια
485
καλεῖσθ᾽, ἀρωγὰ τῆς δίκης δρκώματα.
κρίνασα δ᾽ ἀστῶν τῶν ἐμῶν τὰ βέλτατα
ἥξω, διαιρεῖν τοῦτο πρᾶγμ᾽ ἐτητύμως,
ὅρκον πορόντας, μηδὲν ἐκδίκοις φρεσίν.
Χορός
νῦν μεταστροφαὶ νέων
490
θεσμίων, ἢ κρατήσει δίκα (τε) καὶ βλάβα
τοῦδε ματροκτόνου.
πάντας ἤδη τόδ᾽ ἔργον εὐχερείᾶι συναρμόσει
στρ. α
βροτούς.
495
πολλὰ δ᾽ ἔτυμα παιδότρωτα
πάθεα προσμένει τοκεῦσιν μεταῦθις ἐν χρόνωι.
οὐδὲ γὰρ βροτοσκόπων
ἀντ. α
πάντ᾽ ἐφήσω μόρον.
μαινάδων τῶνδ᾽ ἐφέρψει κότος τις ἐργμάτων·
πεύσεται δ᾽ ἄλλος ἄλλοθεν προφωνῶν ἃ τῶν
πέλας κακά,
λῆξιν ὑπόδυσίν τε μόχθων
505
ἄκεά τ᾽ οὐ βέβαι᾽, ἃ τλάμων μάταν παρηγορεῖ.
μηδέ τις κικληισκέτω
ξυμφορᾶι τετυμμένος,
τοῦτ᾽ ἔπος θροούμενος,
510
ὦ Δίκα,
ὦ θρόνοι τ᾽ Ερινύων.
ταῦτά τις τάχ᾽ ἂν πατὴρ
ἢ τεκοῦσα νεοπαθής
στρ. β
οἰκτρὸν οἰκτίσαιτ᾽, ἐπειδὴ πίτνει δόμος Δίκας.
ἔσθ᾽ ὅπου τὸ δεινὸν εὐ
ἀντ. β
καὶ φρενῶν ἐπίσκοπον
δεῖ μένειν καθήμενον.
ξυμφέρει
520
σωφρονεῖν ὑπὸ στένει.
τίς δὲ μηδὲν ἐν φάει
καρδίαν ἄν᾿ ἔτι) τρέων
ἢ πόλις βροτός θ᾽ ὁμοίως ἔτ᾽ ἂν σέβοι δίκαν;
μήτ᾿ ἀνάρχετον βίον
μήτε δεσποτούμενον
στρ. γ
αἰνέσῃς.
παντὶ μέσωι τὸ κράτος θεὸς ὤπασεν, ἄλλ᾽ ἄλλᾶι
530
δ᾽ ἐφορεύει.
ξύμμετρον δ᾽ ἔπος λέγω,
δυσσεβίας μὲν ὕβρις τέκος ὡς ἐτύμως·
ἐκ δ᾽ ὑγιείας
535
φρενῶν ὁ πᾶσιν φίλος
καὶ πολύευκτος ὄλβος.
ἐς τὸ πᾶν δέ σοι λέγω,
ἀντ. γ
βωμὸν αἴδεσαι Δίκας·
μηδέ νιν
540
κέρδος ἰδὼν ἀθέωι ποδὶ λὰξ ἀτίσηις· ποινὰ
γὰρ ἐπέσται,
κύριον μένει τέλος.
πρὸς τάδε τις τοκέων σέβας εὖ προτίων
545
καὶ ξενοτίμους
ἐπιστροφὰς δωμάτων
αἰδόμενός τις ἔστω.
ἑκὼν δ᾽ ἀνάγκας ἄτερ
550
στρ. δ 550
δίκαιος ὢν οὐκ ἄνολβος ἔσται,
πανώλεθρος δ᾽ οὔποτ᾽ ἂν γένοιτο.
τὸν ἀντίτολμον δέ φαμι παρβάταν,
(ἄγον〉τα πολλὰ παντόφυρτ᾽ ἄνευ δίκας
βιαίως, ξὺν χρόνωι καθήσειν
555
λαῖφος, ὅταν λάβηι πόνος θραυομένας κεραίας.
καλεῖ δ᾽ ἀκούοντας οὐ-
δὲν (ἐν) μέσᾶι δυσπαλεῖ τε δίνᾶι·
ἀντ. δ
γελᾶι δὲ δαίμων ἐπ᾿ ἀνδρὶ θερμῶι,
560
τὸν οὔποτ᾽ αὐχοῦντ᾿ ἰδὼν ἀμαχάνοις
δύαις λαπαδνὸν οὐδ᾽ ὑπερθέοντ᾽ ἄκραν·
δι᾽ αἰῶνος δὲ τὸν πρὶν ὄλβον
έρματι προσβαλὼν δίκας ὤλετ᾿ ἄκλαυτος, αἶστος.
δὲν (ἐν) μέσᾶι δυσπαλεῖ τε δίνᾶι·
Ἀθηνᾶ
κήρυσσε, κῆρυξ, καὶ στρατὸν κατειργάθου
-ῦ, ἡ τ᾽ οὖν διάτορος Τυρσηνική
σάλπιγξ βροτείου πνεύματος πληρουμένη
ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῶι.
πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου
570
σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς
πόλιν τε πᾶσαν ἐς τὸν αἰανῆ χρόνον
καὶ τῶνδ᾽ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῆι δίκη.
Χορός
ἄναξ Απολλον, ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει.
τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε.
575
Ἀπόλλων
καὶ μαρτυρήσων ἦλθον· ἔστι γὰρ δόμων
ἱκέτης ὅδ᾽ ἁνὴρ καὶ μυχῶν ἐφεστίων
ἐμῶν· φόνου δὲ τοῦδ᾽ ἐγὼ καθάρσιος·
καὶ ξυνδικήσων αὐτός· αἰτίαν δ᾽ ἔχω
τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου. σὺ δ᾽ εἴσαγε
580
ὅπως (τ᾽ ἐπίστᾶι τῆνδε κύρωσον δίκην.
Ἀθηνᾶ
ὑμῶν ὁ μῦθος, εἰσάγω δὲ τὴν δίκην.
ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων
γένοιτ᾽ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος.
Χορός
ἡ α΄ πολλαὶ μέν ἐσμεν, λέξομεν δὲ συντόμως.
585
ἔπος δ᾽ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς.
ἡ β΄ τὴν μητέρ᾽ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας.
Ὀρέστης
ἔκτεινα· τούτου γ᾽ οὔτις ἄρνησις πέλει.
Χορός
ἡ γ΄ ἓν μὲν τόδ᾽ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων.
Ὀρέστης
οὐ κειμένωι πω τόνδε κομπάζεις λόγον.
590
Χορός
ἡ δ΄ εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σ᾽ ὅπως κατέκτανες.
Ὀρέστης
λέγω· ξιφουλκῶι χειρὶ πρὸς δέρην τεμών.
Χορός
ἡ ε΄ πρὸς τοῦ δ᾽ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν;
Ὀρέστης
τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι· μαρτυρεῖ δέ μοι.
Χορός
ἡ ς΄ ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν;
595
Ὀρέστης
καὶ δεῦρό γ᾽ αἰεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι.
Χορός
ἡ ζ΄ ἀλλ᾽ εἴ σε μάρψει ψῆφος, ἄλλ᾽ ἐρεῖς τάχα.
Ὀρέστης
πέποιθ᾽, ἀρωγὰς δ᾽ ἐκ τάφου πέμπει πατήρ.
Χορός
ἡ η΄ νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών.
Ὀρέστης
δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν.
600
Χορός
ἡ θ΄ πῶς δή; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε.
Ὀρέστης
ἀνδροκτονοῦσα πατέρ᾽ ἐμὸν κατέκτανεν.
Χορός
ἡ ι΄ τοιγὰρ σὺ μὲν ζῆις, ἡ δ᾽ ἐλευθέρα φόνωι.
Ὀρέστης
τί δ᾽ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῆι;
Χορός
ἡ ια΄ οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν.
605
Ὀρέστης
ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι;
Χορός
ἡ ιβ΄ πῶς γάρ σ᾽ ἔθρεψ᾽ ἂν ἐντός, ὦ μιαιφόνε,
ζώνης; ἀπεύχηι μητρὸς αἷμα φίλτατον;
Ὀρέστης
ἤδη σὺ μαρτύρησον, ἐξηγοῦ δέ μοι,
Απολλον, εἴ σφε σὺν δίκηι κατέκτανον.
610
δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα·
ἀλλ᾽ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῆι σῆι φρενὶ
δοκεῖ τόδ᾽ αἷμα κρῖνον, ὡς τούτοις φράσω.
Ἀπόλλων
λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδ᾽ Ἀθηναίας μέγαν
θεσμὸν δικαίως, μάντις ὢν δ᾽ οὐ ψεύσομαι.
615
οὐπώποτ᾽ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις,
οὐκ ἀνδρός, οὐ γυναικός, οὐ πόλεως πέρι,
ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ.
τὸ μὲν δίκαιον τοῦθ᾽ ὅσον σθένει μαθεῖν,
βουλῆι πιφαύσκω δ᾽ ὄμμ᾽ ἐπισπέσθαι πατρός.
620
ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον.
Χορός
Ζεύς, ὡς λέγεις σύ, τόνδε χρησμὸν ὤπασε,
φράζειν Ὀρέστηι τῶιδε, τὸν πατρὸς φόνον
πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν;
Ἀπόλλων
οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν
625
διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον,
καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός, οὔ τι θουρίοις
τόξοις ἑκηβόλοισιν, ὥστ᾽ Αμαζόνος,
ἀλλ᾽ ὡς ἀκούσηι, Παλλὰς οἱ τ᾽ ἐφήμενοι
ψήφωι διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι.
630
ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα
τὰ πλεῖστ᾽ ἀμείνον᾽ εὔφροσιν δεδεγμένη,
δροίτηι, περῶντος λουτρά, κἀπὶ τέρματι,
φᾶρος περεσκήνωσεν, ἐν δ᾽ ἀτέρμονι
κόπτει πεδήσασ᾽ ἄνδρα δαιδάλωι πέπλωι.
635
ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος
τοῦ πάντοσέμνου, τοῦ στρατηλάτου νεῶν.
τὴν δ᾽ αὖ τοιαύτην εἶπον, ὡς δηχθῆι λεώς,
ὅσπερ τέτακται τῆνδε κυρῶσαι δίκην.
Χορός
πατρὸς προτιμᾶι Ζεὺς μόρον τῶι σῶι λόγωι·
640
αὐτὸς δ᾽ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον.
πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις;
ὑμᾶς δ᾽ ἀκούειν ταῦτ᾽ ἐγὼ μαρτύρομαι.
Ἀπόλλων
ὦ παντομισή κνώδαλα, στύγη θεῶν,
πέδας μὲν ἂν λύσειας, ἔστι τοῦδ᾽ ἄκος
645
καὶ κάρτα πολλὴ μηχανή λυτήριος·
ἀνδρὸς δ᾽ ἐπειδὰν αἷμ᾽ ἀνασπάσηι κόνις
ἅπαξ θανόντος, οὔτις ἔστ᾽ ἀνάστασις.
τούτων ἐπωιδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ
οὑμός, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντ᾽ ἄνω τε καὶ κάτω
650
στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει.
Χορός
πῶς τἀποφεύγειν τοῦδ᾽ ὑπερδικεῖς ὅρα·
τὸ μητρὸς αἷμ᾽ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι,
ἔπειτ᾽ ἐν Ἀργει δώματ᾽ οἰκήσει πατρός;
ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις;
655
ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται;
Ἀπόλλων
καὶ τοῦτο λέξω, καὶ μάθ᾽ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ.
οὐκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου
τοκεύς, τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου.
τίκτει δ᾽ ὁ θρώισκων, ἡ δ᾽ ἅπερ ξένωι ξένη
660
ἔσωσεν ἔρνος, οἶσι μὴ βλάψηι θεός.
τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου.
πατὴρ μὲν ἂν γένοιτ᾽ ἄνευ μητρός· πέλας
μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός,
οὐδ᾽ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη,
665
ἀλλ᾽ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός.
ἐγὼ δὲ, Παλλάς, τἄλλα θ᾽, ὡς ἐπίσταμαι,
τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν,
καὶ τόνδ᾽ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον,
ὅπως γένοιτο πιστὸς ἐς τὸ πᾶν χρόνου
670
καὶ τόνδ᾽ ἐπικτήσαιο σύμμαχον, θεά,
καὶ τοὺς ἔπειτα, καὶ τάδ᾽ αἰανῶς μένοι
στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους.
Ἀθηνᾶ
ἤδη κελεύσω τοῦσδ᾽ ἀπὸ γνώμης φέρειν
ψῆφον δικαίαν, ὡς ἅλις λελεγμένων.
675
Χορός
ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος·
μένω δ᾽ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται.
Ἀθηνᾶ
τί γάρ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσ᾽ ἄμομφος ὦ;
Ἀπόλλων
ἠκούσαθ᾽ ὧν ἠκούσατ᾽, ἐν δὲ καρδίαι
ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε, ξένοι.
680
Ἀθηνᾶ
κλύοιτ᾽ ἂν ἤδη θεσμόν, Ἀττικὸς λεώς,
πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ.
ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῶι
αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον.
πάγον δ᾽ ἄρ᾽ ἕξει τόνδ᾽, Ἀμαζόνων ἕδραν
685
σκηνάς θ᾽, ὅτ᾽ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον
στρατηλατοῦσαι, καὶ πόλει νεοπτόλει
τῆνδ᾽ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε·
"Αρει δ᾽ ἔθυον, ἔνθεν ἔστ᾽ ἐπώνυμος
πέτρα, πάγος τ᾽ ῎Ἄρειος· ἐν δὲ τῶι σέβας
690
ἀστῶν φόβος τε συγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
σχήσει κατ᾽ ἦμαρ καὶ κατ᾿ εὐφρόνην ὁμῶς,
αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾿πιχραινόντων νόμους
κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρωι δ᾽ ὕδωρ
λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
695
τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;
τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
700
ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
ἔχοιτ᾽ ἂν οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
οὔτ᾽ ἐν Σκύθηισιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὑπερ
705
ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι.
ταύτην μὲν ἐξέτειν᾽ ἐμοῖς παραίνεσιν
ἀστοῖσιν ἐς τὸ λοιπόν· ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ
καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην
αἰδουμένους τὸν ὅρκον. εἴρηται λόγος.
710
Χορός
καὶ μὴν βαρεῖαν τῆνδ᾽ ὁμιλίαν χθονὸς
ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι.
Ἀπόλλων
κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς
ταρβεῖν κελεύω μηδ᾽ ἀκαρπώτους κτίσαι.
Χορός
ἀλλ᾽ αἱματηρὰ πράγματ᾽ οὐ λαχὼν σέβεις,
715
μαντεῖα δ᾽ οὐκέθ᾽ ἁγνὰ μαντεύσηι νέμων.
Ἀπόλλων
ἢ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων
πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος;
Χορός
λέγεις· ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης
βαρεῖα χώρᾶι τῆιδ᾽ ὁμιλήσω πάλιν.
720
Ἀπόλλων
ἀλλ᾽ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις
θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ· νικήσω δ᾽ ἐγώ.
Χορός
τοιαῦτ᾽ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις·
Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς.
Ἀπόλλων
οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντ᾽ εὐεργετεῖν,
725
ἄλλως τε πάντως χὔτε δεόμενος τύχοι;
Χορός
σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας
οἴνωι παρηπάφησας ἀρχαίας θεάς.
Ἀπόλλων
σύ τοι τάχ᾽ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος
ἐμῆι τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν.
730
Χορός
ἐπεὶ καθιππάζηι με πρεσβῦτιν νέος,
δίκης γενέσθαι τῆσδ᾽ ἐπήκοος μένω,
ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει.
Ἀθηνᾶ
ἐμὸν τόδ᾽ ἔργον, λοισθίαν κρῖναι δίκην·
ψῆφον δ᾽ Ὀρέστηι τῆνδ᾽ ἐγὼ προσθήσομαι.
735
μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἢ μ᾿ ἐγείνατο,
τὸ δ᾽ ἄρσεν αἰνῶ πάντα, πλὴν γάμου τυχεῖν,
ἅπαντι θυμῶι, κάρτα δ᾽ εἰμὶ τοῦ πατρός.
οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον
ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον.
740
νικᾶι δ᾽ Ὀρέστης, κἂν ἰσόψηφος κριθῆι.
ἐκβάλλεθ᾽ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους
ὅσοις δικαστῶν τοῦτ᾽ ἐπέσταλται τέλος.
Ὀρέστης
ὦ Φοῖβ᾽ Απολλον, πῶς ἀγὼν κριθήσεται;
Χορός
ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ, ἆρ᾽ ὁρᾶις τάδε;
745
Ὀρέστης
νῦν ἀγχόνης μοι τέρματ᾽, ἢ φάος βλέπειν.
Ὀρέστης
ἡμῖν γὰρ ἔρρειν, ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν.
ΑΒ. πεμπάζετ᾽ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων, ξένοι,
τὸ μὴ ἀδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει.
γνώμης δ᾽ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα,
750
μολοῦσά τ᾽ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία.
Ἀθηνᾶ
ἀνὴρ ὅδ᾽ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην·
ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων.
Ὀρέστης
ὦ Παλλάς, ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους,
γαίας πατρώιας ἐστερημένον σύ τοι
755
κατώικισάς με· καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ,
“Αργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν
οἰκεῖ πατρώιοις, Παλλάδος καὶ Λοξίου
ἕκατι καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου
σωτῆρος, ὃς πατρῶιον αἰδεσθεὶς μόρον
760
σώιζει με μητρὸς τᾶσδε συνδίκους ὁρῶν.”
ἐγὼ δὲ χώρᾶι τῆιδε καὶ τῶι σῶι στρατῶι
τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον
ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους,
μήτοι τιν᾿ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς
765
ἐλθόντ᾽ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ.
αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε
τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα
ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους
770
τιθέντες, ὡς αὐτοῖσι μεταμέληι πόνος
ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις·
ὀρθουμένων δὲ καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος
τιμῶσιν αἰεὶ τῆνδε συμμάχωι δορὶ
αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσόμεθ᾽ εὐμενέστεροι.
καὶ χαῖρε καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς·
775
πάλαισμ᾽ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις
σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον.
Χορός
ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους
καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εϊλεσθέ μου.
ἐγὼ δ᾽ ἄτιμος ἡ τάλαινα βαρύκοτος
780
ἐν γᾶι τᾶιδε, φεῦ,
ἰὸν ἰὸν ἀντιπενθῆ μεθεῖσα καρδίας
σταλαγμὸν χθονί
ἄφορον· ἐκ δὲ τοῦ
λειχὴν ἄφυλλος, ἄτεκνος,
785
ἰὼ Δίκα, πέδον ἐπισύμενος
βροτοφθόρους κηλίδας ἐν χώρᾶι βαλεῖ,
(στενάζω· τί ῥέξω; γένωμαι;) δύσοισθ᾽ (ἆς)
πολίταις ἔπαθον.
790
ἰὼ μεγάλα τοι κόραι δυστυχεῖς
Νυκτὸς ἀτιμοπενθεῖς.
Ἀθηνᾶ
ἐμοὶ πίθεσθε μὴ βαρυστόνως φέρειν.
οὐ γὰρ νενίκησθ᾽, ἀλλ᾿ ἰσόψηφος δίκη
795
ἐξῆλθ᾽ ἀληθῶς, οὐκ ἀτιμίᾶι σέθεν.
ἀλλ᾽ ἐκ Διὸς γὰρ λαμπρὰ μαρτύρια παρῆν,
αὐτός θ᾽ ὁ χρήσας αὐτὸς ἦν ὁ μαρτυρῶν,
ὡς ταῦτ᾽ Ὀρέστην δρῶντα μὴ βλάβας ἔχειν.
ὑμεῖς δὲ τῆι γῆι τῆιδε μὴ θυμοῦσθε, μὴ
800
βαρὺν κότον σκήψητε, μηδ᾽ ἀκαρπίαν
τεύξητ᾽, ἀφεῖσαι δαιμόνων σταλάγματα,
βρωτῆρας αἰχμὰς σπερμάτων ἀνημέρους.
ἐγὼ γὰρ ὑμῖν πανδίκως ὑπίσχομαι
ἕδρας τε καὶ κευθμῶνας ἐνδίκου χθονὸς
805
λιπαροθρόνοισιν ἡμένας ἐπ᾽ ἐσχάραις
ἕξειν ὑπ᾽ ἀστῶν τῶνδε τιμαλφουμένας.
Χορός
Translations (11)
Eumenides Perseus (Aeschylus, Volume 2. Smyth, Herbert Weir, translator. London; New York: William Heinemann; G.P. Putnam's Sons, 1926. (Modernized by Perseus.)) — 143-175 focus
Chorus
Oh, oh! Alas! We have suffered, friends.
Indeed I have suffered much and all in vain.
We have suffered very painfully, oh! an unbearable evil. The beast has escaped from our nets and is gone.
Overcome by sleep, I have lost my prey.
145
Indeed I have suffered much and all in vain.
Overcome by sleep, I have lost my prey.
Chorus
Oh! Child of Zeus, you have become a thief—
you, a youth, have ridden down old divinities—by showing respect to your suppliant, a godless man and cruel to a parent; although you are a god, you have stolen away a man that killed his mother.
What is there here that anyone shall call just?
150
What is there here that anyone shall call just?
Chorus
Reproach, coming to me in a dream, struck me like a charioteer with goad held tight, under my heart, under my vitals.
155
I can feel the cruel, the very cruel chill of the executioner’s destroying scourge.
160
Chorus
They do such things, the younger gods, who rule, wholly beyond justice, a throne dripping blood,
about its foot, about its head.
I can see the center-stone of the earth defiled with a terrible pollution of blood.
165
I can see the center-stone of the earth defiled with a terrible pollution of blood.
Chorus
Although he is a prophet, he has stained his sanctuary
with pollution at its hearth, at his own urging, at his own bidding; against the law of the gods, he has honored mortal things and caused the ancient allotments to decay.
170
Chorus
And he brings distress to me too, but he shall not win his release;
even if he escapes beneath the earth, he is never set free. A suppliant, he will acquire another avenger from his family.
1
175
Apollo
Out, I order you! Go away from this house at once,
leave my prophetic sanctuary, so that you may not be struck by a winged glistening snake
2
shot forth from a golden bow-string, and painfully release black foam, vomiting the clots of blood you have drained from mortals.
180
It is not right for you to approach this house; no, your place is where the punishments are beheading, gouging out of eyes, cutting of throats, and where young men’s virility is ruined by destruction of seed; where there is mutilation and stoning, and where those who are impaled beneath their spine moan long and piteously.
185
Do you hear what sort of feast is your delight? You are detested by the gods for it. The whole fashion of your form sets it forth. Creatures like you should live in the den of a blood-drinking lion, and not inflict pollution
190
on all near you in this oracular shrine. Be gone, you goats without a herdsman! No god loves such a flock.
195
Chorus
Lord Apollo, hear our reply in turn. You yourself are not partially guilty of this deed;
you alone have done it all, and are wholly guilty.
200
Apollo
What do you mean? Draw out the length of your speech this much.
Chorus
Through your oracle, you directed the stranger to kill his mother.
Apollo
Through my oracle, I directed him to exact vengeance for his father. What of it?
Chorus
And then you agreed to take the fresh blood on yourself.
Apollo
And I ordered him to turn for expiation to this house.
205
Chorus
And do you then rebuke us, the ones who escorted him here?
Apollo
Yes, for you are not fit to approach this house.
Chorus
But this has been assigned to us—
Apollo
What is this office of yours? Boast of your fine privilege!
Chorus
We drive matricides from their homes.
210
Apollo
But what about a wife who kills her husband?
Chorus
That would not be murder of a relative by blood.
213
Apollo
Then truly you dishonor and bring to nothing the pledges of Hera, the Fulfiller, and Zeus.
3
Cypris too is cast aside, dishonored by this argument, and from her come the dearest things for mortals. For marriage ordained by fate for a man and a woman is greater than an oath and guarded by Justice. If, then, one should kill the other and you are so lenient
215
as not to punish or visit them with anger, I claim that you unjustly banish Orestes from his home. For I see you taking the one cause very much to heart, but clearly acting more leniently about the other. But the goddess Pallas will oversee the pleadings in this case.
220
Chorus
I will never, never leave that man!
225
Apollo
Pursue him then and get more trouble for yourself.
Chorus
Do not cut short my privileges by your words.
Apollo
I would not take your privileges as a gift.
Chorus
No, for in any case you are called great at the throne of Zeus.
But as for me—since a mother’s blood leads me, I will pursue my case against this man and I will hunt him down.
Exeunt.
230
Apollo
And I will aid my suppliant and rescue him! For the wrath of the one who seeks purification is terrible among mortals and gods, if I intentionally abandon him.
Enters the Sanctuary.
The scene changes to
Athens
, before the temple of Athena. Enter Hermes with Orestes, who embraces the ancient image of the goddess.
Orestes
Lady Athena, at Loxias’ command I have come. Receive kindly an accursed wretch, not one who seeks purification, or with unclean hand, but with my guilt’s edge already blunted and worn away at other homes and in the travelled paths of men.
235
Going over land and sea alike, keeping the commands of Loxias’ oracle, I now approach your house and image, goddess. Here I will keep watch and await the result of my trial.
240
The Furies enter dispersedly, hunting Orestes’ trail by scent.
Chorus
Aha! This is a clear sign of the man. Follow the hints of a voiceless informer. For as a hound tracks a wounded fawn, so we track him by the drops of blood. My lungs pant from many tiring struggles, for I have roamed over the whole earth,
245
and I have come over the sea in wingless flight, pursuing him, no slower than a ship. And now he is here somewhere, cowering. The smell of human blood gives me a smiling welcome.
250
254
Look! Look again!
Look everywhere, so that the matricide will not escape by secret flight, with his debt unpaid!
Yes, here he is again with a defense; his arms twisted around the image of the immortal goddess,
255
he wishes to be tried for his debt.
4
But that is not possible; a mother’s blood upon the earth is hard to recover—alas, the liquid poured on the ground is gone.
But you must allow me in return to suck
260
the red blood from your living limbs. May I feed on you—a gruesome drink!
I will wither you alive and drag you down, so that you pay atonement for your murdered mother’s agony.
And you will see any other mortal who has sinned by not honoring
265
a god or a stranger or dear parents, each having a just punishment.
For Hades is mighty in holding mortals to account under the earth,
270
and he observes all things and within his mind inscribes them.
275
276
Yes, here he is again with a defense; his arms twisted around the image of the immortal goddess,
But that is not possible; a mother’s blood upon the earth is hard to recover—alas, the liquid poured on the ground is gone.
But you must allow me in return to suck
I will wither you alive and drag you down, so that you pay atonement for your murdered mother’s agony.
And you will see any other mortal who has sinned by not honoring
For Hades is mighty in holding mortals to account under the earth,
Orestes
Taught by misery, I know many purification rituals, and I know where it is right to speak and equally to be silent; and in this case, I have been ordered to speak by a wise teacher.
For the blood is slumbering and fading from my hand, the pollution of matricide is washed away; while it was still fresh, it was driven away at the hearth of the god Phoebus by purifying sacrifices of swine. It would be a long story to tell from the beginning,
280
how many people I have visited, with no harm from association with me.
Time purges all things, aging with them.
So now with a pure mouth I piously invoke Athena, lady of this land, to come to my aid. Without the spear,
285
she will win me and my land and the
Argive
people as faithful and true allies for all time. But whether in some region of the Libyan land, near the waters of Triton, her native stream, she is in action or at rest,
5
290
aiding those whom she loves, or whether, like a bold marshal, she is surveying the Phlegraean
6
plain, oh, let her come—as a goddess, she hears even from far away—to be my deliverer from distress!
295
So now with a pure mouth I piously invoke Athena, lady of this land, to come to my aid. Without the spear,
Chorus
No, neither Apollo nor Athena’s strength
can save you from perishing abandoned, not knowing where joy is in your heart—a bloodless victim of the gods below, a shadow.
You do not answer, but scorn my words, you who are fattened and consecrated to me?
300
Living, you will be my feast, not slain at an altar; now you will hear this hymn, a spell to bind you.
305
307
You do not answer, but scorn my words, you who are fattened and consecrated to me?
Chorus
Come now, let us also join the dance, since we are resolved to display our hated song
and to declare our allotted office, how our party directs the affairs of men. We claim to be just and upright. No wrath from us will come stealthily to the one who holds out clean hands,
310
and he will go through life unharmed; but whoever sins, as this man has, and hides his blood-stained hands, as avengers of bloodshed we appear against him to the end, presenting ourselves as upright witnesses for the dead.
315
Chorus
O mother Night, hear me, mother who gave birth to me as a retribution for the blind and the seeing. For Leto’s son dishonors me
by snatching away this cowering wretch, a proper expiation for his mother’s blood.
325
Chorus
This is our song over the sacrificial victim—frenzied,
maddened, destroying the mind, the Furies’ hymn, a spell to bind the soul, not tuned to the lyre, withering the life of mortals.
330
Chorus
For this is the office that relentless
Fate spun for us to hold securely: when rash murders of kin come upon mortals, we pursue them until they go under the earth; and after death,
335
they have no great freedom.
340
Chorus
This is our song over the sacrificial victim—frenzied, maddened, destroying the mind,the Furies’ hymn,
a spell to bind the soul, not tuned to the lyre, withering the life of mortals.
345
Chorus
This office was ordained for us at birth;
but the immortal gods must hold back their hands from us, nor does any of them share a feast in common with us; and I have neither lot nor portion of pure white ceremonial robes
350
Chorus
For I have chosen the overthrow of houses,
whenever violence raised in the home seizes someone near and dear. So speeding after this man, we weaken him, even though he is strong, because of the fresh blood.
355
Chorus
We are eager to take these cares away from another, and to establish for the gods exemption from my concerns, so that it will not come to trial;
360
for Zeus has considered us, a blood-dripping, hateful band, unworthy of his council.
365
Chorus
For I have chosen the overthrow of houses,
whenever violence raised in the home seizes someone near and dear. Speeding after this man, we weaken him, even though he is strong, because of the fresh blood.
Chorus
And men’s thoughts, very proud under the sky, waste away and dwindle in dishonor beneath the earth,
at our attack in black robes and the vindictive dance of our feet.
370
Chorus
For surely with a great leap from above I bring down the heavily falling force of my foot,
my limbs that trip even swift runners—unendurable ruin.
375
Chorus
But, as he falls, he does not know it, because of his senseless folly; pollution hovers over the man in such darkness, and mournful rumor speaks of
a dark mist over his house.
380
Chorus
For surely with a great leap from above I bring down the heavily falling force of my foot,
my limbs that trip even swift runners—unendurable ruin.
Chorus
For it remains. We are skilled in plotting, powerful in execution, and we remember evil deeds; we are revered and hard for mortals to appease,
pursuing our allotted office which is without rights, without honor, separated from the gods in sunless light—our office that makes the path rough for seeing and dim-sighted alike.
385
Chorus
What mortal, then, does not
stand in awe and dread of this, when he hears from me the law ordained by Fate, given by the gods for perfect fulfilment? My ancient privilege still remains, I do not meet with dishonor,
390
although I have my place under the earth and in sunless darkness.
395
Athena
From afar I heard the call of a summons, from the Scamander, while I was taking possession of the land, which the leaders and chiefs of the Achaeans
assigned to me, a great portion of the spoil their spears had won, to be wholly mine forever, a choice gift to Theseus’ sons.
7
From there I have come, urging on my tireless foot, without wings rustling the folds of my aegis,
400
yoking this chariot to colts in their prime.
8
As I see this strange company of visitors to my land, I am not afraid, but it is a wonder to my eyes. Who in the world are you? I address you all in common—this stranger sitting at my image,
405
and you, who are like no race of creatures ever born, neither seen by gods among goddesses nor resembling mortal forms. But it is far from just to speak ill of one’s neighbor who is blameless, and Right stands aloof.
410
Chorus
Daughter of Zeus, you will hear it all in brief. We are the eternal children of Night. We are called Curses in our homes beneath the earth.
415
Athena
I now know your family and the names by which you are called.
Chorus
You will soon learn my office.
Athena
I shall understand, if someone would tell the story clearly.
420
Chorus
We drive murderers from their homes.
Athena
And where is the end of flight for the killer?
Chorus
Where joy is absent and unknown.
9
Athena
And would you drive this man with your shrieks to such flight?
Chorus
Yes, for he thought it right to be his mother’s murderer.
425
Athena
Through other compulsions, or in fear of someone’s wrath?
Chorus
Where is there a spur so keen as to compel the murder of a mother?
Athena
Two parties are present; only half the case is heard.
Chorus
But he will not receive an oath nor does he want to give one.
Athena
You want to be called just rather than to act justly.
430
Chorus
How so? Teach me. For you are not poor in subtleties.
Athena
I say that oaths must not win victory for injustice.
Chorus
Well then, question him, and make a straight judgment.
Athena
Then would you turn over the decision of the charge to me?
Chorus
How not?—since we honor you because you are worthy and of worthy parentage.
435
436
Athena
What do you want to say to this, stranger, in turn? After you name your country and family and fortunes, then defend yourself against this charge; if indeed, relying on the justice of your case,
you sit clinging to my image near my hearth, as a sacred suppliant, like Ixion.
10
To all this give me a plain answer.
440
Orestes
Lady Athena, first of all I will take away a great anxiety from your last words.
I am not a suppliant in need of purification, nor did I sit at your image with pollution on my hands. I will give you strong proof of this. It is the law for one who is defiled by shedding blood to be barred from speech until he is sprinkled with the blood of
445
a new-born victim by a man who can purify from murder. Long before at other houses I have been thus purified both by victims and by flowing streams.
And so I declare that this concern is out of the way. As to my family, you will soon learn.
450
I am an
Argive
; my father—you rightly inquire about him—was Agamemnon, the commander of the naval forces; along with him, you made
Troy
, the city of
Ilion
, to be no city. He did not die nobly, after he came home; but my black-hearted
455
mother killed him after she covered him in a crafty snare that still remains to witness his murder in the bath. And when I came back home, having been an exile in the time before, I killed the woman who gave birth to me, I will not deny it, as the penalty in return for the murder of my dearly-loved father.
460
Together with me Loxias is responsible for this deed, because he threatened me with pains, a goad for my heart, if I should fail to do this deed to those who were responsible. You judge whether I acted justly or not; whatever happens to me at your hands, I will be content.
465
470
And so I declare that this concern is out of the way. As to my family, you will soon learn.
Athena
The matter is too great, if any mortal thinks to pass judgment on it; no, it is not lawful even for me to decide on cases of murder that is followed by the quick anger of the Furies, especially since you, by rites fully performed, have come a pure and harmless suppliant to my house;
470
and so I respect you, since you do not bring harm to my city. Yet these women have an office that does not permit them to be dismissed lightly; and if they fail to win their cause, the venom from their resentment will fall upon the ground, an intolerable, perpetual plague afterwards in the land.
475
So stands the case: either course—to let them stay, to drive them out—brings disaster and perplexity to me. But since this matter has fallen here, I will select judges of homicide bound by oath, and I will establish this tribunal for all time.
480
Summon your witnesses and proofs, sworn evidence to support your case; and I will return when I have chosen the best of my citizens, for them to decide this matter truly, after they take an oath that they will pronounce no judgment contrary to justice.
Exit
485
Chorus
Here is the overturning of new laws, if the wrongful cause of this matricide is to triumph. Now his deed will accustom all men
490
to recklessness; many sorrowful wounds, given in truth by children, wait for parents in the future time.
495
Chorus
For the wrath of us, the Furies who keep watch on mortals,
will not come stealthily upon such deeds—I will let loose death in every form. And as he anticipates his neighbor’s evils, one man
500
will ask of another when hardship is to end or to decrease; and the poor wretch offers the vain consolation of uncertain remedies.
505
Chorus
Do not let anyone who is struck by misfortune make an appeal
and cry aloud this word,
Justice!
Thrones of the Furies! Perhaps some father, or mother, in new sorrow,
510
may cry out these words piteously, now that the house of Justice is falling.
515
Chorus
There is a time when fear is good and ought to remain seated as a guardian of the heart.
It is profitable to learn wisdom under strain. But who, if he did not train his heart in fear, either city or mortal,
520
would still revere justice in the same way?
525
Chorus
Do not approve of a lawless life or one subject to a tyrant.
The god grants power to moderation in every form, but he oversees other matters in different ways. I have a timely word of advice: arrogance is truly the child of impiety,
530
but from health of soul comes happiness, dear to all, much prayed for.
535
Chorus
And as for the whole matter, I say to you: respect the altar of Justice
and do not, looking to profit, dishonor it by spurning with godless foot; for punishment will come upon you. The appointed fulfilment remains.
540
Therefore, let a man rightly put first in honor the reverence owed to his parents, and have regard for attentions paid to guests welcomed in his house.
545
Chorus
Whoever is just willingly and without compulsion will not lack happiness; he will never be utterly destroyed. But I say that the man who boldly transgresses, amassing a great heap unjustly—by force,
550
in time, he will strike his sail, when trouble seizes him as the yardarm is splintered.
555
Chorus
He calls on those who hear nothing and he struggles in the midst of the whirling waters.
The god laughs at the hot-headed man, seeing him, who boasted that this would never happen, exhausted by distress without remedy and unable to surmount the cresting wave. He wrecks the happiness of his earlier life on the reef of Justice,
560
and he perishes unwept, unseen.
565
Athena
Herald, give the signal and restrain the crowd; and let the piercing Tyrrhenian
11
trumpet, filled with human breath, send forth its shrill blare to the people!
For while this council-hall is filling, it is good to be silent, and for my ordinances to be learned, by the whole city for everlasting time, and by these appellants, so that their case may be decided well.
570
Enter Apollo.
Chorus
Lord Apollo, be master of what is yours.
Say what part you have in this matter.
575
Apollo
I have come both to bear witness—for this man was a lawful suppliant and a guest of my sanctuary, and I am his purifier from bloodshed—and to be his advocate myself. I am
responsible for the murder of his mother.
To Athena. Bring in the case, and, in accordance with your wisdom, decide it.
580
Athena
To the Furies. It is for you to speak—I am only bringing in the case; for the prosecutor at the beginning, speaking first, shall rightly inform us of the matter.
Chorus
We are many, but we will speak briefly.
To Orestes. Answer our questions, one by one. Say first if you killed your mother.
585
Orestes
I killed her. There is no denial of this.
Chorus
Of the three falls that win the wrestling match, this one is already ours.
Orestes
You make this boast over a man who is not down yet.
590
Chorus
You must, however, say how you killed her.
Orestes
I will say it: with drawn sword in hand, I stabbed her in the throat.
Chorus
By whom were you persuaded and on whose advice?
Orestes
By the oracles of this god here; he is my witness.
Chorus
The prophet directed you to kill your mother?
595
Orestes
Yes, and to this very hour, I do not blame my fortune.
Chorus
But if the jury’s vote catches hold of you, you’ll soon speak differently.
Orestes
I have good confidence. My father will send protection from his grave.
Chorus
Put your confidence in the dead now, after you have killed your mother!
Orestes
I do, for she was twice afflicted with pollution.
600
Chorus
How so? Teach the judges this.
Orestes
By murdering her husband, she killed my father.
Chorus
And so, although you are alive, she is free of pollution by her death.
12
Orestes
But why did you not drive her into exile, while she lived?
Chorus
She was not related by blood to the man she killed.
605
Orestes
Then am I my mother’s kin by blood?
607
Chorus
How else could she have nurtured you, murderer, beneath her belt? Do you reject the nearest kinship, that of a mother?
Orestes
Apollo, give your testimony now. Explain, on my behalf,
whether I was justified in killing her. For I do not deny that I did it, as it is done. But decide whether this bloodshed was, to your mind, just or not, so that I may inform the court.
610
Apollo
I will speak justly before you, Athena’s great tribunal,—
since I am a prophet, I cannot lie. I have never yet, on my oracular throne, said anything about a man or woman or city that Zeus, the father of the Olympians, did not command me to say.
Learn how strong this plea of justice is;
615
and I tell you to obey the will of my father; for an oath is not more powerful than Zeus.
13
620
Learn how strong this plea of justice is;
Chorus
Zeus, as you say, gave you this oracular command, to tell Orestes here to avenge his father’s murder but to take no account at all of the honor due his mother?
Apollo
Yes, for it is not the same thing—the murder of a noble man, honored by a god-given scepter, and his murder indeed by a woman, not by rushing arrows sped from afar, as if by an Amazon, but as you will hear, Pallas, and those
625
who are sitting to decide by vote in this matter.
She received him from the expedition, where he had for the most part won success beyond expectation,
14
in the judgment of those favorable to him; then, as he was stepping from the bath, on its very edge, she threw a cloak like a tent over it,
630
fettered her husband in an embroidered robe, and cut him down. This was his death, as I have told it to you—the death of a man wholly majestic, commander of the fleet. As for that woman, I have described her in such a way as to whet the indignation of the people who have been appointed to decide this case.
635
640
She received him from the expedition, where he had for the most part won success beyond expectation, 14 in the judgment of those favorable to him; then, as he was stepping from the bath, on its very edge, she threw a cloak like a tent over it,
Chorus
Zeus gives greater honor to a father’s death, according to what you say; yet he himself bound his aged father, Cronus. How does this not contradict what you say? I call on you as witnesses
turning to the judges to hear these things.
640
Apollo
Oh, monsters utterly loathed and detested by the gods!
Zeus could undo fetters, there is a remedy for that, and many means of release. But when the dust has drawn up the blood of a man, once he is dead, there is no return to life. For this, my father has made no magic spells,
645
although he arranges all other things, turning them up and down; nor does his exercise of force cost him a breath.
650
Chorus
See how you advocate acquittal for this man! After he has poured out his mother’s blood on the ground, shall he then live in his father’s house in
Argos
?
Which of the public altars shall he use? What purification rite of the brotherhoods
15
will receive him?
655
Apollo
I will explain this, too, and see how correctly I will speak. The mother of what is called her child is not the parent, but the nurse of the newly-sown embryo.
16
The one who mounts is the parent, whereas she, as a stranger for a stranger, preserves the young plant, if the god does not harm it. And I will show you proof of what I say: a father might exist without a mother. A witness is here at hand, the child of Olympian Zeus,
660
who was not nursed in the darkness of a womb, and she is such a child as no goddess could give birth to.
For my part, Pallas, as in all other matters, as I know how, I will make your city and people great; and I have sent this man as a suppliant to your sanctuary
665
so that he may be faithful for all time, and that you, goddess, might win him and those to come after him as a new ally and so that these pledges of faith might remain always, for the later generations of these people to cherish.
670
674
For my part, Pallas, as in all other matters, as I know how, I will make your city and people great; and I have sent this man as a suppliant to your sanctuary
Athena
Am I to assume that enough has been said,
and shall I now command these jurors to cast an honest vote according to their judgment?
675
Chorus
For our part, every bolt is already shot. But I am waiting to hear how the trial will be decided.
Athena
Why not? As for you,
To Apollo and Orestes. how shall I arrange matters so that I will not be blamed by you?
Apollo
You have heard what you have heard;
and as you cast your ballots, keep the oath sacred in your hearts, friends.
680
Athena
Hear now my ordinance, people of
Attica
, as you judge the first trial for bloodshed. In the future, even as now, this court of judges will always exist for the people of Aegeus.
And this Hill of Ares, the seat and camp of the Amazons, when they came with an army in resentment against Theseus, and in those days built up this new citadel with lofty towers to rival his, and sacrificed to Ares, from which this rock takes its name,
685
the Hill of Ares:
17
on this hill, the reverence of the citizens, and fear, its kinsman, will hold them back from doing wrong by day and night alike, so long as they themselves do not pollute the laws with evil streams; if you stain clear water
690
with filth, you will never find a drink.
Neither anarchy nor tyranny—this I counsel my citizens to support and respect, and not to drive fear wholly out of the city. For who among mortals, if he fears nothing, is righteous?
695
Stand in just awe of such majesty, and you will have a defense for your land and salvation of your city, such as no man has, either among the Scythians or in Pelops’ realm. I establish this tribunal, untouched by greed,
700
worthy of reverence, quick to anger, awake on behalf of those who sleep, a guardian of the land.
I have prolonged this advice to my citizens for the future; but now you must rise and take a ballot, and decide the case
705
under the sacred obligation of your oath. My word has been spoken.
The judges rise from their seats and cast their ballots one by one during the following altercation.
710
711
Neither anarchy nor tyranny—this I counsel my citizens to support and respect, and not to drive fear wholly out of the city. For who among mortals, if he fears nothing, is righteous?
I have prolonged this advice to my citizens for the future; but now you must rise and take a ballot, and decide the case
Chorus
And I counsel you not to dishonor us in any way, since our company can be a burden to your land.
Apollo
And I, for my part, command you to stand in fear of the oracles, both mine and Zeus’, and not cause them to be unfulfilled.
Chorus
Although it is not your office, you have respect for deeds of bloodshed. You will prophesy, dispensing prophecies that are no longer pure.
715
Apollo
Then was my father mistaken in any way in his purposes when Ixion, who first shed blood, was a suppliant?
Chorus
You do argue! But if I fail to win the case,
I will once more inflict my company on this land as a burden.
720
Apollo
But you have no honor, among both the younger and the older gods. I will win.
Chorus
You did such things also in the house of Pheres, when you persuaded the Fates to make mortals free from death.
18
Apollo
Is it not right, then, to do good for a worshipper, especially when he is in need?
725
Chorus
It was you who destroyed the old dispensations when you beguiled the ancient goddesses with wine.
Apollo
Soon, when you have lost the case,
you will spit out your venom—no great burden to your enemies.
The balloting is now ended.
730
Chorus
Since you, a youth, would ride me down, an old woman, I am waiting to hear the verdict in the case, since I have not decided whether to be angry at the city.
Athena
It is my duty to give the final judgment
and I shall cast my vote for Orestes. For there was no mother who gave me birth; and in all things, except for marriage, whole-heartedly I am for the male and entirely on the father’s side. Therefore, I will not award greater honor to the death of a woman
735
who killed her husband, the master of the house. Orestes wins, even if the vote comes out equal.
Cast the ballots out of the urns, as quickly as possible, you jurors who have been assigned this task.
The ballots are turned out and separated.
740
744
Cast the ballots out of the urns, as quickly as possible, you jurors who have been assigned this task. The ballots are turned out and separated.
Orestes
O Phoebus Apollo! How will the trial be decided?
Chorus
O Night, our dark Mother, do you see this?
745
Orestes
Now I will meet my end by hanging, or I will live.
Chorus
Yes, and we will be ruined, or maintain our honors further.
Apollo
Correctly count the ballots cast forth, friends, and be in awe of doing wrong in the division of the votes.
Error of judgment is the source of much distress, and the cast of a single ballot has set upright a house.
The ballots are shown to Athena.
750
Athena
This man is acquitted on the charge of murder, for the numbers of the casts are equal.
Apollo disappears.
Orestes
Pallas, savior of my house!
I was deprived of a fatherland, and it is you who have given me a home there again. The Hellenes will say,
The man is an
Argive
once again, and lives in his father’s heritage, by the grace of Pallas and of Loxias and of that third god, the one who accomplishes everything,
755
the savior—the one who, having respect for my father’s death, saves me, seeing those advocates of my mother.
I will return to my home now, after I swear an oath to this land and to your people
19
for the future and for all time to come,
760
that no captain of my land will ever come here and bring a well-equipped spear against them. For I myself, then in my grave, will accomplish it by failure without remedy,
765
making their marches spiritless and their journeys ill-omened, so that those who violate my present oath will repent their enterprise. But while the straight course is preserved, and they hold in everlasting honor this city of Pallas with their allied spears, I will be the more well-disposed to them.
770
And so farewell—you and the people who guard your city. May your struggle with your enemies let none escape, bringing you safety and victory with the spear!
Exit.
775
I will return to my home now, after I swear an oath to this land and to your people 19 for the future and for all time to come,
Chorus
Younger gods, you have ridden down the ancient laws and have taken them from my hands!
20
And I—dishonored, unhappy, deeply angry—on this land, alas, I will release venom from my heart, venom in return for my grief, drops that the land cannot endure. From it,
780
a blight that destroys leaves, destroys children—a just return—speeding over the plain, will cast infection on the land to ruin mortals. I groan aloud. What shall I do? I am mocked by the people.
785
What I have suffered is unbearable. Ah, cruel indeed are the wrongs of the daughters of Night, mourning over dishonor!
790
793
Athena
Be persuaded by me not to bear it with heavy lament.
For you have not been defeated; the trial resulted fairly in an equal vote, without disgrace to you; but clear testimony from Zeus was present, and he himself who spoke the oracle himself gave witness that Orestes should not suffer harm for his deed.
795
Do not be angry, do not hurl your heavy rage on this land, or cause barrenness, letting loose drops whose savage spirit will devour the seed. For I promise you most sacredly that you will have
800
a cavernous sanctuary in a righteous land, where you will sit on shining thrones at your hearths, worshipped with honor by my citizens here.
805
Chorus
Younger gods, you have ridden down the ancient laws and have taken them from my hands!
And I—dishonored, unhappy, deeply angry—on this land, alas, I will release venom from my heart, venom in return for my grief, drops that the land cannot endure. From it a blight
810
that destroys leaves, destroys children—a just return—speeding over the plain, will cast infection on the land to ruin mortals. I groan aloud. What shall I do? I am mocked by the people.
815
What I have suffered is unbearable. Ah, cruel indeed are the wrongs of the daughters of Night, mourning over dishonor!
820
823
Athena
You are not dishonored; so, although you are goddesses, do not, in excessive rage,
blight past all cure a land of mortals. I also rely on Zeus—what need is there to mention that?—and I alone of the gods know the keys to the house where his thunderbolt is sealed. But there is no need of that. So yield to my persuasion
825
and do not hurl the words of a reckless tongue against the land, that all things bearing fruit will not prosper. Calm the black wave’s bitter anger, since you will receive proud honors and will live with me. And when you have the first-fruits of this great land forever,
830
offerings on behalf of children and of marriage rites, you will praise my counsel.
835
Chorus
For me to suffer this, alas! For me, with ancient wisdom, to live beneath the earth, alas, without honor, unclean!
I am breathing fury and utter rage. Oh, oh, the shame of it! What anguish steals into my breast! Hear my anger, mother
840
Night; for the deceptions of the gods, hard to fight, have deprived me of my ancient honors, bringing me to nothing.
845
848
Athena
I will endure your anger, for you are older, and in that respect you are surely wiser than I;
yet Zeus has given me, too, no mean understanding. But as for you, if you go to a foreign land, you will come to love this land—I forewarn you. For time, flowing on, will bring greater honor to these citizens. And you,
850
having a seat of honor at the house of Erechtheus, will obtain from hosts of men and women more than you could ever win from other mortals. So do not cast on my realm keen incentives to bloodshed, harmful to young hearts,
855
maddening them with a fury not of wine; and do not, as if taking the heart out of fighting cocks, plant in my people the spirit of tribal war and boldness against each other. Let their war be with foreign enemies, and without stint for one
860
in whom there will be a terrible passion for glory; but I say there will be no battling of birds within the home. It is possible for you to choose such things from me: bestowing good, receiving good, well honored in this land that is most beloved to the gods.
865
Chorus
For me to suffer this, alas! For me, with ancient wisdom, to live beneath the earth, alas, without honor, unclean! I am breathing fury and utter rage. Oh, oh the shame of it!
870
What anguish steals into my breast! Hear my anger, mother Night; for the deceptions of the gods, hard to fight, have deprived me of my ancient honors, bringing me to nothing.
875
881
Athena
No, I will not grow tired of telling you about these good things, so you will never be able to say that you, an ancient goddess, were cast out, dishonored and banished, from this land by me, a younger goddess, and by the mortal guardians of my city.
But if you give holy reverence to Persuasion, the sweetness and charm of my tongue, then you might remain. But if you are not willing to stay, then surely it would be unjust for you to inflict on this city any wrath or rage or harm to the people.
885
For it is possible for you to have a share of the land justly, with full honors.
890
The Eumenides (OCR draft) Experimental (The Eumenides. Theodore Alois Buckley, 1849.) — 131 focus
CHORUS
Do you rouse, and rouse her, but I [rouse] you. Dost sleep? arise, and having spurned off sleep, let us see if any of this prelude is vain.
APOLLO
CHORUS
Royal Apollo, hear our reply in turn. You yourself are not a sharer in these things, but have done them alto gether, being the entire cause.
APOLLO
How now? thus far extend your speech
5
.
CHORUS
You enjoined by oracles, so that the stranger should slay his mother.
APOLLO
I enjoined by oracles that he should inflict vengeance on account of his father: what then?
CHORUS
And next you promised [to be] an advocate
6
of new bloodshed.
APOLLO
And I bade him betake himself to these abodes.
CHORUS
And you revile forsooth these [his] attendants.
APOLLO
For it is not proper that they should come to these abodes.
CHORUS
But this is commanded to us.
APOLLO
What honour is this? boast of a glorious office.
CHORUS
We drive the murderers of their mother from their homes.
APOLLO
But what [of the slayer] of a woman who has deprived her husband of life?
CHORUS
The blood of kindred should not be shed by kindred.
APOLLO
CHORUS
That man never, in any respect, will I abandon.
APOLLO
Do you then pursue, and take to yourself more toil.
CHORUS
Do not you detract from my honours by your words.
APOLLO
I would not receive your honours, so as to possess them.
CHORUS
For, altogether you are called great at the throne of Jove. But I (for a mother's blood brings on punishment) will pursue this man, a huntress Fury.
APOLLO
But I will aid, and deliver the suppliant: for dreadful among mortals and among gods, is the wrath of a suppliant, if willingly I should forsake him.
ORESTES
3
Queen Minerva, by the commands of Apollo I am come, but do thou receive propitiously accused of crime, not one now stained with guilt nor impure in hand, but now blunted
1
, worn away before this time, in others' abodes and paths of mortals. Passing over sea and land alike, observing the oracular injunctions of Loxias, I approach thine abode and image, goddess. Here, keeping my station, will I await the event of justice (or, judgment).
CHORUS
Ho! this is the clear sign of the man, but follow the counsels of the voiceless informer. For as a dog chases the wounded hind, we trace out him by bloody drops
2
. But with many deadly toils my bowels pant; for every place of earth has been traversed, and over the sea by wingless flight have I come, pursuing, no way inferior to a ship. And now he is crouching somewhere here: the smell of human blood delights me.
ORESTES
CHORUS
MINERVA
CHORUS
You shall hear all things briefly, daughter of Jove; for we are the children of dark night, and we are called Furies in the abodes beneath the earth.
MINERVA
I know indeed your race, and fame according with your name.
CHORUS
You shall quickly for certain now hear my honours.
MINERVA
I would learn them, if some one would give a plain account.
CHORUS
We drive man-slayers from their homes.
MINERVA
And where is the end of flight to him who has slain?
CHORUS
Where to rejoice is by no means usual.
MINERVA
Do you proclaim such flight for this man too?
CHORUS
[Yes.] For he has thought proper to be the murderer of his mother.
MINERVA
Not dreading the wrath of any other necessity?
CHORUS
For where is such an incentive as to slay a mother?
MINERVA
Two parties being present, half the tale is present
1
.
CHORUS
But he would not receive an oath, nor is willing to give one
2
.
MINERVA
You wish rather to have the fame of justice than to act according to it.
CHORUS
How so? declare; for you are not deficient in wise words
3
.
MINERVA
I say, that by oaths, unjust things do not conquer.
CHORUS
But inquire, and adjudge an upright judgment.
MINERVA
Would you commit even to me the decision of the cause?
CHORUS
And how not? as we reverence you worthy of worthy things
1
.
MINERVA
ORESTES
Queen Minerva, first will I remove the great care, [evident] from your last words. I am not contaminated, nor does pollution adhere to my hand that clasps
3
your image. And I will tell you a great proof of these things. It is the law that one whose hands are stained with murder be silent, until by a man who cleanses from the impurity of blood, the slaughter of a young victim have sprinkled him with gore. Long since I have been thus purified at other abodes, both with animals, and flowing streams: therefore, indeed. I dismiss this your care. But what my race is, you shall quickly hear. I am an Argive, and well do you know my father, Agamemnon
4
, leader of naval heroes; with whom you made the Trojan city of Ilion no city. He perished not gloriously, having come to his home: for my dark-souled mother slew him, having wrapt him in artful toils, [and she herself] bore wit ness to the murder of the bath. And I returning home, having been an exile the time before this, slew her who gave me birth, I will not deny it, with the vengeance of retributory slaughter, on account of my dearest father. And of these things Apollo is in common guilty, declaring sting-like woes to my heart if I should not do some of these things to the murderers. But do you, whether justly, or not, decide the cause; for however I shall have fared with you, I shall assent to your decision.
MINERVA
CHORUS
MINERVA
CHORUS
King Apollo, rule the things that belong to you. What have you to do with this matter, say.
APOLLO
Both to give evidence have I come (for this man is a suppliant of my dwelling
3
and a guest of my abodes; and I am the cleanser of this murder) and [I have come] myself to plead the cause
4
with him; but I bear the blame of the slaughter of this man's mother. But do thou [Minerva]. open, as you know how, this cause, with a view to deciding it.
MINERVA
It is with you to speak, but I open the cause
1
: for the accuser, speaking first from the beginning, should be rightly the explainer of the matter.
CHORUS
We are many, indeed, but we will speak briefly: and do you answer word for word, giving it in your turn: say first if you slew your mother.
ORESTES
I slew her: of this there is no denial.
CHORUS
This now, indeed, is one of the three wrestlings
2
.
ORESTES
You speak these boasting words on me not yet prostrate.
CHORUS
Nevertheless it behoves you to declare how you slew her.
ORESTES
I will tell; with sword-drawing hand having cut her on the neck
CHORUS
But by whom were you persuaded, and by whose counsels?
ORESTES
By the oracles of this god; and he bears witness to me.
CHORUS
Did the prophet advise you to slay your mother?
ORESTES
And so far ever I blame not Fortune.
CHORUS
But if the condemning vote shall seize you, perhaps you will say other things.
ORESTES
I am confident, and my father will send aid from the tomb
3
.
CHORUS
Put trust now in the dead, having slain your mother!
ORESTES
For she had the concurrence of two pollutions.
CHORUS
How so? inform the judges of these things.
ORESTES
Having slain her husband she murdered my father.
CHORUS
Therefore you, indeed, live, but she is free [from the punishment] of slaughter.
ORESTES
But why did you not drive her out by exile when alive
1
?
CHORUS
She was not the kindred of the man whom she slew.
ORESTES
But am I allied by blood to my mother?
CHORUS
ORESTES
Now do you give testimony. But declare for me. Apollo, if I slew her with justice: for we do not deny that we have done it, as it is done: but if this blood seem to your mind justly or unjustly shed, judge, that I may speak to these.
APOLLO
I will speak justly to you, this great council of Mi nerva, and being a prophet I will not lie. Never at any time have I spoken in my prophetic shrine either concerning man, woman, or city, what Jove father of the Olympians has not commanded. Learn, with respect to this justice, of how great power it is; but I bid you obey the counsel of my father, for an oath by no means is more powerful than Jove.
CHORUS
Jove, as you say, gave this oracle
2
, that you should tell this Orestes, having avenged the murder of his father by no means to regard the reverence due to his mother.
APOLLO
[Yes.] For it is not the same thing that a noble hero should die, honoured with Jove-given sceptres, and that, too, by a woman, not by impetuous far-darting bows, like an Amazon, but as Pallas shall hear, and they who sit to decide by vote concerning this matter. For having received him on his re turn from the expedition, where he had gained the greatest honours in the best manner according to the opinion of those well-inclined to him
3
, in the washing-place as he was passing through the bath, and at the end covered him with a robe, and having entangled her husband in an artfully-woven circular garment she struck him. This fate, indeed, of the hero all-venerable, the commander of ships, has been told to you: this woman have I described as such, that the assembly may be stung with indignation, which has been appointed to determine this cause.
CHORUS
APOLLO
O all-hated monsters, abhorred by the gods, from fetters, indeed, (there is a cure for this) even many a liberating device might have released him
2
. But when the dust has drunk up the blood of a man once dead, there is no raising it up. For these things my father has not made a charm; but he appoints all other things turning them up and down, in no wise panting in his strength.
CHORUS
But see how you [defend] this man contrary to justice, that he may escape. Having poured out on the plain the kindred blood of his mother, shall he then inhabit the house of his father in Argos? using which of the public altars? and what layer of his tribe shall receive him?
APOLLO
This, too, will I declare, and learn how rightly I speak. She is not the mother who is called the parent of the child, but nurse of the newly-sown offspring
3
. But the male is the generative source, and she like a stranger preserves the plant for a stranger, for those whom the god may not have injured. But I will shew you a proof of these words: a father might be without a mother; the daughter of Olympian Jove is close at hand as a witness, not
1
nourished in the darkness of the womb, but such a plant as no goddess could have produced. But I, Pallas, both in other things, as far as I am able, will make your state and people great, and I sent this man as an inmate of your abodes, that he might be faithful for ever. And may you possess him as an ally, O goddess, and his descendants; and may these things remain eternally, that posterity observe the covenant of these.
MINERVA
CHORUS
By us now, indeed, every shaft has been shot; and I wait to hear how the contest will be determined.
MINERVA
For why? how giving sentence shall I be unblamed by you?
CHORUS
You have heard what you have heard, but passing a vote with your heart, revere, O strangers, your oath.
MINERVA
You Attic people now hear the law, judging the first cause of the shedding of blood and moreover this court of judges shall remain hereafter for ever to the people of Ægeus. But for
2
this hill of Mars, the seat and tents of the Amazons, when they came waging war through hatred of Theseus, and then built towers opposite to this new lofty-towered city
3
; and they sacrificed to Mars, whence the rock derives its name, and the hill of Mars—in this [hill], then, the reverence of the citizens, and its ally, fear shall restrain them from acting unjustly, both by day and by night alike, if the citizens themselves do not tamper with
4
the laws. But by an evil influx and by mild polluting the clear water, never wilt thou find a draught. I counsel my citizens with regard
1
to venerate neither anarchy nor tyranny; and not to cast all fear out of the city. For who of mortals, that fears nothing, is just? Awed justly therefore by such an object of reverence, you would have both a defence of your country and safeguard of your city, such as no men possess. Neither among the Scythians nor in the realms of Pelops have I appointed this court. Untouched
2
by gain, venerable, quick to vengeance, a watchful guard over those who sleep
3
. This exhortation, in deed, I have extended for my citizens in regard to the future. But it behoves you to rise, and give your votes, and determine the cause reverencing the oath. My say is said.
CHORUS
APOLLO
And I, for my part, bid you fear both my oracles and those of Jove, nor to render them fruitless.
CHORUS
But you regard matters of bloodshed, not having been allotted such office; and no longer remaining here will you utter pure oracles.
APOLLO
Was my father, too, in any way mistaken in his counsels in the supplication of Ixion, for the first slaughter?
CHORUS
Say on: but I, not having obtained my justice, will heavily again haunt this land.
APOLLO
But both among the young and the old gods you are unhonoured: but I shall prevail.
CHORUS
Such things you did also in the house of Pheres
4
, and persuaded the Fates to make mortals free from death.
APOLLO
Is it not just to do good to him who reveres you, especially when he may chance to be in need of it?
CHORUS
You indeed having overcome the old deities, deceived with wine, the ancient goddesses.
APOLLO
You indeed presently, not having the end of your cause, shall vomit your poison, by no means hurtful to your enemies.
CHORUS
Since you, a youth, are riding down me in years, I will remain auditor of this cause, as being doubtful whether I should be enraged at the city.
MINERVA
This is my business, that I last determine the cause; but I will add this
1
, my vote, in favour of Orestes: for there is no mother who produced me. But I praise the male in all things, save in obtaining marriage, with all my soul; and I am entirely on my father's side. Thus I will not set higher price on the fate of a woman who slew her husband, the lord of the house. But Orestes prevails, even if he be judged with equal votes. Cast out the lots from the vessel as quickly as possible, you to whom of the judges this office has been assigned.
ORESTES
CHORUS
O black Night, mother, dost thou behold these things?
ORESTES
Now is it for me the moment of the noose, or to see the light.
CHORUS
But for us to perish, or to extend our honours rather.
APOLLO
Count rightly the casting out of the votes, strangers, reverencing justice in the division; for from one suffrage being absent arises great calamity, and one vote cast in, raises up an house.
MINERVA
This man has escaped the doom of blood: for the number of the votes is equal.
ORESTES
O Pallas, O thou who hast preserved my house, and me deprived of my native land, you in truth have restored me to my home; and one of the Greeks will say the man again is
2
an Argive, and dwells among his paternal possessions," by the will of Pallas and of Loxias and of the third preserver Jove who rules all things, who paying respect to my father's fate preserves me beholding these defenders of the cause of my mother. But I to this country and to your people hereafter, for all time however long having made an oath, now depart home, that no helmsman of the land having come hither shall bear against you the well-prepared spear. For we ourselves being then in the tomb, to those who violate my present oaths, will, by calamities not to be avoided, render ing their march full of dismay and evil omens, cause them to repent of their toil. But to those who assist and honour ever this city of Pallas with confederate spear, to them we will be kindly disposed. And farewell both thou [O goddess], and the people who inhabit the city, may you possess a contest not to be avoided by your enemies, both the source of safety and of victory with the spear.
CHORUS
MINERVA
CHORUS
LES EUMÉNIDES (OCR draft) Experimental (LES EUMÉNIDES. Paul Mazon, 1920-1925.) — 131 focus
L'OMBRE DE CLYTEMNESTRE.
Tu poursuis la bête en songe et tu donnes de la voix comme un chien hanté sans répit par le soin de sa besogne: qu'as-tu donc ? debout! que la fatigue n'ait pas raison de toi! Ne va pas, amollie par le sommeil, méconnaître le tort qui t'est fait. Laisse
ton cœur endurer de justes reproches : ce sont les aiguil- lons du sage. Puis, sur cet homme, exhale ton haleine sanglante, dessèche-le au souffle embrasé de ton sein. Suis- le, exténue-le par une poursuite nouvelle.
L'Ombre disparaît.
ton cœur endurer de justes reproches : ce sont les aiguil- lons du sage. Puis, sur cet homme, exhale ton haleine sanglante, dessèche-le au souffle embrasé de ton sein. Suis- le, exténue-le par une poursuite nouvelle.
LE CORYPHÉE.
Eh toi! réveille, réveille celle-là, comme je fais pour toi. Tu
Eh toi! réveille, réveille celle-là, comme je fais pour toi. Tu
LE CHOEUR.
Ah! malheur! malheur! quelle souffrance, amies! J'ai déjà pourtant assez souffert pour rien. Ah! la douloureuse souffrance! Las! l'intolérable peine! La bête hors des rets a sauté et disparu. A céder au sommeil j'ai perdu ma proie
Ah! malheur! malheur! quelle souffrance, amies! J'ai déjà pourtant assez souffert pour rien. Ah! la douloureuse souffrance! Las! l'intolérable peine! La bête hors des rets a sauté et disparu. A céder au sommeil j'ai perdu ma proie
Ah! fils de Zeus, tu n'es qu'un larron. Tu es jeune, et tu écrases d'antiques divinités! Et tu gardes tes respects pour le suppliant, l'impie cruel à sa mère! Tu es dieu, et tu nous veux dérober un parricide ! Qui trouverait là ombre de justice?
[LE CHOEUR]
Voilà donc les façons de ces jeunes dieux, qui veulent régner sur le monde sans souci de la Justice. Ah! le trône
ensanglanté
2
! au pied, à la cime, oui, je le vois, l'Ombilic du monde, chargé de la souillure terrifiante d'un meurtre.
Le foyer de
ensanglanté 2 ! au pied, à la cime, oui, je le vois, l'Ombilic du monde, chargé de la souillure terrifiante d'un meurtre.
l'y forçait? qui l'en priait? Il a passé outre à la loi des dieux et, pour honorer des mortels, déchiré l'antique partage 3 .
s'il fuit sous la terre, l'homme ne sera pas libéré. Avec sa souillure, où il ira, il trouvera un vengeur 4 prêt à son tour à s'abattre sur son front.
APOLLON.
Dehors!
moi! Débarrasse le sanctuaire prophétique, si tu ne veux que t'atteigne le serpent à l'aile blanche, qui, bondissant de
[APOLLON]
l'arc d'or, te fera cracher douloureusement la noire écume que tu dois aux humains et rendre en lourds caillots tout
le sang que tu tiras d'eux. Il ne vous sied pas d'approcher de cette demeure. Votre place est aux lieux où la justice abat des têtes et arrache des yeux, où l'on ouvre des gorges, où, pour tarir leur fécondité, la fleur de leur jeunesse est ravie aux enfants, où on mutile, où on lapide, et où gronde la longue plainte des hommes plantés sur le
pal. Voilà — entendez-vous, monstres en horreur aux dieux ! — les fêtes qui font vos délices. Et tout votre aspect y répond. C'est dans l'antre d'un lion buveur de sang qu'il vous convient de vivre, au lieu de venir en ce
temple fatidique infliger votre souillure à autrui. Allez, allez paître sans berger: d'un troupeau pareil nul dieu n'a souci.
le sang que tu tiras d'eux. Il ne vous sied pas d'approcher de cette demeure. Votre place est aux lieux où la justice abat des têtes et arrache des yeux, où l'on ouvre des gorges, où, pour tarir leur fécondité, la fleur de leur jeunesse est ravie aux enfants, où on mutile, où on lapide, et où gronde la longue plainte des hommes plantés sur le
pal. Voilà — entendez-vous, monstres en horreur aux dieux ! — les fêtes qui font vos délices. Et tout votre aspect y répond. C'est dans l'antre d'un lion buveur de sang qu'il vous convient de vivre, au lieu de venir en ce
temple fatidique infliger votre souillure à autrui. Allez, allez paître sans berger: d'un troupeau pareil nul dieu n'a souci.
LE CORYPHÉE.
Sire Apollon, entends-moi à mon tour.
Tu es toi-même, non complice, mais bien seul, et de tout, entièrement coupable.
Tu es toi-même, non complice, mais bien seul, et de tout, entièrement coupable.
APOLLON.
Et comment? ne réponds qu'à ma seule question.
LE CORYPHÉE.
Ton oracle à ton hôte dicta le par- ricide.
APOLLON.
Mon oracle lui dit : « Va, venge un père
5
»: eh bien ?
LE CORYPHÉE.
Tu promis d'accueillir sa sanglante souillure.
APOLLON.
Et lui dis de chercher ici son seul refuge.
LE CORYPHÉE.
Et, son cortège alors, pourquoi l'in- vectiver ?
APOLLON.
C'est que cette demeure n'est pas faite pour lui.
LE CORYPHÉE.
Je ne fais rien pourtant que de remplir ma tâche.
LES EUMÉNIDES
APOLLON.
Quel est donc ce beau rôle ? Va, chante m'en la gloire!
LE CORYPHÉE.
C'est nous qui, de leur toit, chassons les parricides.
C'est nous qui, de leur toit, chassons les parricides.
APOLLON.
Et la femme qui tue son époux, celle là...?
LE CORYPHÉE.
Son crime n'a pas fait couler son propre sang.
APOLLON.
Ah!
déesse de l'hymen. Et Cypris, ton bel argument la rejette avec dédain, elle à qui les mortels doivent leurs plus douces joies ! La couche nuptiale où le Destin unit l'homme et la femme est sous la sauvegarde d'un droit plus puissant que celui du serment. Si ta faiblesse est telle pour ceux
qui s'entretuent que tu ne leur accordes ni pensée ni regard de courroux, moi, je déclare inique ta poursuite d'Oreste, puisque, à côté de crimes que tu prends tant à cœur, il en est donc d'autres dont tu es clairement moins pressée de tirer vengeance. Pallas appréciera les droits des deux parties.
LE CORYPHÉE.
Ne crois pas que jamais je renonce à ma proie.
Ne crois pas que jamais je renonce à ma proie.
APOLLON.
Poursuis-la donc; ajoute encore à tes fatigues.
LE CORYPHÉE.
Ne prétends pas d'un mot abolir mes honneurs.
APOLLON.
Ce sont là des honneurs dont je ne voudrais pas!
LE CORYPHÉE.
Tu jouis bien de ta puissance, assis
aux côtés de Zeus : moi — le sang d'une mère me pousse — je poursuivrai cet homme comme un chien à la piste.
aux côtés de Zeus : moi — le sang d'une mère me pousse — je poursuivrai cet homme comme un chien à la piste.
APOLLON.
Et moi, je défendrai, je sauverai celui qui m'implora. Terrible pour les dieux comme pour les mortels est le courroux du suppliant contre celui qui l'a sciemment trahi.
Le Chœur sort par la gauche. La porte du temple se referme sur Apollon.
LES EUMÉNIDES
La scène change. C'est maintenant l'Acropole d'Athènes. Dans l'Orchestre, en avant d'un temple, une statue d'Athéna.
Oreste entre en courant par la gauche et se jette aux pieds de la statue.
ORESTE.
Souveraine Athéna, c'est sur l'ordre de Loxias que je suis ici : accueille le maudit avec bienveil- lance. Ce n'est plus un suppliant aux mains impures: ma souillure s'est émoussée, s'est usée au contact des hommes qui m'ont reçu à leur foyer ou rencontré sur les chemins,
dans ma course à travers la terre et la mer. Docile aux commandements prophétiques de Loxias, j'arrive à ton sanctuaire et, attaché, déesse, à ton image, j'attends ici l'arrêt de la justice.
Le Chœur entre par la gauche.
Souveraine Athéna, c'est sur l'ordre de Loxias que je suis ici : accueille le maudit avec bienveil- lance. Ce n'est plus un suppliant aux mains impures: ma souillure s'est émoussée, s'est usée au contact des hommes qui m'ont reçu à leur foyer ou rencontré sur les chemins,
dans ma course à travers la terre et la mer. Docile aux commandements prophétiques de Loxias, j'arrive à ton sanctuaire et, attaché, déesse, à ton image, j'attends ici l'arrêt de la justice.
LE CORYPHÉE.
Bien! voici un clair indice: obéis aux avis de ce dénonciateur muet. Comme un chien un faon blessé, nous suivons l'homme à la piste du sang qu'il perd goutte à goutte... Mais, sous tant de fatigues, mes membres sont brisés, mon sein est haletant. Il n'est point de lieu sur la terre où n'ait passé mon troupeau. Attachée à sa poursuite,
j'ai volé, sans ailes, par-dessus les flots, aussi vite qu'aucun navire. Cette fois, il est ici tapi quelque part : l'odeur du sang humain me rit
Bien! voici un clair indice: obéis aux avis de ce dénonciateur muet. Comme un chien un faon blessé, nous suivons l'homme à la piste du sang qu'il perd goutte à goutte... Mais, sous tant de fatigues, mes membres sont brisés, mon sein est haletant. Il n'est point de lieu sur la terre où n'ait passé mon troupeau. Attachée à sa poursuite,
j'ai volé, sans ailes, par-dessus les flots, aussi vite qu'aucun navire. Cette fois, il est ici tapi quelque part : l'odeur du sang humain me rit
LE CHOEUR.
Prends garde, prends bien garde! examine de tous côtés, si tu ne veux que le parricide, furtif, ne t'échappe, laissant sa dette impayée.
Un groupe de choreutes aperçoit Oreste.
Prends garde, prends bien garde! examine de tous côtés, si tu ne veux que le parricide, furtif, ne t'échappe, laissant sa dette impayée.
[LE CHOEUR]
Ah! il a, ma foi! encore trouvé un refuge! Les bras
jetés autour de la statue d'une déesse immortelle, il veut être jugé pour l'acte de son bras.
LES EUMÉNIDES
jetés autour de la statue d'une déesse immortelle, il veut être jugé pour l'acte de son bras.
[LE CHOEUR]
Impossible! Le sang maternel une fois à terre, il n'est pas si aisé de le rappeler, hélas! Ce qui a, fluide, coulé sur le sol, est perdu pour jamais.
C'est toi qui, en revanche, dois, tout vif, fournir à ma
soif une rouge offrande puisée dans tes veines. Qu'en toi je trouve à m'abreuver de cet atroce breuvage !
Desséché vivant, je t'entraînerai sous la terre, pour que tu sois là, parricide, puni des peines que tu as méritées.
Tu verras là les sacrilèges qui ont (sciemment) offensé divinité, hôte ou parent
6
: chacun subit le châtiment que réclame la justice.
Hadès, sous la terre, exige des humains de terribles
comptes, et son âme, qui voit tout, de
soif une rouge offrande puisée dans tes veines. Qu'en toi je trouve à m'abreuver de cet atroce breuvage !
Tu verras là les sacrilèges qui ont (sciemment) offensé divinité, hôte ou parent 6 : chacun subit le châtiment que réclame la justice.
comptes, et son âme, qui voit tout, de
ORESTE.
Instruit dans le malheur, je sais plus d'une façon dont on peut se purifier, et je sais aussi bien où l'on doit se taire et où l'on a droit de parler. Dans le cas pré- sent j'ai reçu d'un sage maître l'ordre d'élever la voix. Le
sang sur ma main s'endort et s'efface; la souillure du parri- cide est lavée. Elle était fraîche encore quand, au foyer de Phoibos, l'offrande purificatrice d'un pourceau immolé l'a chassée loin de moi. Et le compte entier serait long de
tous ceux que j'ai approchés, sans que mon contact leur ait fait le moindre mal. Il n'est rien que le temps en vieillissant n'efface
7
. Je puis donc, à cette heure, d'une bouche pure, invoquer sans sacrilège celle qui règne en ce
LES EUMÉNIDES
sang sur ma main s'endort et s'efface; la souillure du parri- cide est lavée. Elle était fraîche encore quand, au foyer de Phoibos, l'offrande purificatrice d'un pourceau immolé l'a chassée loin de moi. Et le compte entier serait long de
tous ceux que j'ai approchés, sans que mon contact leur ait fait le moindre mal. Il n'est rien que le temps en vieillissant n'efface 7 . Je puis donc, à cette heure, d'une bouche pure, invoquer sans sacrilège celle qui règne en ce
[ORESTE]
pays : qu'Athéna vienne à mon aide et, sans effort guer-
rier, elle conquerra Oreste et sa terre et le peuple d'Argos, qui lui sera sûr allié, loyalement et pour toujours. Soit donc qu'au pays libyen, près du fleuve Triton
8
, dont les bords l'ont vue naître, elle aille, ouvertement ou voilée d'ombre
9
, au secours des siens; soit qu'elle inspecte, ainsi
qu'un hardi chef de guerre, la plaine de Phlégra
10
— un dieu entend les plus lointains appels — ah! qu'elle vienne à moi et, de celles-ci, me délivre
rier, elle conquerra Oreste et sa terre et le peuple d'Argos, qui lui sera sûr allié, loyalement et pour toujours. Soit donc qu'au pays libyen, près du fleuve Triton 8 , dont les bords l'ont vue naître, elle aille, ouvertement ou voilée d'ombre 9 , au secours des siens; soit qu'elle inspecte, ainsi
qu'un hardi chef de guerre, la plaine de Phlégra 10 — un dieu entend les plus lointains appels — ah! qu'elle vienne à moi et, de celles-ci, me délivre
LE CORYPHÉE.
Non, pas plus qu'Apollon, la force
d'Athéna ne te sauvera. Tu périras, délaissé de tous, l'âme à jamais désertée par la joie — ombre vidée de sang qui aura repu des déesses. Tu ne réponds pas; tu rejettes en crachant mes paroles, toi, victime engraissée pour mes
sacrifices! Tout vivant, sans égorgement à l'autel, tu me fourniras mon festin. Et d'abord tu
d'Athéna ne te sauvera. Tu périras, délaissé de tous, l'âme à jamais désertée par la joie — ombre vidée de sang qui aura repu des déesses. Tu ne réponds pas; tu rejettes en crachant mes paroles, toi, victime engraissée pour mes
sacrifices! Tout vivant, sans égorgement à l'autel, tu me fourniras mon festin. Et d'abord tu
[LE CHOEUR]
Allons, nouons la chaîne dansante : nous voulons clamer notre chant d'horreur,
Et dire comment notre troupe distribue leurs lots aux mortels. Nous nous estimons droites justicières et, quand un homme étale des mains pures, jamais notre courroux ne
marche contre lui; il traverse la vie sans souffrance.
LES EUMÉNIDES
Et dire comment notre troupe distribue leurs lots aux mortels. Nous nous estimons droites justicières et, quand un homme étale des mains pures, jamais notre courroux ne
marche contre lui; il traverse la vie sans souffrance.
[LE CHOEUR]
Mais, quand un criminel, pareil à celui-ci, cache ses mains ensanglantées, Témoins véridiques, nous venons au secours des morts,
et, devant lui,
et, devant lui,
LE CHOEUR.
(Fiévreux.)
Mais, pour notre victime, voici le chant délire,
vertige où se perd la raison, voici l'hymne des Érinyes, enchaîneur d'âmes, chant sans lyre, qui sèche les mortels d'effroi
13
.
vertige où se perd la raison, voici l'hymne des Érinyes, enchaîneur d'âmes, chant sans lyre, qui sèche les mortels d'effroi 13 .
de faire escorte au mortel qu'une fureur a jeté dans les voies du meurtre, jusqu'à ce qu'il descende aux enfers; et, pour lui, la mort même ne sera pas — tant s'en faut! — la délivrance.
(Fiévreux.)
[LE CHOEUR]
enchaîneur d'âmes, chant
enchaîneur d'âmes, chant
[LE CHOEUR]
Le sort, à notre naissance, nous attribua ce lot:
(Fiévreux.)
J'ai pris pour moi la ruine des demeures où,
admis au foyer, Arès
17
admis au foyer, Arès 17
Nous
Nous
de son audience l'engeance exécrable de tous ceux qu'a tachés le sang.
((Fiévreux.) J'ai pris pour moi la ruine des demeures où, admis au foyer, Arès frappe un frère. A sa poursuite
[LE CHOEUR]
oh! nous bondissons et, si puissant qu'il soit, nous l'anéan- tissons sous sa souillure fraîche.)
Les gloires humaines les plus augustes sous les cieux fondent et se perdent humiliées dans la terre sous l'assaut
de nos voiles noirs et
de nos voiles noirs et
(Fiévreux.)
D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour
retomber d'un poids plus lourd —
retomber d'un poids plus lourd —
Il tombe et ne s'en doute pas, dans le délire qui le perd: telle
maison, ainsi que le proclame une douloureuse rumeur 20 .
((Fiévreux) D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour retomber d'un poids plus lourd et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur.)
Plus vif.
Mon lot reste immuable : adresse et ténacité, mémoire fidèle des crimes et cœur insensible aux pleurs des humains, tout cela a été donné aux Redoutables
21
pour leur permettre
de poursuivre la tâche humble et méprisée, qui les tient éloi-
de poursuivre la tâche humble et méprisée, qui les tient éloi-
[LE CHOEUR]
oh! nous bondissons et, si puissant qu'il soit, nous l'anéan- tissons sous sa souillure fraîche.)
Les gloires humaines les plus augustes sous les cieux fondent et se perdent humiliées dans la terre sous l'assaut
de nos voiles noirs et les maléfices de nos pas dansants.
(Fiévreux.)
D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour
retomber d'un poids plus lourd — et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur
22
...
Il tombe et ne s'en doute pas, dans le délire qui le perd: telle est la nuit que sa souillure, volant autour de lui, étend sur ses yeux — cependant qu'une nuée sombre s'abat sur sa
maison, ainsi que le proclame une douloureuse rumeur
23
.
((Fiévreux) D'un pied puissant au plus haut je bondis, pour retomber d'un poids plus lourd et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur.)
Plus vif.
Mon lot reste immuable : adresse et ténacité, mémoire fidèle des crimes et cœur insensible aux pleurs des humains, tout cela a été donné aux Redoutables
24
pour leur permettre
de poursuivre la tâche humble et méprisée, qui les tient éloi
de nos voiles noirs et les maléfices de nos pas dansants.
retomber d'un poids plus lourd — et fugitifs de chanceler sous le faix pesant du malheur 22 ...
maison, ainsi que le proclame une douloureuse rumeur 23 .
de poursuivre la tâche humble et méprisée, qui les tient éloi
[LE CHOEUR]
gnées du Ciel, dans le bourbier
25
ténébreux, aussi cruel aux pas des morts que des vivants.
Quel mortel peut donc entendre sans respect ni tremblement la loi que m'a fixée la Parque et qu'ont ratifiée les dieux? A moi est réservé un antique apanage, et je ne suis pas
dépourvue d'honneurs, pour avoir ma place sous terre, dans une nuit close au soleil.
Paraît Athéna.
gnées du Ciel, dans le bourbier 25 ténébreux, aussi cruel aux pas des morts que des vivants.
dépourvue d'honneurs, pour avoir ma place sous terre, dans une nuit close au soleil.
ATHÉNA.
J'ai
une riche part de leur butin de guerre et dont le sol désor- mais est à moi, lot de choix accordé aux enfants de Thésée 26 . C'est de là que j'ai porté ici mes pas infatigables, laissant, en guise d'ailes, frémir aux vents mon égide gon-
flée, char magique attelé de robustes coursiers 27 . Mais à voir cette troupe nouvelle en ce pays, si mon cœur ne tremble pas, mon regard du moins s'étonne. Qui donc êtes-vous? Je m'adresse à tous également à cet étranger
accroupi devant mon image; à vous aussi, qui ne ressem- blez à nulle créature : les dieux ne vous voient point au
[ATHÉNA]
nombre des déesses, et vous n'avez rien de l'aspect des mortelles... Mais insulter autrui, alors qu'on n'a rien à lui reprocher, est acte d'injustice, éloigné d'équité.
nombre des déesses, et vous n'avez rien de l'aspect des mortelles... Mais insulter autrui, alors qu'on n'a rien à lui reprocher, est acte d'injustice, éloigné d'équité.
LE CORYPHÉE.
Tu sauras tout en peu de mots, fille de Zeus : nous sommes les tristes enfants de la Nuit; dans les demeures souterraines on nous nomme les Imprécations.
ATHÉNA.
Bien ! je sais votre race et le nom qu'on vous donne.
LE CORYPHÉE.
Apprends donc maintenant quels hon- neurs sont les miens.
ATHÉNA.
Soit! si tu veux du moins parler un clair langage.
Soit! si tu veux du moins parler un clair langage.
LE CORYPHÉE.
C'est nous qui de son toit chassons le meurtrier.
ATHÉNA.
Et, pour lui, à quel terme s'arrête la pour- suite ?
LE CORYPHÉE.
Au royaume où la joie jamais ne fut connue.
ATHÉNA.
Voilà donc où vos cris prétendent traquer l'homme!
LE CORYPHÉE.
Oui, car il a osé égorger une mère.
Oui, car il a osé égorger une mère.
ATHÉNA.
Était-ce donc contrainte? ou peur d'une vengeance?
LE CORYPHÉE.
Quel aiguillon peut poindre jusques au parricide?
ATHÉNA.
Je vois là deux parties, mais n'entends qu'une voix.
LE CORYPHÉE.
Ni de nous ni pour lui il ne veut de serment.
ATHÉNA.
Tu veux passer pour juste plus que l'être en effet.
Tu veux passer pour juste plus que l'être en effet.
LE CORYPHÉE.
Comment donc ? instruis-moi : tu es riche en sagesse.
ATHÉNA.
Les serments ne font pas triompher l'injustice.
LE CORYPHÉE.
Fais ton enquête alors et juge droite- ment.
LES EUMÉNIDES
ATHÉNA.
Vous me remettez donc le soin de pronon- cer.
LE CORYPHÉE.
Oui, pour te rendre ainsi
Oui, pour te rendre ainsi
ATHÉNA
A cela, étranger, que veux-tu répondre à ton tour? Mais dis-moi d'abord ton pays, ta race, tes malheurs, avant de te défendre sur ce dont on t'accuse. Si
tu as vraiment foi dans la justice, quand tu te tiens assis près de mon foyer, embrassant mon image, suppliant respecté comme fut Ixion
28
, fais-moi sur tous ces points une réponse claire.
tu as vraiment foi dans la justice, quand tu te tiens assis près de mon foyer, embrassant mon image, suppliant respecté comme fut Ixion 28 , fais-moi sur tous ces points une réponse claire.
ORESTE.
Souveraine Athéna, je t'allégerai d'abord du lourd souci qu'ont trahi tes derniers mots. Je ne suis pas
un être impur; ce n'est point une souillure aux mains que je me suis assis aux pieds de ta statue. Je t'en fournirai une bonne preuve. La loi, il est vrai, défend au meurtrier d'élever la voix, mais jusqu'au jour seulement où, par les
soins d'un purificateur du sang répandu, le sang d'une jeune bête égorgée a coulé sur lui. Et il y a longtemps déjà que j'ai usé ma souillure au contact d'autres foyers et sur tous les chemins de la terre et des mers. Aussi, je le répète, écarte ce souci. Pour ma naissance, apprends-la sans tarder.
Je suis Argien, et mon père t'est bien connu, Agamemnon, qui arma la flotte des Grecs et t'aida toi-même à faire une cité de ruines de la cité des Troyens. Il a péri, ce roi, et d'une mort indigne, quand il rentrait à son foyer. Ma mère
aux noirs desseins l'a tué, en l'enserrant dans un riche
LES EUMÉNIDES
un être impur; ce n'est point une souillure aux mains que je me suis assis aux pieds de ta statue. Je t'en fournirai une bonne preuve. La loi, il est vrai, défend au meurtrier d'élever la voix, mais jusqu'au jour seulement où, par les
soins d'un purificateur du sang répandu, le sang d'une jeune bête égorgée a coulé sur lui. Et il y a longtemps déjà que j'ai usé ma souillure au contact d'autres foyers et sur tous les chemins de la terre et des mers. Aussi, je le répète, écarte ce souci. Pour ma naissance, apprends-la sans tarder.
Je suis Argien, et mon père t'est bien connu, Agamemnon, qui arma la flotte des Grecs et t'aida toi-même à faire une cité de ruines de la cité des Troyens. Il a péri, ce roi, et d'une mort indigne, quand il rentrait à son foyer. Ma mère
aux noirs desseins l'a tué, en l'enserrant dans un riche
[ORESTE]
filet, qui témoignait
29
assez du crime accompli dans le bain. Et moi, longtemps exilé, rentrant enfin dans ma patrie, j'ai tué ma mère — je ne le nierai pas — pour qu'un meurtre payât le meurtre de mon père adoré. Mais de ma
conduite Loxias est responsable aussi, dont les oracles, aiguillons de mon âme, ne me prédisaient que douleurs, si je n'exécutais pas tous ses ordres contre les coupables
30
. Ai-je eu tort? ai-je eu raison? à toi d'en décider : je suis en ta puissance; quoi qu'il fasse de moi, j'accepte ton
arrêt.
conduite Loxias est responsable aussi, dont les oracles, aiguillons de mon âme, ne me prédisaient que douleurs, si je n'exécutais pas tous ses ordres contre les coupables 30 . Ai-je eu tort? ai-je eu raison? à toi d'en décider : je suis en ta puissance; quoi qu'il fasse de moi, j'accepte ton
arrêt.
ATHÉNA.
Si l'on
ma demeure, et que je te tiens aussi pour libre de tout tort à l'égard de ma ville. Mais, de leur côté, celles-ci ont des droits qu'on ne saurait écarter à la légère, et, si elles n'ob- tiennent pas de voir triompher leur cause, sur le sol de ce pays, plus tard, va s'abattre le trait de leur dépit, un
intolérable et triste fléau. J'en suis donc là : que je les accueille ou que je les repousse, les deux me réservent d'inévitables maux. Pourtant, puisque la chose en est arrivée là, je vais ici faire choix de juges du sang versé; un serment les obligera, et le tribunal qu'ainsi j'établirai
sera établi pour l'éternité. Vous, faites appel aux témoi- gnages, aux indices, auxiliaires assermentés du droit 32 . Je
[ATHÉNA]
reviendrai, quand j'aurai distingué les meilleurs de ma ville, pour qu'ils jugent en toute franchise, sans transgres- ser leur serment
33
d'un cœur oublieux d'équité.
Elle sort par la droite.
Décidé.
LE CHOEUR.
désormais le ton des licences permises. Mille bonnes blessures, taillées dans leur chair par leurs propres fils, voilà le lot réservé aux parents dans l'avenir qui vient!
Et cela,
auront cessé, elles aussi, de mettre aucun courroux en marche contre de tels crimes. Au meurtre sous toutes ses formes, de ce jour, je lâche la bride. Les hommes iront alors se deman- der l'un à l'autre — chacun ayant à la bouche le récit des
maux d'autrui — où donc trouver une fin, une trêve à telles misères, et ne pourront, les malheureux, que se conseiller vainement des remèdes
Que personne n'appelle à l'aide, quand le sort le frappera,
et ne clame : « O Justice! ô trônes des Érinyes! » Cette
et ne clame : « O Justice! ô trônes des Érinyes! » Cette
[LE CHOEUR]
plainte gémissante, ceux qui la gémiront peut-être, ce seront un père, une mère, victimes d'un sort
plainte gémissante, ceux qui la gémiront peut-être, ce seront un père, une mère, victimes d'un sort
Il est des cas où l'Effroi est utile et, vigilant gardien des cœurs, y doit siéger en permanence
34
. Il est bon d'apprendre à
être sage à l'école de la douleur. Qui donc, homme ou cité, s'il n'est rien sous le ciel dont la crainte habite en son âme, garderait le respect qu'il doit à la Justice?
être sage à l'école de la douleur. Qui donc, homme ou cité, s'il n'est rien sous le ciel dont la crainte habite en son âme, garderait le respect qu'il doit à la Justice?
[LE CHOEUR]
Ne consens pas plus à vivre
Ne consens pas plus à vivre
[LE CHOEUR]
inéluctable reste le dénoûment. Ainsi donc observe avant tout
le respect
le respect
[LE CHOEUR]
Qui, de soi-même, sans contrainte, sait être juste, n'igno- rera pas le bonheur et jamais ne périra tout entier. Mais le rebelle audacieux, dont la cargaison criminelle est faite de trésors pêle-mêle amassés
Qui, de soi-même, sans contrainte, sait être juste, n'igno- rera pas le bonheur et jamais ne périra tout entier. Mais le rebelle audacieux, dont la cargaison criminelle est faite de trésors pêle-mêle amassés
jour, j'en réponds, se verra forcé d'amener sa voile, quand l'angoisse le saisira devant l'antenne qui se brise. Il appelle — sans qu'on l'écoute dans l'étreinte du
tourbillon irrésistible. Et le Ciel rit
le pleure, le voilà mort, anéanti.
ATHÉNA.
Héraut, fais ton office, en contenant la foule. Et que, jusqu'au ciel la trompette perçante d'Étrurie
42
fasse
LES EUMÉNIDES
[ATHÉNA]
aux oreilles du peuple éclater sa voix aiguë. A l'heure où ce Conseil s'assemble, il convient de faire silence et de laisser la cité tout entière entendre les lois qu'ici j'établis, pour durer à jamais, et, dès aujourd'hui, pour permettre à ces hommes de prononcer un juste arrêt.
Paraît Apollon.
aux oreilles du peuple éclater sa voix aiguë. A l'heure où ce Conseil s'assemble, il convient de faire silence et de laisser la cité tout entière entendre les lois qu'ici j'établis, pour durer à jamais, et, dès aujourd'hui, pour permettre à ces hommes de prononcer un juste arrêt.
LE CORYPHÉE.
Sire Apollon, reste sur tes terres. Qu'as-tu à voir, toi, dans cette cause?
Sire Apollon, reste sur tes terres. Qu'as-tu à voir, toi, dans cette cause?
APOLLON.
Je viens en témoin, d'abord : cet homme est, suivant la loi, mon suppliant et l'hôte de mon foyer; je l'ai moi-même purifié du sang dont il s'agit. Je viens en défendeur aussi : je suis responsable du meurtre de sa
mère.
(A Athéna.) Ouvre le débat, et, suivant ta sagesse, règle cette affaire.
Athéna se tourne vers les Érinyes.
mère. (A Athéna.) Ouvre le débat, et, suivant ta sagesse, règle cette affaire.
ATHÉNA.
La parole est à vous; je déclare le débat ouvert : à l'accusateur, parlant le premier, de nous instruire d'abord exactement des faits.
LE CORYPHÉE.
Si nous sommes nombreuses, nous saurons parler bref. A chaque question donne réponse nette. Et, d'abord, dis-moi, n'as-tu pas tué ta mère ?
Si nous sommes nombreuses, nous saurons parler bref. A chaque question donne réponse nette. Et, d'abord, dis-moi, n'as-tu pas tué ta mère ?
ORESTE.
Je l'ai tuée; cela, je ne le nierai pas.
LE CORYPHÉE.
Sur trois manches, en voilà une déjà gagnée
43
.
ORESTE.
Je ne suis pas à terre : ne te vante donc pas.
Je ne suis pas à terre : ne te vante donc pas.
LE CORYPHÉE.
Il te faut pourtant dire comment tu l'as tuée.
ORESTE.
Mon bras, tirant le fer, lui a tranché la gorge.
LE CORYPHÉE.
Mais qui t'avait poussé ? quels conseils suivais-tu ?
ORESTE.
Les oracles du dieu, aujourd'hui mon témoin.
LES EUMÉNIDES
LE CORYPHEE.
C'est le devin qui te dictait le parricide?
ORESTE.
Et je ne me plains pas jusqu'ici de mon sort.
LE CORYPHÉE.
Quand l'arrêt t'atteindra, tu changeras d'avis.
ORESTE.
Mon père — en lui j'ai foi! — m'enverra son secours.
LE CORYPHÉE.
Mets ta foi dans les morts, toi qui tuas ta mère !
ORESTE.
Elle s'était souillée de deux crimes ensemble
LE CORYPHÉE.
Et comment? instruis ceux qui te doivent juger.
ORESTE.
En tuant son époux, elle a tué mon père
44
.
LE CORYPHÉE.
Mais tu vis,
ORESTE.
Mais, tant qu'elle a vécu, l'as-tu poursuivie, elle?
LE CORYPHÉE.
Non, car elle n'était pas du sang de sa victime.
Non, car elle n'était pas du sang de sa victime.
ORESTE.
Eh quoi? serais-je donc, moi, du sang de ma mère ?
LE CORYPHÉE.
Comment t'a-t-elle alors nourri sous sa ceinture, assassin? Renies-tu le doux sang d'une mère?
ORESTE.
A toi de témoigner. Éclaire-moi, Apollon:
l'ai-je tuée justement ? Le fait en lui-même, je ne le nie pas. Mais à ton esprit le meurtre paraît-il, ou non, justifié? Prononce, et à ceux-ci je le ferai savoir.
l'ai-je tuée justement ? Le fait en lui-même, je ne le nie pas. Mais à ton esprit le meurtre paraît-il, ou non, justifié? Prononce, et à ceux-ci je le ferai savoir.
APOLLON.
C'est à vous, noble tribunal établi par Athéna que je répondrai moi-même : « Justifié », et, pro-
phète, je ne saurais mentir. Sur mon trône fatidique, je n'ai jamais rendu d'oracle sur homme, femme ou cité, qui ne fût un ordre de Zeus, père des Olympiens. La justification
a sa valeur : je vous engage à la peser et à suivre les volontés de mon père. Nul serment ne prévaut sur Zeus.
LES EUMÉNIDES
phète, je ne saurais mentir. Sur mon trône fatidique, je n'ai jamais rendu d'oracle sur homme, femme ou cité, qui ne fût un ordre de Zeus, père des Olympiens. La justification
a sa valeur : je vous engage à la peser et à suivre les volontés de mon père. Nul serment ne prévaut sur Zeus.
LE CORYPHÉE.
C'est donc Zeus, à t'entendre, qui t'a dicté l'oracle prescrivant à Oreste de venger le meurtre d'un père, sans rien accorder au respect d'une mère.
APOLLON.
Oui, car tout autre chose est la mort d'un noble héros qu'entourent les respects dus au sceptre, pré- sent de Zeus — et cela sous le bras d'une femme, qui n'a pas tué avec l'arc à longue portée de l'Amazone guerrière, mais de la façon que vous allez apprendre, Pallas, et vous
tous qui siégez ici pour décider par vos suffrages en ce débat. Il rentrait de la guerre, ayant presque partout rem- porté le succès. Elle l'accueille (avec des mots) d'amour, (le conduit au bain; puis, comme il sort de la baignoire
45
,) elle déploie sur lui un grand linon et frappe l'époux, pris
dans le voile brodé comme en un piège sans issue. Voilà quelle fut la fin du héros auguste entre tous, du chef de l'armée navale. J'en ai dit
Oui, car tout autre chose est la mort d'un noble héros qu'entourent les respects dus au sceptre, pré- sent de Zeus — et cela sous le bras d'une femme, qui n'a pas tué avec l'arc à longue portée de l'Amazone guerrière, mais de la façon que vous allez apprendre, Pallas, et vous
tous qui siégez ici pour décider par vos suffrages en ce débat. Il rentrait de la guerre, ayant presque partout rem- porté le succès. Elle l'accueille (avec des mots) d'amour, (le conduit au bain; puis, comme il sort de la baignoire 45 ,) elle déploie sur lui un grand linon et frappe l'époux, pris
dans le voile brodé comme en un piège sans issue. Voilà quelle fut la fin du héros auguste entre tous, du chef de l'armée navale. J'en ai dit
LE CORYPHÉE.
Si l'on t'écoute, Zeus a grand souci du père. Mais lui-même enchaîna son vieux père Cronos Comment accordes-tu ceci avec cela?
(Aux juges.) Vous, je vous adjure, prêtez bien l'oreille.
Si l'on t'écoute, Zeus a grand souci du père. Mais lui-même enchaîna son vieux père Cronos Comment accordes-tu ceci avec cela? (Aux juges.) Vous, je vous adjure, prêtez bien l'oreille.
APOLLON.
Monstres haïs de la nature entière, exé-
crables aux dieux, des entraves, Zeus sait les délier
46
! Il y a remède à cela; bien des moyens existent de s'en dégager. Mais lorsque la poussière a bu le sang d'un homme, s'il est mort, il n'est plus pour lui de résurrection
47
. Mon père
contre ce mal n'a point créé de charmes, lui qui boule- verse le monde sans s'essoufler à la peine!
LES EUMÉNIDES
crables aux dieux, des entraves, Zeus sait les délier 46 ! Il y a remède à cela; bien des moyens existent de s'en dégager. Mais lorsque la poussière a bu le sang d'un homme, s'il est mort, il n'est plus pour lui de résurrection 47 . Mon père
contre ce mal n'a point créé de charmes, lui qui boule- verse le monde sans s'essoufler à la peine!
LE CORYPHÉE.
Vois donc de quelle façon tu soutiens son innocence ! C'est le sang de sa mère, celui qui coule en ses veines, qu'il a répandu sur le sol : et il habiterait
Argos, le palais paternel ! A quels autels publics sacrifie- rait-il donc ? quelle phratrie lui permettrait d'user de son eau lustrale ?
Argos, le palais paternel ! A quels autels publics sacrifie- rait-il donc ? quelle phratrie lui permettrait d'user de son eau lustrale ?
APOLLON.
Écoute encore ma réponse, et vois la jus- tesse de mon argument. Ce n'est pas la mère qui enfante celui qu'on nomme son enfant : elle n'est que la nourrice du germe en elle semé. Celui qui enfante, c'est l'homme qui la
féconde; elle, comme une étrangère, sauvegarde la jeune pousse — quand du moins les dieux n'y portent point atteinte. Et de cela je te donnerai pour preuve qu'on peut être père sans l'aide d'une mère. En voici près de nous un garant,
fille de Zeus Olympien et qui n'a point été nourrie dans la nuit du sein maternel : quelle déesse pourtant saurait pro- duire un pareil rejeton ? Pour moi, Pallas, ma sagesse saura par ailleurs faire grands ton peuple et ta ville; mais j'ai dès cette heure conduit ce suppliant au foyer de ton
temple, pour qu'éternellement il te soit fidèle, que tu aies des alliés, déesse, en lui et en ses fils, et qu'à jamais même fidélité te soit gardée encore par les fils de ses fils.
Athéna s'adresse aux Érinyes.
féconde; elle, comme une étrangère, sauvegarde la jeune pousse — quand du moins les dieux n'y portent point atteinte. Et de cela je te donnerai pour preuve qu'on peut être père sans l'aide d'une mère. En voici près de nous un garant,
fille de Zeus Olympien et qui n'a point été nourrie dans la nuit du sein maternel : quelle déesse pourtant saurait pro- duire un pareil rejeton ? Pour moi, Pallas, ma sagesse saura par ailleurs faire grands ton peuple et ta ville; mais j'ai dès cette heure conduit ce suppliant au foyer de ton
temple, pour qu'éternellement il te soit fidèle, que tu aies des alliés, déesse, en lui et en ses fils, et qu'à jamais même fidélité te soit gardée encore par les fils de ses fils.
ATHÉNA.
Puis-je
ter dans l'urne, suivant leur conscience, un suffrage équi- table ? Avez-vous tout dit ?
LE CORYPHÉE.
Notre carquois à nous maintenant est vidé. J'attends l'arrêt qui doit terminer le débat.
Athéna se tourne vers Apollon et Oreste.
ATHÉNA.
Et vous ? que dois-je faire pour prévenir vos blâmes ?
APOLLON.
(Aux juges.)
Vous avez entendu ce que
vous avez entendu. En portant vos suffrages, gardez bien en vos cœurs le respect du serment, étrangers.
LES EUMÉNIDES
vous avez entendu. En portant vos suffrages, gardez bien en vos cœurs le respect du serment, étrangers.
ATHÉNA.
Ecoutez maintenant ce qu'ici j'établis, citoyens d'Athènes, appelés les premiers à connaître du sang versé. Jusque dans l'avenir le peuple d'Égée conser- vera, toujours renouvelé, ce Conseil de juges. Sur ce
mont d'Arès, où les Amazones jadis s'établirent et plan- tèrent leurs tentes, aux jours où elles firent, en haine de Thésée
48
, campagne contre Athènes en face de sa cita- delle alors elles dressèrent les remparts élevés d'une autre citadelle; elles y sacrifiaient à Arès, et le rocher, le mont
en ont gardé le nom d'Arès sur ce mont, dis-je, désor- mais le Respect et la Crainte, sa sœur, jour et nuit égale- ment, retiendront les citoyens loin du crime, à moins qu'ils n'aillent eux-mêmes encore bouleverser leurs lois : qui trouble une source claire d'afflux impurs et de fange n'y
trouvera plus à boire. Ni anarchie ni despotisme, c'est la règle qu'à ma ville je conseille d'observer avec respect. Que toute crainte surtout ne soit pas chassée par elle hors de ses murailles; s'il n'a rien à redouter, quel mortel fait ce
qu'il doit
49
? Si vous révérez, vous, comme vous devez, ce pouvoir auguste, vous aurez en lui un rempart tutélaire de votre pays et de votre ville tel qu'aucun peuple n'en possède ni en Scythie ni sur le sol de Pélops
50
. Incorruptible,
vénérable, inflexible, tel est le Conseil qu'ici j'institue, pour garder, toujours en éveil, la cité endormie. Voilà les avis que j'ai voulu en termes exprès donner à mes citoyens pour les jours à venir. Maintenant vous devez vous
LES EUMÉNIDES
mont d'Arès, où les Amazones jadis s'établirent et plan- tèrent leurs tentes, aux jours où elles firent, en haine de Thésée 48 , campagne contre Athènes en face de sa cita- delle alors elles dressèrent les remparts élevés d'une autre citadelle; elles y sacrifiaient à Arès, et le rocher, le mont
en ont gardé le nom d'Arès sur ce mont, dis-je, désor- mais le Respect et la Crainte, sa sœur, jour et nuit égale- ment, retiendront les citoyens loin du crime, à moins qu'ils n'aillent eux-mêmes encore bouleverser leurs lois : qui trouble une source claire d'afflux impurs et de fange n'y
trouvera plus à boire. Ni anarchie ni despotisme, c'est la règle qu'à ma ville je conseille d'observer avec respect. Que toute crainte surtout ne soit pas chassée par elle hors de ses murailles; s'il n'a rien à redouter, quel mortel fait ce
qu'il doit 49 ? Si vous révérez, vous, comme vous devez, ce pouvoir auguste, vous aurez en lui un rempart tutélaire de votre pays et de votre ville tel qu'aucun peuple n'en possède ni en Scythie ni sur le sol de Pélops 50 . Incorruptible,
vénérable, inflexible, tel est le Conseil qu'ici j'institue, pour garder, toujours en éveil, la cité endormie. Voilà les avis que j'ai voulu en termes exprès donner à mes citoyens pour les jours à venir. Maintenant vous devez vous
[ATHÉNA]
lever, porter votre suffrage et trancher le litige en
lever, porter votre suffrage et trancher le litige en
LE CORYPHÉE.
Prenez garde ! ma présence sera lourde à ce pays : je vous le conseille, n'en méprisez pas la menace.
APOLLON.
Et moi, je vous dis : mes oracles sont ceux de Zeus; craignez d'en détruire le fruit.
LE CORYPHÉE.
Les causes de sang ne sont point de ton lot : pourquoi les prends-tu à cœur ? Tu n'auras plus la bouche pure pour dispenser tes oracles.
Les causes de sang ne sont point de ton lot : pourquoi les prends-tu à cœur ? Tu n'auras plus la bouche pure pour dispenser tes oracles.
APOLLON.
Mon père alors s'est trompé en ses calculs, le jour où Ixion, le premier meurtrier, vint à lui en suppliant ?
LE CORYPHÉE.
C'est toi qui l'as dit
51
! — Mais, moi, si
je n'ai pas gain de cause, ce pays en retour sentira le poids de ma présence ici.
je n'ai pas gain de cause, ce pays en retour sentira le poids de ma présence ici.
APOLLON.
Dieux nouveaux ou dieux anciens, nul ne t'honore : c'est moi qui triompherai !
LE CORYPHÉE.
C'est ainsi que tu en agis déjà dans le palais de Phérès
52
: tu persuadas les Parques de rendre immortels des humains.
APOLLON.
N'est-il pas naturel d'obliger qui vous honore, surtout à l'heure où il en a besoin ?
N'est-il pas naturel d'obliger qui vous honore, surtout à l'heure où il en a besoin ?
LE CORYPHÉE.
C'est toi qui déchiras l'antique par- tage et usas du vin pour tromper d'antiques déesses.
APOLLON.
C'est toi qui, bientôt, frustrée de l'arrêt
attendu, ne cracheras plus qu'impuissant venin sur tes ennemis.
attendu, ne cracheras plus qu'impuissant venin sur tes ennemis.
LE CORYPHÉE.
Tu te plais à écraser, jeune dieu, notre vieillesse : soit ! j'attends d'ouïr l'arrêt et retiens jusque-là mon courroux contre ce pays.
ATHÉNA.
C'est à moi qu'il appartient de prononcer la dernière. Je joindrai mon suffrage à ceux qui vont à
LES EUMÉNIDES
[ORESTE]
Oreste. Je n'ai point eu de mère pour me mettre au monde. Mon cœur toujours — jusqu'à l'hymen du moins — est tout acquis à l'homme : sans réserve je suis pour le père. Dès lors je n'aurai pas d'égard particulier pour la mort
d'une femme qui avait tué l'époux gardien de son foyer.
(Elle met son suffrage dans l'urne.) Pour qu'Oreste soit vainqueur, il suffira que les voix se partagent. Faites vite tomber les suffrages des urnes,
d'une femme qui avait tué l'époux gardien de son foyer. (Elle met son suffrage dans l'urne.) Pour qu'Oreste soit vainqueur, il suffira que les voix se partagent. Faites vite tomber les suffrages des urnes,
soin.
ORESTE.
O Phoibos Apollon, que sera la sentence ?
LE CORYPHÉE.
O sombre Nuit, ma mère, vois-tu ce qui se passe ?
ORESTE.
Me faudra-t-il me pendre ou voir encore le jour ?
LE CORYPHÉE.
Devrons-nous disparaître ou garder nos honneurs ?
APOLLON.
Comptez exactement les suffrages qui tombent, étrangers; en les triant, veillez à éviter la fraude.
Un suffrage qui manque provoque un désastre, comme une voix de plus relève une maison.
Les juges chargés du dépouillement présentent à Athéna les tableaux sur lesquels ils ont classé les suffrages.
Un suffrage qui manque provoque un désastre, comme une voix de plus relève une maison.
ATHÉNA.
Cet homme est absous du crime de meurtre : le nombre des voix des deux parts est égal.
ORESTE.
O Pallas, toi qui viens de sauver ma maison,
j'avais perdu jusqu'au sol de mes pères, et tu me l'as rendu. Et l'on dira dans la Grèce : « Le voici de nouveau citoyen d'Argos et maître de son patrimoine, grâce à Pallas et grâce à Loxias » — et grâce à l'arbitre suprême, au
dieu Sauveur
53
, qui, ayant égard au meurtre paternel et voyant celles-ci plaider pour ma mère, m'accorde le salut. Mais à ce pays, à ton peuple, pour l'avenir et la durée sans fin des jours, voici, moi, le serment que je fais, au moment
de rentrer dans ma demeure : Jamais un roi placé au gou-
LES EUMÉNIDES
j'avais perdu jusqu'au sol de mes pères, et tu me l'as rendu. Et l'on dira dans la Grèce : « Le voici de nouveau citoyen d'Argos et maître de son patrimoine, grâce à Pallas et grâce à Loxias » — et grâce à l'arbitre suprême, au
dieu Sauveur 53 , qui, ayant égard au meurtre paternel et voyant celles-ci plaider pour ma mère, m'accorde le salut. Mais à ce pays, à ton peuple, pour l'avenir et la durée sans fin des jours, voici, moi, le serment que je fais, au moment
de rentrer dans ma demeure : Jamais un roi placé au gou-
[ORESTE]
vernail d'Argos ne portera en ces lieux des armes vouées au triomphe. Moi-même alors du fond de mon tombeau
54
, à ce transgresseur de la foi qu'ici je te jure, par d'irrémé-
diables revers, décourageant sa marche et plaçant sur sa route des présages de deuil, je me chargerai de faire regretter son entreprise. Mais, en revanche, si mes serments sont observés, si mon pays à la cité de Pallas ne cesse de rendre l'hommage de ses armes alliées, alors je lui serai clément.
Adieu donc ! adieu, Pallas, adieu, peuple d'Athènes, puissent tes attaques, irrésistibles à tes ennemis, sauver ta ville et glorifier tes armes!
Il sort. Apollon a déjà disparu.
Animé.
diables revers, décourageant sa marche et plaçant sur sa route des présages de deuil, je me chargerai de faire regretter son entreprise. Mais, en revanche, si mes serments sont observés, si mon pays à la cité de Pallas ne cesse de rendre l'hommage de ses armes alliées, alors je lui serai clément.
Adieu donc ! adieu, Pallas, adieu, peuple d'Athènes, puissent tes attaques, irrésistibles à tes ennemis, sauver ta ville et glorifier tes armes!
LE CHOEUR.
Ah!
l'infortunée qu'on humilie fera sentir à cette terre — ah! malheur! — ce que pèse son courroux. Mon venin, mon venin, cruellement me vengera. Chaque goutte qui en coulera de mon cœur coûtera cher à cette ville : une lèpre en sortira,
mortelle à la feuille, mortelle à l'enfant, qui, s'abattant sur votre sol — Vengeance! Vengeance! — infligera à ce pays plus d'une plaie meurtrière 55 . — Mais je gémis! com-
ment agir plutôt ? Soyons lourdes à cette cité. Ah! elles
[LE CHOEUR]
ont, hélas! subi un terrible affront, les tristes filles de la Nuit, cruellement humiliées!
ATHÉNA.
Écoutez-moi :
glots. Vous n'êtes pas des vaincues : un arrêt indécis, seul, est sorti de l'urne, pour satisfaire la vérité, non pour vous humilier. D'éclatants témoignages étaient là, émanés de Zeus 56 , et celui-là même nous les apportait, qui avait prédit à Oreste que de tels actes n'encouraient nul châti-
ment. Vous voulez, sur ce pays, cracher un pesant cour- roux : réfléchissez, ne vous emportez pas; ne rendez pas ce sol stérile, en laissant dégoutter de vos lèvres divines une écume sauvage, rongeuse de tous germes. Moi, je vous
offre sans réserve le séjour, l'asile qui vous conviennent en ce pays et où, sur le trône de vos autels luisants 57 , vous siégerez environnées du respect de ces citoyens.
LE CHOEUR.
The Furies (OCR draft) Experimental (The Furies. Robert Potter, 1779.) — 131 focus
And is this all? Awake,
Ariſe: let not thy toil ſubdue thee; know
165
What loſs enſues if ſleep enfeebles thee;
And let theſe juſt reproaches ſting thy mind,
Incentives to the wife: with firey breath,
That ſnuffs the ſcent of blood, purſue this ſon,
Follow him, blaſt him in the profp'rous chace.
170
CHORUS
awaking.
Awake, ariſe: rouſe her as I rouſe thee.
Yet doſt thou ſleep? Leave thy repoſe; ariſe:
Look we if this firm guard hath been in vain.
Whilſt overpow'r'd with ſleep I lay,
Burſt from the net eſcapes the prey.
CHORUS
awaking.
See all defil'd with gore thy throne,
There fate the murd'rer dropping blood.
Yet theſe pollutions are thy own;
From thee the call, the impulſe flow'd:
195
Such grace, deſpis'd th' age-honour'd Fates',
Your new unhallow'd ſhrines awaits.
CHORUS
awaking.
APOLLO.
Begone where vengeance with terrific rage
Digs out the eyes, or from the mangled trunk
Remorſeleſs rends the head; to flaughters go,
Abortions, lurking ambush, rampir'd force,
To ſuff'rings, to impalements, where the wretch
215
Writhes on the ſtake in tortures, yelling loud
With many' a ſhriek: In feaſts like these, ye hags
Abhorr'd, is your delight; ſufficient proof
That execrable form: the deſert wild,
Where the blood-rav'ning lion makes his den,
220
Such ſhou'd inhabit; nor with impure tread
Pollute theſe golden ſhrines: begone, and graze
Without a keeper; for of ſuc an herd
Th' indignant Gods diſdain to take the charge.
CHORUS.
Now, royal Phœbus, hear me ſpeak: in this
225
Not an aſſociate art thou, but alone
Thou didst this deed, and thine alone the blame.
APOLLO.
Why this to me? Inform me; but be brief.
CHORUS.
Thy voice, pronounc'd from this oracular
Injoin'd this wretch to ſhed his mother's blood.
230
APOLLO.
Injoin'd him to avenge his father's death.
CHORUS.
To this ſtrange murder promis'd thy protection.
APOLLO.
I charg'd him to ſeek refuge in this ſhrine,
CHORUS.
But these attendants thou with taunts inſulteſt.
APOLLO.
Unworthy they t' approach this ſacred ſeat.
235
CHORUS.
Such was our charge: we come not uncommanded.
APOLLO.
What is that honour? Make the glorious boaſt.
CHORUS.
To drive the murd'rers of their mothers hence.
APOLLO.
What, fav'ring her, whoſe bold hand flew her husband?
CHORUS.
Nor ſhou'd his hands be ſtain'd with kindred blood.
240
APOLLO.
But Pallas, righteous queen, ſhall judge this cauſe.
CHORUS.
But never, never will I quit this man.
APOLLO.
Purſue him then; to toil add fruitless toil.
255
CHORUS.
Think not thy words ſhall make my rage relent.
APOLLO.
Shall thy rage touch him? No; I brook it not.
CHORUS.
At Jove's high throne thou art reputed great:
Yet, ſince a mother's blood calls loud for vengeance,
My keen purſuit ſhall trace him ſtep by ſtep.
260
APOLLO.
To me his vows are paid; I will aſſiſt,
And ſet him free: for dreadful were the wrath
'Mongſt Gods and men, ſhou'd I betray my ſuppliant.
CHORUS.
Theſe toils oppreſs me, as with breathless haſte
I urge the keen purſuit: o'er the long tract
265
Of continent, and o'er th' extended ocean,
Swift as the flying ſhip I hold my courſe,
Tho' on no pennons born.
ORESTES.
Hither, divine Minerva, by the mandate
Of Phœbus am I come. Propitious pow'r,
270
Receive me by the Furies' tort'ring rage
Purſued, no vile unhallow'd wretch, nor ſtain'd
With guilty blood, but worn with toil, and ſpent
With many' a painful ſtep to other ſhrines,
And in the paths of men. By land, by ſea
275
Wearied alike, obedient to the voice,
The oracles of Phœbus, I approach
Thy ſhrine, thy ſtatue, Goddess; here to fix
My ſtand, till judgment ſhall decide my cauſe.
CHORUS.
There, there he ſtands,
280
His speed outſtripping mine. Have I then found thee?
With joy I ſnuff the ſcent of human blood.
Take heed, take heed; keep careful watch not let
This murderer of his mother once more 'ſcape,
By ſecret flight, your vengeance: trembling, weak,
285
He hangs upon the image of the Goddess,
And wishes to be clear'd of his baſe deeds.
There, for thy mother's murder, ſhalt thou learn
To taste of pain; there ſee whatever mortal
Dar'd an injurious deed, profaned the Gods,
Attack'd with ruffian violence the ſtranger,
Or rais'd his impious hand againſt a parent,
300
Each with vindictive pains condemn'd to groan,
His crimes requiting; for beneath the earth
The aweful Judge of mortals Pluto ſits,
And with relentless Justice marks their deeds.
ORESTES.
This honeſt prelude might be graced
With many' an argument: nor came I hither
315
Conforted with a vile and impious band.
All things with time grow old, and wear away.
And now from hallow'd lips my pious pray'r
Invokes the pow'r preſiding o'er this realm,
Royal Minerva, that ſhe haſte to aid
320
Her ſuppliant: ſo with voluntary zeal
Myſelf, my country, all the Argive people,
To her with justice I devote for ever.
If in the coaſts of Libya, on the banks
Of Triton, native ſtreame, ſhe ſets her foot
325
Or bare, or buſkin'd, prompt to aid her friends;
If o'er the plains of Phlegra, like a chief
That marſhals his bold troops, ſhe darts her eye,
Her preſence I implore; tho' diſtant far,
The Goddeſs hears; to free me from these ills.
330
CHORUS.
Yet thy pride replies not,
Me, and my threats deſpiſing, tho' to me
Devoted, my rich victim, and alive
To feed my rage, not offer'd on the altar.
PROSODE.
Quickly, ſiſters, ſtand around,
Raiſe your choral warblings high;
Since, the guilty ſoul to wound,
Swells the horrid harmony.
Since to mortal man we ſhow
345
How we give his fate to flow;
Since our will his doom ordains,
Show that juſtice 'mongſt us reigns.
He, whoſe hands from guilt are pure,
Stands in innocence ſecure;
350
And from youth to honour'd age
Fears not our vindictive rage.
To the wretch, that ſtrives to hide
Ruffian hands with murder died,
Cloath'd in terrors we appear,
355
Unrelentingly ſevere;
And, faithful to the injur'd dead,
Pour our vengeance on his head.
STROPHE 1.
Seeſt thou how Phœbus robs me of my right
From my juſt rage the trembling victim freed,
Deſtin'd his mother's death t' atone,
365
And for her blood to ſhed his own!
ANTISTROPHE 1.
STROPHE 2.
For mine I proudly claim the dreadful pow'r
395
From its firm base the ruin'd house to rend,
When in calm peace its ruthless lord
Diftains with a friend's blood his ſword.
Duteous haſt'ning to remove
Cares like these from angry Jove;
And ſpare, whilſt fierce for blood my vengeance flies,
405
The terrors of the ſkies.
ANTISTROPHE 2.
EPODE.
Hear then guilty mortals, hear,
And the righteous God revere;
Hear the taſk to me aſſign'd,
Fate the firm decree ſhall bind;
440
MINERVA, ORESTES, CHORUS. MINERVA.
It was a voice that call'd; diſtant far
445
I heard it, where Scamander laves the fields
My ancient right: to me the Grecian chiefs
With voluntary zeal aſſign'd this portion
Of their rich conqueſt, ever to be mine,
Selected as a gift to the brave race
450
Of Theseus. With a speed that equals wings
My vig'rous ſteeds thence whirl'd my car, the wind
Againſt my ægis ruſtling as I paſs'd.
But who are these conſorted here? Mine eye
Views them unterrified; but much I marvel.
455
What, and whence are you? To you all I ſpeak,
To him, the ſtranger, ſeated at my image,
And you, whoſe hideous ſhape reſembles nought
Of mortal race, nor Goddeſſes in Heav'n
Seen by the Gods, nor like the human form.
460
But the deform'd to taunt with obloquy
Is unbeſeeming, juſtice ſstarts at it.
CHORUS.
Daughter of Jove, take our report in brief.
We are the gloomy progeny of night,
Call'd Furies in the drear abodes below.
465
MINERVA.
I know your race, and aptly added titles.
CHORUS.
Soon ſhalt thou learn my honours, and my office.
MINERVA.
Speak clearly then, without perplexing preface.
CHORUS.
'Tis ours to drive the murd'rers from the houſe.
MINERVA.
This all the vengeance to their guilt aſſign'd?
470
CHORUS.
Where they ſhall never taſte or peace or joy.
MINERVA.
And does thy yelling voice thus drive HIM out?
CHORUS.
He dared to be the murd'rer of his mother.
MINERVA.
Urg'd by the force of no neceſſity?
CHORUS.
What force cou'd urge the wretch to kill his
475
mother?
MINERVA.
He hears but half, that hears one party only.
CHORUS.
He wou'd refuſe an oath, nor dares propoſe it.
s
MINERVA.
Thy aim ſeems rather to obtain the fame
Of juſtice, than to execute her laws.
480
CHORUS.
How ſo? Inform me; thou art rich in wiſdom.
MINERVA.
Deeds of injuſtice are not clear'd by oaths.
CHORUS.
Hear thou the cauſe, and judge with righteous
juſtice.
MINERVA.
Reſts the deciſion of the cauſe on me?
485
CHORUS.
We reverence thee as worthieſt 'midſt the worthy.
MINERVA.
ORESTES.
Royal Minerva, let me firſt remove
What thy laſt words, with much concern, ſuggeſt.
495
I am not ſtain'd with blood, nor ſhall my hand
Pollute thy ſtatue: what I urge in proof
Bears ſtrong conviction. Him, whoſe hands are red
With blood, the laws forbid to plead his cauſe,
Till with its flowing gore the new-ſlain victim
500
Has made atonement, and the cleanſing wave
Reſtor'd his purity. In other ſhrines
Long ſince theſe hallow'd rites have been perform'd
With offer'd victims and the fluent ſtream.
Blameleſs of this offence, I next declare
505
My race: An Argive: nor to thee unknown
My fire, the leader of the naval hoſts,
The royal Agamemnon; for with him
Thy conquering hand laid the proud walls of Troy
In duſt: returning to his houſe he periſh'd
510
By deeds of baſeneſs; for my dark-ſoul'd mother
With various trains in private murder'd him;
Th' enſanguin'd bath atteſted the foul deed.
I, then an exile, bending back my ſteps,
Slew her that gave me birth; nor ſhall my tongue
515
Deny the deed; it was a vengeance due
To my lov'd father's ſhade: ſo Phœbus deem'd,
Who urg'd me, and denounc'd heart-rending woes,
Shou'd I ſhrink back refuſing to avenge
The guilt: but if with juſtice, be thou judge.
520
To thy deciding voice my ſoul ſubmits.
THE FURIES. 263
MINERVA.
Thou with preparation meet
Haſt to my ſhrine approach'd a ſuppliant pure,
Without offence; and to my favour'd city
Uncharg'd with blame I readily receive thee.
Let theſe, whoſe ruthleſs rage knows not the
530
touch
Of pity, not ſucceeding in their plea,
Retire awhile, till judgment ſhall decide
The conteſt: from their breaſts black poiſon flows,
And taints the ſick'ning earth.
535
Thus I pronounce
To each, unequal in this dubious ſtrife
To give content to both. But ſince to me
Th' appeal is made, it ſhall be mine t' elect
Judges of blood, their faith confirm'd by oath,
540
And ratify the everlaſting law.
Prepare you for the trial, call your proofs,
Arrange your evidence, bring all that tends
To aid your cauſe: I from the holieſt men
That grace my city will ſelect to judge
545
This cauſe with juſtice; men, whoſe ſanctity
Abhors injuſtice, and reveres an oath.
CHORUS.
STROPHE I.
Impunity ſhall mortals lead
To ev'ry ſavage deed,
And prompt the ſon with rage unbleſt
To plant the dagger in the parents' breaſt.
555
ANTISTROPHE I.
"Where is your throne, ye Furies, where
Juſtice," the father cries,
Or the pale mother, as in blood ſhe lies:
570
But juſtice from her throne is exil'd far.
STROРНЕ 2.
Breaks thro' the fullen night,
Dark deeds enſue, and virtue's pow'r
By man, by ſtate is reverenc'd no more.
ANTISTROPHE 2.
Placed in the midſt does ſtrength reſide.
With an indignant frown
585
On each extreme the Gods look down;
Injuſtice is the child of impious pride.
But all the joys, that life can know,
From temper'd wiſdom flow.
To juſtice chief thy ſoul incline,
590
And bow with reverence at her hallow'd ſhrine.
EPODE.
MINERVA.
MINERVA, APOLLO, ORESTES, CHORUS.
The JUDGES ſeated.
CHORUS.
Royal Apollo, where thy rule extends,
There lord it: but what right canſt thou claim
here?
APOLLO.
To give my evidence I come. This man
630
Is at my ſhrine a ſuppliant, at my ſhrine
He ſojourns; with ablutions
x
pure I cleanſ'd
APOLLO.
His ſtains of blood; and now ſhall plead his
cauſe,
Our common cauſe, ſince for his mother's death
635
Your accuſations reach e'en me: but thou
Urge, as thou canſt, thy plea: open the charge.
MINERVA.
This is incumbent on you; open then
The charge: th' accuſer's voice muſt firſt explain
Clearly thro' ev'ry circumſtance the cauſe.
640
CHORUS.
Tho' we are many, brief ſhall be our words,
Now anſwer me in order, word for word.
My firſt demand is, Didſt thou kill thy mother?
ORESTES.
I did; and never ſhall deny the deed.
CHORUS.
Firſt of the three this is one ſignal foil
y
.
645
:
ORESTES.
ORESTES.
Unmov'd I ſtand, and thy proud vaunts are vain.
CHORUS.
Declare it then at once, How didſt thou kill her?
ORESTES.
I drew my ſword, and plung'd it in her breaſt.
CHORUS.
At whoſe perſuaſion? Or by whoſe advice?
ORESTES.
By His oracular voice: he will atteſt it.
650
CHORUS.
The Prophet urge thee to this bloody deed!
ORESTES.
Nor thus far have I to accuſe my fate.
CHORUS.
Far other language the condemning vote
Will teach thy tongue.
ORESTES.
My confidence is firm;
655
My father from the tomb will ſend me aid.
CHORUS.
Confiding in the dead, he flew his mother.
ORESTES.
Her breaſt was ſpotted with a double ſtain.
CHORUS.
What may this mean? Speak, and inform thy
Judges.
660
ORESTES.
She ſlew my father when ſhe ſlew her husband
*
.
CHORUS.
And yet thou liveſt: from that ſtain ſhe's free.
ORESTES.
Why, whilſt ſhe liv'd, didſt thou not drive her
out?
1
665
CHORUS.
She had no kindred blood with him ſhe flew.
ORESTES.
Is mine allied then to my mother's blood?
CHORUS.
ORESTES.
Now let me call thy teſtimony; now
Declare, Apollo, if I flew her juſtly:
For that I flew her, in ſuch circumſtance,
I not deny: if rightfully, or not,
675
Decide, that I to theſe may plead thy ſanction.
APOLLO.
To you, the great and reverend council here
Plac'd by Minerva, will I ſpeak, and truly;
For never ſhall the God of Prophecy
Pronounce a falſehood; never have I utter'd
680
From my oracular ſeat to man, to woman,
Or ſtate, ſave what the great Olympian Sire
a
Shall have commanded.
Of his ſovereign juſtice
Learn you the force, and bow to his high will;
685
Nor deem an oath of greater pow'r than Jove.
CHORUS.
This oracle, thou ſay'ſt, was dictated
By Jove, to charge Oreſtes, whilſt his hand
Was arm'd with vengeance for his father's murder,
To pay no reverence to his mother's blood.
690
APOLLO.
Of higher import is it, when a man
Illuſtrious for his virtues, by the Gods
Exalted to the regal throne, ſhall die,
Die by a woman's hand, by one that dares not
Bend, like an Amazon, the ſtubborn bow.
695
But hear me, Pallas, hear me you, that ſit
In aweful judgment to decide this cauſe.
Victorious from the war, with glory crown'd,
And graced with many' a trophy, at the bath
She ſmilingly receiv'd him; there refreſh'd,
700
As o'er his head he threw the ſplendid robe
Prepar'd t' entangle him, ſhe ſlew her husband.
So died the chief, the glorious, the renown'd,
The leader of the warlike troops of Greece:
And ſuch I ſpeak this woman, reverend Judges,
705
To ſtrike your ſouls with horror at her deeds.
THE FURIES. 275
CHORUS.
APOLLO.
Deteſted hags, th' abhorrence of the Gods!
He cou'd unbind theſe chains, and the releaſe
Has a medicinal pow'r. But when the blood,
That iſſues from the ſlain, ſinks in the duſt,
It never riſes more.
715
For this my fire
No remedy admits, in all beſides
With ſovereign pow'r or ruins or reſtores.
CHORUS.
See with what ill-judg'd zeal thy arguments
Labour t' abſolve him! Shall the wretch, whoſe
720
hand
Spilt on the earth the kindred blood that flow'd
Within his mother's veins, return to Argos
Lord of his father's houſe?
Before what altar,
725
Sacred to public off'rings, ſhall he bend?
What friendly laver ſhall admit his hands?
APOLLO.
This too ſhall I explain; and mark me well,
If reaſon guides my words. The mother's power
Produces not the offspring, ill call'd hers.
730
No: 'tis the father, that to her commits
The infant plant; ſhe but the nutrient ſoil
That gives the ſtranger growth, if fav'ring Heav'n
Denies it not to flouriſh: this I urge
b
In proof, a father may aſſert that name
735
Without a mother's aid: an inſtance fits
Minerva, daughter of Olympian Jove;
Not the ſlow produce of nine darkling months,
"But form'd at once in all her perfect bloom:
Such from no pregnant Goddeſs ever ſprung.
740
Thy ſtate, thy people, Pallas, be it mine
T' exalt to glory, and what elſe of greatneſs
I know to give. This ſuppliant to thy ſhrine
I ſent, aſſuring his eternal faith;
Thy votary he, and his deſcendants thine,
745
From fire to ſon thro' all ſucceeding ages.
MINERVA.
CHORUS.
We have diſcharg'd our ſhafts: and now I wait
To hear what ſentence ſhall adjudge this cauſe.
750
MINERVA.
What, am I never to eſcape your cenſure?
CHORUS.
CHORUS.
Give what you've heard due weight; and with pure hearts
Pronouncing ſentence reverence your high oath.
MINERVA.
Ye citizens of Athens, now attend,
Whiſlt this great council in a cauſe of blood
755
Firſt give their judgment.
But thro' future ages
This aweful court ſhall to the hoſts of Ægeus
With uncorrupted ſanctity remain.
Here on this Mount of Mars the Amazons
760
Of old encamp'd, when their embattled troops
March'd againſt Theſeus, and in glitt'ring arms
Breath'd vengeance; here their new-aſpiring tow'rs
Raiſ'd high their rampir'd heads to ſtorm his tow'rs;
And here their hallow'd altars roſe to Mars:
765
Hence its illuſtrious name the cliff retains,
The Mount of Mars.
d
In this the ſolemn ſlate
Of this majeſtic city, and the awe
d
That riſes thence ſhall be an holy guard
770
Againſt injuſtice, ſhall protect the laws
Pure and unfullied from th' oppreſſive pow'r
Of innovation, and th' adulterate ſtain
Of foreign mixture: Shou'd thy hand pollute
The liquid fount with mud, where wilt thou find
775
The grateful draught?
Let not my citizens
Riot in lawleſs anarchy, nor wear
The chain of tyrant pow'r, nor from their ſtate
Looſe all the curb of rigor: this remov'd,
780
What mortal man, uncheck'd with ſenſe of fear,
Wou'd reverence juſtice?
Let the majeſty,
That here reſides, impreſs your ſouls with awe,
Your country has a fence, your town a guard,
785
Such as no nation knows; not thoſe that dwell
In Scythia,
e
or the cultur'd realms of Pelops,
This court, ſuperior to th' alluring glare
Of peſtilent gold, this court, that claims your awe
Severely juſt, I conſtitute your guard,
790
Watchful to ſhield your country and its peace:
Theſe my commands to ev'ry future age
Have I extended. Now behoves you, judges,
Give teſt of your integrity; bring forth
The ſhells; with ſtricteſt juſtice give your ſuffrage,
795
And reverence your high oath. This is my
charge.
CHORUS.
APOLLO.
And be my oracles, the voice of Jove,
800
Rever'd, nor ſeek to move their firm decree.
CHORUS.
Beyond thy charge protecting deeds of blood,
Nor reverend are thy oracles, nor pure,
APOLLO.
Think of the expiation, which of old
Ixion made for blood: wilt thou arraign
805
My father's councils there? Or ſlept his wiſdom?
CHORUS.
Thou ſay'ſt it: but if juſtice fails me here,
This land ſhall feel the terrors of my vengeance.
APOLLO.
Unhonour'd thou by ev'ry pow'r of Heav'n,
Or young, or old, to triumph here is mine.
810
CHORUS.
Such in the houſe of Pheres
f
were thy deeds,
When, won by thy alluring voice, the Fates
On mortal man confer'd immortal honours.
APOLLO.
To aid, to grace the pious, when their pray'rs
Rightly invoke our influence, is juſt.
815
CHORUS.
What, haſt thou cruſh'd the pow'r of ancient Fate,
And wou'dſt thou now delude our honour'd age?
APOLLO.
Soon ſhall thy malice, baffled in this cauſe,
Shed its black venom harmleſs to thy foes.
CHORUS.
Since thy proud youth inſults my hoary years,
820
I wait th' event in ſilence, and ſuſpend
The fury of my vengeance on this city.
MINERVA.
Laſt to give ſuffrage in this cauſe is mine:
In favour of Oreſtes ſhall I add
My vote: for as no mother gave me birth,
825
My grace in all things, ſave the nuptial rites,
Attends the male, as from my fire I drew
The vigour of my ſoul. No woman's fate
Stain'd with her husband's blood, whom nature
form'd
830
Lord of his houſe, finds partial preference here.
Oreſtes, if the number of the votes
Be equal, is abſolv'd.
Now from the urn
Let thoſe among the Judges, to whoſe honour
835
This office is aſſign'd, draw forth the lots.
ORESTES.
CHORUS.
O Night, dark mother, thro' thy ſable gloom
Seeſt thou theſe things? Now on the doubtful
edge
840
Of black deſpair I ſtand, or joyful light,
Driv'n out with infamy, or grac'd with honours.
APOLLO.
APOLLO.
Now, ſtrangers, count the lots with righteous
heed,
And with impartial juſtice ſever them.
845
One ſhell miſplac'd haply brings ruin, one
May raiſe again a deſolated houſe.
MINERVA.
He is abſolv'd, free from the doom of blood,
For equal are the numbers of the ſhells.
ORESTES.
O thou, whoſe tutelary pow'r preſerv'd
850
The honours of my houſe, thou, Goddeſs, thou
Haſt to his country and his native rites
Reſtor'd this exile; and each Greek ſhall ſay,
This Argive to his father's throne returns,
So Pallas wills, and Phœbus, and the God
855
All-pow'rful to protect: my father's death
He mark'd ſevere, and looks indignant down
On thoſe that patronize my mother's cauſe.
Firſt to this country, and to this thy people
Thro' time's eternal courſe I pledge my faith,
860
And bind it with an oath: now to my houſe
I bend my ſteps: never may chieftain thence
Advance againſt this land with ported ſpear.
If any ſhall hereafter violate
My oath now made, tho' then theſe mould'ring
865
bones
Reſt in the ſilent tomb, my ſhade ſhall raiſe
Invincible diſtreſs, diſaſters, toils,
To thwart them, and obſtruct their lawleſs march,
Till in diſmay repentant they abhor
870
Their enterprize.
But to the ſocial pow'rs,
That reverence this thy ſtate, and lift the lance
In its defence, benevolent ſhall be
My gentler influence.
875
Hail, Goddeſs; Hail
Ye guardians of the city: be your walls
Impregnable, and in the ſhock of war
May conqueſt grace the ſpear that aids your cauſe!
CHORUS.
MINERVA.
from the urn
The lots came equal, ſo diſpos'd by truth,
905
To thee no inſult off'ring;
and from Jove
Flow'd ſplendid ſigns: he gave the oracle,
He added his high teſt, that for the deed
Oreſtes ſhou'd not ſuffer.
910
Breath not then
Your heavy vengeance on this land; reſtrain
Your indignation; o'er theſe ſick'ning fields
Drop not your peſtilential dews, nor blaſt
Their glitt'ring verdure, and their ſpringing ſeeds.
915
And here I pledge my faith, this grateful land
Shall willingly receive you, raiſe your ſeats
High at their blazing hearths, and, with deep awe
Impreſt, pay reverend honours to your pow'r.
CHORUS.
Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli (OCR draft) Experimental (Eschilo, Le Eumenidi: traduzione italiana di Ettore Romagnoli. Ettore Romagnoli, 1922.) — 131 focus
FURIA I
1
Svégliati! E sveglia quella, io sveglio questa.
2
Dormi? Déstati, dunque, e al sonno càlcitra:
vediam se il sonno fu vano preludio.
165
3
1
FURIA II
FURIA III
Ahimè, travaglio che invano ho durato!
FURIA IV
Ahi quale affronto, che male insoffribile
dobbiamo plorare!
1
FURIA V
Da le reti balzò, fugge la fiera!
170
FURIA VI
Vinta dal sonno, perduta ho la preda.
4
1
FURIA II
FURIA III
Le antiche Dive, calpesti tu giovine!
FURIA IV
Benigno al supplice, all'uom senza Iddio,
funesto ai parenti,
175
un matricida, tu, Nume, hai salvato.
FURIA V
Chi potrà dire che giusta è tale opera ?
2
SEMICORO I
SEMICORO II
SEMICORO I
SEMICORO II
APOLLO
Via di qui, ve l'impongo, uscite súbito,
205
abbandonate questo antro fatidico,
sí che la scintillante alata serpe
non si lanci su te dall'aurea corda,
e tu non debba, per l'algor, dai visceri
negra spuma cacciar, vomendo i grumi
210
che sorbisti, di strage.
A queste case
tu non devi il tuo pie' volger; ma dove
si mozzan capi e forano pupille
con giudizi cruenti, ove dei pargoli
215
si offende il boccio e si distrugge il seme,
dove si muor sotto le pietre, o gente
supina, ai pali infissa, ulula e mugola.
E perché, l'intendete ?, a voi dilette
son tali feste, i Numi v'aborriscono.
220
CORIFEA
Ascoltami a tua volta, o sire Apollo.
Complice tu non sei di tal delitto :
solo tu lo compiesti, e n'hai la colpa.
APOLLO
Come? Piú a lungo questo punto spiegami!
230
CORIFEA
L'uom tu spingesti a uccidere sua madre.
APOLLO
Il padre a vendicar l'indussi! Ebbene ?
CORIFEA
Del nuovo scempio poi t'offristi a tergerlo.
APOLLO
E l'indussi a scampare entro il mio tempio.
CORIFEA
E noi che l'inseguiam perché vituperi ?…..
235
APOLLO
In questa casa entrar non v'è concesso.
CORIFEA
Pure è questo per noi prefisso debito.
APOLLO
Quale? Di' questo tuo gran privilegio!
CORIFEA
Via dalle case i matricidi spingere.
APOLLO
Pur se la madre il suo consorte uccise?...
240
CORIFEA
Non si macchiò di consanguinea strage.
APOLLO
CORIFEA
Mai non sarà che di cacciarlo io resti!
APOLLO
Caccialo! Aggiungi travaglio a travaglio.
CORIFEA
Non scemar, coi tuoi detti, il mio diritto!
APOLLO
Godere i tuoi diritti, io non vorrei !
CORIFEA
Grande sei tu, tu presso a Giove siedi.
260
Ma la materna strage grida, e insegue
come un cane, quest'uomo, a la vendetta.
APOLLO
Ed io proteggo, io farò salvo il supplice!
Su l'uom, sul Nume che tradisce un supplice,
né v'è costretto, incombe alta vendetta.
265
6
SECONDA PARTE
7
ORESTE
Atena Dea, per gli ordini di Febo
giungo: il fuggiasco accogli tu benevola:
ch'io non impuro, né con le man' sozze,
ma innocuo già, purificato già
in altre case, in altri umani tramiti,
270
attraversando e terre e mari, docile
ai fatidici mòniti d'Apollo,
giungo al tuo tempio; e al simulacro tuo
strettomi, aspetto dal giudizio il fine.
8
FURIA I
Ecco! Un palese indizio del fuggiasco.
275
Segui le tracce della muta guida !
FURIA II
Come canea su ferito cerbiatto
moviamo dietro le stille di sangue.
FURIA III
Seguir quest'uomo assai mi fiacca; ed ansima
il mio polmone: ch'errai della terra
280
per ogni luogo, lo cercai, volando
sul mar, senz'ali, al par di nave rapida.
FURIA IV
Ed ora, certo, egli è nascosto qui:
ché mi conforta odor d'umano sangue.
FURIA I
FURIA II
Bene ei trovò soccorso!
Strettosi all'idolo sacro d'Atena,
chiede giudizio del sangue versato.
FURIA III
Ma lecito non è: non si riscatta
290
il sangue materno che al suolo
stillava effuso, che bagna la terra.
FURIA IV
No: dalle membra ancor vive, tu devi
l'epula offrirci di rosso libame:
nelle tue vene convien ch'io m'abbeveri.
295
FURIA I
Vivo t'emacierò, ti condurrò
ad espiare la colpa, tra gl'Inferi.
FURIA II
Qui tu vedrai chiunque altri degli uomini
peccò, facendo ingiuria
ai Numi, agli ospiti, ai suoi genitori,
300
ciascuno avendo la débita pena.
FURIA III
Che l'Ade v'è sotto la terra, giudice
solenne dei mortali,
che nella mente tutto scrive, e vigila.
9
ORESTE
Langue su la mia man, si strugge il sangue :
del matricidio la recente macchia
310
lavata è già con sangue espiatorio
presso l'ara del Dio fu cancellata :
lungo sarebbe annoverare quanti
contatto ebbero meco, e illesi andarono.
E santamente e con pio labbro, adesso
315
chiamo la Dea di questa terra, Atena,
che a soccorrermi giunga. Ella, senz'armi,
e me stesso e la terra e il popol d'Argo
fido alleato ognor guadagnerà.
O sia che tu ne le contrade libiche
320
su'l fluviale tramite tritonio
che ti die' vita, a sostener gli amici,
o nascosto o palese il piede avanzi,
o sia che, ardita guidatrice, vigili
con virile saldezza il pian di Flegra,
325
tu, che sei Dea, che pur da lungi m'odi,
amami, e me da queste pene salva.
FURIA I
FURIA II
Coro
Coro
Coro
Coro
Coro
Quando nascemmo, tal sorte per noi stabiliva il Destino:
lontane tenere le mani dai Superi: Nume non v'è
che meco la mensa partecipi.
380
Candide vesti indossare mi negano il Fato e la Sorte:
Coro
Coro
Coro
Giove di motto non degna la gente odïosa che sangue
da le man' stilla: io rovino,
le lor case, allor che Marte
entro i letti ov'ha tranquillo
395
nido, compie amica strage.
Sopra questo ci avventiamo,
e per quanto sia gagliardo,
l'abbattiam con nuovo sangue.
3
Coro
Coro
quando avanziamo recinte dai lividi pepli,
e batte l'infesto mio piede la danza.
Coro
Con un gran lancio dall'alto io piombo,
e l'orma somma del mio pie' gravo
sopra i fuggiaschi, gravo a sterminio
le membra, e infliggo la trista sorte.
415
Coro
Coro
Di lí spingendo il pie' mai stanco, giunsi
440
senz'ali, e ai venti fremea gonfia l'egida.
Or, qui veggendo cosí nuova accolta,
non temo io già, ma stupefatta resto.
Chi siete mai? Lo chiedo a tutti. A questo
che, straniero, all'idol mio si stringe,
445
e a voi, disformi ad ogni essere nato,
cui né mai tra le Dee videro i Numi,
né somigliate alle parvenze umane.
CORIFEA
Figlia di Giove, in breve il tutto udrai.
Noi della Notte siam le fiere figlie,
Dire chiamate nelle inferne case.
ATENA
Noti mi son la stirpe vostra e il nome.
CORIFEA
E il nostro ufficio presto apprenderai.
455
ATENA
L'apprenderò se me lo dice alcuno.
CORIFEA
Dalle case scacciam qualunque ancide.
ATENA
E dove trova di sua fuga il termine ?
CORIFEA
Dove per sempre ogni letizia è morta.
ATENA
Tale è la caccia che su costui gridi?
460
CORIFEA
Egli sua madre assassinare ardí.
ATENA
Né la furia teméa d'altra pressura ?
CORIFEA
Pungol non v'ha, che al matricidio astringa!
ATENA
Son due le parti, e solo una parlò.
CORIFEA
Ei non può dare il giuro, né riceverlo!
465
ATENA
Più che oprar giusto, averne fama brami!
CORIFEA
Dimmi il perché, saggezza a te non manca.
ATENA
Far non può il giuro che trionfi il falso.
CORIFEA
Chiedi le prove, e tu la lite giudica.
ATENA
Dunque il giudizio rimettete a me.
470
CORIFEA
Come no? Ti prestiamo l'onor debito.
ATENA
ORESTE
O diva Atena, prima io dall'estreme
parole tue, vo' tôrre un gran sospetto.
480
Non giunsi qui contaminato.
All'idolo
tuo non m'assisi con le mani impure.
ATENA
CORO
CORO
La furia nostra, Mènadi vigili
sovra i mortali, nessun delitto piú colpirà.
CORO
CORO
CORO
CORO
CORO
CORO
Soccorso invoca allor, nell'invincibile
vortice chiuso, ma nessun l'ascolta;
595
ché ride il Nume, allorché vede un empio
senza piú millantar, senza piú forza,
tra le iatture senza uscita, al culmine
piú non regger del flutto.
E l'antica fortuna,
600
di giustizia allo scoglio,
non pianta e non veduta, urta, e si fiacca.
QUARTO EPISODIO
ATENA
11
Lancia l'appello, e frena, o araldo, il popolo.
E la squillante búccina tirrena,
sino al cielo, di vivo alito gonfia,
605
l'acutissima voce alzi alla turba.
12
Poi che già piena è l'assemblea, conviene
che silenzio vi regni, e Atene e i giudici
queste mie leggi, ch'io sancisco eterne,
CORIFEA
Apollo re, nei tuoi dominî impera.
Quale ufficio a te spetta in questa causa ?
APOLLO
Testimonio qui giungo e n'ho diritto:
ché al tempio mio, ché all'ara mia, già venne
quest'uom supplice, ed io puro l'ho reso.
615
E partecipe giungo: è mia la colpa
del matricidio. Apri ora tu la causa,
e giusta, come sai, dà la sentenza.
ATENA
A voi parlare. Aperta è già la causa.
Quegli che accusa, favellando primo,
620
dirittamente i fatti ci esporrà.
CORIFEA
Molte siam noi, ma parleremo brevi.
E tu motto per motto a noi rispondi.
Or di prima se tua madre uccidesti.
ORESTE
L'uccisi mai non negherò lo scempio.
625
CORIFEA
Una delle tre prove è vinta già.
ORESTE
Non millantar: caduto ancor non sono.
CORIFEA
Or devi dire come l'uccidesti.
ORESTE
Stretta una spada, le tagliai la gola.
CORIFEA
Istigato da chi? Chi vi t'indusse ?
630
ORESTE
Dai responsi di Febo. Ei lo conferma.
CORIFEA
T'indusse Apollo a uccidere tua madre ?
ORESTE
Né della sorte mia fin qui mi lagno.
CORIFEA
Altro presto dirai, se ti condannano.
ORESTE
Non temo: il padre aiuta me dal tumulo.
635
CORIFEA
Tu, matricida, hai fede nei defunti?
ORESTE
Di due misfatti la coprian le macchie.
CORIFEA
Di due misfatti? Spiega questo ai giudici.
ORESTE
Mio padre uccise, e insiem lo sposo suo.
CORIFEA
ORESTE
Perché, mentre vivea, non l'inseguisti ?
CORIFEA
Non era, l'uom che uccise, consanguineo.
ORESTE
E consanguineo di mia madre io sono?
CORIFEA
O tristo, il sangue ch'é piú tuo, repudî:
di tua madre, che in grembo ha te cresciuto.
645
ORESTE
Tu siimi teste, e tu dimostra, Apollo,
se a buon diritto uccisi. Uccisa l'ho,
non io lo nego. Ma se giusto fu,
versare il sangue, o ingiusto, a tuo giudizio
ora tu dimmi, ch'io lo dica a questi.
650
APOLLO
Il giusto a voi favellerò, d'Atene
giuría suprema. Io, che profeta sono,
non mentirò. Dal mio trono fatidico,
né di città, né d'uomo, né di femmina
nulla io non dissi mai, che Giove Olimpio
655
nol m'imponesse. Ed or, persuadetevi
quanto fu l'atto di costui legittimo,
ed al voler del padre mio chinatevi :
ché piú di Giove nessun giuro vale.
CORIFEA
T'esortò Giove, che ad Oreste dessi
660
tal responso, tu dici? In nessun conto
tener la madre, e vendicare il padre ?
APOLLO
Ugual cosa non è, morire un uomo
nobile, che lo scettro ebbe da Giove,
e per man d'una donna, e non di freccia
665
saettata da lungi, d'una Amazzone,
ma, come udrete, o Dea Pàllade, e giudici,
che dar dovrete in questa causa il voto.
Come dal campo egli tornò, compiuta
felicemente la gran gesta, quella,
670
con dolci motti accoltolo, mentr'egli
scendea nel bagno, gli stese d'attorno
un manto; e stretto nel funereo laccio
di screziato peplo, lo colpí.
Del glorioso eroe tal fu la sorte,
675
del condottiere delle navi; ed anche
vi parlai della donna: il cuore, io penso
s'indignerà di voi, prescelti giudici.
CORIFEA
APOLLO
Mostri a tutti esecrandi, odio dei Numi,
si può sciogliere un laccio, esiston farmachi
di questo male, ed assai vie di scampo.
685
Ma poi che spento è un uomo, e n'ha la polvere
bevuto il sangue, mai piú non risurge.
Trovare incanto a ciò, non lo potrebbe
il padre mio, che tutto ordina e tutto
in cielo e in terra, senza ansimo, volge.
690
CORIFEA
Vuoi che costui venga assoluto? Pensa!
Versato il sangue ha della madre: come
del padre, in Argo, abiterà la casa?
A quali altari pubblici potrà
far sacrifizî? Qual tribú vorrà
695
partecipar con lui l'acqua lustrale?
APOLLO
Anche questo dirò: se a dritto, intendilo!
A quel che figlio noi diciam, la madre
genitrice non è: bensí nutrice
del nuovo germe: genitore è quegli
700
che il germe espresse. Come ospite l'ospite,
se non lo strugge un Nume, essa lo porta.
E dei miei detti dar prova ti posso.
Aver puoi padre senza madre: è presso
a noi la figlia dell'Olimpio Giove,
705
a farne prova, che non fu cresciuta
entro l'oscuro viscere; ma quale
Dea, generar saprebbe un tal rampollo ?
O Palla, ed io, per quanto posso, grande
la tua città, la tua gente farò;
710
e mandai questo alla tua casa supplice,
che per sempre fedele egli ti fosse,
ed alleato, o Diva, egli e i suoi posteri;
e sacri ognora questi patti restino.
ATENA
Bastino i detti. Or voi, giusto, sí come
715
coscienza vi spinge, il voto date.
CORIFEA
Tutte scagliate abbiam le nostre frecce:
della causa il giudizio ora attendiamo.
APOLLO
Avete udito: nel dar voto, o giudici,
il giuramento in cuor sacro vi sia.
720
ATENA
Or la mia legge udite, Attiche genti,
voi prime elette a giudicare questa
causa di sangue. Al popolo d'Egeo
anche i venturi dí, questo consesso
CORIFEA
Ed io t'esorto che d'onor non frodi
questa dura d'Atene ospite schiera.
755
APOLLO
Di temere io t'impongo i miei responsi
che son di Giove, e non li renda sterili.
EUMENIDI
D'omicidî t'impacci: a te non spetta:
né l'oracolo tuo sarà piú sacro.
APOLLO
Anche mio padre mal si consigliò,
760
che d'Issíone udí le prime preci?
CORIFEA
Anche in Fere, per te, le Parche un giorno
vita perenne diedero ai mortali.
APOLLO
Giusto non è far bene a chi ti venera,
massime allor ch'ei di soccorso indige?
765
CORIFEA
Le antiche leggi da te son distrutte :
le antiche Dee di loro epule privi.
APOLLO
Presto, sconfitta nella causa, innocuo
vomirai sui nemici il tuo veleno.
CORIFEA
Tu cianci! Ove io la causa perda, infesta
770
a questo suol sarà la torma nostra.
APOLLO
Fra i Numi antichi, fra i novelli Numi,
tu vai priva d'onore: io vincerò.
CORIFEA
Giovine Iddio, tu me conculchi annosa:
ma se infierire contro Atene io debba
775
non so che fine abbia la causa attendo.
14
ATENA
È la mia volta: a me l'ultimo voto.
In favore d'Oreste io lo darò.
Madre non ho che generata m'abbia;
e il costume virile, approvo, tranne
780
che stringer nozze, con gran cuore, in tutto.
Figlia son di mio padre: e a cuor la sorte
mai d'una donna non avrò, che uccise
lo sposo suo, custode della casa.
Anche se i voti siano pari, Oreste
785
vince la causa. O voi, giudici, cui
l'ufficio spetta, rovesciate l'urne.
ORESTE
CORIFEA
Notte, mia negra madre, a noi riguarda !
ORESTE
Questo è il punto: esser perso o veder luce!
790
CORIFEA
E per noi, bando avere, o nuovi onori.
ATENA
Attentamente computate i voti,
ospiti e lunge ogni ingiustizia vada.
Un voto meno, e un gran cordoglio segue:
un voto piú, risorge una progenie.
795
15
ATENA
ORESTE
O Palla, o tu che la mia stirpe hai salva,
tu la mia casa rendi a me, che privo
ero di patria. Ed or diranno gli Elleni :
800
« Un uomo d'Argo, le paterne mura
abita ancora, pel favor di Pallade
e di Febo e di quei che tutto domina,
di Giove ». Ei tutelò del padre mio
la sorte, e volle me salvo, e neglesse
805
queste, a vendetta di mia madre sorte.
Ed ora, io parto, e alla mia casa torno,
a questa terra e al popol tuo giurando
che mai, pei mille e mille anni venturi
uomo alcun che la mia terra governi
810
qui condurrà guerresco ordin di lance.
Ché io, dal fondo della tomba mia,
chi questo giuro mio trasgredirà,
colpirò con sciagura immedicabile,
e ogni via di sgomento, ed ogni tramite
815
gli sbarrerò di tristi augurî, ond'egli
dovrà desister dall'impresa. E dove
il mio giuro rispettino, ed a questa
città d'Atene aiuto in guerra prestino,
sarò benigno ai cittadini miei.
820
A te salute e al popolo d'Atene.
LAMENTAZIONE
1
CORO
Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Eumenides: versio Latina Ioannis Sanravii. Ioannes Sanravius, 1555.) — 131 focus
Molestia affice cor iuſtis probris.
His ſapientibus contrarij ſtimuli ſunt.
Neq; ſpiritum ſanguineum emittes hac
140
Expiratione attenuata uteris igni.
Sequere, tabefac ſecundis perſecutionibus.
Cho.
Suſcita ſuſcita & tu illum, & ego te.
Dormis, ſurge, reſiliens à ſomno,
Vt ſciamus ſi in hoc procœmio inſanit.
145
Cho.
Cho.
Iniquorum deorum ſtatua:s colens,
Ap.
Extra domum iubeo, celeriter
Secedite, abite à fatidico antro,
Et non accipiens uolatilem ſerpentem album,
Auro ducti laquei impetum facientem,
180
Relinques præ dolore nigram ab hominibus ſpumam
Vomens guttas quas extraxiſti ex cruore.
Non enim his ædibus appropinquare licet.
Sed huius capitales tumultuosæ pœnæ,
Iugulationesq; feminis corruptrices
185
Puerorum, & mali uigor, congregationesq;
Lapidatioq; odio habent miſericordiam magnam.
Pro gratia ſictæ audite ſanè
Huius feſti eſtis reiecti dijs
Amorem habentes. omnis enim modus exponit
190
Formam, leonis antrum ſanguinigeris
Habitare has meritò, non in fatidicis templis
His proximis morari odium.
Secedite ſine pastore paſcentes.
Huius uerò gregis nullus deorum est amicus.
195
Eu.
Rex Apollo audi uiciſsim.
Tu ipſe huius non particeps causæ es,
Sed omnino peregiſti tanq; omnium cauſa.
Ap.
Quo uidelicet tantam longitudinem extenderis ſermonis?
Eu.
Voluiſti peregrinum hunc interficere matrem.
200
Ap.
Volui pænas ultrices patris mittere.
Eu.
Et deinde fuiſti ſuſceptor noui ſanguinis.
Ap.
Et ſecedere mandaui ab his ædibus.
Eu.
Et deductrices uidelicet has conuictaris?
Ap.
Non enim congruum his ædibus proficisci.
205
Eu.
Sed nobis hoc est ordinatum.
Ap.
Quisnam honor iſta donum pulchrum?
Eu.
Matricidas ex domo abigimus.
Ap.
Quid enim mulieris, quæ uirum ſeparabit?
Eu.
Non enim fiat conſanguinea impultrix cædis.
210
Ap.
Certè laxationibus mutuis occidunt,
Hoc non fieri neq; æstimare ira.
Non dico Oreſtem te iuſtè perſequi.
Hæc maniſeſtè ſcio, te admodum iratam eſse,
220
Hæc maniſeſtè agentem quietiorem.
Pænas uerò alias uidebis horum dea.
Eu.
Illum uirum nunquam relinquam.
Ap.
Tu uerò perſequere, plus laboris fac.
Eu.
Tu ne pœnas meas amputa uerbis?
225
Ap.
Nunquam ſuſciperem ut haberet pœnas à te.
Eu.
Magnus tamen apud ſedes Iouis diceris.
Ego uerò, (ducit enim pœnas maternus ſanguis)
Dimito uirum uenatrix.
Ap.
Ego uerò iuuabo, ſupplicemq; liberabo.
230
Grauis enim in hominibus & dijs eſt
Parricidæ ira, ſi prodidero ipſum uolens.
Ore.
Regina Minerua, Loxiæ iuſsu
Venio, ſuſcipe uerò propiciè exulem,
Non parricidam, neq; maculantem manum,
235
Sed languidum iam, expulſum ab
Alijs domibus, & aditibus hominum.
Similiter mare & terram tranſiens,
Seruans mandata Loxiæ fatidica,
Adſum domi, & statuam tuam ò dea
240
Cuſtodiens, expecto finem pœnæ.
Eu.
Esto. hoc uerò est uiri manifestum ſignum.
Sequere delatorem mutum conſilijs,
Vulneratum enim tanquam canis, mortuum
Ad ſanguinem & guttam requirimus,
245
Multis doloribus magnanima natura
Viſcus, terræ uerò omnis alluitur locus,
A ponto potu carenti alis
Veni perſequens nihil posterior naui.
Et nunc iſte hic est celeriter,
250
Odor mortalis ſanguinis mihi arridet.
Cho.
Sed reddere uerita, à uiuente bibere
Rubrum ex miſeris libamen, à te uerò
260
Paſsum ferrem potus mali potatum.
Et uiuentem te uestigans ducam infra.
Contrarias pænas pendes maternas.
Videbis ibi alium uirum,
Aut deu, aut hoſpitem, aliquem impiorum, aut parentes
265
Habentem quemq; pæne compenſationem. (charos)
Magnus enim Pluto est gubernator mortalium,
Infra terram, tabulæ omnia uidet mente.
Ore.
Tempus purgat omnia ſeneſcens ſimul.
Et nunc ex casto ore ſuauiter uoco.
280
Regionis reginam huius Minerua, mihi
Venire in auxilium, poſsidebit uerò ſine hasta
Ipſum, & terram, & Argiuum populum,
Fidelem iuſtè in omnibus ſocium.
Sed ſi in locis regionis Libyſticis,
285
Tritonis circum fluctum genitalis uadi
Ponit rectum & longè ducentem pedem,
Amicis opitulans, ſiue Phlegræam glebam.
Audaciæ dux tanquam uir ſpeculatur,
Venit, audit uerò procul deus exiſtens,
290
Vtcunq; sit mihi horum liberator.
Cho.
Ap.
Et uiues mihi ſacrificabis, neq; in ara iugulatus.
Hymnum uerò audiens hunc uinctum tuum.
Cho.
Hos quidem impuras manus adijcientes.
305
Nulla à nobis ira aſserpit
Innocuos uerò uitam agit,
Quiſquis iniuſtorum, tanquam uir
Manus cruentas occultat,
Teſtes rectæ mortuis his
310
Accedentes uindices ſanguinis,
Ipſi perfectè apparuimus,
Cho.
Vinctus mentis ſine occaſione
Tristitia mortalibus.
Exiſtentibus munera
335
Hæc uerò à nobis perfecta ſunt.
Ab immortalibus abſtinere
Manus, ne quis est
Diuifor particeps.
Mouens uestes
340
Sine parte, carens forte conſtitutus ſum.
Noſtris impetibus lugubribus,
355
Audiens meum ius,
Et fatum ex dijs.
Dans finem, eſt uerò mihi
375
Munus antiquum, neq;
Ignominia aſsequor, ſi ſub terra
Ordinem habens & obſcuras tenebras.
Min.
Pullis robustis hoc coniugans uehiculum,
Et nunc uidens hanc conuerſationem terræ,
Timeo quidem nihil, admiratio adeſt in oculis.
Quiſnam tandem eſtis? omnibus uerò in comūne dico.
390
Simulacrum uerò meum huic miti hoſpiti,
Vosq; ſimiles nulli generi Spartanorum,
Neq; inter deas uisis à dijs,
Neq; in mortalibus ferendæ formæ.
Dicere deformem exiſtentem propinquos malè.
395
Procul à iuſtis Themis uerò abſtinet.
Cho.
Intelliget compendioſe Iouis filia.
Nos enim ſumus Noctis nigræ filiæ,
In domo terræ ſanè Hylæ uocatæ.
Min.
Genus quidem noui, ſamasq; eiufdem nominis.
400
Cho.
Vltiones quidem meas intelligite ſtatim.
Mi.
Intelligere ſanè, ſi diceret quis ſermone aperto.
Cho.
Mortalium interfectores ex ædib. expellimus.
Mi.
Et huic mortuo is finis eſt cædis?
Cho.
Quando gaudere nequaquam putat.
405
Mi.
Tales certè huic hortatur fugas.
Cho.
Interfector matris eſse dignum putauit.
Mi.
Nullius aliæ neceſsitatis timens iram.
Cho.
Tale uidelicet stimulu tanq; matre interficere.
Mi.
Duobus exiſtentibus, dimidium ſermonis adeſt.
410
Cho.
Sed iuſiurandum non ſuſcepit, non dare uult.
Mi.
Audire iuſtos magis quàm agere uelis.
Cho.
Quomodo doce, non enim indiges ſapientib.
Mi.
Iuramentis quæ non iuſta ſunt dico non uincere.
Cho.
Sed argue, iudica uerò rectam iuſticiam.
415
Mi.
Certè ſi in me uertatur finis cauſæ.
Cho.
Quomodo non colentes dignum à dignis?
Mi.
Ore.
Regina Minerua, primo ex poſtremiſ
425
Tuis uerbis curam abſtuliſti magnam.
Non ſum parricida, neq; habet ſcelus,
Ab hac manu tuum collocamus simulacrum.
Si quum horum tibi dicam magnum,
Mutum eſse maledicum conſuetudo eſt.
430
Poſtquam à uiro ſanguinis expiatore
Cædes cruentam iuuenem animantem.
Diu ab alijs hoc conſecramus
Domibus, & animantibus, & liberis meatibus.
Hanc uerò curam dico procul.
435
Genus uerò meum ut ſe habet intelliges citò.
Argiuus ſum, patrem pulchrè inquiris,
Agamemnomem uirorum nautarum gubernatorem,
Cum quo tu Troiam carentem urbe Ilium urbem
Feciſti, ille interfectus eſt non pulchrè rediens
440
Domum, ſed ipſum nigra mens mea
Mater interfecit uarijs capturis,
Occultatis lauacrorum teſte cæde.
Et ego disceſsi, ante tempus fugiens cædem.
Interfeci matrem, non negabo,
445
Contrarijs pœnis chariſsimi patris.
Horum uerò communiter fuit Loxias in cauſa,
Dolores aduocans ſtimulos cordi.
Niſi cohibuiſſem qui in cauſa fuerunt.
Tu uerò iudica ſi iuſtè, ſiue non,
450
Agens hæc, te ubique laudabo.
Min.
Ipſæ uerò habentes fatum non tempeſtiuum,
Et non aſsequutæ negotium ferens uictoriam,
Secedant rurſum, ex conſilio ſanies
460
In ſolum cadens intolerabilis grauis morbus.
Talia quidem hæc ſunt, licet ambobus manere.
Mittere uerò mala ſigna non poſsum.
Poſtquam negocium huc mandauit hoc
Cædis iuratæ iudices electos,
465
Ius in omne tempus ego ponam.
Vos uerò teſtimonia & signa
Vocatis auxiliatoria, iuramenta iuſticiæ
Indicans meorum ciuium optima
Veniam, disce:rnere hoc negocium uerè,
470
Iuſiurandum tranſgredientes nullum iuſtum mente.
Cho.
Aut urbs mortalis?
Similiter amplius colet iuſticiam.
Omni quidem tali robur
500
Deus præbet, alia
Alia præbent, temperatum uerò uerbum dico.
Imprietatis uerò contumelia natus tanquam uerè,
Ex ſanitate mentis omnibus uerò amica eſt
Reuereri iuſticiæ aram, neq; ipſum
Videns lucrum impio
Pede calcando uilipendas.
Pœna ſequitur,
Proprius manet finis.
510
Ad hæc quilibet parentum
Cultum bene primariorum
Et hoſpitales domuum curas
Reuereatur.
Audacem uiciſsim dico tranſgreſsionem.
Sæpè omnino conſuſum ſine iuſticia,
Cum uiolento tempore conſtitueret,
520
Integumentum cum acceperit labor
Laceratas antennas.
Cho.
Mi.
Cho.
Rex Apollo impera illis quos habes.
Quid huius negotij es particeps? dic.
540
Ap.
Testificaturus ueni & enim domorum
Supplex is uir, & ædis contubernalis
Meæ, cædis uerò huius expiator ego ſum,
Et patrocinaturus, ipſe cauſam habeo,
Matris huius cædis. tu introduc
545
Quemadmodum ſcis, hanc absoluens cauſam.
Mi.
Vestrum sermo, introduco cauſam,
Actor prior à principio dicens,
Sit rectè negocii præceptor.
Cho.
Multæ quidem ſumus, dicemus uerò compendioſe.
550
Verbum uerò ad uerbum reſponde uiciſsim ponens.
Matrem dic primò ſi interfeceris?
Ore.
Interfeci. nullæ ſunt huius rei inficiæ.
Cho.
Vnum quidem iam trium certaminum.
Ore.
Non dispoſito iactas hunc ſermonem.
555
Cho.
Dicere quidem oportet quomodo interfeciſti.
Ore.
Dico, enſi tracta manu ceruicem ſecans.
Cho.
Ab hoc perſuaſus, conſilijq; huius.
Ore.
Huius oraculis testimonium præbetur mihi.
Cho.
Vates iuſsit te matrem interficere?
560
Ore.
Et hunc ſemper fortunam non accuſo.
Cho.
Sed ſi te corripiat enſis dices fortè.
Ore.
Conſisus ſum, auxilium ex ſepulchro miſit pater.
Cho.
Mortuis nunc conſiſus es matrem interficiens.
Ore.
Duorum enim habuit impetus ſcelerum.
565
Cho.
Quomodo doce iudices hæc.
Ore.
Interficiens patrem meum occubuit.
Cho.
Tu quidem uiuis. hæc libera eſt à cæde.
Ore.
Quid non illam uiuentem impulisti fuga?
Cho.
Non erat conſanguinea uiri quem interfecit.
570
Ore.
Ego uerò matris meæ in ſanguine.
Cho.
Ore.
Iam tu testificare, narra mihi
O Apollo, ſi ipſam iuſtè interfecerim,
575
Facere quemadmodum licet non inficiamur.
Sed ſi iuſtè aut non tuæ menti
Videtur is ſanguis, iudica ut hic narrem.
Ap.
Dicam ad uos magnum Minerue
Inſtitutum iuſtè, uates cum sim, non mentiar.
580
Nunquam dixi in thronis fatidicis
Non de uiro, muliere, & urbe
Quod non iuſserit cæleſtium pater Iupiter.
Iuſtum quidem hoc eſt, quantum potest intelligere.
Conſilium iubeo uos audire patris.
585
Iuſiurandum enim Iouis non amplius potens eſt.
Cho.
O Iupiter quo dicis tu, hoc oraculi præbuit!
Dicit Oreſti huic patris cædem
Agentem matris nequaquam honores distribuere.
Ap.
Non enim hunc uirum mori generoſum
590
Iouis datis ſceptris honoratum,
Et hæc à muliere, non bellicoſis
Arcubus, longè iaculantibus, tanquam Amazonis.
Sed audiuit Pallas, hiq; ſedentes
Calculo de hoc negotio disce:rnere debent.
595
Ab exercitu enim ipſum adeptum
Sæpè meliora conſilijs
Tranſienti lauacra, in fine
Pallium occultauit in rotunda
Percutit uirum ligans ueste artificioſa.
600
Sic enim uobis uiri mors dicta eſt,
Honorandi ductoris exercitus nauium.
Ap.
Hanc talem dixi ut intelligat populus,
Quemadmodū ordinatum est patrocinari hac cauſam.
Cho.
Ap.
O omnino inuiſæ belluæ odium deorum,
Has quidem pedicas ſoluite, hoc & remedium,
610
Et ualde magna machina ſolutoria.
Viri postquam ſanguinem hauſit puluis
Semel mortui, nulla est reſurrectio.
Horum incantationes non fecit pater
Meus, alia uerò omnia ſuſq; deq;
615
Vertens facit nihil anhelo furore.
Cho.
Vide quomodo iudices fugere hunc.
Matris ſanguinem propinquum effundens humi
Deinde Argis paternas inhabitabit ædes?
Quibus utens popularibus aris?
620
Quænam purgatio contubernalium ſuſcipiet?
Ap.
Illud quoq; dicam, & intellige quàm rectè dicam.
Non est mater nominati pueri
Parens, nutrix uerò fœtus recenter ſati.
Parit uerò uterum ferens, hæc uera hoſpita hoſpiti
625
Seruauit ramum, quibus ne noceat deus.
Signum tibi huius ſermonis ostendam.
Pater eſse potest ſine matre.
Testis adest puella Iouis Olympij,
Neq; in tenebris uteri nutrita.
630
Sed talem ramum nullus pariet deus.
Ego uerò Pallas aliaq; ut ſcio,
Tuam urbem, & exercitum faciam magnum.
Et hunc miſi tuarum domorum contubernalem,
Vt fidelis sit in omni tempore.
635
Et hunc adipiſceris ſocium dea,
Et hos deinde, & hæc uerò ſemper custodiet.
Amare hæc fidelia hos fatos oportet.
Mi.
Cho.
In nos omne iaculum immittitur.
Specta uerò ut audia quomodo certamen decernetur.
Mi.
Quid enim, à nobis quo facies irreprehenſa ero?
Cho.
Audiuiſtis, audiuistis, in corde uerò
Suffragium ferentes, iuſiurandū reueremini hoſpites.
645
Mi.
Audiat iam legem populus Atticus.
Primò decernite pœnas ſanguinis ſuſi.
Erit reliquum Aegio exercitui,
Semper hoc cuiq; conciliabulum.
Pagum Areum Amazonum ſedem,
650
Scenasq;, quando uenerunt Theſei contra inuidiam
Bellum gerere & urbem nouam urbem,
Hanc excelfiturrim eleuarunt tunc.
Marti uerò ſacrificarunt, inde est denominata
Petra Pagus Arius, in hoc uerò cultus
655
Ciuium, metusq; conſanguineus non iniuria afficere,
Obtinebit, hoc die & ſimul ſecundum prudentiam
Horum ciuium non contemnentium leges.
Malis fluctibus & luto aquam
Limpidam inquinans nunquam inuenies potum.
660
Neq; liberum, neq; ſubditum
Ciuibus comprimentibus conſulo te eſse.
Et non omnem grauitatem eijcere ex urbe.
Quis ueritus nihil iuſtus est mortalium?
Talem iure cultum timentes,
665
Præsidiumq; regionis & urbis ſalutem
Habebit, qualia nullus hominum habet.
Neq; apud Scythas neq; in locis Pelopis.
Lucrum illibatum hoc conciliabulum,
Reuerendum, animosum, pro dormientibus
670
Cuſtodiam uigilantis terræ conſtituo.
Hanc meis porrexi admonitionem
Ciuibus in posterum. dirigere uerò oportet,
Calculumq; eligere, & cauſam disce:rnere,
Verentibus iuſiurandum, dictus est ſermo.
675
Cho.
Ap.
Et ego oracula mea & Iouis
Timere iubeo, neq; ſterilia condere.
Cho.
Sed ſanguinolenta facta non aſſecutus colis.
680
Vaticinationes non amplius castas uaticinaberis manens.
Ap.
Certè pater fallitur conſilijs,
Primis cædibus Ixionibus.
Cho.
Dicis. ego non aſsecuta iuſticiam
Cum atroci regione conuerſabor rurſum.
685
Ap.
Sed cum iuuenibus & ſenibus
Dijs honoris expers eris, ego uerò uincam.
Cho.
Talia patraſti & Pheretus in ædibus.
Moiras ſecisti iugulari.
Ap.
Nempe iuſtum colentem beneficijs afficere,
690
Aliis tanquam indigens eſset.
Cho.
Tu antiquas dæmonas corrupiſti,
Vino fefelliſti antiquas deas.
Ap.
Tu uerò non fortè habens cauſæ finem,
Mihi ſtilum nihil grauem inimicis.
695
Cho.
Postquam equitat iuuenis contra me uetulam,
Expecto ſubditum eſse iuſticiæ,
Tanqnam ambigua exiſtens iraſcor urbi.
Mi.
Meum opus eſt ultimam in cauſam iudicare.
Suffragium hoc ego Oreſti proponam.
700
Mater enim non illa eſt quæ me genuit.
Marem laudo ubique præterquam ſi ducat uxorem
Omni animo admodum ſum patris.
Sic præfero mulieris mortem,
Virum interficientis domorum ſpeculatorem.
705
Vincit Oreſtes & ſi iudicata ſint eſse æqualia ſuffragia,
Eijciant citò ex urnis ſortes,
Cho.
O nox nigra mater uides ſanè hæc,
Ore.
Nunc mihi laquei finis, aut lucem uidere.
710
Cho.
Nobis eiſcere, aut primos honores distribuere.
Ap.
Mittite eiectiones rectè ſuffragiorum ò hoſpites.
Non enim iniusticia afficere cultores in diuiſione licet.
Sententia abſente detrimentum fit magnum,
Iaciens ſuffragium unum domum direxit.
715
Mi.
Vir iste effugit cauſam ſanguinis,
Aequalis est sortis numeratio.
Or.
O Pallas, ò ſeruatrix mearum ædium,
Et terra paterna priuati, tu
Conſtituſti me, & aliquis Græcorum dicet
720
Argiuus uir rurſus in rebus
Habitat paternis Palladis Loxiæq;
Gratia, & omnia perficientis tertij
Seruatoris qui reueritus est paternum fatum
Seruat me matris has patronas uidens.
725
Ego huic regioni & tuo exercitui
In reliquum omne tempus plenam
Iurans in fœdere sanciendō, nunc abeo domum,
Ne aliquem uirum gubernatorem terræ
Venientem emittat ornata hasta.
730
Nos ipſi exiſtentes in ſepulchris tunc,
His nunc mea iuramenta tranſgredientibus,
Impotentibus agemus malis actionibus,
Vias ignauas & ab auibus meatus
Ponentes, tanquam illis curæ sit labor.
735
Dirigentibus uerò hanc urbem Palladis
Honorantibus ipſam ſemper ſocia hasta,
Ipſis nos ſumus propitij.
Vale & tu & patronus populus,
Certamen inuitabile aduerſarijs habes,
740
Salutemq; uictori ſuam hasta.
Cho.
Ego uerò ignominioſa ſum miſera iracunda,
In hac terra, heu heu heu, luctuoſam
745
Mittens cordis lachrymam, heu.
Terræ intolerabile, Lichen ſine ſolijs carens liberis heu
Heu cauſa campum impellens,
Mortalium interfectrices maculas in regionem iactabit.
Lugeo. quid faciam? ſiam. intoleranda
750
A ciuibus paſsa ſum, heu admodum
Puellæ infelices noctis ignominioſæ.
Mi.
Sedes & latebras iuſtæ terræ.
In pinguibus focis ſedentes
765
Eſse à ciuibus iſtis honoratas.
Cho.
Aeschylus, Die Eumeniden: German translation (OCR draft) Experimental (Aeschylus, Die Eumeniden: German translation. Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff, 1919–1923.) — 131 focus
Chorführerin.
140
Weck' auf, weck' auf die neben dir, ich wecke dich.
Was schläfst du? Reg' dich. Schüttle schnell den
Schlummer ab.
Mir klingt's im Ohre. War das Täuschung? Lass'
uns seh'n.
Chor.
Chorführerin.
145
Geschlagen bin ich, ja, und bin betrogen.
Chor.
Geschlagen sind wir, weh, wie schmerzt,
wie bitter brennt die Wunde.
Entsprungen, aus dem Netz gebrochen ist das Wild.
Chorführerin.
Schlafübermannt verlor ich meinen Fang.
Chor.
Chorführerin.
150
Zu Boden tratst du junger Gott die alte.
Chor.
Gottlosem Menschen liehst du Schutz,
der eignen Eltern Feinde,
dem Muttermörder halfst du durch und bist ein Gott.
Chorführerin.
Kann einer sagen, das war recht gethan?
Chor.
155
Apollon
erscheint wieder im Tempel, mit gespanntem Bogen, einen Pfeil auf der Sehne.
180
Fort auf der Stelle, trollt euch von dem Sehersitz,
sonst lass' ich von der goldnen Sehne windesschnell
losschwirren den beschwingten Drachen, und er soll
dich beifsen, dafs vor Schmerzen du den schwarzen
Schaum
Chorführerin.
Apollon, gieb auch unsrer Widerrede Raum.
Nicht nur mitschuldig bist du an der Missethat,
200
du bist der wahre Thäter, trägst die ganze Schuld.
Apollon.
Gieb deine Gründe. Diese Frist verstatt' ich dir.
Chorführerin.
Dein war der Spruch: du triebst ihn zu dem Mutter-
Apollon.
mord.
Mein war der Spruch: den Vater muſst du rächen, ja.
Chorführerin.
Und weiter, Zuflucht gabst du ihm auf frischer That.
Apollon.
205
Geladen hab' ich ihn sogar an meinen Herd.
Chorführerin.
Da schiltst du uns? Wir kamen als Geleiter mit.
Apollon.
Es schickt sich nicht, dafs ihr an diesem Ort erscheint.
Chorführerin.
Es ist doch aber unser Amt und unser Recht.
Apollon.
Welch' Amt? Berühme deiner stolzen Würde dich.
Chorführerin.
210
Den Muttermörder jagen wir aus jedem Haus.
Apollon.
Und eine Frau, die den Gemahl erschlagen hat?
Chorführerin.
Das ist kein Mord, der blutsverwandtes Leben nahm.
Apollon.
So hat die Ehe keinen Wert? So gilt euch nichts
der Treubund, welchen Zeus und Hera heiligen?
215
Chorführerin.
225
Ablassen von Orestes werd' ich nimmermehr.
Apollon.
So geh' und jag' ihn; hetze dich noch weiter ab.
Chorführerin.
Auch nicht mit Worten schmäl're meine Würde mir.
Apollon.
Ich deine Würde? Auch geschenkt nähm' ich sie nicht.
Chorführerin.
Mag sein; du bist gewaltig in dem Reich des Zeus.
230
Doch ich, mich ruft das Mutterblut zum Rachedienst:
ich hetze den Orestes und ich spür' ihn aus.
Apollon.
Und ich, ich wehr' es: meinen Schützling mach' ich frei:
wer einen Mörder reinigt und ihn hinterher
im Stiche läfst, der büfst es bitter, Mensch und Gott.
Chor zieht seitlich in wilder, ungeordneter Hast ab. Apollon verschwindet. Der Tempel schliesst sich. Pause; es wird der Schauplatz für die nächste Scene hergerichtet.
Die Hinterwand stellt mit ihrer Tempelfront nun den Burgtempel von Athen dar. Ziemlich weit vor ihm steht ein altertümliches Bild Athenas; daneben ein Altar.
Orestes
kommt von der Seite, setzt sich zu Füssen des Bildes, das er umfafst.
235
Herrin Athena, auf Apollons Weisung bin
ich hergekommen. Ein landflücht'ger Mörder fleht
um gnäd'gen Schutz. Doch braucht es keiner
Reinigung.
Entsühnt sind meine Hände; längst verflogen ist
der frische Schauder; abgegriffen im Verkehr
mit vielen Häusern und mit manchem Wandersmann,
240
den irrend über Länder, über's Meer ich traf.
So komm' ich trauend auf Apollons Seherwort
zu deinem Hause, Göttin: hier an deinem Bild
erwart' ich die Entscheidung, heische hier mein Recht.
Chor
zieht geordnet auf der Spur des Orestes ein.
Chorführerin.
Hussa, da haben sicher wir des Flüchtlings Spur.
Nur vorwärts, folgt der Fährte stummberedtem Ruf.
Chor.
255
umgeschaut, ausgeschaut,
daſs nicht entweiche,
heimlich sich rette,
straflos bleibe
der Muttermörder.
Da ist er, da sitzt er und glaubt sich geborgen,
umklammert der Göttin, der Himmlischen Bild,
260
und wähnet zu rechten mit uns um die Schuld.
Das gilt nicht.
Mutterblut,
vergossen, verronnen im Staube
wehe,
wer tilgt es?
Nein, aus dem Leib dir saug' ich zum Entgelt
265
roten lebendigen Saft,
schlürfe den scheuſslichen Trank,
und als lebendigen Schatten schlepp' ich dich
hinunter zum Gerichte.
Da büfsest du die Sünde
des Muttermordes.
Und sehen sollst du: jeder Mensch, der sich verging
270
an Göttern, am Gaste,
am Haupte der Eltern,
ein jeder büfset drunten seine Schuld gerecht.
Orestes.
Gar manche Vorsicht hat mein Unglück mich gelehrt,
die Reinheit nicht zu trüben, und so weiſs ich auch,
wo Rede ziemt, wo Schweigen. Hier ermächtigt mich
das Wort zu nehmen eines weisen Lehrers Spruch.
280
Das Blut vertrocknet an den Händen und verraucht,
des Muttermordes Flecken werden abgespült.
Denn da es frisch war, ward des Bluts Besudelung
an Phoibos' reinem Herde durch den sühnenden
Blutstrom des Opfertieres von der Hand getilgt.
285
Zu lang ist's aufzuzählen, mit wie vielen ich
seitdem verkehrt und keinem Schädigung gebracht.
287
So ist es nicht Entweihung, wenn mit reinem Mund
ich jetzt Athena, dieser Stadt Gebieterin,
anrufe, hilfreich mir zu kommen. Ohne Kampf
290
kann einen Bund'sgenossen sie für alle Zeit
in mir, in meinem Lande, in Argos ganzem Volk
gewinnen, dessen Treue nimmer wanken wird.
Mag fern an Tritons Fluten sie ihr libysches
Geburtsland hegen, schreitend oder ruhend, stets
der Ihren sorgend, mag sie kühn mit Männerblick,
295
mit Feldherrnblick die Wahlstatt der Gigantenschlacht,
das Feld von Phlegra überschau'n, erscheine sie:
dem Götterohr vernehmlich tönt der ferne Ruf;
und bringe sie Erlösung mir aus dieser Not.
Chorführerin.
300
dich retten. Weichen werden sie von dir. Du musst
hinunter, wo der Seele jedes Lustgefühl
abstirbt, der Leib zum Schatten ausgemergelt wird:
Chor
im Kreise den Orestes umtanzend, die Refrains mit wildestem Tanze.
Athena
kommt eilig von der Seite auf die Bühne.
vernommen, die nach mir verlangte. Beuteland
400
war ich beschäftigt zu vermessen, das für mich
zu grundverwachs'nem Vollbesitz für alle Zeit
die Führer und Vertreter des Achäerheers
als reichbemess'nen Siegesanteil ausgewählt,
der beiden Theseussöhne stolzen Ehrensold.
Von dort bin ich gekommen; leichten Schwunges schritt
404
mein Fuſs, und statt der Flügel schwoll der Aegis
Bausch.
406
Nun treff' ich sonderbare Gäst' in meinem Land
und keine Furcht, doch Staunen weckt der Anblick mir.
Wer seid ihr? Alle frag' ich gleichermafsen so,
den Fremdling, der im Schutze meines Bildes sitzt,
410
und euch, die keinem Lebewesen ähnlich seht,
kein Gott hat euch im Kreis der Götterfrau'n er-
blickt,
noch gleichet eure Bildung menschlicher Gestalt.
Doch wer da selber wohlgebildet andre schmäht,
nimmt sich heraus, was jede Billigkeit verwirft.
Chor.
415
Tochter des Zeus, in Kürze geb' ich dir Bescheid.
Wir Schauerlichen stammen von der Mutter Nacht;
die Flüche heiſst man drunten uns in unsrem Reich.
Athena.
Nun wohl, Geschlecht und Namen kenn' ich jetzt
von euch.
Chorführerin.
Gleich wirst du unterrichtet auch von meinem Amt.
Athena.
420
Ich werd' es, wenn ihr deutliche Belehrung gebt.
Chorführerin.
Den Menschenmörder jagen wir aus seinem Haus.
Athena.
Zu welchem Ziele führet des Verfolgten Flucht?
Chorführerin.
Wohin von Freud' und Hoffnung nie ein Schimmer
dringt.
Athena.
Auch diesen Mann bedräut ihr mit der wilden Jagd?
Chorführerin.
425
Ja. Seine Mutter hat zu morden er gewagt.
Athena.
That er's in Zwang? aus Furcht vor einer Seele
Grimm?
Chorführerin.
Was giebt es, das zum Muttermorde reizen darf?
Athena.
Ich sehe zwei Parteien, eine hör' ich nur.
Chorführerin.
Er wird nicht schwören wollen: gern beschwör' ich es.
Athena.
425
Recht haben willst du, Recht zu üben sträubst du dich.
Chorführerin.
Wieso? Aus deiner Weisheit Schatz belehre mich.
Athena.
Es darf der Eid dem Unrecht nicht den Sieg verleih'n.
Chorführerin.
So untersuch' und sprich gerecht das Urteil selbst.
Athena.
Des Streits Entscheidung legest du in meine Hand?
Chorführerin.
435
Warum nicht? Dir vertrau' ich, die Vertrau'n ver-
dient.
Athena.
Erst nenne Heimat und Geschlecht und deine That,
dann wehre die Bezichtigung des Klägers ab,
wofern du im Vertrau'n auf deiner Sache Recht
440
mein Bild umarmend sitzest meinem Herde nah
und frischvergoss'nen Blutes Reinigung begehrst,
wie einst Ixion, als ein mitleidswürd'ger Mensch.
Auf alles dieses gieb mir bündigen Bescheid.
Orestes.
Herrin Athena, lass' ein schwer Bedenken mich
zuerst beheben, dessen du zuletzt gedacht.
445
Ich heische keine Reinigung, ich bin auch nicht
mit mordbefleckten Händen deinem Bild genaht.
Du kannst dich sicher überzeugen: schweigen muſs
so lange jeder, welchen frisches Blut befleckt,
bis seiner sich ein Mensch erbarmt und sühnend ihm
450
mit frischem Opferblute seine Hände wäscht.
Gereinigt haben längst auch mich in andrem Haus
Tierblut und flieſsend Wasser, wie der Brauch es
heischt.
So bist du dieser Sorge ledig, wie du siehst.
Nun meine Herkunft. Was du fragst, ist bald gesagt.
455
Aus Argos stamm' ich; meinen Vater kennst du gut.
Des Flottenzuges Führer Agamemnon war's,
mit dem du selber Troias Burg dem Boden gleich
gemacht hast. Tod hat ihn betroffen. Nicht zum Heil
ward ihm die Heimkehr. Meiner Mutter schwarzes
Herz
460
sann Tod ihm. Tückisch Fangnetz hüllte seinen Leib,
doch aus dem Bade leuchtete der Mord hervor.
Ich war von Haus verstofsen endlich kehrt' ich heim,
und da erschlug ich meine Mutter, ich gesteh's,
den Tod des lieben Vaters rächend, Blut um Blut.
465
Mit mir gemeinsam trägt Apollon diese Schuld.
Die Qualen, die er malte, wenn die Schuld'gen ich
verschonte, spornten meine Seele zu der That.
Ob recht ich oder unrecht that, entscheide du.
Sprichst du das Urteil, nehm' ich alles dankbar hin.
Athena.
470
zu viel ein Mensch zutrauen, und auch mir gebührt
kein Urteil, wo dem Morde bittre Rache folgt.
Zumal du trotz den voll erfüllten Pflichten doch
bittflehend herkommst, keiner ungesühnten Schuld
Ansteckung bringend. Meine Stadt kann über dich
475
sich nicht beschweren: heilig ist mir dein Gesuch.
Allein auch deine Gegner sind von solcher Art,
daſs man sie ungern abweist. Fällt der Siegesspruch
nicht ihnen zu, so trieft von dem gekränkten Stolz
ein Gift auf unsern Boden nieder, das erzeugt
Miſswachs und arger Seuche schauerlichen Brand.
480
So steht es. Anzunehmen und zu weigern ist
gefährlich gleichermaſsen; ich getrau's mich nicht.
Indes, der Rechtstreit ist einmal vor uns gebracht,
483
so unterbreit' ich die Entscheidung einem Rat
geschwor'ner Richter, die aus meinen Bürgern ich
auswähle, Männer treubewährt, in Ehren grau,
489
abweichend keine Spanne von beschwor'ner Pflicht.
484
Und diese Stiftung setz' ich ein für alle Zeit.
485
Schafft ihr derweilen Zeugen und Belege her
zu eurer Sache rechtlicher Bekräftigung.
Ich komme, wenn ich meines Volkes Würdigste
4VIII
erkoren, zum gerechten Wahrspruch wieder her.
Ab.
Chor.
490
500
Merken wird
jeder allerorten,
wenn er zählt
rings der andern Leiden:
505
unsere Arbeit ruht und feiert,
und vergebens hofft er Hilfe,
sein Vertrau'n auf Rettung trügt.
Freilich, solchen Jammerschrei
heben bald von Missethat
frischverletzt
Mutter hier und Vater dort,
515
denn es stürzt das Recht.
520
Gut bekommt Mäfsigung, auch aus Angst.
Wer von nichts mehr in der Brust
sich das Herz erschüttern läfst,
der verlernt
bald auch Ehrfurcht vor dem Recht,
Einzelmensch und Staat.
525
530
Wie verschieden er uns führe, dieser Spruch trifft
immer zu.
Wo die Scheu vor dem Heiligen schwand, kommt
Frevel und Umsturz
535
unfehlbar. Schlichte Redlichkeit
bringt den ersehnten, allwillkomm'nen Segen.
Denn du muſst die Strafe zahlen; nimmermehr ver-
fällt die Schuld.
545
Darum übe der Ehrfurcht Pflicht, zuerst an den
gehorsam ihnen unterthan,
Eltern,
und auch am Fremdling unter deinem Dache.
550
Doch wer des Rechtes Schranken bricht,
nichts schonend, alles wagend,
die Ordnung unterwühlend,
dem sag' ich es voraus, er wird's erfahren:
555
sein Segel muſs er reffen,
wenn ihm der Sturm die Rae zerbricht.
Mühselig wird die Fahrt.
Die Flut der Brandung ihn erfafst
Er müht und plagt sich mürbe:
das Riff umschifft er nicht.
Ein langes Leben stand sein Glück erhaben:
jetzt an des Rechtes Felsen
zerschellt es; er versinkt ins Nichts.
565
Kein Auge weint ihm nach.
Mittlerweile ist die Bühne für die Verhandlung hergerichtet. Bänke für die Richter, ein Tisch mit zwei Urnen für die Abstimmung sind hereingebracht; Orestes nimmt auf der einen Seite den Platz des Verklagten ein, der Chor auf der andern den des Klägers.
Athena zieht an der Spitze der zum Richteramte berufenen Männer und Greise ein, ihr zur Seite ein Herold; Bürger drängen sich als Zuhörer heran. Die Richter setzen sich; Athena nimmt den Platz des Vorsitzenden ein.
Athena.
an seinen Platz, und der Drommete Tuskererz,
beseelt von Menschenodem, schmettre das Signal
allübertönend, Ruh' gebietend allem Volk.
570
So sollen auch in Zukunft meine Richter, soll
mein ganzes Volk, wenn dies Gericht zusammentritt,
schweigen und horchen, daſs in ungestörtem Gang
zu sich'rer Urteilsfindung die Verhandlung führt.
Apollon erscheint auf dem Platze des Verklagten neben Orestes.
Apollon, wo du Herr bist, schalte, wie du willst,
575
doch hier, sag' an, was geht dich dieser Handel an?
Apollon.
Ich kam als Zeuge (denn auf meinen Beistand hat
Anspruch der Angeklagte, weil er nach der That
an meinem Herde Schutz gesucht, um Reinigung
mich angefleht und sie bei mir gefunden hat)
und auch als Mitverklagter: seinen Muttermord
580
hab' ich veranlaſst. Leite die Verhandlung ein,
Athena, find' in deiner Weisheit den Entscheid.
Athena.
Ihr habt das Wort. So leit' ich die Verhandlung ein.
Denn in die Sache führt der Kläger grades Wegs
die Richter ein, wenn er zuerst zu Worte kommt.
Chorführerin.
585
Unser sind viel, doch wenig Worte machen wir.
Gieb du auf unsre Fragen Antwort Schlag auf Schlag.
Zuerst denn: hast du deine Mutter umgebracht?
Orestes.
Ihr Mörder bin ich, ich bestreit' es keineswegs.
Chorführerin.
Drei Gänge hat das Ringen; einmal warf ich dich.
Orestes.
590
Noch lieg' ich nicht am Boden, und du jubelst schon?
Chorführerin.
Nun muſst du aber sagen, wie du sie erschlugst.
Orestes.
Ich sag' es. In die Kehle stieſs ich ihr das Schwert.
Chorführerin.
Wer hat dich angestachelt? Wessen war der Rat?
Orestes.
Apollons Spruch. Hier steht er und bezeugt es mir.
Chorführerin.
595
Zum Muttermord geraten hat der Sehergott?
Orestes.
Er that es, und bis heute hab' ich's nicht bereut.
Chorführerin.
Du wirst schon anders reden, wenn dein Urteil fällt.
Orestes.
Ich hoffe, Beistand schickt der Vater aus dem Grab.
Chorführerin.
Auf Tote hoffst du? Wohl; die Mutter starb durch dich.
Orestes.
600
Sie war belastet mit zwiefacher Sündenschuld.
Chorführerin.
Belehre deine Richter, wie du das verstehst.
Orestes.
Sie schlug den Gatten, und sie schlug den Vater mir.
Chorführerin.
Nun aber lebst du; sie ist frei durch deinen Mord.
Orestes.
Weswegen habt ihr sie im Leben nicht verfolgt?
Chorführerin.
605
Es war kein blutsverwandter Mann, den sie erschlug.
Orestes.
Ich aber bin mit meiner Mutter blutsverwandt?
Chorführerin.
Des Mutterblutes Lebensquell verläugnest du?
Orestes.
Jetzt bitt' ich um dein Zeugnis. Rechtsbelehrung gieb,
610
Apollon, ob ich zu dem Mord ein Recht besaſs.
Begangen hab' ich's, das ist wahr, das leugn' ich nicht,
doch ob berechtigt oder nicht der Totschlag war,
gieb dein Gutachten. Dem Gerichte künd' ich's dann.
Apollon.
Vor euch, die Pallas zu dem hohen Richteramt
615
erwählt hat, will ich sprechen, wie das Recht verlangt.
Ich bin ein Seher: laut're Wahrheit sag' ich euch.
Kein Wort hab' ich von meinem Sehersitze je
gesprochen, Männern, Frauen, Staaten kündigend,
das mir nicht Zeus, der Vater der Olympischen,
620
geboten hatte. Wohl erwägt es, welch' Gewicht
dadurch in unsre Schale fällt. Ich rat' euch, folgt
dem Schluſs des Vaters: Zeus ist stärker als ein Eid.
Chorführerin.
Auf Zeus' Eingebung willst Orestes du den Spruch
verkündet haben, daſs er, um des Vaters Tod
zu rächen, seine Mutter ganz verleugnete?
Apollon.
625
Es ist doch nicht dasselbe, wenn ein Mann, ein Held,
ein König stirbt, dem seine Würde Götterhuld
verliehen hat, von Weiberhand, und nicht im Kampf,
wie fernen Feind die Amazone niederstreckt,
nein, so wie ich es euch beschreibe, die ihr hier
630
das Urteil fällen werdet über diesen Streit.
Er kehrte von der Heerfahrt heim; das meiste war
ihm wohlgelungen; gleifsnerische Freundlichkeit
632
der Gattin gab ihm Willkomm; führte zu dem Bad
den Wegemüden; als er aus der Wanne steigt,
633
hält eines Riesentuches Hülle sie bereit,
verstrickt den Gatten in das ungeheure Netz
635
und haut ihn nieder. Also fand den Tod der Held,
der ruhmgekrönte, der Hellenenflotte Fürst.
So wollt' ich das erzählen, Pallas, um den Zorn
des Volks zu reizen, das du zum Gericht beriefst.
Chorführerin.
640
Doch seinen eignen Vater Kronos hat er selbst
gefesselt. Darin ist ein offner Widerspruch.
Ihr habt's gehört, ihr Richter, Zeugen seid ihr mir.
Apollon.
645
Ihr schnödes, gottverhafstes, scheuſsliches Gezücht.
Die Bande kann er lösen. Nicht auf ewig ist
verschlossen der Versöhnung und Erlösung Weg.
Doch wenn des Menschen Lebensblut einmal der Staub
gesogen hat, so steht der Tote nimmer auf.
650
Dafür hat auch mein Vater keines Zaubers Kraft
erfunden; alles andre schafft er leichter Hand,
erhebend, stürzend, stellend an den alten Platz.
Chorführer.
Dann sieh, wie den Orestes du befreien willst:
vergossen hat er seiner eig'nen Mutter Blut,
soll er in Argos wohnen, seinem Vaterhaus?
655
Steht dort ein Altar, wo er opfern dürfte? Kann
Weihwasser je ihm bieten seiner Sippen Kreis?
Apollon.
Auch das kann ich erklären, merke wie genau.
Erzeugerin des Kindes ist die Mutter nicht,
wie man es glaubt, nur Nährerin des jungen Keims.
660
Erzeugen kann allein der Vater: sie bewahrt
gleichsam ein anvertrautes Pfand und giebt es heil
dem Eigner wieder, wenn es nicht ein Gott zerstört.
Ich lief're den Beweis dir. Ohne Mutter kann
ein Vater zeugen: sieh die Tochter hier des Zeus,
664
des Himmelsherrn; da steht sie, wie ans Licht sie trat,
nicht als ein Kindlein, das die Mutterbrust begehrt,
665
nicht in des Mutterschofses Dunkel ausgereift,
ein Sprofs, vollkommen, wie kein Gott ihn zeugen kann.
Ich weiſs, Athena, deinem Staat und deinem Volk
werd' ich zu vielen grofsen Dingen hilfreich sein;
so hab' auch diesen ich nach deinem Land geführt,
670
dafs er dir treu ergeben würd' auf alle Zeit,
und du zum Bund'sgenossen, Pallas, ihn gewönnst
und seinen Nachwuchs, daſs in Unverbrüchlichkeit
noch bei den spätsten Enkeln gölte dieser Bund.
Athena
zu den Klägern.
675
abstimmen lassen ehrlich und gewissenhaft?
Chorführerin.
Verschossen hab' ich meine Pfeile; ich bin bereit
und harre nur zu hören, wie das Urteil fällt.
Athena
zu den Verklagten.
Und ihr? Ich weiſs nicht, ob ihr euch zufrieden gebt.
Apollon.
Gesagt ist, was zu sagen war. Ihr Richter, gebt
680
die Stimmen ab, doch denkt an euren Eid dabei.
Athena
sich erhebend.
Vernimm denn meine Stiftung, Volk von Attika.
Heut sollt ihr richten über ein vergoss'nes Blut
zum ersten Male; doch es wird auch fürderhin
im Theseusstaate dieser Richterrat bestehn.
685
Den Areshügel kennt ihr. Sitz und Lagerplatz
war er den Amazonen, als ihr Heereszug
bis hierher Theseus voller Wut verfolgend drang.
Sie bauten damals gegenüber meiner Burg
dort eine hohe Burg sich, und sie opferten
690
dem Ares. Davon nennet Hügel man und Stein
nach Ares heut noch. Walten soll von dort der Rat
und taglang, nachtlang allem ungesetzlichen
Gebahren wehren, weckend in der Bürger Brust
Ehrfurcht und Schauder, der der Ehrfurcht Bruder ist.
Es dürfen nur die Bürger die Verfassung nicht
695
durch üblen Zusatz trüben. Wer dem klaren Born
Kotwasser zuführt, findet nimmer reinen Trunk.
Ich rate meinen Bürgern: hütet ehrfurchtsvoll
vor Zügellosigkeit euch wie vor Sklavensinn,
und tilgt nicht alles aus dem Staat, was Schauder weckt.
Vor nichts mehr scheut sich, wer das Schaudern ganz
verlernt.
700
So wahrt denn meine Stiftung in ehrfürcht'ger Scheu,
dann habt für euer ganzes Land ihr einen Hort,
wie keines Volkes Staat ihn, auch der Dorer nicht,
auch des Hyperboreers Unschuld nicht besitzt.
So sei denn dieser Rat geschaffen. Eigennutz
berührt ihn nicht; Erbarmen kennt er, kennt zugleich
705
der Ahndung Schärfe. Friedlich schlummern mag das
Land,
so lange schützend über ihm sein Auge wacht.
Lang' hab' ich diese Mahnung an mein Volk gedehnt;
sie galt der Zukunft. Jetzt erhebt ihr euch, ergreift
ein jeder seinen Stimmstein, gebt das Urteil ab
für oder wider, eingedenk der Eidespflicht,
710
die ihr gelobtet. Alles hab' ich nun gesagt.
Die Richter treten einzeln an den Tisch, nehmen einen Stein, gehen an die Urnen und werfen ihn je in eine derselben; man kann nicht bemerken, in welche.
Chorführerin.
wir können eurem Lande leicht gefährlich sein.
Apollon.
Ich aber heiſs' euch meinen Spruch, den Spruch des
Zeus
bedenken, nicht ihm rauben der Erfüllung Frucht.
Chorführerin.
715
Du mischst dich in Bluthändel unberufen ein.
Wahrsagen wirst du künftig von entweihtem Thron.
Apollon.
Ging auch des Vaters Weisheit fehl, als er die Hand
Ixions sühnte, die das erste Blut vergofs?
Chorführerin.
Du sagst es. Wenn ich nicht mein Recht bekomme, fällt
720
Heimsuchung meiner Strafe schwer auf dieses Land.
Apollon.
Nein, deine Würde gilt bei allen Göttern nichts,
den jungen und den alten. Siegen werden wir.
Chorführerin.
So triebst du's bei Admetos mit den Schicksalsfrau'n,
vom Tod zu lösen einen Menschen zwangst du sie.
Apollon.
725
Dem frommen Freunde beizustehn ist Recht und
Pflicht,
zu jeder Stunde, vollends wenn die Not ihn drängt.
Chorführerin.
Du warst es, der der alten Ordnung Gang gestört,
mit Wein die Urgewalten überlistet hat.
Apollon.
Du bist's, die abgewiesen, wenn das Urteil fällt,
730
ohnmächt'gen Geifer wider ihre Gegner speit.
Chorführerin.
Mit Füssen treten will dein junger Übermut
die Greisin? Warten will ich, was das Urteil bringt,
noch schwankend, ob ich diesem Lande zürnen muſs.
Die Richter haben nun abgestimmt und ihre Plätze wieder eingenommen.
Athena.
Nun ist's an mir; die letzte Stimme geb' ich ab,
735
und zu Orestes' Gunsten werf' ich diesen Stein.
Ich habe keine Mutter; mich gebar kein Weib.
Nur nicht als Gatte, sonst in allem hat der Mann
mein ganzes Herz: des Vaters bin ich durch und durch.
Drum hat für mich der Tod des Weibes, die den Mann
740
erschlug, den Herrn des Hauses, minderes Gewicht.
Und auch der Stimmen Gleichheit macht Orestes frei.
Athena.
Nun rasch, ihr Richter, welchen dieser Auftrag ward,
die Stimmen schüttet aus den beiden Urnen aus.
Zwei Richter schütten die Urnen aus und sondern die Stimmsteine je auf einem Brett.
Orestes.
Chorführerin.
745
Urmutter, schaust du die Entscheidung, schwarze
Nacht?
Orestes.
Jetzt gilt es; Leben oder Henkerstod für mich.
Chorführerin.
Für uns Zerstörung oder Fortbestand des Rechts.
Apollon.
Sorgfältig zählt die Steine, die der Urne Schofs
entrollen, ihr Athener, und die Sonderung
vollziehet treu und ehrlich. Groſses Unheil kann
750
durch Unbedacht entstehen: einer Stimme Fall
entscheidet über eines ganzen Hauses Glück.
Die Richter überreichen Athena die Bretter; man sieht, dass auf beiden gleichviel Steine liegen.
Athena.
Der Schuld des Mordes ist der Angeklagte quitt.
Ergeben hat sich eine gleiche Stimmenzahl.
Orestes.
Athena, mein und meines Hauses Retterin,
755
hab' Dank, du führst mich in das Vaterland zurück,
das ich verloren hatte. Durch ganz Hellas fliegt
die Kunde 'Bürger ist Orestes wiederum
von Argos, in des Vatererbes Vollbesitz.
Athena und Apollon haben das erwirkt
760
und drittens er, der dritt' und letzt und beste stets,
Zeus der allmächt'ge Retter'. Rettung schuf er mir,
Chor.
780
Rache, Rache!
Dann kommt die Pest
und frifst das Volk.
Oh, oh,
790
ohnmächtig klag' ich.
Lachen dürfen sie meiner.
Ich kann's nicht verwinden.
Wehe, die Tochter der Nacht
klagt ihr verlorenes Recht,
verworfen und ehrlos.
Athena.
795
Ihr habt ja nicht verloren, Stimmengleichheit nur
hat sich ergeben, ohne Falsch, und nicht um euch
zu kränken, sondern weil der Schluſs des Zeus
ganz klar bezeugt war: Zeugnis gab derselbe Gott,
der dem Orestes selber die Straflosigkeit
geweissagt hatte für die That, zu der er trieb.
800
Und ihr wollt Zornesgeifer spei'n auf dieses Land?
Bedenkt euch; laſst das Wüten. Das unmilde Naſs,
das Miſswachs zeugend jedes Samens Keimen tilgt,
müſst ihr verhalten, eurer Galle Bitternis.
Ich biet' euch treu und ehrlich Sitz und Unterschlupf
805
im Schofse meines Landes. Meine Bürgerschaft
schmückt euch des vollsten Opfertisches Ehrenmahl.
Chor.
810
Eumenides (OCR draft) Experimental (Eumenides. Anna Swanwick, 1886.) — 106 focus
ATHENA
Hear ye my statute, men of Attica,—
Ye who of bloodshed judge this primal cause;
Yea, and in future age shall Ægeus' host
Revere this court of jurors. This the hill
Of Ares, seat of Amazons, their tent,
What time 'gainst Theseus, breathing hate, they came,
Waging fierce battle, and their towers upreared,
A counter-fortress to Acropolis;
To Ares they did sacrifice, and hence
660
This rock is titled Areopagus.
Here then shall sacred Awe, to Fear allied,
By day and night my lieges hold from wrong,
Save if themselves do innovate my laws.
If thou with mud, or influx base, bedim
The sparkling water, nought thou'lt find to drink.
Nor Anarchy, nor Tyrant's lawless rule
Commend I to my people's reverence;—
Nor let them banish from their city Fear;
670
For who 'mong men, uncurbed by fear, is just?
Thus holding Awe in seemly reverence,
A bulwark for your state shall ye possess,
A safeguard to protect your city-walls,
Such as no mortals other-where can boast,
Neither in Scythia, nor in Pelops' realm.
Behold! This court august, untouched by bribes,
Sharp to avenge, wakeful for those who sleep,
Establish I, a bulwark to this land.
This charge, extending to all future time,
680
I give my lieges. Meet it is ye rise,
Assume the pebbles, and decide the cause,
Your oath revering. All hath now been said.
Chorus
This sisterhood, oppressive to the land,
My council is that ye in no wise shame.
APOLLO
And I enjoin you, fear mine oracles;
From Zeus they issue, fruitless make them not.
Chorus
Usurping championship of bloody suit,
No longer shall thine oracles be pure.
APOLLO
Did then my Father towards Ixion err,
Who first as blood-stained suppliant, sued for aid?
Chorus
Say on! but I, defrauded in my suit,
690
In turn will haunt the land, dread visitant.
APOLLO
Alike of younger and more ancient gods
Art thou unhonoured. I the cause shall win.
Chorus
So whilom wroughtest thou in Pheres' house,
Moving the Fates mortals from death to free.
APOLLO
Is it not just my votary to save,
Then most when most his trouble calls for aid?
Chorus
But thou the prime allotments didst o'errule
With wine deluding the hoar goddesses.
APOLLO
But thou, full soon, defeated in thy suit,
700
Wilt spew thy venom, harmless to thy foes.
Chorus
Since thou, young god, o'erridest my hoar age,
The issue I await with list'ning ear,
And doubtful stay my wrath against the town.
ATHENA
With me it rests to give the casting vote,
And to Orestes I my suffrage pledge.
For to no mother do I owe my birth;
But I, in all save wedlock, praise the male.
In very truth I am my father's child,
710
Nor care I to avenge a woman's death
Who slew her husband, guardian of the house.
Orestes, judged by equal votes prevails.
The pebbles now pour quickly from the urns,
Judges, to whom this office is assigned.
ORESTES
Phobos Apollo, how will end this suit?
Chorus
O Night, dark mother, seest thou these things?
ORESTES
The noose awaits me, or to see the light.
Chorus
Ruin for us, or firm prerogative.
APOLLO
Now strangers, count the pebbles with due care;
And while ye tell them o'er, let justice reign;
720
Lack of right judgment breedeth mighty woe,
The while one suffrage hath a house restored.
ATHENA
This man acquitted is from charge of blood,
For equal are the numbers of the votes.
ORESTES
Hail Pallas! Hail thou saviour of my house!
The exile, reft of his paternal land,
Thou leadest home: haply some Greek will say,
"The man an Argive is once more, and dwells
On his paternal heritage, by aid
730
Of Pallas, and of Loxias, and Him,
Third Saviour, mighty consummator, Zeus,"
Who, honouring my father's death, saves me,
Beholding these my mother's advocates.
Now to my native Argos I depart,
Pledged to this country and thy lieges here
By oath to be revered for evermore,
That never helmsman of the Argive State
Shall hither bear the well-appointed spear.
For we, ourselves, though couching in the grave,
On those who violate these present oaths
740
By sore perplexities will work, and send
In march despondency, in crossing streams
Omens averse, till they repent their toil.
But unto those who keep this pledge, and honour
Athena's city with confederate spear,
To them will we be gracious evermore.
Hail goddess, and these city-wardens, hail!
Still may your gripe be fatal to your foes,
While victory and safety crown your spear.
Chorus
1 Ye upstart gods, time-honoured laws
750
Down-riding, ye have seized my prey.
2 But I, dishonoured, stung by grief,
Woe, woe, my torture to allay,
On all the ground, will cast around
Venom, whose baleful drops shall cause
Where it doth light a sterile blight,
Fatal alike to germ, to leaf.
The pest, O Justice, scouring o'er the plain,
Shall fling abroad its man-destroying stain.
3 I groan anew; what dare? what do?
760
My pangs the citizens shall rue;
Alas, most wretched are thy daughters, Night!
Enduring this dishonourable slight.
ATHENA
Be moved by me to stay these heavy groans;
Not vanquished are ye, nor to your disgrace
Fell justice, equal-voted, from the urn.
Besides from Zeus clear oracles were sent,
And he who uttered them himself avouched,
Orestes for this deed should know no scath.
770
Hurl not your heavy wrath upon this land;
Your rage abate, cause not sterility,
Nor rain your poison-drops, like venomed darts,
Ruthless devourers of each tender germ.
For I most righteously do promise you
Both sanctuaries and shrines in this just land;
Seated at hearths with unctuous off'rings fed,
And held in honour by my lieges here
Chorus
1 Ye upstart gods, time-honoured laws
Down-riding, ye have seized my prey.
780
2 But I, dishonoured, stung by grief,
Woe, woe, my torture to allay,
On all the ground, will cast around
Venom, whose baleful drops shall cause
Where it doth light a sterile blight,
Fatal alike to germ, to leaf.
The pest, O Justice, scouring o'er the plain,
Shall fling abroad its man-destroying stain.
3 I groan anew; what dare? what do?
My pangs the citizens shall rue;
790
Alas, most wretched are thy daughters, Night!
Enduring this dishonourable slight.
ATHENA
Not slighted are ye, powers august! through rage
Curse not with hopeless blight the abode of man.
I too on Zeus rely; why speak of that?
And sole among the gods I know the key
That opes the halls where sealed thunder sleeps.
But such we need not. Be appeased by me,
Nor scatter o'er the land, from froward tongue,
The harmful seed that turneth all to bane.
800
Of bitter rage lull ye the murky wave;
Be venerated here and dwell with me.
Sharing the first fruits of this ample realm,
For children offered, and for nuptial rite,
This word of mine thou wilt for ever praise.
Chorus
1 What! I endure all this; alas!
2 I, hoary goddess, dwell forsooth on earth,
Debasement horrible!
3 Revenge I breathe, unmitigated wrath!
4 Woe, woe! O earth, alas!
5 What agony of pain creeps o'er my heart!
6 Hear, Mother Night, my passion.
7 Mark for scorn,
By crafty gods deluded, held for nought,
Of ancient honour I am basely shorn.
ATHENA
I'll bear thine anger, for mine elder thou,
810
And art moreover far more sage than I.
Yet me, with wisdom, Zeus not meanly dowers.
But ye, departing to a foreign land,
Will of the land ye leave enamoured be;
Of this I warn you; for, Time's onward flow
Shall these my lieges lift to loftier fame.
But thou a seat shall have, Erechtheus near,
Honoured by men and stolèd matrons, such
As ye from other mortals ne'er might win.
But cast ye not abroad on these my realms,
820
To waste their budding strength, whetstones of blood,
Evoking frantic rage not born of wine;
Nor pluck ye out the heart of fighting-cocks,
To plant among my townsmen civil strife,
Reckless of kindred blood; let foreign war
Rage without stint, affording ample scope
For him who burns with glory's mighty rage.
No war of home-bred cocks, I ween, is that!
Such terms I proffer, thine it is to choose;
830
Blessing and blest, with blessèd rites revered,
To share this country dear unto the gods.
Chorus
1 What! I endure all this; alas!
2 I, hoary goddess, dwell forsooth on earth,
Debasement horrible!
3 Revenge I breathe, unmitigated wrath!
4 Woe, woe! O earth, alas!
5 What agony of pain creeps o'er my heart!
6 Hear, Mother Night, my passion.
7 Mark for scorn,
840
By crafty gods deluded, held for nought,
Of ancient honour I am basely shorn.
ATHENA
I will not weary to entreat thee fair;
For ne'er with justice shalt thou urge the plaint,
That thou, the elder deity, by me
The younger, and these city-guarding men,
Wast, like an outcast, banished from this land.
Now if Persuasion, dropping from my tongue
Gentle and sweet, seem to thee pure and dread,
Tarry thou must; but if thou wilt not tarry,
850
Not justly wouldst thou on this city hurl
Revenge, or wrath, or do my people wrong;
For thine it is to share with me this land,
In aye-enduring honour justly held.
Chorus
Athena, queen, what seat dost offer me?
ATHENA
One where no sorrow scathes. Receive it thou!
Chorus
If I consent, what honour waiteth me?
ATHENA
No house unblest by thee shall henceforth thrive.
Chorus
This wilt thou do? endow me with such might?
ATHENA
Ay, and will prosper him who worships thee.
Chorus
Wilt thou sure warrant give me for all time?
ATHENA
I may not pledge what I will not perform.
Chorus
Thine utterance soothes me;-I relax my wrath.
860
ATHENA
Established here thou wilt be rich in friends.
Chorus
What blessings shall we hymn for this thy land?
ATHENA
Such as, with gracious influence, from earth,
From dew of ocean, and from heaven, attend
On conquest not ignoble. That soft airs,
With sunshine blowing, wander o'er the land;
That earth's fair fruit, rich increase of the flocks,
Fail not my citizens for evermore,
With safety of the precious human seed ;-
870
But, for the impious,-weed them promptly out.
For I, like one who tendeth plants, do love
This race of righteous men, by grief unscathed :-
Such be thy charge. Be mine not to endure
That, among mortals, in war's splendid toils,
Athena's city be not conquest-crowned.
Chorus
STROPHE I.
Pallas, thy chosen seat henceforth be mine!
No more the city I despise
Which Zeus omnipotent and Ares prize,
Stronghold of gods, altar-protecting shrine
880
Of Grecian deities,
For which, with friendly augury I pray;
Springing to light from earth's dark womb,
May life's fair germs prolific bloom,
Lured by the solar ray.
ATHENA
I for my citizens with gracious mind
These blessings mediate; these deities
Installing here, mighty and hard to please.
For unto them hath Fate assigned
890
The destinies to fix of human kind.
But whoso findeth them severe
Knows not whence come life's strokes; for crime,
Dread heritage from bygone time,
Doth lead him to these powers august.
Him noiseless Ruin, midst his proud career,
With hostile anger, levels with the dust.
Chorus
ANTISTROPHE I.
Here may no tree-destroying mildew sweep,-
(So show I forth my grace),
900
May no fierce heat within these bounds alight,
Blasting the tender buds; no sterile blight,
Disastrous, onward creep.
But in due season here may flocks of worth
Twin yeanlings bear; and may this race,
Enriched with treasures of the earth,
Honour the Heaven-sent grace!
ATHENA
Ye city-guardians do ye hear aright
What thus she promises. For great the might
910
Erinys wields-dread brood of night-
Alike with Hades and the Olympian Powers;
O'er men confessed and absolute her reign,
To some she giveth song, and some she dowers
With life, tear-blinded, marred by pain.
Chorus
STROPHE II.
Here may there fall no man-destroying blight!
And ye, great Powers, o'er marriage who preside,
In wedlock bands each lovely maid unite;-
Ye too, dread sisters, to ourselves allied,
920
Awful dispensers of the Right,
In every human home confessed,
In every age made manifest,
By righteous visitations ;-aye revered,
And, everywhere, of deities most feared.
ATHENA
While thus ye ratify with friendly zeal
These blessings to my country, I rejoice,
And love Persuasion's eye, who moved my voice
To soothe these stern refusers, passion-stung.
930
But Zeus hath conquered, swayer of the tongue,
God of the Forum. Triumphs now for aye
In noble benefits our rivalry.
Chorus
ANTISTROPHE II.
Within this city ne'er may civil strife,
Insatiate of ill, tumultuous roar;
Nor thirsty dust quaff deep the purple gore
Of citizens; nor rage, with murder rife,
Snatch greedily the vengeful knife!
But studious of the common weal
940
May each to each in turn be kind,
Hate may they ever with one common mind,
This among mortals many a woe can heal.
ATHENA
Now growing wise, the pathway do they find
Of tongue propitious. From these shapes of fear,
I to my lieges see rich gain. For here,
If ye these gracious ones with gracious mind
Adore and magnify,-your state and town
Ye shall for evermore with justice crown.
Chorus
STROPHE III.
Farewell, farewell, enriched with wealth's fair prize,
950
Ye citizens, who dwell Zeus' altar near,
Friends to the friendly Virgin,-timely wise;
'Neath Pallas' wings who rest, her father doth revere.
ATHENA
Ye too farewell! Mine is it first to show
Your destined seats and thitherward to lead.
Escorted by the torchlight's sacred glow,
The while in sacrifice the victims bleed
960
The downward slope descend.
Whate'er is baneful to the land restrain,
And conquest's gracious ministry upsend
To this my city. Tutelary train,
Children of Cranaos, it belongs to you,
These alien settlers to their homes to guide;
And with my lieges may there aye abide,
Discernment rightful of the Right and True.
Chorus
ANTISTROPHE III.
Farewell once more, my farewell I repeat,
970
To all in Pallas' city who reside,
Or gods or mortals. Hold in awe my seat,
The fortunes of your life ye never then shall chide.
ATHENA
The utt'rance of your pious vows I praise ;—
And will escort you with the flashing light
Of torches, to your cavernous abodes
'Neath earth, with sacred ministers, who guard
Mine image justly; for, of Theseus' land,
Now let the eye come forth,-illustrious train
980
Of youths, of women, young or hoar with eld,
In festive garb apparelled, vermeil-hued,-
Proceed and let the torch-flame lead the way,
That evermore this gracious sisterhood
May, with events auspicious, bless this land.
Chorus of the Escort
STROPHE I.
Night's hoary children, venerable train,
With friendly escort leave the hallowed fane.
All
Rustics, glad shouts of triumph raise.
Chorus
ANTISTROPHE I.
In ancient crypts remote from light,
Victims await you and the hallowed rite.
990
All
People, ring out your notes of praise.
Chorus
STROPHE II.
With promise to this land of blessings rare,
Down the steep path ye awful beings wend,
Rejoicing in the torchlight's dazzling glare.
All
Your cries of jubilee ring out amain.
Chorus
ANTISTROPHE II.
Let torchlights and libations close the rear.
Thus Zeus, all-seeing, and the Fates descend,
To bless these citizens to Pallas dear.
All
1040
1044
Your cry of jubilee ring out amain.
English (E. D. A. Morshead, 1889, second edition) (OCR draft) Experimental (Aeschylus, The Furies — Morshead translation. Wikisource transcription; speech corresp and card milestones aligned to Smyth perseus-grc2.) — 131 focus
In dreams ye chase a prey, and like some hound,
That even in sleep doth ply his woodland toil,
Ye bell and bay. What do ye, sleeping here?
Be not o'ercome with toil, nor, sleep-subdued,
155
Be heedless of my wrong. Up! thrill your heart
With the just chidings of my tongue,—such words
Are as a spur to purpose firmly held.
Blow forth on him the breath of wrath and blood,
Scorch him with reek of fire that burns in you,
160
Waste him with new pursuit—swift, hound him down.
[
Ghost sinks.
First Fury (awaking).
Up ! rouse another as I rouse thee; up!
Sleep'st thou? Rise up, and spurning sleep away,
See we if false to us this prelude rang.
Chorus of Furies.
Alack, alack, sisters, we have toiled,
165
O much and vainly have we toiled and borne!
Vainly! and all we wrought the gods have foiled,
And turnèd us to scorn!
He hath slipped from the net, whom we chased: he hath 'scaped us who should be our prey—
O'ermastered by slumber we sank, and our quarry hath stolen away!
170
Thou, child of the high God Zeus, Apollo, hast robbed us and wronged;
Thou, a youth, hast down-trodden the right that to godship more ancient belonged;
Thou hast cherished thy suppliant man; the slayer, the God-forsaken,
The bane of a parent, by craft from out of our grasp thou hast taken;
A god, thou hast stolen from us the avengers a matricide son—
175
And who shall consider thy deed and say
It is rightfully done?
The sound of chiding scorn
Came from the land of dream;
Deep to mine inmost heart I felt it thrill and burn,
Thrust as a strong-grasped goad, to urge
180
Onward the chariot's team.
Thrilled, chilled with bitter inward pain
I stand as one beneath the doomsman's scourge.
Shame on the younger gods who tread down right,
Sitting on thrones of might!
185
Woe on the altar of earth's central fane!
Clotted on step and shrine,
Behold, the guilt of blood, the ghastly stain!
Woe upon thee, Apollo! uncontrolled,
Unbidden, hast thou, prophet-god, imbrued
190
The pure prophetic shrine with wrongful blood!
For thou too heinous a respect didst hold
Of man, too little heed of powers divine!
And us the Fates, the ancients of the earth,
Didst deem as nothing worth.
195
Scornful to me thou art, yet shalt not fend
My wrath from him; though unto hell he flee,
There too are we!
And he the blood-defiled, should feel and rue,
Though I were not, fiend-wrath that shall not end,
200
Descending on his head who foully slew.
[
Re-enter Apollo from the inner shrine.
Apollo.
Out! I command you. Out from this my home—
Haste, tarry not! Out from the mystic shrine,
Lest thy lot be to take into thy breast
1
The winged bright dart that from my golden string
205
Speeds hissing as a snake,—lest, pierced and thrilled
With agony, thou shouldst spew forth again
Black frothy heart's-blood, drawn from mortal men,
Belching the gory clots sucked forth from wounds.
These be no halls where such as you can prowl—
210
Go where men lay on men the doom of blood,
Heads lopped from necks, eyes from their spheres plucked out,
Hacked flesh, the flower of youthful seed crushed out,
Feet hewn away, and hands, and death beneath
The smiting stone, low moans and piteous
215
Of men impaled—Hark, hear ye for what feast
Ye hanker ever, and the loathing gods
Do spit upon your craving? Lo, your shape
Is all too fitted to your greed; the cave
Where lurks some lion, lapping gore, were home
220
More meet for you. Avaunt from sacred shrines,
Nor bring pollution by your touch on all
That nears you. Hence! and roam unshepherded—
No god there is to tend such herd as you.
Chorus.
O king Apollo, in our turn hear us.
225
Thou hast not only part in these ill things,
But art chief cause and doer of the same.
Apollo.
How? stretch thy speech to tell this, and have done.
Chorus.
Thine oracle bade this man slay his mother.
Apollo.
I bade him quit his sire's death,—wherefore not?
230
Chorus.
Then didst thou aid and guard red-handed crime.
Apollo.
Yea, and I bade him to this temple flee.
Chorus.
And yet forsooth dost chide us following him!
Apollo.
Ay—not for you it is, to near this fane.
Chorus.
Yet is such office ours, imposed by fate.
235
Apollo.
What office? vaunt the thing ye deem so fair.
Chorus.
From home to home we chase the matricide.
Apollo.
What? to avenge a wife who slays her lord?
Chorus.
That is not blood outpoured by kindred hands.
Apollo.
How darkly ye dishonour and annul
240
The troth to which the high accomplishers,
Hera and Zeus, do honour. Yea, and thus
Is Aphrodite to dishonour cast,
The queen of rapture unto mortal men.
Know, that above the marriage-bed ordained
245
For man and woman standeth Right as guard,
Enhancing sanctity of troth-plight sworn;
Therefore, if thou art placable to those
Who have their consort slain, nor will'st to turn
On them the eye of wrath, unjust art thou
250
In hounding to his doom the man who slew
His mother. Lo, I know thee full of wrath
Against one deed, but all too placable
Unto the other, minishing the crime.
But in this cause shall Pallas guard the right.
255
Chorus.
Deem not my quest shall ever quit that man.
Apollo.
Follow then,—make thee double toil in vain.
Chorus.
Think not by speech mine office to curtail.
Apollo.
None hast thou, that I would accept of thee!
Chorus.
Yea, high thine honour by the throne of Zeus:
260
But I, drawn on by scent of mother's blood,
Seek vengeance on this man and hound him down.
Apollo.
But I will stand beside him; 'tis for me
To guard my suppliant: gods and men alike
Do dread the curse of such an one betrayed,
265
And in me Fear and Will say
Leave him not.
[
Exeunt omnes.
The scene changes to Athens. In the foreground, the temple of Athena on the Acropolis; her statue stands in the centre; Orestes is seen clinging to it.
Orestes.
Look on me, queen Athena; lo, I come
By Loxias' behest; thou of thy grace
Receive me, driven of avenging powers—
270
Not now a red-hand slayer unannealed,
But with guilt fading, half-effaced, outworn
On many homes and paths of mortal men.
For to the limit of each land, each sea,
I roamed, obedient to Apollo's hest,
275
And come at last, O Goddess, to thy fane,
And clinging to thine image, bide my doom.
[
Enter the Chorus of Furies, questing like hounds.
Chorus.
Ho! clear is here the trace of him we seek:
Follow the track of blood, the silent sign!
Like to some hound that hunts a wounded fawn,
280
We snuff along the scent of dripping gore,
And inwardly we pant, for many a day
Toiling in chase that shall fordo the man;
For o'er and o'er the wide land have I ranged,
And o'er the wide sea, flying without wings,
285
Swift as a sail I pressed upon his track,
Who now hard by is crouching, well I wot,
For scent of mortal blood allures me here.
Follow, seek him—round and round
Scent and snuff and scan the ground,
290
Lest unharmed he slip away,
He who did his mother slay!
Hist—he is there! See him his arms entwine
Around the image of the maid divine—
Thus aided, for the deed he wrought
295
Unto the judgment wills he to be brought.
It may not be! a mother's blood poured forth
Upon the stainèd earth
None gathers up: it lies—bear witness, Hell!—
For aye indelible!
300
And thou who sheddest it shalt give thine own
That shedding to atone!
Yea, from thy living limbs I suck it out,
Red, clotted, gout by gout,—
A draught abhorred of men and gods; but I
305
Will drain it, suck thee dry;
Yea, I will waste thee living, nerve and vein;
Yea, for thy mother slain,
Will drag thee downward, there where thou shalt dree
The weird of agony!
310
And thou and whosoe'er of men hath sinned—
Hath wronged or God, or friend,
Or parent,—learn ye how to all and each
The arm of doom can reach!
Sternly requiteth, in the world beneath,
315
The judgment-seat of Death;
Yea, Death, beholding every man's endeavour,
Recordeth it for ever.
Orestes.
I, schooled in many miseries, have learnt
How many refuges of cleansing shrines
320
There be; I know when law alloweth speech
And when imposeth silence. Lo, I stand
Fixed now to speak, for he whose word is wise
Commands the same. Look, how the stain of blood
Is dull upon mine hand and wastes away,
325
And laved and lost therewith is the deep curse
Of matricide; for while the guilt was new,
'Twas banished from me at Apollo's hearth,
Atoned and purified by death of swine.
Long were my word if I should sum the tale,
330
How oft since then among my fellow-men
I stood and brought no curse. Time cleanses all—
Time, the coeval of all things that are.
Now from pure lips, in words of omen fair,
I call Athena, lady of this land,
335
To come, my champion: so, in aftertime,
She shall not fail of love and service leal,
Not won by war, from me and from my land
And all the folk of Argos, vowed to her.
Now, be she far away in Libyan land
340
Where flows from Triton's lake her natal wave,—
Stand she with planted feet,
2
or in some hour
Of rest conceal them, champion of her friends
Where'er she be,—or whether o'er the plain
Phlegræan she look forth, as warrior bold—
345
I cry to her to come, where'er she be,
(And she, as goddess, from afar can hear,)
And aid and free me, set among my foes.
Chorus.
Thee not Apollo nor Athena's strength
Can save from perishing, a castaway
350
Amid the Lost, where no delight shall meet
Thy soul—a bloodless prey of nether powers,
A shadow among shadows. Answerest thou
Nothing? dost cast away my words with scorn,
Thou, prey prepared and dedicate to me?
355
Not as a victim slain upon the shrine,
But living shalt thou see thy flesh my food.
Hear now the binding chant that makes thee mine.
Weave the weird dance,—behold the hour
To utter forth the chant of hell,
360
Our sway among mankind to tell,
The guidance of our power.
Of Justice are we ministers,
And whosoe'er of men may stand
Lifting a pure unsullied hand,
365
That man no doom of ours incurs,
And walks thro' all his mortal path
Untouched by woe, unharmed by wrath.
But if, as yonder man, he hath
Blood-dropping hands he strives to hide,
370
We stand avengers at his side,
Decreeing,
Thou hast wronged the dead:
We are doom's witnesses to thee.
The price of blood, his hands have shed,
We wring from him; in life, in death,
375
Hard at his side are we!
Night, Mother Night, who brought me forth, a torment
To living men and dead,
Hear me, O hear! by Leto's stripling son
I am dishonourèd:
380
He hath ta'en from me him who cowers in refuge,
To me made consecrate,—
A rightful victim, him who slew his mother,
Given o'er to me and fate.
Hear the hymn of hell,
385
O'er the victim sounding,—
Chant of frenzy, chant of ill,
Sense and will confounding!
Round the soul entwining
Without lute or lyre—
390
Soul in madness pining,
Wasting as with fire!
Fate, all-pervading Fate, this service spun, commanding
That I should bide therein:
Whosoe'er of mortals, made perverse and lawless,
395
Is stained with blood of kin,
By his side are we, and hunt him ever onward,
Till to the Silent Land,
The realm of death, he cometh; neither yonder
In freedom shall he stand.
400
Hear the hymn of hell,
O'er the victim sounding,—
Chant of frenzy, chant of ill,
Sense and will confounding!
Round the soul entwining
405
Without lute or lyre—
Soul in madness pining,
Wasting as with fire!
When from womb of Night we sprang, on us this labour
Was laid and shall abide.
410
Gods immortal are ye, yet beware ye touch not
That which is our pride!
None may come beside us gathered round the blood-feast—
For us no garments white
Gleam on a festal day; for us a darker fate is,
415
Another darker rite.
That is mine hour when falls an ancient line—
When in the household's heart
The God of blood doth slay by kindred hands,—
Then do we bear our part:
420
On him who slays we sweep with chasing cry:
Though he be triply strong,
We wear and waste him; blood atones for blood,
New pain for ancient wrong.
I hold this task—'tis mine, and not another's.
425
The very gods on high,
Though they can silence and annul the prayers
Of those who on us cry,
They may not strive with us who stand apart,
A race by Zeus abhorred,
430
Blood-boltered, held unworthy of the council
And converse of Heaven's lord.
Therefore the more I leap upon my prey;
Upon their head I bound;
My foot is hard; as one that trips a runner
435
I cast them to the ground;
Yea, to the depth of doom intolerable;
And they who erst were great,
And upon earth held high their pride and glory,
Are brought to low estate.
440
In underworld they waste and are diminished,
The while around them fleet
Dark wavings of my robes, and, subtly woven,
The paces of my feet.
Who falls infatuate, he sees not neither knows he
445
That we are at his side;
So closely round about him, darkly flitting,
The cloud of guilt doth glide.
Heavily 'tis uttered, how around his hearthstone
The mirk of hell doth rise.
450
Stern and fixed the law is; we have hands t' achieve it,
Cunning to devise.
Queens are we and mindful of our solemn vengeance;
Not by tear or prayer
Shall a man avert it. In unhonoured darkness,
455
Far from gods, we fare,
Lit unto our task with torch of sunless regions,
And o'er a deadly way—
Deadly to the living as to those who see not
Life and light of day—
460
Hunt we and press onward. Who of mortals hearing
Doth not quake for awe,
Hearing all that Fate thro' hand of God hath given us
For ordinance and law?
Yea, this right to us, in dark abysm and backward
465
Of ages it befel:
None shall wrong mine office, tho' in nether regions
And sunless dark I dwell.
[
Enter Athena from above.
Athena.
Far off I heard the clamour of your cry,
As by Scamander's side I set my foot
470
Asserting right upon the land given o'er
To me by those who o'er Achaia's host
Held sway and leadership: no scanty part
Of all they won by spear and sword, to me
They gave it, land and all that grew thereon,
475
As chosen heirloom for my Theseus' clan.
Thence summoned, sped I with a tireless foot,—
Hummed on the wind, instead of wings, the fold
Of this mine ægis, by my feet propelled,
As, linked to mettled horses, speeds a car.
480
And now, beholding here earth's nether brood,
I fear it nought, yet are mine eyes amazed
With wonder. Who are ye? of all I ask,
And of this stranger to my statue clinging.
But ye—your shape is like no human form,
485
Like to no goddess whom the gods behold,
Like to no shape which mortal women wear.
Yet to stand by and chide a monstrous form
Is all unjust—from such words Right revolts.
Chorus.
O child of Zeus, one word shall tell thee all.
490
We are the children of eternal Night,
And Furies in the underworld are called.
Athena.
I know your lineage now and eke your name.
Chorus.
Yea, and eftsoons indeed my rights shalt know.
Athena.
Fain would I learn them; speak them clearly forth.
495
Chorus.
We chase from home the murderers of men.
Athena.
And where at last can he that slew make pause?
Chorus.
Where this is law—
All joy abandon here.
Athena.
Say, do ye bay this man to such a flight?
Chorus.
Yea, for of choice he did his mother slay.
500
Athena.
Urged by no fear of other wrath and doom?
Chorus.
What spur can rightly goad to matricide?
Athena.
Two stand to plead—one only have I heard.
Chorus.
He will not swear nor challenge us to oath.
Athena.
The form of justice, not its deed, thou willest.
505
Chorus.
Prove thou that word; thou art not scant of skill.
Athena.
I say that oaths shall not enforce the wrong.
Chorus.
Then test the cause, judge and award the right.
Athena.
Will ye to me then this decision trust?
Chorus.
Yea, reverencing true child of worthy sire.
510
Athena (to Orestes).
O man unknown, make thou thy plea in turn;
Speak forth thy land, thy lineage, and thy woes;
Then, if thou canst, avert this bitter blame—
If, as I deem, in confidence of right
Thou sittest hard beside my holy place,
515
Clasping this statue, as Ixion sat,
A sacred suppliant for Zeus to cleanse,—
To all this answer me in words made plain.
Orestes.
O queen Athena, first from thy last words
Will I a great solicitude remove.
520
Not one blood-guilty am I; no foul stain
Clings to thine image from my clinging hand;
Whereof one potent proof I have to tell.
Lo the law stands—
The slayer shall not plead,
Till by the hand of him who cleanses blood
525
A suckling creature's blood besprinkle him.
Long since have I this expiation done,—
In many a home, slain beasts and running streams
Have cleansed me. Thus I speak away that fear.
Next, of my lineage quickly thou shalt learn:
530
An Argive am I, and right well thou know'st
My sire, that Agamemnon who arrayed
The fleet and them that went therein to war—
That chief with whom thy hand combined to crush
To an uncitied heap what once was Troy;
535
That Agamemnon, when he homeward came,
Was brought unto no honourable death,
Slain by the dark-souled wife who brought me forth
To him,—enwound and slain in wily nets,
Blazoned with blood that in the laver ran.
540
And I, returning from an exiled youth,
Slew her, my mother—lo, it stands avowed—
With blood for blood avenging my loved sire;
And in this deed doth Loxias bear part,
Decreeing agonies, to goad my will,
545
Unless by me the guilty found their doom.
Do thou decide if right or wrong were done—
Thy dooming, whatsoe'er it be, contents me.
Athena.
Too mighty is this matter, whosoe'er
Of mortals claims to judge hereof aright.
550
Yea, me, even me, eternal Right forbids
To judge the issues of blood-guilt, and wrath
That follows swift behind. This too gives pause,
That thou as one with all due rites performed
Dost come, unsinning, pure, unto my shrine.
555
Whate'er thou art, in this my city's name,
As uncondemned, I take thee to my side.—
Yet have these foes of thine such dues by fate,
I may not banish them: and if they fail,
O'erthrown in judgment of the cause, forthwith
560
Their anger's poison shall infect the land—
A dropping plague-spot of eternal ill.
Thus stand we with a woe on either hand—
Stay they, or go at my commandment forth,
Perplexity or pain must needs befal.
565
Yet, as on me Fate hath imposed the cause,
I choose unto me judges that shall be
An ordinance for ever, set to rule
The dues of blood-guilt, upon oath declared.
But ye, call forth your witness and your proof,
570
Words strong for justice, fortified by oath;
And I, whoe'er are truest in my town,
Them will I choose and bring, and straitly charge,
Look on this cause, discriminating well,
And pledge your oath to utter nought of wrong.
575
[
Exit Athena.
Chorus.
Now are they all undone, the ancient laws,
If here the slayer's cause
Prevail; new wrong for ancient right shall be,
If matricide go free.
Henceforth a deed like his by all shall stand,
580
Too ready to the hand:
Too oft shall parents in the aftertime
Rue and lament this crime,—
Taught, not in false imagining, to feel
Their children's thrusting steel:
585
No more the wrath, that erst on murder fell
From us, the Queens of Hell,
Shall fall, no more our watching gaze impend—
Death shall smite unrestrained.
Henceforth shall one unto another cry
590
Lo, they are stricken, lo, they fall and die
Around me! and that other answers him,
O thou that lookest that thy woes should cease,
Behold, with dark increase
They throng and press upon thee; yea, and dim
595
Is all the cure, and every comfort vain!
Let none henceforth cry out, when falls the blow
Of sudden-smiting woe,
Cry out in sad reiterated strain
O Justice, aid! aid, O ye thrones of Hell!
600
So though a father or a mother wail
New-smitten by a son, it shall no more avail,
Since, overthrown by wrong, the fane of Justice fell!
Know, that a throne there is that may not pass away,
And one that sitteth on it—even Fear,
605
Searching with steadfast eyes man's inner soul:
Wisdom is child of pain, and born with many a tear;
But who henceforth,
What man of mortal men, what nation upon earth,
That holdeth nought in awe nor in the light
610
Of inner reverence, shall worship Right
As in the older day?
Praise not, O man, the life beyond control,
Nor that which bows unto a tyrant's sway.
Know that the middle way
615
Is dearest unto God, and they, thereon who wend,
They shall achieve the end;
But they who wander or to left or right
Are sinners in his sight.
Take to thy heart this one, this soothfast word—
620
Of wantonness impiety is sire;
Only from calm control and sanity unstirred
Cometh true weal, the goal of every man's desire.
Yea, whatsoe'er befal, hold thou this word of mine:
Bow down at Justice' shrine,
625
Turn thou thine eyes away from earthly lure,
Nor with a godless foot that altar spurn.
For as thou dost shall Fate do in return,
And the great doom is sure.
Therefore let each adore a parent's trust,
630
And each with loyalty revere the guest
That in his halls doth rest.
For whoso uncompelled doth follow what is just,
He ne'er shall be unblest;
Yea, never to the gulf of doom
635
That man shall come.
But he whose will is set against the gods,
Who treads beyond the law with foot impure,
Till, o'er the wreck of right, confusion broods,—
Know that for him, though now he sail secure,
640
The day of storm shall be; then shall he strive and fail
Down from the shivered yard to furl the sail,
And call on Powers, that heed him nought, to save,
And vainly wrestle with the whirling wave.
Hot was his heart with pride—
645
I shall not fall, he cried.
But him with watching scorn
The god beholds, forlorn,
Tangled in toils of Fate beyond escape,
Hopeless of haven safe beyond the cape—
650
Till all his wealth and bliss of bygone day
Upon the reef of Rightful Doom is hurled,
And he is rapt away
Unwept, for ever, to the dead forgotten world.
[
Re-enter Athena, with twelve Athenian citizens.
Athena.
O herald, make proclaim, bid all men come.
655
Then let the shrill blast of the Tyrrhene trump,
Fulfilled with mortal breath, thro' the wide air
Peal a loud summons, bidding all men heed.
For, till my judges fill this judgment-seat,
Silence behoves,—that this whole city learn,
660
What for all time mine ordinance commands,
And this man, that his cause be judged aright.
[
Apollo approaches.
Chorus.
O king Apollo, rule what is thine own,
But in this thing what right hast thou to claim?
Apollo.
First, as a witness come I, for this man
665
Is suppliant of mine by sacred right,
Guest of my holy hearth and cleansed by me
Of blood-guilt: then, to set me at his side
And in his cause bear part, as part I bore
Erst in his deed, whereby his mother fell.
670
Let whoso knoweth now announce the cause.
Athena (to the Chorus).
'Tis I announce the cause—first speech be yours;
For rightfully shall they whose plaint is tried
Tell the tale first and set the matter clear.
Chorus.
Though we be many, brief shall be our tale.
675
(
To Orestes) Answer thou, setting word to match with word;
And first avow—hast thou thy mother slain?
Orestes.
I slew her. I deny no word hereof.
Chorus.
Three falls decide the wrestle—this is one.
Orestes.
Thou vauntest thee—but o'er no final fall.
680
Chorus.
Yet must thou tell the manner of thy deed.
Orestes.
Drawn sword in hand, I gashed her neck. 'Tis told.
Chorus.
But by whose word, whose craft, wert thou impelled?
Orestes.
By oracles of him who here attests me.
Chorus.
The prophet-god bade thee thy mother slay?
685
Orestes.
Yea, and thro' him not ill I fared, till now.
Chorus.
If the vote grip thee, thou shalt change that word.
Orestes.
Strong is my hope; my buried sire shall aid.
Chorus.
Go to now, trust the dead, a matricide!
Orestes.
Yea, for in her combined two stains of sin.
690
Chorus.
How? speak this clearly to the judges' mind.
Orestes.
Slaying her husband, she did slay my sire.
Chorus.
Therefore thou livest; death assoils her deed.
Orestes.
Then while she lived why didst thou hunt her not?
Chorus.
She was not kin by blood to him she slew.
695
Orestes.
And I, am I by blood my mother's kin?
Chorus.
O cursed with murder's guilt, how else wert thou
The burden of her womb? Dost thou forswear
Thy mother's kinship, closest bond of love?
Orestes.
It is thine hour, Apollo—speak the law,
700
Averring if this deed were justly done;
For done it is, and clear and undenied.
But if to thee this murder's cause seem right
Or wrongful, speak—that I to these may tell.
Apollo.
To you, Athena's mighty council-court,
705
Justly for justice will I plead, even I,
The prophet-god, nor cheat you by one word.
For never spake I from my prophet-seat
One word, of man, of woman, or of state,
Save what the Father of Olympian gods
710
Commanded unto me. I rede you then,
Bethink you of my plea, how strong it stands,
And follow the decree of Zeus our sire,—
For oaths prevail not over Zeus' command.
Chorus.
Go to; thou sayest that from Zeus befel
715
The oracle that this Orestes bade
With vengeance quit the slaying of his sire,
And hold as nought his mother's right of kin!
Apollo.
Yea, for it stands not with a common death,
That he should die, a chieftain and a king
720
Decked with the sceptre which high heaven confers—
Die, and by female hands, not smitten down
By a far-shooting bow, held stalwartly
By some strong Amazon. Another doom
Was his: O Pallas, hear, and ye who sit
725
In judgment, to discern this thing aright!—
She with a specious voice of welcome true
Hailed him, returning from the mighty mart
Where war for life gives fame, triumphant home;
Then o'er the laver, as he bathed himself,
730
She spread from head to foot a covering net,
And in the endless mesh of cunning robes
Enwound and trapped her lord, and smote him down.
Lo, ye have heard what doom this chieftain met,
The majesty of Greece, the fleet's high lord:
735
Such as I tell it, let it gall your ears,
Who stand as judges to decide this cause.
Chorus.
Zeus, as thou sayest, holds a father's death
As first of crimes,—yet he of his own act
Cast into chains his father, Cronos old,—
740
How suits that deed with that which now ye tell?
O ye who judge, I bid ye mark my words!
Apollo.
O monsters loathed of all, O scorn of gods,
He that hath bound may loose: a cure there is,
Yea, many a plan that can unbind the chain.
745
But when the thirsty dust sucks up man's blood
Once shed in death, he shall arise no more.
No chant nor charm for this my Sire hath wrought.
All else there is, he moulds and shifts at will,
Not scant of strength nor breath, whate'er he do.
750
Chorus.
Think yet, for what acquittal thou dost plead:
He who hath shed a mother's kindred blood,
Shall he in Argos dwell, where dwelt his sire?
How shall he stand before the city's shrines,
How share the clansmen's holy lustral bowl?
755
Apollo.
This too I answer; mark a soothfast word.
Not the true parent is the woman's womb
That bears the child; she doth but nurse the seed
New-sown: the male is parent; she for him,
As stranger for a stranger, hoards the germ
760
Of life, unless the god its promise blight.
And proof hereof before you will I set.
Birth may from fathers, without mothers, be:
See at your side a witness of the same,
Athena, daughter of Olympian Zeus,
765
Never within the darkness of the womb
Fostered nor fashioned, but a bud more bright
Than any goddess in her breast might bear.
And I, O Pallas, howsoe'er I may,
Henceforth will glorify thy town, thy clan,
770
And for this end have sent my suppliant here
Unto thy shrine; that he from this time forth
Be loyal unto thee for evermore,
O goddess-queen, and thou unto thy side
Mayst win and hold him faithful, and his line,
775
And that for aye this pledge and troth remain
To children's children of Athenian seed.
Athena.
Enough is said; I bid the judges now
With pure intent deliver just award.
Chorus.
We too have shot our every shaft of speech,
780
And now abide to hear the doom of law.
Athena (to the Chorus).
Say, how ordaining shall I 'scape your blame?
Chorus.
I spake, ye heard; enough. stranger men,
Heed well your oath as ye decide the cause.
Athena.
O men of Athens, ye who first do judge
785
The law of bloodshed, hear me now ordain,
Here to all time for Ægeus' Attic host
5
Shall stand this council-court of judges sworn,
Here the tribunal, set on Ares' Hill
Where camped of old the tented Amazons,
790
What time in hate of Theseus they assailed
Athens, and set against her citadel
A counterwork of new sky-pointing towers,
And there to Ares held their sacrifice,
Where now the rock hath name, even Ares' Hill.
795
And hence shall Reverence and her kinsman Fear
Pass to each free man's heart, by day and night
Enjoining,
Thou shalt do no unjust thing;
So long as law stands as it stood of old
Unmarred by civic change. Look you, the spring
800
Is pure; but foul it once with influx vile
And muddy clay, and none can drink thereof.
Therefore, O citizens, I bid ye bow
In awe to this command,
Let no man live
Uncurbed by law nor curbed by tyranny;
805
Nor banish ye the monarchy of Awe
Beyond the walls; untouched by fear divine,
No man doth justice in the world of men.
Therefore in purity and holy dread
Stand and revere; so shall ye have and hold
810
A saving bulwark of the state and land,
Such as no man hath ever elsewhere known,
Nor in far Scythia, nor in Pelops' realm.
Thus I ordain it now, a council-court
Pure and unsullied by the lust of gain,
815
Sacred and swift to vengeance, wakeful ever
To champion men who sleep, the country's guard.
Thus have I spoken, thus to mine own clan
Commended it for ever. Ye who judge,
Arise take each his vote, mete out the right,
820
Your oath revering. Lo, my word is said.
[
The twelve judges come forward, one by one, to the urns of decision; the first votes; as each of the others follows, the Chorus and Apollo speak alternately.
Chorus.
I rede ye well, beware! nor put to shame,
In aught, this grievous company of hell.
Apollo.
I too would warn you, fear mine oracles—
From Zeus they are,—nor make them void of fruit.
825
Chorus.
Presumptuous is thy claim, blood-guilt to judge,
And false henceforth thine oracles shall be.
Apollo.
Failed then the counsels of my sire, when turned
Ixion, first of slayers, to his side?
Chorus.
These are but words; but I, if justice fail me,
830
Will haunt this land in grim and deadly deed.
Apollo.
Scorn of the younger and the elder gods
Art thou: 'tis I that shall prevail anon.
Chorus.
Thus didst thou too of old in Pheres' halls,
O'erreaching Fate to make a mortal deathless.
835
Apollo.
Was it not well, my worshipper to aid,
Then most of all when hardest was the need?
Chorus.
I say thou didst annul the lots of life,
Cheating with wine the deities of eld.
Apollo.
I say thou shalt anon, thy pleadings foiled,
840
Spit venom vainly on thine enemies.
Chorus.
Since this young god o'errides mine ancient right
I tarry but to claim your law, not knowing
If wrath of mine shall blast your state or spare.
Athena.
Mine is the right to add the final vote,
845
And I award it to Orestes' cause.
For me no mother bore within her womb,
And, save for wedlock evermore eschewed,
I vouch myself the champion of the man,
Not of the woman, yea, with all my soul,—
850
In heart, as birth, a father's child alone.
Thus will I not too heinously regard
A woman's death who did her husband slay,
The guardian of her home; and if the votes
Equal do fall, Orestes shall prevail.
855
Ye of the judges who are named thereto,
Swiftly shake forth the lots from either urn.
[
Two judges come forward, one to each urn.
Orestes.
O bright Apollo, what shall be the end?
Chorus.
O Night, dark mother mine, dost mark these things?
Orestes.
Now shall my doom be life, or strangling cords.
860
Chorus.
And mine, lost honour or a wider sway.
Apollo.
O stranger judges, sum aright the count
Of votes cast forth, and, parting them, take heed
Ye err not in decision. The default
Of one vote only bringeth ruin deep,
865
One, cast aright, may stablish house and home.
Athena.
Behold, this man is free from guilt of blood,
For half the votes condemn him, half set free!
Orestes.
O Pallas, light and safety of my home,
Thou, thou hast given me back to dwell once more
870
In that my fatherland, amerced of which
I wandered; now shall Grecian lips say this,
The man is Argive once again, and dwells
Again within his fathers' wealthy hall,
By Pallas saved, by Loxias, and by Him,
875
The great third saviour, Zeus omnipotent—
Who thus in pity for my father's fate
Doth pluck me from my doom, beholding these,
Confederates of my mother. Lo, I pass
To mine own land, but proffering this vow
880
To thine and to thy people: Nevermore,
Thro' all the manifold years of Time to be,
Shall any chieftain of mine Argive land
Bear hitherward his spears for fight arrayed.
For we, though lapped in earth we then shall lie,
885
By thwart adversities will work our will
On them who shall transgress this oath of mine,
Paths of despair and journeyings ill-starred
For them ordaining, till their task they rue.
But if this oath be rightly kept, to them
890
Will we the dead be full of grace, the while
With loyal league they honour Pallas' town.
And now farewell, thou and thy city's folk—
Firm be thine arms' grasp, closing with thy foes,
And, strong to save, bring victory to thy spear.
895
[
Exit Orestes, with Apollo.
Chorus.
Woe on you, younger gods! the ancient right
Ye have o'erridden, rent it from my hands.
I am dishonoured of you, thrust to scorn!
But heavily my wrath
Shall on this land fling forth the drops that blast and burn,
900
Venom of vengeance, that shall work such scathe
As I have suffered; where that dew shall fall,
Shall leafless blight arise,
Wasting Earth's offspring,—Justice, hear my call!—
And thorough all the land in deadly wise
905
Shall scatter venom, to exude again
In pestilence on men.
What cry avails me now, what deed of blood,
Unto this land what dark despite?
Alack, alack, forlorn
910
Are we, a bitter injury have borne,
Alack, O sisters, O dishonoured brood
Of mother Night!
Athena.
Nay, bow ye to my words, chafe not nor moan:
Ye are not worsted nor disgraced; behold,
915
With balanced vote the cause had issue fair,
Nor in the end did aught dishonour thee.
But thus the will of Zeus shone clearly forth,
And his own prophet-god avouched the same,
Orestes slew: his slaying is atoned.
920
Therefore I pray you, not upon this land
Shoot forth the dart of vengeance; be appeased,
Nor blast the land with blight, nor loose thereon
Drops of eternal venom, direful darts
Wasting and marring nature's seed of growth.
925
For I, the queen of Athens' sacred right,
Do pledge to you a holy sanctuary
Deep in the heart of this my land, made just
By your indwelling presence, while ye sit
Hard by your sacred shrines that gleam with oil
930
Of sacrifice, and by this folk adored.
Chorus.
German (J. J. C. Donner, 1854; OCR review) (OCR draft) Experimental (Aeschylos. Deutsch in den Versmaßen der Urschrift. Stuttgart: Hoffmann, 1854. Native Donner line citations, Smyth card correspondence, selected textual readings and metrical facsimiles. Remaining OCR differences and unattributed reading notes are documented in the linked review inventory.) — 131 focus
Im Traume jagst du deinem Wilde nach und bellst,
Dem Hunde gleich, der seines Dienstes nie vergift.
Auf! Nicht gezaudert! Keine Müh' ermatte dich!
Verkenne nicht den Schaden, wenn dich Schlaf besiegt!
Gerechter Vorwurf schneide tief in's Herz dir ein;
130
Denn scharf wie Stacheln fühlen ihn Vernünftige.
Auf, sende denn blutvollen Odems Hauch ihm nach,
Durch Qualm verzehr' ihn aus der Eingeweide Brand,
Verfolg' ihn, brich im zweiten Jagen seine Kraft!
(Verschwindet.)
Erwecke,
Die Chorführerin.
(Von ihrem Sitze aufspringend.)
Erwecke du die Andre, wie ich dich erweckt!
135
Du schläfst? Erwache! Schüttle flugs den Schlaf dir ab!
Wir wollen seh'n, ob dieses Vorspiel eitel ist.
(Die Erinnyen raffen sich auf. Ein Theil stürzt aus dem Tempel her- vor und in die Orchestra hinab; die anderen bleiben noch im Tempel. Zuerst singen nur einzelne, dann mehrere.)
Chor
Chorgesang.
Erste Strophe.
Graun, Graun, o Schmach! Ein Leid, Schwestern, traf-
1
Ja, viel des Leides und umsonst erduldet' ich!
Uns traf, Götter, ach! ein graunvolles Leid,
140
Ein unnennbar Weh!
Aus unserm Neze schlich sich, uns entrann das Wild.
Vom Schlaf besiegt, gab ich hin solchen Fang!
Erste Gegenstrophe.
O Graun! Sohn des Zeus, du spinnst arge List.
Ein Jüngling, tratst du greise Götterfrau'n in Staub,
145
Da du den Flüchtling hegst, den schuldvollen Mann,
Den herzlosen Sohn.
Du stahlst den Muttermörder uns und bist ein Gott!
Wer priese je solches Thun als gerecht?
Zweite Strophe.
Mir schlug ein vorwurfschweres Wort im Traum an's Ohr,
150
Und traf gleich dem Rosselenker mich
Mit machtvollem Stoß
Tief in die Brust, in's Mark.
Ich fühle, schwer faßt mich's an, eisigkalt schaudert mich's
Vom zornig grausen Geißelschlag.
155
Zweite Gegenstrophe.
Das ist der jüngern Götter Art, so schalten sie,
Gewalt übend allem Recht zum Hohn.
Ein bluttriefend Mal,
Blutig um Fuß und Haupt,
Ich seh' es, steht dort der Erdnabel; denn blut'ge Schuld,
160
Ruchlose, nahm er schüßend auf.
2
Dritte Strophe.
Du hast, ein Seher, deines Herdes Heiligthum
Mit Blutgräul entweiht, eigenem Trieb gehorchend;
Denn trok Götterrecht schirmst du der Menschen Schuld,
Und brichst der Mören uralte Macht.
165
Dritte Gegenstrophe.
Mir schafft er Kränkung und erlöst doch jenen nie;
Flöh' er zum Abgrund auch, dennoch entrinnt er uns nicht.
Auf ihm ruht ein Fluch; so trifft wohl dereinst
3
Ein andrer Rächer sein frevles Haupt!
4
(Apollon tritt aus dem Hintergrunde des Tempels hervor.)
Apollon.
Hinaus, gebiet' ich, ungesäumt verlaßt das Haus,
170
Hinweg, entfernt euch aus dem Seherheiligthum,
Daß nicht beschwingt die Silberschlange dich ereilt,
Von goldgewirkter Bogenschnur hinausgesandt,
Und du vor Schmerz des Menschenblutes dunklen Schaum
Ausspeist in Klumpen, die du Leichen ausgeschlürft!
175
Zu diesem Heiligthume dürft ihr nicht heran.
Hin, wo man köpft und blendet, geht zum Hochgericht,
Hin, wo man Menschen schlachtet, wo man Kindermord
Verübt, Entmannung, Steinigung, Verstümmelung,
Wo laut zum Himmel grauenvolles Wehgeheul
180
Der Aufgespießten jammert! Ha, vernahmet ihr,
An welchen Festesfreuden ihr Scheuseligen
Das Herz erlabet? So verkündet's schon an euch
Die ganze Bildung. Euch geziemt, im Felsenhaus
Blutdürst'ger Leu'n zu wohnen; nicht dem Sehersiz
185
In diesen Räumen nahe sich ein solcher Gräul!
So zieht von hinnen, ohne Hirten schwärmt hinaus!
Denn solcher Heerde freut sich kein Unsterblicher.
Die Chorführerin.
O Fürst Apollon, höre nun auch unser Wort!
Du selber trägst an diesem keinen Theil der Schuld,
190
Nein, hast's allein vollendet, dein ist alle Schuld.
Apollon.
Wie das? Soviel zu sagen sei dir noch vergönnt.
Die Chorführerin.
Dein Spruch befahl dem Fremdling seiner Mutter Mord
Apollon.
Befahl ihm, seines Vaters Tod zu rächen. Nun?
Die Chorführerin.
Dann botest du der neuen Blutschuld deinen Schuß.
195
Apollon.
Zu flieh'n in dieses Hauses Hut gebot ich ihm.
Die Chorführerin.
Und schmähest uns, Geleiterinnen seiner Fahrt?
Apollon.
Weil euch in diesen Tempel nicht zu kommen ziemt.
Die Chorführerin.
Also zu thun, legt meines Amtes Pflicht mir auf.
Apollon.
Und welche Pflicht denn? Rühme doch dein schönes Amt!
200
Die Chorführerin.
Den Muttermörder treiben wir von Haus und Herd.
Apollon.
Wie aber? Wenn die Gattin ihren Mann erschlug?
Die Chorführerin.
Nicht eines Blutsverwandten Mord ist solche That.
Apollon.
Ha, ganz verachtet wäre dann, nichts gälte mehr
5
Der Chegöttin Hera wie Zeus' heilig Band!
205
Verachtet stürzte Kypris dann von ihrem Thron,
Woher doch alles Süße kommt den Sterblichen.
Der Bund, in dem das Schicksal Weib und Mann vereint,
Ist heilig mehr als Eide, wenn das Recht ihn schirmt.
Wenn diese nun sich morden und du lässig bist,
210
Nicht Nache nimmst am Mörder, nicht ihn strafst im Zorn,
6
Wird auch Orestes ohne Recht von dir verfolgt.
Das Eine, weiß ich, hasset ihr als schwere That,
Das Andre seht ihr offenbar gelinder an:
Die hohe Pallas prüfe, was hier Rechtens ist!
215
Die Chorführerin.
Ich lasse, traun, von diesem Manne nimmermehr!
Apollon.
Wohlan, verfolg' ihn, häufe so die Mühe dir!
Die Chorführerin.
O schmäl're nicht durch Worte mir mein Ehrenamt!
Apollon.
Auch angeboten, wies' ich ab dein Ehrenamt.
Die Chorführerin.
Ein Großer freilich heißest du am Thron des Zeus.
220
Mich treibt das Blut der Mutter; rächend will ich denn
Nacheilen dieses Mannes Spur auf rascher Jagd.
(Der Chor eilt in zerstreuter Ordnung ab.)
Apollon.
Ich will ihm beisteh'n, will des Flüchtlings Netter sein;
Denn schwer auf Erden und bei Göttern drückte mich
Des Schüßlings Unmuth, gäb' ich ihn freiwillig hin.
225
(Ab in den Tempel.)
(Die Scene verwandelt sich. Man sieht das Heiligthum der Pallas Athene auf der Burg von Athen, und in demselben den Orestes das Bild der Göttin umfassend.)
Orestes.
Athene, Fürstin, auf Geheiß des Loxias
Erschien ich: nimm den Fluchbeladnen gnädig auf!
Ich flehe nicht um Sühne, rein ward meine Hand
In andern Häusern, im Verkehr mit Sterblichen.
Ja, keine Sünde haftet mehr an diesem Haupt;
230
So nah' ich, Göttin, deinem Haus und deinem Bild,
Getreu der Mahnung aus Apollons Sehermund,
Nachdem ich Land und Meere weit durchwanderte.
Hier will ich weilen, harrend auf den leyten Spruch.
(Der Chor der Erinnyen kommt hastig in zerstreuter Ordnung herein. gestürmt.)
Die Chorführerin.
Wohlan! Die Spur des Mannes find' ich deutlich hier.
235
Folgt nun dem Wink der stummen Selbstverrätherin.
Denn wie der Hindin wunden Sohn der Hund verfolgt,
So spüren wir der blutgetränkten Fährte nach.
Schwer athmet, matt von vielen bangen Müh'n, die Brust;
Denn rings der Erde ganzen Raum durchschweiften wir,
240
Und über's Meer mit unbeschwingten Flügen ihn
Verfolgend jagt' ich, Schiffen gleich an Schnelligkeit.
Und jezo hält er irgendwo sich hier versteckt.
Ein frischer Duft von Menschenblute lacht mich an.
(Zu den beiden nächsten Erinnhen.)
Ha, sieh wieder, sieh! Späht umher überall :
245
Darf doch der Mörder nicht heimlich der Straf' entgeh'n!
Die andern Erinnyen.
(Einzeln.)
Ja, den begeistert neuer Muth;
7
Sich an der Göttin Bild schmiegend, der ewigen,
Stellt er die blut'ge Schuld ihrem Gericht anheim.
Niemals geschieht das; Erde trank der Mutter Blut;
250
Unwiederrufbar, o Graun!
Rann's in den Staub hinab, und kehrt nie zurück.
Ja, büßen sollst du's! Aus den Adern will ich dir
Lebend das rothe Blut schlürfen, ich will von dir
Den Trank zum Labsal rauben, den sonst Keiner trinkt.
8
255
Und zehrt' ich auf dein Leben, führ' ich dich hinab,
Daß du mir jammernd dort büßest den Muttermord.
9
Dort wirst du seh'n, wenn andre Menschen frevelten,
10
Wer an den Göttern sich
Oder am Freund verging oder am Elternhaupt,
11
260
Wie Jeder hinnimmt seines Thuns gerechten Lohn.
Denn aller Menschen Richter ist der große Tod
Im Abgrund der Welt;
Er schaut jeglich Ding, und schreibt's tief in's Herz.
Orestes.
In langer Leidensschule ward ich wohlvertraut
265
Mit vielen Sühngebräuchen, weiß, wo Reden ziemt,
Wo Schweigen recht ist. Aber hier an diesem Ort
Gebot ein weiser Meister laut zu reden mir.
Schläft doch das Blutmal und verbleicht an meiner Hand;
Des Muttermordes Gräuel ist hinweggespült.
270
Frisch waren seine Flecken noch, am Seherherd
Vertilgt' ihn Phöbos durch der Opferferken Blut.
Viel Worte braucht' ich, zählt' ich auf, wie Viele schon
Mit mir verkehrten, ohne daß sie Schaden traf.
Die Zeit entsündigt Alles und sie selbst ergraut.
275
So fleh' ich reinen Mundes nun mit frommem Wort
Zu dieses Landes Herrscherin Athene, mir
Hülfreich zu nahen. Dann gewinnt sie sonder Kampf
Mich selbst, der Argossöhne Land und Volk zugleich,
Wahrhaft zu treuer, steter Wehrgenossenschaft.
280
Drum, ob sie jetzt in fernen Fluren Libya's,
Am Wasser Tritons, ihrer heimatlichen Flut,
Den Fuß gesenkt hat oder hochhinschreitend eilt
12
Zum Schuß der Ihren, oder ob sie Phlegra's Feld
Heerschaaren ordnend überschaut, ein kühner Held:
285
Sie komme, (denn auch ferne ja vernimmt ein Gott,)
Auf daß sie dieser Leiden mich erledige!
Der Chor.
Nicht soll Apollon, nicht Athene's hohe Macht
Dir Schuß gewähren, daß du nicht verlassen einst
Hinfährst, vergessend, wo im Herzen Freude wohnt,
290
Blutleer, von Göttern aufgezehrt, ein Schattenbild! -
Nichts widersprichst du, dir erstirbt das Wort im Mund,
Du mir genährtes, mir geweihtes Opferthier?
Du labst mich lebend, nicht am Herd geschlachtet erst.
Nun höre meinen Reigen, der dich bannen soll!
295
Wohlauf denn, laßt uns schlingen den Reih'n,
Da den grausen Gesang
Wir laut zu verkünden beschlossen,
Und zu nennen die Loos' in der Menschen Geschlecht,
Wie unsere Schaar sie vertheilte!
300
Wir schüßen das Recht nach stetem Gesey:
Wer lauter die Hand
Mit lauterem Herzen emporhebt,
Nie trifft ihn von uns der vergeltende Zorn;
Harmlos durchwallt er das Leben.
305
Doch wer sich, wie Der, durch Frevel entweiht,
Und die blutigen Hände zurückzieht,
Da treten wir kühn als Zeugen des Rechts
Der Gemordeten auf, und fordern von ihm
Vollständige Sühne der Blutthat.
310
Erste Strophe.
Mutter, die du mich gebarst, Urnacht,
Mich, der verblich'nen wie der lichten Welt Strafgeist,
Höre mich! Leto's Sohn beut mir Hohn, spottet meiner;
Dieses Wild raubt er uns, dessen Blut fließen muß,
Abzubüßen Muttermord.
315
Um das Schlachtopfer schlingt
Euer Lied, Wahnsinnshauch, Wahnsinnslaut der Bethörung,
Schlingt Erinnenfestgesang,
Harfenlos, der Geister Band, der des Hörers Mark verzehrt!
Erste Gegenstrophe.
Denn des Schicksals Allgewalt theilte
320
Unserm Geschlecht für ew'ge Zeiten dies Loos zu :
Wessen Haupt frevelhaft grause Blutschuld sich auflud,
Dessen Spur geh'n wir nach, bis ihn deckt Grabesnacht;
Auch der Tod befreit ihn nicht.
Um das Schlachtopfer schlingt
325
Euer Lied, Wahnsinnshauch, Wahnsinnslaut der Bethörung,
Schlingt Erinnenfestgesang,
Harfenlos, der Geister Band, der des Hörers Mark verzehrt!
Zweite Strophe.
Bei der Geburt ward uns vom Geschicke beschieden,
Ewig zu flieh'n der unsterblichen Götter Gemeinschaft.
330
Ihr Mahl theilen wir niemals;
Auch kein weißes Gewand darf unsere Glieder umhüllen.
Häuser auszutilgen, ward
Meines Amts, wann der Freund
Tückisch im Haus mordet den Freund.
335
Hinter ihm stürz' ich her;
Blüht er auch jugendstark,
Doch ich breche die Kraft ihm!
Zweite Gegenstrophe.
Dieser Beruf ward uns, ihm bleibe man ferne;
Lasse man uns statt anderer Götter gewähren!
340
Mit uns hadere Keiner!
Bannte doch unser Geschlecht, dies blutige, götterverhaßte,
Zeus von seinem Angesicht.
Aus den Höh'n stürm' ich denn
Mächtigen Schwungs, sebe den Fuß
345
Schweren Falls auf den Feind;
Schnellen Laufs, gleitet er,
Stürzt in schweres Verderben.
Dritte Strophe.
Dann sinkt Hoffart, die sich zum Aether emporschwang,
Ruhmlos hinab in die Erd' und verkümmert im Staube,
350
Wenn wir in schwarze Gewande verhüllt und in unheil-
vollen Reigen tanzend nah'n.
Dritte Gegenstrophe.
Stürzend merkt er's nicht in des Wahnes Verblendung;
So mit verdunkelnden Schwingen umflattert die Schuld ihn.
Daß Graun düsterer Nacht um das Haus sich gelagert,
355
Kündet lauten Jammers Ruf.
Vierte Strophe.
So bleibt es steh'n: Mittel stets,
Die Bahn zum Ziel finden wir,
Graunvoll der Schuld Rächer;
Kein Menschenfleh'n besänftigt uns.
360
Ein ungeehrt, verachtet Amt
Verwalten wir, das, Göttern fern, der Sonne Glanz fliehet,
Schwer zu erklimmen den Menschen im Lichte,
Wie dem blinden Volk der Nacht.
Vierte Gegenstrophe.
Wo wär' ein Mensch, welcher nicht
365
In banger Furcht schauerte,
Vernimmt er mein Machtwort,
Das mir der Schicksalsmächte Schluß
Verliehen, Götter mir vertraut?
Mein ward ein altes Ehrenamt, von keiner Schmach weiß ich,
370
Wenn auch unter der Erde mein Haus ist,
Tief in sonnenloser Nacht.
(Athene, mit Schild und Lanze bewaffnet, erscheint in der Luft auf einem mit Rossen bespannten Wagen.)
Athene.
Fernher am Strom Skamandros hört' ich lauten Ruf,
Als ich von jenem Lande schnell Besiy ergriff,
Das mir Achäa's Fürsten und Gewaltige
375
Als schönes Loos aus ihrer Beute reichem Schay
Auf immerdar mit allen Wurzeln heiligten,
Dem Stamm des Theseus ein erles'nes Eigenthum.
Dort komm' ich her mit unermüdlich schnellem Schritt,
Des Schildes Wölbung schwingend, ohne Fittige,
380
Die starken Rosse vorgeschirrt dem Wagen hier.
Und nun gewahr' ich diese Schaar in meinem Land,
Wohl schreckt mich's nicht, doch Staunen fesselt meinen Blick.
Wer seid ihr? Alle red' ich euch in Einem an,
Ihn, der an meinem Bilde sikt, den Fremdling dort,
385
Und euch, vergleichbar keinem, was geboren ist,
Von Göttern nie gesehen unter Göttinnen,
Noch Erdenkindern an Gestalt und Bildung gleich.
Doch Andre schelten, welche dir kein Leid gethan,
Ist Hohn der Tugend, Themis haft, wer solches thut.
390
Die Chorführerin.
Das Alles hörst du, Tochter Zeus', in kurzem Wort.
Wir sind der Urnacht Töchter, ewigwaltende;
Daheim im Hades nennt man uns Fluchgöttinnen.
Athene.
Ich kenne deinen Namen nun und dein Geschlecht.
Die Chorführerin.
Vernimm sofort von meines Amtes Ehren auch.
395
Athene.
Ich werd' es hören, kündet ihr es deutlich an.
Die Chorführerin.
Die Menschenmörder treiben wir von Haus und Herd.
Athene.
Und wo gewinnt ein Ende solches Mörders Flucht?
Die Chorführerin.
Dort, wo der Freude keine Statt beschieden ist.
Athene.
Auch diesen jagst du schnaubend fort in solche Flucht?
400
Die Chorführerin.
Ja; denn des Muttermordes unterfing er sich.
Athene.
Er scheute wohl das Grollen einer andern Macht?
Die Chorführerin.
Wo wär' ein Sporn zum Muttermorde scharf genug?
Athene.
Zwei steh'n sich gegenüber; dich vernahm ich nun.
Die Chorführerin.
Er schwört gewiß nicht, und verwirst den Gegeneid.
405
Athene.
Gerecht zu heißen strebst du mehr als rechtzuthun.
Die Chorführerin.
Wie so? Belehr' uns; denn an Weisheit bist du reich.
Athene.
Durch Eide siegt das Ungerechte nimmermehr.
Die Chorführerin.
Wohlan, verhör' ihn; richte nach Gerechtigkeit.
Athene.
Mir stellt ihr denn des Streites Endurtheil anheim?
410
Die Chorführerin.
Sehr gerne; würdig ehren wir die Würdige.
Athene.
Was sagst du, Fremdling, wider dies für deinen Theil?
Erst nenne Heimat und Geschlecht und Lebensloos,
Und diesen Vorwurf wehre dann von deinem Haupt,
Wenn, auf das Recht vertrauend, du zu diesem Bild
415
In meines Herdes Nähe dich geflüchtet hast,
Um Sühne flehend, heilig wie Ixion einst.
Auf alles dies entgegne wohlverständlich mir.
Orestes.
Athene, Fürstin, ich enthebe dich zuerst
Der schweren Sorge, der zulekt dein Wort gedacht.
420
Ich flehe nicht um Sühne; denn kein Gräuel mehr
Befleckt die Hände, welche hier dein Bild umfaßt.
Ein großes Zeugniß dessen offenbar' ich dir.
Der Menschenmörder bleibe stumm, das ist Gesek,
Bis, fallend unter Mannes Hand, ein saugend Thier
425
Mit seinem Blut besprengend ihn entsündigte.
So wurden wir in andern Häusern schon vorlängst
Durch blutig Opfer ausgesühnt und Quellenbad.
Die Sorge schaff' ich also durch mein Wort hinweg.
Von meiner Abkunft geb' ich dir sofort Bescheid.
430
Ich bin von Argos, meinen Vater kennst du wohl,
Agamemnon, der den Seegeschwadern einst gebot,
Mit dem du Troja's hohe Burg in Staub gestürzt.
Der, als er heimgelangte, fand unwürd'gen Tod;
Denn meine Mutter, argen Sinns, ermordet' ihn;
435
Mit trügerischem Newgeweb' umstrickte sie
Den Gatten, und vom Bade ward der Mord bezeugt.
Und als ich heimkam, denn ich war vorher verbannt,
Erschlug ich meine Mutter, (ich verläugn' es nicht)
Vergalt mit Mord des vielgeliebten Vaters Tod.
440
Mitschuldig aber dieser That ist Loxias,
Der Herzensqualen, Stacheln gleich, verkündete,
Wofern ich so nicht Nache nähm' am Schuldigen.
Du magst entscheiden, ob ich rechtthat oder nicht;
Ich füge, wie er falle, mich in deinen Spruch.
445
Athene.
Der Handel ist zu schwierig, wenn ein Sterblicher
Ihn wähnt zu schlichten; aber mir auch ziemt es nicht,
Den Spruch zu fällen über solch ergrimmten Mord,
Zumal du meinem Hause rein und fleckenlos
Nach wohlerfülltem Brauche dich als Schüßling nahst,
450
Und dich Gesühnten meine Stadt aufnimmt mit Fug.
Doch schwer hinwegzuweisen sind die Grausen auch;
Und tragen sie nicht im Gericht den Sieg davon,
Wird einst der giftige Geifer, der aus ihrer Brust
Zur Erde träufelt, ewig grause Pest dem Land.
455
So steht's um uns hier: ob sie bleiben oder geh'n,
Für mich erwächst ein unvermeidlich großes Leid.
Doch weil die Sache hingedieh'n zu solchem Ziel,
Bestell' ich Richter über Mord, geschworene,
Und diese Sakung gelte fort in alle Zeit.
460
Ihr aber rufet Zeugen und Beweise nun
Und Eide, Stüken eures Rechts, als Helfer auf!
Ich wähle meiner Bürger gleich die besten aus,
Wahrhaft zu schlichten diesen Streit, dem Schwure treu,
Niemals zu sprechen falschen Spruch, und komme dann.
465
(Ab durch die Luft.)
Chor
Wechselgesang des Chores.
Erste Strophe.
Neues bricht herein und stürzt
Altes um, wenn die Schuld,
Wenn des Muttermordes Gräul
Im Gericht siegen soll.
Solch ein Sieg lockt die Menschen überall
470
Leicht heraus zu gleicher That!
Blutig droht von Kindeshänden
Mancher Stoß der Aelternbrust
Einst im langen Lauf der Zeit.
Erste Gegenstrophe.
Denn dem Frevler schleicht hinfort
475
Unser Groll, Menschenschuld
Spähend, nicht mehr grimmig nach;
Jeden Mord lass ich frei.
Mancher dann, dem ein Andrer übelthat,
Jammert hier und dort und forscht
480
Nach des Leides Ziel und Heilung;
Hülfe beut sich nirgendwo;
Trösten kann der Arme nicht.
Zweite Strophe.
Nun erhebe Keiner mehr,
Wann ihn schlug das Mißgeschick,
485
Solchen Ruf in schwerer Angst:
„Ha, Gericht! Heil'ge Macht, Erinnyen!"
Solch ein jammervolles Ach
Stöhnt ein Aelternpaar vielleicht,
Heimgesucht von neuem Leid,
490
Weil des Rechtes Tempel stürzt.
Zweite Gegenstrophe.
Oft ja dient die Furcht zum Heil;
Und im Herzen wohne sie
Unverrückt als treue Hut!
Frommt es doch, wenn man weinend Zucht gelernt.
495
Aber wer, der fromme Scheu
Nicht im Busen reifen ließ,
Welcher Mensch und welche Stadt
Chrte fürder noch das Recht?
Dritte Strophe.
Nicht ein Leben schrankenlos,
500
Noch gedrückt von Zwanges Joch,
Lobe dir!
Immer die Mitte ja krönen die Himmlischen;
Andres ordnen sie anders.
Hört von mir ein treffend Wort:
505
Götterverachtung erzeugt sich den frevelnden Muth;
Aus der Gesundheit
Der Seele keimt allgeliebt,
Sehnlich erfleht, der Segen.
Dritte Gegenstrophe.
Und für immer gilt mein Spruch:
510
Ehre fromm des Rechts Altar!
Tritt ihn nicht,
Lüstern nach schnödem Gewinne, mit frevelndem
Fuß; denn Strafe verfolgt dich,
Deiner harrt ein würdig Ziel!
515
Darum verehre der Aeltern geheiligtes Haupt
Jeder, und achte,
Wenn seinem Haus Fremde nah'n,
Heilig das Recht des Gastes!
Vierte Strophe.
Wer, so gesinnt, ohne Zwang unsträflich lebt,
520
Bleibt nicht ungesegnet,
Und nimmermehr stürzt er ganz in Unheil.
Doch wer in tollkühnem Troy die Schranken sprengt,
Und Alles wild umrüttelt ohne Fug und Recht,
Er muß wohl einst die Segel einzieh'n,
525
Wann sie des Sturms Gewalt erfaßt,
Dröhnend die Rahen splittern.
Vierte Gegenstrophe.
Er ruft (kein Ohr hört ihn) aus dem Wirbelstrom,
Der ihn wild umflutet.
Es lacht ein Gott ob des Mannes Unmuth,
530
Sieht ihn in Müh'n ungeahnten schweren Kampfs
Ermatten, daß er nimmermehr die Höh'n gewinnt.
Da bricht sein altes Glück in Trümmer
Endlich am Fels des Rechts, er sinkt;
Keiner beklagt, vermißt ihn!
535
(Die Scene hat sich verwandelt, und zeigt den Areopagos. Eine Anzahl athenischer Edler, von Athene geführt, nimmt auf den Sitzen Platz, die längs der Scenenwand in einer Reihe stehen: vor ihnen steht auf der einen Seite ein Altar, auf der andern ein Tisch mit Stimmgefässen. In der Nähe des Altares steht Orestes. Athene tritt von der Mitte aus nach vorn.)
Athene.
Verkünde, Herold, schaffe Ruh' im Volk umher!
Hellauf zum Himmel schmettre nun tyrrhenische
Drommete, tiefgeschöpfter Menschenhauche voll,
Und brause mächt'gen Schalles an der Männer Ohr!
Denn weil in vollen Reihen hier der Rath erschien,
540
So ziemt zu schweigen, daß die ganze Stadt und ihr
Vernehmet, was ich festgestellt für alle Zeit,
Damit der Handel tadellos geschlichtet wird.
(Heroldsruf und Trompetenstoß. Apollon erscheint und tritt an die Seite des Orestes.)
Die Chorführerin.
O Fürst Apollon, schalte, wo du Meister bist!
Doch welchen Antheil hast du, sprich, an diesem Streit?
545
Apollon.
Ich kam zu zeugen, (denn vor meinem Thron erschien
Der Mann als Schüßling, und an meinem Herde saß
Er flehend, ich entsühnte seines Mordes ihn,)
Dann selbst für ihn zu rechten. Denn ich habe Schuld
Am Morde seiner Mutter. Du eröffne nun
550
(Zu Athene.)
Und ordne, wie du's kundig bist, des Handels Gang.
Athene.
(Zu den Erinnyen.)
Ihr habt zu reden — ich eröffne das Gericht -;
Denn durch den Kläger, der zuerst anhebt das Wort,
Wird uns die Sache nach Gebühr in's Licht geseßt.
Die Chorführerin.
Zwar Viele sind wir; dennoch sei die Rede kurz.
555
(Zu Orestes.)
Antworte du nun wechselnd Wort um Wort mit uns.
Sprich erstens, ob du mordend trafft der Mutter Haupt.
Orestes.
Wohl, ich erschlug sie; läugnen mag ich dieses nicht.
Die Chorführerin.
Im ersten Ringkampf hätt' ich denn bereits gesiegt.
Orestes.
Noch lieg' ich nicht am Boden, und schon prahlst du dies!
560
Die Chorführerin.
Doch mußt du weiter sagen, wie du sie erschlugst.
Orestes.
Vernimm: mit blankem Schwerte traf ich ihren Hals.
Die Chorführerin.
Von wem beredet thatest du's, auf wessen Rath?
Orestes.
Nach Phöbos' Schicksalsworten: er bezeugt es mir.
Die Chorführerin.
Des Sehers Worte trieben dich zum Muttermord?
565
Orestes.
Und bis zu dieser Stunde lob' ich mein Geschick.
Die Chorführerin.
Bald wirst du anders reden, wenn der Spruch dich faßt.
Orestes.
Ich hoffe, Beistand sendet mir des Vaters Grab.
Die Chorführerin.
Hoff auf die Todten, der die Mutter mordete!
Orestes.
Zwiefacher Unthat Gräuelschuld befleckte sie.
570
Die Chorführerin.
Wie das? Erweise dieses doch den Richtern hier.
Orestes.
Den Mann erschlug sie, und erschlug den Vater mir.
Die Chorführerin.
Doch lebst du noch, sie sühnte durch den Tod die Schuld.
Orestes.
Warum denn ward sie lebend nicht verfolgt von dir?
Die Chorführerin.
Kein Blutsverwandter war es, den sie tödtete.
575
Orestes.
Ich aber bin mit meiner Mutter blutsverwandt?
Die Chorführerin.
Wie? Hat sie nicht, o Mörder, dich in ihrem Schooß
Genährt? Der Mutter theures Blut verläugnest du?
Orestes.
Nun wolle du mir zeugen, gib du mir Bescheid,
Apollon, ob ich diesen Mord mit Recht verübt.
580
Die That ja, der ich schuldig ward, verläugn' ich nicht.
Doch ob gerecht dir, oder nicht, der Mord erscheint,
Entscheide, daß ich's sagen kann den Richtern hier.
Apollon.
Vor euch, Athene's großem Rath, erklär' ich's denn,
Sowie's gerecht ist, und ein Seher trüg' ich nicht.
585
Auf hohem Seherthrone sprach ich nimmermehr,
Von keinem Manne, keinem Weib und keiner Stadt,
Was nicht der Götter Vater, Zeus, mir anbefahl.
Wie viel es gelte, dieses Recht, erwäget wohl,
Und lebt des Vaters Willen nach, ich sag' es euch.
590
Denn mehr als Zeus gilt keines Eides Heiligkeit.
Die Chorführerin.
Zeus also, sagst du, sandte dir den Seherspruch,
Oresten anzukünden, um des Vaters Tod
Zu rächen, hab' er Mutterrechte nicht zu scheu'n?
Apollon.
Es ist ja nicht dasselbe, stirbt ein edler Mann,
595
Den Zeus' Geschenk, das königliche Zepter, schmückt,
Und gar von Weibeshänden, nicht durch ungestüm
Geschnellte Pfeile, wie von Amazonenhand :
Nein, höre, Pallas, höre du's, o Richterschaar,
Die diesen Streit durch ihren Ausspruch schlichten soll!
600
Ihn, der vom Krieg heimkehrte, da so Vieles er
Ruhmreich vollendet, nimmt sie freundlich auf und reicht
Ein Bad in einer Wanne, breitet dann zulekt
Ein weites Kleid aus, und verstrickt in künstlichem
Endlosem Neke den Gemahl, und mordet ihn.
605
So war des Mannes Untergang, wie ihr's vernahmt,
Der, allverehrt, den Seegeschwadern einst gebot:
So zeigt' ich euch die Gattin, daß die Schaar ergrimmt,
Der diesen Streit zu schlichten aufgetragen ward.
Die Chorführerin.
Du sagtest, schwerer achte Zeus des Vaters Mord;
610
Doch band er selbst den greisen Vater Kronos einst.
Steht das mit deiner Rede nicht im Widerspruch?
Darauf zu hören, ruf' ich euch als Zeugen auf.
Apollon.
Ihr allverhafte Gräuelbrut, der Götter Graun!
Die Bande kann man lösen; da gibt's Hülfe noch,
615
Gar manches Mittel bietet sich zur Lösung an.
Doch wenn vergoff'nes Menschenblut die Erde trank,
Des Einmal hingestorbnen harrt kein Aufersteh'n.
Hiergegen hat mein Vater keinen Zauberspruch
Erschaffen, er, der Alles sonst hinauf hinab
620
Umschwingt im Wirbel, dessen Odem nicht erlischt.
Die Chorführerin.
Erwäge, wie du kämpfend ihn von Schuld befreist.
Der seiner Mutter blutsverwandtes Blut vergof,
Er soll in Argos wohnen, und im Vaterhaus?
Zu welchen Volksaltären darf er opfernd nah'n?
625
Bei welchem Festmahl seines Stamms empfängt man ihn?
Apollon.
Auch das verkünd' ich; höre, denn ich rede wahr.
Die Mutter ist dem Kinde, das sie Mutter nennt,
Nicht Quell des Lebens, sondern hegt den jungen Keim.
Der Vater zeugt ihn; sie bewahrt den Sproß, ein Pfand
630
Bom Freund die Freundin, wenn ein Gott ihn nicht verlegt.
Ein sichres Zeugniß geb' ich dir für dieses Wort.
Auch ohne Mutter kann man Vater sein: es steht
Als Zeuge Zeus', des Allerhöchsten, Tochter hier,
Die nicht erwuchs in dunklen Mutterschooßes Nacht,
635
Gleichwohl ein Sproß, wie keine Gottheit ihn gebiert.
Ich aber, Pallas, werde sonst, soviel ich kann,
Den Ruhm erhöhen deiner Stadt und deines Volks,
Und sandte darum diesen auch an deinen Herd,
Damit er dir sich eigen geb' auf immerdar,
640
Und du zum Kampfgenossen ihn und sein Geschlecht
Gewinnst, o Göttin, und es gelte für und für,
Daß ihre Kindeskinder treu zum Bunde steh'n!
Athene.
Und nun gebiet' ich, Richter, fällt nach eurem Sinn
Gerechtes Urtheil; denn gesprochen ist genug.
645
Die Chorführerin.
Wir drückten alle Pfeile schon vom Bogen ab;
Ich harre nun zu hören, wie gerichtet wird.
Athene.
Wie soll ich's fügen, tadellos vor euch zu sein?
Die Chorführerin.
Ihr hörtet, was ihr hörtet; nach des Herzens Sinn
Fällt nun das Urtheil, eurem Eid, o Freunde, treu.
650
Athene.
Nunmehr vernehmt die Sayung, Männer Attika's,
Die ihr zuerst hier richtet um vergoßnes Blut!
Es soll in Aegeus' Volke dieser hohe Rath
Der Richter auch zukünftig allezeit besteh'n,
Hier auf des Ares Hügel, einst dem Lagerort
655
Der Amazonen, als, dem Theseus gram, ihr Heer
Zum Kampf heranzog und den hochgethürmten Bau
Der jungen Burg entgegenthürmte seiner Stadt,
Und Ares Opfer brachte, daß davon der Fels
Und Hügel Ares' Hügel heißt. Hier waltend soll
660
Des Volkes Ehrfurcht und die Scheu, verschwistert ihr,
Dem Frevel wehren, nächtlich und am lichten Tag,
Wenn nicht die Bürger mein Gesek selbst ändern einst.
Wer klare Wasserbäche durch unlautern Schlamms
Zufluß verunreint, findet nie den frischen Trunk.
665
Den Bürgern rath' ich, keines Herrschers Machtgebot.
Noch frecher Willkühr zugewandt und hold zu sein,
Noch Alles auszuweisen, was Ehrfurcht gebeut.
Wo wäre, der Nichts fürchtet, je des Rechtes Freund?
Verehrt ihr solches Heiligthum mit rechtem Sinn,
670
Ein festes Bollwerk eurem Land gewinnt ihr dann,
Ein sichres Heil des Staates, wie kein Sterblicher,
Nicht bei den Skythen, noch in Pelops' Landen, hat.
Den hohen Rath denn, ungerührt von Goldesglanz,
Ehrwürdig, strengen Sinnes, über Schlummernden
675
Wachsam, des Laudes treue Hut, verordn' ich so.
Das ist die Weisung, die für alle Zeiten ich
Zurufe meinem Volke. Nun erhebet euch,
Nehmt euren Stimmstein, und entscheidet diesen Streit,
Getreu dem Eidschwur. Alles habt ihr nun gehört.
680
(Während des folgenden Wechselgespräches nehmen die Richter die Stimm- steine vom Altar, und werfen sie in die Urne.)
Die Chorführerin.
Doch will ich rathen, uns, den unheildrohenden
Genossen eures Landes, ja kein Leid zu thun.
Apollon.
Und ich gebiet' euch, meinen Ausspruch und des Zeus'
Ausspruch zu scheuen, daß er nicht fruchtlos verhallt.
Die Chorführerin.
(Zu Apollon.)
Ganz unberufen übst du hier ein blutig Amt;
685
Unrein, verweilst du länger, ist dein Spruch hinfort.
Apollon.
So fehlte wohl mein Vater auch in seinem Rath,
Als er Ixions ersten Mord entsündigte?
Die Chorführerin.
Du sagst es. Ich, erlang' ich nicht mein volles Recht,
Mit schwerem Unheil kehr' ich einst in's Land zurück.
690
Apollon.
Doch weder bei den jüngern noch den älteren
Gottheiten ehrt man deine Macht; mein wird der Sieg.
Die Chorführerin.
In Pheres' Hause thatest du das Gleiche, zwangst
Den Schicksalsmächten Leben ab für Sterbliche.
Apollon.
Wär's nicht gerecht, dem Götterfreunde wohlzuthun,
695
Vor Allem wenn er schwerbedrängt um Hülfe fleht?
Die Chorführerin.
Du stürztest, traun, der alten Urgottheiten Macht,
Du hast mit Wein die greisen Götterfraun berückt.
Apollon.
Bald wirst du wahrlich, wenn du nicht im Streite siegst,
Den Geifer sprudeln, der die Feinde nicht verlegt.
700
Die Chorführerin.
Da du, so jung, mich Greisin höhnend niedertrittst,
So harr' ich, bis die Richter ihren Spruch gefällt,
Noch zweifelnd, ob ich grollen soll den Bürgern hier.
Athene.
Mir liegt die Schlußentscheidung ob in diesem Streit,
Und für Orestes leg' ich diesen Stein hinzu.
705
(Sie nimmt einen Stimmstein, den sie in der Hand behält.)
Denn keine Mutter wurde mir, die mich gebar;
Den Männern bin ich zugewandt mit Herz und Sinn,
Nur nicht zur Ehe; denn im Vater leb' ich nur.
Drum acht' ich minder sträflich auch des Weibes Mord,
Das ihn, den Mann, erschlagen, der dem Haus gebot.
710
Es siegt Orestes, ständen auch die Stimmen gleich.
So schüttet aus der Urne flugs die Loose nun,
Ihr Richter, denen dieses Amt geboten ist!
(Die Steine werden aus der Urne geschüttet und gezählt.)
Orestes.
O Fürst Apollon, welches Ziel gewinnt der Kampf?
Die Chorführerin.
O schwarze Nacht, o meine Mutter, siehst du das?
715
Orestes.
Nun Tod von Henkershänden oder Leben mir!
Die Chorführerin.
Und uns Vernichtung oder Ehre fürderhin!
Apollon.
Zählt doch genau der ausgeworfnen Steine Zahl,
Und scheuet Unrecht, Freunde, bei der Sonderung.
Das Fehlen Einer Stimme bringt ein großes Leid;
720
Hervorgeschüttelt rettet oft Ein Stein das Haus.
Athene.
Schuldlos erkannt ist dieser Mann im Blutgericht;
Denn gleich von beiden Seiten ist der Loose Zahl.
(Sie legt ihren Stimmstein zu den freisprechenden. Apollon entfernt sich unbemerkt.)
Orestes.
O Pallas, o, du meines Hauses Retterin!
Du hast der Heimaterde mich Vertriebenen
725
Zurückgegeben, und in Hellas heißt es nun:
„Argeier ist er wiederum, der Mann, und wohnt
Im Vatererbe, wie's Athene's Huld gefügt
Und Phöbos' und des dritten allvollendenden
Erretters," der, von meines Vaters Loos gerührt,
730
Mich rettet vor der Mutter Rechtsanwälten hier!
Ich kehre nun in meiner Ahnen Haus zurück,
Und schwöre diesem Lande noch und deinem Volk
Für aller Zukunft unermeßlich ferne Zeit:
Nie soll ein Mann, der meines Landes Steuer führt,
735
Mit blankem Speere feindlich zieh'n in dieses Land!
Denn ich, in Grabes Schooße dann, will jenen selbst,
Der meinen Eid mißachtet, den ich eben schwur,
Mit schwerem Unheil strafen, dem er nicht entrinnt;
Unmuth und Zeichen böser Art bereit' ich ihm
740
Auf allen Pfaden, daß des Kampfs ihn reuen soll!
Doch wird der Schwur gehalten, wird Athene's Stadt
Von ihnen stets mit bundestreuem Speer geehrt,
So werd' ich ihnen doppelt hold und gnädig sein.
Nun fahre wohl, o Göttin, sammt dem Volk der Stadt:
745
Den Feinden unentrinnbar steht im Sturm der Schlacht,
Die Freunde schirmend, eurem Speer zum Siegesruhm!
(Orestes geht ab.)
Chor
Chorgesang.
Geschlecht der neuen Götter, ha! Du tratst altes Recht
Tollkühn mit Füßen, und entwand'st es meiner Hand.
Und ich, beschimpft, ich Arme, schütte zornentbrannt
750
Auf dies Land, o Graun!
Schütte rachglühend hier Gift hinab aus meiner Brust;
Es strömt hin in's Land, vertilgt alle Saat;
Die Flur, o Rache!
Umſpinnt dürres Moos, von Laub nackt und Frucht,
755
Und streut des Todes Flecken durch die Gau'n umher.
Wir klagen? Was thun wir? Es höhnt uns das Volk aus.
Uns traf herbes Leid, o Graun! schweres Weh,
Der Nacht Töchter, uns, die schmachvoll gekränkten.
Athene.
Folgt meinem Rath, ertragt es ohne schweren Groll!
760
Nicht überwunden seid ihr: gleiche Stimmenzahl
Entschied gerecht den Handel, ohne Schmach für euch.
Ein leuchtend Zeugniß sandte ja Zeus selbst an uns,
Und der die That geboten, er bezeugte selbst,
Nicht büßen dürf' Orestes, der die That gethan.
765
So schüttet ihr auch eures Grolles Schwere nicht
Auf dieses Land aus, zürnet nicht, tilgt nicht die Frucht
Der Felder, Gifthauch strömend aus ergrimmter Brust,
Der grausam, scharfer Schneide gleich, die Saaten frißt.
Denn ich gelob' euch heilig, daß ein Tempel euch,
770
Ein Heiligthum an rechter Stätte werden soll,
Wo ihr an Opferherden thront in Strahlenglanz,
Von dieses Landes Bürgern hochverherrlichet.
Chor
Chorgesang.
English (Smyth; revised Bannon and Nagy, CHS) (OCR draft) Experimental (CHS Primary Sources revision of Herbert Weir Smyth’s translation by Cynthia Bannon and Gregory Nagy, with transliterated Greek terms tagged and aligned to the Smyth edition.)
No corresponding passage available
Commentary
Commentary on Aeschylus: Eumenides (Aeschylus. Eumenides. Sidgwick, Arthur, editor. Oxford: Clarendon Press, 1887.)
109. ὥραν , the acc. is best explained as a kind of loose apposition to νυκτίσεμνα δείπνα: the apposition really being to the part of the expression which contains the notion of night. The Erinyes alone had midnight sacrifices.
169. μάντις ὤν , i. e. ‘though a seer,' and thus the last who should have allowed pollution.
174. τόν , Orestes: for Epic form cp. 137, 357.
Critical apparatus to Eumenides (OCR draft) (Latin and Greek critical apparatus to Gottfried Hermann's 1852 edition of Eumenides.) focus
mvp-comment-74-1 νηφάλια: mália Rob. Turn. vigáλia M. G. Ven. Flor. Farn. Ald.
mvp-comment-75-1 νυκτίσεμνα: νυκτίσεμνα Turn. νυκτίσεμνά Μ. νυκτὶ σεμνὰ G. Flor. Ald. Rob. et Bekkero teste Ven.
mvp-comment-76-1 ἔθυον: εv9vov Ald. male lecta scriptura codicis G. De accusativo our dixit Elmsleius ad Bacch. v. 722.
Commentary on the Eumenides (OCR draft) (Brief English notes on Aeschylus' Eumenides by F. A. Paley, 1885.) focus
mvp-comment-43-1 ἐλείξατε] You licked up, or, lapped. They are described as hounds with lolling tongues, who had been propitiated by wineless libations at the family altar at the solemn hour of midnight. -ἀοίνους, see inf. 975. Oed. Col. 100, 481 .
Selected scholia accompanying Blass's Eumenides (OCR draft) (The mixed Greek, Latin, and German scholia register printed with Friedrich Blass's 1907 edition, aligned to O. L. Smith's later recensional editions.) focus
mvp-comment-52-1 οἶνος γὰρ οὐ σπένδεται Ἐρινύσιν.
mvp-comment-53-1 ἔθυον ἐν ἡι οὐδεὶς τῶν θεῶν ἐκοινώνει τῆς θυσίας ὑμῖν. ἐν γὰρ τῶι μεσονυκτίωι μόναις Ἐρινύσιν ἀπάρχονται. ὅτι (auf ein χ) ταύταις μόναις ἐν νυκτὶ θύουσιν.
Wecklein’s commentary on Eumenides (1888; German; OCR draft) (Explanatory commentary, pp. 251–322; HW42J8 and HXJHA8 OCR collated, with missing comparison pages 294–295 explicitly marked. Unresolved OCR and provisional reference mappings are explicitly marked.) focus
mvp-comment-1-1 Wecklein 1888, p. 251
mvp-comment-1-2
Prolog, wenn man das Erwachen der Erinyen 140-178 als Parodos und das zweite Erscheinen derselben 244-275 als Epiparodos gelten läfst. Andernfalls müfste man den Prolog bis zum eigentlichen Auftreten des Chors als der wirklichen Parodos, also 1-243 rechnen. Die Pythia, welche als Greisin (38) sich auf einen Stab stützt, kommt (durch eine Seitenthüre der Hinterwand) aus einem Nebenraume des Tempels zum Haupteingange desselben und verrichtet vor dem Eintritt ein Gebet (30 f.). Sie hat die
χρηστηρία ἐσθής wie Kasandra in Agamemnon (zu
Ag. 774
). Gut bemerkt der
Schol.
:
mvp-comment-61-1 Wecklein 1888, p. 260
mvp-comment-61-2 ἐλείξατε, wie durstige Hunde (vgl. zu Ag. 1104 ). Klytämestra hat den Erinyen Opfer gebracht nach der Ermordung des Agamemnon, um deren Groll abzuwenden.
mvp-comment-62-1 Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-62-2 ἀοίνους: οἶνος γὰρ οὐ σπέν δεται Ερινύσιν Schol. Vgl. Soph. Oed. K. 100 ἀοίνοις. Die Spenden, welche den Erinyen ausgegossen werden ( νηφάλιαι σπονδαὶ Schol. zu Soph. a. O.) bestehen aus reinem Quellwasser oder aus Wasser und Honig, vgl. ebd. 469, 481.
mvp-comment-63-1 Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-63-2 νυκτίσεμνα δείπνα sollte noch wie χοὰς ἀοίνους als Apposition zu πολλά stehen, wird aber von einem νυκτίeigenen Verbum regiert. σεμνα dicuntur sacrificia, quae eo ipso, quod nocte fiunt, augustiora sunt et sacrum quasi horrorem incutiunt (Schütz). Vgl. Einl. S. 12.
mvp-comment-64-1 Wecklein 1888, p. 261
mvp-comment-64-2
ὥραν ..
θεῶν: zu einer Zeit, welche ihr mit keiner Gottheit teilt (in der
„Geisterstunde");
ἐν γὰρ τῷ μεσονυκτίῳ μόναις Ερινύσιν ἀπάρχονται Schol. Der Akk. wie
Eur. Bakch. 723
Commentary (Arthur Sidgwick, 1887) (OCR draft) (Arthur Sidgwick's commentary on the Eumenides, aligned to the canonical Greek text.) focus
mvp-sidgwick-66-1-1
Wineless libations, sober cheer: poetic amplification. The Ερινύες had no wine in their offerings:
ὥραν , the acc. is best explained as a kind of loose apposition to νυκτίσεμνα δείπνα: the apposition really being to the part of the expression which contains the notion of night. The Erinyes alone had midnight sacrifices.