mvp-comment-1-1
Wecklein 1888, p. 251
mvp-comment-1-2
Prolog, wenn man das Erwachen der Erinyen 140-178 als Parodos und das zweite Erscheinen derselben 244-275 als Epiparodos gelten läfst. Andernfalls müfste man den Prolog bis zum eigentlichen Auftreten des Chors als der wirklichen Parodos, also 1-243 rechnen. Die Pythia, welche als Greisin (38) sich auf einen Stab stützt, kommt (durch eine Seitenthüre der Hinterwand) aus einem Nebenraume des Tempels zum Haupteingange desselben und verrichtet vor dem Eintritt ein Gebet (30 f.). Sie hat die
χρηστηρία ἐσθής wie Kasandra in Agamemnon (zu
Ag. 774
). Gut bemerkt der
Schol.
:
φαίνεται ἐπὶ σκηνῆς τὸ μαντεῖον· η δὲ προφῆτις πρόεισιν ἐπικλήσεις, ὡς ἔθος, τῶν θεῶν ποιησομένη, ἀπροόπτως τε ἰδοῦσα τὰς Ἐρινύας κύκλῳ τοῦ Ὀρέστου καθευδούσας πάντα μηνύει τοῖς θεαταῖς, οὐχ ὡς διηγουμένη τὰ ὑπὸ τὴν σκηνήν, τοῦτο γὰρ νεωτερικὸν Εὐριπίδειον, ὑπὸ δὲ τῆς ἐκπλήξεως τὰ θορυβήσαντα αὐτὴν καταμηνύουσα φιλοτέχνως
(d. h. die Exposition ist nicht unvermittelt wie bei Euripides, sondern wohl motiviert).
τὰ δὲ πρῶτα εὐχαὶ καὶ ἐπικλήσεις θεῶν,
ἵνα ἀπὸ τῶν εὐφημοτέρων ἄρξηται ἡ προφῆτις (in der That breitet das Gebet der Priesterin über den Anfang eine weihevolle Stimmung aus).
οἰκονομικῶς δὲ οὐκ ἐν ἀρχῇ διώκεται Ὀρέστης,
ἀλλὰ τοῦτο ἐν μέσῳ τοῦ δράματος κατατάττει,
ταμιευόμενος τὰ ἀκμαιότατα ἐν μέσῳ.
mvp-comment-78-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-78-2
πῆμα, das Unglück, dafs Orestes entronnen ist.
mvp-comment-79-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-79-2
Meine gerechten Vorwürfe mögen dein Inneres empfindlich berühren.
Hom.
Ε 493
δάκε δὲ φρένας Ἕκτορι
μύθος.
mvp-comment-80-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-80-2
ἀντίκεντρα wie 469. Weiter ausgeführt wird der Vergleich 156 f.
mvp-comment-81-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-81-2
σοῦ:
ἴθι,
τρέχε,
ὅρμα Hesych.
—
Schol.
:
ἐπουρίσασα τῷ ἐφορμήσασα τῷ Ὀρέστη
Über das demonstrative
to
Krüger II § 50, 1, 4
.
mvp-comment-82-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-82-2
ἀτμῷ,
νηδύος πυρί, dem Atem, der wie Feuer aus deinem Leibe kommt.
mvp-comment-83-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-83-2
δευτέροις διώγμασιν: das erste Mal verfolgten sie ihn von Argos nach Delphi. Der Schatten der Klyt. verschwindet wieder in die Tiefe
durch das
ἀναπίεσμα).
mvp-comment-84-1
Wecklein 1888, p. 262
mvp-comment-84-2
Parodos (vgl. zu 1). Die Chorführerin erwacht und weckt die nächste Erinye, welche wieder eine andere anstöfst u. s. f. Dann stellen sie sich zu Halbchören zusammen.
mvp-comment-85-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-85-2
ἀπολακτίσασα ἰδώμεθα dem
σχῆμα
καθ᾿
ὅλον καὶ μέρος entsprechend. Vgl.
Aristoph. Vö. 203
ἀνεγείρας τὴν ἐμὴν ἀηδόνα καλοῦμεν αὐτούς
.
Krüger I § 56, 9, 1
.
τοῦδε φροιμίου, „ob etwas von dem folgenden (
τοῦδε wie
ὕμνον τόνδε δέσμιον 306) Vorspiel wirkungslos ist" (
ματᾷ, Schol.
μάταιον γίνεται). Der folgende Gesang soll als
προοίμιον nur einstweilen eine Ahnung geben, was sie in ihrer Wut leisten können.
mvp-comment-85-3
1
mvp-comment-86-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-86-2
In den zwei ersten Strophenpaaren wechseln, wie sich aus dem Text ergiebt, die Halbchöre (A, B). Im dritten Strophenpaare treten sie zum Gesamtchore zusammen.
- In der Aufregung unterbrechen sich im Anfang die
Halbehöre: A.
ἐπάθομεν,
φίλαι,
ἐπάθομεν πάθος . .
θήρ. B.
ἦ πολλὰ δὴ παθοῦσα καὶ μάτην ἐγώ,
ὕπνῳ κρατηθεῖσ᾽ ἄγραν ὤλεσα u. s. w.
mvp-comment-87-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-87-2
δυσαχές (schwer zu beklagen) nur hier.
mvp-comment-88-1
2
mvp-comment-88-2
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-88-3
πέπτωκεν, er ist herausgeraten.
mvp-comment-89-1
3
mvp-comment-89-2
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-89-3
παῖ Διός: über die syllaba anceps am Ende des Dochmius bei einem Vokativ s. Seidler de vers. dochm. p. 85, Christ Metr. § 466. Vgl.
Soph. Ai. 375
σκότος, ἐμὸν φάος, | ἔρεβος κτἑ.
mvp-comment-90-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-90-2
Apollon gehört dem jungen Göttergeschlechte des Zeus an, die Erinyen dem alten des Kronos.
Prom. 156
νέοι γὰρ οἰακονόμοι κρατ τοῦσ᾽ Ὀλύμπου, νεοχμοῖς δὲ δὴ νόμοις Ζεὺς ἀθέτως κρατύνει· τὰ πρὶν δὲ πελώρια νῦν ἀιστοῦ. καθιππάσω
wie 734, 782. Schol.
κατεπολέμησας,
τα 734
κατατρέχεις. Es
bedeutet,, mit Hohn und Übermut überrennen,
niedertreten“, vgl.
λà§ πατεῖν 110.
mvp-comment-91-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-91-2
τοκεύσιν allgemein (von der Mutter).
mvp-comment-92-1
Wecklein 1888, p. 263
mvp-comment-92-2
Cho. 337
τί τῶνδ᾽ εὖ, τί δ᾽ ἄτερ κακῶν
;
Ag. 221
τί τῶνδ᾽ ἄνευ κακῶν
; Eur.
Suppl. 527
τί τούτων οὐ καλῶς ἔχον
;
mvp-comment-93-1
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-93-2
ὄνειδος
-
ὀνειράτων
gesuch ter Gleichklang.
ἐξ ὀνειράτων
μου λόν, in Träumen mir zugerufen (von den Vorwürfen der Klytämestra). Vgl. Soph. Oed. T. 523
ἀλλ᾽ ἦλθε μὲν δὴ τοῦτο τοὔνειδος.
mvp-comment-94-1
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-94-2
Der Vorwurf gab mir einen Stich ins Herz wie ihn der Wagenlenker mit dem Treibstachel versetzt, den er, um wuchtiger zu stofsen, in der Mitte fafst. Zu beachten sind die gleichartigen oder ähnlich lautenden Formen in Strophe und Antistrophe:
μεσολαβεῖ φονολιβῆ,
ὑπὸ φρένας ὑπὸ λοβόν περὶ πόδα περὶ κάρα,
πάρεστι πάρεστι,
βαρὺ τὸ περίβαρυ
- βλα συρὸν
ἀρόμενον,
ἔχειν ἔχειν.
mvp-comment-94-3
4
mvp-comment-95-1
5
mvp-comment-95-2
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-95-3
Zu Mute ist mir als durchschauerten mich entsetzlich, ja über die Mafsen entsetzlich die Hiebe des geifselnden Henkerknechts. Zu dem Anklang
δαΐου δαμίου vgl.
παρακοπὰ παραφορά 330.
τὸ περίβαρυ wie häufig der Artikel bei
δεινός das vorzugsweise Schreckliche, das Schrecklichste bezeichnet.
mvp-comment-96-1
6
mvp-comment-96-2
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-96-3
Sie bemächtigen sich ganz und gar des Sitzes der Dike, welcher um Fufs, um Haupt von Blutklumpen trieft. Vgl.
Soph. Oed. K. 1380
τοιγὰρ τὸ σὸν θάκημα καὶ τοὺς σους θρόνους κρατοῦσιν (Αραί
) und mit
Δίκας θρόνον 542
βωμὸν
αἴ δεσαι
Δίκας,
Ag. 395
μέγαν Δίκας βωμόν
,
Soph. Ant. 854
ὑψηλὸν ἐς Δίκας βάθρον
,
Solon frg. IV 14
σεμνὰ θέμεθλα Δίκης.
mvp-comment-97-1
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-97-2
Man kann es ansehen, wie der Erdnabel (40) grauenhafte Blutschuld auf sich genommen hat.
ἔχειν steht konsekutiv zu
ἀρόμενον.
mvp-comment-98-1
7
mvp-comment-98-2
Wecklein 1888, p. 264
mvp-comment-98-3
,Durch Befleckung des Herdes hat er sich (med.
ἐχράνατο) das Seherheiligtum besudelt." Nachdem die Erinyen allgemein von
νεώτεροι θεοί gesprochen, wenden sie sich jetzt direkt gegen Apollon. Mit
αὐτόσσυτος αὐτόκλητος vgl.
αὐτόστονος αὐτοπήμων
Sept. 900
.
mvp-comment-99-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-99-2
παρὰ νόμον θεῶν: gegen diesen Göttercomment verfehlte sich auch Prometheus:
Prom. 29
θεὸς θεῶν γὰρ οὐχ ὑποπτήσσων χόλον βροτοῖσι τιμὰς ὤπασας πέρα δίκης
, 977
τὸν ἐξαμαρτόντ᾽ εἰς θεοὺς ἐφημέροις πορόντα τιμάς. Vgl. auch
Eur. Hipp. 1328
θεοῖσι δ᾽ ὧδ᾽ ἔχει νόμος· οὐδεὶς ἀπαντᾶν βούλεται, προθυμίᾳ τῇ τοῦ θέλον τος, ἀλλ᾽ ἀφιστάμεστ᾽ ἀεί
. Die epische Form
βρότεος kommt sonst nirgends bei den attischen Dichtern vor. wenn
mvp-comment-99-3
8
mvp-comment-100-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-100-2
Μοίρας φθίσας: Apollon das Amt der Erinyen vernichtet, so vernichtet er damit die Satzungen der Mören, durch welche den Erinyen ihr Amt zugeteilt ist. Vgl. 336, 395.
mvp-comment-101-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-101-2
καμοί γε λυπρός
(ἐστι κτέ, und dabei kränkt er mich, ohne doch diesem zu helfen.
tov wie
τῷ 137.
mvp-comment-102-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-102-2
ὑπό ἐλευθεροῦται (Wechsel des Subjekts): vgl. 339,
Suppl. 234
οὐδὲ μὴ 'ν "Αιδου θα νὼν φύγῃ ματαίων αἰτίας πράξας τάδε· κἀκεῖ δικάζει ταμπλακήμαθ', ὡς λόγος, Ζεὺς ἄλλος ἐν καμοῦσιν ὑστάτας δίκας
. Wegen des Präsens
ἐλευθεροῦται
κu
Ag. 131
.
mvp-comment-103-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-103-2
ποτιτρόπαιος,
ἐναγής Schol., schuldbeladen.
μιάστορα,
ἀλά στορα wie
Soph. El. 603
. Es wird ihm aus seiner Schuld (
σίνος wie
Ag. 399
) ein anderer Rächer
anfs Haupt erwachsen.
mvp-comment-104-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-104-2
erstes Epeisodion. Apollon tritt wieder hervor und jagt nachher die Erinyen aus seinem Tempel: der Chor tritt also auf die Bühne heraus und Apollon folgt ihnen. Damit wird die zu 63 erwähnte Maschinerie zurückgedreht.
mvp-comment-105-1
Wecklein 1888, p. 265
mvp-comment-105-2
Schol.
τραγικώτερον ὄφιν εἶπεν τὸ βέλος διὰ τὸν
ιόν (Gift, Pfeil),
πτηνὸν δὲ διὰ τὸ
ἐπτερώσθαι.
Hom.
Π 773
ιοί τε
πτερόεν τες
ἀπὸ νευρῆφι θορόντες.
σηλάτου, weil Apollon
χρυσότοξος (
Pind.
O1. XIV 10
, vgl. Soph. Oed. T.
χρυσ